Авикипедиа
abwiki
https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%83_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9F%D1%8C%D0%B0
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Амедиа
Цастәи
Ахцәажәара
Алахәыла
Алахәыла ахцәажәара
Авикипедиа
Авикипедиа ахцәажәара
Афаил
Афаил ахцәажәара
Амедиавики
Амедиавики ахцәажәара
Ашаблон
Ашаблон ахцәажәара
Ацхыраара
Ацхыраара ахцәажәара
Акатегориа
Акатегориа ахцәажәара
TimedText
TimedText talk
Амодуль
Амодуль ахцәажәара
Event
Event talk
Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа
0
1983
171210
170322
2026-08-06T17:58:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171210
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мықәба Анзор Кәакә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Мукба Анзор Кокович
|афото=Мукба Анзор Кокович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мықәба Анзор Кәакә-иԥа
}}
'''Мықәба Анзор Кәакә-иԥа''' ({{lang-ru|Мукба Анзор Кокович}}; {{date|17|11|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист (1981). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1963) дҭалеит Ш.Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит (1968). 1968-1975 шш. раан - С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, 1975-1983 шш. рзы – атеатр алитературатә хәҭа анапхгаҩы.
1989-1996 шш. рзы – аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуаа аҽрымадарақәа рзы Аԥснытәи агәыԥ «Аԥсадгьыл» ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2004-2005 шш. рзы инаркны – Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы. 2011 ш. апрель 15 инаркны 2016 ш. декабр 7 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы.
Аԥсуа театр аҟны актиорк иаҳасабала инаигӡаз аральқәа маҷым, урҭ иреиуоуп: Кочкариов (Н.В.Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», 1968), Васили (В.С. Рогозин – «Ачара аҽны», 1968), Дон Карлос (Ф. Шиллер – «Дон Карлос»), Амтон (Б.У.Шьынқәба – «Ахра ашәа», 1973), Нарчоу (А.Кә. Мықәба – «Амра атыҩ ианаку», 1976). Аҟәатәи аурыс театр (иахьа – Ф.Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр) аҟны акәзар, иқәыргылан ахәыҷқәа ирызку иҩымҭақәа: «Аҟәатәи амаамын ахҭысқәа», «Ҳара ҳахь даауеит Аҵаа-Бабаду» уҳәа егьырҭгьы. Арежиссиор В.А.Савелиев исахьаркыратә фильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны акәзар, Нестор ироль дыхәмарит (Б.У.Шьынқәба ирҿиамҭа «Ахра ашәа» иалхыз; А.Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975).
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1977 шықәса инаркны. Ажурнал «Алашара» №5 ианылеит иҭоурыхтә драма «Амра атыҩ ианаку». А. Мықәба авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә драмақәа «Ашәқәа зегьы анаарту» (1988), «Қьалышьбеи» (2014), апиесақәа «Адгьыл агьама» (1988), алакә-пиеса «Абҵы қьашана», аповестқәа «Мгәыӡ Ҳасан», (1999), « Гәашьанеи» (2002) уҳәа егьырҭгьы.
Адрама «Амра атыҩ ианаку» аҟны иаарԥшуп VӀ ашә. 50-тәи ашықәсқәа ирыҵанакуа ахҭысқәа, урҭ рыдҳәалоуп византиаа ирҿагыланы мисимианаа рықәгылара, ирзааҭгылоуп заатәи абжьаратәи ашәышықәсқәа раантәи еидкылаз аԥсуа асубетносқәа рхақәиҭреи рхьыԥшымреи рпроблемақәа.
А.Мықәба иҩхьеит иара убас Аԥсны аҳцәеи аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны инхо аԥсуа диаспорақәеи рҭоурых иазку аҭоурых-публицистикатә статиақәеи аочеркқәеи, амҩантәи азгәаҭақәеи жәпакы, ашәҟәқәа: «Амҩақәа, амҩақәа…» («Алашара», 1988. №,1), «Урҭ рашьцәа арыцҳараҿы рхала иаанырмыжьит», («Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». [[Аҟәа]]-Сухум, 1995; «Аԥсуара уи иԥсҭазаара акәын». Орҳан Ашамба изку агәалашәара» («Алашара». 2002. №1); «Саҭеман инаиркны…» («Алашара». 2003. №1. Еиқәиршәеит Џь.Абыгба ишәҟәы «Аԥсны – сара сыԥсы» (Аҟәа, 2002); «Аԥсуа Аԥсны шианаршьаз. Ахәыҷқәа рзы аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 2014). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.М.Горки, В.В. Розов, О. Иоселиани уҳәа рпиесақәа.
Иҩымҭақәа еиҭагоуп: аурыс, аҭырқәа, абаза, адыга, ауаԥс, аҟабарда бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амра атыҩ ианаку. Ҩ-қәгыларак змоу аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл агьама. Апиесақәа. Аҟәа, 1988.
*Уарда. Алакә-пиесақәа. Аҟәа, 1991.
*Мгәыӡ Ҳасан. Аповест. Аҟәа, 1999.
*Гәашьанеи. Аповест. Аҟәа, 2002.
*Ҳхы ҳзаиааир… (Астатиақәа). Аҟәа, 2004.
*Аԥсны аҳцәа. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Адрамақәа. Апиесақәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ашаеҵәақәа. Астатиақәа. Аинтервиу. Апиеса. Аҟәа, 2015.
*Қьалышьбеи. Аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mukba-anzor-kokovich Мукба Анзор Кокович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myi%D2%9B%D3%99ba-anzor-k%D3%99ak%D3%99-i%D2%A7a Мықәба Анзор Кәакә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]][[Акатегориа:Мықәаа]][[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
se2u5a8d3cxq3iicbu265vtmtz7r8jl
171340
171210
2026-08-06T18:10:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171340
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мықәба Анзор Кәакә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Мукба Анзор Кокович
|афото=Мукба Анзор Кокович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мықәба Анзор Кәакә-иԥа
}}
'''Мықәба Анзор Кәакә-иԥа''' ({{lang-ru|Мукба Анзор Кокович}}; {{date|17|11|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист (1981). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1963) дҭалеит Ш.Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит (1968). 1968-1975 шш. раан - С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, 1975-1983 шш. рзы – атеатр алитературатә хәҭа анапхгаҩы.
1989-1996 шш. рзы – аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуаа аҽрымадарақәа рзы Аԥснытәи агәыԥ «Аԥсадгьыл» ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2004-2005 шш. рзы инаркны – Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы. 2011 ш. апрель 15 инаркны 2016 ш. декабр 7 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы.
Аԥсуа театр аҟны актиорк иаҳасабала инаигӡаз аральқәа маҷым, урҭ иреиуоуп: Кочкариов (Н.В.Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», 1968), Васили (В.С. Рогозин – «Ачара аҽны», 1968), Дон Карлос (Ф. Шиллер – «Дон Карлос»), Амтон (Б.У.Шьынқәба – «Ахра ашәа», 1973), Нарчоу (А.Кә. Мықәба – «Амра атыҩ ианаку», 1976). Аҟәатәи аурыс театр (иахьа – Ф.Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр) аҟны акәзар, иқәыргылан ахәыҷқәа ирызку иҩымҭақәа: «Аҟәатәи амаамын ахҭысқәа», «Ҳара ҳахь даауеит Аҵаа-Бабаду» уҳәа егьырҭгьы. Арежиссиор В.А.Савелиев исахьаркыратә фильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны акәзар, Нестор ироль дыхәмарит (Б.У.Шьынқәба ирҿиамҭа «Ахра ашәа» иалхыз; А.Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975).
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1977 шықәса инаркны. Ажурнал «Алашара» №5 ианылеит иҭоурыхтә драма «Амра атыҩ ианаку». А. Мықәба авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә драмақәа «Ашәқәа зегьы анаарту» (1988), «Қьалышьбеи» (2014), апиесақәа «Адгьыл агьама» (1988), алакә-пиеса «Абҵы қьашана», аповестқәа «Мгәыӡ Ҳасан», (1999), « Гәашьанеи» (2002) уҳәа егьырҭгьы.
Адрама «Амра атыҩ ианаку» аҟны иаарԥшуп VӀ ашә. 50-тәи ашықәсқәа ирыҵанакуа ахҭысқәа, урҭ рыдҳәалоуп византиаа ирҿагыланы мисимианаа рықәгылара, ирзааҭгылоуп заатәи абжьаратәи ашәышықәсқәа раантәи еидкылаз аԥсуа асубетносқәа рхақәиҭреи рхьыԥшымреи рпроблемақәа.
А.Мықәба иҩхьеит иара убас Аԥсны аҳцәеи аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны инхо аԥсуа диаспорақәеи рҭоурых иазку аҭоурых-публицистикатә статиақәеи аочеркқәеи, амҩантәи азгәаҭақәеи жәпакы, ашәҟәқәа: «Амҩақәа, амҩақәа…» («Алашара», 1988. №,1), «Урҭ рашьцәа арыцҳараҿы рхала иаанырмыжьит», («Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». [[Аҟәа]]-Сухум, 1995; «Аԥсуара уи иԥсҭазаара акәын». Орҳан Ашамба изку агәалашәара» («Алашара». 2002. №1); «Саҭеман инаиркны…» («Алашара». 2003. №1. Еиқәиршәеит Џь.Абыгба ишәҟәы «Аԥсны – сара сыԥсы» (Аҟәа, 2002); «Аԥсуа Аԥсны шианаршьаз. Ахәыҷқәа рзы аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 2014). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.М.Горки, В.В. Розов, О. Иоселиани уҳәа рпиесақәа.
Иҩымҭақәа еиҭагоуп: аурыс, аҭырқәа, абаза, адыга, ауаԥс, аҟабарда бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амра атыҩ ианаку. Ҩ-қәгыларак змоу аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл агьама. Апиесақәа. Аҟәа, 1988.
*Уарда. Алакә-пиесақәа. Аҟәа, 1991.
*Мгәыӡ Ҳасан. Аповест. Аҟәа, 1999.
*Гәашьанеи. Аповест. Аҟәа, 2002.
*Ҳхы ҳзаиааир… (Астатиақәа). Аҟәа, 2004.
*Аԥсны аҳцәа. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Адрамақәа. Апиесақәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ашаеҵәақәа. Астатиақәа. Аинтервиу. Апиеса. Аҟәа, 2015.
*Қьалышьбеи. Аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mukba-anzor-kokovich Мукба Анзор Кокович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myi%D2%9B%D3%99ba-anzor-k%D3%99ak%D3%99-i%D2%A7a Мықәба Анзор Кәакә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Мықәаа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
t1y1ftg7kry69hwjqdddj6o49rl2hwv
171480
171340
2026-08-06T18:42:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171480
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
|даҽа ахьӡ=Анзор Кокович Мукба
|афото=Мукба Анзор Кокович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
}}
'''Анзор Кәакә-иԥа Мықәба''' ({{lang-ru|Анзор Кокович Мукба}}; {{date|17|11|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист (1981). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1963) дҭалеит Ш.Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит (1968). 1968-1975 шш. раан - С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, 1975-1983 шш. рзы – атеатр алитературатә хәҭа анапхгаҩы.
1989-1996 шш. рзы – аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуаа аҽрымадарақәа рзы Аԥснытәи агәыԥ «Аԥсадгьыл» ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2004-2005 шш. рзы инаркны – Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы. 2011 ш. апрель 15 инаркны 2016 ш. декабр 7 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы.
Аԥсуа театр аҟны актиорк иаҳасабала инаигӡаз аральқәа маҷым, урҭ иреиуоуп: Кочкариов (Н.В.Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», 1968), Васили (В.С. Рогозин – «Ачара аҽны», 1968), Дон Карлос (Ф. Шиллер – «Дон Карлос»), Амтон (Б.У.Шьынқәба – «Ахра ашәа», 1973), Нарчоу (А.Кә. Мықәба – «Амра атыҩ ианаку», 1976). Аҟәатәи аурыс театр (иахьа – Ф.Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр) аҟны акәзар, иқәыргылан ахәыҷқәа ирызку иҩымҭақәа: «Аҟәатәи амаамын ахҭысқәа», «Ҳара ҳахь даауеит Аҵаа-Бабаду» уҳәа егьырҭгьы. Арежиссиор В.А.Савелиев исахьаркыратә фильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны акәзар, Нестор ироль дыхәмарит (Б.У.Шьынқәба ирҿиамҭа «Ахра ашәа» иалхыз; А.Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975).
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1977 шықәса инаркны. Ажурнал «Алашара» №5 ианылеит иҭоурыхтә драма «Амра атыҩ ианаку». А. Мықәба авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә драмақәа «Ашәқәа зегьы анаарту» (1988), «Қьалышьбеи» (2014), апиесақәа «Адгьыл агьама» (1988), алакә-пиеса «Абҵы қьашана», аповестқәа «Мгәыӡ Ҳасан», (1999), « Гәашьанеи» (2002) уҳәа егьырҭгьы.
Адрама «Амра атыҩ ианаку» аҟны иаарԥшуп VӀ ашә. 50-тәи ашықәсқәа ирыҵанакуа ахҭысқәа, урҭ рыдҳәалоуп византиаа ирҿагыланы мисимианаа рықәгылара, ирзааҭгылоуп заатәи абжьаратәи ашәышықәсқәа раантәи еидкылаз аԥсуа асубетносқәа рхақәиҭреи рхьыԥшымреи рпроблемақәа.
А.Мықәба иҩхьеит иара убас Аԥсны аҳцәеи аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны инхо аԥсуа диаспорақәеи рҭоурых иазку аҭоурых-публицистикатә статиақәеи аочеркқәеи, амҩантәи азгәаҭақәеи жәпакы, ашәҟәқәа: «Амҩақәа, амҩақәа…» («Алашара», 1988. №,1), «Урҭ рашьцәа арыцҳараҿы рхала иаанырмыжьит», («Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». [[Аҟәа]]-Сухум, 1995; «Аԥсуара уи иԥсҭазаара акәын». Орҳан Ашамба изку агәалашәара» («Алашара». 2002. №1); «Саҭеман инаиркны…» («Алашара». 2003. №1. Еиқәиршәеит Џь.Абыгба ишәҟәы «Аԥсны – сара сыԥсы» (Аҟәа, 2002); «Аԥсуа Аԥсны шианаршьаз. Ахәыҷқәа рзы аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 2014). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.М.Горки, В.В. Розов, О. Иоселиани уҳәа рпиесақәа.
Иҩымҭақәа еиҭагоуп: аурыс, аҭырқәа, абаза, адыга, ауаԥс, аҟабарда бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амра атыҩ ианаку. Ҩ-қәгыларак змоу аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл агьама. Апиесақәа. Аҟәа, 1988.
*Уарда. Алакә-пиесақәа. Аҟәа, 1991.
*Мгәыӡ Ҳасан. Аповест. Аҟәа, 1999.
*Гәашьанеи. Аповест. Аҟәа, 2002.
*Ҳхы ҳзаиааир… (Астатиақәа). Аҟәа, 2004.
*Аԥсны аҳцәа. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Адрамақәа. Апиесақәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ашаеҵәақәа. Астатиақәа. Аинтервиу. Апиеса. Аҟәа, 2015.
*Қьалышьбеи. Аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mukba-anzor-kokovich Мукба Анзор Кокович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myi%D2%9B%D3%99ba-anzor-k%D3%99ak%D3%99-i%D2%A7a Мықәба Анзор Кәакә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Мықәаа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
0nyqlwl5fbx41dbid0adabfem9c7a7z
171552
171480
2026-08-06T19:15:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171552
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
|даҽа ахьӡ=Анзор Кокович Мукба
|афото=Мукба Анзор Кокович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
|аира арыцхә={{date|17|11|1946}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Анзор Кәакә-иԥа Мықәба''' ({{lang-ru|Анзор Кокович Мукба}}; {{date|17|11|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист (1981). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1963) дҭалеит Ш.Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит (1968). 1968-1975 шш. раан - С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, 1975-1983 шш. рзы – атеатр алитературатә хәҭа анапхгаҩы.
1989-1996 шш. рзы – аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуаа аҽрымадарақәа рзы Аԥснытәи агәыԥ «Аԥсадгьыл» ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2004-2005 шш. рзы инаркны – Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы. 2011 ш. апрель 15 инаркны 2016 ш. декабр 7 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы.
Аԥсуа театр аҟны актиорк иаҳасабала инаигӡаз аральқәа маҷым, урҭ иреиуоуп: Кочкариов (Н.В.Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», 1968), Васили (В.С. Рогозин – «Ачара аҽны», 1968), Дон Карлос (Ф. Шиллер – «Дон Карлос»), Амтон (Б.У.Шьынқәба – «Ахра ашәа», 1973), Нарчоу (А.Кә. Мықәба – «Амра атыҩ ианаку», 1976). Аҟәатәи аурыс театр (иахьа – Ф.Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр) аҟны акәзар, иқәыргылан ахәыҷқәа ирызку иҩымҭақәа: «Аҟәатәи амаамын ахҭысқәа», «Ҳара ҳахь даауеит Аҵаа-Бабаду» уҳәа егьырҭгьы. Арежиссиор В.А.Савелиев исахьаркыратә фильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны акәзар, Нестор ироль дыхәмарит (Б.У.Шьынқәба ирҿиамҭа «Ахра ашәа» иалхыз; А.Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975).
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1977 шықәса инаркны. Ажурнал «Алашара» №5 ианылеит иҭоурыхтә драма «Амра атыҩ ианаку». А. Мықәба авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә драмақәа «Ашәқәа зегьы анаарту» (1988), «Қьалышьбеи» (2014), апиесақәа «Адгьыл агьама» (1988), алакә-пиеса «Абҵы қьашана», аповестқәа «Мгәыӡ Ҳасан», (1999), « Гәашьанеи» (2002) уҳәа егьырҭгьы.
Адрама «Амра атыҩ ианаку» аҟны иаарԥшуп VӀ ашә. 50-тәи ашықәсқәа ирыҵанакуа ахҭысқәа, урҭ рыдҳәалоуп византиаа ирҿагыланы мисимианаа рықәгылара, ирзааҭгылоуп заатәи абжьаратәи ашәышықәсқәа раантәи еидкылаз аԥсуа асубетносқәа рхақәиҭреи рхьыԥшымреи рпроблемақәа.
А.Мықәба иҩхьеит иара убас Аԥсны аҳцәеи аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны инхо аԥсуа диаспорақәеи рҭоурых иазку аҭоурых-публицистикатә статиақәеи аочеркқәеи, амҩантәи азгәаҭақәеи жәпакы, ашәҟәқәа: «Амҩақәа, амҩақәа…» («Алашара», 1988. №,1), «Урҭ рашьцәа арыцҳараҿы рхала иаанырмыжьит», («Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». [[Аҟәа]]-Сухум, 1995; «Аԥсуара уи иԥсҭазаара акәын». Орҳан Ашамба изку агәалашәара» («Алашара». 2002. №1); «Саҭеман инаиркны…» («Алашара». 2003. №1. Еиқәиршәеит Џь.Абыгба ишәҟәы «Аԥсны – сара сыԥсы» (Аҟәа, 2002); «Аԥсуа Аԥсны шианаршьаз. Ахәыҷқәа рзы аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 2014). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.М.Горки, В.В. Розов, О. Иоселиани уҳәа рпиесақәа.
Иҩымҭақәа еиҭагоуп: аурыс, аҭырқәа, абаза, адыга, ауаԥс, аҟабарда бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амра атыҩ ианаку. Ҩ-қәгыларак змоу аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл агьама. Апиесақәа. Аҟәа, 1988.
*Уарда. Алакә-пиесақәа. Аҟәа, 1991.
*Мгәыӡ Ҳасан. Аповест. Аҟәа, 1999.
*Гәашьанеи. Аповест. Аҟәа, 2002.
*Ҳхы ҳзаиааир… (Астатиақәа). Аҟәа, 2004.
*Аԥсны аҳцәа. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Адрамақәа. Апиесақәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ашаеҵәақәа. Астатиақәа. Аинтервиу. Апиеса. Аҟәа, 2015.
*Қьалышьбеи. Аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mukba-anzor-kokovich Мукба Анзор Кокович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myi%D2%9B%D3%99ba-anzor-k%D3%99ak%D3%99-i%D2%A7a Мықәба Анзор Кәакә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Мықәаа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
jbs8edavxnrdax65cf2m9ellfk1weoi
171633
171552
2026-08-06T20:22:22Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171633
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
|даҽа ахьӡ=Анзор Кокович Мукба
|афото=Мукба Анзор Кокович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анзор Кәакә-иԥа Мықәба
|аира арыцхә={{date|17|11|1946}}
|аира аҭыԥ=[[Оҭҳара]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
|аира арыцхә={{date|17|11|1946}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Анзор Кәакә-иԥа Мықәба''' ({{lang-ru|Анзор Кокович Мукба}}; {{date|17|11|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист (1981). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1963) дҭалеит Ш.Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит (1968). 1968-1975 шш. раан - С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиор, 1975-1983 шш. рзы – атеатр алитературатә хәҭа анапхгаҩы.
1989-1996 шш. рзы – аҳәаанырцәтәи ҳџьынџьуаа аҽрымадарақәа рзы Аԥснытәи агәыԥ «Аԥсадгьыл» ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2004-2005 шш. рзы инаркны – Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы. 2011 ш. апрель 15 инаркны 2016 ш. декабр 7 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы.
Аԥсуа театр аҟны актиорк иаҳасабала инаигӡаз аральқәа маҷым, урҭ иреиуоуп: Кочкариов (Н.В.Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», 1968), Васили (В.С. Рогозин – «Ачара аҽны», 1968), Дон Карлос (Ф. Шиллер – «Дон Карлос»), Амтон (Б.У.Шьынқәба – «Ахра ашәа», 1973), Нарчоу (А.Кә. Мықәба – «Амра атыҩ ианаку», 1976). Аҟәатәи аурыс театр (иахьа – Ф.Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр) аҟны акәзар, иқәыргылан ахәыҷқәа ирызку иҩымҭақәа: «Аҟәатәи амаамын ахҭысқәа», «Ҳара ҳахь даауеит Аҵаа-Бабаду» уҳәа егьырҭгьы. Арежиссиор В.А.Савелиев исахьаркыратә фильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны акәзар, Нестор ироль дыхәмарит (Б.У.Шьынқәба ирҿиамҭа «Ахра ашәа» иалхыз; А.Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975).
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1977 шықәса инаркны. Ажурнал «Алашара» №5 ианылеит иҭоурыхтә драма «Амра атыҩ ианаку». А. Мықәба авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә драмақәа «Ашәқәа зегьы анаарту» (1988), «Қьалышьбеи» (2014), апиесақәа «Адгьыл агьама» (1988), алакә-пиеса «Абҵы қьашана», аповестқәа «Мгәыӡ Ҳасан», (1999), « Гәашьанеи» (2002) уҳәа егьырҭгьы.
Адрама «Амра атыҩ ианаку» аҟны иаарԥшуп VӀ ашә. 50-тәи ашықәсқәа ирыҵанакуа ахҭысқәа, урҭ рыдҳәалоуп византиаа ирҿагыланы мисимианаа рықәгылара, ирзааҭгылоуп заатәи абжьаратәи ашәышықәсқәа раантәи еидкылаз аԥсуа асубетносқәа рхақәиҭреи рхьыԥшымреи рпроблемақәа.
А.Мықәба иҩхьеит иара убас Аԥсны аҳцәеи аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны инхо аԥсуа диаспорақәеи рҭоурых иазку аҭоурых-публицистикатә статиақәеи аочеркқәеи, амҩантәи азгәаҭақәеи жәпакы, ашәҟәқәа: «Амҩақәа, амҩақәа…» («Алашара», 1988. №,1), «Урҭ рашьцәа арыцҳараҿы рхала иаанырмыжьит», («Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». [[Аҟәа]]-Сухум, 1995; «Аԥсуара уи иԥсҭазаара акәын». Орҳан Ашамба изку агәалашәара» («Алашара». 2002. №1); «Саҭеман инаиркны…» («Алашара». 2003. №1. Еиқәиршәеит Џь.Абыгба ишәҟәы «Аԥсны – сара сыԥсы» (Аҟәа, 2002); «Аԥсуа Аԥсны шианаршьаз. Ахәыҷқәа рзы аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 2014). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.М.Горки, В.В. Розов, О. Иоселиани уҳәа рпиесақәа.
Иҩымҭақәа еиҭагоуп: аурыс, аҭырқәа, абаза, адыга, ауаԥс, аҟабарда бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амра атыҩ ианаку. Ҩ-қәгыларак змоу аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл агьама. Апиесақәа. Аҟәа, 1988.
*Уарда. Алакә-пиесақәа. Аҟәа, 1991.
*Мгәыӡ Ҳасан. Аповест. Аҟәа, 1999.
*Гәашьанеи. Аповест. Аҟәа, 2002.
*Ҳхы ҳзаиааир… (Астатиақәа). Аҟәа, 2004.
*Аԥсны аҳцәа. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Адрамақәа. Апиесақәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ашаеҵәақәа. Астатиақәа. Аинтервиу. Апиеса. Аҟәа, 2015.
*Қьалышьбеи. Аҭоурыхтә драма. Аҟәа, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mukba-anzor-kokovich Мукба Анзор Кокович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myi%D2%9B%D3%99ba-anzor-k%D3%99ak%D3%99-i%D2%A7a Мықәба Анзор Кәакә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Мықәаа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
1iktyxo2djoiztkrrcvo8hfb6dl6np7
Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа
0
2188
171235
170335
2026-08-06T17:59:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171235
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шинкуба Баграт Васильевич
|афото=Bagrat Shinkuba.jpg
|афото ахҵара=Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|5|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, иахьатәи Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2004}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа''' ({{lang-ru|Шинкуба Баграт Васильевич}}; {{date|12|5|1917}}, Аԥсны, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа, – {{date|25|2|2004}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1945). Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). Аԥсны жәлар рпоет (1967), Ҟабарда-Балкартәылеи (1990) Адыгатәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1988). Ианашьоуп Ленин иорден (1966), Алитература азы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1967, ароман «Ахра ашәа» азы), Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҷлоу ақыҭантәи алагарҭатә школ дҭан (1926-1928), нас - [[Џьгьарда]] ақыҭантәи быжь-шықәсатәи ашкол (1930 ш. инаркны). Дрылгеит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1935), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1939), Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура (1944). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы Аԥсныҟа дхынҳәит, 1943 ш. азынӡагьы рҵаҩыс аус иуан, анаҩс – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, Н. И. Марр ихьӡ зхыз абызшәеи аҭоурыхи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҟны. 1943-1944 шш. раан иҵара иациҵон [[Қарҭ]], абызшәадырра аинститут аҟны.
1947 ш. февраль 25 рзы Б. У. Шьынқәба, Гь. А. Ӡиӡариа, К. С. Шьаҟрыл ашәҟәы дәықәырҵеит ВКП(б) Ацентр Комитет (Ацентр Комитет амаӡаныҟәгаҩ А. А. Кузнецов ихьӡала) ашҟа, уаҟа иаахтны иадырбеит аԥсуа жәлар рзинқәа реилагареи ркультура аицакреи шымҩаԥысуаз. Б. Шьынқәба дналаҵаны ашәҟәы авторцәа ирышьклаԥшуа иалагеит, ашәҟәыҩҩы усҟан дызлеиқәхаз џьашьахәуп.
1954-1958 шш. раан Б. Шьынқәба Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын, 1958-1979 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩыс дыҟан. 1959, 1978, 1984 шш. раан СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, 1989 ш. - СССР жәлар рдепутатс. 10-шықәса инареиҳаны Аԥсны Аминистрцәа Рсовет Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) ашьҭахь акыр шықәса хадара азиуан Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә совет.
Дышхәыҷыз жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа дрызҿлымҳахеит, иара убас раԥхьатәи аԥсуа поетцәеи апрозаикцәеи – Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, С. И. Ҷанба уҳәа рҩымҭақәа. Дышнеи-шнеиуаз уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ибалладақәеи жәпакы шьаҭас ироуит афольклортә сиужетқәа.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит акыр заа. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируакуп 1935 ш. ажурнал «Аԥсны ҟаԥшь» ианылаз «Ахаҵара». Уи нахыс иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Дружба народов», «Новый мир», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Сабҷоҭа Аԥхазеҭи», «Республика Абхазия», «Сухум вечерний», «Абхазия» (Москватәи аҭыжьымҭа), «Еҵәаџьаа», «Нарҭ», «Федерация», «Литературная Россия», «Литературная газета»; аизгақәа: «Литературная Абхазия», «Ерцахә»; ашәҟәқәа: Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәеи ашәақәеи» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва 2009). 1938 ш. Аҟәа иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Раԥхьатәи ашәақәа».
1940-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи – 1960-тәи ашықәсқәеи раан апоет иаԥиҵоит ажәеинраалақәа: «Амҳаџьыраа ргарашәа» (1940), «Апартизан» (1942), «Сыԥшалас» (1958), «Аӡынтәи ашьыжь» (1959) уҳәа егьырҭгьы; абалладақәа: «Ахәыҷра» (1940), «Аҿырпын» (1947), «Риҵа» (1948), апоема «Иаирума» (1960), аԥсуа литература аклассика акәны иагьыҟалеит. Арҭ ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба иҽԥишәоит апоезиа аепикатә форма дуқәа рҟны, иҩуеит апоема «Аҳәачаԥа», иажәеинраалоу ароманқәа «Аҿатә уаа», «Ахра ашәа». Иажәеинраалақәа «Амҳаџьыраа ргарашәа», «Апартизан», «Сыԥшалас», «Кофта шкәакәа зшәу» уҳәа ирылхны иаԥҵан ашәақәа, лассы-лассы урҭ жәлар рашәақәа ракәнгьы ирыдыркылоит.
1960-тәи ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба дырзыхынҳәуеит алирикатә жәеинраалақәа, аурыс, ақырҭуа, европатәи апоезиа уҳәа рҟнытә аиҭагара инапы алакын. Апоет апрозаҿы раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵоит. Раԥхьатәи ипрозатә ҩымҭа – аповест «Чанҭа дааит» анылеит ажурнал «Алашара» 1969 шықәсазы (№4). Абри ашықәс азы уи еиҭаган аурысшәахь, Е. Герасимов ибзоурала, егькьыԥхьын ажурнал «Новыи мир» (№6) аҟны. Уи нахыс Б. Шьынқәба иҩуеит ароман «Ацынҵәарах», раԥхьаӡа акәны ианылеит ажурнал «Алашара» (№1-8) 1974 шықәсазы; хазы шәҟәны иҭыжьын уи ашықәс анҵәамҭазы.
Ироман «Ахаҳә еиҩса» актәи ашәҟәы иҩит 1979-1981 шш. раан, егькьыԥхьын ажурнал «Алашара» (1982 ш., (№4,5,6,7) аҟны, хазы шәҟәны иҭыҵит 1983 шықәсазы. Хаара имгакәа аурысшәахь еиҭеигеит И. Бехтерев, егьҭнажьит аҭыжьырҭа «Советский писатель» (М.,1986). Аҩбатәи ашәҟәы аҩра далагеит 1987 шықәсазы, егьхиркәшеит 1991 ш. маи мзазы. Аҵыхәтәантәи авариант кьыԥхьуп Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реизга 4-тәи атом аҟны (1998). Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реиҳарак (ажәеинраалақәа, апоемақәа, абалладақәа, ароманқәа, аповест) аурысшәахь еиҭагоуп (еиҭаргеит И. Козловски, С. Липкин, Р. Козакова, А. Межиров, И. Неиман, Л. Длигач, Д. Голубков, В. Луговскои, В. Потапова, В. Державин, Р. Рожденственски, К. Симонов, В. Ахмадулина, С. Куниаев, Л. Мигдалова, Е. Балашов, Б. Брик, Л. Озеров, Г. Павловскаиа, Б. Серебриаков, М. Луконин, Е. Николаевкаиа, И. Кушак, Евг. Евтушенко, М. Алигер, Евг. Герасимов, И. Бехтерев, Д. Чачхалиа уҳәа егьырҭгьы), иҩымҭақәа жәпакы (еиҳаракгьы «Ацынҵәарах») еиҭагоуп адунеи акыр абызшәақәа рахь.
Б. Шьынқәба авторс дрымоуп иара убас аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы, урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, афольклори, аетнографиеи. Еиқәиршәеит афольклортә текстқәа реизга, урҭ иреиуоуп: «Абхазские сказания» (аурысшәахь еиҭеигеит С. И. Липкин, Аҟәа, 1961), «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи рыхҭысқәа» (еиқәдыршәеит Ш. Д. Инал-иԥеи, К. С. Шьаҟрыли, иареи); аурысшәахь еиҭаргеит Г. Гәлиа, В. Солоухин; Аҟәа, 1988), «Ахьырҵәаҵәа; Аԥсуа жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәеи аетнографиатә материалқәеи» (Аҟәа, 1990) уҳәа егьырҭгьы.
Б. Шьынқәба деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Н. А. Некрасов, Џь. Баирон, И. В. Гиоте, Ш. Бодлер, П. Верлен, Ш. Петефи, Ш. М. Бараташвили, А. Р. Ҵереҭели, Г. В. Табиӡе ражәеинраалақәа, Ш. Русҭавели ипоема «Абжьас-цәа зшәу» ацыԥҵәахақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1938.
*Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1948.
*Аҿатә-уаа. Иажәеинраалоу ароман (Альманах. Аҟәа, 1951, №2. (2-тәи аҭыжьымҭа – Аҟәа, 1955; инхарҭәаау авариант – Аҟәа, 1963); Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956; Иаирума. Амшәкәашара. (Ахәыҷқәа рзы апоема). Аҟәа, 1961.
*Аԥхын. Аҟәа, 1962.
*Ахра ашәа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 1965.
*Иалкаау иҩымҭақәа: 2-томкны. Аҟәа, 1967-1968.
*Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман: 3-шәҟәыкны. Аҟәа, 1974.
*Ажәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1975.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Аҟәа, 1977-1979.
*Ахаҳә еиҩса. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Аӡыхь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ааԥынтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа реизга: 4-томкны. Аҟәа, 1987-1988.
*Иҩымҭақәа реизга. 5-тәи атом. Иацы. Иахьа. Уаҵәы. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, астатиақәа, ақәгыларақәа (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. 6-тәи атом. Есымшааира ашьха схалоит: Ажәеинраалақәа, аҭҵаамҭақәа, ақәгыларақәа. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2008.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала).
*аурысшәахь аиҭагақәа: Мои земляки. Роман в стихах. М., 1953. (аиҭаҭыжьра - Қарҭ, 1958; М., 1967).
*Стихотворения (и поэмы «Домой». – «Песня о скале» ацыԥҵәаха). М., 1959.
*Сыновний долг. Стихи. М., 1962.
*Где бы я ни был… Стихи. Тбилиси, 1963.
*Медвежья пляска. Сказка (в стихах). Для младшего школьного возраста). М., 1963.
*Песня о скале. М., 1967.
*Стихи и баллады. Сухуми, 1971.
*Избранное. М., 1976.
*Последний из ушедших. Роман. 1976.
*(переиздания – М., 1978, 1979).
*Сухуми, 1985, Избранные произведения.
*в 2 томах. М., 1982.
*Рассеченный камень. Роман. М., 1986.
*Мое дерево. Стихи. М., 1987.
*Праздник большой семьи. Стихи. (Для младшего школьного возраста). М., 1987.
*Проза. Романы, повесть. М., 1988.
*Сказка о капризном козленке. Стихи и сказки (в стихах). (Для младшего школьного возраста). М., 1989.
*Последний из ушедших. Романы. Повести. Нальчик, 1994.
*Избранные произведения: в 2-х томах. Сухум, 2011.
*украин бызшәала: Аӡыс гәымшәа. Ашколқәра иаҵанакуа рзы алакә. Киев, 1967: Ацынҵәарах. Ароман. Киев, 1983.
*ҟабарда бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Нальчик, 1989.
*ҟазах бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Алма-Ата, 1981.
*англыз бызшәала: Ацынҵәарах. (Аҭоурыхтә роман). Москва, 1986.
*немец бызшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Берлин, 1981.
*ҭырқәшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Сҭампыл, 1990.
*қырҭшәала: Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Қарҭ, 1969.
*араб бызшәала: Ацынҵәарах. Амман, 1987.
==Жәлар рыбзиабара==
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. [[Аҟәа]], Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҟны иаартын Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ибаҟа. Уи аартра иалахәын Аԥсны аиҳабыра, хаҭала апрезидент [[Сергеи Багаԥшь|С.Багаԥшь]], уи ихаҭыԥуаҩ [[Алеқсандр Анқәаб|А.Анқәаб]]. Абаҟа аартра иадҳәалаз амитинг мҩаԥигон Аԥсны акультура аминистр Н. Логәуа. Иқәгылеит ашәҟәҩҩцәа реидгыла ахада Т.Ҷаниа, ассоциациа ахада М. Лашәриа, Жәлар реизара ахада Н. Ашәба. Ицәажәоз зегь иазгәарҭон Б.Шьынқәба ипоезиа инаҷыданы акыр зымҽхак ҭбаау уаажәларратә усзуҩны дшыҟаз.
==Иусумҭақәа==
Раԥхьатәи ашәақуа. Аҟуа, 1938 ш.
Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943 ш.
Аҿатә уаа. Иажәеинраалоу ароман. Альманах. Аҩбатәи аномер. 1951 ш./аҩбатәи аҭыжьра - 1955 шықәсазы, еиҳа ихарҭәаау авариант - 1963 шықәсазы./
Ажәеинраалақуеи апоемқуеи. Аҟәа, 1956 ш.
Иаирума. Амшә куашара. Аҟәа, 1961 ш.
Ахра ашәа. Аҟуа, 1965 ш.
Иҩымҭақуа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 1977-1979 шш.
"Иалкаау аԥсуа лирика" асериаҿ. Аҟәа, 1988 ш.
==Аиҭагақуа==
Бараҭашвили Николоз. Ажәеинраалақуа. Апоема "Аҟәа - Қарҭ", 1984 шықәса.
Шандор Петефи. Иалкаау. Иеиҭаргеит Баграт Шьынқәба М. Лашәриа. Аҟәа, 1995 ш.
Инаукатә усумҭақуа рахьтә.
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа иазкны.
Альманах №3. Аҟәа, 1952 ш.
==Аусумҭакуа Б.Шинқәба иазкны==
* Цвинариа В. Л., Творчество Б. В. Шинкуба, Тб., 1970 (Урысшәала)
==Алитература==
*{{Аԥпа|908-909}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shinkuba-bagrat-vasilevich Шинкуба Баграт Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/shyin%D2%9B%D3%99ba-bagrat-uasil-i%D2%A7a Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа] {{ab icon}}
* [http://www.apsny.ru/culture/culture.php?page=content/bagrat_sh.htm Баграт Шьынқәба изхәыцрақәа]
* [http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 Умҵан, Аԥсуа!] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070928011443/http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 |date=2007-09-28 }}
* [http://www.newizv.ru/news/?id_news=4852&date=2004-02-26 Дыԥсит Аԥсуа поет Баграт Шьынқәба]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 12 рзы ииз]][[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Асовет поетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:Асовет политикцәа]][[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]][[Акатегориа:Асовет лингвистцәа]][[Акатегориа:Асоциалисттә Џьа Афырхацәа]][[Акатегориа:Шьынқәыраа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]}}
iubvset9um4c2qfd8eiv54jvhc49fz1
171364
171235
2026-08-06T18:11:30Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171364
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шинкуба Баграт Васильевич
|афото=Bagrat Shinkuba.jpg
|афото ахҵара=Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|5|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, иахьатәи Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2004}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа''' ({{lang-ru|Шинкуба Баграт Васильевич}}; {{date|12|5|1917}}, Аԥсны, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа, – {{date|25|2|2004}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1945). Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). Аԥсны жәлар рпоет (1967), Ҟабарда-Балкартәылеи (1990) Адыгатәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1988). Ианашьоуп Ленин иорден (1966), Алитература азы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1967, ароман «Ахра ашәа» азы), Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҷлоу ақыҭантәи алагарҭатә школ дҭан (1926-1928), нас - [[Џьгьарда]] ақыҭантәи быжь-шықәсатәи ашкол (1930 ш. инаркны). Дрылгеит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1935), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1939), Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура (1944). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы Аԥсныҟа дхынҳәит, 1943 ш. азынӡагьы рҵаҩыс аус иуан, анаҩс – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, Н. И. Марр ихьӡ зхыз абызшәеи аҭоурыхи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҟны. 1943-1944 шш. раан иҵара иациҵон [[Қарҭ]], абызшәадырра аинститут аҟны.
1947 ш. февраль 25 рзы Б. У. Шьынқәба, Гь. А. Ӡиӡариа, К. С. Шьаҟрыл ашәҟәы дәықәырҵеит ВКП(б) Ацентр Комитет (Ацентр Комитет амаӡаныҟәгаҩ А. А. Кузнецов ихьӡала) ашҟа, уаҟа иаахтны иадырбеит аԥсуа жәлар рзинқәа реилагареи ркультура аицакреи шымҩаԥысуаз. Б. Шьынқәба дналаҵаны ашәҟәы авторцәа ирышьклаԥшуа иалагеит, ашәҟәыҩҩы усҟан дызлеиқәхаз џьашьахәуп.
1954-1958 шш. раан Б. Шьынқәба Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын, 1958-1979 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩыс дыҟан. 1959, 1978, 1984 шш. раан СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, 1989 ш. - СССР жәлар рдепутатс. 10-шықәса инареиҳаны Аԥсны Аминистрцәа Рсовет Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) ашьҭахь акыр шықәса хадара азиуан Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә совет.
Дышхәыҷыз жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа дрызҿлымҳахеит, иара убас раԥхьатәи аԥсуа поетцәеи апрозаикцәеи – Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, С. И. Ҷанба уҳәа рҩымҭақәа. Дышнеи-шнеиуаз уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ибалладақәеи жәпакы шьаҭас ироуит афольклортә сиужетқәа.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит акыр заа. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируакуп 1935 ш. ажурнал «Аԥсны ҟаԥшь» ианылаз «Ахаҵара». Уи нахыс иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Дружба народов», «Новый мир», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Сабҷоҭа Аԥхазеҭи», «Республика Абхазия», «Сухум вечерний», «Абхазия» (Москватәи аҭыжьымҭа), «Еҵәаџьаа», «Нарҭ», «Федерация», «Литературная Россия», «Литературная газета»; аизгақәа: «Литературная Абхазия», «Ерцахә»; ашәҟәқәа: Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәеи ашәақәеи» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва 2009). 1938 ш. Аҟәа иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Раԥхьатәи ашәақәа».
1940-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи – 1960-тәи ашықәсқәеи раан апоет иаԥиҵоит ажәеинраалақәа: «Амҳаџьыраа ргарашәа» (1940), «Апартизан» (1942), «Сыԥшалас» (1958), «Аӡынтәи ашьыжь» (1959) уҳәа егьырҭгьы; абалладақәа: «Ахәыҷра» (1940), «Аҿырпын» (1947), «Риҵа» (1948), апоема «Иаирума» (1960), аԥсуа литература аклассика акәны иагьыҟалеит. Арҭ ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба иҽԥишәоит апоезиа аепикатә форма дуқәа рҟны, иҩуеит апоема «Аҳәачаԥа», иажәеинраалоу ароманқәа «Аҿатә уаа», «Ахра ашәа». Иажәеинраалақәа «Амҳаџьыраа ргарашәа», «Апартизан», «Сыԥшалас», «Кофта шкәакәа зшәу» уҳәа ирылхны иаԥҵан ашәақәа, лассы-лассы урҭ жәлар рашәақәа ракәнгьы ирыдыркылоит.
1960-тәи ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба дырзыхынҳәуеит алирикатә жәеинраалақәа, аурыс, ақырҭуа, европатәи апоезиа уҳәа рҟнытә аиҭагара инапы алакын. Апоет апрозаҿы раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵоит. Раԥхьатәи ипрозатә ҩымҭа – аповест «Чанҭа дааит» анылеит ажурнал «Алашара» 1969 шықәсазы (№4). Абри ашықәс азы уи еиҭаган аурысшәахь, Е. Герасимов ибзоурала, егькьыԥхьын ажурнал «Новыи мир» (№6) аҟны. Уи нахыс Б. Шьынқәба иҩуеит ароман «Ацынҵәарах», раԥхьаӡа акәны ианылеит ажурнал «Алашара» (№1-8) 1974 шықәсазы; хазы шәҟәны иҭыжьын уи ашықәс анҵәамҭазы.
Ироман «Ахаҳә еиҩса» актәи ашәҟәы иҩит 1979-1981 шш. раан, егькьыԥхьын ажурнал «Алашара» (1982 ш., (№4,5,6,7) аҟны, хазы шәҟәны иҭыҵит 1983 шықәсазы. Хаара имгакәа аурысшәахь еиҭеигеит И. Бехтерев, егьҭнажьит аҭыжьырҭа «Советский писатель» (М.,1986). Аҩбатәи ашәҟәы аҩра далагеит 1987 шықәсазы, егьхиркәшеит 1991 ш. маи мзазы. Аҵыхәтәантәи авариант кьыԥхьуп Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реизга 4-тәи атом аҟны (1998). Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реиҳарак (ажәеинраалақәа, апоемақәа, абалладақәа, ароманқәа, аповест) аурысшәахь еиҭагоуп (еиҭаргеит И. Козловски, С. Липкин, Р. Козакова, А. Межиров, И. Неиман, Л. Длигач, Д. Голубков, В. Луговскои, В. Потапова, В. Державин, Р. Рожденственски, К. Симонов, В. Ахмадулина, С. Куниаев, Л. Мигдалова, Е. Балашов, Б. Брик, Л. Озеров, Г. Павловскаиа, Б. Серебриаков, М. Луконин, Е. Николаевкаиа, И. Кушак, Евг. Евтушенко, М. Алигер, Евг. Герасимов, И. Бехтерев, Д. Чачхалиа уҳәа егьырҭгьы), иҩымҭақәа жәпакы (еиҳаракгьы «Ацынҵәарах») еиҭагоуп адунеи акыр абызшәақәа рахь.
Б. Шьынқәба авторс дрымоуп иара убас аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы, урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, афольклори, аетнографиеи. Еиқәиршәеит афольклортә текстқәа реизга, урҭ иреиуоуп: «Абхазские сказания» (аурысшәахь еиҭеигеит С. И. Липкин, Аҟәа, 1961), «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи рыхҭысқәа» (еиқәдыршәеит Ш. Д. Инал-иԥеи, К. С. Шьаҟрыли, иареи); аурысшәахь еиҭаргеит Г. Гәлиа, В. Солоухин; Аҟәа, 1988), «Ахьырҵәаҵәа; Аԥсуа жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәеи аетнографиатә материалқәеи» (Аҟәа, 1990) уҳәа егьырҭгьы.
Б. Шьынқәба деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Н. А. Некрасов, Џь. Баирон, И. В. Гиоте, Ш. Бодлер, П. Верлен, Ш. Петефи, Ш. М. Бараташвили, А. Р. Ҵереҭели, Г. В. Табиӡе ражәеинраалақәа, Ш. Русҭавели ипоема «Абжьас-цәа зшәу» ацыԥҵәахақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1938.
*Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1948.
*Аҿатә-уаа. Иажәеинраалоу ароман (Альманах. Аҟәа, 1951, №2. (2-тәи аҭыжьымҭа – Аҟәа, 1955; инхарҭәаау авариант – Аҟәа, 1963); Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956; Иаирума. Амшәкәашара. (Ахәыҷқәа рзы апоема). Аҟәа, 1961.
*Аԥхын. Аҟәа, 1962.
*Ахра ашәа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 1965.
*Иалкаау иҩымҭақәа: 2-томкны. Аҟәа, 1967-1968.
*Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман: 3-шәҟәыкны. Аҟәа, 1974.
*Ажәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1975.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Аҟәа, 1977-1979.
*Ахаҳә еиҩса. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Аӡыхь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ааԥынтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа реизга: 4-томкны. Аҟәа, 1987-1988.
*Иҩымҭақәа реизга. 5-тәи атом. Иацы. Иахьа. Уаҵәы. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, астатиақәа, ақәгыларақәа (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. 6-тәи атом. Есымшааира ашьха схалоит: Ажәеинраалақәа, аҭҵаамҭақәа, ақәгыларақәа. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2008.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала).
*аурысшәахь аиҭагақәа: Мои земляки. Роман в стихах. М., 1953. (аиҭаҭыжьра - Қарҭ, 1958; М., 1967).
*Стихотворения (и поэмы «Домой». – «Песня о скале» ацыԥҵәаха). М., 1959.
*Сыновний долг. Стихи. М., 1962.
*Где бы я ни был… Стихи. Тбилиси, 1963.
*Медвежья пляска. Сказка (в стихах). Для младшего школьного возраста). М., 1963.
*Песня о скале. М., 1967.
*Стихи и баллады. Сухуми, 1971.
*Избранное. М., 1976.
*Последний из ушедших. Роман. 1976.
*(переиздания – М., 1978, 1979).
*Сухуми, 1985, Избранные произведения.
*в 2 томах. М., 1982.
*Рассеченный камень. Роман. М., 1986.
*Мое дерево. Стихи. М., 1987.
*Праздник большой семьи. Стихи. (Для младшего школьного возраста). М., 1987.
*Проза. Романы, повесть. М., 1988.
*Сказка о капризном козленке. Стихи и сказки (в стихах). (Для младшего школьного возраста). М., 1989.
*Последний из ушедших. Романы. Повести. Нальчик, 1994.
*Избранные произведения: в 2-х томах. Сухум, 2011.
*украин бызшәала: Аӡыс гәымшәа. Ашколқәра иаҵанакуа рзы алакә. Киев, 1967: Ацынҵәарах. Ароман. Киев, 1983.
*ҟабарда бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Нальчик, 1989.
*ҟазах бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Алма-Ата, 1981.
*англыз бызшәала: Ацынҵәарах. (Аҭоурыхтә роман). Москва, 1986.
*немец бызшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Берлин, 1981.
*ҭырқәшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Сҭампыл, 1990.
*қырҭшәала: Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Қарҭ, 1969.
*араб бызшәала: Ацынҵәарах. Амман, 1987.
==Жәлар рыбзиабара==
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. [[Аҟәа]], Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҟны иаартын Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ибаҟа. Уи аартра иалахәын Аԥсны аиҳабыра, хаҭала апрезидент [[Сергеи Багаԥшь|С.Багаԥшь]], уи ихаҭыԥуаҩ [[Алеқсандр Анқәаб|А.Анқәаб]]. Абаҟа аартра иадҳәалаз амитинг мҩаԥигон Аԥсны акультура аминистр Н. Логәуа. Иқәгылеит ашәҟәҩҩцәа реидгыла ахада Т.Ҷаниа, ассоциациа ахада М. Лашәриа, Жәлар реизара ахада Н. Ашәба. Ицәажәоз зегь иазгәарҭон Б.Шьынқәба ипоезиа инаҷыданы акыр зымҽхак ҭбаау уаажәларратә усзуҩны дшыҟаз.
==Иусумҭақәа==
Раԥхьатәи ашәақуа. Аҟуа, 1938 ш.
Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943 ш.
Аҿатә уаа. Иажәеинраалоу ароман. Альманах. Аҩбатәи аномер. 1951 ш./аҩбатәи аҭыжьра - 1955 шықәсазы, еиҳа ихарҭәаау авариант - 1963 шықәсазы./
Ажәеинраалақуеи апоемқуеи. Аҟәа, 1956 ш.
Иаирума. Амшә куашара. Аҟәа, 1961 ш.
Ахра ашәа. Аҟуа, 1965 ш.
Иҩымҭақуа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 1977-1979 шш.
"Иалкаау аԥсуа лирика" асериаҿ. Аҟәа, 1988 ш.
==Аиҭагақуа==
Бараҭашвили Николоз. Ажәеинраалақуа. Апоема "Аҟәа - Қарҭ", 1984 шықәса.
Шандор Петефи. Иалкаау. Иеиҭаргеит Баграт Шьынқәба М. Лашәриа. Аҟәа, 1995 ш.
Инаукатә усумҭақуа рахьтә.
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа иазкны.
Альманах №3. Аҟәа, 1952 ш.
==Аусумҭакуа Б.Шинқәба иазкны==
* Цвинариа В. Л., Творчество Б. В. Шинкуба, Тб., 1970 (Урысшәала)
==Алитература==
*{{Аԥпа|908-909}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shinkuba-bagrat-vasilevich Шинкуба Баграт Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/shyin%D2%9B%D3%99ba-bagrat-uasil-i%D2%A7a Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа] {{ab icon}}
* [http://www.apsny.ru/culture/culture.php?page=content/bagrat_sh.htm Баграт Шьынқәба изхәыцрақәа]
* [http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 Умҵан, Аԥсуа!] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070928011443/http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 |date=2007-09-28 }}
* [http://www.newizv.ru/news/?id_news=4852&date=2004-02-26 Дыԥсит Аԥсуа поет Баграт Шьынқәба]
[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет лингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асоциалисттә Џьа Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Шьынқәыраа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
3ay4kapur0y7uvocftb6rqtfowb2vz5
171505
171364
2026-08-06T18:43:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171505
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба
|даҽа ахьӡ=Баграт Васильевич Шинкуба
|афото=Bagrat Shinkuba.jpg
|афото ахҵара=Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба
|аира арыцхә={{date|12|5|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, иахьатәи Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2004}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба''' ({{lang-ru|Баграт Васильевич Шинкуба}}; {{date|12|5|1917}}, Аԥсны, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа, – {{date|25|2|2004}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1945). Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). Аԥсны жәлар рпоет (1967), Ҟабарда-Балкартәылеи (1990) Адыгатәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1988). Ианашьоуп Ленин иорден (1966), Алитература азы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1967, ароман «Ахра ашәа» азы), Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҷлоу ақыҭантәи алагарҭатә школ дҭан (1926-1928), нас - [[Џьгьарда]] ақыҭантәи быжь-шықәсатәи ашкол (1930 ш. инаркны). Дрылгеит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1935), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1939), Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура (1944). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы Аԥсныҟа дхынҳәит, 1943 ш. азынӡагьы рҵаҩыс аус иуан, анаҩс – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, Н. И. Марр ихьӡ зхыз абызшәеи аҭоурыхи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҟны. 1943-1944 шш. раан иҵара иациҵон [[Қарҭ]], абызшәадырра аинститут аҟны.
1947 ш. февраль 25 рзы Б. У. Шьынқәба, Гь. А. Ӡиӡариа, К. С. Шьаҟрыл ашәҟәы дәықәырҵеит ВКП(б) Ацентр Комитет (Ацентр Комитет амаӡаныҟәгаҩ А. А. Кузнецов ихьӡала) ашҟа, уаҟа иаахтны иадырбеит аԥсуа жәлар рзинқәа реилагареи ркультура аицакреи шымҩаԥысуаз. Б. Шьынқәба дналаҵаны ашәҟәы авторцәа ирышьклаԥшуа иалагеит, ашәҟәыҩҩы усҟан дызлеиқәхаз џьашьахәуп.
1954-1958 шш. раан Б. Шьынқәба Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын, 1958-1979 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩыс дыҟан. 1959, 1978, 1984 шш. раан СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, 1989 ш. - СССР жәлар рдепутатс. 10-шықәса инареиҳаны Аԥсны Аминистрцәа Рсовет Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) ашьҭахь акыр шықәса хадара азиуан Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә совет.
Дышхәыҷыз жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа дрызҿлымҳахеит, иара убас раԥхьатәи аԥсуа поетцәеи апрозаикцәеи – Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, С. И. Ҷанба уҳәа рҩымҭақәа. Дышнеи-шнеиуаз уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ибалладақәеи жәпакы шьаҭас ироуит афольклортә сиужетқәа.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит акыр заа. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируакуп 1935 ш. ажурнал «Аԥсны ҟаԥшь» ианылаз «Ахаҵара». Уи нахыс иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Дружба народов», «Новый мир», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Сабҷоҭа Аԥхазеҭи», «Республика Абхазия», «Сухум вечерний», «Абхазия» (Москватәи аҭыжьымҭа), «Еҵәаџьаа», «Нарҭ», «Федерация», «Литературная Россия», «Литературная газета»; аизгақәа: «Литературная Абхазия», «Ерцахә»; ашәҟәқәа: Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәеи ашәақәеи» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва 2009). 1938 ш. Аҟәа иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Раԥхьатәи ашәақәа».
1940-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи – 1960-тәи ашықәсқәеи раан апоет иаԥиҵоит ажәеинраалақәа: «Амҳаџьыраа ргарашәа» (1940), «Апартизан» (1942), «Сыԥшалас» (1958), «Аӡынтәи ашьыжь» (1959) уҳәа егьырҭгьы; абалладақәа: «Ахәыҷра» (1940), «Аҿырпын» (1947), «Риҵа» (1948), апоема «Иаирума» (1960), аԥсуа литература аклассика акәны иагьыҟалеит. Арҭ ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба иҽԥишәоит апоезиа аепикатә форма дуқәа рҟны, иҩуеит апоема «Аҳәачаԥа», иажәеинраалоу ароманқәа «Аҿатә уаа», «Ахра ашәа». Иажәеинраалақәа «Амҳаџьыраа ргарашәа», «Апартизан», «Сыԥшалас», «Кофта шкәакәа зшәу» уҳәа ирылхны иаԥҵан ашәақәа, лассы-лассы урҭ жәлар рашәақәа ракәнгьы ирыдыркылоит.
1960-тәи ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба дырзыхынҳәуеит алирикатә жәеинраалақәа, аурыс, ақырҭуа, европатәи апоезиа уҳәа рҟнытә аиҭагара инапы алакын. Апоет апрозаҿы раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵоит. Раԥхьатәи ипрозатә ҩымҭа – аповест «Чанҭа дааит» анылеит ажурнал «Алашара» 1969 шықәсазы (№4). Абри ашықәс азы уи еиҭаган аурысшәахь, Е. Герасимов ибзоурала, егькьыԥхьын ажурнал «Новыи мир» (№6) аҟны. Уи нахыс Б. Шьынқәба иҩуеит ароман «Ацынҵәарах», раԥхьаӡа акәны ианылеит ажурнал «Алашара» (№1-8) 1974 шықәсазы; хазы шәҟәны иҭыжьын уи ашықәс анҵәамҭазы.
Ироман «Ахаҳә еиҩса» актәи ашәҟәы иҩит 1979-1981 шш. раан, егькьыԥхьын ажурнал «Алашара» (1982 ш., (№4,5,6,7) аҟны, хазы шәҟәны иҭыҵит 1983 шықәсазы. Хаара имгакәа аурысшәахь еиҭеигеит И. Бехтерев, егьҭнажьит аҭыжьырҭа «Советский писатель» (М.,1986). Аҩбатәи ашәҟәы аҩра далагеит 1987 шықәсазы, егьхиркәшеит 1991 ш. маи мзазы. Аҵыхәтәантәи авариант кьыԥхьуп Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реизга 4-тәи атом аҟны (1998). Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реиҳарак (ажәеинраалақәа, апоемақәа, абалладақәа, ароманқәа, аповест) аурысшәахь еиҭагоуп (еиҭаргеит И. Козловски, С. Липкин, Р. Козакова, А. Межиров, И. Неиман, Л. Длигач, Д. Голубков, В. Луговскои, В. Потапова, В. Державин, Р. Рожденственски, К. Симонов, В. Ахмадулина, С. Куниаев, Л. Мигдалова, Е. Балашов, Б. Брик, Л. Озеров, Г. Павловскаиа, Б. Серебриаков, М. Луконин, Е. Николаевкаиа, И. Кушак, Евг. Евтушенко, М. Алигер, Евг. Герасимов, И. Бехтерев, Д. Чачхалиа уҳәа егьырҭгьы), иҩымҭақәа жәпакы (еиҳаракгьы «Ацынҵәарах») еиҭагоуп адунеи акыр абызшәақәа рахь.
Б. Шьынқәба авторс дрымоуп иара убас аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы, урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, афольклори, аетнографиеи. Еиқәиршәеит афольклортә текстқәа реизга, урҭ иреиуоуп: «Абхазские сказания» (аурысшәахь еиҭеигеит С. И. Липкин, Аҟәа, 1961), «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи рыхҭысқәа» (еиқәдыршәеит Ш. Д. Инал-иԥеи, К. С. Шьаҟрыли, иареи); аурысшәахь еиҭаргеит Г. Гәлиа, В. Солоухин; Аҟәа, 1988), «Ахьырҵәаҵәа; Аԥсуа жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәеи аетнографиатә материалқәеи» (Аҟәа, 1990) уҳәа егьырҭгьы.
Б. Шьынқәба деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Н. А. Некрасов, Џь. Баирон, И. В. Гиоте, Ш. Бодлер, П. Верлен, Ш. Петефи, Ш. М. Бараташвили, А. Р. Ҵереҭели, Г. В. Табиӡе ражәеинраалақәа, Ш. Русҭавели ипоема «Абжьас-цәа зшәу» ацыԥҵәахақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1938.
*Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1948.
*Аҿатә-уаа. Иажәеинраалоу ароман (Альманах. Аҟәа, 1951, №2. (2-тәи аҭыжьымҭа – Аҟәа, 1955; инхарҭәаау авариант – Аҟәа, 1963); Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956; Иаирума. Амшәкәашара. (Ахәыҷқәа рзы апоема). Аҟәа, 1961.
*Аԥхын. Аҟәа, 1962.
*Ахра ашәа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 1965.
*Иалкаау иҩымҭақәа: 2-томкны. Аҟәа, 1967-1968.
*Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман: 3-шәҟәыкны. Аҟәа, 1974.
*Ажәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1975.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Аҟәа, 1977-1979.
*Ахаҳә еиҩса. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Аӡыхь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ааԥынтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа реизга: 4-томкны. Аҟәа, 1987-1988.
*Иҩымҭақәа реизга. 5-тәи атом. Иацы. Иахьа. Уаҵәы. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, астатиақәа, ақәгыларақәа (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. 6-тәи атом. Есымшааира ашьха схалоит: Ажәеинраалақәа, аҭҵаамҭақәа, ақәгыларақәа. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2008.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала).
*аурысшәахь аиҭагақәа: Мои земляки. Роман в стихах. М., 1953. (аиҭаҭыжьра - Қарҭ, 1958; М., 1967).
*Стихотворения (и поэмы «Домой». – «Песня о скале» ацыԥҵәаха). М., 1959.
*Сыновний долг. Стихи. М., 1962.
*Где бы я ни был… Стихи. Тбилиси, 1963.
*Медвежья пляска. Сказка (в стихах). Для младшего школьного возраста). М., 1963.
*Песня о скале. М., 1967.
*Стихи и баллады. Сухуми, 1971.
*Избранное. М., 1976.
*Последний из ушедших. Роман. 1976.
*(переиздания – М., 1978, 1979).
*Сухуми, 1985, Избранные произведения.
*в 2 томах. М., 1982.
*Рассеченный камень. Роман. М., 1986.
*Мое дерево. Стихи. М., 1987.
*Праздник большой семьи. Стихи. (Для младшего школьного возраста). М., 1987.
*Проза. Романы, повесть. М., 1988.
*Сказка о капризном козленке. Стихи и сказки (в стихах). (Для младшего школьного возраста). М., 1989.
*Последний из ушедших. Романы. Повести. Нальчик, 1994.
*Избранные произведения: в 2-х томах. Сухум, 2011.
*украин бызшәала: Аӡыс гәымшәа. Ашколқәра иаҵанакуа рзы алакә. Киев, 1967: Ацынҵәарах. Ароман. Киев, 1983.
*ҟабарда бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Нальчик, 1989.
*ҟазах бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Алма-Ата, 1981.
*англыз бызшәала: Ацынҵәарах. (Аҭоурыхтә роман). Москва, 1986.
*немец бызшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Берлин, 1981.
*ҭырқәшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Сҭампыл, 1990.
*қырҭшәала: Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Қарҭ, 1969.
*араб бызшәала: Ацынҵәарах. Амман, 1987.
==Жәлар рыбзиабара==
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. [[Аҟәа]], Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҟны иаартын Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ибаҟа. Уи аартра иалахәын Аԥсны аиҳабыра, хаҭала апрезидент [[Сергеи Багаԥшь|С.Багаԥшь]], уи ихаҭыԥуаҩ [[Алеқсандр Анқәаб|А.Анқәаб]]. Абаҟа аартра иадҳәалаз амитинг мҩаԥигон Аԥсны акультура аминистр Н. Логәуа. Иқәгылеит ашәҟәҩҩцәа реидгыла ахада Т.Ҷаниа, ассоциациа ахада М. Лашәриа, Жәлар реизара ахада Н. Ашәба. Ицәажәоз зегь иазгәарҭон Б.Шьынқәба ипоезиа инаҷыданы акыр зымҽхак ҭбаау уаажәларратә усзуҩны дшыҟаз.
==Иусумҭақәа==
Раԥхьатәи ашәақуа. Аҟуа, 1938 ш.
Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943 ш.
Аҿатә уаа. Иажәеинраалоу ароман. Альманах. Аҩбатәи аномер. 1951 ш./аҩбатәи аҭыжьра - 1955 шықәсазы, еиҳа ихарҭәаау авариант - 1963 шықәсазы./
Ажәеинраалақуеи апоемқуеи. Аҟәа, 1956 ш.
Иаирума. Амшә куашара. Аҟәа, 1961 ш.
Ахра ашәа. Аҟуа, 1965 ш.
Иҩымҭақуа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 1977-1979 шш.
"Иалкаау аԥсуа лирика" асериаҿ. Аҟәа, 1988 ш.
==Аиҭагақуа==
Бараҭашвили Николоз. Ажәеинраалақуа. Апоема "Аҟәа - Қарҭ", 1984 шықәса.
Шандор Петефи. Иалкаау. Иеиҭаргеит Баграт Шьынқәба М. Лашәриа. Аҟәа, 1995 ш.
Инаукатә усумҭақуа рахьтә.
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа иазкны.
Альманах №3. Аҟәа, 1952 ш.
==Аусумҭакуа Б.Шинқәба иазкны==
* Цвинариа В. Л., Творчество Б. В. Шинкуба, Тб., 1970 (Урысшәала)
==Алитература==
*{{Аԥпа|908-909}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shinkuba-bagrat-vasilevich Шинкуба Баграт Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/shyin%D2%9B%D3%99ba-bagrat-uasil-i%D2%A7a Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа] {{ab icon}}
* [http://www.apsny.ru/culture/culture.php?page=content/bagrat_sh.htm Баграт Шьынқәба изхәыцрақәа]
* [http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 Умҵан, Аԥсуа!] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070928011443/http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 |date=2007-09-28 }}
* [http://www.newizv.ru/news/?id_news=4852&date=2004-02-26 Дыԥсит Аԥсуа поет Баграт Шьынқәба]
[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет лингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асоциалисттә Џьа Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Шьынқәыраа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
tp6xvve4p7d0kfc3456m2arjubuvlij
171650
171505
2026-08-06T20:22:58Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171650
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба
|даҽа ахьӡ=Баграт Васильевич Шинкуба
|афото=Bagrat Shinkuba.jpg
|афото ахҵара=Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба
|аира арыцхә={{date|12|5|1917}}
|аира аҭыԥ=[[Ҷлоу]] ақыҭа, иахьатәи Очамчыра араион, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2004}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба''' ({{lang-ru|Баграт Васильевич Шинкуба}}; {{date|12|5|1917}}, Аԥсны, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа, – {{date|25|2|2004}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – апоет, апрозаик, аҵарауаҩ-лингвист, афольклорист, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1945). Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). Аԥсны жәлар рпоет (1967), Ҟабарда-Балкартәылеи (1990) Адыгатәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1988). Ианашьоуп Ленин иорден (1966), Алитература азы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1967, ароман «Ахра ашәа» азы), Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҷлоу ақыҭантәи алагарҭатә школ дҭан (1926-1928), нас - [[Џьгьарда]] ақыҭантәи быжь-шықәсатәи ашкол (1930 ш. инаркны). Дрылгеит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1935), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1939), Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура (1944). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы Аԥсныҟа дхынҳәит, 1943 ш. азынӡагьы рҵаҩыс аус иуан, анаҩс – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, Н. И. Марр ихьӡ зхыз абызшәеи аҭоурыхи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҟны. 1943-1944 шш. раан иҵара иациҵон [[Қарҭ]], абызшәадырра аинститут аҟны.
1947 ш. февраль 25 рзы Б. У. Шьынқәба, Гь. А. Ӡиӡариа, К. С. Шьаҟрыл ашәҟәы дәықәырҵеит ВКП(б) Ацентр Комитет (Ацентр Комитет амаӡаныҟәгаҩ А. А. Кузнецов ихьӡала) ашҟа, уаҟа иаахтны иадырбеит аԥсуа жәлар рзинқәа реилагареи ркультура аицакреи шымҩаԥысуаз. Б. Шьынқәба дналаҵаны ашәҟәы авторцәа ирышьклаԥшуа иалагеит, ашәҟәыҩҩы усҟан дызлеиқәхаз џьашьахәуп.
1954-1958 шш. раан Б. Шьынқәба Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын, 1958-1979 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩыс дыҟан. 1959, 1978, 1984 шш. раан СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, 1989 ш. - СССР жәлар рдепутатс. 10-шықәса инареиҳаны Аԥсны Аминистрцәа Рсовет Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) ашьҭахь акыр шықәса хадара азиуан Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә совет.
Дышхәыҷыз жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа дрызҿлымҳахеит, иара убас раԥхьатәи аԥсуа поетцәеи апрозаикцәеи – Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, С. И. Ҷанба уҳәа рҩымҭақәа. Дышнеи-шнеиуаз уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ибалладақәеи жәпакы шьаҭас ироуит афольклортә сиужетқәа.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит акыр заа. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируакуп 1935 ш. ажурнал «Аԥсны ҟаԥшь» ианылаз «Ахаҵара». Уи нахыс иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Дружба народов», «Новый мир», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Сабҷоҭа Аԥхазеҭи», «Республика Абхазия», «Сухум вечерний», «Абхазия» (Москватәи аҭыжьымҭа), «Еҵәаџьаа», «Нарҭ», «Федерация», «Литературная Россия», «Литературная газета»; аизгақәа: «Литературная Абхазия», «Ерцахә»; ашәҟәқәа: Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәеи ашәақәеи» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва 2009). 1938 ш. Аҟәа иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Раԥхьатәи ашәақәа».
1940-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи – 1960-тәи ашықәсқәеи раан апоет иаԥиҵоит ажәеинраалақәа: «Амҳаџьыраа ргарашәа» (1940), «Апартизан» (1942), «Сыԥшалас» (1958), «Аӡынтәи ашьыжь» (1959) уҳәа егьырҭгьы; абалладақәа: «Ахәыҷра» (1940), «Аҿырпын» (1947), «Риҵа» (1948), апоема «Иаирума» (1960), аԥсуа литература аклассика акәны иагьыҟалеит. Арҭ ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба иҽԥишәоит апоезиа аепикатә форма дуқәа рҟны, иҩуеит апоема «Аҳәачаԥа», иажәеинраалоу ароманқәа «Аҿатә уаа», «Ахра ашәа». Иажәеинраалақәа «Амҳаџьыраа ргарашәа», «Апартизан», «Сыԥшалас», «Кофта шкәакәа зшәу» уҳәа ирылхны иаԥҵан ашәақәа, лассы-лассы урҭ жәлар рашәақәа ракәнгьы ирыдыркылоит.
1960-тәи ашықәсқәа раан Б. Шьынқәба дырзыхынҳәуеит алирикатә жәеинраалақәа, аурыс, ақырҭуа, европатәи апоезиа уҳәа рҟнытә аиҭагара инапы алакын. Апоет апрозаҿы раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵоит. Раԥхьатәи ипрозатә ҩымҭа – аповест «Чанҭа дааит» анылеит ажурнал «Алашара» 1969 шықәсазы (№4). Абри ашықәс азы уи еиҭаган аурысшәахь, Е. Герасимов ибзоурала, егькьыԥхьын ажурнал «Новыи мир» (№6) аҟны. Уи нахыс Б. Шьынқәба иҩуеит ароман «Ацынҵәарах», раԥхьаӡа акәны ианылеит ажурнал «Алашара» (№1-8) 1974 шықәсазы; хазы шәҟәны иҭыжьын уи ашықәс анҵәамҭазы.
Ироман «Ахаҳә еиҩса» актәи ашәҟәы иҩит 1979-1981 шш. раан, егькьыԥхьын ажурнал «Алашара» (1982 ш., (№4,5,6,7) аҟны, хазы шәҟәны иҭыҵит 1983 шықәсазы. Хаара имгакәа аурысшәахь еиҭеигеит И. Бехтерев, егьҭнажьит аҭыжьырҭа «Советский писатель» (М.,1986). Аҩбатәи ашәҟәы аҩра далагеит 1987 шықәсазы, егьхиркәшеит 1991 ш. маи мзазы. Аҵыхәтәантәи авариант кьыԥхьуп Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реизга 4-тәи атом аҟны (1998). Б. Шьынқәба иҩымҭақәа реиҳарак (ажәеинраалақәа, апоемақәа, абалладақәа, ароманқәа, аповест) аурысшәахь еиҭагоуп (еиҭаргеит И. Козловски, С. Липкин, Р. Козакова, А. Межиров, И. Неиман, Л. Длигач, Д. Голубков, В. Луговскои, В. Потапова, В. Державин, Р. Рожденственски, К. Симонов, В. Ахмадулина, С. Куниаев, Л. Мигдалова, Е. Балашов, Б. Брик, Л. Озеров, Г. Павловскаиа, Б. Серебриаков, М. Луконин, Е. Николаевкаиа, И. Кушак, Евг. Евтушенко, М. Алигер, Евг. Герасимов, И. Бехтерев, Д. Чачхалиа уҳәа егьырҭгьы), иҩымҭақәа жәпакы (еиҳаракгьы «Ацынҵәарах») еиҭагоуп адунеи акыр абызшәақәа рахь.
Б. Шьынқәба авторс дрымоуп иара убас аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы, урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, афольклори, аетнографиеи. Еиқәиршәеит афольклортә текстқәа реизга, урҭ иреиуоуп: «Абхазские сказания» (аурысшәахь еиҭеигеит С. И. Липкин, Аҟәа, 1961), «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи рыхҭысқәа» (еиқәдыршәеит Ш. Д. Инал-иԥеи, К. С. Шьаҟрыли, иареи); аурысшәахь еиҭаргеит Г. Гәлиа, В. Солоухин; Аҟәа, 1988), «Ахьырҵәаҵәа; Аԥсуа жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәеи аетнографиатә материалқәеи» (Аҟәа, 1990) уҳәа егьырҭгьы.
Б. Шьынқәба деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Н. А. Некрасов, Џь. Баирон, И. В. Гиоте, Ш. Бодлер, П. Верлен, Ш. Петефи, Ш. М. Бараташвили, А. Р. Ҵереҭели, Г. В. Табиӡе ражәеинраалақәа, Ш. Русҭавели ипоема «Абжьас-цәа зшәу» ацыԥҵәахақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1938.
*Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1948.
*Аҿатә-уаа. Иажәеинраалоу ароман (Альманах. Аҟәа, 1951, №2. (2-тәи аҭыжьымҭа – Аҟәа, 1955; инхарҭәаау авариант – Аҟәа, 1963); Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956; Иаирума. Амшәкәашара. (Ахәыҷқәа рзы апоема). Аҟәа, 1961.
*Аԥхын. Аҟәа, 1962.
*Ахра ашәа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 1965.
*Иалкаау иҩымҭақәа: 2-томкны. Аҟәа, 1967-1968.
*Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман: 3-шәҟәыкны. Аҟәа, 1974.
*Ажәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1975.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Аҟәа, 1977-1979.
*Ахаҳә еиҩса. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Аӡыхь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ааԥынтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа реизга: 4-томкны. Аҟәа, 1987-1988.
*Иҩымҭақәа реизга. 5-тәи атом. Иацы. Иахьа. Уаҵәы. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, астатиақәа, ақәгыларақәа (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. 6-тәи атом. Есымшааира ашьха схалоит: Ажәеинраалақәа, аҭҵаамҭақәа, ақәгыларақәа. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 2008.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала).
*аурысшәахь аиҭагақәа: Мои земляки. Роман в стихах. М., 1953. (аиҭаҭыжьра - Қарҭ, 1958; М., 1967).
*Стихотворения (и поэмы «Домой». – «Песня о скале» ацыԥҵәаха). М., 1959.
*Сыновний долг. Стихи. М., 1962.
*Где бы я ни был… Стихи. Тбилиси, 1963.
*Медвежья пляска. Сказка (в стихах). Для младшего школьного возраста). М., 1963.
*Песня о скале. М., 1967.
*Стихи и баллады. Сухуми, 1971.
*Избранное. М., 1976.
*Последний из ушедших. Роман. 1976.
*(переиздания – М., 1978, 1979).
*Сухуми, 1985, Избранные произведения.
*в 2 томах. М., 1982.
*Рассеченный камень. Роман. М., 1986.
*Мое дерево. Стихи. М., 1987.
*Праздник большой семьи. Стихи. (Для младшего школьного возраста). М., 1987.
*Проза. Романы, повесть. М., 1988.
*Сказка о капризном козленке. Стихи и сказки (в стихах). (Для младшего школьного возраста). М., 1989.
*Последний из ушедших. Романы. Повести. Нальчик, 1994.
*Избранные произведения: в 2-х томах. Сухум, 2011.
*украин бызшәала: Аӡыс гәымшәа. Ашколқәра иаҵанакуа рзы алакә. Киев, 1967: Ацынҵәарах. Ароман. Киев, 1983.
*ҟабарда бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Нальчик, 1989.
*ҟазах бызшәала: Ацынҵәарах. Ароман. Алма-Ата, 1981.
*англыз бызшәала: Ацынҵәарах. (Аҭоурыхтә роман). Москва, 1986.
*немец бызшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Берлин, 1981.
*ҭырқәшәала: Ацынҵәарах. Аҭоурыхтә роман. Сҭампыл, 1990.
*қырҭшәала: Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Қарҭ, 1969.
*араб бызшәала: Ацынҵәарах. Амман, 1987.
==Жәлар рыбзиабара==
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. [[Аҟәа]], Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҟны иаартын Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ибаҟа. Уи аартра иалахәын Аԥсны аиҳабыра, хаҭала апрезидент [[Сергеи Багаԥшь|С.Багаԥшь]], уи ихаҭыԥуаҩ [[Алеқсандр Анқәаб|А.Анқәаб]]. Абаҟа аартра иадҳәалаз амитинг мҩаԥигон Аԥсны акультура аминистр Н. Логәуа. Иқәгылеит ашәҟәҩҩцәа реидгыла ахада Т.Ҷаниа, ассоциациа ахада М. Лашәриа, Жәлар реизара ахада Н. Ашәба. Ицәажәоз зегь иазгәарҭон Б.Шьынқәба ипоезиа инаҷыданы акыр зымҽхак ҭбаау уаажәларратә усзуҩны дшыҟаз.
==Иусумҭақәа==
Раԥхьатәи ашәақуа. Аҟуа, 1938 ш.
Аҳәачаԥа. Аҟәа, 1943 ш.
Аҿатә уаа. Иажәеинраалоу ароман. Альманах. Аҩбатәи аномер. 1951 ш./аҩбатәи аҭыжьра - 1955 шықәсазы, еиҳа ихарҭәаау авариант - 1963 шықәсазы./
Ажәеинраалақуеи апоемқуеи. Аҟәа, 1956 ш.
Иаирума. Амшә куашара. Аҟәа, 1961 ш.
Ахра ашәа. Аҟуа, 1965 ш.
Иҩымҭақуа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 1977-1979 шш.
"Иалкаау аԥсуа лирика" асериаҿ. Аҟәа, 1988 ш.
==Аиҭагақуа==
Бараҭашвили Николоз. Ажәеинраалақуа. Апоема "Аҟәа - Қарҭ", 1984 шықәса.
Шандор Петефи. Иалкаау. Иеиҭаргеит Баграт Шьынқәба М. Лашәриа. Аҟәа, 1995 ш.
Инаукатә усумҭақуа рахьтә.
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа иазкны.
Альманах №3. Аҟәа, 1952 ш.
==Аусумҭакуа Б.Шинқәба иазкны==
* Цвинариа В. Л., Творчество Б. В. Шинкуба, Тб., 1970 (Урысшәала)
==Алитература==
*{{Аԥпа|908-909}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shinkuba-bagrat-vasilevich Шинкуба Баграт Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/shyin%D2%9B%D3%99ba-bagrat-uasil-i%D2%A7a Шьынқәба Баграт Уасил-иԥа] {{ab icon}}
* [http://www.apsny.ru/culture/culture.php?page=content/bagrat_sh.htm Баграт Шьынқәба изхәыцрақәа]
* [http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 Умҵан, Аԥсуа!] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20070928011443/http://www.abhazia.com/book/?page=book&cat=wb_50 |date=2007-09-28 }}
* [http://www.newizv.ru/news/?id_news=4852&date=2004-02-26 Дыԥсит Аԥсуа поет Баграт Шьынқәба]
[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет лингвистцәа]]
[[Акатегориа:Асоциалисттә Џьа Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Шьынқәыраа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
9w6osgxkute8ik3k5y01fjmst6e57a7
Искандер, Фазиль Абдул-иԥа
0
3145
171184
170304
2026-08-06T17:57:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171184
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Искандер Фазиль Абдул-иԥа
|даҽа ахьӡ=Искандер Фазиль Абдулович
|афото=Abkhazia 10 apsar Ag 2009 Iskander b.jpg
|афото ахҵара=Искандер Фазиль Абдул-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|3|1929}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|31|7|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист
}}
'''Искандер Фазиль Абдул-иԥа''' ({{lang-ru|Искандер Фазиль Абдулович}}; {{date|6|3|1929}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] – {{date|31|7|2016}}, [[Москва]] ақалақь) апоет, апрозаик, апублицист. Ианашьан СССР Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ароман «Сандро из Чегема» азы), Гамбургтәи Пушкинтәи апремиа (1992), Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә премиа (1993), Жәларбжьаратәи апремиа Москва-Пенне (1996), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1998), иара убас апремиақәа «Болдинтәи ҭагалан», «Триумф» (1998). Урыстәылатәи Афедерациа Апезидент Иусԥҟала хынтәны (1993, 2004, 2009) ианашьан аорден «Аџьынџьтәыла аҿаԥхьа ақәҿиарақәа рзы» 2-тәи, 3-тәи, 4-тәи аҩаӡара. Алитератураҿы илагалазы, насгьы акыршықәсатәи ирҿиаратә усуразы ианашьан Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара (2002). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Иаб хылҵшьҭрала дџьамын. 1938 ш. Асовет Еидгыла аҟнытә дахган, заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхаран иҟаз изҳауан иан (аԥсуа) лҭынхацәа рҟны. Ф. Искандер иаби иабдуи рзы иҳәон: «Ибрагим Искандер Аҟәаҟа дааит Џьамтәылантә. Азеижәтәи ашә. аҽеиҩшамҭаз аԥсуа ԥҳәызба дааигеит, ақьырмыт зауад иргылеит. Уи ала ақалақьуаа аӡәырҩы рыҩнқәа ргылан, урҭ рхыԥхьаӡараҿ сара сахьиз март ԥшьба амҩаҿ игылоу аҩны…»
Ф.Искандер ибзиаӡаны далгеит Аҟәатәи 3-тәи абжьаратәи ашкол, ахьтәы медал ала. Аҵара агәацԥыҳәара змаз арԥыс дҭалоит Москватәи Абиблиотекатә институт. Аха, еиҳа игәы зызцоз, бзиа иибоз алитература хара дзацәымгылеит. Хышықәса рышьҭахь диасуеит А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт ахь. Ара иҵара хиркәшоит 1954 шықәсазы.
1954-1956 шш. раан ажурналист изанааҭ ала аус иуан Курск, нас – Брианск. 1956 ш. Аԥсныҟа дхынҳәит. Аҳәынҭҭыжьырҭаҿы редакторс аусура напы аиркуеит. Аха алитература гәыгәҭаижьуамызт. Курски Бриански даныҟазгьы СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟәшақәа рлитературатә еидҵарақәа иналкааны иҽрылаирхәуан. Аҟәа иҭыҵуан иажәеинраалақәа реизгақәа. Аха 1962 ш. ҩаԥхьа Москваҟа диасуеит. Уи нахыс ирҿиаратә ԥсҭазаара Москва иадҳәалахеит.
Ф.Искандер Аҟәа аус аниуаз иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Горные тропы» (1957). Уи нахыс жәаба инареиҳаны иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәа.
1950-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуа иалагеит Москватәи ажурнал «Юность» аҟны. Апрозатә ҩымҭақәа ракәзар, раԥҵара далагеит 1962 ш. нахыс. Ашәҟәыҩҩы ихьӡ еицырдыруа иҟалеит 1966 ш. ажурнал «Новый мир» аҟны иповест «Созвездие Козлотура» аныркьыԥхь ашьҭахь. Аԥхьаҩцәа, алитератураҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа еицгәарҭеит илаз абаҩхатәра. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон «Литературная газета», ажурналқәа «Дружба народов», «Наш современник», «Октябрь», «Знамя», «Аврора», «Смена», «Сельская молодежь», «Крокодил» уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩцәа ирҿиамҭақәа ирылоу аиумор, ирыҵубаауа ажәлар рлаф еицгәарҭахьан. Ауаажәларратә усзуҩык, адоуҳатә культура арҿиаҩык, ҳаҭыр ду зқәу аӡәы иаҳасабала Ф. Искандер зныкымкәа дықәгылахьан зхыԥхьаӡара маҷу ажәларқәа рыхьчаразы. Ҵабыргуп, аполитика инапы алакымызт, аха ианаҭахха, Аԥсны, ижәлар гәакьа ргәаҳәара анидыргала дахаҵгылеит, 1989 ш. Аԥснынтә СССР жәлар рдепутатс далхын.
Ф. Искандер аԥхьа поетк иаҳасабала дышцәырҵызгьы, Аҟәеи Москвеи жәаба инареиҳаны иажәеинраалақәа реизгақәа шҭыҵхьазгьы, адунеи аҟны дызлеицырдырыз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп. Иажәабжьқәеи иповестқәеи арҿиаҩы ихьӡ ҭыргеит. Иҩымҭақәа мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Иааирԥшуа ахаҿсахьақәеи урҭ ирыдҳәалоу ахҭысқәеи аԥсҭазаара аҟнытә иаагоуп, аҵабырг иазааигәоуп, иқәиргылоз апроблемақәа рцәыргашьа шьахәла дақәшәон, афырхацәа гәнукылоит. Еиуеиԥшым азнеишьақәа иԥшаауан, асиужетқәа реиҿартәышьа иқәҿион, ихы иаирхәон амифқәа, аллегориақәа уҳәа. Урҭ зегьы ҳажәлар ржәытә-рҿатә, рыԥсҭазаара, рыбзазашьа инарҵауланы иаадырԥшуеит. Алакә ихы иахьаирхәогьы иаҵубаауеит афилософиатә знеишьа.
Ҿырԥшыс иаагозар, «Кролики и удавы» аҟны фырхацәас иҟоу аԥстәқәа роуп, аха убри аамҭазы Акроликқәа Рҳәынҭқарраҿы ахҭысқәа рыҿиашьа аарԥшуп. Аҵарауаа излазгәарҭо ала, ашәҟәыҩҩы араҟа ихы иаирхәеит афантастикатә знеишьақәагьы.
«Созвездие Козлотура» ашәҟәыҩҩы дызлеицырдырыз аҩымҭақәа ируакуп. Философиатә лакәуп «Джамхух-Сын Оленя, или Евангелие по-чегемский». Уи асиужет шьаҭас иамоуп аԥсуа легенда, аха анашанатә лакә аҟазшьа аанахәартә ишьақәиргылеит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа ирылҳәҳәоит ироман «Сандро из Чегема», уи ахаҭа еиԥш, егьырҭ ирҿиамҭақәа еиҭагоуп анемец, англыз, аҭырқәа, акореи, алатыш, аестон, аукраин, ачех, аполиак уҳәа акыр абызшәақәа рахь.
Ашәҟәыҩҩы урысшәала дшыҩуазгьы, ибзианы аԥсшәа идыруан. Иажәабжьқәеи иповестқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭаганы хазы шәҟәны иҭыҵхьеит Шамиль Аҟәсба ибзоурала («Иҵасхәым ачыс»). Амилаҭтә литературазы урҭ хә-змоу ракәны егьаанхоит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа аԥсшәахь еиҭаргахьеит иара убас Џьума Аҳәба, Витали Амаршьан, иажәеинраалақәа ракәзар, – Кәымф Ломиа, Владимир Аҵнариа, Владимир Занҭариа, Игор Хәарцкиа уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа реиҳараӡак рҟны еиԥш, ароман аҟнгьы Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ахҭысқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылоит. Ианыԥшуеит аԥсуа фольклоргьы. Ф. Искандер ипроза символс иамоуп аҵла, иаабарҭоуп уи аԥсҭазаара ишасимволу, насгьы ауаҩи, ижәлар рыҿиареи, агәыӷреи ирсимволуп. Аҭҵааҩцәа ргәаанагарақәа шеиқәшәо еиԥш, Ф. Искандер ипроза ласушәа убозаргьы, аидара хьанҭа иаҵоуп, хәҭа-хәҭала еиларсуп. Адәахьала иубарҭоу аҩымҭа асиужет аҩнуҵҟатәи адунеи амоуп, ҵакыла иҵаулоуп. Еицҿакнгьы ирҳәоит ашәҟәыҩҩы даҽакы иаламҩашьо ихатә стиль, ихатә знеишьа шимаз, ҳәарада, уи иара ихатә дунеи акәын.
Рҿиаҩык иаҳасабала Ф. Искандер дышьҭыҵит аурыс классикатә литературеи (еиҳаракгьы Л. Толстои, А. Пушкин, Ф. Достоевски, Н. Гоголь, М. Лермонтов, Салтыков-Шьчедрин, М. Булгаков) аԥсуа жәлар рҷыдарақәа аазырԥшуа рмилаҭтә культуреи рныррала. Ф. Искандер иҩымҭақәа рыла иҭыхуп асахьаркыратә фильмқәа: «Воры в законе», «Пиры Валтасара или ночь со Сталиным», «Чегемский детектив» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵасхәым ачыс. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*урысшәала: Горные тропы. Стихи. Сухуми, 1957.
*Доброта земли. Стихи. Сухуми, 1959.
*Зеленый дождь. Стихи. М., 1960.
*Дети Черноморья. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1961.
*Молодость моря. [Стихи]. М., 1964.
*Тринадцатый подвиг Геракла. Рассказы. М., 1966.
*Созвездие козлотура // Новый мир. 1966, № 8 (на латышском — Рига, 1968, турецком — Стамбул, 1974, украинском — Киев, 1989).
*Зори земли. Стихи. М., 1966.
*Запретный плод. Рассказы. М., 1966.
*Летний лес. Стихи. М., 1969.
*Дерево детства. Рассказы и повесть. М., 1970.
*Время счастливых находок. Рассказы и повести. М., 1973.
*Сандро из Чегема. Роман // Новый мир. 1973, №№ 8–11.
*отдельные издания романа — М., 1977, 1989 (в 3-х кн.), 1990, 1991 (в 2-х кн.), 1999 (в 2-х кн.), 2010 (в серии «Большая книга»).
*на эстонском — Таллин, 1976, польском — Варшава, 1976, немецком — Берлин, 1983, английском — Нью-Йорк, 1983, чешском — Прага, 1986, корейском — Сеул, 1990.
*Под сенью грецкого ореха. Повести. М., 1979.
*Защита Чика. Рассказы и повести. М., 1983.
*Большой день большого дома. Сухуми, 1986.
*Праздник ожидания праздника. Рассказы. М., 1986.
*Путь. Стихи. М., 1987.
*Кролики и удавы. Проза последних лет. М., 1988.
*Повести и рассказы. М., 1989.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1991.
*Поэты и цари. [Сборник статей]. М., 1991.
*Собрание сочинений: В 4-х т. Тома 1, 2. М., 1991–1992.
*Стихотворения. М., 1993.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1995.
*Человек и его окрестности. М., 1995.
*Избранное: В 2-х кн. М., 1996.
*Собрание сочинений: В 6-ти т. Минск–Харьков–Назрань, 1997.
*Софичка. Повести и Рассказы. М., 1997.
*Ласточкино гнездо. Проза. Поэзия. Публицистика. М., 1999.
*Рассказы. Повесть. Сказка. Диалог. Эссе. Стихи. Екатеринбург, 1999.
*Школьный вальс, или энергия стыда. Повести, диалог. М., 1999.
*Ежевика: Стихи. Поэмы. Переводы. Эпиграммы. Шутки. М., 2002.
*Собрание [произведений]. Сандро из Чегема: В 3-х книгах. М., 2003. Книга 1. (Главы 1–11). Книга 2. (Главы 12–21). Книга 3. (Главы 22–32).
*Собрание [произведений]. Созвездие козлотура. М., 2003.
*Путь из варяг в греки. М., 2003.
*Созвездие козлотура. Повести и рассказы. М., 2003.
*Избранные произведения. М., 2010.
*Сандро из Чегема. Избранные главы. М., 2010. (В серии «Великая отечественная литература»).
==Аусумҭақәа==
=== Абӷаџьма аеҵәаџьаа ===
Фазиль Искандер – аурыс шәҟәыҩҩы, иповест кьыԥхьын 1966 ш. азы ажурнал «Новый мир» аҿы. Ажурналист қәыԥш ихаҿала еиҭаҳәоуп ауаа иаразнак ирылаҵәаз ажәабжь џьашьахәы, абӷаби аџьмеи аԥстәы џьашьахәы шырхылҵыз.
Ф. Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, ари аповест аҿы еиларсуп алирикеи асатиреи, уи автор шәҟәыҩҩык иаҳасабала дрыланарҵәеит.
==== Асиужет ====
Асиужет еиҭаҳәоуп ажурналист ихаҿала, аҩымҭа афырхаҵа хада, ажурналист қәыԥш, ихьӡ зынӡак иҳәаӡам атекст аҿы. Аинститут даналга анаҩс, аусуразы «ибжьаратәу аурыс газеҭ ақәыԥшцәа рзы» аҿы маҷк аус зуз, дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь Аԥсныҟа, уаҟа аусурагьы далагоит аҭыԥантәи ақыҭанхамҩатә газеҭ «Асубтропика ҟаԥшьқәа» рҿы. Уи аамҭазы ареспубликаҿы абӷаџьмақәа ранҵаразы аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргон акколекционерцәа, урҭ ирылшеит абӷаџьмеи аџьмеи аԥстәы џьашьахәы рхылҵразы аексперимент амҩаԥгара, «даара интересу акоуп ари еиԥш аус, иагьа ҳҳәаргьы, ҳәа иазгәеиҭоит уаҩ дук. Ас еиԥш аҳәамҭа злымҳа иҭасыз автор, Платон Самсон-иԥа, ақыҭанхамҩа аҟәша аиҳабыс агазеҭ аҿы, аус зуаз, ари еиԥш аус хада ҿыц апропаганда азиуа далагеит: агазеҭ аҿы лассы-ласс иркьыԥхьуа иалагеит аҭыԥантә арепортажқәа аԥшьгара адгыларазы, насгьы инаҵшьны иазгәарҭон абӷаџьма баша аџьма аҿаԥхьа аԥыжәара шамаз атәы, уи иақәыз аласа уҳәару, иара акәац атәыҩа дуқәа, урҭ рыԥшӡара, ачҳареи алшареи иамаз уҳәа, аџьма ааигәа иузыргыломызт.
==== Кавказтәи абӷаб ====
Ажурналист қәыԥш адҵа иҭаны дрышьҭуеит ақыҭа Ореховыи клиуч ашҟа. Уаантә иааит анонимтә шәҟәы, уи иаҳәон ақыҭсовет аиҳабы абӷаџьма иҽеимкуа дшазныҟәо. Афырхаҵа хада иӡбоит дцарц уи ақыҭахь, амҩан игәалашәоит ихәыҷра, аибашьраан дзықәшәаз ахҭыс: ҵхыбжьон иуацәа рахь дрышьҭуеит адырра риҭарц азы, аха амҩан дышцоз дҟьалан, анышәынҭрақәа рахь дҭанагалан, ажра дҭаҳаит, уа иара иаԥхьа иҭаҳахьазаарын аџьма. Ақыҭа Ореховыи клиуч аҟны ираҳауеит анаукатәи, аполитикатәи аҭҵаарақәа Реилазаара алахәыла Вахтанг Бочуа имҩаԥигаран дшыҟоу алекциа «Абӷаџьма ҳара ҳгәадура» захьӡу. Абӷаџьма акәзар, хазы иҭакуп, аџьмақәа ааигәара инанашьҭӡом, тәыҩала икшоит. Аха ақыҭсовет аиҳабы интересс имоу аҽаҩра бзиа рызҭараны иҟоу ачаи аплантациақәа роуп. Ажурналист дцарц анақәик, ақыҭсовет аиҳабы амашьына рныҟәцаҩ диҳәеит ажурналист ибзианы аҩы иржәны, ишахәҭоу дымҩаԥигарц «ҿаасҭак ҳара ҳзыҳәа имҩырцаз» ҳәа. Ақыҭсовет аиҳабы игәҭакы наӡеит, ажурналист бзиа зқьаф ҟазҵаз, ажәҩан данаҵаԥш, илаԥш ақәшәеит абӷаџьма асахьа змаз еҵәаџьаа. Ус автобус дшазыԥшыз, дамхацәоит, данааԥш амилициацәа рҿы дыҟоуп, исааҭгьы имӷаӡам. Ақалақь ахь даныхынҳә, арепортаж шааҟаиҵаз Платон Самсон-иԥа ажәабжь ҿыц иаиҳәоит: ирыдигаларц шиҭаху абӷаџьмеи атаџьиқь џьмеи реиниарала ахәы рацәа зқәу абӷаџьма ариирц азы. Аредактор хада Автандил Автандил-иԥа, ажурналист истатиа акьыԥхьра мап ацәикуеит, уи хырҳа алаӡам, избанзар абӷаџьма ҽеила аус ахьадырмулаз, лыҵшәа ахьамоуз, насгьы аҳауа ахьанымаалаз азы. Уи Платон Самсон-иԥа инапы ианиҵеит астатиа ҿыц аус адиуларц даҽакала, афырхаҵа хада диаигоит акультура аҟәшахьы, аиндаҭлара амҩаԥгаразы, абӷаџьма иазку иреиӷьу асахьаркыратә ҩымҭа алхразы.
Аконкурс лыҵшәа бзиала имҩаԥысит, аха дук рацәа имгакәа амш бааԥсхоит, адыд мацәыс рылалоит: ацентртә газеҭқәа руак аҿы ицәырҵуеит астатиа, «ақыҭанхамҩаҿы ҵаҵӷәы змам ацәырҵрақәа», ирхыччаны, еиҳарак акритика ӷәӷәа азун «абӷаџьма мхәыцӡакәа иҟанаҵаз абжьагажәазы». Уи акәхеит, Платон Самсон-иԥа аҟәша еиҳабыс амаҵзура имаз аҟынтә ихы дақәиҭыртәит, лахьыӷәӷәагьы ирҭеит. Аамҭа кыр аныбжьыс Платон Самсон-иԥа афырхаҵа хада ааԥхьара ииҭоит аԥсыӡкрахь, ажурналист қәыԥш маӡаны имоу апланқәа рытәгьы иеиҳәоит: иара иҭахуп амшынҿықә инаркны ҳаԥык аҟынӡа аканат мҩа быжьганы, аԥсшьацәа амшын аҟынтә аҳаԥахьы ишиашоу инеиуа «асталактитқәеи асталагмитқәеи зеиԥш ыҟам» рыԥшӡара дырбаразы.
==== Аԥҵара аҭоурых ====
Фазиль Искандер иажәақәа рыла иуҳәозар, ас еиԥш иҟаз аидеиа изцәырнагеит аԥсуа газеҭ дшаԥхьоз абӷаџьма иазкны иԥыхьашәаз астатиа ҿыц. Абӷаџьма «ажәа шибаз еиԥшҵәҟьа, ари аус» хыда еиҿызкааз акомпаниа агаӡара ибеит. Ари аҩымҭа аҩра аҽазикаанӡагьы Искандер, Курск даныҟаз, ибон аԥш иазкыз акомпаниа аусқәа акагь шрылымҵуаз, иаҭахымзт аԥш Курсктәи атәылаҿы азҳара. Аԥш атәы дхәыҷаахыс ибзианы идыруан. Аха уи иазкны ииҩыз астатиақәа акьыԥхь рымбаӡеит. Ашәҟәыҩҩы изы ари аматериал акраҵанакуан, избанзар ашәҟәыҩҩы ас еиԥш ухаҿы иузаамго аус лҵшәадақәа ахархәара рыҭатәым!» ҳәа.
1966 ш. азы аповест кьыԥхьын «Новый мир» аҿы. Уи аԥхьа ажурнал аҿы икьыԥхьын Искандер иажәеинраалақәа, «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ркьыԥхьаанӡа ҩажәа жәабжь ракәын акьыԥхь збахьаз. 1970 ш. иҭыҵыз ашәҟәы «Ахәыҷра ҵла» иагәылалеит ажәабжьқәеи аповест «Абӷаџьма аеҵәаџааи». Сахьала еиқәиршәеит Лев Збарски.
Аповест анҭыҵ ашьҭахь акритикцәа ирацәаны иахцәажәеит, ахҳәаақәа иҟаҵаз еиҳарак ибзиан: 1966-1969 ш. ирҭагӡаны ҩажәа инареиҳаны инеиҵыху арецензиақәа ҟаҵан, ажурналқәеи, агазеҭқәеи рҿы.
«Новый мир» аредколлегиа Твардовскии хадара ззиуаз аповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ҩынтә, 1966-1968 шш. рзы Аҳәынҭқарратә премиа аиуразы иқәнаргылахьан.
==== Ахәшьара ====
Михаил Гундаринеи Евгении Попови ргәаанагарала Искандер «ахьӡ-аԥша иманы, зегьы деицырдыруа дҟалеит» «Новый мир» аҿы аповест «Абӷаџьма аеҵәаџьаа» аникьыԥхь адырҩаҽныҵәҟьа. Уаанӡа дыздыруаз еиҳа имаҷзар, аповест акьыԥхь анаба, Искандер иабиԥараҿы еицырдыруа шәҟәыҩҩны дҟалеит.
«Абӷаџьма еҵәаџьаа» аҿы Искандер асахьа ҭихуеит акомпаниа имҩаԥнагоз аусқәа ахы инаркны: лҵшәа змамыз агәыӷрақәеи, урҭ реилабгара афинал бааԥс аҟынӡа. Драматизмла иҭәу афинал аибарххара, ииасуа аамҭа аестетика аҵубаауеит, аҩымҭа афырхаҵа имчқәа ҭаланы, игәацԥыҳәарала иаҳирбоит уи изыԥшу аиааира ҿыцқәа, аповест афинал аҿы аҽеибыҭара иаҿуи, даҽа компаниа ҿыцк.
1966 ш. аповест анҭыҵ анаҩсан Александр Твардовски ахәшьара ҳаракы аиҭеит аҩымҭа. Фазиль Искандер иналукааша абаҩхатәра змоу иҟазара, шаҟа имарианы, ччарала еибаркны еиҭаҳәоузеи», аха «уи имариоушәа иубо аформа иагәылаҵәахуп аҵакы ҵаула», «аповест амч асатираҿ мацара иаанкылаӡом. Уи уаднаԥхьалоит иара алирикатә еиҿкаашьала». Наталиа Иванова ишазгәалҭо ала, ари аповест «алитературатә мҩақәа реихысырҭаҿ ицәырҵыз акоуп», ганкахьала Искандери Аксионови злеиԥшу ыҟоуп («Апельсины из Марокко»), иара убас Владимир Воинович «Жизнь и необычные приключения солдата Чонкина»), даҽаганкахьала, хымԥада, ҩныҵҟала еидҳәалоуп Борис Можаеви «Из жизни Федора Кузькина»), Василии Белови «Первичное дело» реиԥш иҟоу аҩымҭақәа.
==== Адаптациа ====
Георги Данелиа игәалашәарақәа рҿы иҳәон Искандер ифильм асценариазы аҭыхра залмыршахаз азы:<blockquote>«Аҳәынҭкино» аҿы:
- Иаҭахӡам, - рҳәеит.
Сара сҵааит:
- Избан?
Аҭак сырҭеит:
- Абри азы, - ҳәа.</blockquote>1989 ш. азы арежиссиор Мартирос Фаносиан иҭихит Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» афильм, ароль хада наигӡон Андреи Илин. Афильм аҿы Фазиль Искандер иажәеинраалақәа ирылхыз ашәақәа хархәара рыман.
=== «Чегьемтәи Сандро» ===
«Чегьемтәи Сандро» Фазиль Искандер ироман ажәабжь кьаҿқәа рыла ишьақәгылоуп, автор уи ажанр аганахь ала ароман маана ҳәа азиҳәоит.
Раԥхьаӡа акәны ановеллақәа рцикл аҟынтә 1966 ш. азы икьыԥхьын. Ԥасатәи СССР аҿы ажурналтә ҭыжьымҭа ацензура ӷәӷәа иахыжьны иҭыҵит 1973 ш. азы, анаҩс Фазиль Искандер ацикл аус адулара иациҵоит. Ароман бызшәа рацәала иҭыжьуп. 1989 ш. азы ароман «Чегьемтәи Сандро» азы СССР Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан.
==== Ароман аԥҵара аҭоурых ====
Автор ароман актәи ахаҿы иҳәоит ашәҟәы идеиас иамаз, «ажәлар рыԥсҭазаара апоезиа» азышәаҳәара ишазикыз, уи дхәыҷаахыс гәҭакыс ишимаз. Фазиль иан шьҭрала Чегьемтәын, ихәыҷра зегьы уа ихигеит. Ари аҩымҭа кыршықәса аус адиулон, иавтобиографиатә мотивқәа рыла ихарҭәаауа, аԥсҭазаара ахаҭа иҵанаҳәоз асахьақәа рыла еидкыло.
Фазиль Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, уи алитературатә диссидентцәа Александр Солженицин реиԥш иҟаз рахь иаҵанакуеит ҳәа узрызҳәаӡом, аха егьа ус иҟазаргьы, ишәҟәыҩҩратә лахьынҵа даара ауадаҩра дуқәа ацын. 1966 ш. азы Фазиль Искандер иажәабжьқәеи иажәеинраалақәа рсериа анаҩс диасуеит идуу алитературатә формақәа рахь, иҭыҵуеит Фазиль Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа», ашықәсан ажурнал «Неделиа» ианылеит ановелла «Чегемтәи Сандро». Уи аамшьҭахь, есышықәса еиуеиԥшым асовет ҭыжьымҭақәа рҿы иҭыҵуа иалагеит ироман аҟынтә ановеллақәа. Уи ааидкылан раԥхьаӡа алашара абеит 1973 ш. азы («Новый мир» аҿы № 8-11) иуҳәар алшоит ароман ахԥатәи ахәҭа ауп иҭыжьыз ацензура убысҟак иаркьаҿит.
«Ардис» ашәҟәҭыжьырҭа иҭнажьит Фазиль Искандер ироман атекст зегьы шынеибаку 1979-1981 ашықәсқәа рзы (еиҭалгеит Сиузан Браунсбергер). Аиҭашьақәыргылара аамҭазы, уаанӡа ирымкьыԥхьуаз ахәҭақәа ароман аҟынтә «О Марат» (1988 ш.) иҭыҵит. Ароман ах-томк иааизакны иҭыҵит 1989 ш. азы.
==== Асиужет ====
Ароман шьақәгылоуп 32 новелла рыла. Ановеллақәа иаку сиужетк еиднакылаӡом, аха урҭ еиҭарҳәоит афырхаҵа хада Сандро Чегемтәи иԥсҭазааратә ҭоурыхқәа, иуацәа рлахьынҵа, Чегемаа рыхҭысқәа ртәы. Ароман аҿы реалла иҟаз аҭоурыхтә хадақәа рыӡбахә ҳәоуп: Иосиф Салин (ароман аҿы ԥаҵаду ҳәа ишьҭоуп), Нестор Лакоба, Нои Жорданиа, Олденбургтәи апринц, уҳәа ихыҭхәыцаау афырхацәа, амилаҭ (аендурцәа, акенгурцәа) уҳәа аметафарақәа уԥылоит. Ановелла афырхаҵа хада – «Алахьҟьаҟьа» - акамбашь ауп. Ароман аҿы ахҭысқәа мҩаԥысуеит ареволиуциа ҟалаанӡатәи аамҭеи, брежневтәи аепоха аҟынӡа. Ароман аҭоурых – Чегемтәи аԥсҭазаара асахьа, ақыҭа аԥсҭазаара, иахьеи-уахеи имҩаԥысуа, урҭ зегь еиҭаҳәоуп ахԥатәи ахаҿала – уи зегь ирхаану заамҭазы аԥсҭазаара иԥнашәаз абырг Сандро ила, ароман автор зыхьӡ ҳәам, изеиҭеиҳәо ахҭысқәа рыла. Жанрла ароман ашьақәгылашьа еиуеиԥшӡам: адрама, алакә, ажәамаана, адетектив. Сандро – дынхаҩуп, абырг Хабыгә диԥоуп, кыршықәса зхыҵуа, аҭоурых џьашьахәы иахаану, аҩынду аԥшәма. Иазныкымкәа зышьра иақәыркхьаз. Ашәануаа раҳкәажә лыбзиабаҩ. Ашәаҳәареи, акәашареи рфольклортә нсамбль иалахәыз. Анаҩс, Сандро зыхьӡ-зыԥша атәыла иахыҵәаз ҭамадак иаҳасаб ала.
Ахҭыс мҩаԥысуеит Чегьем ақыҭан. Уи ақыҭа ҭоурыхла иҟаҵәҟьан, иахьа игәыгәҭажьу, аӡәгьы дахьнымхо. Иара убас, ахҭысқәа мҩаԥысуеит Аԥсны еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы, иҟоуп реалла иҟоугьы, ихыҭхәыцааугьы: Мухус, Баҭым, Кенгуртәи, Анастасовтәи). Реалла иҟоу аҭыԥқәа рсахьа шыҟаҵәҟьоу иҭыхуп. Ароман аҿы аҭыԥ хада ааннакылоит кыр шықәса зхыҵуа араҵла, акыр ажәытә хҭысқәа ирхаану ақыҭаҿ зегь зымҵаныҳәоз. Ароман аҵыхәтәантәи ановелла иҳанаҳәоит Чегем аԥсҭазаара хәыҷ-хәыҷы аԥсра ишаҿу, иара араҵлагьы изымҵаныҳәоз ажәын, ибажәхан ишкаҳаз. Уи ахаҿы аӡбахә ҳәоуп Ҳабыгә ииԥшаз аӡыхь, уажәы аарла зыԥсы ҭоу. Ҷыдала иалкааны хшыҩзышьҭра рыҭоуп аԥсуаа ртрадициақәеи, рҵасқәеи, ритикети, уи ауп аԥсуаа рморалтә Кодекс аԥҟарақәа еидызкыло. Нарҭаа репос еиԥшуп. Уаҟа аԥсуа милаҭ ахәышҭаара ишазыҟоу, ажьра-цәара, аиуара, абиԥарақәа еимаздо адоуҳатә ԥсҭазаара инарҵаулан иаарԥшуп. Ароман аҿы инаҵышьны иаарԥшуп ашьоура атема иадҳәало ахҭысқәа. Уи ахьча Махаз иҭоурых зҳәо ановеллаҿы. Араҟа Махаз иԥҳацәа рцәа ԥызҽыз иуа гәакьа дишьуеит, ихымӡӷь ихихырц азы.
Ароман аҿы атемақәа рацәаны иаарԥшуп: ахәыҷра гәалашәарақәа рҟынтә, Сталини ирепрессиақәа, аколлективизациа, Кавказ иқәынхо ажәларқәа рдинтә – етикатә уадаҩрақәа реиҿагыларақәа, уҳәа.
==== Апроблематика ====
Ажанр аганахь ала «Чегьемтәи Сандро» иуадаҩуп жанрла изҵазкуа ашьақәыргылара. Алитератураҭҵаааҩцәа уи ароман – епос ҳәа ахьӡ арҭеит. Ароман афырхаҵа хада – ажәлар роуп. Асиужетқәа зегьы иудырбоит аԥсуаа реизыҟазаашьа, рҟазшьа, аҭыԥантәи аҵасқәеи, азакәанқәеи рықәныҟәашьа, аԥсабара ианааланы анхашьа ақәшәара. Ароман аҿы хадара иуеит Анцәа ду, ауаҩы игәы – ҩныҵҟала аҽрыцқьара мҩаԥысуеит ауаҩы акрыфара нап анаиркуа, ибысҭа анԥиҽуа инаркны, раԥхьатәи аныҳәаҿа «Анцәа улԥха ҳаҭ» аниҳәо ала. Фазиль Искандер аинтервиу анриҭоз иҳәеит, ари ароман ауаатәыҩса рхәыҷра иазкуп ҳәа.
Фазиль Искандер ииумор акы иалаҩашьом, уи иара аԥсабара ахаҭа иахылҵит, аԥсабара иазааигәоуп, асиужет иузаҟәымыҭхо иадҳәалоуп. Сандро ажәлар рфырхацәа дреиуоуп, маҷк игызмалу, иарбан ҭагылазаашьазаалакгьы иманшәаланы алҵшьа иақәшәо, есымша зхатә феида алызхуа. Сандро иԥсҭазаара зегьы аҭамада иус хадақәа ируакуп, аныҳәаҿақәа рҳәараҿы еиԥш зеиԥшу иԥшаара уадаҩуп. Уи ибзиаӡаны иаарԥшуп «Напыхьараџь» ановеллаҿы, афырхаҵа хада иԥсхәы аураҿы. Аԥсра маанала иацәцаз ауаҩы, иԥсхәы анымҩаԥырго ихьӡ бзиарыла иахцәажәоит. Аԥсра-аԥсҭазаара азганк ахаан аикәшараҿы. Ароман аҿы аҳәынҭқәрратә лидерцәеи амчрақәеи рганахь ала, афилософиатә ирониеи асатиреи аҵубаауеит. Уи еиҳарак иубоит асоциализм асистемеи, аԥсуаа рпатриархалтә бзазареи рконфликт ала. Усҟантәи аамҭазы иҟаз авождцәа (Сталин, [[Бериа, Лавренти Павел-иԥа|Бериа]], Хрушьов) ирҿагылоит асиужет аҿы анхацәа. Ароман аҷыда ҟазшьақәа иреиуоуп абилингвалтә ԥсабара. Уи еиԥш аҿырԥштәқәа убалоит аурыс советтә литератураҿы: Чингиз Аитматов, Иури Рытхеу, уҳәа ашәҟәыҩҩцәа зхатәы бызшәала ииҩуаз, аха урҭ еицырдыруа иҟазҵаз урысшәала иахьҩҩуаз ауп. Урысшәала иҩу Фазиль Искандер ироманқәа зегьы Аԥсни аԥсуааи рзышәаҳәара иазкуп. Фазиль иҩымҭақәа рҿы еиҭеиҳәоит алегендақәа, алакәқәа, аҵасқәа аҭыԥантәи ауаа уахи-ҽни еибырҳәо, Чегемтәи аџьанаҭ иахҳәаау. Автор иԥсабара ирҿиамҭақәа рҿы ипарадоксалтәуп, шьаҭала аурыс классика ишаларсу еиԥш, аԥсуа классикагьы, ажәлар репосгьы иаларсуп, аԥхьаҩ инаҭоит алитератураҿы иҿыцу хырхарҭак аилкаара. Еиҭагашьа змам аилкаарақәа ҽа бызшәак ахь ииаго иаԥиҵоит анеологизмқәа, иаҳҳәап акомхоз реиԥш иҟоу.
Ажанр рацәа реиларҵәара идырбееит ҩ-культурак, ԥсыуа қыҭа хәыҷык XX ашәышықәса атәыла зегьы акатаклизмқәеи аҽыԥсахрақәеи зныԥшыз ҭоурыхны иаанхоит ахааназ ԥсра зқәым Чегьем.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Ахархәара змоу алитература==
* {{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла1=Попов|Ахьӡ1=Евгени Анатоли-иԥа|Автор изхьарԥш1=Попов, Евгени Анатоли-иԥа|Ажәла2=Гундарин|Автор изхьарԥш2=Гундарин, Михаил Виачеслав-иԥа|Ахьӡ2=Михаил Виачеслав-иԥа|Астатиа ахьӡ=Фазиль : опыт художественной биографии|Ақалақь=Москва|Аҭыжьырҭа=АСТ : Редакция Елены Шубиной|Адаҟьақәа=461|Асериа=Великие шестидесятники|isbn=978-5-17-145596-5}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/iskander-fazil-abdulovich Искандер Фазиль Абдулович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/iskander-fazil-abdul-i%D2%A7a Искандер Фазиль Абдул-иԥа] {{ab icon}}
* {{cite web|title=Фазиль Абдулович Искандер|url=https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|publisher=[[Журнальный зал]]|accessdate=2022-05-30|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522034530/https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|url-status=dead}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1929 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 6 рзы ииз]][[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 31 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР араионқәа рҟынтәи СССР жәлар рдепутатцәа]][[Акатегориа:Акультуреи аҟазареи ирызку Урыстәыла Ахада Ихеилак алахәылацәа]]}}
av49pvdccqcnaz4m6cthslk2n90a6b6
171316
171184
2026-08-06T18:09:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171316
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Искандер Фазиль Абдул-иԥа
|даҽа ахьӡ=Искандер Фазиль Абдулович
|афото=Abkhazia 10 apsar Ag 2009 Iskander b.jpg
|афото ахҵара=Искандер Фазиль Абдул-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|3|1929}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|31|7|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист
}}
'''Искандер Фазиль Абдул-иԥа''' ({{lang-ru|Искандер Фазиль Абдулович}}; {{date|6|3|1929}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] – {{date|31|7|2016}}, [[Москва]] ақалақь) апоет, апрозаик, апублицист. Ианашьан СССР Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ароман «Сандро из Чегема» азы), Гамбургтәи Пушкинтәи апремиа (1992), Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә премиа (1993), Жәларбжьаратәи апремиа Москва-Пенне (1996), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1998), иара убас апремиақәа «Болдинтәи ҭагалан», «Триумф» (1998). Урыстәылатәи Афедерациа Апезидент Иусԥҟала хынтәны (1993, 2004, 2009) ианашьан аорден «Аџьынџьтәыла аҿаԥхьа ақәҿиарақәа рзы» 2-тәи, 3-тәи, 4-тәи аҩаӡара. Алитератураҿы илагалазы, насгьы акыршықәсатәи ирҿиаратә усуразы ианашьан Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара (2002). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Иаб хылҵшьҭрала дџьамын. 1938 ш. Асовет Еидгыла аҟнытә дахган, заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхаран иҟаз изҳауан иан (аԥсуа) лҭынхацәа рҟны. Ф. Искандер иаби иабдуи рзы иҳәон: «Ибрагим Искандер Аҟәаҟа дааит Џьамтәылантә. Азеижәтәи ашә. аҽеиҩшамҭаз аԥсуа ԥҳәызба дааигеит, ақьырмыт зауад иргылеит. Уи ала ақалақьуаа аӡәырҩы рыҩнқәа ргылан, урҭ рхыԥхьаӡараҿ сара сахьиз март ԥшьба амҩаҿ игылоу аҩны…»
Ф.Искандер ибзиаӡаны далгеит Аҟәатәи 3-тәи абжьаратәи ашкол, ахьтәы медал ала. Аҵара агәацԥыҳәара змаз арԥыс дҭалоит Москватәи Абиблиотекатә институт. Аха, еиҳа игәы зызцоз, бзиа иибоз алитература хара дзацәымгылеит. Хышықәса рышьҭахь диасуеит А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт ахь. Ара иҵара хиркәшоит 1954 шықәсазы.
1954-1956 шш. раан ажурналист изанааҭ ала аус иуан Курск, нас – Брианск. 1956 ш. Аԥсныҟа дхынҳәит. Аҳәынҭҭыжьырҭаҿы редакторс аусура напы аиркуеит. Аха алитература гәыгәҭаижьуамызт. Курски Бриански даныҟазгьы СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟәшақәа рлитературатә еидҵарақәа иналкааны иҽрылаирхәуан. Аҟәа иҭыҵуан иажәеинраалақәа реизгақәа. Аха 1962 ш. ҩаԥхьа Москваҟа диасуеит. Уи нахыс ирҿиаратә ԥсҭазаара Москва иадҳәалахеит.
Ф.Искандер Аҟәа аус аниуаз иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Горные тропы» (1957). Уи нахыс жәаба инареиҳаны иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәа.
1950-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуа иалагеит Москватәи ажурнал «Юность» аҟны. Апрозатә ҩымҭақәа ракәзар, раԥҵара далагеит 1962 ш. нахыс. Ашәҟәыҩҩы ихьӡ еицырдыруа иҟалеит 1966 ш. ажурнал «Новый мир» аҟны иповест «Созвездие Козлотура» аныркьыԥхь ашьҭахь. Аԥхьаҩцәа, алитератураҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа еицгәарҭеит илаз абаҩхатәра. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон «Литературная газета», ажурналқәа «Дружба народов», «Наш современник», «Октябрь», «Знамя», «Аврора», «Смена», «Сельская молодежь», «Крокодил» уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩцәа ирҿиамҭақәа ирылоу аиумор, ирыҵубаауа ажәлар рлаф еицгәарҭахьан. Ауаажәларратә усзуҩык, адоуҳатә культура арҿиаҩык, ҳаҭыр ду зқәу аӡәы иаҳасабала Ф. Искандер зныкымкәа дықәгылахьан зхыԥхьаӡара маҷу ажәларқәа рыхьчаразы. Ҵабыргуп, аполитика инапы алакымызт, аха ианаҭахха, Аԥсны, ижәлар гәакьа ргәаҳәара анидыргала дахаҵгылеит, 1989 ш. Аԥснынтә СССР жәлар рдепутатс далхын.
Ф. Искандер аԥхьа поетк иаҳасабала дышцәырҵызгьы, Аҟәеи Москвеи жәаба инареиҳаны иажәеинраалақәа реизгақәа шҭыҵхьазгьы, адунеи аҟны дызлеицырдырыз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп. Иажәабжьқәеи иповестқәеи арҿиаҩы ихьӡ ҭыргеит. Иҩымҭақәа мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Иааирԥшуа ахаҿсахьақәеи урҭ ирыдҳәалоу ахҭысқәеи аԥсҭазаара аҟнытә иаагоуп, аҵабырг иазааигәоуп, иқәиргылоз апроблемақәа рцәыргашьа шьахәла дақәшәон, афырхацәа гәнукылоит. Еиуеиԥшым азнеишьақәа иԥшаауан, асиужетқәа реиҿартәышьа иқәҿион, ихы иаирхәон амифқәа, аллегориақәа уҳәа. Урҭ зегьы ҳажәлар ржәытә-рҿатә, рыԥсҭазаара, рыбзазашьа инарҵауланы иаадырԥшуеит. Алакә ихы иахьаирхәогьы иаҵубаауеит афилософиатә знеишьа.
Ҿырԥшыс иаагозар, «Кролики и удавы» аҟны фырхацәас иҟоу аԥстәқәа роуп, аха убри аамҭазы Акроликқәа Рҳәынҭқарраҿы ахҭысқәа рыҿиашьа аарԥшуп. Аҵарауаа излазгәарҭо ала, ашәҟәыҩҩы араҟа ихы иаирхәеит афантастикатә знеишьақәагьы.
«Созвездие Козлотура» ашәҟәыҩҩы дызлеицырдырыз аҩымҭақәа ируакуп. Философиатә лакәуп «Джамхух-Сын Оленя, или Евангелие по-чегемский». Уи асиужет шьаҭас иамоуп аԥсуа легенда, аха анашанатә лакә аҟазшьа аанахәартә ишьақәиргылеит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа ирылҳәҳәоит ироман «Сандро из Чегема», уи ахаҭа еиԥш, егьырҭ ирҿиамҭақәа еиҭагоуп анемец, англыз, аҭырқәа, акореи, алатыш, аестон, аукраин, ачех, аполиак уҳәа акыр абызшәақәа рахь.
Ашәҟәыҩҩы урысшәала дшыҩуазгьы, ибзианы аԥсшәа идыруан. Иажәабжьқәеи иповестқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭаганы хазы шәҟәны иҭыҵхьеит Шамиль Аҟәсба ибзоурала («Иҵасхәым ачыс»). Амилаҭтә литературазы урҭ хә-змоу ракәны егьаанхоит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа аԥсшәахь еиҭаргахьеит иара убас Џьума Аҳәба, Витали Амаршьан, иажәеинраалақәа ракәзар, – Кәымф Ломиа, Владимир Аҵнариа, Владимир Занҭариа, Игор Хәарцкиа уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа реиҳараӡак рҟны еиԥш, ароман аҟнгьы Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ахҭысқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылоит. Ианыԥшуеит аԥсуа фольклоргьы. Ф. Искандер ипроза символс иамоуп аҵла, иаабарҭоуп уи аԥсҭазаара ишасимволу, насгьы ауаҩи, ижәлар рыҿиареи, агәыӷреи ирсимволуп. Аҭҵааҩцәа ргәаанагарақәа шеиқәшәо еиԥш, Ф. Искандер ипроза ласушәа убозаргьы, аидара хьанҭа иаҵоуп, хәҭа-хәҭала еиларсуп. Адәахьала иубарҭоу аҩымҭа асиужет аҩнуҵҟатәи адунеи амоуп, ҵакыла иҵаулоуп. Еицҿакнгьы ирҳәоит ашәҟәыҩҩы даҽакы иаламҩашьо ихатә стиль, ихатә знеишьа шимаз, ҳәарада, уи иара ихатә дунеи акәын.
Рҿиаҩык иаҳасабала Ф. Искандер дышьҭыҵит аурыс классикатә литературеи (еиҳаракгьы Л. Толстои, А. Пушкин, Ф. Достоевски, Н. Гоголь, М. Лермонтов, Салтыков-Шьчедрин, М. Булгаков) аԥсуа жәлар рҷыдарақәа аазырԥшуа рмилаҭтә культуреи рныррала. Ф. Искандер иҩымҭақәа рыла иҭыхуп асахьаркыратә фильмқәа: «Воры в законе», «Пиры Валтасара или ночь со Сталиным», «Чегемский детектив» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵасхәым ачыс. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*урысшәала: Горные тропы. Стихи. Сухуми, 1957.
*Доброта земли. Стихи. Сухуми, 1959.
*Зеленый дождь. Стихи. М., 1960.
*Дети Черноморья. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1961.
*Молодость моря. [Стихи]. М., 1964.
*Тринадцатый подвиг Геракла. Рассказы. М., 1966.
*Созвездие козлотура // Новый мир. 1966, № 8 (на латышском — Рига, 1968, турецком — Стамбул, 1974, украинском — Киев, 1989).
*Зори земли. Стихи. М., 1966.
*Запретный плод. Рассказы. М., 1966.
*Летний лес. Стихи. М., 1969.
*Дерево детства. Рассказы и повесть. М., 1970.
*Время счастливых находок. Рассказы и повести. М., 1973.
*Сандро из Чегема. Роман // Новый мир. 1973, №№ 8–11.
*отдельные издания романа — М., 1977, 1989 (в 3-х кн.), 1990, 1991 (в 2-х кн.), 1999 (в 2-х кн.), 2010 (в серии «Большая книга»).
*на эстонском — Таллин, 1976, польском — Варшава, 1976, немецком — Берлин, 1983, английском — Нью-Йорк, 1983, чешском — Прага, 1986, корейском — Сеул, 1990.
*Под сенью грецкого ореха. Повести. М., 1979.
*Защита Чика. Рассказы и повести. М., 1983.
*Большой день большого дома. Сухуми, 1986.
*Праздник ожидания праздника. Рассказы. М., 1986.
*Путь. Стихи. М., 1987.
*Кролики и удавы. Проза последних лет. М., 1988.
*Повести и рассказы. М., 1989.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1991.
*Поэты и цари. [Сборник статей]. М., 1991.
*Собрание сочинений: В 4-х т. Тома 1, 2. М., 1991–1992.
*Стихотворения. М., 1993.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1995.
*Человек и его окрестности. М., 1995.
*Избранное: В 2-х кн. М., 1996.
*Собрание сочинений: В 6-ти т. Минск–Харьков–Назрань, 1997.
*Софичка. Повести и Рассказы. М., 1997.
*Ласточкино гнездо. Проза. Поэзия. Публицистика. М., 1999.
*Рассказы. Повесть. Сказка. Диалог. Эссе. Стихи. Екатеринбург, 1999.
*Школьный вальс, или энергия стыда. Повести, диалог. М., 1999.
*Ежевика: Стихи. Поэмы. Переводы. Эпиграммы. Шутки. М., 2002.
*Собрание [произведений]. Сандро из Чегема: В 3-х книгах. М., 2003. Книга 1. (Главы 1–11). Книга 2. (Главы 12–21). Книга 3. (Главы 22–32).
*Собрание [произведений]. Созвездие козлотура. М., 2003.
*Путь из варяг в греки. М., 2003.
*Созвездие козлотура. Повести и рассказы. М., 2003.
*Избранные произведения. М., 2010.
*Сандро из Чегема. Избранные главы. М., 2010. (В серии «Великая отечественная литература»).
==Аусумҭақәа==
=== Абӷаџьма аеҵәаџьаа ===
Фазиль Искандер – аурыс шәҟәыҩҩы, иповест кьыԥхьын 1966 ш. азы ажурнал «Новый мир» аҿы. Ажурналист қәыԥш ихаҿала еиҭаҳәоуп ауаа иаразнак ирылаҵәаз ажәабжь џьашьахәы, абӷаби аџьмеи аԥстәы џьашьахәы шырхылҵыз.
Ф. Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, ари аповест аҿы еиларсуп алирикеи асатиреи, уи автор шәҟәыҩҩык иаҳасабала дрыланарҵәеит.
==== Асиужет ====
Асиужет еиҭаҳәоуп ажурналист ихаҿала, аҩымҭа афырхаҵа хада, ажурналист қәыԥш, ихьӡ зынӡак иҳәаӡам атекст аҿы. Аинститут даналга анаҩс, аусуразы «ибжьаратәу аурыс газеҭ ақәыԥшцәа рзы» аҿы маҷк аус зуз, дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь Аԥсныҟа, уаҟа аусурагьы далагоит аҭыԥантәи ақыҭанхамҩатә газеҭ «Асубтропика ҟаԥшьқәа» рҿы. Уи аамҭазы ареспубликаҿы абӷаџьмақәа ранҵаразы аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргон акколекционерцәа, урҭ ирылшеит абӷаџьмеи аџьмеи аԥстәы џьашьахәы рхылҵразы аексперимент амҩаԥгара, «даара интересу акоуп ари еиԥш аус, иагьа ҳҳәаргьы, ҳәа иазгәеиҭоит уаҩ дук. Ас еиԥш аҳәамҭа злымҳа иҭасыз автор, Платон Самсон-иԥа, ақыҭанхамҩа аҟәша аиҳабыс агазеҭ аҿы, аус зуаз, ари еиԥш аус хада ҿыц апропаганда азиуа далагеит: агазеҭ аҿы лассы-ласс иркьыԥхьуа иалагеит аҭыԥантә арепортажқәа аԥшьгара адгыларазы, насгьы инаҵшьны иазгәарҭон абӷаџьма баша аџьма аҿаԥхьа аԥыжәара шамаз атәы, уи иақәыз аласа уҳәару, иара акәац атәыҩа дуқәа, урҭ рыԥшӡара, ачҳареи алшареи иамаз уҳәа, аџьма ааигәа иузыргыломызт.
==== Кавказтәи абӷаб ====
Ажурналист қәыԥш адҵа иҭаны дрышьҭуеит ақыҭа Ореховыи клиуч ашҟа. Уаантә иааит анонимтә шәҟәы, уи иаҳәон ақыҭсовет аиҳабы абӷаџьма иҽеимкуа дшазныҟәо. Афырхаҵа хада иӡбоит дцарц уи ақыҭахь, амҩан игәалашәоит ихәыҷра, аибашьраан дзықәшәаз ахҭыс: ҵхыбжьон иуацәа рахь дрышьҭуеит адырра риҭарц азы, аха амҩан дышцоз дҟьалан, анышәынҭрақәа рахь дҭанагалан, ажра дҭаҳаит, уа иара иаԥхьа иҭаҳахьазаарын аџьма. Ақыҭа Ореховыи клиуч аҟны ираҳауеит анаукатәи, аполитикатәи аҭҵаарақәа Реилазаара алахәыла Вахтанг Бочуа имҩаԥигаран дшыҟоу алекциа «Абӷаџьма ҳара ҳгәадура» захьӡу. Абӷаџьма акәзар, хазы иҭакуп, аџьмақәа ааигәара инанашьҭӡом, тәыҩала икшоит. Аха ақыҭсовет аиҳабы интересс имоу аҽаҩра бзиа рызҭараны иҟоу ачаи аплантациақәа роуп. Ажурналист дцарц анақәик, ақыҭсовет аиҳабы амашьына рныҟәцаҩ диҳәеит ажурналист ибзианы аҩы иржәны, ишахәҭоу дымҩаԥигарц «ҿаасҭак ҳара ҳзыҳәа имҩырцаз» ҳәа. Ақыҭсовет аиҳабы игәҭакы наӡеит, ажурналист бзиа зқьаф ҟазҵаз, ажәҩан данаҵаԥш, илаԥш ақәшәеит абӷаџьма асахьа змаз еҵәаџьаа. Ус автобус дшазыԥшыз, дамхацәоит, данааԥш амилициацәа рҿы дыҟоуп, исааҭгьы имӷаӡам. Ақалақь ахь даныхынҳә, арепортаж шааҟаиҵаз Платон Самсон-иԥа ажәабжь ҿыц иаиҳәоит: ирыдигаларц шиҭаху абӷаџьмеи атаџьиқь џьмеи реиниарала ахәы рацәа зқәу абӷаџьма ариирц азы. Аредактор хада Автандил Автандил-иԥа, ажурналист истатиа акьыԥхьра мап ацәикуеит, уи хырҳа алаӡам, избанзар абӷаџьма ҽеила аус ахьадырмулаз, лыҵшәа ахьамоуз, насгьы аҳауа ахьанымаалаз азы. Уи Платон Самсон-иԥа инапы ианиҵеит астатиа ҿыц аус адиуларц даҽакала, афырхаҵа хада диаигоит акультура аҟәшахьы, аиндаҭлара амҩаԥгаразы, абӷаџьма иазку иреиӷьу асахьаркыратә ҩымҭа алхразы.
Аконкурс лыҵшәа бзиала имҩаԥысит, аха дук рацәа имгакәа амш бааԥсхоит, адыд мацәыс рылалоит: ацентртә газеҭқәа руак аҿы ицәырҵуеит астатиа, «ақыҭанхамҩаҿы ҵаҵӷәы змам ацәырҵрақәа», ирхыччаны, еиҳарак акритика ӷәӷәа азун «абӷаџьма мхәыцӡакәа иҟанаҵаз абжьагажәазы». Уи акәхеит, Платон Самсон-иԥа аҟәша еиҳабыс амаҵзура имаз аҟынтә ихы дақәиҭыртәит, лахьыӷәӷәагьы ирҭеит. Аамҭа кыр аныбжьыс Платон Самсон-иԥа афырхаҵа хада ааԥхьара ииҭоит аԥсыӡкрахь, ажурналист қәыԥш маӡаны имоу апланқәа рытәгьы иеиҳәоит: иара иҭахуп амшынҿықә инаркны ҳаԥык аҟынӡа аканат мҩа быжьганы, аԥсшьацәа амшын аҟынтә аҳаԥахьы ишиашоу инеиуа «асталактитқәеи асталагмитқәеи зеиԥш ыҟам» рыԥшӡара дырбаразы.
==== Аԥҵара аҭоурых ====
Фазиль Искандер иажәақәа рыла иуҳәозар, ас еиԥш иҟаз аидеиа изцәырнагеит аԥсуа газеҭ дшаԥхьоз абӷаџьма иазкны иԥыхьашәаз астатиа ҿыц. Абӷаџьма «ажәа шибаз еиԥшҵәҟьа, ари аус» хыда еиҿызкааз акомпаниа агаӡара ибеит. Ари аҩымҭа аҩра аҽазикаанӡагьы Искандер, Курск даныҟаз, ибон аԥш иазкыз акомпаниа аусқәа акагь шрылымҵуаз, иаҭахымзт аԥш Курсктәи атәылаҿы азҳара. Аԥш атәы дхәыҷаахыс ибзианы идыруан. Аха уи иазкны ииҩыз астатиақәа акьыԥхь рымбаӡеит. Ашәҟәыҩҩы изы ари аматериал акраҵанакуан, избанзар ашәҟәыҩҩы ас еиԥш ухаҿы иузаамго аус лҵшәадақәа ахархәара рыҭатәым!» ҳәа.
1966 ш. азы аповест кьыԥхьын «Новый мир» аҿы. Уи аԥхьа ажурнал аҿы икьыԥхьын Искандер иажәеинраалақәа, «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ркьыԥхьаанӡа ҩажәа жәабжь ракәын акьыԥхь збахьаз. 1970 ш. иҭыҵыз ашәҟәы «Ахәыҷра ҵла» иагәылалеит ажәабжьқәеи аповест «Абӷаџьма аеҵәаџааи». Сахьала еиқәиршәеит Лев Збарски.
Аповест анҭыҵ ашьҭахь акритикцәа ирацәаны иахцәажәеит, ахҳәаақәа иҟаҵаз еиҳарак ибзиан: 1966-1969 ш. ирҭагӡаны ҩажәа инареиҳаны инеиҵыху арецензиақәа ҟаҵан, ажурналқәеи, агазеҭқәеи рҿы.
«Новый мир» аредколлегиа Твардовскии хадара ззиуаз аповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ҩынтә, 1966-1968 шш. рзы Аҳәынҭқарратә премиа аиуразы иқәнаргылахьан.
==== Ахәшьара ====
Михаил Гундаринеи Евгении Попови ргәаанагарала Искандер «ахьӡ-аԥша иманы, зегьы деицырдыруа дҟалеит» «Новый мир» аҿы аповест «Абӷаџьма аеҵәаџьаа» аникьыԥхь адырҩаҽныҵәҟьа. Уаанӡа дыздыруаз еиҳа имаҷзар, аповест акьыԥхь анаба, Искандер иабиԥараҿы еицырдыруа шәҟәыҩҩны дҟалеит.
«Абӷаџьма еҵәаџьаа» аҿы Искандер асахьа ҭихуеит акомпаниа имҩаԥнагоз аусқәа ахы инаркны: лҵшәа змамыз агәыӷрақәеи, урҭ реилабгара афинал бааԥс аҟынӡа. Драматизмла иҭәу афинал аибарххара, ииасуа аамҭа аестетика аҵубаауеит, аҩымҭа афырхаҵа имчқәа ҭаланы, игәацԥыҳәарала иаҳирбоит уи изыԥшу аиааира ҿыцқәа, аповест афинал аҿы аҽеибыҭара иаҿуи, даҽа компаниа ҿыцк.
1966 ш. аповест анҭыҵ анаҩсан Александр Твардовски ахәшьара ҳаракы аиҭеит аҩымҭа. Фазиль Искандер иналукааша абаҩхатәра змоу иҟазара, шаҟа имарианы, ччарала еибаркны еиҭаҳәоузеи», аха «уи имариоушәа иубо аформа иагәылаҵәахуп аҵакы ҵаула», «аповест амч асатираҿ мацара иаанкылаӡом. Уи уаднаԥхьалоит иара алирикатә еиҿкаашьала». Наталиа Иванова ишазгәалҭо ала, ари аповест «алитературатә мҩақәа реихысырҭаҿ ицәырҵыз акоуп», ганкахьала Искандери Аксионови злеиԥшу ыҟоуп («Апельсины из Марокко»), иара убас Владимир Воинович «Жизнь и необычные приключения солдата Чонкина»), даҽаганкахьала, хымԥада, ҩныҵҟала еидҳәалоуп Борис Можаеви «Из жизни Федора Кузькина»), Василии Белови «Первичное дело» реиԥш иҟоу аҩымҭақәа.
==== Адаптациа ====
Георги Данелиа игәалашәарақәа рҿы иҳәон Искандер ифильм асценариазы аҭыхра залмыршахаз азы:<blockquote>«Аҳәынҭкино» аҿы:
- Иаҭахӡам, - рҳәеит.
Сара сҵааит:
- Избан?
Аҭак сырҭеит:
- Абри азы, - ҳәа.</blockquote>1989 ш. азы арежиссиор Мартирос Фаносиан иҭихит Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» афильм, ароль хада наигӡон Андреи Илин. Афильм аҿы Фазиль Искандер иажәеинраалақәа ирылхыз ашәақәа хархәара рыман.
=== «Чегьемтәи Сандро» ===
«Чегьемтәи Сандро» Фазиль Искандер ироман ажәабжь кьаҿқәа рыла ишьақәгылоуп, автор уи ажанр аганахь ала ароман маана ҳәа азиҳәоит.
Раԥхьаӡа акәны ановеллақәа рцикл аҟынтә 1966 ш. азы икьыԥхьын. Ԥасатәи СССР аҿы ажурналтә ҭыжьымҭа ацензура ӷәӷәа иахыжьны иҭыҵит 1973 ш. азы, анаҩс Фазиль Искандер ацикл аус адулара иациҵоит. Ароман бызшәа рацәала иҭыжьуп. 1989 ш. азы ароман «Чегьемтәи Сандро» азы СССР Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан.
==== Ароман аԥҵара аҭоурых ====
Автор ароман актәи ахаҿы иҳәоит ашәҟәы идеиас иамаз, «ажәлар рыԥсҭазаара апоезиа» азышәаҳәара ишазикыз, уи дхәыҷаахыс гәҭакыс ишимаз. Фазиль иан шьҭрала Чегьемтәын, ихәыҷра зегьы уа ихигеит. Ари аҩымҭа кыршықәса аус адиулон, иавтобиографиатә мотивқәа рыла ихарҭәаауа, аԥсҭазаара ахаҭа иҵанаҳәоз асахьақәа рыла еидкыло.
Фазиль Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, уи алитературатә диссидентцәа Александр Солженицин реиԥш иҟаз рахь иаҵанакуеит ҳәа узрызҳәаӡом, аха егьа ус иҟазаргьы, ишәҟәыҩҩратә лахьынҵа даара ауадаҩра дуқәа ацын. 1966 ш. азы Фазиль Искандер иажәабжьқәеи иажәеинраалақәа рсериа анаҩс диасуеит идуу алитературатә формақәа рахь, иҭыҵуеит Фазиль Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа», ашықәсан ажурнал «Неделиа» ианылеит ановелла «Чегемтәи Сандро». Уи аамшьҭахь, есышықәса еиуеиԥшым асовет ҭыжьымҭақәа рҿы иҭыҵуа иалагеит ироман аҟынтә ановеллақәа. Уи ааидкылан раԥхьаӡа алашара абеит 1973 ш. азы («Новый мир» аҿы № 8-11) иуҳәар алшоит ароман ахԥатәи ахәҭа ауп иҭыжьыз ацензура убысҟак иаркьаҿит.
«Ардис» ашәҟәҭыжьырҭа иҭнажьит Фазиль Искандер ироман атекст зегьы шынеибаку 1979-1981 ашықәсқәа рзы (еиҭалгеит Сиузан Браунсбергер). Аиҭашьақәыргылара аамҭазы, уаанӡа ирымкьыԥхьуаз ахәҭақәа ароман аҟынтә «О Марат» (1988 ш.) иҭыҵит. Ароман ах-томк иааизакны иҭыҵит 1989 ш. азы.
==== Асиужет ====
Ароман шьақәгылоуп 32 новелла рыла. Ановеллақәа иаку сиужетк еиднакылаӡом, аха урҭ еиҭарҳәоит афырхаҵа хада Сандро Чегемтәи иԥсҭазааратә ҭоурыхқәа, иуацәа рлахьынҵа, Чегемаа рыхҭысқәа ртәы. Ароман аҿы реалла иҟаз аҭоурыхтә хадақәа рыӡбахә ҳәоуп: Иосиф Салин (ароман аҿы ԥаҵаду ҳәа ишьҭоуп), Нестор Лакоба, Нои Жорданиа, Олденбургтәи апринц, уҳәа ихыҭхәыцаау афырхацәа, амилаҭ (аендурцәа, акенгурцәа) уҳәа аметафарақәа уԥылоит. Ановелла афырхаҵа хада – «Алахьҟьаҟьа» - акамбашь ауп. Ароман аҿы ахҭысқәа мҩаԥысуеит ареволиуциа ҟалаанӡатәи аамҭеи, брежневтәи аепоха аҟынӡа. Ароман аҭоурых – Чегемтәи аԥсҭазаара асахьа, ақыҭа аԥсҭазаара, иахьеи-уахеи имҩаԥысуа, урҭ зегь еиҭаҳәоуп ахԥатәи ахаҿала – уи зегь ирхаану заамҭазы аԥсҭазаара иԥнашәаз абырг Сандро ила, ароман автор зыхьӡ ҳәам, изеиҭеиҳәо ахҭысқәа рыла. Жанрла ароман ашьақәгылашьа еиуеиԥшӡам: адрама, алакә, ажәамаана, адетектив. Сандро – дынхаҩуп, абырг Хабыгә диԥоуп, кыршықәса зхыҵуа, аҭоурых џьашьахәы иахаану, аҩынду аԥшәма. Иазныкымкәа зышьра иақәыркхьаз. Ашәануаа раҳкәажә лыбзиабаҩ. Ашәаҳәареи, акәашареи рфольклортә нсамбль иалахәыз. Анаҩс, Сандро зыхьӡ-зыԥша атәыла иахыҵәаз ҭамадак иаҳасаб ала.
Ахҭыс мҩаԥысуеит Чегьем ақыҭан. Уи ақыҭа ҭоурыхла иҟаҵәҟьан, иахьа игәыгәҭажьу, аӡәгьы дахьнымхо. Иара убас, ахҭысқәа мҩаԥысуеит Аԥсны еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы, иҟоуп реалла иҟоугьы, ихыҭхәыцааугьы: Мухус, Баҭым, Кенгуртәи, Анастасовтәи). Реалла иҟоу аҭыԥқәа рсахьа шыҟаҵәҟьоу иҭыхуп. Ароман аҿы аҭыԥ хада ааннакылоит кыр шықәса зхыҵуа араҵла, акыр ажәытә хҭысқәа ирхаану ақыҭаҿ зегь зымҵаныҳәоз. Ароман аҵыхәтәантәи ановелла иҳанаҳәоит Чегем аԥсҭазаара хәыҷ-хәыҷы аԥсра ишаҿу, иара араҵлагьы изымҵаныҳәоз ажәын, ибажәхан ишкаҳаз. Уи ахаҿы аӡбахә ҳәоуп Ҳабыгә ииԥшаз аӡыхь, уажәы аарла зыԥсы ҭоу. Ҷыдала иалкааны хшыҩзышьҭра рыҭоуп аԥсуаа ртрадициақәеи, рҵасқәеи, ритикети, уи ауп аԥсуаа рморалтә Кодекс аԥҟарақәа еидызкыло. Нарҭаа репос еиԥшуп. Уаҟа аԥсуа милаҭ ахәышҭаара ишазыҟоу, ажьра-цәара, аиуара, абиԥарақәа еимаздо адоуҳатә ԥсҭазаара инарҵаулан иаарԥшуп. Ароман аҿы инаҵышьны иаарԥшуп ашьоура атема иадҳәало ахҭысқәа. Уи ахьча Махаз иҭоурых зҳәо ановеллаҿы. Араҟа Махаз иԥҳацәа рцәа ԥызҽыз иуа гәакьа дишьуеит, ихымӡӷь ихихырц азы.
Ароман аҿы атемақәа рацәаны иаарԥшуп: ахәыҷра гәалашәарақәа рҟынтә, Сталини ирепрессиақәа, аколлективизациа, Кавказ иқәынхо ажәларқәа рдинтә – етикатә уадаҩрақәа реиҿагыларақәа, уҳәа.
==== Апроблематика ====
Ажанр аганахь ала «Чегьемтәи Сандро» иуадаҩуп жанрла изҵазкуа ашьақәыргылара. Алитератураҭҵаааҩцәа уи ароман – епос ҳәа ахьӡ арҭеит. Ароман афырхаҵа хада – ажәлар роуп. Асиужетқәа зегьы иудырбоит аԥсуаа реизыҟазаашьа, рҟазшьа, аҭыԥантәи аҵасқәеи, азакәанқәеи рықәныҟәашьа, аԥсабара ианааланы анхашьа ақәшәара. Ароман аҿы хадара иуеит Анцәа ду, ауаҩы игәы – ҩныҵҟала аҽрыцқьара мҩаԥысуеит ауаҩы акрыфара нап анаиркуа, ибысҭа анԥиҽуа инаркны, раԥхьатәи аныҳәаҿа «Анцәа улԥха ҳаҭ» аниҳәо ала. Фазиль Искандер аинтервиу анриҭоз иҳәеит, ари ароман ауаатәыҩса рхәыҷра иазкуп ҳәа.
Фазиль Искандер ииумор акы иалаҩашьом, уи иара аԥсабара ахаҭа иахылҵит, аԥсабара иазааигәоуп, асиужет иузаҟәымыҭхо иадҳәалоуп. Сандро ажәлар рфырхацәа дреиуоуп, маҷк игызмалу, иарбан ҭагылазаашьазаалакгьы иманшәаланы алҵшьа иақәшәо, есымша зхатә феида алызхуа. Сандро иԥсҭазаара зегьы аҭамада иус хадақәа ируакуп, аныҳәаҿақәа рҳәараҿы еиԥш зеиԥшу иԥшаара уадаҩуп. Уи ибзиаӡаны иаарԥшуп «Напыхьараџь» ановеллаҿы, афырхаҵа хада иԥсхәы аураҿы. Аԥсра маанала иацәцаз ауаҩы, иԥсхәы анымҩаԥырго ихьӡ бзиарыла иахцәажәоит. Аԥсра-аԥсҭазаара азганк ахаан аикәшараҿы. Ароман аҿы аҳәынҭқәрратә лидерцәеи амчрақәеи рганахь ала, афилософиатә ирониеи асатиреи аҵубаауеит. Уи еиҳарак иубоит асоциализм асистемеи, аԥсуаа рпатриархалтә бзазареи рконфликт ала. Усҟантәи аамҭазы иҟаз авождцәа (Сталин, [[Бериа, Лавренти Павел-иԥа|Бериа]], Хрушьов) ирҿагылоит асиужет аҿы анхацәа. Ароман аҷыда ҟазшьақәа иреиуоуп абилингвалтә ԥсабара. Уи еиԥш аҿырԥштәқәа убалоит аурыс советтә литератураҿы: Чингиз Аитматов, Иури Рытхеу, уҳәа ашәҟәыҩҩцәа зхатәы бызшәала ииҩуаз, аха урҭ еицырдыруа иҟазҵаз урысшәала иахьҩҩуаз ауп. Урысшәала иҩу Фазиль Искандер ироманқәа зегьы Аԥсни аԥсуааи рзышәаҳәара иазкуп. Фазиль иҩымҭақәа рҿы еиҭеиҳәоит алегендақәа, алакәқәа, аҵасқәа аҭыԥантәи ауаа уахи-ҽни еибырҳәо, Чегемтәи аџьанаҭ иахҳәаау. Автор иԥсабара ирҿиамҭақәа рҿы ипарадоксалтәуп, шьаҭала аурыс классика ишаларсу еиԥш, аԥсуа классикагьы, ажәлар репосгьы иаларсуп, аԥхьаҩ инаҭоит алитератураҿы иҿыцу хырхарҭак аилкаара. Еиҭагашьа змам аилкаарақәа ҽа бызшәак ахь ииаго иаԥиҵоит анеологизмқәа, иаҳҳәап акомхоз реиԥш иҟоу.
Ажанр рацәа реиларҵәара идырбееит ҩ-культурак, ԥсыуа қыҭа хәыҷык XX ашәышықәса атәыла зегьы акатаклизмқәеи аҽыԥсахрақәеи зныԥшыз ҭоурыхны иаанхоит ахааназ ԥсра зқәым Чегьем.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Ахархәара змоу алитература==
* {{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла1=Попов|Ахьӡ1=Евгени Анатоли-иԥа|Автор изхьарԥш1=Попов, Евгени Анатоли-иԥа|Ажәла2=Гундарин|Автор изхьарԥш2=Гундарин, Михаил Виачеслав-иԥа|Ахьӡ2=Михаил Виачеслав-иԥа|Астатиа ахьӡ=Фазиль : опыт художественной биографии|Ақалақь=Москва|Аҭыжьырҭа=АСТ : Редакция Елены Шубиной|Адаҟьақәа=461|Асериа=Великие шестидесятники|isbn=978-5-17-145596-5}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/iskander-fazil-abdulovich Искандер Фазиль Абдулович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/iskander-fazil-abdul-i%D2%A7a Искандер Фазиль Абдул-иԥа] {{ab icon}}
* {{cite web|title=Фазиль Абдулович Искандер|url=https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|publisher=[[Журнальный зал]]|accessdate=2022-05-30|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522034530/https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|url-status=dead}}
[[Акатегориа:1929 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 31 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР араионқәа рҟынтәи СССР жәлар рдепутатцәа]]
[[Акатегориа:Акультуреи аҟазареи ирызку Урыстәыла Ахада Ихеилак алахәылацәа]]
ao9zdl0fqg8eam27rb10fu5hzzmhyqy
171453
171316
2026-08-06T18:41:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171453
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Фазиль Абдул-иԥа Искандер
|даҽа ахьӡ=Фазиль Абдулович Искандер
|афото=Abkhazia 10 apsar Ag 2009 Iskander b.jpg
|афото ахҵара=Фазиль Абдул-иԥа Искандер
|аира арыцхә={{date|6|3|1929}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|31|7|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист
}}
'''Фазиль Абдул-иԥа Искандер''' ({{lang-ru|Фазиль Абдулович Искандер}}; {{date|6|3|1929}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] – {{date|31|7|2016}}, [[Москва]] ақалақь) апоет, апрозаик, апублицист. Ианашьан СССР Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ароман «Сандро из Чегема» азы), Гамбургтәи Пушкинтәи апремиа (1992), Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә премиа (1993), Жәларбжьаратәи апремиа Москва-Пенне (1996), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1998), иара убас апремиақәа «Болдинтәи ҭагалан», «Триумф» (1998). Урыстәылатәи Афедерациа Апезидент Иусԥҟала хынтәны (1993, 2004, 2009) ианашьан аорден «Аџьынџьтәыла аҿаԥхьа ақәҿиарақәа рзы» 2-тәи, 3-тәи, 4-тәи аҩаӡара. Алитератураҿы илагалазы, насгьы акыршықәсатәи ирҿиаратә усуразы ианашьан Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара (2002). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Иаб хылҵшьҭрала дџьамын. 1938 ш. Асовет Еидгыла аҟнытә дахган, заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхаран иҟаз изҳауан иан (аԥсуа) лҭынхацәа рҟны. Ф. Искандер иаби иабдуи рзы иҳәон: «Ибрагим Искандер Аҟәаҟа дааит Џьамтәылантә. Азеижәтәи ашә. аҽеиҩшамҭаз аԥсуа ԥҳәызба дааигеит, ақьырмыт зауад иргылеит. Уи ала ақалақьуаа аӡәырҩы рыҩнқәа ргылан, урҭ рхыԥхьаӡараҿ сара сахьиз март ԥшьба амҩаҿ игылоу аҩны…»
Ф.Искандер ибзиаӡаны далгеит Аҟәатәи 3-тәи абжьаратәи ашкол, ахьтәы медал ала. Аҵара агәацԥыҳәара змаз арԥыс дҭалоит Москватәи Абиблиотекатә институт. Аха, еиҳа игәы зызцоз, бзиа иибоз алитература хара дзацәымгылеит. Хышықәса рышьҭахь диасуеит А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт ахь. Ара иҵара хиркәшоит 1954 шықәсазы.
1954-1956 шш. раан ажурналист изанааҭ ала аус иуан Курск, нас – Брианск. 1956 ш. Аԥсныҟа дхынҳәит. Аҳәынҭҭыжьырҭаҿы редакторс аусура напы аиркуеит. Аха алитература гәыгәҭаижьуамызт. Курски Бриански даныҟазгьы СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟәшақәа рлитературатә еидҵарақәа иналкааны иҽрылаирхәуан. Аҟәа иҭыҵуан иажәеинраалақәа реизгақәа. Аха 1962 ш. ҩаԥхьа Москваҟа диасуеит. Уи нахыс ирҿиаратә ԥсҭазаара Москва иадҳәалахеит.
Ф.Искандер Аҟәа аус аниуаз иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Горные тропы» (1957). Уи нахыс жәаба инареиҳаны иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәа.
1950-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуа иалагеит Москватәи ажурнал «Юность» аҟны. Апрозатә ҩымҭақәа ракәзар, раԥҵара далагеит 1962 ш. нахыс. Ашәҟәыҩҩы ихьӡ еицырдыруа иҟалеит 1966 ш. ажурнал «Новый мир» аҟны иповест «Созвездие Козлотура» аныркьыԥхь ашьҭахь. Аԥхьаҩцәа, алитератураҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа еицгәарҭеит илаз абаҩхатәра. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон «Литературная газета», ажурналқәа «Дружба народов», «Наш современник», «Октябрь», «Знамя», «Аврора», «Смена», «Сельская молодежь», «Крокодил» уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩцәа ирҿиамҭақәа ирылоу аиумор, ирыҵубаауа ажәлар рлаф еицгәарҭахьан. Ауаажәларратә усзуҩык, адоуҳатә культура арҿиаҩык, ҳаҭыр ду зқәу аӡәы иаҳасабала Ф. Искандер зныкымкәа дықәгылахьан зхыԥхьаӡара маҷу ажәларқәа рыхьчаразы. Ҵабыргуп, аполитика инапы алакымызт, аха ианаҭахха, Аԥсны, ижәлар гәакьа ргәаҳәара анидыргала дахаҵгылеит, 1989 ш. Аԥснынтә СССР жәлар рдепутатс далхын.
Ф. Искандер аԥхьа поетк иаҳасабала дышцәырҵызгьы, Аҟәеи Москвеи жәаба инареиҳаны иажәеинраалақәа реизгақәа шҭыҵхьазгьы, адунеи аҟны дызлеицырдырыз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп. Иажәабжьқәеи иповестқәеи арҿиаҩы ихьӡ ҭыргеит. Иҩымҭақәа мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Иааирԥшуа ахаҿсахьақәеи урҭ ирыдҳәалоу ахҭысқәеи аԥсҭазаара аҟнытә иаагоуп, аҵабырг иазааигәоуп, иқәиргылоз апроблемақәа рцәыргашьа шьахәла дақәшәон, афырхацәа гәнукылоит. Еиуеиԥшым азнеишьақәа иԥшаауан, асиужетқәа реиҿартәышьа иқәҿион, ихы иаирхәон амифқәа, аллегориақәа уҳәа. Урҭ зегьы ҳажәлар ржәытә-рҿатә, рыԥсҭазаара, рыбзазашьа инарҵауланы иаадырԥшуеит. Алакә ихы иахьаирхәогьы иаҵубаауеит афилософиатә знеишьа.
Ҿырԥшыс иаагозар, «Кролики и удавы» аҟны фырхацәас иҟоу аԥстәқәа роуп, аха убри аамҭазы Акроликқәа Рҳәынҭқарраҿы ахҭысқәа рыҿиашьа аарԥшуп. Аҵарауаа излазгәарҭо ала, ашәҟәыҩҩы араҟа ихы иаирхәеит афантастикатә знеишьақәагьы.
«Созвездие Козлотура» ашәҟәыҩҩы дызлеицырдырыз аҩымҭақәа ируакуп. Философиатә лакәуп «Джамхух-Сын Оленя, или Евангелие по-чегемский». Уи асиужет шьаҭас иамоуп аԥсуа легенда, аха анашанатә лакә аҟазшьа аанахәартә ишьақәиргылеит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа ирылҳәҳәоит ироман «Сандро из Чегема», уи ахаҭа еиԥш, егьырҭ ирҿиамҭақәа еиҭагоуп анемец, англыз, аҭырқәа, акореи, алатыш, аестон, аукраин, ачех, аполиак уҳәа акыр абызшәақәа рахь.
Ашәҟәыҩҩы урысшәала дшыҩуазгьы, ибзианы аԥсшәа идыруан. Иажәабжьқәеи иповестқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭаганы хазы шәҟәны иҭыҵхьеит Шамиль Аҟәсба ибзоурала («Иҵасхәым ачыс»). Амилаҭтә литературазы урҭ хә-змоу ракәны егьаанхоит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа аԥсшәахь еиҭаргахьеит иара убас Џьума Аҳәба, Витали Амаршьан, иажәеинраалақәа ракәзар, – Кәымф Ломиа, Владимир Аҵнариа, Владимир Занҭариа, Игор Хәарцкиа уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа реиҳараӡак рҟны еиԥш, ароман аҟнгьы Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ахҭысқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылоит. Ианыԥшуеит аԥсуа фольклоргьы. Ф. Искандер ипроза символс иамоуп аҵла, иаабарҭоуп уи аԥсҭазаара ишасимволу, насгьы ауаҩи, ижәлар рыҿиареи, агәыӷреи ирсимволуп. Аҭҵааҩцәа ргәаанагарақәа шеиқәшәо еиԥш, Ф. Искандер ипроза ласушәа убозаргьы, аидара хьанҭа иаҵоуп, хәҭа-хәҭала еиларсуп. Адәахьала иубарҭоу аҩымҭа асиужет аҩнуҵҟатәи адунеи амоуп, ҵакыла иҵаулоуп. Еицҿакнгьы ирҳәоит ашәҟәыҩҩы даҽакы иаламҩашьо ихатә стиль, ихатә знеишьа шимаз, ҳәарада, уи иара ихатә дунеи акәын.
Рҿиаҩык иаҳасабала Ф. Искандер дышьҭыҵит аурыс классикатә литературеи (еиҳаракгьы Л. Толстои, А. Пушкин, Ф. Достоевски, Н. Гоголь, М. Лермонтов, Салтыков-Шьчедрин, М. Булгаков) аԥсуа жәлар рҷыдарақәа аазырԥшуа рмилаҭтә культуреи рныррала. Ф. Искандер иҩымҭақәа рыла иҭыхуп асахьаркыратә фильмқәа: «Воры в законе», «Пиры Валтасара или ночь со Сталиным», «Чегемский детектив» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵасхәым ачыс. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*урысшәала: Горные тропы. Стихи. Сухуми, 1957.
*Доброта земли. Стихи. Сухуми, 1959.
*Зеленый дождь. Стихи. М., 1960.
*Дети Черноморья. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1961.
*Молодость моря. [Стихи]. М., 1964.
*Тринадцатый подвиг Геракла. Рассказы. М., 1966.
*Созвездие козлотура // Новый мир. 1966, № 8 (на латышском — Рига, 1968, турецком — Стамбул, 1974, украинском — Киев, 1989).
*Зори земли. Стихи. М., 1966.
*Запретный плод. Рассказы. М., 1966.
*Летний лес. Стихи. М., 1969.
*Дерево детства. Рассказы и повесть. М., 1970.
*Время счастливых находок. Рассказы и повести. М., 1973.
*Сандро из Чегема. Роман // Новый мир. 1973, №№ 8–11.
*отдельные издания романа — М., 1977, 1989 (в 3-х кн.), 1990, 1991 (в 2-х кн.), 1999 (в 2-х кн.), 2010 (в серии «Большая книга»).
*на эстонском — Таллин, 1976, польском — Варшава, 1976, немецком — Берлин, 1983, английском — Нью-Йорк, 1983, чешском — Прага, 1986, корейском — Сеул, 1990.
*Под сенью грецкого ореха. Повести. М., 1979.
*Защита Чика. Рассказы и повести. М., 1983.
*Большой день большого дома. Сухуми, 1986.
*Праздник ожидания праздника. Рассказы. М., 1986.
*Путь. Стихи. М., 1987.
*Кролики и удавы. Проза последних лет. М., 1988.
*Повести и рассказы. М., 1989.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1991.
*Поэты и цари. [Сборник статей]. М., 1991.
*Собрание сочинений: В 4-х т. Тома 1, 2. М., 1991–1992.
*Стихотворения. М., 1993.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1995.
*Человек и его окрестности. М., 1995.
*Избранное: В 2-х кн. М., 1996.
*Собрание сочинений: В 6-ти т. Минск–Харьков–Назрань, 1997.
*Софичка. Повести и Рассказы. М., 1997.
*Ласточкино гнездо. Проза. Поэзия. Публицистика. М., 1999.
*Рассказы. Повесть. Сказка. Диалог. Эссе. Стихи. Екатеринбург, 1999.
*Школьный вальс, или энергия стыда. Повести, диалог. М., 1999.
*Ежевика: Стихи. Поэмы. Переводы. Эпиграммы. Шутки. М., 2002.
*Собрание [произведений]. Сандро из Чегема: В 3-х книгах. М., 2003. Книга 1. (Главы 1–11). Книга 2. (Главы 12–21). Книга 3. (Главы 22–32).
*Собрание [произведений]. Созвездие козлотура. М., 2003.
*Путь из варяг в греки. М., 2003.
*Созвездие козлотура. Повести и рассказы. М., 2003.
*Избранные произведения. М., 2010.
*Сандро из Чегема. Избранные главы. М., 2010. (В серии «Великая отечественная литература»).
==Аусумҭақәа==
=== Абӷаџьма аеҵәаџьаа ===
Фазиль Искандер – аурыс шәҟәыҩҩы, иповест кьыԥхьын 1966 ш. азы ажурнал «Новый мир» аҿы. Ажурналист қәыԥш ихаҿала еиҭаҳәоуп ауаа иаразнак ирылаҵәаз ажәабжь џьашьахәы, абӷаби аџьмеи аԥстәы џьашьахәы шырхылҵыз.
Ф. Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, ари аповест аҿы еиларсуп алирикеи асатиреи, уи автор шәҟәыҩҩык иаҳасабала дрыланарҵәеит.
==== Асиужет ====
Асиужет еиҭаҳәоуп ажурналист ихаҿала, аҩымҭа афырхаҵа хада, ажурналист қәыԥш, ихьӡ зынӡак иҳәаӡам атекст аҿы. Аинститут даналга анаҩс, аусуразы «ибжьаратәу аурыс газеҭ ақәыԥшцәа рзы» аҿы маҷк аус зуз, дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь Аԥсныҟа, уаҟа аусурагьы далагоит аҭыԥантәи ақыҭанхамҩатә газеҭ «Асубтропика ҟаԥшьқәа» рҿы. Уи аамҭазы ареспубликаҿы абӷаџьмақәа ранҵаразы аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргон акколекционерцәа, урҭ ирылшеит абӷаџьмеи аџьмеи аԥстәы џьашьахәы рхылҵразы аексперимент амҩаԥгара, «даара интересу акоуп ари еиԥш аус, иагьа ҳҳәаргьы, ҳәа иазгәеиҭоит уаҩ дук. Ас еиԥш аҳәамҭа злымҳа иҭасыз автор, Платон Самсон-иԥа, ақыҭанхамҩа аҟәша аиҳабыс агазеҭ аҿы, аус зуаз, ари еиԥш аус хада ҿыц апропаганда азиуа далагеит: агазеҭ аҿы лассы-ласс иркьыԥхьуа иалагеит аҭыԥантә арепортажқәа аԥшьгара адгыларазы, насгьы инаҵшьны иазгәарҭон абӷаџьма баша аџьма аҿаԥхьа аԥыжәара шамаз атәы, уи иақәыз аласа уҳәару, иара акәац атәыҩа дуқәа, урҭ рыԥшӡара, ачҳареи алшареи иамаз уҳәа, аџьма ааигәа иузыргыломызт.
==== Кавказтәи абӷаб ====
Ажурналист қәыԥш адҵа иҭаны дрышьҭуеит ақыҭа Ореховыи клиуч ашҟа. Уаантә иааит анонимтә шәҟәы, уи иаҳәон ақыҭсовет аиҳабы абӷаџьма иҽеимкуа дшазныҟәо. Афырхаҵа хада иӡбоит дцарц уи ақыҭахь, амҩан игәалашәоит ихәыҷра, аибашьраан дзықәшәаз ахҭыс: ҵхыбжьон иуацәа рахь дрышьҭуеит адырра риҭарц азы, аха амҩан дышцоз дҟьалан, анышәынҭрақәа рахь дҭанагалан, ажра дҭаҳаит, уа иара иаԥхьа иҭаҳахьазаарын аџьма. Ақыҭа Ореховыи клиуч аҟны ираҳауеит анаукатәи, аполитикатәи аҭҵаарақәа Реилазаара алахәыла Вахтанг Бочуа имҩаԥигаран дшыҟоу алекциа «Абӷаџьма ҳара ҳгәадура» захьӡу. Абӷаџьма акәзар, хазы иҭакуп, аџьмақәа ааигәара инанашьҭӡом, тәыҩала икшоит. Аха ақыҭсовет аиҳабы интересс имоу аҽаҩра бзиа рызҭараны иҟоу ачаи аплантациақәа роуп. Ажурналист дцарц анақәик, ақыҭсовет аиҳабы амашьына рныҟәцаҩ диҳәеит ажурналист ибзианы аҩы иржәны, ишахәҭоу дымҩаԥигарц «ҿаасҭак ҳара ҳзыҳәа имҩырцаз» ҳәа. Ақыҭсовет аиҳабы игәҭакы наӡеит, ажурналист бзиа зқьаф ҟазҵаз, ажәҩан данаҵаԥш, илаԥш ақәшәеит абӷаџьма асахьа змаз еҵәаџьаа. Ус автобус дшазыԥшыз, дамхацәоит, данааԥш амилициацәа рҿы дыҟоуп, исааҭгьы имӷаӡам. Ақалақь ахь даныхынҳә, арепортаж шааҟаиҵаз Платон Самсон-иԥа ажәабжь ҿыц иаиҳәоит: ирыдигаларц шиҭаху абӷаџьмеи атаџьиқь џьмеи реиниарала ахәы рацәа зқәу абӷаџьма ариирц азы. Аредактор хада Автандил Автандил-иԥа, ажурналист истатиа акьыԥхьра мап ацәикуеит, уи хырҳа алаӡам, избанзар абӷаџьма ҽеила аус ахьадырмулаз, лыҵшәа ахьамоуз, насгьы аҳауа ахьанымаалаз азы. Уи Платон Самсон-иԥа инапы ианиҵеит астатиа ҿыц аус адиуларц даҽакала, афырхаҵа хада диаигоит акультура аҟәшахьы, аиндаҭлара амҩаԥгаразы, абӷаџьма иазку иреиӷьу асахьаркыратә ҩымҭа алхразы.
Аконкурс лыҵшәа бзиала имҩаԥысит, аха дук рацәа имгакәа амш бааԥсхоит, адыд мацәыс рылалоит: ацентртә газеҭқәа руак аҿы ицәырҵуеит астатиа, «ақыҭанхамҩаҿы ҵаҵӷәы змам ацәырҵрақәа», ирхыччаны, еиҳарак акритика ӷәӷәа азун «абӷаџьма мхәыцӡакәа иҟанаҵаз абжьагажәазы». Уи акәхеит, Платон Самсон-иԥа аҟәша еиҳабыс амаҵзура имаз аҟынтә ихы дақәиҭыртәит, лахьыӷәӷәагьы ирҭеит. Аамҭа кыр аныбжьыс Платон Самсон-иԥа афырхаҵа хада ааԥхьара ииҭоит аԥсыӡкрахь, ажурналист қәыԥш маӡаны имоу апланқәа рытәгьы иеиҳәоит: иара иҭахуп амшынҿықә инаркны ҳаԥык аҟынӡа аканат мҩа быжьганы, аԥсшьацәа амшын аҟынтә аҳаԥахьы ишиашоу инеиуа «асталактитқәеи асталагмитқәеи зеиԥш ыҟам» рыԥшӡара дырбаразы.
==== Аԥҵара аҭоурых ====
Фазиль Искандер иажәақәа рыла иуҳәозар, ас еиԥш иҟаз аидеиа изцәырнагеит аԥсуа газеҭ дшаԥхьоз абӷаџьма иазкны иԥыхьашәаз астатиа ҿыц. Абӷаџьма «ажәа шибаз еиԥшҵәҟьа, ари аус» хыда еиҿызкааз акомпаниа агаӡара ибеит. Ари аҩымҭа аҩра аҽазикаанӡагьы Искандер, Курск даныҟаз, ибон аԥш иазкыз акомпаниа аусқәа акагь шрылымҵуаз, иаҭахымзт аԥш Курсктәи атәылаҿы азҳара. Аԥш атәы дхәыҷаахыс ибзианы идыруан. Аха уи иазкны ииҩыз астатиақәа акьыԥхь рымбаӡеит. Ашәҟәыҩҩы изы ари аматериал акраҵанакуан, избанзар ашәҟәыҩҩы ас еиԥш ухаҿы иузаамго аус лҵшәадақәа ахархәара рыҭатәым!» ҳәа.
1966 ш. азы аповест кьыԥхьын «Новый мир» аҿы. Уи аԥхьа ажурнал аҿы икьыԥхьын Искандер иажәеинраалақәа, «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ркьыԥхьаанӡа ҩажәа жәабжь ракәын акьыԥхь збахьаз. 1970 ш. иҭыҵыз ашәҟәы «Ахәыҷра ҵла» иагәылалеит ажәабжьқәеи аповест «Абӷаџьма аеҵәаџааи». Сахьала еиқәиршәеит Лев Збарски.
Аповест анҭыҵ ашьҭахь акритикцәа ирацәаны иахцәажәеит, ахҳәаақәа иҟаҵаз еиҳарак ибзиан: 1966-1969 ш. ирҭагӡаны ҩажәа инареиҳаны инеиҵыху арецензиақәа ҟаҵан, ажурналқәеи, агазеҭқәеи рҿы.
«Новый мир» аредколлегиа Твардовскии хадара ззиуаз аповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ҩынтә, 1966-1968 шш. рзы Аҳәынҭқарратә премиа аиуразы иқәнаргылахьан.
==== Ахәшьара ====
Михаил Гундаринеи Евгении Попови ргәаанагарала Искандер «ахьӡ-аԥша иманы, зегьы деицырдыруа дҟалеит» «Новый мир» аҿы аповест «Абӷаџьма аеҵәаџьаа» аникьыԥхь адырҩаҽныҵәҟьа. Уаанӡа дыздыруаз еиҳа имаҷзар, аповест акьыԥхь анаба, Искандер иабиԥараҿы еицырдыруа шәҟәыҩҩны дҟалеит.
«Абӷаџьма еҵәаџьаа» аҿы Искандер асахьа ҭихуеит акомпаниа имҩаԥнагоз аусқәа ахы инаркны: лҵшәа змамыз агәыӷрақәеи, урҭ реилабгара афинал бааԥс аҟынӡа. Драматизмла иҭәу афинал аибарххара, ииасуа аамҭа аестетика аҵубаауеит, аҩымҭа афырхаҵа имчқәа ҭаланы, игәацԥыҳәарала иаҳирбоит уи изыԥшу аиааира ҿыцқәа, аповест афинал аҿы аҽеибыҭара иаҿуи, даҽа компаниа ҿыцк.
1966 ш. аповест анҭыҵ анаҩсан Александр Твардовски ахәшьара ҳаракы аиҭеит аҩымҭа. Фазиль Искандер иналукааша абаҩхатәра змоу иҟазара, шаҟа имарианы, ччарала еибаркны еиҭаҳәоузеи», аха «уи имариоушәа иубо аформа иагәылаҵәахуп аҵакы ҵаула», «аповест амч асатираҿ мацара иаанкылаӡом. Уи уаднаԥхьалоит иара алирикатә еиҿкаашьала». Наталиа Иванова ишазгәалҭо ала, ари аповест «алитературатә мҩақәа реихысырҭаҿ ицәырҵыз акоуп», ганкахьала Искандери Аксионови злеиԥшу ыҟоуп («Апельсины из Марокко»), иара убас Владимир Воинович «Жизнь и необычные приключения солдата Чонкина»), даҽаганкахьала, хымԥада, ҩныҵҟала еидҳәалоуп Борис Можаеви «Из жизни Федора Кузькина»), Василии Белови «Первичное дело» реиԥш иҟоу аҩымҭақәа.
==== Адаптациа ====
Георги Данелиа игәалашәарақәа рҿы иҳәон Искандер ифильм асценариазы аҭыхра залмыршахаз азы:<blockquote>«Аҳәынҭкино» аҿы:
- Иаҭахӡам, - рҳәеит.
Сара сҵааит:
- Избан?
Аҭак сырҭеит:
- Абри азы, - ҳәа.</blockquote>1989 ш. азы арежиссиор Мартирос Фаносиан иҭихит Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» афильм, ароль хада наигӡон Андреи Илин. Афильм аҿы Фазиль Искандер иажәеинраалақәа ирылхыз ашәақәа хархәара рыман.
=== «Чегьемтәи Сандро» ===
«Чегьемтәи Сандро» Фазиль Искандер ироман ажәабжь кьаҿқәа рыла ишьақәгылоуп, автор уи ажанр аганахь ала ароман маана ҳәа азиҳәоит.
Раԥхьаӡа акәны ановеллақәа рцикл аҟынтә 1966 ш. азы икьыԥхьын. Ԥасатәи СССР аҿы ажурналтә ҭыжьымҭа ацензура ӷәӷәа иахыжьны иҭыҵит 1973 ш. азы, анаҩс Фазиль Искандер ацикл аус адулара иациҵоит. Ароман бызшәа рацәала иҭыжьуп. 1989 ш. азы ароман «Чегьемтәи Сандро» азы СССР Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан.
==== Ароман аԥҵара аҭоурых ====
Автор ароман актәи ахаҿы иҳәоит ашәҟәы идеиас иамаз, «ажәлар рыԥсҭазаара апоезиа» азышәаҳәара ишазикыз, уи дхәыҷаахыс гәҭакыс ишимаз. Фазиль иан шьҭрала Чегьемтәын, ихәыҷра зегьы уа ихигеит. Ари аҩымҭа кыршықәса аус адиулон, иавтобиографиатә мотивқәа рыла ихарҭәаауа, аԥсҭазаара ахаҭа иҵанаҳәоз асахьақәа рыла еидкыло.
Фазиль Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, уи алитературатә диссидентцәа Александр Солженицин реиԥш иҟаз рахь иаҵанакуеит ҳәа узрызҳәаӡом, аха егьа ус иҟазаргьы, ишәҟәыҩҩратә лахьынҵа даара ауадаҩра дуқәа ацын. 1966 ш. азы Фазиль Искандер иажәабжьқәеи иажәеинраалақәа рсериа анаҩс диасуеит идуу алитературатә формақәа рахь, иҭыҵуеит Фазиль Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа», ашықәсан ажурнал «Неделиа» ианылеит ановелла «Чегемтәи Сандро». Уи аамшьҭахь, есышықәса еиуеиԥшым асовет ҭыжьымҭақәа рҿы иҭыҵуа иалагеит ироман аҟынтә ановеллақәа. Уи ааидкылан раԥхьаӡа алашара абеит 1973 ш. азы («Новый мир» аҿы № 8-11) иуҳәар алшоит ароман ахԥатәи ахәҭа ауп иҭыжьыз ацензура убысҟак иаркьаҿит.
«Ардис» ашәҟәҭыжьырҭа иҭнажьит Фазиль Искандер ироман атекст зегьы шынеибаку 1979-1981 ашықәсқәа рзы (еиҭалгеит Сиузан Браунсбергер). Аиҭашьақәыргылара аамҭазы, уаанӡа ирымкьыԥхьуаз ахәҭақәа ароман аҟынтә «О Марат» (1988 ш.) иҭыҵит. Ароман ах-томк иааизакны иҭыҵит 1989 ш. азы.
==== Асиужет ====
Ароман шьақәгылоуп 32 новелла рыла. Ановеллақәа иаку сиужетк еиднакылаӡом, аха урҭ еиҭарҳәоит афырхаҵа хада Сандро Чегемтәи иԥсҭазааратә ҭоурыхқәа, иуацәа рлахьынҵа, Чегемаа рыхҭысқәа ртәы. Ароман аҿы реалла иҟаз аҭоурыхтә хадақәа рыӡбахә ҳәоуп: Иосиф Салин (ароман аҿы ԥаҵаду ҳәа ишьҭоуп), Нестор Лакоба, Нои Жорданиа, Олденбургтәи апринц, уҳәа ихыҭхәыцаау афырхацәа, амилаҭ (аендурцәа, акенгурцәа) уҳәа аметафарақәа уԥылоит. Ановелла афырхаҵа хада – «Алахьҟьаҟьа» - акамбашь ауп. Ароман аҿы ахҭысқәа мҩаԥысуеит ареволиуциа ҟалаанӡатәи аамҭеи, брежневтәи аепоха аҟынӡа. Ароман аҭоурых – Чегемтәи аԥсҭазаара асахьа, ақыҭа аԥсҭазаара, иахьеи-уахеи имҩаԥысуа, урҭ зегь еиҭаҳәоуп ахԥатәи ахаҿала – уи зегь ирхаану заамҭазы аԥсҭазаара иԥнашәаз абырг Сандро ила, ароман автор зыхьӡ ҳәам, изеиҭеиҳәо ахҭысқәа рыла. Жанрла ароман ашьақәгылашьа еиуеиԥшӡам: адрама, алакә, ажәамаана, адетектив. Сандро – дынхаҩуп, абырг Хабыгә диԥоуп, кыршықәса зхыҵуа, аҭоурых џьашьахәы иахаану, аҩынду аԥшәма. Иазныкымкәа зышьра иақәыркхьаз. Ашәануаа раҳкәажә лыбзиабаҩ. Ашәаҳәареи, акәашареи рфольклортә нсамбль иалахәыз. Анаҩс, Сандро зыхьӡ-зыԥша атәыла иахыҵәаз ҭамадак иаҳасаб ала.
Ахҭыс мҩаԥысуеит Чегьем ақыҭан. Уи ақыҭа ҭоурыхла иҟаҵәҟьан, иахьа игәыгәҭажьу, аӡәгьы дахьнымхо. Иара убас, ахҭысқәа мҩаԥысуеит Аԥсны еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы, иҟоуп реалла иҟоугьы, ихыҭхәыцааугьы: Мухус, Баҭым, Кенгуртәи, Анастасовтәи). Реалла иҟоу аҭыԥқәа рсахьа шыҟаҵәҟьоу иҭыхуп. Ароман аҿы аҭыԥ хада ааннакылоит кыр шықәса зхыҵуа араҵла, акыр ажәытә хҭысқәа ирхаану ақыҭаҿ зегь зымҵаныҳәоз. Ароман аҵыхәтәантәи ановелла иҳанаҳәоит Чегем аԥсҭазаара хәыҷ-хәыҷы аԥсра ишаҿу, иара араҵлагьы изымҵаныҳәоз ажәын, ибажәхан ишкаҳаз. Уи ахаҿы аӡбахә ҳәоуп Ҳабыгә ииԥшаз аӡыхь, уажәы аарла зыԥсы ҭоу. Ҷыдала иалкааны хшыҩзышьҭра рыҭоуп аԥсуаа ртрадициақәеи, рҵасқәеи, ритикети, уи ауп аԥсуаа рморалтә Кодекс аԥҟарақәа еидызкыло. Нарҭаа репос еиԥшуп. Уаҟа аԥсуа милаҭ ахәышҭаара ишазыҟоу, ажьра-цәара, аиуара, абиԥарақәа еимаздо адоуҳатә ԥсҭазаара инарҵаулан иаарԥшуп. Ароман аҿы инаҵышьны иаарԥшуп ашьоура атема иадҳәало ахҭысқәа. Уи ахьча Махаз иҭоурых зҳәо ановеллаҿы. Араҟа Махаз иԥҳацәа рцәа ԥызҽыз иуа гәакьа дишьуеит, ихымӡӷь ихихырц азы.
Ароман аҿы атемақәа рацәаны иаарԥшуп: ахәыҷра гәалашәарақәа рҟынтә, Сталини ирепрессиақәа, аколлективизациа, Кавказ иқәынхо ажәларқәа рдинтә – етикатә уадаҩрақәа реиҿагыларақәа, уҳәа.
==== Апроблематика ====
Ажанр аганахь ала «Чегьемтәи Сандро» иуадаҩуп жанрла изҵазкуа ашьақәыргылара. Алитератураҭҵаааҩцәа уи ароман – епос ҳәа ахьӡ арҭеит. Ароман афырхаҵа хада – ажәлар роуп. Асиужетқәа зегьы иудырбоит аԥсуаа реизыҟазаашьа, рҟазшьа, аҭыԥантәи аҵасқәеи, азакәанқәеи рықәныҟәашьа, аԥсабара ианааланы анхашьа ақәшәара. Ароман аҿы хадара иуеит Анцәа ду, ауаҩы игәы – ҩныҵҟала аҽрыцқьара мҩаԥысуеит ауаҩы акрыфара нап анаиркуа, ибысҭа анԥиҽуа инаркны, раԥхьатәи аныҳәаҿа «Анцәа улԥха ҳаҭ» аниҳәо ала. Фазиль Искандер аинтервиу анриҭоз иҳәеит, ари ароман ауаатәыҩса рхәыҷра иазкуп ҳәа.
Фазиль Искандер ииумор акы иалаҩашьом, уи иара аԥсабара ахаҭа иахылҵит, аԥсабара иазааигәоуп, асиужет иузаҟәымыҭхо иадҳәалоуп. Сандро ажәлар рфырхацәа дреиуоуп, маҷк игызмалу, иарбан ҭагылазаашьазаалакгьы иманшәаланы алҵшьа иақәшәо, есымша зхатә феида алызхуа. Сандро иԥсҭазаара зегьы аҭамада иус хадақәа ируакуп, аныҳәаҿақәа рҳәараҿы еиԥш зеиԥшу иԥшаара уадаҩуп. Уи ибзиаӡаны иаарԥшуп «Напыхьараџь» ановеллаҿы, афырхаҵа хада иԥсхәы аураҿы. Аԥсра маанала иацәцаз ауаҩы, иԥсхәы анымҩаԥырго ихьӡ бзиарыла иахцәажәоит. Аԥсра-аԥсҭазаара азганк ахаан аикәшараҿы. Ароман аҿы аҳәынҭқәрратә лидерцәеи амчрақәеи рганахь ала, афилософиатә ирониеи асатиреи аҵубаауеит. Уи еиҳарак иубоит асоциализм асистемеи, аԥсуаа рпатриархалтә бзазареи рконфликт ала. Усҟантәи аамҭазы иҟаз авождцәа (Сталин, [[Бериа, Лавренти Павел-иԥа|Бериа]], Хрушьов) ирҿагылоит асиужет аҿы анхацәа. Ароман аҷыда ҟазшьақәа иреиуоуп абилингвалтә ԥсабара. Уи еиԥш аҿырԥштәқәа убалоит аурыс советтә литератураҿы: Чингиз Аитматов, Иури Рытхеу, уҳәа ашәҟәыҩҩцәа зхатәы бызшәала ииҩуаз, аха урҭ еицырдыруа иҟазҵаз урысшәала иахьҩҩуаз ауп. Урысшәала иҩу Фазиль Искандер ироманқәа зегьы Аԥсни аԥсуааи рзышәаҳәара иазкуп. Фазиль иҩымҭақәа рҿы еиҭеиҳәоит алегендақәа, алакәқәа, аҵасқәа аҭыԥантәи ауаа уахи-ҽни еибырҳәо, Чегемтәи аџьанаҭ иахҳәаау. Автор иԥсабара ирҿиамҭақәа рҿы ипарадоксалтәуп, шьаҭала аурыс классика ишаларсу еиԥш, аԥсуа классикагьы, ажәлар репосгьы иаларсуп, аԥхьаҩ инаҭоит алитератураҿы иҿыцу хырхарҭак аилкаара. Еиҭагашьа змам аилкаарақәа ҽа бызшәак ахь ииаго иаԥиҵоит анеологизмқәа, иаҳҳәап акомхоз реиԥш иҟоу.
Ажанр рацәа реиларҵәара идырбееит ҩ-культурак, ԥсыуа қыҭа хәыҷык XX ашәышықәса атәыла зегьы акатаклизмқәеи аҽыԥсахрақәеи зныԥшыз ҭоурыхны иаанхоит ахааназ ԥсра зқәым Чегьем.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Ахархәара змоу алитература==
* {{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла1=Попов|Ахьӡ1=Евгени Анатоли-иԥа|Автор изхьарԥш1=Попов, Евгени Анатоли-иԥа|Ажәла2=Гундарин|Автор изхьарԥш2=Гундарин, Михаил Виачеслав-иԥа|Ахьӡ2=Михаил Виачеслав-иԥа|Астатиа ахьӡ=Фазиль : опыт художественной биографии|Ақалақь=Москва|Аҭыжьырҭа=АСТ : Редакция Елены Шубиной|Адаҟьақәа=461|Асериа=Великие шестидесятники|isbn=978-5-17-145596-5}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/iskander-fazil-abdulovich Искандер Фазиль Абдулович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/iskander-fazil-abdul-i%D2%A7a Искандер Фазиль Абдул-иԥа] {{ab icon}}
* {{cite web|title=Фазиль Абдулович Искандер|url=https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|publisher=[[Журнальный зал]]|accessdate=2022-05-30|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522034530/https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|url-status=dead}}
[[Акатегориа:1929 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 31 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР араионқәа рҟынтәи СССР жәлар рдепутатцәа]]
[[Акатегориа:Акультуреи аҟазареи ирызку Урыстәыла Ахада Ихеилак алахәылацәа]]
28krkqpxblhajeo72up11rd717od685
171614
171453
2026-08-06T20:21:44Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171614
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Фазиль Абдул-иԥа Искандер
|даҽа ахьӡ=Фазиль Абдулович Искандер
|афото=Abkhazia 10 apsar Ag 2009 Iskander b.jpg
|афото ахҵара=Фазиль Абдул-иԥа Искандер
|аира арыцхә={{date|6|3|1929}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|31|7|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]] ақалақь
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист
}}
'''Фазиль Абдул-иԥа Искандер''' ({{lang-ru|Фазиль Абдулович Искандер}}; {{date|6|3|1929}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] – {{date|31|7|2016}}, [[Москва]] ақалақь) апоет, апрозаик, апублицист. Ианашьан СССР Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ароман «Сандро из Чегема» азы), Гамбургтәи Пушкинтәи апремиа (1992), Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә премиа (1993), Жәларбжьаратәи апремиа Москва-Пенне (1996), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1998), иара убас апремиақәа «Болдинтәи ҭагалан», «Триумф» (1998). Урыстәылатәи Афедерациа Апезидент Иусԥҟала хынтәны (1993, 2004, 2009) ианашьан аорден «Аџьынџьтәыла аҿаԥхьа ақәҿиарақәа рзы» 2-тәи, 3-тәи, 4-тәи аҩаӡара. Алитератураҿы илагалазы, насгьы акыршықәсатәи ирҿиаратә усуразы ианашьан Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара (2002). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Иаб хылҵшьҭрала дџьамын. 1938 ш. Асовет Еидгыла аҟнытә дахган, заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхаран иҟаз изҳауан иан (аԥсуа) лҭынхацәа рҟны. Ф. Искандер иаби иабдуи рзы иҳәон: «Ибрагим Искандер Аҟәаҟа дааит Џьамтәылантә. Азеижәтәи ашә. аҽеиҩшамҭаз аԥсуа ԥҳәызба дааигеит, ақьырмыт зауад иргылеит. Уи ала ақалақьуаа аӡәырҩы рыҩнқәа ргылан, урҭ рхыԥхьаӡараҿ сара сахьиз март ԥшьба амҩаҿ игылоу аҩны…»
Ф.Искандер ибзиаӡаны далгеит Аҟәатәи 3-тәи абжьаратәи ашкол, ахьтәы медал ала. Аҵара агәацԥыҳәара змаз арԥыс дҭалоит Москватәи Абиблиотекатә институт. Аха, еиҳа игәы зызцоз, бзиа иибоз алитература хара дзацәымгылеит. Хышықәса рышьҭахь диасуеит А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт ахь. Ара иҵара хиркәшоит 1954 шықәсазы.
1954-1956 шш. раан ажурналист изанааҭ ала аус иуан Курск, нас – Брианск. 1956 ш. Аԥсныҟа дхынҳәит. Аҳәынҭҭыжьырҭаҿы редакторс аусура напы аиркуеит. Аха алитература гәыгәҭаижьуамызт. Курски Бриански даныҟазгьы СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟәшақәа рлитературатә еидҵарақәа иналкааны иҽрылаирхәуан. Аҟәа иҭыҵуан иажәеинраалақәа реизгақәа. Аха 1962 ш. ҩаԥхьа Москваҟа диасуеит. Уи нахыс ирҿиаратә ԥсҭазаара Москва иадҳәалахеит.
Ф.Искандер Аҟәа аус аниуаз иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Горные тропы» (1957). Уи нахыс жәаба инареиҳаны иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәа.
1950-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуа иалагеит Москватәи ажурнал «Юность» аҟны. Апрозатә ҩымҭақәа ракәзар, раԥҵара далагеит 1962 ш. нахыс. Ашәҟәыҩҩы ихьӡ еицырдыруа иҟалеит 1966 ш. ажурнал «Новый мир» аҟны иповест «Созвездие Козлотура» аныркьыԥхь ашьҭахь. Аԥхьаҩцәа, алитератураҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа еицгәарҭеит илаз абаҩхатәра. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон «Литературная газета», ажурналқәа «Дружба народов», «Наш современник», «Октябрь», «Знамя», «Аврора», «Смена», «Сельская молодежь», «Крокодил» уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩцәа ирҿиамҭақәа ирылоу аиумор, ирыҵубаауа ажәлар рлаф еицгәарҭахьан. Ауаажәларратә усзуҩык, адоуҳатә культура арҿиаҩык, ҳаҭыр ду зқәу аӡәы иаҳасабала Ф. Искандер зныкымкәа дықәгылахьан зхыԥхьаӡара маҷу ажәларқәа рыхьчаразы. Ҵабыргуп, аполитика инапы алакымызт, аха ианаҭахха, Аԥсны, ижәлар гәакьа ргәаҳәара анидыргала дахаҵгылеит, 1989 ш. Аԥснынтә СССР жәлар рдепутатс далхын.
Ф. Искандер аԥхьа поетк иаҳасабала дышцәырҵызгьы, Аҟәеи Москвеи жәаба инареиҳаны иажәеинраалақәа реизгақәа шҭыҵхьазгьы, адунеи аҟны дызлеицырдырыз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп. Иажәабжьқәеи иповестқәеи арҿиаҩы ихьӡ ҭыргеит. Иҩымҭақәа мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Иааирԥшуа ахаҿсахьақәеи урҭ ирыдҳәалоу ахҭысқәеи аԥсҭазаара аҟнытә иаагоуп, аҵабырг иазааигәоуп, иқәиргылоз апроблемақәа рцәыргашьа шьахәла дақәшәон, афырхацәа гәнукылоит. Еиуеиԥшым азнеишьақәа иԥшаауан, асиужетқәа реиҿартәышьа иқәҿион, ихы иаирхәон амифқәа, аллегориақәа уҳәа. Урҭ зегьы ҳажәлар ржәытә-рҿатә, рыԥсҭазаара, рыбзазашьа инарҵауланы иаадырԥшуеит. Алакә ихы иахьаирхәогьы иаҵубаауеит афилософиатә знеишьа.
Ҿырԥшыс иаагозар, «Кролики и удавы» аҟны фырхацәас иҟоу аԥстәқәа роуп, аха убри аамҭазы Акроликқәа Рҳәынҭқарраҿы ахҭысқәа рыҿиашьа аарԥшуп. Аҵарауаа излазгәарҭо ала, ашәҟәыҩҩы араҟа ихы иаирхәеит афантастикатә знеишьақәагьы.
«Созвездие Козлотура» ашәҟәыҩҩы дызлеицырдырыз аҩымҭақәа ируакуп. Философиатә лакәуп «Джамхух-Сын Оленя, или Евангелие по-чегемский». Уи асиужет шьаҭас иамоуп аԥсуа легенда, аха анашанатә лакә аҟазшьа аанахәартә ишьақәиргылеит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа ирылҳәҳәоит ироман «Сандро из Чегема», уи ахаҭа еиԥш, егьырҭ ирҿиамҭақәа еиҭагоуп анемец, англыз, аҭырқәа, акореи, алатыш, аестон, аукраин, ачех, аполиак уҳәа акыр абызшәақәа рахь.
Ашәҟәыҩҩы урысшәала дшыҩуазгьы, ибзианы аԥсшәа идыруан. Иажәабжьқәеи иповестқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭаганы хазы шәҟәны иҭыҵхьеит Шамиль Аҟәсба ибзоурала («Иҵасхәым ачыс»). Амилаҭтә литературазы урҭ хә-змоу ракәны егьаанхоит.
Ф. Искандер ипрозатә ҩымҭақәа аԥсшәахь еиҭаргахьеит иара убас Џьума Аҳәба, Витали Амаршьан, иажәеинраалақәа ракәзар, – Кәымф Ломиа, Владимир Аҵнариа, Владимир Занҭариа, Игор Хәарцкиа уҳәа егьырҭгьы.
Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа реиҳараӡак рҟны еиԥш, ароман аҟнгьы Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ахҭысқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылоит. Ианыԥшуеит аԥсуа фольклоргьы. Ф. Искандер ипроза символс иамоуп аҵла, иаабарҭоуп уи аԥсҭазаара ишасимволу, насгьы ауаҩи, ижәлар рыҿиареи, агәыӷреи ирсимволуп. Аҭҵааҩцәа ргәаанагарақәа шеиқәшәо еиԥш, Ф. Искандер ипроза ласушәа убозаргьы, аидара хьанҭа иаҵоуп, хәҭа-хәҭала еиларсуп. Адәахьала иубарҭоу аҩымҭа асиужет аҩнуҵҟатәи адунеи амоуп, ҵакыла иҵаулоуп. Еицҿакнгьы ирҳәоит ашәҟәыҩҩы даҽакы иаламҩашьо ихатә стиль, ихатә знеишьа шимаз, ҳәарада, уи иара ихатә дунеи акәын.
Рҿиаҩык иаҳасабала Ф. Искандер дышьҭыҵит аурыс классикатә литературеи (еиҳаракгьы Л. Толстои, А. Пушкин, Ф. Достоевски, Н. Гоголь, М. Лермонтов, Салтыков-Шьчедрин, М. Булгаков) аԥсуа жәлар рҷыдарақәа аазырԥшуа рмилаҭтә культуреи рныррала. Ф. Искандер иҩымҭақәа рыла иҭыхуп асахьаркыратә фильмқәа: «Воры в законе», «Пиры Валтасара или ночь со Сталиным», «Чегемский детектив» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵасхәым ачыс. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*урысшәала: Горные тропы. Стихи. Сухуми, 1957.
*Доброта земли. Стихи. Сухуми, 1959.
*Зеленый дождь. Стихи. М., 1960.
*Дети Черноморья. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1961.
*Молодость моря. [Стихи]. М., 1964.
*Тринадцатый подвиг Геракла. Рассказы. М., 1966.
*Созвездие козлотура // Новый мир. 1966, № 8 (на латышском — Рига, 1968, турецком — Стамбул, 1974, украинском — Киев, 1989).
*Зори земли. Стихи. М., 1966.
*Запретный плод. Рассказы. М., 1966.
*Летний лес. Стихи. М., 1969.
*Дерево детства. Рассказы и повесть. М., 1970.
*Время счастливых находок. Рассказы и повести. М., 1973.
*Сандро из Чегема. Роман // Новый мир. 1973, №№ 8–11.
*отдельные издания романа — М., 1977, 1989 (в 3-х кн.), 1990, 1991 (в 2-х кн.), 1999 (в 2-х кн.), 2010 (в серии «Большая книга»).
*на эстонском — Таллин, 1976, польском — Варшава, 1976, немецком — Берлин, 1983, английском — Нью-Йорк, 1983, чешском — Прага, 1986, корейском — Сеул, 1990.
*Под сенью грецкого ореха. Повести. М., 1979.
*Защита Чика. Рассказы и повести. М., 1983.
*Большой день большого дома. Сухуми, 1986.
*Праздник ожидания праздника. Рассказы. М., 1986.
*Путь. Стихи. М., 1987.
*Кролики и удавы. Проза последних лет. М., 1988.
*Повести и рассказы. М., 1989.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1991.
*Поэты и цари. [Сборник статей]. М., 1991.
*Собрание сочинений: В 4-х т. Тома 1, 2. М., 1991–1992.
*Стихотворения. М., 1993.
*Стоянка человека. Повести и рассказы. М., 1995.
*Человек и его окрестности. М., 1995.
*Избранное: В 2-х кн. М., 1996.
*Собрание сочинений: В 6-ти т. Минск–Харьков–Назрань, 1997.
*Софичка. Повести и Рассказы. М., 1997.
*Ласточкино гнездо. Проза. Поэзия. Публицистика. М., 1999.
*Рассказы. Повесть. Сказка. Диалог. Эссе. Стихи. Екатеринбург, 1999.
*Школьный вальс, или энергия стыда. Повести, диалог. М., 1999.
*Ежевика: Стихи. Поэмы. Переводы. Эпиграммы. Шутки. М., 2002.
*Собрание [произведений]. Сандро из Чегема: В 3-х книгах. М., 2003. Книга 1. (Главы 1–11). Книга 2. (Главы 12–21). Книга 3. (Главы 22–32).
*Собрание [произведений]. Созвездие козлотура. М., 2003.
*Путь из варяг в греки. М., 2003.
*Созвездие козлотура. Повести и рассказы. М., 2003.
*Избранные произведения. М., 2010.
*Сандро из Чегема. Избранные главы. М., 2010. (В серии «Великая отечественная литература»).
==Аусумҭақәа==
=== Абӷаџьма аеҵәаџьаа ===
Фазиль Искандер – аурыс шәҟәыҩҩы, иповест кьыԥхьын 1966 ш. азы ажурнал «Новый мир» аҿы. Ажурналист қәыԥш ихаҿала еиҭаҳәоуп ауаа иаразнак ирылаҵәаз ажәабжь џьашьахәы, абӷаби аџьмеи аԥстәы џьашьахәы шырхылҵыз.
Ф. Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, ари аповест аҿы еиларсуп алирикеи асатиреи, уи автор шәҟәыҩҩык иаҳасабала дрыланарҵәеит.
==== Асиужет ====
Асиужет еиҭаҳәоуп ажурналист ихаҿала, аҩымҭа афырхаҵа хада, ажурналист қәыԥш, ихьӡ зынӡак иҳәаӡам атекст аҿы. Аинститут даналга анаҩс, аусуразы «ибжьаратәу аурыс газеҭ ақәыԥшцәа рзы» аҿы маҷк аус зуз, дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь Аԥсныҟа, уаҟа аусурагьы далагоит аҭыԥантәи ақыҭанхамҩатә газеҭ «Асубтропика ҟаԥшьқәа» рҿы. Уи аамҭазы ареспубликаҿы абӷаџьмақәа ранҵаразы аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥыргон акколекционерцәа, урҭ ирылшеит абӷаџьмеи аџьмеи аԥстәы џьашьахәы рхылҵразы аексперимент амҩаԥгара, «даара интересу акоуп ари еиԥш аус, иагьа ҳҳәаргьы, ҳәа иазгәеиҭоит уаҩ дук. Ас еиԥш аҳәамҭа злымҳа иҭасыз автор, Платон Самсон-иԥа, ақыҭанхамҩа аҟәша аиҳабыс агазеҭ аҿы, аус зуаз, ари еиԥш аус хада ҿыц апропаганда азиуа далагеит: агазеҭ аҿы лассы-ласс иркьыԥхьуа иалагеит аҭыԥантә арепортажқәа аԥшьгара адгыларазы, насгьы инаҵшьны иазгәарҭон абӷаџьма баша аџьма аҿаԥхьа аԥыжәара шамаз атәы, уи иақәыз аласа уҳәару, иара акәац атәыҩа дуқәа, урҭ рыԥшӡара, ачҳареи алшареи иамаз уҳәа, аџьма ааигәа иузыргыломызт.
==== Кавказтәи абӷаб ====
Ажурналист қәыԥш адҵа иҭаны дрышьҭуеит ақыҭа Ореховыи клиуч ашҟа. Уаантә иааит анонимтә шәҟәы, уи иаҳәон ақыҭсовет аиҳабы абӷаџьма иҽеимкуа дшазныҟәо. Афырхаҵа хада иӡбоит дцарц уи ақыҭахь, амҩан игәалашәоит ихәыҷра, аибашьраан дзықәшәаз ахҭыс: ҵхыбжьон иуацәа рахь дрышьҭуеит адырра риҭарц азы, аха амҩан дышцоз дҟьалан, анышәынҭрақәа рахь дҭанагалан, ажра дҭаҳаит, уа иара иаԥхьа иҭаҳахьазаарын аџьма. Ақыҭа Ореховыи клиуч аҟны ираҳауеит анаукатәи, аполитикатәи аҭҵаарақәа Реилазаара алахәыла Вахтанг Бочуа имҩаԥигаран дшыҟоу алекциа «Абӷаџьма ҳара ҳгәадура» захьӡу. Абӷаџьма акәзар, хазы иҭакуп, аџьмақәа ааигәара инанашьҭӡом, тәыҩала икшоит. Аха ақыҭсовет аиҳабы интересс имоу аҽаҩра бзиа рызҭараны иҟоу ачаи аплантациақәа роуп. Ажурналист дцарц анақәик, ақыҭсовет аиҳабы амашьына рныҟәцаҩ диҳәеит ажурналист ибзианы аҩы иржәны, ишахәҭоу дымҩаԥигарц «ҿаасҭак ҳара ҳзыҳәа имҩырцаз» ҳәа. Ақыҭсовет аиҳабы игәҭакы наӡеит, ажурналист бзиа зқьаф ҟазҵаз, ажәҩан данаҵаԥш, илаԥш ақәшәеит абӷаџьма асахьа змаз еҵәаџьаа. Ус автобус дшазыԥшыз, дамхацәоит, данааԥш амилициацәа рҿы дыҟоуп, исааҭгьы имӷаӡам. Ақалақь ахь даныхынҳә, арепортаж шааҟаиҵаз Платон Самсон-иԥа ажәабжь ҿыц иаиҳәоит: ирыдигаларц шиҭаху абӷаџьмеи атаџьиқь џьмеи реиниарала ахәы рацәа зқәу абӷаџьма ариирц азы. Аредактор хада Автандил Автандил-иԥа, ажурналист истатиа акьыԥхьра мап ацәикуеит, уи хырҳа алаӡам, избанзар абӷаџьма ҽеила аус ахьадырмулаз, лыҵшәа ахьамоуз, насгьы аҳауа ахьанымаалаз азы. Уи Платон Самсон-иԥа инапы ианиҵеит астатиа ҿыц аус адиуларц даҽакала, афырхаҵа хада диаигоит акультура аҟәшахьы, аиндаҭлара амҩаԥгаразы, абӷаџьма иазку иреиӷьу асахьаркыратә ҩымҭа алхразы.
Аконкурс лыҵшәа бзиала имҩаԥысит, аха дук рацәа имгакәа амш бааԥсхоит, адыд мацәыс рылалоит: ацентртә газеҭқәа руак аҿы ицәырҵуеит астатиа, «ақыҭанхамҩаҿы ҵаҵӷәы змам ацәырҵрақәа», ирхыччаны, еиҳарак акритика ӷәӷәа азун «абӷаџьма мхәыцӡакәа иҟанаҵаз абжьагажәазы». Уи акәхеит, Платон Самсон-иԥа аҟәша еиҳабыс амаҵзура имаз аҟынтә ихы дақәиҭыртәит, лахьыӷәӷәагьы ирҭеит. Аамҭа кыр аныбжьыс Платон Самсон-иԥа афырхаҵа хада ааԥхьара ииҭоит аԥсыӡкрахь, ажурналист қәыԥш маӡаны имоу апланқәа рытәгьы иеиҳәоит: иара иҭахуп амшынҿықә инаркны ҳаԥык аҟынӡа аканат мҩа быжьганы, аԥсшьацәа амшын аҟынтә аҳаԥахьы ишиашоу инеиуа «асталактитқәеи асталагмитқәеи зеиԥш ыҟам» рыԥшӡара дырбаразы.
==== Аԥҵара аҭоурых ====
Фазиль Искандер иажәақәа рыла иуҳәозар, ас еиԥш иҟаз аидеиа изцәырнагеит аԥсуа газеҭ дшаԥхьоз абӷаџьма иазкны иԥыхьашәаз астатиа ҿыц. Абӷаџьма «ажәа шибаз еиԥшҵәҟьа, ари аус» хыда еиҿызкааз акомпаниа агаӡара ибеит. Ари аҩымҭа аҩра аҽазикаанӡагьы Искандер, Курск даныҟаз, ибон аԥш иазкыз акомпаниа аусқәа акагь шрылымҵуаз, иаҭахымзт аԥш Курсктәи атәылаҿы азҳара. Аԥш атәы дхәыҷаахыс ибзианы идыруан. Аха уи иазкны ииҩыз астатиақәа акьыԥхь рымбаӡеит. Ашәҟәыҩҩы изы ари аматериал акраҵанакуан, избанзар ашәҟәыҩҩы ас еиԥш ухаҿы иузаамго аус лҵшәадақәа ахархәара рыҭатәым!» ҳәа.
1966 ш. азы аповест кьыԥхьын «Новый мир» аҿы. Уи аԥхьа ажурнал аҿы икьыԥхьын Искандер иажәеинраалақәа, «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ркьыԥхьаанӡа ҩажәа жәабжь ракәын акьыԥхь збахьаз. 1970 ш. иҭыҵыз ашәҟәы «Ахәыҷра ҵла» иагәылалеит ажәабжьқәеи аповест «Абӷаџьма аеҵәаџааи». Сахьала еиқәиршәеит Лев Збарски.
Аповест анҭыҵ ашьҭахь акритикцәа ирацәаны иахцәажәеит, ахҳәаақәа иҟаҵаз еиҳарак ибзиан: 1966-1969 ш. ирҭагӡаны ҩажәа инареиҳаны инеиҵыху арецензиақәа ҟаҵан, ажурналқәеи, агазеҭқәеи рҿы.
«Новый мир» аредколлегиа Твардовскии хадара ззиуаз аповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» ҩынтә, 1966-1968 шш. рзы Аҳәынҭқарратә премиа аиуразы иқәнаргылахьан.
==== Ахәшьара ====
Михаил Гундаринеи Евгении Попови ргәаанагарала Искандер «ахьӡ-аԥша иманы, зегьы деицырдыруа дҟалеит» «Новый мир» аҿы аповест «Абӷаџьма аеҵәаџьаа» аникьыԥхь адырҩаҽныҵәҟьа. Уаанӡа дыздыруаз еиҳа имаҷзар, аповест акьыԥхь анаба, Искандер иабиԥараҿы еицырдыруа шәҟәыҩҩны дҟалеит.
«Абӷаџьма еҵәаџьаа» аҿы Искандер асахьа ҭихуеит акомпаниа имҩаԥнагоз аусқәа ахы инаркны: лҵшәа змамыз агәыӷрақәеи, урҭ реилабгара афинал бааԥс аҟынӡа. Драматизмла иҭәу афинал аибарххара, ииасуа аамҭа аестетика аҵубаауеит, аҩымҭа афырхаҵа имчқәа ҭаланы, игәацԥыҳәарала иаҳирбоит уи изыԥшу аиааира ҿыцқәа, аповест афинал аҿы аҽеибыҭара иаҿуи, даҽа компаниа ҿыцк.
1966 ш. аповест анҭыҵ анаҩсан Александр Твардовски ахәшьара ҳаракы аиҭеит аҩымҭа. Фазиль Искандер иналукааша абаҩхатәра змоу иҟазара, шаҟа имарианы, ччарала еибаркны еиҭаҳәоузеи», аха «уи имариоушәа иубо аформа иагәылаҵәахуп аҵакы ҵаула», «аповест амч асатираҿ мацара иаанкылаӡом. Уи уаднаԥхьалоит иара алирикатә еиҿкаашьала». Наталиа Иванова ишазгәалҭо ала, ари аповест «алитературатә мҩақәа реихысырҭаҿ ицәырҵыз акоуп», ганкахьала Искандери Аксионови злеиԥшу ыҟоуп («Апельсины из Марокко»), иара убас Владимир Воинович «Жизнь и необычные приключения солдата Чонкина»), даҽаганкахьала, хымԥада, ҩныҵҟала еидҳәалоуп Борис Можаеви «Из жизни Федора Кузькина»), Василии Белови «Первичное дело» реиԥш иҟоу аҩымҭақәа.
==== Адаптациа ====
Георги Данелиа игәалашәарақәа рҿы иҳәон Искандер ифильм асценариазы аҭыхра залмыршахаз азы:<blockquote>«Аҳәынҭкино» аҿы:
- Иаҭахӡам, - рҳәеит.
Сара сҵааит:
- Избан?
Аҭак сырҭеит:
- Абри азы, - ҳәа.</blockquote>1989 ш. азы арежиссиор Мартирос Фаносиан иҭихит Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа» афильм, ароль хада наигӡон Андреи Илин. Афильм аҿы Фазиль Искандер иажәеинраалақәа ирылхыз ашәақәа хархәара рыман.
=== «Чегьемтәи Сандро» ===
«Чегьемтәи Сандро» Фазиль Искандер ироман ажәабжь кьаҿқәа рыла ишьақәгылоуп, автор уи ажанр аганахь ала ароман маана ҳәа азиҳәоит.
Раԥхьаӡа акәны ановеллақәа рцикл аҟынтә 1966 ш. азы икьыԥхьын. Ԥасатәи СССР аҿы ажурналтә ҭыжьымҭа ацензура ӷәӷәа иахыжьны иҭыҵит 1973 ш. азы, анаҩс Фазиль Искандер ацикл аус адулара иациҵоит. Ароман бызшәа рацәала иҭыжьуп. 1989 ш. азы ароман «Чегьемтәи Сандро» азы СССР Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан.
==== Ароман аԥҵара аҭоурых ====
Автор ароман актәи ахаҿы иҳәоит ашәҟәы идеиас иамаз, «ажәлар рыԥсҭазаара апоезиа» азышәаҳәара ишазикыз, уи дхәыҷаахыс гәҭакыс ишимаз. Фазиль иан шьҭрала Чегьемтәын, ихәыҷра зегьы уа ихигеит. Ари аҩымҭа кыршықәса аус адиулон, иавтобиографиатә мотивқәа рыла ихарҭәаауа, аԥсҭазаара ахаҭа иҵанаҳәоз асахьақәа рыла еидкыло.
Фазиль Искандер ирҿиамҭақәа ҭызҵаауа ишазгәарҭо ала, уи алитературатә диссидентцәа Александр Солженицин реиԥш иҟаз рахь иаҵанакуеит ҳәа узрызҳәаӡом, аха егьа ус иҟазаргьы, ишәҟәыҩҩратә лахьынҵа даара ауадаҩра дуқәа ацын. 1966 ш. азы Фазиль Искандер иажәабжьқәеи иажәеинраалақәа рсериа анаҩс диасуеит идуу алитературатә формақәа рахь, иҭыҵуеит Фазиль Искандер иповест «Абӷаџьма еҵәаџьаа», ашықәсан ажурнал «Неделиа» ианылеит ановелла «Чегемтәи Сандро». Уи аамшьҭахь, есышықәса еиуеиԥшым асовет ҭыжьымҭақәа рҿы иҭыҵуа иалагеит ироман аҟынтә ановеллақәа. Уи ааидкылан раԥхьаӡа алашара абеит 1973 ш. азы («Новый мир» аҿы № 8-11) иуҳәар алшоит ароман ахԥатәи ахәҭа ауп иҭыжьыз ацензура убысҟак иаркьаҿит.
«Ардис» ашәҟәҭыжьырҭа иҭнажьит Фазиль Искандер ироман атекст зегьы шынеибаку 1979-1981 ашықәсқәа рзы (еиҭалгеит Сиузан Браунсбергер). Аиҭашьақәыргылара аамҭазы, уаанӡа ирымкьыԥхьуаз ахәҭақәа ароман аҟынтә «О Марат» (1988 ш.) иҭыҵит. Ароман ах-томк иааизакны иҭыҵит 1989 ш. азы.
==== Асиужет ====
Ароман шьақәгылоуп 32 новелла рыла. Ановеллақәа иаку сиужетк еиднакылаӡом, аха урҭ еиҭарҳәоит афырхаҵа хада Сандро Чегемтәи иԥсҭазааратә ҭоурыхқәа, иуацәа рлахьынҵа, Чегемаа рыхҭысқәа ртәы. Ароман аҿы реалла иҟаз аҭоурыхтә хадақәа рыӡбахә ҳәоуп: Иосиф Салин (ароман аҿы ԥаҵаду ҳәа ишьҭоуп), Нестор Лакоба, Нои Жорданиа, Олденбургтәи апринц, уҳәа ихыҭхәыцаау афырхацәа, амилаҭ (аендурцәа, акенгурцәа) уҳәа аметафарақәа уԥылоит. Ановелла афырхаҵа хада – «Алахьҟьаҟьа» - акамбашь ауп. Ароман аҿы ахҭысқәа мҩаԥысуеит ареволиуциа ҟалаанӡатәи аамҭеи, брежневтәи аепоха аҟынӡа. Ароман аҭоурых – Чегемтәи аԥсҭазаара асахьа, ақыҭа аԥсҭазаара, иахьеи-уахеи имҩаԥысуа, урҭ зегь еиҭаҳәоуп ахԥатәи ахаҿала – уи зегь ирхаану заамҭазы аԥсҭазаара иԥнашәаз абырг Сандро ила, ароман автор зыхьӡ ҳәам, изеиҭеиҳәо ахҭысқәа рыла. Жанрла ароман ашьақәгылашьа еиуеиԥшӡам: адрама, алакә, ажәамаана, адетектив. Сандро – дынхаҩуп, абырг Хабыгә диԥоуп, кыршықәса зхыҵуа, аҭоурых џьашьахәы иахаану, аҩынду аԥшәма. Иазныкымкәа зышьра иақәыркхьаз. Ашәануаа раҳкәажә лыбзиабаҩ. Ашәаҳәареи, акәашареи рфольклортә нсамбль иалахәыз. Анаҩс, Сандро зыхьӡ-зыԥша атәыла иахыҵәаз ҭамадак иаҳасаб ала.
Ахҭыс мҩаԥысуеит Чегьем ақыҭан. Уи ақыҭа ҭоурыхла иҟаҵәҟьан, иахьа игәыгәҭажьу, аӡәгьы дахьнымхо. Иара убас, ахҭысқәа мҩаԥысуеит Аԥсны еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы, иҟоуп реалла иҟоугьы, ихыҭхәыцааугьы: Мухус, Баҭым, Кенгуртәи, Анастасовтәи). Реалла иҟоу аҭыԥқәа рсахьа шыҟаҵәҟьоу иҭыхуп. Ароман аҿы аҭыԥ хада ааннакылоит кыр шықәса зхыҵуа араҵла, акыр ажәытә хҭысқәа ирхаану ақыҭаҿ зегь зымҵаныҳәоз. Ароман аҵыхәтәантәи ановелла иҳанаҳәоит Чегем аԥсҭазаара хәыҷ-хәыҷы аԥсра ишаҿу, иара араҵлагьы изымҵаныҳәоз ажәын, ибажәхан ишкаҳаз. Уи ахаҿы аӡбахә ҳәоуп Ҳабыгә ииԥшаз аӡыхь, уажәы аарла зыԥсы ҭоу. Ҷыдала иалкааны хшыҩзышьҭра рыҭоуп аԥсуаа ртрадициақәеи, рҵасқәеи, ритикети, уи ауп аԥсуаа рморалтә Кодекс аԥҟарақәа еидызкыло. Нарҭаа репос еиԥшуп. Уаҟа аԥсуа милаҭ ахәышҭаара ишазыҟоу, ажьра-цәара, аиуара, абиԥарақәа еимаздо адоуҳатә ԥсҭазаара инарҵаулан иаарԥшуп. Ароман аҿы инаҵышьны иаарԥшуп ашьоура атема иадҳәало ахҭысқәа. Уи ахьча Махаз иҭоурых зҳәо ановеллаҿы. Араҟа Махаз иԥҳацәа рцәа ԥызҽыз иуа гәакьа дишьуеит, ихымӡӷь ихихырц азы.
Ароман аҿы атемақәа рацәаны иаарԥшуп: ахәыҷра гәалашәарақәа рҟынтә, Сталини ирепрессиақәа, аколлективизациа, Кавказ иқәынхо ажәларқәа рдинтә – етикатә уадаҩрақәа реиҿагыларақәа, уҳәа.
==== Апроблематика ====
Ажанр аганахь ала «Чегьемтәи Сандро» иуадаҩуп жанрла изҵазкуа ашьақәыргылара. Алитератураҭҵаааҩцәа уи ароман – епос ҳәа ахьӡ арҭеит. Ароман афырхаҵа хада – ажәлар роуп. Асиужетқәа зегьы иудырбоит аԥсуаа реизыҟазаашьа, рҟазшьа, аҭыԥантәи аҵасқәеи, азакәанқәеи рықәныҟәашьа, аԥсабара ианааланы анхашьа ақәшәара. Ароман аҿы хадара иуеит Анцәа ду, ауаҩы игәы – ҩныҵҟала аҽрыцқьара мҩаԥысуеит ауаҩы акрыфара нап анаиркуа, ибысҭа анԥиҽуа инаркны, раԥхьатәи аныҳәаҿа «Анцәа улԥха ҳаҭ» аниҳәо ала. Фазиль Искандер аинтервиу анриҭоз иҳәеит, ари ароман ауаатәыҩса рхәыҷра иазкуп ҳәа.
Фазиль Искандер ииумор акы иалаҩашьом, уи иара аԥсабара ахаҭа иахылҵит, аԥсабара иазааигәоуп, асиужет иузаҟәымыҭхо иадҳәалоуп. Сандро ажәлар рфырхацәа дреиуоуп, маҷк игызмалу, иарбан ҭагылазаашьазаалакгьы иманшәаланы алҵшьа иақәшәо, есымша зхатә феида алызхуа. Сандро иԥсҭазаара зегьы аҭамада иус хадақәа ируакуп, аныҳәаҿақәа рҳәараҿы еиԥш зеиԥшу иԥшаара уадаҩуп. Уи ибзиаӡаны иаарԥшуп «Напыхьараџь» ановеллаҿы, афырхаҵа хада иԥсхәы аураҿы. Аԥсра маанала иацәцаз ауаҩы, иԥсхәы анымҩаԥырго ихьӡ бзиарыла иахцәажәоит. Аԥсра-аԥсҭазаара азганк ахаан аикәшараҿы. Ароман аҿы аҳәынҭқәрратә лидерцәеи амчрақәеи рганахь ала, афилософиатә ирониеи асатиреи аҵубаауеит. Уи еиҳарак иубоит асоциализм асистемеи, аԥсуаа рпатриархалтә бзазареи рконфликт ала. Усҟантәи аамҭазы иҟаз авождцәа (Сталин, [[Бериа, Лавренти Павел-иԥа|Бериа]], Хрушьов) ирҿагылоит асиужет аҿы анхацәа. Ароман аҷыда ҟазшьақәа иреиуоуп абилингвалтә ԥсабара. Уи еиԥш аҿырԥштәқәа убалоит аурыс советтә литератураҿы: Чингиз Аитматов, Иури Рытхеу, уҳәа ашәҟәыҩҩцәа зхатәы бызшәала ииҩуаз, аха урҭ еицырдыруа иҟазҵаз урысшәала иахьҩҩуаз ауп. Урысшәала иҩу Фазиль Искандер ироманқәа зегьы Аԥсни аԥсуааи рзышәаҳәара иазкуп. Фазиль иҩымҭақәа рҿы еиҭеиҳәоит алегендақәа, алакәқәа, аҵасқәа аҭыԥантәи ауаа уахи-ҽни еибырҳәо, Чегемтәи аџьанаҭ иахҳәаау. Автор иԥсабара ирҿиамҭақәа рҿы ипарадоксалтәуп, шьаҭала аурыс классика ишаларсу еиԥш, аԥсуа классикагьы, ажәлар репосгьы иаларсуп, аԥхьаҩ инаҭоит алитератураҿы иҿыцу хырхарҭак аилкаара. Еиҭагашьа змам аилкаарақәа ҽа бызшәак ахь ииаго иаԥиҵоит анеологизмқәа, иаҳҳәап акомхоз реиԥш иҟоу.
Ажанр рацәа реиларҵәара идырбееит ҩ-культурак, ԥсыуа қыҭа хәыҷык XX ашәышықәса атәыла зегьы акатаклизмқәеи аҽыԥсахрақәеи зныԥшыз ҭоурыхны иаанхоит ахааназ ԥсра зқәым Чегьем.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Ахархәара змоу алитература==
* {{Ашәҟәы|Ашықәс=2022|Ажәла1=Попов|Ахьӡ1=Евгени Анатоли-иԥа|Автор изхьарԥш1=Попов, Евгени Анатоли-иԥа|Ажәла2=Гундарин|Автор изхьарԥш2=Гундарин, Михаил Виачеслав-иԥа|Ахьӡ2=Михаил Виачеслав-иԥа|Астатиа ахьӡ=Фазиль : опыт художественной биографии|Ақалақь=Москва|Аҭыжьырҭа=АСТ : Редакция Елены Шубиной|Адаҟьақәа=461|Асериа=Великие шестидесятники|isbn=978-5-17-145596-5}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/iskander-fazil-abdulovich Искандер Фазиль Абдулович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/iskander-fazil-abdul-i%D2%A7a Искандер Фазиль Абдул-иԥа] {{ab icon}}
* {{cite web|title=Фазиль Абдулович Искандер|url=https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|publisher=[[Журнальный зал]]|accessdate=2022-05-30|archive-date=2022-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522034530/https://magazines.gorky.media/authors/i/fazil-iskander|url-status=dead}}
[[Акатегориа:1929 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 31 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР араионқәа рҟынтәи СССР жәлар рдепутатцәа]]
[[Акатегориа:Акультуреи аҟазареи ирызку Урыстәыла Ахада Ихеилак алахәылацәа]]
e19t9vsk2hhr278pucotn1idm5drmer
Хьиуитт, Џьорџь
0
3151
171228
170331
2026-08-06T17:59:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171228
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хьиуитт (Браиан) Џьорџь
|даҽа ахьӡ=Хьюитт (Брайан) Джордж
|афото=Хьюитт (Брайан) Джордж (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хьиуитт (Браиан) Џьорџь
|аира арыцхә={{date|11|11|1949}}
|аира аҭыԥ=ақ. Донкастер, Британиа Ду
|аусура=англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш
}}
'''Хьиуитт (Браиан) Џьорџь''' ({{lang-ru|Хьюитт (Брайан) Джордж}}; {{date|11|11|1949}}, ақ. Донкастер, Британиа Ду) – англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш. раахыс), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997), Жәларбжьаратәи Асерқестә Ассоциациа аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997). Ианашьоуп Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003).
==Абиографиа==
Арԥарцәа Донкастертәи рграмматикатә школ далгеит. 1969-1972 шш. раан аҵара иҵон Кембриџь Аԥшьа Иоанн иколлеџь аҟны (агуманитартә классикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аҟны Артур Генри Томас истипендиа иоуан). 1971 ш. дрыԥсахеит Ренох иуниверситет аҟны Џьон Стиуарт, иара убас Греивз Коллеџь рстипендиақәа. 1972 ш. абакалавр дахысуан. 1972-1973 шш. рзы аклассикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аганахьала Уорр истипендиа иоуан. 1973 ш. алингвист идиплом иоуит, 1976 ш. – магистрын, 1982 ш. – аҭҵаарадыррақәа дркандидатхеит. 1975-1976 шш., насгьы 1979-1980 шш. раан Британиатәи Асовет аспирантцәа реимдара апрограммала аҵара иҵон [[Қарҭ]] (Қырҭтәылатәи ССР). 1978-1981 шш. рзы – Ауниверситет Хала аҟны алингвистика арҵаҩы. 1983 ш. инаркны – Оксфорд, Марџьори Уордроп Ифонд аусбарҭа алахәыла. 1985 ш. инаркны – Revue des Etudes Georgiennes et Caucasiennes аҭыжьратә коллегиа алахәыла. 1985-1990 шш. раан – афилологиатә еилазаара Асовет алахәыла. 1986-1990 шш. рзы – Societas Caucasologica Europaea (SCE) раԥхьатәи ахада. 1988-1992 шш. – кавказтәи абызшәақәа рбызшәадырра арҵаҩы. 1992-1996 шш. – Лондонтәи ауниверситет Мрагыларатәи Африкатәи аҭҵаарақәа Ршкол кавказтәи абызшәақәа рпрофессор. 1993 ш. раахыс – ажурнал «Central Asia Survey» аҭыжьратә коллегиа далоуп.
Кавказ ажәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рбызшәақәеи ирызкны аҭҵаамҭақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*Abkhaz. Amsterdam, 1979.
*Abkhaz Newspaper Reader (with supplements). 1998.
*The Abkhazians: A Handbook. 1998.
*Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. 2004.
*Abkhaz Folk-tales. 2004.
*Pages from Abkhazian Folklore (with Zurab Dzhapua). 2008.
*Abkhaz: a Comprehensive Selftutor. 2010.
*Georgia, Abkhazia, South Ossetia: a Reassessment, to appear. 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xyuitt-(brajan)-dzhordzh Хьюитт (Брайан) Джордж] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xiuitt-(braian)-%D1%9For%D1%9F Хьиуитт (Браиан) Џьорџь] {{ab icon}}
* [http://georgehewitt.net/about Официалтә саит] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20230728191906/http://georgehewitt.net/about |date=2023-07-28 }}
* [http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php University of London – School of Oriental and African Studies] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110704174842/http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php |date=2011-07-04 }} {{en icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 11 рзы ииз]][[Акатегориа:Британиатәи алингвистцәа]][[Акатегориа:Кавказтәи абызшәақәа рылингвистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]}}
sixmma17m6cptgb8dp9r67qd5z9rtfe
171357
171228
2026-08-06T18:11:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171357
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хьиуитт (Браиан) Џьорџь
|даҽа ахьӡ=Хьюитт (Брайан) Джордж
|афото=Хьюитт (Брайан) Джордж (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хьиуитт (Браиан) Џьорџь
|аира арыцхә={{date|11|11|1949}}
|аира аҭыԥ=ақ. Донкастер, Британиа Ду
|аусура=англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш
}}
'''Хьиуитт (Браиан) Џьорџь''' ({{lang-ru|Хьюитт (Брайан) Джордж}}; {{date|11|11|1949}}, ақ. Донкастер, Британиа Ду) – англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш. раахыс), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997), Жәларбжьаратәи Асерқестә Ассоциациа аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997). Ианашьоуп Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003).
==Абиографиа==
Арԥарцәа Донкастертәи рграмматикатә школ далгеит. 1969-1972 шш. раан аҵара иҵон Кембриџь Аԥшьа Иоанн иколлеџь аҟны (агуманитартә классикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аҟны Артур Генри Томас истипендиа иоуан). 1971 ш. дрыԥсахеит Ренох иуниверситет аҟны Џьон Стиуарт, иара убас Греивз Коллеџь рстипендиақәа. 1972 ш. абакалавр дахысуан. 1972-1973 шш. рзы аклассикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аганахьала Уорр истипендиа иоуан. 1973 ш. алингвист идиплом иоуит, 1976 ш. – магистрын, 1982 ш. – аҭҵаарадыррақәа дркандидатхеит. 1975-1976 шш., насгьы 1979-1980 шш. раан Британиатәи Асовет аспирантцәа реимдара апрограммала аҵара иҵон [[Қарҭ]] (Қырҭтәылатәи ССР). 1978-1981 шш. рзы – Ауниверситет Хала аҟны алингвистика арҵаҩы. 1983 ш. инаркны – Оксфорд, Марџьори Уордроп Ифонд аусбарҭа алахәыла. 1985 ш. инаркны – Revue des Etudes Georgiennes et Caucasiennes аҭыжьратә коллегиа алахәыла. 1985-1990 шш. раан – афилологиатә еилазаара Асовет алахәыла. 1986-1990 шш. рзы – Societas Caucasologica Europaea (SCE) раԥхьатәи ахада. 1988-1992 шш. – кавказтәи абызшәақәа рбызшәадырра арҵаҩы. 1992-1996 шш. – Лондонтәи ауниверситет Мрагыларатәи Африкатәи аҭҵаарақәа Ршкол кавказтәи абызшәақәа рпрофессор. 1993 ш. раахыс – ажурнал «Central Asia Survey» аҭыжьратә коллегиа далоуп.
Кавказ ажәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рбызшәақәеи ирызкны аҭҵаамҭақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*Abkhaz. Amsterdam, 1979.
*Abkhaz Newspaper Reader (with supplements). 1998.
*The Abkhazians: A Handbook. 1998.
*Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. 2004.
*Abkhaz Folk-tales. 2004.
*Pages from Abkhazian Folklore (with Zurab Dzhapua). 2008.
*Abkhaz: a Comprehensive Selftutor. 2010.
*Georgia, Abkhazia, South Ossetia: a Reassessment, to appear. 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xyuitt-(brajan)-dzhordzh Хьюитт (Брайан) Джордж] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xiuitt-(braian)-%D1%9For%D1%9F Хьиуитт (Браиан) Џьорџь] {{ab icon}}
* [http://georgehewitt.net/about Официалтә саит] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20230728191906/http://georgehewitt.net/about |date=2023-07-28 }}
* [http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php University of London – School of Oriental and African Studies] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110704174842/http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php |date=2011-07-04 }} {{en icon}}
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Британиатәи алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Кавказтәи абызшәақәа рылингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
2i4mvzux9rukk6y3b4m3wc3gujgjmgj
171498
171357
2026-08-06T18:43:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171498
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьорџь (Браиан) Хьиуитт
|даҽа ахьӡ=Джордж (Брайан) Хьюитт
|афото=Хьюитт (Брайан) Джордж (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьорџь (Браиан) Хьиуитт
|аира арыцхә={{date|11|11|1949}}
|аира аҭыԥ=ақ. Донкастер, Британиа Ду
|аусура=англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш
}}
'''Џьорџь (Браиан) Хьиуитт''' ({{lang-ru|Джордж (Брайан) Хьюитт}}; {{date|11|11|1949}}, ақ. Донкастер, Британиа Ду) – англыз ҵарауаҩ, кавказтәи абызшәақәа рпрофессор, Британиатәи Академиа алахәыла, Британиа Ду аҟны Аԥсны ҳаҭыр зқәу ахаҭарнак (1993 ш. раахыс), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997), Жәларбжьаратәи Асерқестә Ассоциациа аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ҳаҭыр зқәу алахәыла (1997). Ианашьоуп Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003).
==Абиографиа==
Арԥарцәа Донкастертәи рграмматикатә школ далгеит. 1969-1972 шш. раан аҵара иҵон Кембриџь Аԥшьа Иоанн иколлеџь аҟны (агуманитартә классикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аҟны Артур Генри Томас истипендиа иоуан). 1971 ш. дрыԥсахеит Ренох иуниверситет аҟны Џьон Стиуарт, иара убас Греивз Коллеџь рстипендиақәа. 1972 ш. абакалавр дахысуан. 1972-1973 шш. рзы аклассикатә ҭҵаарадыррақәа русхк аганахьала Уорр истипендиа иоуан. 1973 ш. алингвист идиплом иоуит, 1976 ш. – магистрын, 1982 ш. – аҭҵаарадыррақәа дркандидатхеит. 1975-1976 шш., насгьы 1979-1980 шш. раан Британиатәи Асовет аспирантцәа реимдара апрограммала аҵара иҵон [[Қарҭ]] (Қырҭтәылатәи ССР). 1978-1981 шш. рзы – Ауниверситет Хала аҟны алингвистика арҵаҩы. 1983 ш. инаркны – Оксфорд, Марџьори Уордроп Ифонд аусбарҭа алахәыла. 1985 ш. инаркны – Revue des Etudes Georgiennes et Caucasiennes аҭыжьратә коллегиа алахәыла. 1985-1990 шш. раан – афилологиатә еилазаара Асовет алахәыла. 1986-1990 шш. рзы – Societas Caucasologica Europaea (SCE) раԥхьатәи ахада. 1988-1992 шш. – кавказтәи абызшәақәа рбызшәадырра арҵаҩы. 1992-1996 шш. – Лондонтәи ауниверситет Мрагыларатәи Африкатәи аҭҵаарақәа Ршкол кавказтәи абызшәақәа рпрофессор. 1993 ш. раахыс – ажурнал «Central Asia Survey» аҭыжьратә коллегиа далоуп.
Кавказ ажәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рбызшәақәеи ирызкны аҭҵаамҭақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*Abkhaz. Amsterdam, 1979.
*Abkhaz Newspaper Reader (with supplements). 1998.
*The Abkhazians: A Handbook. 1998.
*Introduction to the Study of the Languages of the Caucasus. 2004.
*Abkhaz Folk-tales. 2004.
*Pages from Abkhazian Folklore (with Zurab Dzhapua). 2008.
*Abkhaz: a Comprehensive Selftutor. 2010.
*Georgia, Abkhazia, South Ossetia: a Reassessment, to appear. 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xyuitt-(brajan)-dzhordzh Хьюитт (Брайан) Джордж] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xiuitt-(braian)-%D1%9For%D1%9F Хьиуитт (Браиан) Џьорџь] {{ab icon}}
* [http://georgehewitt.net/about Официалтә саит] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20230728191906/http://georgehewitt.net/about |date=2023-07-28 }}
* [http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php University of London – School of Oriental and African Studies] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20110704174842/http://www.soas.ac.uk/staff/staff31100.php |date=2011-07-04 }} {{en icon}}
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Британиатәи алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Кавказтәи абызшәақәа рылингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
4pwt9aer6e0j2oqz5ecvvrkkvx076wp
Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа
0
3407
171171
170296
2026-08-06T17:57:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171171
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гулиа Дмитрий Иосифович
|афото=Dmitry Gulia monument Sukhum.jpg
|афото ахҵара=Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|2|1874}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Уарча ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|4|1960}}
|аусура=аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист
}}
'''Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа''' ({{lang-ru|Гулиа Дмитрий Иосифович}}; {{date|21|2|1874}}, Аԥсны, Уарча ақыҭа – {{date|7|4|1960}}) – аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист. Аԥсны ашәыҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (1928), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1934). Аԥсны жәлар рпоет (1937), Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1929). Ианашьан Ленин иорден (1949). Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи).
==Абиографиа==
Аурыс-аҭырқәа еибашьраан (1877-1878) Урыс (Иасыф) Гәлиа иҭаацәа ахган Ҭырқәтәылаҟа (1877), аха хара имгакәа, 1878 ш. маӡала Аԥсныҟа ахынҳәра илиршоит. Аҭаацәа рҭыӡҭыԥ ылырхит [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан, избанзар уаанӡатәи рынхарҭахь ахынҳәра азин ирымҭеит. Аԥхьареи аҩреи иҵеит ақыҭа апап иҟны, 8-10 шықәса анихыҵуаз Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол-пансионат (интернат) далгеит (1889). 1889 ш. Гори (Қырҭтәыла) ақалақь аҟны Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә семинариа даанахәоит, аха ԥшьымз рҟынӡа ааҵуаны ашыӡ чмазара ихьит, убри аҟнытә Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхеит. 1891 ш. ианвар азы иан дыԥсит, 1893 ш. акәзар - иаб, 1894 ш. - ианду. Абас еиԥш атрагедиатә хҭысқәа рышьҭахь иҵара изацымҵеит. 1890-1891 шш. рзы рҵаҩыс аус иуан Екатериновка ақыҭан ([[Аҟәа]] азааигәара), аурыс бызшәа дирҵон . Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучасткаҿы акраамҭа еиҭагаҩыс дыҟан. 1892 ш. Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол ахылаԥшҩы (адиректор) К. Д. Маҷавариани дицырхырааны еиқәиршәеит, егьҭижьит «Аԥсуа нбан», аурыс графиака шьаҭас иаманы. Ашьҭахь адинхаҵара иаҵанакуаз алитература аԥсшәахь аиҭагаразы Акомиссиа аусура далахәын. Уи еиҿкаан Аҟәатәи аепархиа аҟны. Адоуҳатә литература еиҭеигон, аус иуан ақыҭа рҵаҩыс. Жәлар ршкол арҵаҩы ҳәа ашәҟәы аниоу, аус иуан Кәтолтәи (1904-1905), Кындыӷтәи ( 1905-1908), Тамшьтәи (1908-1912) ақыҭа школқәа рҟны.
1910-тәи ашықәсқәеи 1920-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы Д. Гәлиа ирҵаҩратә усура иациҵоит: рҵаҩыс аус иуеит Аҟәатәи аҳәса ргимназиеи, Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1914), Аҟәатәи арҵаҩратә семинариеи (1915-1921) рҟны. Асеминариаҿы Д. Гәлиа екстерно ҳасабла аԥышәарақәа аниҭи азин иоуит азеиԥш бжьаратә ҵараиурҭақәа рҟны арҵаҩратә усуразы. 1917 шықәсазтәи Октиабртәи ареволиуциа ашьҭахь Аԥсны Жәлар Рсовет далан. (Гәлиа Д. И. Аԥсны Жәлар, Рсовет (Аԥсны. 1920. №36(74), октиабр 8). 1919 ш. Д. Гәлиа дыҟан иара убас Аԥсуа Милаҭтә Совет аизара ду аиҿкааразы Акомиссиа ахантәаҩыс, аха уи Асовет аԥҵара залыршамхеит.
Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы Д. Гәлиа адраматә кружок еиҿикааит, уи иалахәын иҵаҩцәа: М. Аҳашба, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, И. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы; аԥшьгаҩыс даман анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа», Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа алшарақәа рыла. 1921 ш. апрель инаркны Аԥсны ареволиуциатә комитет аԥсуаа аҵара дырҵаразы жәлар рҵара аҟәша напхгара аиҭон. Абри ашықәс август нахыс Аԥсны аҵара Жәлар ркомиссариат амилаҭқәа рыҟәша аԥсуа секциа деиҳабын. Атеатртә гәыԥ еиҿикааит, уи Аԥсны ақыҭақәа рҟны иқәгылон. 1924-1926 шш. раан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәеи Аԥсны аҭоурыхи ркурс иазкны алекциақәа дрыԥхьон. 1927 ш. инаркны хадара азиуан 1925 ш. Н. И. Марр иаԥиҵахьаз аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа. 1930 ш. нахыс иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи аамҭазынӡа абызшәеи алитературеи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. 1937 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа апрезидиум иаднакылаз аӡбамҭала уи ихҵан аетнографиатә (шьҭа - аҭоурыхтә) ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ. 1927 ш. – Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет далан. 1938 ш. инаркны – зныкымкәа Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум далан, 1958 ш. акәзар, - СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын.
Иазгәаҭатәуп, Д. Гәлиа Қырҭтәылатәи ССР Аԥсны имҩаԥнагоз анационалисттә политика шидикылоз, 1931 ш. ССР Аԥсны Қырҭтәылатәи ССР аилазаара ианаларҵа ашьҭахь. Убри шьақәдырӷәӷәоит СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Ахантәаҩы К. В. Ворошилови (1954; 1956шш.), КПСС Ацентр Комитет актәи амаӡаныҟәгаҩ Н. С. Хрушьчови (1957) рахь иишьҭыз ашәҟәқәа. Урҭ рҟны иаҳәон Қырҭтәылантә ақырҭқәа хырҵәаны Аԥсныҟа иааганы рнырхара хықәкыс ишамаз иааинырсланы адемографиатә ҭагылазаашьа аԥсахра, аԥсуа культура ахәаҽра, хықәкыхырхарҭала ажәытәтәи аԥсуа топонимика ақырҭуатәра уҳәа егьырҭгьы (Гәлиа Д. И. Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәи нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵага шәҟәқәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003. Ад. 420-427). Гәлиа ихаҭа Сталин иаамҭазы, ақырҭуа мчрақәа иаадырԥшыз аҳаҵҳаҵарала «жәлар раӷацәа» рсиа далаҵан. Имаӡоу документк аҟны – 1945 ш. декабр 4 рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссиа р… (ашьҭахь КГБ) аҩбатәи аҟәша аиҳабы аподполковник Убилава ила, «Антисоветтә, аҳратәра-националисттә дунеихәаԥшра змаз иреиуаны аԥсуа милаҭ рахьтә Аҟәа ақалақь аҿы инхоз Рмеморандум» аҟны Д. Гәлиа дцәырган асовет мчра аӷа, аҳратәра анационалист ҳәа, избанзар иара ихаҭа ишьақәирӷәӷәон Аԥсны ахатә ҭоурых амоуп, аԥсуаа ракәзар, хазы иҟоу жәларуп ҳәа. Абри адокумент аҟны иарбан иара убас Дырмит Иасыф-иԥа иҷкәын – Владимир «Аԥсадгьыл иҭиит, насгьы Германиатәи аԥшыхәра агент ҳәа дыԥхьаӡаны иԥшаара иашьҭоуп ҳәа. Асовет мчра иаҿагылоз рсиа далаҵан иара убас апатриарх аҩбатәи иҷкәын Гьаргь. (Шәахә.: «Абхазскии архив. ХХ век. Вып.. М., 2002. Ад. 26-29).
Д. Гәлиа ибиографиаҿы , аԥсуа культура аҭоурых зегьы аҟны еиԥш, аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, раԥхьатәи ихьыԥшым адемократиатә аԥсуа газеҭ «Аԥсны». Ихаҭа аԥшьгаҩыс даман, редактор хадасгьы даиуит, аиҳарааӡак аномерқәа рҟны «Аредактор: Агәыԥ (№26 (54), даҽакала иаагозар, (Аредактор: Агәыԥ) (26 (54) азынӡа), (еиҳа ииашаны - №26 (64) 1920 ш.), ашьҭахь (№26(64) инаркны) – аредакторс иҟаз ижәла аҵагылоуп - Д. И. Гәлиа. Аредакциа алахәцәа ракәны иҟан Д. И. Гәлиа идагьы – С. И. Ҷанба, Д. И. Аланиа, М. А. Лакрба дыҟазаргьы ауан. Агазеҭ аномерқәа еиҳараӡак еиқәзыршәаз иара иакәын, аамҭа аниауаз С. И. Ҷанба даницхраауазгьы ҟалалон, избанзар уи ауаажәларра-политикатә усура аганахьала деилахан.
Агазеҭ аҭыҵра иалагеит 1919 ш. февраль 27 рзы, иҭыҵуан 1920 ш. март мза азынӡа. Иҭыжьын 85 номер. Иркьыԥхьуан Аҟәа, раԥхьатәи жә-номерк Н. В. Захаров итипографиаҿы, егьырҭ А. М.Заидшер итипографиаҿы. Аҭыжьра ауадаҩрақәа ацын, зус здыруаз аҟазацәа рыҟамзаара аныԥшуан, иҟамызт акорректорцәа, аполиграфиа уҳәа. Агазеҭ еснагь зҩымҭақәа анызҵоз иреиуан Д. И. Гәлиа ихаҭа, иара убас С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ш. И. Хокерба, Д. И. Аланиа, Ӡ. Х. Дарсалиа, Д. Т. Маан, М. Л. Аҳашба, И. А. Коӷониа, Н. Чалмаз, Н. С. Патеиԥа, И. А. Аџьынџьал, М. Булиа, Б. Ҷолокәуа, М. Лагәлаа, Ҭ. Аҳашба уҳәа.
Агазеҭ аҟны икьыԥхьуп еиуеиԥшым аҩаӡара иаҵанакуа ажәеинраалақәа шәкы, ҩеижәа инареиҳаны ажәабжьқәа, апиесақәа (С. И. Ҷанба ипиеса «Амҳаџьыр» налаҵаны), ҩеижәа инареиҳаны аиҭагақәа (ажәеинраалақәа, ажәамаанақәа, апиесақәа, ажәабжьқәа уҳәа егьырҭгьы (аурысшәеи ақырҭшәеи рахьтә), ҩеижәихԥа рҟынӡа афольклортә материалқәа (алакәқәа, ашәақәа, жәлар ражәабжьқәа уҳәа), хышәи жәохә статиеи егьырҭ аматериалқәеи.
Д. Гәлиа илитературатә рҿиара ахацыркра апоезиа иадҳәалоуп. Иажәеинраалақәа рҟны ихы иаирхәон жәлар рҿаԥыц поезиа атрадициақәа, асиужетқәеи амотивқәеи рыла мацара акәымкәа, жәлартә жәеинраала аформеи аритмикеи рыла. 1900-тәи ашықәсқәеи 1910-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан Д. И. Гәлиа иҩит ажәеинраалақәа: «Ааԥын», «Аҳы, сышәҟәы уеиҵамхан…», «Насыԥ имоуп згәы иҭоу зегьы зҳәо…», «Ауаҩы», «Ахшыҩи, адырреи, амчи», «Ажәытәраан», «[[Москва]]», «Еиҭеиз ауаҩы иажәа», «Амаҭи, аҵыси, абжи» (афольклортә сиужет ашьаҭала); аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи асатиратә жәеинраалақәа: «Ҩыџьа зцомызт, руаӡәк дрыхьӡомызт», «Хоџьан ду». Асатиратә жәеираалақәа рпоетика аҟны аҭыԥ ҷыда ааннакылоит аирониа, аиумор, убри ала ауаажәларраҿы ицәырҵуа ацәгьарҿиара, ақәӡбара амотив арӷәӷәоит, аӷьычреи, аԥсыцәгьареи, тәым џьала анхареи, аашьареи. Арҭ ашықәсқәа рзы афольклортә сиужетқәа рышьаҭала иҩит раԥхьатәи аԥсуа поемақәа рахь иуԥхьаӡаша ҩ-рҿиамҭак: «Абрыскьыл» (1910), «Ешсоу итапанча» (1910).
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи» ҭыҵит 1912 ш., ҵабыргыҵәҟьаны, ари аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи сахьаркыратә шәҟәын. 1913ш. акәзар, иҭыжьын аҩбатәи ишәҟәы «Арԥызбеи аԥҳәызбеи рысалам шәҟәы». Анаҩстәи ажәашықәсқәа раан апоет иҭижьит шәкы инареиҳаны ажәеинраалақәа, урҭ рахьтә иалукаауа иреиуоуп: «Сбаҳча», «Сыԥсадгьыл», «Тарас дуӡӡа», «Аҽацә», «Ҳара ҳ-Кавказ» уҳәа егьырҭгьы. 1956 ш. иҩит алиро-епикатә поема «Сара схәышҭаара». Ипрозатә рҿиамҭақәа рахьтә иалукаауеит ажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» (1918, 1919 ш. агазеҭ «Аԥсны» (№2, 3) ианылеит), иара убас ироман «Камаҷыҷ».
Д. Гәлиа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Аевангелие (аиҭагацәа хадацәа дыруаӡәкуп), А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, Н. М. Бараҭашвили, А. Р. Ҵереҭели рырҿиамҭақәа, И. Русҭавели ипоема «Абжьасцәа зтәу».
Ҭоурыхҭҵааҩык, етнографк, лингвистк, рҵаҩык иаҳасабала икьыԥхьит аусумҭақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Аԥсны аҭоурых». I атом ([[Қарҭ]], 1925), «Аԥсуаа рҟны ашәарыцара анцәахәи ашәарыцара абызшәеи». (Аԥсны аетнографиа азы). Аҟәа, 1926), «Аԥсуа грамматика азы аматериалқәа (П. К. Услар ишәҟәы «Аԥсуа бызшәа» азы ахарҭәаарақәеи аилыркаарақәеи)» (Аҟәа, 1927); «Алитературеи абызшәаҵареи ртерминологиа (аурыс-аԥсуеи аԥсуа-аурыс бызшәақәеи рыла» (Аҟәа, 1930); «Иаазыркьаҿу аԥсуа орфографиатә жәар» (Аҟәа, 1932; «Ахатәы бызшәа. Аҩбатәи акласс аҟны дырҵаразы» (Аҟәа, 1933) уҳәа егьырҭгьы. 1920 ш. аԥсышәала иҭижьит раԥхьатәи «Аԥсуа календар».
Д. Гәлиа изыркхьеит аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа, иара убас аурыс, ақырҭуа, нхыҵкавказтәи уҳәа егьырҭ ашәҟәыҩҩцәа, иаагозар, К. Симонов, Р. Гамзатов, К. Кулиев, Г. Табиӡе, Ш. Дадиани уҳәа ражәеинраалақәеи рстатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ, 1912.
*Арԥызбеи аԥҳәызбеи рышәҟәи, даҽа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ, 1913.
*Ажәеинраалақәеи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аҟәа, 1923.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ачастушкақәа, апиесақәа, аиҭагақәа, ажәаԥҟақәа, ацуфарақәа. Аҟәа, 1933.
*Аԥсуа частушкақәа. Аҟәа, 1934.
*Ашарԥы-еҵәа. Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1937.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1942.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1947.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 1956-1962.
*Алирика. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Апоезиа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1973.
*Ҳара ҳпартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973.
*Атәым жәҩан аҵаҟа. Аҟәа, 1978.
*Сабдуи ааԥынреи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа.
*Иҩымҭақәа реизга: Ф-томкны. Аҟәа, 1981-1986.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәы нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵагақәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003 (аматериалқәа рыхәҭак урысшәала иҟоуп).
*Ажәеинраалақәеи ачастушкақәеи. Аҟәа, 2004.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. М., 1950.
*Избранные произведения. М., 1953.
*Избранные стихи. М., 1954. (Библиотека «Огонек», № 20).
*Избранное. [Стихи]. Тбилиси, 1957.
*Избранные произведения. М., 1958.
*Стихи. М., 1959.
*Камачич. Роман. М., 1961.
*Избранное. Сухуми, 1973.
*Избранное. М., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1976.
*В нашей деревне. Стихи для детей. Сухуми, 1984.
*Избранное. М., 1986.
*Стихотворения. М., 1986.
*егьырҭ абызшәақәа рахь аиҭагақәа: Иалкаау иажәеинраалақәа. Софиа. 1967, болгар бызшәала.
*Апартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973 (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, ҩынҩеижәи хԥа бызшәа рыла; Камаҷыҷ. Ароман. Киев, 1979, украин бызшәала; Сара схәышҭаара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Цхинвал, 1988, ауаԥс бызшәала.
==Аҭаацәара==
* Аиашьа — Гәлиа Иуан Иасыф-иԥа;
* Аиаҳәшьа — Гәлиа Екатерина Иасыф-иԥха;
* Аԥа — [[Гәлиа|Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] — иналукааша аԥсуа советтә шәҟәыҩҩы;
* Аԥа – Гәлиа Владимир Дырмит-иԥа – дынџьнырын;
* Амоҭа — Гәлиа, Нурбеи Владимир-иԥа — аҵарауаҩ, афизик, апрофессор;
* Амоҭа - Гәлиа Дырмит Гьаргь-иԥа, дҭоурыхҭҵааҩын;
* Амоҭа – Гәлиа Татиана Гьаргь-иԥҳа, атеатрҭҵааҩы, ацҳаражәҳәаратә усзуҩы;
* Амоҭа – Гәлиа Гьаргь Гьаргь-иԥа, ажурналист, аҭоурыхҭҵааҩы;
==Исахьаркыратә ҩымҭақәа==
Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ 1912 шықәса.
Арԥызбеи аԥҳәызбеы рышәҟәы. Даеа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ 1913 шықәса. Ажәеинраалақәи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аԥсуаа рхьырԥар рахь.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Алитература==
* Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 894-901.
* Советская энциклопедия, «[[Асоветтә Енциклопедиа Ду]]» ([[Аурыс бызшәа|аур.]] Большая советская энциклопедия), 3-тәы аҭыжьра, 30-тәи атом. Москва, 1974.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-dmitrij-iosifovich Гулиа Дмитрий Иосифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-dyirmit-iosif-i%D2%A7a Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа] {{ab icon}}
*[http://www.hrono.ru/biograf/bio_g/gulija_di.php Гулия Дмитрий Иосифович — hrono.ru асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsua-literatura-abdu-apsua-ttsaaradyrra-akhatsyrkyuy-dyrmit-gulia АԤСУА ЛИТЕРАТУРА АБДУ, АԤСУА ҬҴААРАДЫРРА АХАЦЫРКҨЫ Дырмит Гәлиа — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsny-zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualarshara-iazkyz-archiarat-khuylpazy-myuapysit-moskva Аԥсны Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәаларшәара иазкыз арҿиаратә хәылԥазы мҩаԥысит Москва — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualashara-iazku-atsyrgakutsa-akua-iaatit Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәалашәара иазку ацәыргақәҵа Аҟәа иаатит — abaza.org асаит аҟны]
*(Аԥхьара) [https://abaza.tv/abkh/?ID=8937 Дырмит Гәлиа. Сыпсадгьыл. Дапхьоит Гәдиса Тодуа] — [[Абаза-ТВ]]. {{date|3|3|2021}}
*[https://nb-ra.org/ab/kopiya-dmitrij-guliya1.html Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа — Дырмит Гәлиа]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Дырмит Гәлиа]][[Акатегориа:1874 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:1960 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 7 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:Гәлиаа]][[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]}}
c9sm4gol6tyinqs1k7tsbhgj5s7q2mv
171303
171171
2026-08-06T18:09:32Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171303
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гулиа Дмитрий Иосифович
|афото=Dmitry Gulia monument Sukhum.jpg
|афото ахҵара=Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|2|1874}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Уарча ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|4|1960}}
|аусура=аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист
}}
'''Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа''' ({{lang-ru|Гулиа Дмитрий Иосифович}}; {{date|21|2|1874}}, Аԥсны, Уарча ақыҭа – {{date|7|4|1960}}) – аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист. Аԥсны ашәыҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (1928), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1934). Аԥсны жәлар рпоет (1937), Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1929). Ианашьан Ленин иорден (1949). Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи).
==Абиографиа==
Аурыс-аҭырқәа еибашьраан (1877-1878) Урыс (Иасыф) Гәлиа иҭаацәа ахган Ҭырқәтәылаҟа (1877), аха хара имгакәа, 1878 ш. маӡала Аԥсныҟа ахынҳәра илиршоит. Аҭаацәа рҭыӡҭыԥ ылырхит [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан, избанзар уаанӡатәи рынхарҭахь ахынҳәра азин ирымҭеит. Аԥхьареи аҩреи иҵеит ақыҭа апап иҟны, 8-10 шықәса анихыҵуаз Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол-пансионат (интернат) далгеит (1889). 1889 ш. Гори (Қырҭтәыла) ақалақь аҟны Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә семинариа даанахәоит, аха ԥшьымз рҟынӡа ааҵуаны ашыӡ чмазара ихьит, убри аҟнытә Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхеит. 1891 ш. ианвар азы иан дыԥсит, 1893 ш. акәзар - иаб, 1894 ш. - ианду. Абас еиԥш атрагедиатә хҭысқәа рышьҭахь иҵара изацымҵеит. 1890-1891 шш. рзы рҵаҩыс аус иуан Екатериновка ақыҭан ([[Аҟәа]] азааигәара), аурыс бызшәа дирҵон . Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучасткаҿы акраамҭа еиҭагаҩыс дыҟан. 1892 ш. Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол ахылаԥшҩы (адиректор) К. Д. Маҷавариани дицырхырааны еиқәиршәеит, егьҭижьит «Аԥсуа нбан», аурыс графиака шьаҭас иаманы. Ашьҭахь адинхаҵара иаҵанакуаз алитература аԥсшәахь аиҭагаразы Акомиссиа аусура далахәын. Уи еиҿкаан Аҟәатәи аепархиа аҟны. Адоуҳатә литература еиҭеигон, аус иуан ақыҭа рҵаҩыс. Жәлар ршкол арҵаҩы ҳәа ашәҟәы аниоу, аус иуан Кәтолтәи (1904-1905), Кындыӷтәи ( 1905-1908), Тамшьтәи (1908-1912) ақыҭа школқәа рҟны.
1910-тәи ашықәсқәеи 1920-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы Д. Гәлиа ирҵаҩратә усура иациҵоит: рҵаҩыс аус иуеит Аҟәатәи аҳәса ргимназиеи, Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1914), Аҟәатәи арҵаҩратә семинариеи (1915-1921) рҟны. Асеминариаҿы Д. Гәлиа екстерно ҳасабла аԥышәарақәа аниҭи азин иоуит азеиԥш бжьаратә ҵараиурҭақәа рҟны арҵаҩратә усуразы. 1917 шықәсазтәи Октиабртәи ареволиуциа ашьҭахь Аԥсны Жәлар Рсовет далан. (Гәлиа Д. И. Аԥсны Жәлар, Рсовет (Аԥсны. 1920. №36(74), октиабр 8). 1919 ш. Д. Гәлиа дыҟан иара убас Аԥсуа Милаҭтә Совет аизара ду аиҿкааразы Акомиссиа ахантәаҩыс, аха уи Асовет аԥҵара залыршамхеит.
Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы Д. Гәлиа адраматә кружок еиҿикааит, уи иалахәын иҵаҩцәа: М. Аҳашба, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, И. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы; аԥшьгаҩыс даман анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа», Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа алшарақәа рыла. 1921 ш. апрель инаркны Аԥсны ареволиуциатә комитет аԥсуаа аҵара дырҵаразы жәлар рҵара аҟәша напхгара аиҭон. Абри ашықәс август нахыс Аԥсны аҵара Жәлар ркомиссариат амилаҭқәа рыҟәша аԥсуа секциа деиҳабын. Атеатртә гәыԥ еиҿикааит, уи Аԥсны ақыҭақәа рҟны иқәгылон. 1924-1926 шш. раан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәеи Аԥсны аҭоурыхи ркурс иазкны алекциақәа дрыԥхьон. 1927 ш. инаркны хадара азиуан 1925 ш. Н. И. Марр иаԥиҵахьаз аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа. 1930 ш. нахыс иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи аамҭазынӡа абызшәеи алитературеи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. 1937 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа апрезидиум иаднакылаз аӡбамҭала уи ихҵан аетнографиатә (шьҭа - аҭоурыхтә) ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ. 1927 ш. – Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет далан. 1938 ш. инаркны – зныкымкәа Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум далан, 1958 ш. акәзар, - СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын.
Иазгәаҭатәуп, Д. Гәлиа Қырҭтәылатәи ССР Аԥсны имҩаԥнагоз анационалисттә политика шидикылоз, 1931 ш. ССР Аԥсны Қырҭтәылатәи ССР аилазаара ианаларҵа ашьҭахь. Убри шьақәдырӷәӷәоит СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Ахантәаҩы К. В. Ворошилови (1954; 1956шш.), КПСС Ацентр Комитет актәи амаӡаныҟәгаҩ Н. С. Хрушьчови (1957) рахь иишьҭыз ашәҟәқәа. Урҭ рҟны иаҳәон Қырҭтәылантә ақырҭқәа хырҵәаны Аԥсныҟа иааганы рнырхара хықәкыс ишамаз иааинырсланы адемографиатә ҭагылазаашьа аԥсахра, аԥсуа культура ахәаҽра, хықәкыхырхарҭала ажәытәтәи аԥсуа топонимика ақырҭуатәра уҳәа егьырҭгьы (Гәлиа Д. И. Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәи нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵага шәҟәқәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003. Ад. 420-427). Гәлиа ихаҭа Сталин иаамҭазы, ақырҭуа мчрақәа иаадырԥшыз аҳаҵҳаҵарала «жәлар раӷацәа» рсиа далаҵан. Имаӡоу документк аҟны – 1945 ш. декабр 4 рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссиа р… (ашьҭахь КГБ) аҩбатәи аҟәша аиҳабы аподполковник Убилава ила, «Антисоветтә, аҳратәра-националисттә дунеихәаԥшра змаз иреиуаны аԥсуа милаҭ рахьтә Аҟәа ақалақь аҿы инхоз Рмеморандум» аҟны Д. Гәлиа дцәырган асовет мчра аӷа, аҳратәра анационалист ҳәа, избанзар иара ихаҭа ишьақәирӷәӷәон Аԥсны ахатә ҭоурых амоуп, аԥсуаа ракәзар, хазы иҟоу жәларуп ҳәа. Абри адокумент аҟны иарбан иара убас Дырмит Иасыф-иԥа иҷкәын – Владимир «Аԥсадгьыл иҭиит, насгьы Германиатәи аԥшыхәра агент ҳәа дыԥхьаӡаны иԥшаара иашьҭоуп ҳәа. Асовет мчра иаҿагылоз рсиа далаҵан иара убас апатриарх аҩбатәи иҷкәын Гьаргь. (Шәахә.: «Абхазскии архив. ХХ век. Вып.. М., 2002. Ад. 26-29).
Д. Гәлиа ибиографиаҿы , аԥсуа культура аҭоурых зегьы аҟны еиԥш, аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, раԥхьатәи ихьыԥшым адемократиатә аԥсуа газеҭ «Аԥсны». Ихаҭа аԥшьгаҩыс даман, редактор хадасгьы даиуит, аиҳарааӡак аномерқәа рҟны «Аредактор: Агәыԥ (№26 (54), даҽакала иаагозар, (Аредактор: Агәыԥ) (26 (54) азынӡа), (еиҳа ииашаны - №26 (64) 1920 ш.), ашьҭахь (№26(64) инаркны) – аредакторс иҟаз ижәла аҵагылоуп - Д. И. Гәлиа. Аредакциа алахәцәа ракәны иҟан Д. И. Гәлиа идагьы – С. И. Ҷанба, Д. И. Аланиа, М. А. Лакрба дыҟазаргьы ауан. Агазеҭ аномерқәа еиҳараӡак еиқәзыршәаз иара иакәын, аамҭа аниауаз С. И. Ҷанба даницхраауазгьы ҟалалон, избанзар уи ауаажәларра-политикатә усура аганахьала деилахан.
Агазеҭ аҭыҵра иалагеит 1919 ш. февраль 27 рзы, иҭыҵуан 1920 ш. март мза азынӡа. Иҭыжьын 85 номер. Иркьыԥхьуан Аҟәа, раԥхьатәи жә-номерк Н. В. Захаров итипографиаҿы, егьырҭ А. М.Заидшер итипографиаҿы. Аҭыжьра ауадаҩрақәа ацын, зус здыруаз аҟазацәа рыҟамзаара аныԥшуан, иҟамызт акорректорцәа, аполиграфиа уҳәа. Агазеҭ еснагь зҩымҭақәа анызҵоз иреиуан Д. И. Гәлиа ихаҭа, иара убас С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ш. И. Хокерба, Д. И. Аланиа, Ӡ. Х. Дарсалиа, Д. Т. Маан, М. Л. Аҳашба, И. А. Коӷониа, Н. Чалмаз, Н. С. Патеиԥа, И. А. Аџьынџьал, М. Булиа, Б. Ҷолокәуа, М. Лагәлаа, Ҭ. Аҳашба уҳәа.
Агазеҭ аҟны икьыԥхьуп еиуеиԥшым аҩаӡара иаҵанакуа ажәеинраалақәа шәкы, ҩеижәа инареиҳаны ажәабжьқәа, апиесақәа (С. И. Ҷанба ипиеса «Амҳаџьыр» налаҵаны), ҩеижәа инареиҳаны аиҭагақәа (ажәеинраалақәа, ажәамаанақәа, апиесақәа, ажәабжьқәа уҳәа егьырҭгьы (аурысшәеи ақырҭшәеи рахьтә), ҩеижәихԥа рҟынӡа афольклортә материалқәа (алакәқәа, ашәақәа, жәлар ражәабжьқәа уҳәа), хышәи жәохә статиеи егьырҭ аматериалқәеи.
Д. Гәлиа илитературатә рҿиара ахацыркра апоезиа иадҳәалоуп. Иажәеинраалақәа рҟны ихы иаирхәон жәлар рҿаԥыц поезиа атрадициақәа, асиужетқәеи амотивқәеи рыла мацара акәымкәа, жәлартә жәеинраала аформеи аритмикеи рыла. 1900-тәи ашықәсқәеи 1910-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан Д. И. Гәлиа иҩит ажәеинраалақәа: «Ааԥын», «Аҳы, сышәҟәы уеиҵамхан…», «Насыԥ имоуп згәы иҭоу зегьы зҳәо…», «Ауаҩы», «Ахшыҩи, адырреи, амчи», «Ажәытәраан», «[[Москва]]», «Еиҭеиз ауаҩы иажәа», «Амаҭи, аҵыси, абжи» (афольклортә сиужет ашьаҭала); аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи асатиратә жәеинраалақәа: «Ҩыџьа зцомызт, руаӡәк дрыхьӡомызт», «Хоџьан ду». Асатиратә жәеираалақәа рпоетика аҟны аҭыԥ ҷыда ааннакылоит аирониа, аиумор, убри ала ауаажәларраҿы ицәырҵуа ацәгьарҿиара, ақәӡбара амотив арӷәӷәоит, аӷьычреи, аԥсыцәгьареи, тәым џьала анхареи, аашьареи. Арҭ ашықәсқәа рзы афольклортә сиужетқәа рышьаҭала иҩит раԥхьатәи аԥсуа поемақәа рахь иуԥхьаӡаша ҩ-рҿиамҭак: «Абрыскьыл» (1910), «Ешсоу итапанча» (1910).
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи» ҭыҵит 1912 ш., ҵабыргыҵәҟьаны, ари аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи сахьаркыратә шәҟәын. 1913ш. акәзар, иҭыжьын аҩбатәи ишәҟәы «Арԥызбеи аԥҳәызбеи рысалам шәҟәы». Анаҩстәи ажәашықәсқәа раан апоет иҭижьит шәкы инареиҳаны ажәеинраалақәа, урҭ рахьтә иалукаауа иреиуоуп: «Сбаҳча», «Сыԥсадгьыл», «Тарас дуӡӡа», «Аҽацә», «Ҳара ҳ-Кавказ» уҳәа егьырҭгьы. 1956 ш. иҩит алиро-епикатә поема «Сара схәышҭаара». Ипрозатә рҿиамҭақәа рахьтә иалукаауеит ажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» (1918, 1919 ш. агазеҭ «Аԥсны» (№2, 3) ианылеит), иара убас ироман «Камаҷыҷ».
Д. Гәлиа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Аевангелие (аиҭагацәа хадацәа дыруаӡәкуп), А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, Н. М. Бараҭашвили, А. Р. Ҵереҭели рырҿиамҭақәа, И. Русҭавели ипоема «Абжьасцәа зтәу».
Ҭоурыхҭҵааҩык, етнографк, лингвистк, рҵаҩык иаҳасабала икьыԥхьит аусумҭақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Аԥсны аҭоурых». I атом ([[Қарҭ]], 1925), «Аԥсуаа рҟны ашәарыцара анцәахәи ашәарыцара абызшәеи». (Аԥсны аетнографиа азы). Аҟәа, 1926), «Аԥсуа грамматика азы аматериалқәа (П. К. Услар ишәҟәы «Аԥсуа бызшәа» азы ахарҭәаарақәеи аилыркаарақәеи)» (Аҟәа, 1927); «Алитературеи абызшәаҵареи ртерминологиа (аурыс-аԥсуеи аԥсуа-аурыс бызшәақәеи рыла» (Аҟәа, 1930); «Иаазыркьаҿу аԥсуа орфографиатә жәар» (Аҟәа, 1932; «Ахатәы бызшәа. Аҩбатәи акласс аҟны дырҵаразы» (Аҟәа, 1933) уҳәа егьырҭгьы. 1920 ш. аԥсышәала иҭижьит раԥхьатәи «Аԥсуа календар».
Д. Гәлиа изыркхьеит аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа, иара убас аурыс, ақырҭуа, нхыҵкавказтәи уҳәа егьырҭ ашәҟәыҩҩцәа, иаагозар, К. Симонов, Р. Гамзатов, К. Кулиев, Г. Табиӡе, Ш. Дадиани уҳәа ражәеинраалақәеи рстатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ, 1912.
*Арԥызбеи аԥҳәызбеи рышәҟәи, даҽа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ, 1913.
*Ажәеинраалақәеи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аҟәа, 1923.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ачастушкақәа, апиесақәа, аиҭагақәа, ажәаԥҟақәа, ацуфарақәа. Аҟәа, 1933.
*Аԥсуа частушкақәа. Аҟәа, 1934.
*Ашарԥы-еҵәа. Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1937.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1942.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1947.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 1956-1962.
*Алирика. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Апоезиа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1973.
*Ҳара ҳпартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973.
*Атәым жәҩан аҵаҟа. Аҟәа, 1978.
*Сабдуи ааԥынреи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа.
*Иҩымҭақәа реизга: Ф-томкны. Аҟәа, 1981-1986.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәы нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵагақәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003 (аматериалқәа рыхәҭак урысшәала иҟоуп).
*Ажәеинраалақәеи ачастушкақәеи. Аҟәа, 2004.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. М., 1950.
*Избранные произведения. М., 1953.
*Избранные стихи. М., 1954. (Библиотека «Огонек», № 20).
*Избранное. [Стихи]. Тбилиси, 1957.
*Избранные произведения. М., 1958.
*Стихи. М., 1959.
*Камачич. Роман. М., 1961.
*Избранное. Сухуми, 1973.
*Избранное. М., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1976.
*В нашей деревне. Стихи для детей. Сухуми, 1984.
*Избранное. М., 1986.
*Стихотворения. М., 1986.
*егьырҭ абызшәақәа рахь аиҭагақәа: Иалкаау иажәеинраалақәа. Софиа. 1967, болгар бызшәала.
*Апартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973 (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, ҩынҩеижәи хԥа бызшәа рыла; Камаҷыҷ. Ароман. Киев, 1979, украин бызшәала; Сара схәышҭаара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Цхинвал, 1988, ауаԥс бызшәала.
==Аҭаацәара==
* Аиашьа — Гәлиа Иуан Иасыф-иԥа;
* Аиаҳәшьа — Гәлиа Екатерина Иасыф-иԥха;
* Аԥа — [[Гәлиа|Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] — иналукааша аԥсуа советтә шәҟәыҩҩы;
* Аԥа – Гәлиа Владимир Дырмит-иԥа – дынџьнырын;
* Амоҭа — Гәлиа, Нурбеи Владимир-иԥа — аҵарауаҩ, афизик, апрофессор;
* Амоҭа - Гәлиа Дырмит Гьаргь-иԥа, дҭоурыхҭҵааҩын;
* Амоҭа – Гәлиа Татиана Гьаргь-иԥҳа, атеатрҭҵааҩы, ацҳаражәҳәаратә усзуҩы;
* Амоҭа – Гәлиа Гьаргь Гьаргь-иԥа, ажурналист, аҭоурыхҭҵааҩы;
==Исахьаркыратә ҩымҭақәа==
Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ 1912 шықәса.
Арԥызбеи аԥҳәызбеы рышәҟәы. Даеа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ 1913 шықәса. Ажәеинраалақәи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аԥсуаа рхьырԥар рахь.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Алитература==
* Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 894-901.
* Советская энциклопедия, «[[Асоветтә Енциклопедиа Ду]]» ([[Аурыс бызшәа|аур.]] Большая советская энциклопедия), 3-тәы аҭыжьра, 30-тәи атом. Москва, 1974.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-dmitrij-iosifovich Гулиа Дмитрий Иосифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-dyirmit-iosif-i%D2%A7a Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа] {{ab icon}}
*[http://www.hrono.ru/biograf/bio_g/gulija_di.php Гулия Дмитрий Иосифович — hrono.ru асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsua-literatura-abdu-apsua-ttsaaradyrra-akhatsyrkyuy-dyrmit-gulia АԤСУА ЛИТЕРАТУРА АБДУ, АԤСУА ҬҴААРАДЫРРА АХАЦЫРКҨЫ Дырмит Гәлиа — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsny-zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualarshara-iazkyz-archiarat-khuylpazy-myuapysit-moskva Аԥсны Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәаларшәара иазкыз арҿиаратә хәылԥазы мҩаԥысит Москва — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualashara-iazku-atsyrgakutsa-akua-iaatit Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәалашәара иазку ацәыргақәҵа Аҟәа иаатит — abaza.org асаит аҟны]
*(Аԥхьара) [https://abaza.tv/abkh/?ID=8937 Дырмит Гәлиа. Сыпсадгьыл. Дапхьоит Гәдиса Тодуа] — [[Абаза-ТВ]]. {{date|3|3|2021}}
*[https://nb-ra.org/ab/kopiya-dmitrij-guliya1.html Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа — Дырмит Гәлиа]
[[Акатегориа:Дырмит Гәлиа]]
[[Акатегориа:1874 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
psy9tnsli1uy5tl1rpknq6i97idjv7f
171438
171303
2026-08-06T18:41:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171438
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Иосифович Гулиа
|афото=Dmitry Gulia monument Sukhum.jpg
|афото ахҵара=Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|21|2|1874}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Уарча ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|4|1960}}
|аусура=аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист
}}
'''Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Дмитрий Иосифович Гулиа}}; {{date|21|2|1874}}, Аԥсны, Уарча ақыҭа – {{date|7|4|1960}}) – аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист. Аԥсны ашәыҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (1928), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1934). Аԥсны жәлар рпоет (1937), Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1929). Ианашьан Ленин иорден (1949). Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи).
==Абиографиа==
Аурыс-аҭырқәа еибашьраан (1877-1878) Урыс (Иасыф) Гәлиа иҭаацәа ахган Ҭырқәтәылаҟа (1877), аха хара имгакәа, 1878 ш. маӡала Аԥсныҟа ахынҳәра илиршоит. Аҭаацәа рҭыӡҭыԥ ылырхит [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан, избанзар уаанӡатәи рынхарҭахь ахынҳәра азин ирымҭеит. Аԥхьареи аҩреи иҵеит ақыҭа апап иҟны, 8-10 шықәса анихыҵуаз Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол-пансионат (интернат) далгеит (1889). 1889 ш. Гори (Қырҭтәыла) ақалақь аҟны Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә семинариа даанахәоит, аха ԥшьымз рҟынӡа ааҵуаны ашыӡ чмазара ихьит, убри аҟнытә Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхеит. 1891 ш. ианвар азы иан дыԥсит, 1893 ш. акәзар - иаб, 1894 ш. - ианду. Абас еиԥш атрагедиатә хҭысқәа рышьҭахь иҵара изацымҵеит. 1890-1891 шш. рзы рҵаҩыс аус иуан Екатериновка ақыҭан ([[Аҟәа]] азааигәара), аурыс бызшәа дирҵон . Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучасткаҿы акраамҭа еиҭагаҩыс дыҟан. 1892 ш. Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол ахылаԥшҩы (адиректор) К. Д. Маҷавариани дицырхырааны еиқәиршәеит, егьҭижьит «Аԥсуа нбан», аурыс графиака шьаҭас иаманы. Ашьҭахь адинхаҵара иаҵанакуаз алитература аԥсшәахь аиҭагаразы Акомиссиа аусура далахәын. Уи еиҿкаан Аҟәатәи аепархиа аҟны. Адоуҳатә литература еиҭеигон, аус иуан ақыҭа рҵаҩыс. Жәлар ршкол арҵаҩы ҳәа ашәҟәы аниоу, аус иуан Кәтолтәи (1904-1905), Кындыӷтәи ( 1905-1908), Тамшьтәи (1908-1912) ақыҭа школқәа рҟны.
1910-тәи ашықәсқәеи 1920-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы Д. Гәлиа ирҵаҩратә усура иациҵоит: рҵаҩыс аус иуеит Аҟәатәи аҳәса ргимназиеи, Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1914), Аҟәатәи арҵаҩратә семинариеи (1915-1921) рҟны. Асеминариаҿы Д. Гәлиа екстерно ҳасабла аԥышәарақәа аниҭи азин иоуит азеиԥш бжьаратә ҵараиурҭақәа рҟны арҵаҩратә усуразы. 1917 шықәсазтәи Октиабртәи ареволиуциа ашьҭахь Аԥсны Жәлар Рсовет далан. (Гәлиа Д. И. Аԥсны Жәлар, Рсовет (Аԥсны. 1920. №36(74), октиабр 8). 1919 ш. Д. Гәлиа дыҟан иара убас Аԥсуа Милаҭтә Совет аизара ду аиҿкааразы Акомиссиа ахантәаҩыс, аха уи Асовет аԥҵара залыршамхеит.
Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы Д. Гәлиа адраматә кружок еиҿикааит, уи иалахәын иҵаҩцәа: М. Аҳашба, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, И. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы; аԥшьгаҩыс даман анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа», Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа алшарақәа рыла. 1921 ш. апрель инаркны Аԥсны ареволиуциатә комитет аԥсуаа аҵара дырҵаразы жәлар рҵара аҟәша напхгара аиҭон. Абри ашықәс август нахыс Аԥсны аҵара Жәлар ркомиссариат амилаҭқәа рыҟәша аԥсуа секциа деиҳабын. Атеатртә гәыԥ еиҿикааит, уи Аԥсны ақыҭақәа рҟны иқәгылон. 1924-1926 шш. раан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәеи Аԥсны аҭоурыхи ркурс иазкны алекциақәа дрыԥхьон. 1927 ш. инаркны хадара азиуан 1925 ш. Н. И. Марр иаԥиҵахьаз аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа. 1930 ш. нахыс иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи аамҭазынӡа абызшәеи алитературеи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. 1937 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа апрезидиум иаднакылаз аӡбамҭала уи ихҵан аетнографиатә (шьҭа - аҭоурыхтә) ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ. 1927 ш. – Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет далан. 1938 ш. инаркны – зныкымкәа Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум далан, 1958 ш. акәзар, - СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын.
Иазгәаҭатәуп, Д. Гәлиа Қырҭтәылатәи ССР Аԥсны имҩаԥнагоз анационалисттә политика шидикылоз, 1931 ш. ССР Аԥсны Қырҭтәылатәи ССР аилазаара ианаларҵа ашьҭахь. Убри шьақәдырӷәӷәоит СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Ахантәаҩы К. В. Ворошилови (1954; 1956шш.), КПСС Ацентр Комитет актәи амаӡаныҟәгаҩ Н. С. Хрушьчови (1957) рахь иишьҭыз ашәҟәқәа. Урҭ рҟны иаҳәон Қырҭтәылантә ақырҭқәа хырҵәаны Аԥсныҟа иааганы рнырхара хықәкыс ишамаз иааинырсланы адемографиатә ҭагылазаашьа аԥсахра, аԥсуа культура ахәаҽра, хықәкыхырхарҭала ажәытәтәи аԥсуа топонимика ақырҭуатәра уҳәа егьырҭгьы (Гәлиа Д. И. Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәи нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵага шәҟәқәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003. Ад. 420-427). Гәлиа ихаҭа Сталин иаамҭазы, ақырҭуа мчрақәа иаадырԥшыз аҳаҵҳаҵарала «жәлар раӷацәа» рсиа далаҵан. Имаӡоу документк аҟны – 1945 ш. декабр 4 рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссиа р… (ашьҭахь КГБ) аҩбатәи аҟәша аиҳабы аподполковник Убилава ила, «Антисоветтә, аҳратәра-националисттә дунеихәаԥшра змаз иреиуаны аԥсуа милаҭ рахьтә Аҟәа ақалақь аҿы инхоз Рмеморандум» аҟны Д. Гәлиа дцәырган асовет мчра аӷа, аҳратәра анационалист ҳәа, избанзар иара ихаҭа ишьақәирӷәӷәон Аԥсны ахатә ҭоурых амоуп, аԥсуаа ракәзар, хазы иҟоу жәларуп ҳәа. Абри адокумент аҟны иарбан иара убас Дырмит Иасыф-иԥа иҷкәын – Владимир «Аԥсадгьыл иҭиит, насгьы Германиатәи аԥшыхәра агент ҳәа дыԥхьаӡаны иԥшаара иашьҭоуп ҳәа. Асовет мчра иаҿагылоз рсиа далаҵан иара убас апатриарх аҩбатәи иҷкәын Гьаргь. (Шәахә.: «Абхазскии архив. ХХ век. Вып.. М., 2002. Ад. 26-29).
Д. Гәлиа ибиографиаҿы , аԥсуа культура аҭоурых зегьы аҟны еиԥш, аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, раԥхьатәи ихьыԥшым адемократиатә аԥсуа газеҭ «Аԥсны». Ихаҭа аԥшьгаҩыс даман, редактор хадасгьы даиуит, аиҳарааӡак аномерқәа рҟны «Аредактор: Агәыԥ (№26 (54), даҽакала иаагозар, (Аредактор: Агәыԥ) (26 (54) азынӡа), (еиҳа ииашаны - №26 (64) 1920 ш.), ашьҭахь (№26(64) инаркны) – аредакторс иҟаз ижәла аҵагылоуп - Д. И. Гәлиа. Аредакциа алахәцәа ракәны иҟан Д. И. Гәлиа идагьы – С. И. Ҷанба, Д. И. Аланиа, М. А. Лакрба дыҟазаргьы ауан. Агазеҭ аномерқәа еиҳараӡак еиқәзыршәаз иара иакәын, аамҭа аниауаз С. И. Ҷанба даницхраауазгьы ҟалалон, избанзар уи ауаажәларра-политикатә усура аганахьала деилахан.
Агазеҭ аҭыҵра иалагеит 1919 ш. февраль 27 рзы, иҭыҵуан 1920 ш. март мза азынӡа. Иҭыжьын 85 номер. Иркьыԥхьуан Аҟәа, раԥхьатәи жә-номерк Н. В. Захаров итипографиаҿы, егьырҭ А. М.Заидшер итипографиаҿы. Аҭыжьра ауадаҩрақәа ацын, зус здыруаз аҟазацәа рыҟамзаара аныԥшуан, иҟамызт акорректорцәа, аполиграфиа уҳәа. Агазеҭ еснагь зҩымҭақәа анызҵоз иреиуан Д. И. Гәлиа ихаҭа, иара убас С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ш. И. Хокерба, Д. И. Аланиа, Ӡ. Х. Дарсалиа, Д. Т. Маан, М. Л. Аҳашба, И. А. Коӷониа, Н. Чалмаз, Н. С. Патеиԥа, И. А. Аџьынџьал, М. Булиа, Б. Ҷолокәуа, М. Лагәлаа, Ҭ. Аҳашба уҳәа.
Агазеҭ аҟны икьыԥхьуп еиуеиԥшым аҩаӡара иаҵанакуа ажәеинраалақәа шәкы, ҩеижәа инареиҳаны ажәабжьқәа, апиесақәа (С. И. Ҷанба ипиеса «Амҳаџьыр» налаҵаны), ҩеижәа инареиҳаны аиҭагақәа (ажәеинраалақәа, ажәамаанақәа, апиесақәа, ажәабжьқәа уҳәа егьырҭгьы (аурысшәеи ақырҭшәеи рахьтә), ҩеижәихԥа рҟынӡа афольклортә материалқәа (алакәқәа, ашәақәа, жәлар ражәабжьқәа уҳәа), хышәи жәохә статиеи егьырҭ аматериалқәеи.
Д. Гәлиа илитературатә рҿиара ахацыркра апоезиа иадҳәалоуп. Иажәеинраалақәа рҟны ихы иаирхәон жәлар рҿаԥыц поезиа атрадициақәа, асиужетқәеи амотивқәеи рыла мацара акәымкәа, жәлартә жәеинраала аформеи аритмикеи рыла. 1900-тәи ашықәсқәеи 1910-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан Д. И. Гәлиа иҩит ажәеинраалақәа: «Ааԥын», «Аҳы, сышәҟәы уеиҵамхан…», «Насыԥ имоуп згәы иҭоу зегьы зҳәо…», «Ауаҩы», «Ахшыҩи, адырреи, амчи», «Ажәытәраан», «[[Москва]]», «Еиҭеиз ауаҩы иажәа», «Амаҭи, аҵыси, абжи» (афольклортә сиужет ашьаҭала); аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи асатиратә жәеинраалақәа: «Ҩыџьа зцомызт, руаӡәк дрыхьӡомызт», «Хоџьан ду». Асатиратә жәеираалақәа рпоетика аҟны аҭыԥ ҷыда ааннакылоит аирониа, аиумор, убри ала ауаажәларраҿы ицәырҵуа ацәгьарҿиара, ақәӡбара амотив арӷәӷәоит, аӷьычреи, аԥсыцәгьареи, тәым џьала анхареи, аашьареи. Арҭ ашықәсқәа рзы афольклортә сиужетқәа рышьаҭала иҩит раԥхьатәи аԥсуа поемақәа рахь иуԥхьаӡаша ҩ-рҿиамҭак: «Абрыскьыл» (1910), «Ешсоу итапанча» (1910).
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи» ҭыҵит 1912 ш., ҵабыргыҵәҟьаны, ари аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи сахьаркыратә шәҟәын. 1913ш. акәзар, иҭыжьын аҩбатәи ишәҟәы «Арԥызбеи аԥҳәызбеи рысалам шәҟәы». Анаҩстәи ажәашықәсқәа раан апоет иҭижьит шәкы инареиҳаны ажәеинраалақәа, урҭ рахьтә иалукаауа иреиуоуп: «Сбаҳча», «Сыԥсадгьыл», «Тарас дуӡӡа», «Аҽацә», «Ҳара ҳ-Кавказ» уҳәа егьырҭгьы. 1956 ш. иҩит алиро-епикатә поема «Сара схәышҭаара». Ипрозатә рҿиамҭақәа рахьтә иалукаауеит ажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» (1918, 1919 ш. агазеҭ «Аԥсны» (№2, 3) ианылеит), иара убас ироман «Камаҷыҷ».
Д. Гәлиа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Аевангелие (аиҭагацәа хадацәа дыруаӡәкуп), А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, Н. М. Бараҭашвили, А. Р. Ҵереҭели рырҿиамҭақәа, И. Русҭавели ипоема «Абжьасцәа зтәу».
Ҭоурыхҭҵааҩык, етнографк, лингвистк, рҵаҩык иаҳасабала икьыԥхьит аусумҭақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Аԥсны аҭоурых». I атом ([[Қарҭ]], 1925), «Аԥсуаа рҟны ашәарыцара анцәахәи ашәарыцара абызшәеи». (Аԥсны аетнографиа азы). Аҟәа, 1926), «Аԥсуа грамматика азы аматериалқәа (П. К. Услар ишәҟәы «Аԥсуа бызшәа» азы ахарҭәаарақәеи аилыркаарақәеи)» (Аҟәа, 1927); «Алитературеи абызшәаҵареи ртерминологиа (аурыс-аԥсуеи аԥсуа-аурыс бызшәақәеи рыла» (Аҟәа, 1930); «Иаазыркьаҿу аԥсуа орфографиатә жәар» (Аҟәа, 1932; «Ахатәы бызшәа. Аҩбатәи акласс аҟны дырҵаразы» (Аҟәа, 1933) уҳәа егьырҭгьы. 1920 ш. аԥсышәала иҭижьит раԥхьатәи «Аԥсуа календар».
Д. Гәлиа изыркхьеит аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа, иара убас аурыс, ақырҭуа, нхыҵкавказтәи уҳәа егьырҭ ашәҟәыҩҩцәа, иаагозар, К. Симонов, Р. Гамзатов, К. Кулиев, Г. Табиӡе, Ш. Дадиани уҳәа ражәеинраалақәеи рстатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ, 1912.
*Арԥызбеи аԥҳәызбеи рышәҟәи, даҽа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ, 1913.
*Ажәеинраалақәеи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аҟәа, 1923.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ачастушкақәа, апиесақәа, аиҭагақәа, ажәаԥҟақәа, ацуфарақәа. Аҟәа, 1933.
*Аԥсуа частушкақәа. Аҟәа, 1934.
*Ашарԥы-еҵәа. Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1937.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1942.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1947.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 1956-1962.
*Алирика. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Апоезиа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1973.
*Ҳара ҳпартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973.
*Атәым жәҩан аҵаҟа. Аҟәа, 1978.
*Сабдуи ааԥынреи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа.
*Иҩымҭақәа реизга: Ф-томкны. Аҟәа, 1981-1986.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәы нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵагақәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003 (аматериалқәа рыхәҭак урысшәала иҟоуп).
*Ажәеинраалақәеи ачастушкақәеи. Аҟәа, 2004.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. М., 1950.
*Избранные произведения. М., 1953.
*Избранные стихи. М., 1954. (Библиотека «Огонек», № 20).
*Избранное. [Стихи]. Тбилиси, 1957.
*Избранные произведения. М., 1958.
*Стихи. М., 1959.
*Камачич. Роман. М., 1961.
*Избранное. Сухуми, 1973.
*Избранное. М., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1976.
*В нашей деревне. Стихи для детей. Сухуми, 1984.
*Избранное. М., 1986.
*Стихотворения. М., 1986.
*егьырҭ абызшәақәа рахь аиҭагақәа: Иалкаау иажәеинраалақәа. Софиа. 1967, болгар бызшәала.
*Апартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973 (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, ҩынҩеижәи хԥа бызшәа рыла; Камаҷыҷ. Ароман. Киев, 1979, украин бызшәала; Сара схәышҭаара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Цхинвал, 1988, ауаԥс бызшәала.
==Аҭаацәара==
* Аиашьа — Гәлиа Иуан Иасыф-иԥа;
* Аиаҳәшьа — Гәлиа Екатерина Иасыф-иԥха;
* Аԥа — [[Гәлиа|Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] — иналукааша аԥсуа советтә шәҟәыҩҩы;
* Аԥа – Гәлиа Владимир Дырмит-иԥа – дынџьнырын;
* Амоҭа — Гәлиа, Нурбеи Владимир-иԥа — аҵарауаҩ, афизик, апрофессор;
* Амоҭа - Гәлиа Дырмит Гьаргь-иԥа, дҭоурыхҭҵааҩын;
* Амоҭа – Гәлиа Татиана Гьаргь-иԥҳа, атеатрҭҵааҩы, ацҳаражәҳәаратә усзуҩы;
* Амоҭа – Гәлиа Гьаргь Гьаргь-иԥа, ажурналист, аҭоурыхҭҵааҩы;
==Исахьаркыратә ҩымҭақәа==
Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ 1912 шықәса.
Арԥызбеи аԥҳәызбеы рышәҟәы. Даеа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ 1913 шықәса. Ажәеинраалақәи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аԥсуаа рхьырԥар рахь.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Алитература==
* Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 894-901.
* Советская энциклопедия, «[[Асоветтә Енциклопедиа Ду]]» ([[Аурыс бызшәа|аур.]] Большая советская энциклопедия), 3-тәы аҭыжьра, 30-тәи атом. Москва, 1974.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-dmitrij-iosifovich Гулиа Дмитрий Иосифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-dyirmit-iosif-i%D2%A7a Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа] {{ab icon}}
*[http://www.hrono.ru/biograf/bio_g/gulija_di.php Гулия Дмитрий Иосифович — hrono.ru асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsua-literatura-abdu-apsua-ttsaaradyrra-akhatsyrkyuy-dyrmit-gulia АԤСУА ЛИТЕРАТУРА АБДУ, АԤСУА ҬҴААРАДЫРРА АХАЦЫРКҨЫ Дырмит Гәлиа — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsny-zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualarshara-iazkyz-archiarat-khuylpazy-myuapysit-moskva Аԥсны Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәаларшәара иазкыз арҿиаратә хәылԥазы мҩаԥысит Москва — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualashara-iazku-atsyrgakutsa-akua-iaatit Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәалашәара иазку ацәыргақәҵа Аҟәа иаатит — abaza.org асаит аҟны]
*(Аԥхьара) [https://abaza.tv/abkh/?ID=8937 Дырмит Гәлиа. Сыпсадгьыл. Дапхьоит Гәдиса Тодуа] — [[Абаза-ТВ]]. {{date|3|3|2021}}
*[https://nb-ra.org/ab/kopiya-dmitrij-guliya1.html Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа — Дырмит Гәлиа]
[[Акатегориа:Дырмит Гәлиа]]
[[Акатегориа:1874 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
kgcz374s49b2f2xi9wavg2cypb0uujq
171600
171438
2026-08-06T20:21:15Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171600
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Иосифович Гулиа
|афото=Dmitry Gulia monument Sukhum.jpg
|афото ахҵара=Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|21|2|1874}}
|аира аҭыԥ=Уарча ақыҭа, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|7|4|1960}}
|аусура=аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист
}}
'''Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Дмитрий Иосифович Гулиа}}; {{date|21|2|1874}}, Аԥсны, Уарча ақыҭа – {{date|7|4|1960}}) – аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, арккаҩы, апоет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, афольклорист, алингвист. Аԥсны ашәыҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (1928), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1934). Аԥсны жәлар рпоет (1937), Асоциалисттә Џьа Афырхаҵа (1929). Ианашьан Ленин иорден (1949). Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи).
==Абиографиа==
Аурыс-аҭырқәа еибашьраан (1877-1878) Урыс (Иасыф) Гәлиа иҭаацәа ахган Ҭырқәтәылаҟа (1877), аха хара имгакәа, 1878 ш. маӡала Аԥсныҟа ахынҳәра илиршоит. Аҭаацәа рҭыӡҭыԥ ылырхит [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан, избанзар уаанӡатәи рынхарҭахь ахынҳәра азин ирымҭеит. Аԥхьареи аҩреи иҵеит ақыҭа апап иҟны, 8-10 шықәса анихыҵуаз Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол-пансионат (интернат) далгеит (1889). 1889 ш. Гори (Қырҭтәыла) ақалақь аҟны Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә семинариа даанахәоит, аха ԥшьымз рҟынӡа ааҵуаны ашыӡ чмазара ихьит, убри аҟнытә Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхеит. 1891 ш. ианвар азы иан дыԥсит, 1893 ш. акәзар - иаб, 1894 ш. - ианду. Абас еиԥш атрагедиатә хҭысқәа рышьҭахь иҵара изацымҵеит. 1890-1891 шш. рзы рҵаҩыс аус иуан Екатериновка ақыҭан ([[Аҟәа]] азааигәара), аурыс бызшәа дирҵон . Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучасткаҿы акраамҭа еиҭагаҩыс дыҟан. 1892 ш. Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол ахылаԥшҩы (адиректор) К. Д. Маҷавариани дицырхырааны еиқәиршәеит, егьҭижьит «Аԥсуа нбан», аурыс графиака шьаҭас иаманы. Ашьҭахь адинхаҵара иаҵанакуаз алитература аԥсшәахь аиҭагаразы Акомиссиа аусура далахәын. Уи еиҿкаан Аҟәатәи аепархиа аҟны. Адоуҳатә литература еиҭеигон, аус иуан ақыҭа рҵаҩыс. Жәлар ршкол арҵаҩы ҳәа ашәҟәы аниоу, аус иуан Кәтолтәи (1904-1905), Кындыӷтәи ( 1905-1908), Тамшьтәи (1908-1912) ақыҭа школқәа рҟны.
1910-тәи ашықәсқәеи 1920-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы Д. Гәлиа ирҵаҩратә усура иациҵоит: рҵаҩыс аус иуеит Аҟәатәи аҳәса ргимназиеи, Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1914), Аҟәатәи арҵаҩратә семинариеи (1915-1921) рҟны. Асеминариаҿы Д. Гәлиа екстерно ҳасабла аԥышәарақәа аниҭи азин иоуит азеиԥш бжьаратә ҵараиурҭақәа рҟны арҵаҩратә усуразы. 1917 шықәсазтәи Октиабртәи ареволиуциа ашьҭахь Аԥсны Жәлар Рсовет далан. (Гәлиа Д. И. Аԥсны Жәлар, Рсовет (Аԥсны. 1920. №36(74), октиабр 8). 1919 ш. Д. Гәлиа дыҟан иара убас Аԥсуа Милаҭтә Совет аизара ду аиҿкааразы Акомиссиа ахантәаҩыс, аха уи Асовет аԥҵара залыршамхеит.
Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы Д. Гәлиа адраматә кружок еиҿикааит, уи иалахәын иҵаҩцәа: М. Аҳашба, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, И. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы; аԥшьгаҩыс даман анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа», Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа алшарақәа рыла. 1921 ш. апрель инаркны Аԥсны ареволиуциатә комитет аԥсуаа аҵара дырҵаразы жәлар рҵара аҟәша напхгара аиҭон. Абри ашықәс август нахыс Аԥсны аҵара Жәлар ркомиссариат амилаҭқәа рыҟәша аԥсуа секциа деиҳабын. Атеатртә гәыԥ еиҿикааит, уи Аԥсны ақыҭақәа рҟны иқәгылон. 1924-1926 шш. раан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа бызшәеи Аԥсны аҭоурыхи ркурс иазкны алекциақәа дрыԥхьон. 1927 ш. инаркны хадара азиуан 1925 ш. Н. И. Марр иаԥиҵахьаз аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа. 1930 ш. нахыс иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи аамҭазынӡа абызшәеи алитературеи Аԥснытәи рыҭҵаарадырратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. 1937 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа апрезидиум иаднакылаз аӡбамҭала уи ихҵан аетнографиатә (шьҭа - аҭоурыхтә) ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ. 1927 ш. – Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет далан. 1938 ш. инаркны – зныкымкәа Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум далан, 1958 ш. акәзар, - СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын.
Иазгәаҭатәуп, Д. Гәлиа Қырҭтәылатәи ССР Аԥсны имҩаԥнагоз анационалисттә политика шидикылоз, 1931 ш. ССР Аԥсны Қырҭтәылатәи ССР аилазаара ианаларҵа ашьҭахь. Убри шьақәдырӷәӷәоит СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Ахантәаҩы К. В. Ворошилови (1954; 1956шш.), КПСС Ацентр Комитет актәи амаӡаныҟәгаҩ Н. С. Хрушьчови (1957) рахь иишьҭыз ашәҟәқәа. Урҭ рҟны иаҳәон Қырҭтәылантә ақырҭқәа хырҵәаны Аԥсныҟа иааганы рнырхара хықәкыс ишамаз иааинырсланы адемографиатә ҭагылазаашьа аԥсахра, аԥсуа культура ахәаҽра, хықәкыхырхарҭала ажәытәтәи аԥсуа топонимика ақырҭуатәра уҳәа егьырҭгьы (Гәлиа Д. И. Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәи нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵага шәҟәқәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003. Ад. 420-427). Гәлиа ихаҭа Сталин иаамҭазы, ақырҭуа мчрақәа иаадырԥшыз аҳаҵҳаҵарала «жәлар раӷацәа» рсиа далаҵан. Имаӡоу документк аҟны – 1945 ш. декабр 4 рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссиа р… (ашьҭахь КГБ) аҩбатәи аҟәша аиҳабы аподполковник Убилава ила, «Антисоветтә, аҳратәра-националисттә дунеихәаԥшра змаз иреиуаны аԥсуа милаҭ рахьтә Аҟәа ақалақь аҿы инхоз Рмеморандум» аҟны Д. Гәлиа дцәырган асовет мчра аӷа, аҳратәра анационалист ҳәа, избанзар иара ихаҭа ишьақәирӷәӷәон Аԥсны ахатә ҭоурых амоуп, аԥсуаа ракәзар, хазы иҟоу жәларуп ҳәа. Абри адокумент аҟны иарбан иара убас Дырмит Иасыф-иԥа иҷкәын – Владимир «Аԥсадгьыл иҭиит, насгьы Германиатәи аԥшыхәра агент ҳәа дыԥхьаӡаны иԥшаара иашьҭоуп ҳәа. Асовет мчра иаҿагылоз рсиа далаҵан иара убас апатриарх аҩбатәи иҷкәын Гьаргь. (Шәахә.: «Абхазскии архив. ХХ век. Вып.. М., 2002. Ад. 26-29).
Д. Гәлиа ибиографиаҿы , аԥсуа культура аҭоурых зегьы аҟны еиԥш, аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, раԥхьатәи ихьыԥшым адемократиатә аԥсуа газеҭ «Аԥсны». Ихаҭа аԥшьгаҩыс даман, редактор хадасгьы даиуит, аиҳарааӡак аномерқәа рҟны «Аредактор: Агәыԥ (№26 (54), даҽакала иаагозар, (Аредактор: Агәыԥ) (26 (54) азынӡа), (еиҳа ииашаны - №26 (64) 1920 ш.), ашьҭахь (№26(64) инаркны) – аредакторс иҟаз ижәла аҵагылоуп - Д. И. Гәлиа. Аредакциа алахәцәа ракәны иҟан Д. И. Гәлиа идагьы – С. И. Ҷанба, Д. И. Аланиа, М. А. Лакрба дыҟазаргьы ауан. Агазеҭ аномерқәа еиҳараӡак еиқәзыршәаз иара иакәын, аамҭа аниауаз С. И. Ҷанба даницхраауазгьы ҟалалон, избанзар уи ауаажәларра-политикатә усура аганахьала деилахан.
Агазеҭ аҭыҵра иалагеит 1919 ш. февраль 27 рзы, иҭыҵуан 1920 ш. март мза азынӡа. Иҭыжьын 85 номер. Иркьыԥхьуан Аҟәа, раԥхьатәи жә-номерк Н. В. Захаров итипографиаҿы, егьырҭ А. М.Заидшер итипографиаҿы. Аҭыжьра ауадаҩрақәа ацын, зус здыруаз аҟазацәа рыҟамзаара аныԥшуан, иҟамызт акорректорцәа, аполиграфиа уҳәа. Агазеҭ еснагь зҩымҭақәа анызҵоз иреиуан Д. И. Гәлиа ихаҭа, иара убас С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ш. И. Хокерба, Д. И. Аланиа, Ӡ. Х. Дарсалиа, Д. Т. Маан, М. Л. Аҳашба, И. А. Коӷониа, Н. Чалмаз, Н. С. Патеиԥа, И. А. Аџьынџьал, М. Булиа, Б. Ҷолокәуа, М. Лагәлаа, Ҭ. Аҳашба уҳәа.
Агазеҭ аҟны икьыԥхьуп еиуеиԥшым аҩаӡара иаҵанакуа ажәеинраалақәа шәкы, ҩеижәа инареиҳаны ажәабжьқәа, апиесақәа (С. И. Ҷанба ипиеса «Амҳаџьыр» налаҵаны), ҩеижәа инареиҳаны аиҭагақәа (ажәеинраалақәа, ажәамаанақәа, апиесақәа, ажәабжьқәа уҳәа егьырҭгьы (аурысшәеи ақырҭшәеи рахьтә), ҩеижәихԥа рҟынӡа афольклортә материалқәа (алакәқәа, ашәақәа, жәлар ражәабжьқәа уҳәа), хышәи жәохә статиеи егьырҭ аматериалқәеи.
Д. Гәлиа илитературатә рҿиара ахацыркра апоезиа иадҳәалоуп. Иажәеинраалақәа рҟны ихы иаирхәон жәлар рҿаԥыц поезиа атрадициақәа, асиужетқәеи амотивқәеи рыла мацара акәымкәа, жәлартә жәеинраала аформеи аритмикеи рыла. 1900-тәи ашықәсқәеи 1910-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан Д. И. Гәлиа иҩит ажәеинраалақәа: «Ааԥын», «Аҳы, сышәҟәы уеиҵамхан…», «Насыԥ имоуп згәы иҭоу зегьы зҳәо…», «Ауаҩы», «Ахшыҩи, адырреи, амчи», «Ажәытәраан», «[[Москва]]», «Еиҭеиз ауаҩы иажәа», «Амаҭи, аҵыси, абжи» (афольклортә сиужет ашьаҭала); аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи асатиратә жәеинраалақәа: «Ҩыџьа зцомызт, руаӡәк дрыхьӡомызт», «Хоџьан ду». Асатиратә жәеираалақәа рпоетика аҟны аҭыԥ ҷыда ааннакылоит аирониа, аиумор, убри ала ауаажәларраҿы ицәырҵуа ацәгьарҿиара, ақәӡбара амотив арӷәӷәоит, аӷьычреи, аԥсыцәгьареи, тәым џьала анхареи, аашьареи. Арҭ ашықәсқәа рзы афольклортә сиужетқәа рышьаҭала иҩит раԥхьатәи аԥсуа поемақәа рахь иуԥхьаӡаша ҩ-рҿиамҭак: «Абрыскьыл» (1910), «Ешсоу итапанча» (1910).
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи» ҭыҵит 1912 ш., ҵабыргыҵәҟьаны, ари аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи сахьаркыратә шәҟәын. 1913ш. акәзар, иҭыжьын аҩбатәи ишәҟәы «Арԥызбеи аԥҳәызбеи рысалам шәҟәы». Анаҩстәи ажәашықәсқәа раан апоет иҭижьит шәкы инареиҳаны ажәеинраалақәа, урҭ рахьтә иалукаауа иреиуоуп: «Сбаҳча», «Сыԥсадгьыл», «Тарас дуӡӡа», «Аҽацә», «Ҳара ҳ-Кавказ» уҳәа егьырҭгьы. 1956 ш. иҩит алиро-епикатә поема «Сара схәышҭаара». Ипрозатә рҿиамҭақәа рахьтә иалукаауеит ажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» (1918, 1919 ш. агазеҭ «Аԥсны» (№2, 3) ианылеит), иара убас ироман «Камаҷыҷ».
Д. Гәлиа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Аевангелие (аиҭагацәа хадацәа дыруаӡәкуп), А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов, Т. Г. Шевченко, Н. М. Бараҭашвили, А. Р. Ҵереҭели рырҿиамҭақәа, И. Русҭавели ипоема «Абжьасцәа зтәу».
Ҭоурыхҭҵааҩык, етнографк, лингвистк, рҵаҩык иаҳасабала икьыԥхьит аусумҭақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Аԥсны аҭоурых». I атом ([[Қарҭ]], 1925), «Аԥсуаа рҟны ашәарыцара анцәахәи ашәарыцара абызшәеи». (Аԥсны аетнографиа азы). Аҟәа, 1926), «Аԥсуа грамматика азы аматериалқәа (П. К. Услар ишәҟәы «Аԥсуа бызшәа» азы ахарҭәаарақәеи аилыркаарақәеи)» (Аҟәа, 1927); «Алитературеи абызшәаҵареи ртерминологиа (аурыс-аԥсуеи аԥсуа-аурыс бызшәақәеи рыла» (Аҟәа, 1930); «Иаазыркьаҿу аԥсуа орфографиатә жәар» (Аҟәа, 1932; «Ахатәы бызшәа. Аҩбатәи акласс аҟны дырҵаразы» (Аҟәа, 1933) уҳәа егьырҭгьы. 1920 ш. аԥсышәала иҭижьит раԥхьатәи «Аԥсуа календар».
Д. Гәлиа изыркхьеит аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа, иара убас аурыс, ақырҭуа, нхыҵкавказтәи уҳәа егьырҭ ашәҟәыҩҩцәа, иаагозар, К. Симонов, Р. Гамзатов, К. Кулиев, Г. Табиӡе, Ш. Дадиани уҳәа ражәеинраалақәеи рстатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ, 1912.
*Арԥызбеи аԥҳәызбеи рышәҟәи, даҽа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ, 1913.
*Ажәеинраалақәеи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аҟәа, 1923.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ачастушкақәа, апиесақәа, аиҭагақәа, ажәаԥҟақәа, ацуфарақәа. Аҟәа, 1933.
*Аԥсуа частушкақәа. Аҟәа, 1934.
*Ашарԥы-еҵәа. Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1937.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1942.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1947.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 1956-1962.
*Алирика. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Апоезиа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1973.
*Ҳара ҳпартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973.
*Атәым жәҩан аҵаҟа. Аҟәа, 1978.
*Сабдуи ааԥынреи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа.
*Иҩымҭақәа реизга: Ф-томкны. Аҟәа, 1981-1986.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, афольклортәи аетнографиатәы нҵамҭақәа, аиҭагақәа, астатиақәа, арҵагақәа, асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 2003 (аматериалқәа рыхәҭак урысшәала иҟоуп).
*Ажәеинраалақәеи ачастушкақәеи. Аҟәа, 2004.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. М., 1950.
*Избранные произведения. М., 1953.
*Избранные стихи. М., 1954. (Библиотека «Огонек», № 20).
*Избранное. [Стихи]. Тбилиси, 1957.
*Избранные произведения. М., 1958.
*Стихи. М., 1959.
*Камачич. Роман. М., 1961.
*Избранное. Сухуми, 1973.
*Избранное. М., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1974.
*Стихотворения и поэмы. Л., 1976.
*В нашей деревне. Стихи для детей. Сухуми, 1984.
*Избранное. М., 1986.
*Стихотворения. М., 1986.
*егьырҭ абызшәақәа рахь аиҭагақәа: Иалкаау иажәеинраалақәа. Софиа. 1967, болгар бызшәала.
*Апартиа. Ажәеинраала. Аҟәа, 1973 (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, ҩынҩеижәи хԥа бызшәа рыла; Камаҷыҷ. Ароман. Киев, 1979, украин бызшәала; Сара схәышҭаара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Цхинвал, 1988, ауаԥс бызшәала.
==Аҭаацәара==
* Аиашьа — Гәлиа Иуан Иасыф-иԥа;
* Аиаҳәшьа — Гәлиа Екатерина Иасыф-иԥха;
* Аԥа — [[Гәлиа|Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] — иналукааша аԥсуа советтә шәҟәыҩҩы;
* Аԥа – Гәлиа Владимир Дырмит-иԥа – дынџьнырын;
* Амоҭа — Гәлиа, Нурбеи Владимир-иԥа — аҵарауаҩ, афизик, апрофессор;
* Амоҭа - Гәлиа Дырмит Гьаргь-иԥа, дҭоурыхҭҵааҩын;
* Амоҭа – Гәлиа Татиана Гьаргь-иԥҳа, атеатрҭҵааҩы, ацҳаражәҳәаратә усзуҩы;
* Амоҭа – Гәлиа Гьаргь Гьаргь-иԥа, ажурналист, аҭоурыхҭҵааҩы;
==Исахьаркыратә ҩымҭақәа==
Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи. Қарҭ 1912 шықәса.
Арԥызбеи аԥҳәызбеы рышәҟәы. Даеа хьӡыртәрақәаки жәеинраалақәаки. Қарҭ 1913 шықәса. Ажәеинраалақәи, ахьӡыртәрақәеи, ашәақәеи. Аԥсуаа рхьырԥар рахь.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Алитература==
* Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 894-901.
* Советская энциклопедия, «[[Асоветтә Енциклопедиа Ду]]» ([[Аурыс бызшәа|аур.]] Большая советская энциклопедия), 3-тәы аҭыжьра, 30-тәи атом. Москва, 1974.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-dmitrij-iosifovich Гулиа Дмитрий Иосифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-dyirmit-iosif-i%D2%A7a Гәлиа Дырмит Иосиф-иԥа] {{ab icon}}
*[http://www.hrono.ru/biograf/bio_g/gulija_di.php Гулия Дмитрий Иосифович — hrono.ru асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsua-literatura-abdu-apsua-ttsaaradyrra-akhatsyrkyuy-dyrmit-gulia АԤСУА ЛИТЕРАТУРА АБДУ, АԤСУА ҬҴААРАДЫРРА АХАЦЫРКҨЫ Дырмит Гәлиа — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/apsny-zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualarshara-iazkyz-archiarat-khuylpazy-myuapysit-moskva Аԥсны Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәаларшәара иазкыз арҿиаратә хәылԥазы мҩаԥысит Москва — abaza.org асаит аҟны]
*[https://abaza.org/abk/zhlar-rpoet-dyrmit-gulia-igualashara-iazku-atsyrgakutsa-akua-iaatit Жәлар рпоет Дырмит Гәлиа игәалашәара иазку ацәыргақәҵа Аҟәа иаатит — abaza.org асаит аҟны]
*(Аԥхьара) [https://abaza.tv/abkh/?ID=8937 Дырмит Гәлиа. Сыпсадгьыл. Дапхьоит Гәдиса Тодуа] — [[Абаза-ТВ]]. {{date|3|3|2021}}
*[https://nb-ra.org/ab/kopiya-dmitrij-guliya1.html Аԥсны агәаларшәагатә монетақәа — Дырмит Гәлиа]
[[Акатегориа:Дырмит Гәлиа]]
[[Акатегориа:1874 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
pvb6joytv1rjqmzr3oxyfmk9wkxsewd
Коӷониа, Иуа Абас-иԥа
0
4676
171186
170306
2026-08-06T17:57:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171186
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Коӷониа Иуа Абас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Когониа Иуа Абасович
|афото=Когониа Иуа Абасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Коӷониа Иуа Абас-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|3|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|1928}}
|аԥсра аҭыԥ=Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Коӷониа Иуа Абас-иԥа''' ({{lang-ru|Когониа Иуа Абасович}}; {{date|13|3|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|14|7|1928}}, Кәтол ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Д. И. Гәлиа иаԥшьгарала еиҿкааз Кәтол ақыҭантәи ашкол даналга, 1919 ш. инаркны аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы (ашьҭахь – арҵаҩратә техникум). Араҟа аԥсуа бызшәа дирҵон Д. И. Гәлиа. Асеминариаҿы алитературатә кружок аусуреи анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» аҭыжьреи дрылахәын. 1924-1925 шш. рзы [[Аҟәа]] еиҿикааит алитературатәи адраматәи кружокқәа. Инапхгарала иҭрыжьуан анапылаҩыратә журнал «Аҿар рыбжьы». Акружокқәа хықәкы хадас ирыман ақалақьи ақыҭеи рҟны акультура-рккаратә усура амҩаԥгара, ахатәы бызшәа аиқәырхареи уи арҿиареи, ауааԥсыра рыҩнуҵҟатәи аҵарадара аԥыхра, алитераторцәа ҿарацәа ралԥшаара.
1925-1928 шш. раан И. Коӷониа аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҟны. [[Москва]] уи аԥсуа газеҭқәа ркорреспондентс дыҟан, Аҟәаҟа иааишьҭуан акультуратә ҵакы змаз аматериалқәа. Хара имгакәа иаби, иани, иаҳәшьа Камеи рыԥсҭазаара иалҵит. Аҭаацәара ду ныҟәызгоз дрымамкәа иаанхеит. Аӡын И. Коӷониа ашкол ахь данзымцоз ҟалалон иахәҭаз ашьаҵатәы амамзаара иахҟьаны. Абри иахҟьазгьы ыҟоуп игәабзиара ауашәшәырахараҿы. Аинститут далгаанӡа, ӷәӷәала дычмазаҩны Аҟәаҟа дааргеит. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иара дышьҭан Ахәҵа аҳаблан, Ҳаџьараҭ Аӡынба иҩнаҭаҿы. Араҟа ауп иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Ашьҭахь иԥсыбаҩ Кәтолҟа ииаган.
И. Коӷониа данхәҷыз инаркны жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа, алакәқәа, афырхаҵаратә ҳамҭақәа, жәлар рпоезиа, ажәаԥҟақәеи ажәарццакқәеи дрызҿлымҳан. Рыҩнаҭа лассы-лассы иаҭаалон Чагә Чаҵә иеиԥш иҟаз еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩцәа. Ишнеи-шнеиуаз афольклортә материалқәа шьаҭас иаиоуит ипоезиа, еиҳаракгьы ипоемақәа.
Агәаанагара злаҟоу ала, ажәеинраалақәа рыҩра далагеит арҵаҩратә семинариа данҭаз. Аха, ифольклортә анҵамҭақәа реиԥш, урҭ иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иаланеит 1920ш. инаркны. Раԥхьатәи истатиа «Аҵара шаҟа хәарҭара алоу!» анылеит агазеҭ «Аԥсны» (1920, №8), раԥхьатәи иажәеинрала «Аӷьыч рыцҳа» акәзаргьы, ари агазеҭ ианылеит (1920, №9).
И. Коӷониа авторс дрымоуп апоемақәа ааба («Абаҭаа Беслан», «Наҩеи Мзауҷи», «Хмыҷ Шәарыцаҩ», «Маршьанаа шықәибахыз» «Зосҳан Ачбеи Жанаа Беслан иԥацәеи», «Мшәагә кьаҿи Папба Рашьыҭи», «Ашәныуа Мырзаҟан», «Ашәба Данаҟаи аҟарач Баҟәыҟәи»). Апоемақәа ҩуп 1924-1925 шш. раан, насгьы Кәтол. Урҭ апоет ихаҭа дызхааныз аԥсуаа ажәытәтәи рыԥсҭазаара иазкуп. Убри аҟнытә, апоет дықәгылоит хьӡыртәҩык иаҳасабала, аобиктивтә-епикатә форма змоу ажәабжь еиҭаҳәаҩык иакәны. Урҭ ртема хадақәас иҟоуп – аиҩызара, агәрагара, ачарҳәара, афырхаҵара, аҳаҭыр, ашьаура. Апоемақәа ҩуп жәлар рҳәамҭақәеи ражәабжьқәеи рышьаҭала. Апоет ҟазарла ихы иаирхәоит афолклортә сиужетқәа, бызшәа лыԥшаахлагьы ицәыригоит. Апоемақәа зегьы рҟны апоет ихшыҩзышьҭра хадаҿы иҟоуп Аԥсуара, амилаҭтә етика, уи аныҟәгашьа.
И. Коӷониа иԥсы ҭанаҵы иҭыҵит ипоемақәа рышәҟәы «Апоемақәа. Ажәытә ажәабжьқәа» (Аҟәа, 1925). Ашьҭахь иҩымҭақәа реизгақәа зныкымкәа иҭыжьын. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа- Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа –Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
И. Коӷониа иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Б. Брик, Д. Голубков, И. Левитански, Р. Казакова, Д. Чачхалиа. Аиҭагақәа кьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа рҟны, хазы шәҟәқәангьы иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа, Ажәытә жәабжьқәа. Аҟәа, 1925.
*Ажәытә жәабжьқәа. (Апоемақәеи ажәеинраалақәеи аԥсуаа рыбзазашьа аҟнытә). Аҟәа, 1934: Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 1974.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Стихи и поэмы. Сухуми, 1972.
==Иҩымҭақәа==
===Раԥхьатәи аԥсуа поема===
Алитератураҭҵааҩцәа еицҿакны иазгәарҭоит Иуа Коӷониа иоуп ҳәа аԥсуа литератураҿы апоема ажанр хацзыркыз. Уи ипоемақәа жәлар рҳәамҭақәа шьаҭас ирымоуп, изызку атемақәа аамҭақәа зегьы рзы иактуалтәуп, ауаҩытәыҩсатә цәаҩа хадақәа рныԥшуеит: абзиабара, аиҩызара, аламыс, ачарҳәара. Аԥсуа школхәыҷқәа зегьы ирдыруеит Иуа Коӷониа ипоема «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан» уҳәа рҟынтә ацәаҳәақәа.
'''«Абаҭаа Беслани» «Наҩеии Мзауҷи»'''
И. Коӷониа ихьӡ кашәара ақәымкәа дҟазҵаз инеиҵыху аепикатә ҳәамҭақәа, апоемақәа роуп. Ипоемақәа, шамахамзар, зегьы шьаҭас ирымоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа, ҷыдала урҭ рҭоурых- фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Апоет ажәлар рырҿиамҭахь ихьаԥшра машәырны иҟамлеит. Апоемақәа иҿыцу аепиграф аҿы уи ихаҭа иҳәоит урҭ рыҩра игәазырԥхаз абиԥара ҿыцқәа рзы аиқәырхара шакәу:
<poem>Саҟәыҵыр, исымҩыр,
Ибжьаӡӡоит иара,
Иахаану маҷхар,
Ирхашҭӡоит жәлара.</poem>
Иуа Коӷониа иқәҿиарақәа иреиҳауп сахьаркырала аҩымҭақәа зегьы иаарылукаартә иҟоу апоема «Абаҭаа Беслан». Егьырҭ ипоемақәа рҟны еиԥш, ари апоемаҿгьы апоет иҭихуеит афырхаҵа хада иҭеиҭыԥш:
<poem>Аԥсны иааӡаз Абаҭаа
Дхаҵа ӷьеҩын иаамҭала.
Чаԥашьалеи ԥшра-сахьалеи
Дкаҷҷа-каҷҷон мра ҳасабла…</poem>
Алитератор [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа|В. Аҵнариа]] иҩуан: «Аԥсуа литератураҿы ҳара иҳамам Беслан ихаҿсахьа аҟны еиԥш аԥсуа иламыси, иуаҩреи, ихаҵареи, иаамысҭашәареи абысҟак еицнеиуа, ихеибарҭәаауа иҳаракны иахьаарԥшу даҽа ҩымҭак» ҳәа.
'''«Наҩеии Мзаҷи»''' Уаанӡа ҳзыхцәажәоз апоема аасҭа алирикатә цәа ахоуп аҩымҭа «Наҩеии Мзауҷи». Уи зызку аиҩызареи абзиабареи – апоет иаҳа алшара ирҭоит аепикатә ҳәамҭа лирикала аарԥшразы. Араҟа еилаӡҩеит аепикатә жәабжьеиҭаҳәареи алирика - цәанырратә хәшьареи. Алирика-епикатә поема «Наҩеии Мзаҷи» асиужет шьаҭас иамоуп жәлар рҳәамҭа. Ари аҩымҭа ишьақәнарӷәӷәоит ажәлар еицырзеиԥшу, урҭ рдоуҳатә зҩыдара злыжжуа ахшыҩҵак: нҵыра амам ацәгьара шьаҭас измоу анасыԥ, аиааира агоит аиаша. Адраматә ҟазшьа амоуп, еибарххоуп асиужет. Мыцхәы бзиа еибабоз ҩыџьа аиқәлацәа, аигәылацәа, аиуацәа Наҩеии Мзауҷи еснагь еицын, шәарыцара, ныҟәара еиццалон, аха ҽнак Наҩеи ԥҳәыс ссирк дааигеит:
<poem>Лара мыцхәы дыԥшӡаӡан,
Лычаԥашьак митәӡан,
Ҟазшьалагь дхааӡан,
Зегь рыла дссирны дшан.</poem>
Мзауҷ бзиа дибеит иҩыза иԥҳәыс. Иҩызагьы уи иахырҟьаны дҭеирхоит. Аха аиаша ахы цәырнагоит. Иуа Коӷониа ипоемақәа зегьы зызку «аԥсуара» ҳәа азеиԥш хьӡы змоу, аԥсуа жәлар зқьышықәсала идырҿиаз аетика-моралтә дунеи, ауаҩра, аламыс уҳәа рыхьчара, рзышәаҳәара ауп, ацәгьа ҟазҵо иахьырхәроуп. Урҭ рҟны апоезиа бызшәа ҳаракыла ашәа рхиҳәаауеит аламыс шьаҭас измоу афырхаҵара, ҳәаа змам абзиабареи аиҩызареи, иҿаԥиҽуеит зхы мацара ада хәыцырҭа змам ауаа гьангьашқәа, ахамаԥагьара бзамыҟә, ақәылара-еимҵәарақәа уҳәа уб егь.
Ажәакала, И. Коӷониа апоемақәа рыла зегьы еицгәарҭаратәы иҟаиҵеит ижәлар рдоуҳатә беиара иахылҵыз, наунагӡа ԥсра зқәым ауаҩытәыҩса иреиӷьӡоу иҟазшьақәа: аламыс, ақьиара, агәымшәара. («Ҳанифа-ԥшӡа», «Жанаа Беслан иԥацәа», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» …).
===Иуа Коӷониа илирика===
Апоет дышқәыԥшӡаз еиликааит аԥсуа жәлар рҿаԥхьа идыз ауалԥшьа. Зааӡатәи иажәеинраалак аҿы иҩуан: «Иааулап ҳара ҳауаажәлар рзы аус!».
Иуа Коӷониа еицеиԥшны ицааиуан алирикеи аепоси, [[аԥсуа литература]]ҿы деицырдыруа, ихьӡ камшәо дҟазҵаз ипоемақәа шракәугьы. Лирикк иаҳасаб ала, усҟантәи аԥсуа поетцәа даарылукааратәы дызлаҟалаз, уи инаҵшьны ицәыригоит ихатә субиективтә дунеи, ишиашоу иааирԥшуеит аԥсҭазаареи аԥсабареи рцәырҵрақәа издырҵысуа ацәаныррақәа. Уи ипоезиа дахәаԥшуеит аԥсы иауазны, агәы иаҭырџьманны. Иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа ҟазшьа хадас ирымоуп ауаҩытәыҩса иҩныҵҟатәи идоуҳатә дунеи иашьашәалоу агәҭыхаҳәарақәа, агәҭахәыцрақәа, ауасиаҭҳәара. Уи заа иҽырҟәиҭхеит афилософиатә, алабжьаратә ҟазшьа змаз Д. Гәлиа ипоезиа, иааџьоушьаратәы ирласны иалихит апоезиаҿы ихатәы мҩа. Апоет уа амцхә игәы дырцыхцыхуан аԥсҭазаараҿы иԥылоз абзиеи ацәгьеи, агәышьҭыхра изҭоз асахьақәеи, игәы изырхьуаз ацәырҵрақәеи. Уи илира еиуеиԥшым абжьырацәа зхылҵуа музыкатә инструментуп.
Иуа Коӷониа илирикатә мчхара зегь реиҳа иааԥшит Аԥсны аԥсабара блахкыга асахьақәа раарԥшраҿы. Уи апоезиатә лирика улаԥш ихгыларатәы ацәыргара дшазҟазоу шаҳаҭра руеит ажәеинраалақәа «Ашәарыцаҩ ашьха», «Аӡын ҵхы», «Аҵых ҵәца», «Аӡын мшы», «Ааԥынтәи ахәылбыҽха» уҳәа убас егь. Уаҟа ӷәӷәала еиларсуп апоет ицәаныррақәеи аԥсабара адәныҟатәи асахьақәеи.
Лирикатә поетк иаҳасаб ала аасҭа, И. Коӷониа хараӡа еиҳа дыӷәӷәан аепикатәи алира - епикатәи ҟазшьақәа змоу ипоемақәа рыла. Урҭ рахьтә акызаҵәык – «Ашәаныуа Мырзаҟан» ауп аҭоурыхтә хҭыс темас иамоу. Иуа Коӷониа ҳлитератураҿы раԥхьаӡа акәны ахы икит алирикаҵәҟьа ажанр, ицәыригеит иара иаԥхьа аӡәгьы дызхымцәажәацыз атемақәа, апроблемақәа, апоезиатә бызшәа рзиԥшааит аԥсуа иԥсабара иашьашәалоу, иазгәакьоу адоуҳатә хазынахәқәа.
==Апоет иԥсҭазаара иалҵра==
Хыхь ишаҳҳәахьаз еиԥш, Иуа Коӷониа акыр иуадаҩын Москватәи иԥсҭазаара. Абас еиԥш иҭагылазаашьа иахҟьаны, дычмазаҩхеит, аха ичҳаны ус дааиуан, иҵара каижьуамызт. Насгьы ӷәӷәала игәы иасит иаби иаб иаҳәшьеи рыԥсра. Иуа Коӷониа [[Ииуль 14|1927]] шықәсазын дычмазаҩхоит. Уи еиҳа - еиҳа ичымазара аҽарӷәӷәон, аҵарагьы аусурагьы илымшо дышьҭанаҵеит. Ианамуӡа, Аԥсныҟа дааргеит, аратәи аҳауа зҩыда ихәоз џьшьа, аха усҟан ачымазара иара атәы ҟанаҵахьан. [[1928]] шықәса ииуль 14 рзы, аинститут алгаразы маҷк шигыз, иԥсҭазаара далҵит аԥсуа поезиа ашаеҵәа И. А. Коӷониа. Дагьыржит уи иқыҭа гәакьа Кәтол. 1965 шықәсазы апоет ибаҟа ықәдыргылеит Аҟәа амшын ахықәан.
Иуа Коӷониа иаалырҟьаны иԥсра гәалсра хьанҭаха ирзыҟалеит аԥсуа жәлар зегьы. Ажурнал «Еҵәаџьаа» аномерқәа руак ишеибгаз апоет иԥсра иазкны иҭыжьын. Иуа Коӷониа аԥсуа литератураҿы дзыԥсаз, иаамҭанымкәа иԥсра шаҟа ҳмилаҭ культура аҿиара еиҵанархаз атәы иахцәажәеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа: Д. Гәлиа, Ӡ. Дарсалиа, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, П. Ҷкадуа.
Д. Гәлиа иҩуан: «Ҳаԥыхьа далгоит ҳәа аҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи? Иҟалазеи – дычмазаҩуп ӷәӷәала, аҳақьымцәагьы дук изиқәгәыӷуам рҳәоит. Ари иара дыздыруа зегьы дыдыбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳауеит, аиҳарак аԥсуа литература знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡак агәкажьга. Убас иамуит ачымазара бааԥсы». М. Л. Аҳашба истатиаҿы ҳаԥхьоит: «Даҳцәыӡит мыцхәы ҳзықәгәыӷуаз аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсуа литература иампыҵабеит аԥсуа литература дгьыл иныҵшәаз аӡыхь бзиа, аӡыхь ду».
Апоет қәрахьымӡа иԥсра иазкны ажәеинраала иҩит Л. Кәыҵниа. Уаҟа уи иҩуан:
<poem>Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡом,
Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡом.
Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,
Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит!</poem>
Иуа Коӷониа иԥсра аԥсуа литературазы шаҟа ицәыӡ дууз атәы ибзианы иҳәеит апоет О. Демерџь-иԥа, уи иҭаацәара рахь ииҩыз асалам шәҟәы гәыҿкаагаҿы: «Уахынла амза аныҟам, аеҵәақәа ыҟоуп, аха илашьцоуп аԥсабара. Ишнеиуа, аҵх агәҭа ианынахыслак, игылоит ашаеҵәа ҳәа еҵәак. Егьырҭ аеҵәақәа зегьы рылымкаа, уи шаԥшаԥуеит, ишгылалак ашара ҟалоит, амрагьы хара имгакәа игылоит. Убри даҩызан ҳалмас Иуа, зегь рылымкаа дшаеҵәаха Аԥсны азы дгылан, дымрахахьан егьигмызт, аха дахьызмыгӡашаз, ҳагәнаҳара зықәшәаша, ачымазара даҳцәагеит».
Иуа Коӷониа ибаҩхатәра ду алшарақәа зегьы ихы иаирхәартә еиԥш аамҭа имоуит, игәахәтәы дахьнамыгӡеит иаџьал, иԥсынҵры кьаҿ. Насгьы, рхабар ыҟамкәа ибжьаӡит Москва аҵара аниҵоз иаԥиҵаз арҿиамҭақәа. Аха, ус шакәугьы, уи иҭынхеит ԥсра-ӡра зқәым апоемақәеи ажәеинраалақәеи. Апоет илирика зегьы дызҭагылаз аамҭа иазкуп, иепикатә ҩымҭақәа ракәзар, урҭ ажәытә ԥсҭазаара иадҳәалоуп, шьаҭасгьы ирымоуп, шамахамзар, ажәлар рфырхаҵара-ҭоурыхтә ҳәамҭақәа.
==Ахархәара змоу алитература==
*Хә. С. Бӷажәба. Аԥсуа литературазы. Аҟәа, 1960.
*Ш. Д. Инал-иԥа. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961ш.
*В. Л. Ҵнариа. Ашаеҵәа.Аҟәа, 1979ш.
*М. Т. Лашәриа. Ажәа аҳәаақәа. Аҟәа.1973ш.
*Б. А. Гәыргәлиа. Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974ш.
*М. Т. Лашәриа, И. А. Коӷониа иаԥҵамҭақәеи аԥсуа советтә поезиаҿы аепикатә жанрқәа рырҿиареи. Аҟәа, 1979 ш. (урысшәала).
*В. Б. Агрба. Аԥсуа поезиеи жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи. Қарҭ, 1970 ш.
*В. Л. Аҵнариа. Б.В. Шьынқәба ирҿиамҭа. Алирика. Аепос. Апоетика. Қарҭ, 1970 ш.(урысшәала)
*Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа. Аҟәа, 1974 ш. (урысшәала)
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи, Аҟәа, 1969ш.
*{{Аԥпа|902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-iua-abasovich Когониа Иуа Абасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ko%D3%B7onia-iua-abas-i%D2%A7a Коӷониа Иуа Абас-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:1928 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 14 рзы иԥсыз]]}}
sm8ynknghg1idzhjmybihektdwtoe8a
171318
171186
2026-08-06T18:10:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171318
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Коӷониа Иуа Абас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Когониа Иуа Абасович
|афото=Когониа Иуа Абасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Коӷониа Иуа Абас-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|3|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|1928}}
|аԥсра аҭыԥ=Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Коӷониа Иуа Абас-иԥа''' ({{lang-ru|Когониа Иуа Абасович}}; {{date|13|3|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|14|7|1928}}, Кәтол ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Д. И. Гәлиа иаԥшьгарала еиҿкааз Кәтол ақыҭантәи ашкол даналга, 1919 ш. инаркны аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы (ашьҭахь – арҵаҩратә техникум). Араҟа аԥсуа бызшәа дирҵон Д. И. Гәлиа. Асеминариаҿы алитературатә кружок аусуреи анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» аҭыжьреи дрылахәын. 1924-1925 шш. рзы [[Аҟәа]] еиҿикааит алитературатәи адраматәи кружокқәа. Инапхгарала иҭрыжьуан анапылаҩыратә журнал «Аҿар рыбжьы». Акружокқәа хықәкы хадас ирыман ақалақьи ақыҭеи рҟны акультура-рккаратә усура амҩаԥгара, ахатәы бызшәа аиқәырхареи уи арҿиареи, ауааԥсыра рыҩнуҵҟатәи аҵарадара аԥыхра, алитераторцәа ҿарацәа ралԥшаара.
1925-1928 шш. раан И. Коӷониа аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҟны. [[Москва]] уи аԥсуа газеҭқәа ркорреспондентс дыҟан, Аҟәаҟа иааишьҭуан акультуратә ҵакы змаз аматериалқәа. Хара имгакәа иаби, иани, иаҳәшьа Камеи рыԥсҭазаара иалҵит. Аҭаацәара ду ныҟәызгоз дрымамкәа иаанхеит. Аӡын И. Коӷониа ашкол ахь данзымцоз ҟалалон иахәҭаз ашьаҵатәы амамзаара иахҟьаны. Абри иахҟьазгьы ыҟоуп игәабзиара ауашәшәырахараҿы. Аинститут далгаанӡа, ӷәӷәала дычмазаҩны Аҟәаҟа дааргеит. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иара дышьҭан Ахәҵа аҳаблан, Ҳаџьараҭ Аӡынба иҩнаҭаҿы. Араҟа ауп иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Ашьҭахь иԥсыбаҩ Кәтолҟа ииаган.
И. Коӷониа данхәҷыз инаркны жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа, алакәқәа, афырхаҵаратә ҳамҭақәа, жәлар рпоезиа, ажәаԥҟақәеи ажәарццакқәеи дрызҿлымҳан. Рыҩнаҭа лассы-лассы иаҭаалон Чагә Чаҵә иеиԥш иҟаз еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩцәа. Ишнеи-шнеиуаз афольклортә материалқәа шьаҭас иаиоуит ипоезиа, еиҳаракгьы ипоемақәа.
Агәаанагара злаҟоу ала, ажәеинраалақәа рыҩра далагеит арҵаҩратә семинариа данҭаз. Аха, ифольклортә анҵамҭақәа реиԥш, урҭ иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иаланеит 1920ш. инаркны. Раԥхьатәи истатиа «Аҵара шаҟа хәарҭара алоу!» анылеит агазеҭ «Аԥсны» (1920, №8), раԥхьатәи иажәеинрала «Аӷьыч рыцҳа» акәзаргьы, ари агазеҭ ианылеит (1920, №9).
И. Коӷониа авторс дрымоуп апоемақәа ааба («Абаҭаа Беслан», «Наҩеи Мзауҷи», «Хмыҷ Шәарыцаҩ», «Маршьанаа шықәибахыз» «Зосҳан Ачбеи Жанаа Беслан иԥацәеи», «Мшәагә кьаҿи Папба Рашьыҭи», «Ашәныуа Мырзаҟан», «Ашәба Данаҟаи аҟарач Баҟәыҟәи»). Апоемақәа ҩуп 1924-1925 шш. раан, насгьы Кәтол. Урҭ апоет ихаҭа дызхааныз аԥсуаа ажәытәтәи рыԥсҭазаара иазкуп. Убри аҟнытә, апоет дықәгылоит хьӡыртәҩык иаҳасабала, аобиктивтә-епикатә форма змоу ажәабжь еиҭаҳәаҩык иакәны. Урҭ ртема хадақәас иҟоуп – аиҩызара, агәрагара, ачарҳәара, афырхаҵара, аҳаҭыр, ашьаура. Апоемақәа ҩуп жәлар рҳәамҭақәеи ражәабжьқәеи рышьаҭала. Апоет ҟазарла ихы иаирхәоит афолклортә сиужетқәа, бызшәа лыԥшаахлагьы ицәыригоит. Апоемақәа зегьы рҟны апоет ихшыҩзышьҭра хадаҿы иҟоуп Аԥсуара, амилаҭтә етика, уи аныҟәгашьа.
И. Коӷониа иԥсы ҭанаҵы иҭыҵит ипоемақәа рышәҟәы «Апоемақәа. Ажәытә ажәабжьқәа» (Аҟәа, 1925). Ашьҭахь иҩымҭақәа реизгақәа зныкымкәа иҭыжьын. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа- Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа –Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
И. Коӷониа иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Б. Брик, Д. Голубков, И. Левитански, Р. Казакова, Д. Чачхалиа. Аиҭагақәа кьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа рҟны, хазы шәҟәқәангьы иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа, Ажәытә жәабжьқәа. Аҟәа, 1925.
*Ажәытә жәабжьқәа. (Апоемақәеи ажәеинраалақәеи аԥсуаа рыбзазашьа аҟнытә). Аҟәа, 1934: Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 1974.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Стихи и поэмы. Сухуми, 1972.
==Иҩымҭақәа==
===Раԥхьатәи аԥсуа поема===
Алитератураҭҵааҩцәа еицҿакны иазгәарҭоит Иуа Коӷониа иоуп ҳәа аԥсуа литератураҿы апоема ажанр хацзыркыз. Уи ипоемақәа жәлар рҳәамҭақәа шьаҭас ирымоуп, изызку атемақәа аамҭақәа зегьы рзы иактуалтәуп, ауаҩытәыҩсатә цәаҩа хадақәа рныԥшуеит: абзиабара, аиҩызара, аламыс, ачарҳәара. Аԥсуа школхәыҷқәа зегьы ирдыруеит Иуа Коӷониа ипоема «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан» уҳәа рҟынтә ацәаҳәақәа.
'''«Абаҭаа Беслани» «Наҩеии Мзауҷи»'''
И. Коӷониа ихьӡ кашәара ақәымкәа дҟазҵаз инеиҵыху аепикатә ҳәамҭақәа, апоемақәа роуп. Ипоемақәа, шамахамзар, зегьы шьаҭас ирымоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа, ҷыдала урҭ рҭоурых- фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Апоет ажәлар рырҿиамҭахь ихьаԥшра машәырны иҟамлеит. Апоемақәа иҿыцу аепиграф аҿы уи ихаҭа иҳәоит урҭ рыҩра игәазырԥхаз абиԥара ҿыцқәа рзы аиқәырхара шакәу:
<poem>Саҟәыҵыр, исымҩыр,
Ибжьаӡӡоит иара,
Иахаану маҷхар,
Ирхашҭӡоит жәлара.</poem>
Иуа Коӷониа иқәҿиарақәа иреиҳауп сахьаркырала аҩымҭақәа зегьы иаарылукаартә иҟоу апоема «Абаҭаа Беслан». Егьырҭ ипоемақәа рҟны еиԥш, ари апоемаҿгьы апоет иҭихуеит афырхаҵа хада иҭеиҭыԥш:
<poem>Аԥсны иааӡаз Абаҭаа
Дхаҵа ӷьеҩын иаамҭала.
Чаԥашьалеи ԥшра-сахьалеи
Дкаҷҷа-каҷҷон мра ҳасабла…</poem>
Алитератор [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа|В. Аҵнариа]] иҩуан: «Аԥсуа литератураҿы ҳара иҳамам Беслан ихаҿсахьа аҟны еиԥш аԥсуа иламыси, иуаҩреи, ихаҵареи, иаамысҭашәареи абысҟак еицнеиуа, ихеибарҭәаауа иҳаракны иахьаарԥшу даҽа ҩымҭак» ҳәа.
'''«Наҩеии Мзаҷи»''' Уаанӡа ҳзыхцәажәоз апоема аасҭа алирикатә цәа ахоуп аҩымҭа «Наҩеии Мзауҷи». Уи зызку аиҩызареи абзиабареи – апоет иаҳа алшара ирҭоит аепикатә ҳәамҭа лирикала аарԥшразы. Араҟа еилаӡҩеит аепикатә жәабжьеиҭаҳәареи алирика - цәанырратә хәшьареи. Алирика-епикатә поема «Наҩеии Мзаҷи» асиужет шьаҭас иамоуп жәлар рҳәамҭа. Ари аҩымҭа ишьақәнарӷәӷәоит ажәлар еицырзеиԥшу, урҭ рдоуҳатә зҩыдара злыжжуа ахшыҩҵак: нҵыра амам ацәгьара шьаҭас измоу анасыԥ, аиааира агоит аиаша. Адраматә ҟазшьа амоуп, еибарххоуп асиужет. Мыцхәы бзиа еибабоз ҩыџьа аиқәлацәа, аигәылацәа, аиуацәа Наҩеии Мзауҷи еснагь еицын, шәарыцара, ныҟәара еиццалон, аха ҽнак Наҩеи ԥҳәыс ссирк дааигеит:
<poem>Лара мыцхәы дыԥшӡаӡан,
Лычаԥашьак митәӡан,
Ҟазшьалагь дхааӡан,
Зегь рыла дссирны дшан.</poem>
Мзауҷ бзиа дибеит иҩыза иԥҳәыс. Иҩызагьы уи иахырҟьаны дҭеирхоит. Аха аиаша ахы цәырнагоит. Иуа Коӷониа ипоемақәа зегьы зызку «аԥсуара» ҳәа азеиԥш хьӡы змоу, аԥсуа жәлар зқьышықәсала идырҿиаз аетика-моралтә дунеи, ауаҩра, аламыс уҳәа рыхьчара, рзышәаҳәара ауп, ацәгьа ҟазҵо иахьырхәроуп. Урҭ рҟны апоезиа бызшәа ҳаракыла ашәа рхиҳәаауеит аламыс шьаҭас измоу афырхаҵара, ҳәаа змам абзиабареи аиҩызареи, иҿаԥиҽуеит зхы мацара ада хәыцырҭа змам ауаа гьангьашқәа, ахамаԥагьара бзамыҟә, ақәылара-еимҵәарақәа уҳәа уб егь.
Ажәакала, И. Коӷониа апоемақәа рыла зегьы еицгәарҭаратәы иҟаиҵеит ижәлар рдоуҳатә беиара иахылҵыз, наунагӡа ԥсра зқәым ауаҩытәыҩса иреиӷьӡоу иҟазшьақәа: аламыс, ақьиара, агәымшәара. («Ҳанифа-ԥшӡа», «Жанаа Беслан иԥацәа», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» …).
===Иуа Коӷониа илирика===
Апоет дышқәыԥшӡаз еиликааит аԥсуа жәлар рҿаԥхьа идыз ауалԥшьа. Зааӡатәи иажәеинраалак аҿы иҩуан: «Иааулап ҳара ҳауаажәлар рзы аус!».
Иуа Коӷониа еицеиԥшны ицааиуан алирикеи аепоси, [[аԥсуа литература]]ҿы деицырдыруа, ихьӡ камшәо дҟазҵаз ипоемақәа шракәугьы. Лирикк иаҳасаб ала, усҟантәи аԥсуа поетцәа даарылукааратәы дызлаҟалаз, уи инаҵшьны ицәыригоит ихатә субиективтә дунеи, ишиашоу иааирԥшуеит аԥсҭазаареи аԥсабареи рцәырҵрақәа издырҵысуа ацәаныррақәа. Уи ипоезиа дахәаԥшуеит аԥсы иауазны, агәы иаҭырџьманны. Иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа ҟазшьа хадас ирымоуп ауаҩытәыҩса иҩныҵҟатәи идоуҳатә дунеи иашьашәалоу агәҭыхаҳәарақәа, агәҭахәыцрақәа, ауасиаҭҳәара. Уи заа иҽырҟәиҭхеит афилософиатә, алабжьаратә ҟазшьа змаз Д. Гәлиа ипоезиа, иааџьоушьаратәы ирласны иалихит апоезиаҿы ихатәы мҩа. Апоет уа амцхә игәы дырцыхцыхуан аԥсҭазаараҿы иԥылоз абзиеи ацәгьеи, агәышьҭыхра изҭоз асахьақәеи, игәы изырхьуаз ацәырҵрақәеи. Уи илира еиуеиԥшым абжьырацәа зхылҵуа музыкатә инструментуп.
Иуа Коӷониа илирикатә мчхара зегь реиҳа иааԥшит Аԥсны аԥсабара блахкыга асахьақәа раарԥшраҿы. Уи апоезиатә лирика улаԥш ихгыларатәы ацәыргара дшазҟазоу шаҳаҭра руеит ажәеинраалақәа «Ашәарыцаҩ ашьха», «Аӡын ҵхы», «Аҵых ҵәца», «Аӡын мшы», «Ааԥынтәи ахәылбыҽха» уҳәа убас егь. Уаҟа ӷәӷәала еиларсуп апоет ицәаныррақәеи аԥсабара адәныҟатәи асахьақәеи.
Лирикатә поетк иаҳасаб ала аасҭа, И. Коӷониа хараӡа еиҳа дыӷәӷәан аепикатәи алира - епикатәи ҟазшьақәа змоу ипоемақәа рыла. Урҭ рахьтә акызаҵәык – «Ашәаныуа Мырзаҟан» ауп аҭоурыхтә хҭыс темас иамоу. Иуа Коӷониа ҳлитератураҿы раԥхьаӡа акәны ахы икит алирикаҵәҟьа ажанр, ицәыригеит иара иаԥхьа аӡәгьы дызхымцәажәацыз атемақәа, апроблемақәа, апоезиатә бызшәа рзиԥшааит аԥсуа иԥсабара иашьашәалоу, иазгәакьоу адоуҳатә хазынахәқәа.
==Апоет иԥсҭазаара иалҵра==
Хыхь ишаҳҳәахьаз еиԥш, Иуа Коӷониа акыр иуадаҩын Москватәи иԥсҭазаара. Абас еиԥш иҭагылазаашьа иахҟьаны, дычмазаҩхеит, аха ичҳаны ус дааиуан, иҵара каижьуамызт. Насгьы ӷәӷәала игәы иасит иаби иаб иаҳәшьеи рыԥсра. Иуа Коӷониа [[Ииуль 14|1927]] шықәсазын дычмазаҩхоит. Уи еиҳа - еиҳа ичымазара аҽарӷәӷәон, аҵарагьы аусурагьы илымшо дышьҭанаҵеит. Ианамуӡа, Аԥсныҟа дааргеит, аратәи аҳауа зҩыда ихәоз џьшьа, аха усҟан ачымазара иара атәы ҟанаҵахьан. [[1928]] шықәса ииуль 14 рзы, аинститут алгаразы маҷк шигыз, иԥсҭазаара далҵит аԥсуа поезиа ашаеҵәа И. А. Коӷониа. Дагьыржит уи иқыҭа гәакьа Кәтол. 1965 шықәсазы апоет ибаҟа ықәдыргылеит Аҟәа амшын ахықәан.
Иуа Коӷониа иаалырҟьаны иԥсра гәалсра хьанҭаха ирзыҟалеит аԥсуа жәлар зегьы. Ажурнал «Еҵәаџьаа» аномерқәа руак ишеибгаз апоет иԥсра иазкны иҭыжьын. Иуа Коӷониа аԥсуа литератураҿы дзыԥсаз, иаамҭанымкәа иԥсра шаҟа ҳмилаҭ культура аҿиара еиҵанархаз атәы иахцәажәеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа: Д. Гәлиа, Ӡ. Дарсалиа, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, П. Ҷкадуа.
Д. Гәлиа иҩуан: «Ҳаԥыхьа далгоит ҳәа аҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи? Иҟалазеи – дычмазаҩуп ӷәӷәала, аҳақьымцәагьы дук изиқәгәыӷуам рҳәоит. Ари иара дыздыруа зегьы дыдыбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳауеит, аиҳарак аԥсуа литература знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡак агәкажьга. Убас иамуит ачымазара бааԥсы». М. Л. Аҳашба истатиаҿы ҳаԥхьоит: «Даҳцәыӡит мыцхәы ҳзықәгәыӷуаз аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсуа литература иампыҵабеит аԥсуа литература дгьыл иныҵшәаз аӡыхь бзиа, аӡыхь ду».
Апоет қәрахьымӡа иԥсра иазкны ажәеинраала иҩит Л. Кәыҵниа. Уаҟа уи иҩуан:
<poem>Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡом,
Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡом.
Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,
Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит!</poem>
Иуа Коӷониа иԥсра аԥсуа литературазы шаҟа ицәыӡ дууз атәы ибзианы иҳәеит апоет О. Демерџь-иԥа, уи иҭаацәара рахь ииҩыз асалам шәҟәы гәыҿкаагаҿы: «Уахынла амза аныҟам, аеҵәақәа ыҟоуп, аха илашьцоуп аԥсабара. Ишнеиуа, аҵх агәҭа ианынахыслак, игылоит ашаеҵәа ҳәа еҵәак. Егьырҭ аеҵәақәа зегьы рылымкаа, уи шаԥшаԥуеит, ишгылалак ашара ҟалоит, амрагьы хара имгакәа игылоит. Убри даҩызан ҳалмас Иуа, зегь рылымкаа дшаеҵәаха Аԥсны азы дгылан, дымрахахьан егьигмызт, аха дахьызмыгӡашаз, ҳагәнаҳара зықәшәаша, ачымазара даҳцәагеит».
Иуа Коӷониа ибаҩхатәра ду алшарақәа зегьы ихы иаирхәартә еиԥш аамҭа имоуит, игәахәтәы дахьнамыгӡеит иаџьал, иԥсынҵры кьаҿ. Насгьы, рхабар ыҟамкәа ибжьаӡит Москва аҵара аниҵоз иаԥиҵаз арҿиамҭақәа. Аха, ус шакәугьы, уи иҭынхеит ԥсра-ӡра зқәым апоемақәеи ажәеинраалақәеи. Апоет илирика зегьы дызҭагылаз аамҭа иазкуп, иепикатә ҩымҭақәа ракәзар, урҭ ажәытә ԥсҭазаара иадҳәалоуп, шьаҭасгьы ирымоуп, шамахамзар, ажәлар рфырхаҵара-ҭоурыхтә ҳәамҭақәа.
==Ахархәара змоу алитература==
*Хә. С. Бӷажәба. Аԥсуа литературазы. Аҟәа, 1960.
*Ш. Д. Инал-иԥа. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961ш.
*В. Л. Ҵнариа. Ашаеҵәа.Аҟәа, 1979ш.
*М. Т. Лашәриа. Ажәа аҳәаақәа. Аҟәа.1973ш.
*Б. А. Гәыргәлиа. Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974ш.
*М. Т. Лашәриа, И. А. Коӷониа иаԥҵамҭақәеи аԥсуа советтә поезиаҿы аепикатә жанрқәа рырҿиареи. Аҟәа, 1979 ш. (урысшәала).
*В. Б. Агрба. Аԥсуа поезиеи жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи. Қарҭ, 1970 ш.
*В. Л. Аҵнариа. Б.В. Шьынқәба ирҿиамҭа. Алирика. Аепос. Апоетика. Қарҭ, 1970 ш.(урысшәала)
*Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа. Аҟәа, 1974 ш. (урысшәала)
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи, Аҟәа, 1969ш.
*{{Аԥпа|902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-iua-abasovich Когониа Иуа Абасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ko%D3%B7onia-iua-abas-i%D2%A7a Коӷониа Иуа Абас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 14 рзы иԥсыз]]
lyec347828pb1dqdcde32lu5i02z3ag
171455
171318
2026-08-06T18:41:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171455
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иуа Абас-иԥа Коӷониа
|даҽа ахьӡ=Иуа Абасович Когониа
|афото=Когониа Иуа Абасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иуа Абас-иԥа Коӷониа
|аира арыцхә={{date|13|3|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|1928}}
|аԥсра аҭыԥ=Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Иуа Абас-иԥа Коӷониа''' ({{lang-ru|Иуа Абасович Когониа}}; {{date|13|3|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|14|7|1928}}, Кәтол ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Д. И. Гәлиа иаԥшьгарала еиҿкааз Кәтол ақыҭантәи ашкол даналга, 1919 ш. инаркны аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы (ашьҭахь – арҵаҩратә техникум). Араҟа аԥсуа бызшәа дирҵон Д. И. Гәлиа. Асеминариаҿы алитературатә кружок аусуреи анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» аҭыжьреи дрылахәын. 1924-1925 шш. рзы [[Аҟәа]] еиҿикааит алитературатәи адраматәи кружокқәа. Инапхгарала иҭрыжьуан анапылаҩыратә журнал «Аҿар рыбжьы». Акружокқәа хықәкы хадас ирыман ақалақьи ақыҭеи рҟны акультура-рккаратә усура амҩаԥгара, ахатәы бызшәа аиқәырхареи уи арҿиареи, ауааԥсыра рыҩнуҵҟатәи аҵарадара аԥыхра, алитераторцәа ҿарацәа ралԥшаара.
1925-1928 шш. раан И. Коӷониа аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҟны. [[Москва]] уи аԥсуа газеҭқәа ркорреспондентс дыҟан, Аҟәаҟа иааишьҭуан акультуратә ҵакы змаз аматериалқәа. Хара имгакәа иаби, иани, иаҳәшьа Камеи рыԥсҭазаара иалҵит. Аҭаацәара ду ныҟәызгоз дрымамкәа иаанхеит. Аӡын И. Коӷониа ашкол ахь данзымцоз ҟалалон иахәҭаз ашьаҵатәы амамзаара иахҟьаны. Абри иахҟьазгьы ыҟоуп игәабзиара ауашәшәырахараҿы. Аинститут далгаанӡа, ӷәӷәала дычмазаҩны Аҟәаҟа дааргеит. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иара дышьҭан Ахәҵа аҳаблан, Ҳаџьараҭ Аӡынба иҩнаҭаҿы. Араҟа ауп иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Ашьҭахь иԥсыбаҩ Кәтолҟа ииаган.
И. Коӷониа данхәҷыз инаркны жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа, алакәқәа, афырхаҵаратә ҳамҭақәа, жәлар рпоезиа, ажәаԥҟақәеи ажәарццакқәеи дрызҿлымҳан. Рыҩнаҭа лассы-лассы иаҭаалон Чагә Чаҵә иеиԥш иҟаз еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩцәа. Ишнеи-шнеиуаз афольклортә материалқәа шьаҭас иаиоуит ипоезиа, еиҳаракгьы ипоемақәа.
Агәаанагара злаҟоу ала, ажәеинраалақәа рыҩра далагеит арҵаҩратә семинариа данҭаз. Аха, ифольклортә анҵамҭақәа реиԥш, урҭ иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иаланеит 1920ш. инаркны. Раԥхьатәи истатиа «Аҵара шаҟа хәарҭара алоу!» анылеит агазеҭ «Аԥсны» (1920, №8), раԥхьатәи иажәеинрала «Аӷьыч рыцҳа» акәзаргьы, ари агазеҭ ианылеит (1920, №9).
И. Коӷониа авторс дрымоуп апоемақәа ааба («Абаҭаа Беслан», «Наҩеи Мзауҷи», «Хмыҷ Шәарыцаҩ», «Маршьанаа шықәибахыз» «Зосҳан Ачбеи Жанаа Беслан иԥацәеи», «Мшәагә кьаҿи Папба Рашьыҭи», «Ашәныуа Мырзаҟан», «Ашәба Данаҟаи аҟарач Баҟәыҟәи»). Апоемақәа ҩуп 1924-1925 шш. раан, насгьы Кәтол. Урҭ апоет ихаҭа дызхааныз аԥсуаа ажәытәтәи рыԥсҭазаара иазкуп. Убри аҟнытә, апоет дықәгылоит хьӡыртәҩык иаҳасабала, аобиктивтә-епикатә форма змоу ажәабжь еиҭаҳәаҩык иакәны. Урҭ ртема хадақәас иҟоуп – аиҩызара, агәрагара, ачарҳәара, афырхаҵара, аҳаҭыр, ашьаура. Апоемақәа ҩуп жәлар рҳәамҭақәеи ражәабжьқәеи рышьаҭала. Апоет ҟазарла ихы иаирхәоит афолклортә сиужетқәа, бызшәа лыԥшаахлагьы ицәыригоит. Апоемақәа зегьы рҟны апоет ихшыҩзышьҭра хадаҿы иҟоуп Аԥсуара, амилаҭтә етика, уи аныҟәгашьа.
И. Коӷониа иԥсы ҭанаҵы иҭыҵит ипоемақәа рышәҟәы «Апоемақәа. Ажәытә ажәабжьқәа» (Аҟәа, 1925). Ашьҭахь иҩымҭақәа реизгақәа зныкымкәа иҭыжьын. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа- Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа –Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
И. Коӷониа иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Б. Брик, Д. Голубков, И. Левитански, Р. Казакова, Д. Чачхалиа. Аиҭагақәа кьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа рҟны, хазы шәҟәқәангьы иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа, Ажәытә жәабжьқәа. Аҟәа, 1925.
*Ажәытә жәабжьқәа. (Апоемақәеи ажәеинраалақәеи аԥсуаа рыбзазашьа аҟнытә). Аҟәа, 1934: Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 1974.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Стихи и поэмы. Сухуми, 1972.
==Иҩымҭақәа==
===Раԥхьатәи аԥсуа поема===
Алитератураҭҵааҩцәа еицҿакны иазгәарҭоит Иуа Коӷониа иоуп ҳәа аԥсуа литератураҿы апоема ажанр хацзыркыз. Уи ипоемақәа жәлар рҳәамҭақәа шьаҭас ирымоуп, изызку атемақәа аамҭақәа зегьы рзы иактуалтәуп, ауаҩытәыҩсатә цәаҩа хадақәа рныԥшуеит: абзиабара, аиҩызара, аламыс, ачарҳәара. Аԥсуа школхәыҷқәа зегьы ирдыруеит Иуа Коӷониа ипоема «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан» уҳәа рҟынтә ацәаҳәақәа.
'''«Абаҭаа Беслани» «Наҩеии Мзауҷи»'''
И. Коӷониа ихьӡ кашәара ақәымкәа дҟазҵаз инеиҵыху аепикатә ҳәамҭақәа, апоемақәа роуп. Ипоемақәа, шамахамзар, зегьы шьаҭас ирымоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа, ҷыдала урҭ рҭоурых- фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Апоет ажәлар рырҿиамҭахь ихьаԥшра машәырны иҟамлеит. Апоемақәа иҿыцу аепиграф аҿы уи ихаҭа иҳәоит урҭ рыҩра игәазырԥхаз абиԥара ҿыцқәа рзы аиқәырхара шакәу:
<poem>Саҟәыҵыр, исымҩыр,
Ибжьаӡӡоит иара,
Иахаану маҷхар,
Ирхашҭӡоит жәлара.</poem>
Иуа Коӷониа иқәҿиарақәа иреиҳауп сахьаркырала аҩымҭақәа зегьы иаарылукаартә иҟоу апоема «Абаҭаа Беслан». Егьырҭ ипоемақәа рҟны еиԥш, ари апоемаҿгьы апоет иҭихуеит афырхаҵа хада иҭеиҭыԥш:
<poem>Аԥсны иааӡаз Абаҭаа
Дхаҵа ӷьеҩын иаамҭала.
Чаԥашьалеи ԥшра-сахьалеи
Дкаҷҷа-каҷҷон мра ҳасабла…</poem>
Алитератор [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа|В. Аҵнариа]] иҩуан: «Аԥсуа литератураҿы ҳара иҳамам Беслан ихаҿсахьа аҟны еиԥш аԥсуа иламыси, иуаҩреи, ихаҵареи, иаамысҭашәареи абысҟак еицнеиуа, ихеибарҭәаауа иҳаракны иахьаарԥшу даҽа ҩымҭак» ҳәа.
'''«Наҩеии Мзаҷи»''' Уаанӡа ҳзыхцәажәоз апоема аасҭа алирикатә цәа ахоуп аҩымҭа «Наҩеии Мзауҷи». Уи зызку аиҩызареи абзиабареи – апоет иаҳа алшара ирҭоит аепикатә ҳәамҭа лирикала аарԥшразы. Араҟа еилаӡҩеит аепикатә жәабжьеиҭаҳәареи алирика - цәанырратә хәшьареи. Алирика-епикатә поема «Наҩеии Мзаҷи» асиужет шьаҭас иамоуп жәлар рҳәамҭа. Ари аҩымҭа ишьақәнарӷәӷәоит ажәлар еицырзеиԥшу, урҭ рдоуҳатә зҩыдара злыжжуа ахшыҩҵак: нҵыра амам ацәгьара шьаҭас измоу анасыԥ, аиааира агоит аиаша. Адраматә ҟазшьа амоуп, еибарххоуп асиужет. Мыцхәы бзиа еибабоз ҩыџьа аиқәлацәа, аигәылацәа, аиуацәа Наҩеии Мзауҷи еснагь еицын, шәарыцара, ныҟәара еиццалон, аха ҽнак Наҩеи ԥҳәыс ссирк дааигеит:
<poem>Лара мыцхәы дыԥшӡаӡан,
Лычаԥашьак митәӡан,
Ҟазшьалагь дхааӡан,
Зегь рыла дссирны дшан.</poem>
Мзауҷ бзиа дибеит иҩыза иԥҳәыс. Иҩызагьы уи иахырҟьаны дҭеирхоит. Аха аиаша ахы цәырнагоит. Иуа Коӷониа ипоемақәа зегьы зызку «аԥсуара» ҳәа азеиԥш хьӡы змоу, аԥсуа жәлар зқьышықәсала идырҿиаз аетика-моралтә дунеи, ауаҩра, аламыс уҳәа рыхьчара, рзышәаҳәара ауп, ацәгьа ҟазҵо иахьырхәроуп. Урҭ рҟны апоезиа бызшәа ҳаракыла ашәа рхиҳәаауеит аламыс шьаҭас измоу афырхаҵара, ҳәаа змам абзиабареи аиҩызареи, иҿаԥиҽуеит зхы мацара ада хәыцырҭа змам ауаа гьангьашқәа, ахамаԥагьара бзамыҟә, ақәылара-еимҵәарақәа уҳәа уб егь.
Ажәакала, И. Коӷониа апоемақәа рыла зегьы еицгәарҭаратәы иҟаиҵеит ижәлар рдоуҳатә беиара иахылҵыз, наунагӡа ԥсра зқәым ауаҩытәыҩса иреиӷьӡоу иҟазшьақәа: аламыс, ақьиара, агәымшәара. («Ҳанифа-ԥшӡа», «Жанаа Беслан иԥацәа», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» …).
===Иуа Коӷониа илирика===
Апоет дышқәыԥшӡаз еиликааит аԥсуа жәлар рҿаԥхьа идыз ауалԥшьа. Зааӡатәи иажәеинраалак аҿы иҩуан: «Иааулап ҳара ҳауаажәлар рзы аус!».
Иуа Коӷониа еицеиԥшны ицааиуан алирикеи аепоси, [[аԥсуа литература]]ҿы деицырдыруа, ихьӡ камшәо дҟазҵаз ипоемақәа шракәугьы. Лирикк иаҳасаб ала, усҟантәи аԥсуа поетцәа даарылукааратәы дызлаҟалаз, уи инаҵшьны ицәыригоит ихатә субиективтә дунеи, ишиашоу иааирԥшуеит аԥсҭазаареи аԥсабареи рцәырҵрақәа издырҵысуа ацәаныррақәа. Уи ипоезиа дахәаԥшуеит аԥсы иауазны, агәы иаҭырџьманны. Иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа ҟазшьа хадас ирымоуп ауаҩытәыҩса иҩныҵҟатәи идоуҳатә дунеи иашьашәалоу агәҭыхаҳәарақәа, агәҭахәыцрақәа, ауасиаҭҳәара. Уи заа иҽырҟәиҭхеит афилософиатә, алабжьаратә ҟазшьа змаз Д. Гәлиа ипоезиа, иааџьоушьаратәы ирласны иалихит апоезиаҿы ихатәы мҩа. Апоет уа амцхә игәы дырцыхцыхуан аԥсҭазаараҿы иԥылоз абзиеи ацәгьеи, агәышьҭыхра изҭоз асахьақәеи, игәы изырхьуаз ацәырҵрақәеи. Уи илира еиуеиԥшым абжьырацәа зхылҵуа музыкатә инструментуп.
Иуа Коӷониа илирикатә мчхара зегь реиҳа иааԥшит Аԥсны аԥсабара блахкыга асахьақәа раарԥшраҿы. Уи апоезиатә лирика улаԥш ихгыларатәы ацәыргара дшазҟазоу шаҳаҭра руеит ажәеинраалақәа «Ашәарыцаҩ ашьха», «Аӡын ҵхы», «Аҵых ҵәца», «Аӡын мшы», «Ааԥынтәи ахәылбыҽха» уҳәа убас егь. Уаҟа ӷәӷәала еиларсуп апоет ицәаныррақәеи аԥсабара адәныҟатәи асахьақәеи.
Лирикатә поетк иаҳасаб ала аасҭа, И. Коӷониа хараӡа еиҳа дыӷәӷәан аепикатәи алира - епикатәи ҟазшьақәа змоу ипоемақәа рыла. Урҭ рахьтә акызаҵәык – «Ашәаныуа Мырзаҟан» ауп аҭоурыхтә хҭыс темас иамоу. Иуа Коӷониа ҳлитератураҿы раԥхьаӡа акәны ахы икит алирикаҵәҟьа ажанр, ицәыригеит иара иаԥхьа аӡәгьы дызхымцәажәацыз атемақәа, апроблемақәа, апоезиатә бызшәа рзиԥшааит аԥсуа иԥсабара иашьашәалоу, иазгәакьоу адоуҳатә хазынахәқәа.
==Апоет иԥсҭазаара иалҵра==
Хыхь ишаҳҳәахьаз еиԥш, Иуа Коӷониа акыр иуадаҩын Москватәи иԥсҭазаара. Абас еиԥш иҭагылазаашьа иахҟьаны, дычмазаҩхеит, аха ичҳаны ус дааиуан, иҵара каижьуамызт. Насгьы ӷәӷәала игәы иасит иаби иаб иаҳәшьеи рыԥсра. Иуа Коӷониа [[Ииуль 14|1927]] шықәсазын дычмазаҩхоит. Уи еиҳа - еиҳа ичымазара аҽарӷәӷәон, аҵарагьы аусурагьы илымшо дышьҭанаҵеит. Ианамуӡа, Аԥсныҟа дааргеит, аратәи аҳауа зҩыда ихәоз џьшьа, аха усҟан ачымазара иара атәы ҟанаҵахьан. [[1928]] шықәса ииуль 14 рзы, аинститут алгаразы маҷк шигыз, иԥсҭазаара далҵит аԥсуа поезиа ашаеҵәа И. А. Коӷониа. Дагьыржит уи иқыҭа гәакьа Кәтол. 1965 шықәсазы апоет ибаҟа ықәдыргылеит Аҟәа амшын ахықәан.
Иуа Коӷониа иаалырҟьаны иԥсра гәалсра хьанҭаха ирзыҟалеит аԥсуа жәлар зегьы. Ажурнал «Еҵәаџьаа» аномерқәа руак ишеибгаз апоет иԥсра иазкны иҭыжьын. Иуа Коӷониа аԥсуа литератураҿы дзыԥсаз, иаамҭанымкәа иԥсра шаҟа ҳмилаҭ культура аҿиара еиҵанархаз атәы иахцәажәеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа: Д. Гәлиа, Ӡ. Дарсалиа, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, П. Ҷкадуа.
Д. Гәлиа иҩуан: «Ҳаԥыхьа далгоит ҳәа аҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи? Иҟалазеи – дычмазаҩуп ӷәӷәала, аҳақьымцәагьы дук изиқәгәыӷуам рҳәоит. Ари иара дыздыруа зегьы дыдыбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳауеит, аиҳарак аԥсуа литература знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡак агәкажьга. Убас иамуит ачымазара бааԥсы». М. Л. Аҳашба истатиаҿы ҳаԥхьоит: «Даҳцәыӡит мыцхәы ҳзықәгәыӷуаз аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсуа литература иампыҵабеит аԥсуа литература дгьыл иныҵшәаз аӡыхь бзиа, аӡыхь ду».
Апоет қәрахьымӡа иԥсра иазкны ажәеинраала иҩит Л. Кәыҵниа. Уаҟа уи иҩуан:
<poem>Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡом,
Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡом.
Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,
Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит!</poem>
Иуа Коӷониа иԥсра аԥсуа литературазы шаҟа ицәыӡ дууз атәы ибзианы иҳәеит апоет О. Демерџь-иԥа, уи иҭаацәара рахь ииҩыз асалам шәҟәы гәыҿкаагаҿы: «Уахынла амза аныҟам, аеҵәақәа ыҟоуп, аха илашьцоуп аԥсабара. Ишнеиуа, аҵх агәҭа ианынахыслак, игылоит ашаеҵәа ҳәа еҵәак. Егьырҭ аеҵәақәа зегьы рылымкаа, уи шаԥшаԥуеит, ишгылалак ашара ҟалоит, амрагьы хара имгакәа игылоит. Убри даҩызан ҳалмас Иуа, зегь рылымкаа дшаеҵәаха Аԥсны азы дгылан, дымрахахьан егьигмызт, аха дахьызмыгӡашаз, ҳагәнаҳара зықәшәаша, ачымазара даҳцәагеит».
Иуа Коӷониа ибаҩхатәра ду алшарақәа зегьы ихы иаирхәартә еиԥш аамҭа имоуит, игәахәтәы дахьнамыгӡеит иаџьал, иԥсынҵры кьаҿ. Насгьы, рхабар ыҟамкәа ибжьаӡит Москва аҵара аниҵоз иаԥиҵаз арҿиамҭақәа. Аха, ус шакәугьы, уи иҭынхеит ԥсра-ӡра зқәым апоемақәеи ажәеинраалақәеи. Апоет илирика зегьы дызҭагылаз аамҭа иазкуп, иепикатә ҩымҭақәа ракәзар, урҭ ажәытә ԥсҭазаара иадҳәалоуп, шьаҭасгьы ирымоуп, шамахамзар, ажәлар рфырхаҵара-ҭоурыхтә ҳәамҭақәа.
==Ахархәара змоу алитература==
*Хә. С. Бӷажәба. Аԥсуа литературазы. Аҟәа, 1960.
*Ш. Д. Инал-иԥа. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961ш.
*В. Л. Ҵнариа. Ашаеҵәа.Аҟәа, 1979ш.
*М. Т. Лашәриа. Ажәа аҳәаақәа. Аҟәа.1973ш.
*Б. А. Гәыргәлиа. Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974ш.
*М. Т. Лашәриа, И. А. Коӷониа иаԥҵамҭақәеи аԥсуа советтә поезиаҿы аепикатә жанрқәа рырҿиареи. Аҟәа, 1979 ш. (урысшәала).
*В. Б. Агрба. Аԥсуа поезиеи жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи. Қарҭ, 1970 ш.
*В. Л. Аҵнариа. Б.В. Шьынқәба ирҿиамҭа. Алирика. Аепос. Апоетика. Қарҭ, 1970 ш.(урысшәала)
*Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа. Аҟәа, 1974 ш. (урысшәала)
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи, Аҟәа, 1969ш.
*{{Аԥпа|902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-iua-abasovich Когониа Иуа Абасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ko%D3%B7onia-iua-abas-i%D2%A7a Коӷониа Иуа Абас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 14 рзы иԥсыз]]
nq76xentmvres9eh28w7l51bx3rvwhw
171615
171455
2026-08-06T20:21:46Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171615
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иуа Абас-иԥа Коӷониа
|даҽа ахьӡ=Иуа Абасович Когониа
|афото=Когониа Иуа Абасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иуа Абас-иԥа Коӷониа
|аира арыцхә={{date|13|3|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|1928}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Иуа Абас-иԥа Коӷониа''' ({{lang-ru|Иуа Абасович Когониа}}; {{date|13|3|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|14|7|1928}}, Кәтол ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Д. И. Гәлиа иаԥшьгарала еиҿкааз Кәтол ақыҭантәи ашкол даналга, 1919 ш. инаркны аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә семинариаҿы (ашьҭахь – арҵаҩратә техникум). Араҟа аԥсуа бызшәа дирҵон Д. И. Гәлиа. Асеминариаҿы алитературатә кружок аусуреи анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» аҭыжьреи дрылахәын. 1924-1925 шш. рзы [[Аҟәа]] еиҿикааит алитературатәи адраматәи кружокқәа. Инапхгарала иҭрыжьуан анапылаҩыратә журнал «Аҿар рыбжьы». Акружокқәа хықәкы хадас ирыман ақалақьи ақыҭеи рҟны акультура-рккаратә усура амҩаԥгара, ахатәы бызшәа аиқәырхареи уи арҿиареи, ауааԥсыра рыҩнуҵҟатәи аҵарадара аԥыхра, алитераторцәа ҿарацәа ралԥшаара.
1925-1928 шш. раан И. Коӷониа аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҟны. [[Москва]] уи аԥсуа газеҭқәа ркорреспондентс дыҟан, Аҟәаҟа иааишьҭуан акультуратә ҵакы змаз аматериалқәа. Хара имгакәа иаби, иани, иаҳәшьа Камеи рыԥсҭазаара иалҵит. Аҭаацәара ду ныҟәызгоз дрымамкәа иаанхеит. Аӡын И. Коӷониа ашкол ахь данзымцоз ҟалалон иахәҭаз ашьаҵатәы амамзаара иахҟьаны. Абри иахҟьазгьы ыҟоуп игәабзиара ауашәшәырахараҿы. Аинститут далгаанӡа, ӷәӷәала дычмазаҩны Аҟәаҟа дааргеит. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иара дышьҭан Ахәҵа аҳаблан, Ҳаџьараҭ Аӡынба иҩнаҭаҿы. Араҟа ауп иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Ашьҭахь иԥсыбаҩ Кәтолҟа ииаган.
И. Коӷониа данхәҷыз инаркны жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа, алакәқәа, афырхаҵаратә ҳамҭақәа, жәлар рпоезиа, ажәаԥҟақәеи ажәарццакқәеи дрызҿлымҳан. Рыҩнаҭа лассы-лассы иаҭаалон Чагә Чаҵә иеиԥш иҟаз еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩцәа. Ишнеи-шнеиуаз афольклортә материалқәа шьаҭас иаиоуит ипоезиа, еиҳаракгьы ипоемақәа.
Агәаанагара злаҟоу ала, ажәеинраалақәа рыҩра далагеит арҵаҩратә семинариа данҭаз. Аха, ифольклортә анҵамҭақәа реиԥш, урҭ иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иаланеит 1920ш. инаркны. Раԥхьатәи истатиа «Аҵара шаҟа хәарҭара алоу!» анылеит агазеҭ «Аԥсны» (1920, №8), раԥхьатәи иажәеинрала «Аӷьыч рыцҳа» акәзаргьы, ари агазеҭ ианылеит (1920, №9).
И. Коӷониа авторс дрымоуп апоемақәа ааба («Абаҭаа Беслан», «Наҩеи Мзауҷи», «Хмыҷ Шәарыцаҩ», «Маршьанаа шықәибахыз» «Зосҳан Ачбеи Жанаа Беслан иԥацәеи», «Мшәагә кьаҿи Папба Рашьыҭи», «Ашәныуа Мырзаҟан», «Ашәба Данаҟаи аҟарач Баҟәыҟәи»). Апоемақәа ҩуп 1924-1925 шш. раан, насгьы Кәтол. Урҭ апоет ихаҭа дызхааныз аԥсуаа ажәытәтәи рыԥсҭазаара иазкуп. Убри аҟнытә, апоет дықәгылоит хьӡыртәҩык иаҳасабала, аобиктивтә-епикатә форма змоу ажәабжь еиҭаҳәаҩык иакәны. Урҭ ртема хадақәас иҟоуп – аиҩызара, агәрагара, ачарҳәара, афырхаҵара, аҳаҭыр, ашьаура. Апоемақәа ҩуп жәлар рҳәамҭақәеи ражәабжьқәеи рышьаҭала. Апоет ҟазарла ихы иаирхәоит афолклортә сиужетқәа, бызшәа лыԥшаахлагьы ицәыригоит. Апоемақәа зегьы рҟны апоет ихшыҩзышьҭра хадаҿы иҟоуп Аԥсуара, амилаҭтә етика, уи аныҟәгашьа.
И. Коӷониа иԥсы ҭанаҵы иҭыҵит ипоемақәа рышәҟәы «Апоемақәа. Ажәытә ажәабжьқәа» (Аҟәа, 1925). Ашьҭахь иҩымҭақәа реизгақәа зныкымкәа иҭыжьын. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа- Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа –Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
И. Коӷониа иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Б. Брик, Д. Голубков, И. Левитански, Р. Казакова, Д. Чачхалиа. Аиҭагақәа кьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа рҟны, хазы шәҟәқәангьы иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа, Ажәытә жәабжьқәа. Аҟәа, 1925.
*Ажәытә жәабжьқәа. (Апоемақәеи ажәеинраалақәеи аԥсуаа рыбзазашьа аҟнытә). Аҟәа, 1934: Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Асалам шәҟәқәа. Аҟәа, 1974.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Избранное. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Стихи и поэмы. Сухуми, 1972.
==Иҩымҭақәа==
===Раԥхьатәи аԥсуа поема===
Алитератураҭҵааҩцәа еицҿакны иазгәарҭоит Иуа Коӷониа иоуп ҳәа аԥсуа литератураҿы апоема ажанр хацзыркыз. Уи ипоемақәа жәлар рҳәамҭақәа шьаҭас ирымоуп, изызку атемақәа аамҭақәа зегьы рзы иактуалтәуп, ауаҩытәыҩсатә цәаҩа хадақәа рныԥшуеит: абзиабара, аиҩызара, аламыс, ачарҳәара. Аԥсуа школхәыҷқәа зегьы ирдыруеит Иуа Коӷониа ипоема «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан» уҳәа рҟынтә ацәаҳәақәа.
'''«Абаҭаа Беслани» «Наҩеии Мзауҷи»'''
И. Коӷониа ихьӡ кашәара ақәымкәа дҟазҵаз инеиҵыху аепикатә ҳәамҭақәа, апоемақәа роуп. Ипоемақәа, шамахамзар, зегьы шьаҭас ирымоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа, ҷыдала урҭ рҭоурых- фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Апоет ажәлар рырҿиамҭахь ихьаԥшра машәырны иҟамлеит. Апоемақәа иҿыцу аепиграф аҿы уи ихаҭа иҳәоит урҭ рыҩра игәазырԥхаз абиԥара ҿыцқәа рзы аиқәырхара шакәу:
<poem>Саҟәыҵыр, исымҩыр,
Ибжьаӡӡоит иара,
Иахаану маҷхар,
Ирхашҭӡоит жәлара.</poem>
Иуа Коӷониа иқәҿиарақәа иреиҳауп сахьаркырала аҩымҭақәа зегьы иаарылукаартә иҟоу апоема «Абаҭаа Беслан». Егьырҭ ипоемақәа рҟны еиԥш, ари апоемаҿгьы апоет иҭихуеит афырхаҵа хада иҭеиҭыԥш:
<poem>Аԥсны иааӡаз Абаҭаа
Дхаҵа ӷьеҩын иаамҭала.
Чаԥашьалеи ԥшра-сахьалеи
Дкаҷҷа-каҷҷон мра ҳасабла…</poem>
Алитератор [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа|В. Аҵнариа]] иҩуан: «Аԥсуа литератураҿы ҳара иҳамам Беслан ихаҿсахьа аҟны еиԥш аԥсуа иламыси, иуаҩреи, ихаҵареи, иаамысҭашәареи абысҟак еицнеиуа, ихеибарҭәаауа иҳаракны иахьаарԥшу даҽа ҩымҭак» ҳәа.
'''«Наҩеии Мзаҷи»''' Уаанӡа ҳзыхцәажәоз апоема аасҭа алирикатә цәа ахоуп аҩымҭа «Наҩеии Мзауҷи». Уи зызку аиҩызареи абзиабареи – апоет иаҳа алшара ирҭоит аепикатә ҳәамҭа лирикала аарԥшразы. Араҟа еилаӡҩеит аепикатә жәабжьеиҭаҳәареи алирика - цәанырратә хәшьареи. Алирика-епикатә поема «Наҩеии Мзаҷи» асиужет шьаҭас иамоуп жәлар рҳәамҭа. Ари аҩымҭа ишьақәнарӷәӷәоит ажәлар еицырзеиԥшу, урҭ рдоуҳатә зҩыдара злыжжуа ахшыҩҵак: нҵыра амам ацәгьара шьаҭас измоу анасыԥ, аиааира агоит аиаша. Адраматә ҟазшьа амоуп, еибарххоуп асиужет. Мыцхәы бзиа еибабоз ҩыџьа аиқәлацәа, аигәылацәа, аиуацәа Наҩеии Мзауҷи еснагь еицын, шәарыцара, ныҟәара еиццалон, аха ҽнак Наҩеи ԥҳәыс ссирк дааигеит:
<poem>Лара мыцхәы дыԥшӡаӡан,
Лычаԥашьак митәӡан,
Ҟазшьалагь дхааӡан,
Зегь рыла дссирны дшан.</poem>
Мзауҷ бзиа дибеит иҩыза иԥҳәыс. Иҩызагьы уи иахырҟьаны дҭеирхоит. Аха аиаша ахы цәырнагоит. Иуа Коӷониа ипоемақәа зегьы зызку «аԥсуара» ҳәа азеиԥш хьӡы змоу, аԥсуа жәлар зқьышықәсала идырҿиаз аетика-моралтә дунеи, ауаҩра, аламыс уҳәа рыхьчара, рзышәаҳәара ауп, ацәгьа ҟазҵо иахьырхәроуп. Урҭ рҟны апоезиа бызшәа ҳаракыла ашәа рхиҳәаауеит аламыс шьаҭас измоу афырхаҵара, ҳәаа змам абзиабареи аиҩызареи, иҿаԥиҽуеит зхы мацара ада хәыцырҭа змам ауаа гьангьашқәа, ахамаԥагьара бзамыҟә, ақәылара-еимҵәарақәа уҳәа уб егь.
Ажәакала, И. Коӷониа апоемақәа рыла зегьы еицгәарҭаратәы иҟаиҵеит ижәлар рдоуҳатә беиара иахылҵыз, наунагӡа ԥсра зқәым ауаҩытәыҩса иреиӷьӡоу иҟазшьақәа: аламыс, ақьиара, агәымшәара. («Ҳанифа-ԥшӡа», «Жанаа Беслан иԥацәа», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» …).
===Иуа Коӷониа илирика===
Апоет дышқәыԥшӡаз еиликааит аԥсуа жәлар рҿаԥхьа идыз ауалԥшьа. Зааӡатәи иажәеинраалак аҿы иҩуан: «Иааулап ҳара ҳауаажәлар рзы аус!».
Иуа Коӷониа еицеиԥшны ицааиуан алирикеи аепоси, [[аԥсуа литература]]ҿы деицырдыруа, ихьӡ камшәо дҟазҵаз ипоемақәа шракәугьы. Лирикк иаҳасаб ала, усҟантәи аԥсуа поетцәа даарылукааратәы дызлаҟалаз, уи инаҵшьны ицәыригоит ихатә субиективтә дунеи, ишиашоу иааирԥшуеит аԥсҭазаареи аԥсабареи рцәырҵрақәа издырҵысуа ацәаныррақәа. Уи ипоезиа дахәаԥшуеит аԥсы иауазны, агәы иаҭырџьманны. Иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа ҟазшьа хадас ирымоуп ауаҩытәыҩса иҩныҵҟатәи идоуҳатә дунеи иашьашәалоу агәҭыхаҳәарақәа, агәҭахәыцрақәа, ауасиаҭҳәара. Уи заа иҽырҟәиҭхеит афилософиатә, алабжьаратә ҟазшьа змаз Д. Гәлиа ипоезиа, иааџьоушьаратәы ирласны иалихит апоезиаҿы ихатәы мҩа. Апоет уа амцхә игәы дырцыхцыхуан аԥсҭазаараҿы иԥылоз абзиеи ацәгьеи, агәышьҭыхра изҭоз асахьақәеи, игәы изырхьуаз ацәырҵрақәеи. Уи илира еиуеиԥшым абжьырацәа зхылҵуа музыкатә инструментуп.
Иуа Коӷониа илирикатә мчхара зегь реиҳа иааԥшит Аԥсны аԥсабара блахкыга асахьақәа раарԥшраҿы. Уи апоезиатә лирика улаԥш ихгыларатәы ацәыргара дшазҟазоу шаҳаҭра руеит ажәеинраалақәа «Ашәарыцаҩ ашьха», «Аӡын ҵхы», «Аҵых ҵәца», «Аӡын мшы», «Ааԥынтәи ахәылбыҽха» уҳәа убас егь. Уаҟа ӷәӷәала еиларсуп апоет ицәаныррақәеи аԥсабара адәныҟатәи асахьақәеи.
Лирикатә поетк иаҳасаб ала аасҭа, И. Коӷониа хараӡа еиҳа дыӷәӷәан аепикатәи алира - епикатәи ҟазшьақәа змоу ипоемақәа рыла. Урҭ рахьтә акызаҵәык – «Ашәаныуа Мырзаҟан» ауп аҭоурыхтә хҭыс темас иамоу. Иуа Коӷониа ҳлитератураҿы раԥхьаӡа акәны ахы икит алирикаҵәҟьа ажанр, ицәыригеит иара иаԥхьа аӡәгьы дызхымцәажәацыз атемақәа, апроблемақәа, апоезиатә бызшәа рзиԥшааит аԥсуа иԥсабара иашьашәалоу, иазгәакьоу адоуҳатә хазынахәқәа.
==Апоет иԥсҭазаара иалҵра==
Хыхь ишаҳҳәахьаз еиԥш, Иуа Коӷониа акыр иуадаҩын Москватәи иԥсҭазаара. Абас еиԥш иҭагылазаашьа иахҟьаны, дычмазаҩхеит, аха ичҳаны ус дааиуан, иҵара каижьуамызт. Насгьы ӷәӷәала игәы иасит иаби иаб иаҳәшьеи рыԥсра. Иуа Коӷониа [[Ииуль 14|1927]] шықәсазын дычмазаҩхоит. Уи еиҳа - еиҳа ичымазара аҽарӷәӷәон, аҵарагьы аусурагьы илымшо дышьҭанаҵеит. Ианамуӡа, Аԥсныҟа дааргеит, аратәи аҳауа зҩыда ихәоз џьшьа, аха усҟан ачымазара иара атәы ҟанаҵахьан. [[1928]] шықәса ииуль 14 рзы, аинститут алгаразы маҷк шигыз, иԥсҭазаара далҵит аԥсуа поезиа ашаеҵәа И. А. Коӷониа. Дагьыржит уи иқыҭа гәакьа Кәтол. 1965 шықәсазы апоет ибаҟа ықәдыргылеит Аҟәа амшын ахықәан.
Иуа Коӷониа иаалырҟьаны иԥсра гәалсра хьанҭаха ирзыҟалеит аԥсуа жәлар зегьы. Ажурнал «Еҵәаџьаа» аномерқәа руак ишеибгаз апоет иԥсра иазкны иҭыжьын. Иуа Коӷониа аԥсуа литератураҿы дзыԥсаз, иаамҭанымкәа иԥсра шаҟа ҳмилаҭ культура аҿиара еиҵанархаз атәы иахцәажәеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа: Д. Гәлиа, Ӡ. Дарсалиа, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, П. Ҷкадуа.
Д. Гәлиа иҩуан: «Ҳаԥыхьа далгоит ҳәа аҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи? Иҟалазеи – дычмазаҩуп ӷәӷәала, аҳақьымцәагьы дук изиқәгәыӷуам рҳәоит. Ари иара дыздыруа зегьы дыдыбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳауеит, аиҳарак аԥсуа литература знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡак агәкажьга. Убас иамуит ачымазара бааԥсы». М. Л. Аҳашба истатиаҿы ҳаԥхьоит: «Даҳцәыӡит мыцхәы ҳзықәгәыӷуаз аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсуа литература иампыҵабеит аԥсуа литература дгьыл иныҵшәаз аӡыхь бзиа, аӡыхь ду».
Апоет қәрахьымӡа иԥсра иазкны ажәеинраала иҩит Л. Кәыҵниа. Уаҟа уи иҩуан:
<poem>Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡом,
Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡом.
Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,
Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит!</poem>
Иуа Коӷониа иԥсра аԥсуа литературазы шаҟа ицәыӡ дууз атәы ибзианы иҳәеит апоет О. Демерџь-иԥа, уи иҭаацәара рахь ииҩыз асалам шәҟәы гәыҿкаагаҿы: «Уахынла амза аныҟам, аеҵәақәа ыҟоуп, аха илашьцоуп аԥсабара. Ишнеиуа, аҵх агәҭа ианынахыслак, игылоит ашаеҵәа ҳәа еҵәак. Егьырҭ аеҵәақәа зегьы рылымкаа, уи шаԥшаԥуеит, ишгылалак ашара ҟалоит, амрагьы хара имгакәа игылоит. Убри даҩызан ҳалмас Иуа, зегь рылымкаа дшаеҵәаха Аԥсны азы дгылан, дымрахахьан егьигмызт, аха дахьызмыгӡашаз, ҳагәнаҳара зықәшәаша, ачымазара даҳцәагеит».
Иуа Коӷониа ибаҩхатәра ду алшарақәа зегьы ихы иаирхәартә еиԥш аамҭа имоуит, игәахәтәы дахьнамыгӡеит иаџьал, иԥсынҵры кьаҿ. Насгьы, рхабар ыҟамкәа ибжьаӡит Москва аҵара аниҵоз иаԥиҵаз арҿиамҭақәа. Аха, ус шакәугьы, уи иҭынхеит ԥсра-ӡра зқәым апоемақәеи ажәеинраалақәеи. Апоет илирика зегьы дызҭагылаз аамҭа иазкуп, иепикатә ҩымҭақәа ракәзар, урҭ ажәытә ԥсҭазаара иадҳәалоуп, шьаҭасгьы ирымоуп, шамахамзар, ажәлар рфырхаҵара-ҭоурыхтә ҳәамҭақәа.
==Ахархәара змоу алитература==
*Хә. С. Бӷажәба. Аԥсуа литературазы. Аҟәа, 1960.
*Ш. Д. Инал-иԥа. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961ш.
*В. Л. Ҵнариа. Ашаеҵәа.Аҟәа, 1979ш.
*М. Т. Лашәриа. Ажәа аҳәаақәа. Аҟәа.1973ш.
*Б. А. Гәыргәлиа. Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974ш.
*М. Т. Лашәриа, И. А. Коӷониа иаԥҵамҭақәеи аԥсуа советтә поезиаҿы аепикатә жанрқәа рырҿиареи. Аҟәа, 1979 ш. (урысшәала).
*В. Б. Агрба. Аԥсуа поезиеи жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи. Қарҭ, 1970 ш.
*В. Л. Аҵнариа. Б.В. Шьынқәба ирҿиамҭа. Алирика. Аепос. Апоетика. Қарҭ, 1970 ш.(урысшәала)
*Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа. Аҟәа, 1974 ш. (урысшәала)
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи, Аҟәа, 1969ш.
*{{Аԥпа|902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-iua-abasovich Когониа Иуа Абасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ko%D3%B7onia-iua-abas-i%D2%A7a Коӷониа Иуа Абас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 14 рзы иԥсыз]]
2zdwcs52tq6td1zwyhg3vxytb310ar8
Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа
0
17103
171246
170344
2026-08-06T17:59:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171246
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷанба Самсон Иаков-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чанба Самсон Яковлевич
|афото=Чанба Самсон Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷанба Самсон Иаков-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|6|1886}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1937
|аусура=аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы
}}
'''Ҷанба Самсон Иаков-иԥа''' ({{lang-ru|Чанба Самсон Яковлевич}}; {{date|18|6|1886}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – 1937) – аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аԥсны, Драндатәи ауахәаматә школ далгеит, иара убас Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи, Қәҭешьтәи ақыҭанхамҩатә школи (1907). Аԥсныҟа даныхынҳә аԥсуа бызшәа дирҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, аха арҵаҩра азы аршаҳаҭга ахьимамыз азы иусура ааныркылеит. Ашьҭахь Хонтәи (Қырҭтәыла) арҵаҩратә семинариа дҭалеит. 1914 ш. иҵара даналга аԥсуа қыҭақәа рҟны алагарҭатә школқәа реиҳабыс дҟарҵеит, аԥхьа [[Кәтол]] ақыҭан, нас, 1915 ш. [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан. Усҟан Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь днашьҭын аҭыԥантәи афельдшер иԥҳа Аҟәатәи аҳәса ргимназиа иалгахьаз Елена Никонор-иԥҳа Гоиден. Хара имгакәа С. Ҷанбеи лареи рыԥсҭазаара еиларҵоит.
Кәыдрытәи аучасткаҿы С. Ҷанба акультура-рккаратә усура ду мҩаԥигон.
1916 ш. инаркны С. Ҷанба Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҟаз алагарҭатә школ напхгаҩыс даман, араҟа аԥсуа бызшәеи агеографиеи рзы рҵаҩысгьы дыҟан. Аҵаҩцәа рзы хәарҭара алоуп, хымԥадагьы иахәҭоуп ҳәа дахәаԥшуан аҭоурыхи, агеографиеи, атәылаҿацә гәакьа акультуреи рганахьала адырра рыҭара, ихаҭагьы ари ахырхарҭала илиршоз рацәан.
1918-1920 шш. раан Аԥсны Жәлар Рсовет далан.
Аԥсны Жәлар Рсовет аҟны иара, насгьы Д. И. Аланиа, М. К. Цагәриа, И. Маан иаԥырҵеит аоппозициатә гәыԥ «ихьыԥшым асоциалистцәа». Аԥсни аԥсуа жәлари ринтересқәа рыхьчон. 1921-1925, 1930-1932 шш. раан ССР Аԥсны аҵара азы Жәлар Ркомиссариат напхгара аиҭон. Жәлар ркомиссарк иаҳасабала С. Ҷанба зныкымкәа далахәын, дагьықәгылон [[Москва]] 1923-1924 шш. раан имҩаԥысуаз аидгылатәи автономтәи республикақәа аҵара азы жәлар ркомиссарцәа реилацәажәарақәа. 1923-1928 шш. рзы – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредактор хадас дыҟан. 1923 -1930 шш. раан – ССР Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет дахантәаҩын. Иара убас Қырҭтәыла Ацентртә Анагӡаратә Комитети, Аахыҵ-Кавказтәи Ацентртә Анагӡаратә Комитети, СССР Ацентртә Анагӡаратә Комитети дрылан. 1932-1937 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс аус иуан. 1934 ш. Москва, асовет шәҟәыҩҩцәа актәи Зегьеидгылоутәи реизара ду аделегатс дыҟан.
С. Ҷанба дрылахәын аԥсуа нбан ҿыц аус адулареи аԥсуа литературатә бызшәа аиӷьтәреи, ажәарқәеи ашколқәа рзы (авторс дрымоуп Аԥсны агеографиа, «Аԥсабараҵара. Алагарҭатә классқәа рзы» (1925), арҵага шәҟәқәеи, афольклортә материалқәа реизгареи рыҭҵаареи. Ацхыраара риҭон ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа, ахшыҩзышьҭра бзиа риҭон алитературатә кружокқәа.
С. Ҷанба илагала шьардоуп аԥсуа литератураҿы. Ирҿиаратә усура ахацыркра амадоуп апублицистика. Раԥхьатәи истатиақәеи иазгәаҭақәеи ркьыԥхьуан аурысшәала иҭыҵуаз агазеҭқәа «Закавказская речь», «Сухумский листок», ашьҭахь – «Сухумский вестник». Урҭ рҟны уи иҩуан акырӡа шаҵанакуа жәлар рҵаралашара, акультура арҿиара, амилаҭтә хдырра ашьҭыхра, еиҭеиҳәон ақыҭа нхацәа рҭагылазаашьа, ауаа хархьқәа аҵара риураҿы иҟаз ауадаҩрақәа, ақыҭа уааԥсыра рыҩнуҵҟа ақыҭанхамҩатәи ааглыхратәи дыррақәа рыларҵәара хымԥадатәны ишыҟаз.С. Ҷанба ирҿиаратә лшарақәа еиҳаракгьы иахьааԥшыз раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» (1919-1921) адаҟьақәа рҟны ауп. Уи аԥҵараҿгьы далахәын, иааԥсарақәа ыҟан, аредакциа аколлегиагьы далан. Агазеҭ ианылеит иҵарыз ипублицистикатә статиақәа, урҭ ирныԥшуан иполитикатәи иуаажәларратәи дунеихәаԥшышьа («[[Аҟәа]], март 17») (Аԥсны. 1919, №2; «Жәлар Рсовет аартраан Ҷанба иқәгылара» (1919. №4; «Аидгылара» (1920. №18(56)) уҳәа егьырҭгьы.
«Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын раԥхьатәи исахьаркыратә ҩымҭақәагьы: апоема «Ашьха ҭыԥҳа. (Аԥсны)» (1919. №14), аҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» 4-хәҭакны (1919. №35, 36, 37, 38; 1920. №1, 3(41), 4(42), 5(43), 6(44), 7(45). Ари амилаҭтә сахьаркыратә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп.
Адрама «Амҳаџьыр» зныкымкәа иқәдыргылахьан Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы. Уи ықәдыргылахьан аресиссоирцәа В. Кривцов (1928), В. Гаррик-Вачнаӡе (1929), В. Русин-Русиновски (1933), К. Карал-оглы (1937), М. Мархолиа (1966). С. Ҷанба идрама «Амҳаџьыр» ашьаҭала иҩит акиносценариа, егьрыдыркылеит акиноматографиатә акционертә еилазаара « Межрабком фильм – Русь». Афильм аҭыхра иалагарц азгәаҭан 1928-1929 шықәсқәа рзы. Аха ус егьаанхаеит, усҟан економикала ишьҭаханы иҟаз ССР Аԥсны афильм аԥҵаразы иаҭахыз ахарџь азоужьра алымшеит.
С. Ҷанба авторс дрымоуп иара убас апиеса «Аԥсны-Ҳаным», ажәабжьқәа маҷымкәа, аповест «Сеидыҟ» уҳәа иҵегьы.
Ианҵаз жәлар рлакәқәеи рҳәамҭақәеи С. Ҷанба иеиҭагамҭаны еиуеиԥшым ашәҟәқәа иргәылалеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы «Абхазские сказки» (Аҟәа, 1935).
1937 ш. С. Ҷанба харада ахара идҵаны дырӡын, ҩеижәа шықәса инареиҳаны иҩымҭақәа ркьыԥхьра азин ыҟамызт, ашәҟәыҩҩы инапылаҩырақәа жәпакгьы бжьаӡит. Дыриашан 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы (1958 ш. иахымгакәа).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амҳаџьыр. Адрама. IV-қәгыларак аманы. Аҟәа, 1920.
*Аҩы иашьыз, иԥсцәа иҵәыуон. Акҭк змоу акомедиа. Аҟәа, 1922.
*Ашьха ҭыԥҳа. Аԥсны. Апоема. Дева гор. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 1925.
*Аиааира. Апиеса 8 сахьак аманы. Киршон ипиеса «Ача» иаҿырԥшны. Аҟәа, 1932.
*Иаалкау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1937.
*Иалкаақәоу. Апоезиа. Апроза. Адрама. Аҟәа, 1958.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1976.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжь. Аҟәа, 1982.
*(Асериа «Ашколтә библиотека» ала).
*Иҩымҭақәа. Апроза. Апоезиа. Адрама. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟнытә. Астатиақәа, анҵамҭақәа. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Апсны-ханым. Пьеса в 4-х действиях. Сухум, 1923.
*Сеидык. Повесть. Тифлис, 1935.
*Избранное. Сухуми. 1960.
*На пути к сознательности. (Статьи и заметки, 1911-1916 шш.). Сухуми, 1982.
*Сочинения. Сухуми, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|901-902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chanba-samson-yakovlevich Чанба Самсон Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7anba-samson-iakov-i%D2%A7a Ҷанба Самсон Иаков-иԥа] {{ab icon}}
* ҚАПԤҲА, Арифа. [https://abaza.org/abk/samson-chanba-apsua-dramaturgia-ashatarkyuy Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы]. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). {{date|29|1|2020}}.
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1886 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 18 рзы ииз]][[Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]][[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]][[Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Ҷанаа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
irh8cx0tq07wfvhpiyg4t01mkx1fnhi
171374
171246
2026-08-06T18:11:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171374
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷанба Самсон Иаков-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чанба Самсон Яковлевич
|афото=Чанба Самсон Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷанба Самсон Иаков-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|6|1886}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1937
|аусура=аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы
}}
'''Ҷанба Самсон Иаков-иԥа''' ({{lang-ru|Чанба Самсон Яковлевич}}; {{date|18|6|1886}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – 1937) – аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аԥсны, Драндатәи ауахәаматә школ далгеит, иара убас Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи, Қәҭешьтәи ақыҭанхамҩатә школи (1907). Аԥсныҟа даныхынҳә аԥсуа бызшәа дирҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, аха арҵаҩра азы аршаҳаҭга ахьимамыз азы иусура ааныркылеит. Ашьҭахь Хонтәи (Қырҭтәыла) арҵаҩратә семинариа дҭалеит. 1914 ш. иҵара даналга аԥсуа қыҭақәа рҟны алагарҭатә школқәа реиҳабыс дҟарҵеит, аԥхьа [[Кәтол]] ақыҭан, нас, 1915 ш. [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан. Усҟан Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь днашьҭын аҭыԥантәи афельдшер иԥҳа Аҟәатәи аҳәса ргимназиа иалгахьаз Елена Никонор-иԥҳа Гоиден. Хара имгакәа С. Ҷанбеи лареи рыԥсҭазаара еиларҵоит.
Кәыдрытәи аучасткаҿы С. Ҷанба акультура-рккаратә усура ду мҩаԥигон.
1916 ш. инаркны С. Ҷанба Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҟаз алагарҭатә школ напхгаҩыс даман, араҟа аԥсуа бызшәеи агеографиеи рзы рҵаҩысгьы дыҟан. Аҵаҩцәа рзы хәарҭара алоуп, хымԥадагьы иахәҭоуп ҳәа дахәаԥшуан аҭоурыхи, агеографиеи, атәылаҿацә гәакьа акультуреи рганахьала адырра рыҭара, ихаҭагьы ари ахырхарҭала илиршоз рацәан.
1918-1920 шш. раан Аԥсны Жәлар Рсовет далан.
Аԥсны Жәлар Рсовет аҟны иара, насгьы Д. И. Аланиа, М. К. Цагәриа, И. Маан иаԥырҵеит аоппозициатә гәыԥ «ихьыԥшым асоциалистцәа». Аԥсни аԥсуа жәлари ринтересқәа рыхьчон. 1921-1925, 1930-1932 шш. раан ССР Аԥсны аҵара азы Жәлар Ркомиссариат напхгара аиҭон. Жәлар ркомиссарк иаҳасабала С. Ҷанба зныкымкәа далахәын, дагьықәгылон [[Москва]] 1923-1924 шш. раан имҩаԥысуаз аидгылатәи автономтәи республикақәа аҵара азы жәлар ркомиссарцәа реилацәажәарақәа. 1923-1928 шш. рзы – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредактор хадас дыҟан. 1923 -1930 шш. раан – ССР Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет дахантәаҩын. Иара убас Қырҭтәыла Ацентртә Анагӡаратә Комитети, Аахыҵ-Кавказтәи Ацентртә Анагӡаратә Комитети, СССР Ацентртә Анагӡаратә Комитети дрылан. 1932-1937 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс аус иуан. 1934 ш. Москва, асовет шәҟәыҩҩцәа актәи Зегьеидгылоутәи реизара ду аделегатс дыҟан.
С. Ҷанба дрылахәын аԥсуа нбан ҿыц аус адулареи аԥсуа литературатә бызшәа аиӷьтәреи, ажәарқәеи ашколқәа рзы (авторс дрымоуп Аԥсны агеографиа, «Аԥсабараҵара. Алагарҭатә классқәа рзы» (1925), арҵага шәҟәқәеи, афольклортә материалқәа реизгареи рыҭҵаареи. Ацхыраара риҭон ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа, ахшыҩзышьҭра бзиа риҭон алитературатә кружокқәа.
С. Ҷанба илагала шьардоуп аԥсуа литератураҿы. Ирҿиаратә усура ахацыркра амадоуп апублицистика. Раԥхьатәи истатиақәеи иазгәаҭақәеи ркьыԥхьуан аурысшәала иҭыҵуаз агазеҭқәа «Закавказская речь», «Сухумский листок», ашьҭахь – «Сухумский вестник». Урҭ рҟны уи иҩуан акырӡа шаҵанакуа жәлар рҵаралашара, акультура арҿиара, амилаҭтә хдырра ашьҭыхра, еиҭеиҳәон ақыҭа нхацәа рҭагылазаашьа, ауаа хархьқәа аҵара риураҿы иҟаз ауадаҩрақәа, ақыҭа уааԥсыра рыҩнуҵҟа ақыҭанхамҩатәи ааглыхратәи дыррақәа рыларҵәара хымԥадатәны ишыҟаз.С. Ҷанба ирҿиаратә лшарақәа еиҳаракгьы иахьааԥшыз раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» (1919-1921) адаҟьақәа рҟны ауп. Уи аԥҵараҿгьы далахәын, иааԥсарақәа ыҟан, аредакциа аколлегиагьы далан. Агазеҭ ианылеит иҵарыз ипублицистикатә статиақәа, урҭ ирныԥшуан иполитикатәи иуаажәларратәи дунеихәаԥшышьа («[[Аҟәа]], март 17») (Аԥсны. 1919, №2; «Жәлар Рсовет аартраан Ҷанба иқәгылара» (1919. №4; «Аидгылара» (1920. №18(56)) уҳәа егьырҭгьы.
«Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын раԥхьатәи исахьаркыратә ҩымҭақәагьы: апоема «Ашьха ҭыԥҳа. (Аԥсны)» (1919. №14), аҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» 4-хәҭакны (1919. №35, 36, 37, 38; 1920. №1, 3(41), 4(42), 5(43), 6(44), 7(45). Ари амилаҭтә сахьаркыратә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп.
Адрама «Амҳаџьыр» зныкымкәа иқәдыргылахьан Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы. Уи ықәдыргылахьан аресиссоирцәа В. Кривцов (1928), В. Гаррик-Вачнаӡе (1929), В. Русин-Русиновски (1933), К. Карал-оглы (1937), М. Мархолиа (1966). С. Ҷанба идрама «Амҳаџьыр» ашьаҭала иҩит акиносценариа, егьрыдыркылеит акиноматографиатә акционертә еилазаара « Межрабком фильм – Русь». Афильм аҭыхра иалагарц азгәаҭан 1928-1929 шықәсқәа рзы. Аха ус егьаанхаеит, усҟан економикала ишьҭаханы иҟаз ССР Аԥсны афильм аԥҵаразы иаҭахыз ахарџь азоужьра алымшеит.
С. Ҷанба авторс дрымоуп иара убас апиеса «Аԥсны-Ҳаным», ажәабжьқәа маҷымкәа, аповест «Сеидыҟ» уҳәа иҵегьы.
Ианҵаз жәлар рлакәқәеи рҳәамҭақәеи С. Ҷанба иеиҭагамҭаны еиуеиԥшым ашәҟәқәа иргәылалеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы «Абхазские сказки» (Аҟәа, 1935).
1937 ш. С. Ҷанба харада ахара идҵаны дырӡын, ҩеижәа шықәса инареиҳаны иҩымҭақәа ркьыԥхьра азин ыҟамызт, ашәҟәыҩҩы инапылаҩырақәа жәпакгьы бжьаӡит. Дыриашан 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы (1958 ш. иахымгакәа).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амҳаџьыр. Адрама. IV-қәгыларак аманы. Аҟәа, 1920.
*Аҩы иашьыз, иԥсцәа иҵәыуон. Акҭк змоу акомедиа. Аҟәа, 1922.
*Ашьха ҭыԥҳа. Аԥсны. Апоема. Дева гор. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 1925.
*Аиааира. Апиеса 8 сахьак аманы. Киршон ипиеса «Ача» иаҿырԥшны. Аҟәа, 1932.
*Иаалкау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1937.
*Иалкаақәоу. Апоезиа. Апроза. Адрама. Аҟәа, 1958.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1976.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжь. Аҟәа, 1982.
*(Асериа «Ашколтә библиотека» ала).
*Иҩымҭақәа. Апроза. Апоезиа. Адрама. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟнытә. Астатиақәа, анҵамҭақәа. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Апсны-ханым. Пьеса в 4-х действиях. Сухум, 1923.
*Сеидык. Повесть. Тифлис, 1935.
*Избранное. Сухуми. 1960.
*На пути к сознательности. (Статьи и заметки, 1911-1916 шш.). Сухуми, 1982.
*Сочинения. Сухуми, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|901-902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chanba-samson-yakovlevich Чанба Самсон Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7anba-samson-iakov-i%D2%A7a Ҷанба Самсон Иаков-иԥа] {{ab icon}}
* ҚАПԤҲА, Арифа. [https://abaza.org/abk/samson-chanba-apsua-dramaturgia-ashatarkyuy Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы]. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). {{date|29|1|2020}}.
[[Акатегориа:1886 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҷанаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
lpjushuiidegzdcd76rl91zbr3srn5d
171516
171374
2026-08-06T18:43:46Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171516
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Самсон Иаков-иԥа Ҷанба
|даҽа ахьӡ=Самсон Яковлевич Чанба
|афото=Чанба Самсон Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Самсон Иаков-иԥа Ҷанба
|аира арыцхә={{date|18|6|1886}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1937
|аусура=аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы
}}
'''Самсон Иаков-иԥа Ҷанба''' ({{lang-ru|Самсон Яковлевич Чанба}}; {{date|18|6|1886}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – 1937) – аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аԥсны, Драндатәи ауахәаматә школ далгеит, иара убас Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи, Қәҭешьтәи ақыҭанхамҩатә школи (1907). Аԥсныҟа даныхынҳә аԥсуа бызшәа дирҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, аха арҵаҩра азы аршаҳаҭга ахьимамыз азы иусура ааныркылеит. Ашьҭахь Хонтәи (Қырҭтәыла) арҵаҩратә семинариа дҭалеит. 1914 ш. иҵара даналга аԥсуа қыҭақәа рҟны алагарҭатә школқәа реиҳабыс дҟарҵеит, аԥхьа [[Кәтол]] ақыҭан, нас, 1915 ш. [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан. Усҟан Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь днашьҭын аҭыԥантәи афельдшер иԥҳа Аҟәатәи аҳәса ргимназиа иалгахьаз Елена Никонор-иԥҳа Гоиден. Хара имгакәа С. Ҷанбеи лареи рыԥсҭазаара еиларҵоит.
Кәыдрытәи аучасткаҿы С. Ҷанба акультура-рккаратә усура ду мҩаԥигон.
1916 ш. инаркны С. Ҷанба Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҟаз алагарҭатә школ напхгаҩыс даман, араҟа аԥсуа бызшәеи агеографиеи рзы рҵаҩысгьы дыҟан. Аҵаҩцәа рзы хәарҭара алоуп, хымԥадагьы иахәҭоуп ҳәа дахәаԥшуан аҭоурыхи, агеографиеи, атәылаҿацә гәакьа акультуреи рганахьала адырра рыҭара, ихаҭагьы ари ахырхарҭала илиршоз рацәан.
1918-1920 шш. раан Аԥсны Жәлар Рсовет далан.
Аԥсны Жәлар Рсовет аҟны иара, насгьы Д. И. Аланиа, М. К. Цагәриа, И. Маан иаԥырҵеит аоппозициатә гәыԥ «ихьыԥшым асоциалистцәа». Аԥсни аԥсуа жәлари ринтересқәа рыхьчон. 1921-1925, 1930-1932 шш. раан ССР Аԥсны аҵара азы Жәлар Ркомиссариат напхгара аиҭон. Жәлар ркомиссарк иаҳасабала С. Ҷанба зныкымкәа далахәын, дагьықәгылон [[Москва]] 1923-1924 шш. раан имҩаԥысуаз аидгылатәи автономтәи республикақәа аҵара азы жәлар ркомиссарцәа реилацәажәарақәа. 1923-1928 шш. рзы – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредактор хадас дыҟан. 1923 -1930 шш. раан – ССР Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет дахантәаҩын. Иара убас Қырҭтәыла Ацентртә Анагӡаратә Комитети, Аахыҵ-Кавказтәи Ацентртә Анагӡаратә Комитети, СССР Ацентртә Анагӡаратә Комитети дрылан. 1932-1937 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс аус иуан. 1934 ш. Москва, асовет шәҟәыҩҩцәа актәи Зегьеидгылоутәи реизара ду аделегатс дыҟан.
С. Ҷанба дрылахәын аԥсуа нбан ҿыц аус адулареи аԥсуа литературатә бызшәа аиӷьтәреи, ажәарқәеи ашколқәа рзы (авторс дрымоуп Аԥсны агеографиа, «Аԥсабараҵара. Алагарҭатә классқәа рзы» (1925), арҵага шәҟәқәеи, афольклортә материалқәа реизгареи рыҭҵаареи. Ацхыраара риҭон ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа, ахшыҩзышьҭра бзиа риҭон алитературатә кружокқәа.
С. Ҷанба илагала шьардоуп аԥсуа литератураҿы. Ирҿиаратә усура ахацыркра амадоуп апублицистика. Раԥхьатәи истатиақәеи иазгәаҭақәеи ркьыԥхьуан аурысшәала иҭыҵуаз агазеҭқәа «Закавказская речь», «Сухумский листок», ашьҭахь – «Сухумский вестник». Урҭ рҟны уи иҩуан акырӡа шаҵанакуа жәлар рҵаралашара, акультура арҿиара, амилаҭтә хдырра ашьҭыхра, еиҭеиҳәон ақыҭа нхацәа рҭагылазаашьа, ауаа хархьқәа аҵара риураҿы иҟаз ауадаҩрақәа, ақыҭа уааԥсыра рыҩнуҵҟа ақыҭанхамҩатәи ааглыхратәи дыррақәа рыларҵәара хымԥадатәны ишыҟаз.С. Ҷанба ирҿиаратә лшарақәа еиҳаракгьы иахьааԥшыз раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» (1919-1921) адаҟьақәа рҟны ауп. Уи аԥҵараҿгьы далахәын, иааԥсарақәа ыҟан, аредакциа аколлегиагьы далан. Агазеҭ ианылеит иҵарыз ипублицистикатә статиақәа, урҭ ирныԥшуан иполитикатәи иуаажәларратәи дунеихәаԥшышьа («[[Аҟәа]], март 17») (Аԥсны. 1919, №2; «Жәлар Рсовет аартраан Ҷанба иқәгылара» (1919. №4; «Аидгылара» (1920. №18(56)) уҳәа егьырҭгьы.
«Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын раԥхьатәи исахьаркыратә ҩымҭақәагьы: апоема «Ашьха ҭыԥҳа. (Аԥсны)» (1919. №14), аҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» 4-хәҭакны (1919. №35, 36, 37, 38; 1920. №1, 3(41), 4(42), 5(43), 6(44), 7(45). Ари амилаҭтә сахьаркыратә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп.
Адрама «Амҳаџьыр» зныкымкәа иқәдыргылахьан Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы. Уи ықәдыргылахьан аресиссоирцәа В. Кривцов (1928), В. Гаррик-Вачнаӡе (1929), В. Русин-Русиновски (1933), К. Карал-оглы (1937), М. Мархолиа (1966). С. Ҷанба идрама «Амҳаџьыр» ашьаҭала иҩит акиносценариа, егьрыдыркылеит акиноматографиатә акционертә еилазаара « Межрабком фильм – Русь». Афильм аҭыхра иалагарц азгәаҭан 1928-1929 шықәсқәа рзы. Аха ус егьаанхаеит, усҟан економикала ишьҭаханы иҟаз ССР Аԥсны афильм аԥҵаразы иаҭахыз ахарџь азоужьра алымшеит.
С. Ҷанба авторс дрымоуп иара убас апиеса «Аԥсны-Ҳаным», ажәабжьқәа маҷымкәа, аповест «Сеидыҟ» уҳәа иҵегьы.
Ианҵаз жәлар рлакәқәеи рҳәамҭақәеи С. Ҷанба иеиҭагамҭаны еиуеиԥшым ашәҟәқәа иргәылалеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы «Абхазские сказки» (Аҟәа, 1935).
1937 ш. С. Ҷанба харада ахара идҵаны дырӡын, ҩеижәа шықәса инареиҳаны иҩымҭақәа ркьыԥхьра азин ыҟамызт, ашәҟәыҩҩы инапылаҩырақәа жәпакгьы бжьаӡит. Дыриашан 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы (1958 ш. иахымгакәа).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амҳаџьыр. Адрама. IV-қәгыларак аманы. Аҟәа, 1920.
*Аҩы иашьыз, иԥсцәа иҵәыуон. Акҭк змоу акомедиа. Аҟәа, 1922.
*Ашьха ҭыԥҳа. Аԥсны. Апоема. Дева гор. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 1925.
*Аиааира. Апиеса 8 сахьак аманы. Киршон ипиеса «Ача» иаҿырԥшны. Аҟәа, 1932.
*Иаалкау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1937.
*Иалкаақәоу. Апоезиа. Апроза. Адрама. Аҟәа, 1958.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1976.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжь. Аҟәа, 1982.
*(Асериа «Ашколтә библиотека» ала).
*Иҩымҭақәа. Апроза. Апоезиа. Адрама. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟнытә. Астатиақәа, анҵамҭақәа. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Апсны-ханым. Пьеса в 4-х действиях. Сухум, 1923.
*Сеидык. Повесть. Тифлис, 1935.
*Избранное. Сухуми. 1960.
*На пути к сознательности. (Статьи и заметки, 1911-1916 шш.). Сухуми, 1982.
*Сочинения. Сухуми, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|901-902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chanba-samson-yakovlevich Чанба Самсон Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7anba-samson-iakov-i%D2%A7a Ҷанба Самсон Иаков-иԥа] {{ab icon}}
* ҚАПԤҲА, Арифа. [https://abaza.org/abk/samson-chanba-apsua-dramaturgia-ashatarkyuy Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы]. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). {{date|29|1|2020}}.
[[Акатегориа:1886 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҷанаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
9bb13bibm2k0thvro3a8lf94l07toc3
171547
171516
2026-08-06T19:12:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171547
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Самсон Иаков-иԥа Ҷанба
|даҽа ахьӡ=Самсон Яковлевич Чанба
|афото=Чанба Самсон Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Самсон Иаков-иԥа Ҷанба
|аира арыцхә={{date|18|6|1886}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә=[[1937]]
|аусура=аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы
}}
'''Самсон Иаков-иԥа Ҷанба''' ({{lang-ru|Самсон Яковлевич Чанба}}; {{date|18|6|1886}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – 1937) – аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аԥсны, Драндатәи ауахәаматә школ далгеит, иара убас Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи, Қәҭешьтәи ақыҭанхамҩатә школи (1907). Аԥсныҟа даныхынҳә аԥсуа бызшәа дирҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, аха арҵаҩра азы аршаҳаҭга ахьимамыз азы иусура ааныркылеит. Ашьҭахь Хонтәи (Қырҭтәыла) арҵаҩратә семинариа дҭалеит. 1914 ш. иҵара даналга аԥсуа қыҭақәа рҟны алагарҭатә школқәа реиҳабыс дҟарҵеит, аԥхьа [[Кәтол]] ақыҭан, нас, 1915 ш. [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭан. Усҟан Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь днашьҭын аҭыԥантәи афельдшер иԥҳа Аҟәатәи аҳәса ргимназиа иалгахьаз Елена Никонор-иԥҳа Гоиден. Хара имгакәа С. Ҷанбеи лареи рыԥсҭазаара еиларҵоит.
Кәыдрытәи аучасткаҿы С. Ҷанба акультура-рккаратә усура ду мҩаԥигон.
1916 ш. инаркны С. Ҷанба Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҟаз алагарҭатә школ напхгаҩыс даман, араҟа аԥсуа бызшәеи агеографиеи рзы рҵаҩысгьы дыҟан. Аҵаҩцәа рзы хәарҭара алоуп, хымԥадагьы иахәҭоуп ҳәа дахәаԥшуан аҭоурыхи, агеографиеи, атәылаҿацә гәакьа акультуреи рганахьала адырра рыҭара, ихаҭагьы ари ахырхарҭала илиршоз рацәан.
1918-1920 шш. раан Аԥсны Жәлар Рсовет далан.
Аԥсны Жәлар Рсовет аҟны иара, насгьы Д. И. Аланиа, М. К. Цагәриа, И. Маан иаԥырҵеит аоппозициатә гәыԥ «ихьыԥшым асоциалистцәа». Аԥсни аԥсуа жәлари ринтересқәа рыхьчон. 1921-1925, 1930-1932 шш. раан ССР Аԥсны аҵара азы Жәлар Ркомиссариат напхгара аиҭон. Жәлар ркомиссарк иаҳасабала С. Ҷанба зныкымкәа далахәын, дагьықәгылон [[Москва]] 1923-1924 шш. раан имҩаԥысуаз аидгылатәи автономтәи республикақәа аҵара азы жәлар ркомиссарцәа реилацәажәарақәа. 1923-1928 шш. рзы – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредактор хадас дыҟан. 1923 -1930 шш. раан – ССР Аԥсны Ацентртә Анагӡаратә Комитет дахантәаҩын. Иара убас Қырҭтәыла Ацентртә Анагӡаратә Комитети, Аахыҵ-Кавказтәи Ацентртә Анагӡаратә Комитети, СССР Ацентртә Анагӡаратә Комитети дрылан. 1932-1937 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс аус иуан. 1934 ш. Москва, асовет шәҟәыҩҩцәа актәи Зегьеидгылоутәи реизара ду аделегатс дыҟан.
С. Ҷанба дрылахәын аԥсуа нбан ҿыц аус адулареи аԥсуа литературатә бызшәа аиӷьтәреи, ажәарқәеи ашколқәа рзы (авторс дрымоуп Аԥсны агеографиа, «Аԥсабараҵара. Алагарҭатә классқәа рзы» (1925), арҵага шәҟәқәеи, афольклортә материалқәа реизгареи рыҭҵаареи. Ацхыраара риҭон ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа, ахшыҩзышьҭра бзиа риҭон алитературатә кружокқәа.
С. Ҷанба илагала шьардоуп аԥсуа литератураҿы. Ирҿиаратә усура ахацыркра амадоуп апублицистика. Раԥхьатәи истатиақәеи иазгәаҭақәеи ркьыԥхьуан аурысшәала иҭыҵуаз агазеҭқәа «Закавказская речь», «Сухумский листок», ашьҭахь – «Сухумский вестник». Урҭ рҟны уи иҩуан акырӡа шаҵанакуа жәлар рҵаралашара, акультура арҿиара, амилаҭтә хдырра ашьҭыхра, еиҭеиҳәон ақыҭа нхацәа рҭагылазаашьа, ауаа хархьқәа аҵара риураҿы иҟаз ауадаҩрақәа, ақыҭа уааԥсыра рыҩнуҵҟа ақыҭанхамҩатәи ааглыхратәи дыррақәа рыларҵәара хымԥадатәны ишыҟаз.С. Ҷанба ирҿиаратә лшарақәа еиҳаракгьы иахьааԥшыз раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» (1919-1921) адаҟьақәа рҟны ауп. Уи аԥҵараҿгьы далахәын, иааԥсарақәа ыҟан, аредакциа аколлегиагьы далан. Агазеҭ ианылеит иҵарыз ипублицистикатә статиақәа, урҭ ирныԥшуан иполитикатәи иуаажәларратәи дунеихәаԥшышьа («[[Аҟәа]], март 17») (Аԥсны. 1919, №2; «Жәлар Рсовет аартраан Ҷанба иқәгылара» (1919. №4; «Аидгылара» (1920. №18(56)) уҳәа егьырҭгьы.
«Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын раԥхьатәи исахьаркыратә ҩымҭақәагьы: апоема «Ашьха ҭыԥҳа. (Аԥсны)» (1919. №14), аҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» 4-хәҭакны (1919. №35, 36, 37, 38; 1920. №1, 3(41), 4(42), 5(43), 6(44), 7(45). Ари амилаҭтә сахьаркыратә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп.
Адрама «Амҳаџьыр» зныкымкәа иқәдыргылахьан Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы. Уи ықәдыргылахьан аресиссоирцәа В. Кривцов (1928), В. Гаррик-Вачнаӡе (1929), В. Русин-Русиновски (1933), К. Карал-оглы (1937), М. Мархолиа (1966). С. Ҷанба идрама «Амҳаџьыр» ашьаҭала иҩит акиносценариа, егьрыдыркылеит акиноматографиатә акционертә еилазаара « Межрабком фильм – Русь». Афильм аҭыхра иалагарц азгәаҭан 1928-1929 шықәсқәа рзы. Аха ус егьаанхаеит, усҟан економикала ишьҭаханы иҟаз ССР Аԥсны афильм аԥҵаразы иаҭахыз ахарџь азоужьра алымшеит.
С. Ҷанба авторс дрымоуп иара убас апиеса «Аԥсны-Ҳаным», ажәабжьқәа маҷымкәа, аповест «Сеидыҟ» уҳәа иҵегьы.
Ианҵаз жәлар рлакәқәеи рҳәамҭақәеи С. Ҷанба иеиҭагамҭаны еиуеиԥшым ашәҟәқәа иргәылалеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы «Абхазские сказки» (Аҟәа, 1935).
1937 ш. С. Ҷанба харада ахара идҵаны дырӡын, ҩеижәа шықәса инареиҳаны иҩымҭақәа ркьыԥхьра азин ыҟамызт, ашәҟәыҩҩы инапылаҩырақәа жәпакгьы бжьаӡит. Дыриашан 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы (1958 ш. иахымгакәа).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амҳаџьыр. Адрама. IV-қәгыларак аманы. Аҟәа, 1920.
*Аҩы иашьыз, иԥсцәа иҵәыуон. Акҭк змоу акомедиа. Аҟәа, 1922.
*Ашьха ҭыԥҳа. Аԥсны. Апоема. Дева гор. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Аҟәа, 1925.
*Аиааира. Апиеса 8 сахьак аманы. Киршон ипиеса «Ача» иаҿырԥшны. Аҟәа, 1932.
*Иаалкау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1937.
*Иалкаақәоу. Апоезиа. Апроза. Адрама. Аҟәа, 1958.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Апроза. Адраматургиа. Аҟәа, 1976.
*Сабду ихәшҭаара ахаҳә. Ажәабжь. Аҟәа, 1982.
*(Асериа «Ашколтә библиотека» ала).
*Иҩымҭақәа. Апроза. Апоезиа. Адрама. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟнытә. Астатиақәа, анҵамҭақәа. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Апсны-ханым. Пьеса в 4-х действиях. Сухум, 1923.
*Сеидык. Повесть. Тифлис, 1935.
*Избранное. Сухуми. 1960.
*На пути к сознательности. (Статьи и заметки, 1911-1916 шш.). Сухуми, 1982.
*Сочинения. Сухуми, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|901-902}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chanba-samson-yakovlevich Чанба Самсон Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7anba-samson-iakov-i%D2%A7a Ҷанба Самсон Иаков-иԥа] {{ab icon}}
* ҚАПԤҲА, Арифа. [https://abaza.org/abk/samson-chanba-apsua-dramaturgia-ashatarkyuy Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы]. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). {{date|29|1|2020}}.
[[Акатегориа:1886 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Иршьыз ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҷанаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
3lefe3kos2aq9sk7h05jocuxvd9j9ty
Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа
0
17109
171200
170315
2026-08-06T17:58:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171200
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакрба Михайл Александрович
|афото=Лакрба Михайл Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа
|аира арыцхә={{date|19|1|1901}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Гәылрыԥшь араион) Мархьаул ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|15|10|1965}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы
}}
'''Лакрба Миха Алеқсандр (Аҳмаҭ)-иԥа''' ({{lang-ru|Лакрба Михайл Александрович}}; {{date|19|1|1901}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Гәылрыԥшь араион]]) Мархьаул ақыҭа – {{date|15|10|1965}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы. Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1938) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Асахьаркыратә ҩымҭақәа иҩуан аԥсышәала, астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи – урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Мархьаултәи ауахәаматә школи (1908-1911), Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1909 - 1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1913-1918) рҟны. Қарҭтәи аполитехникатә институт аекономика-иуристтә факультет далгеит (1929), иара убас Москва, асценаристцәеи акинорежиссиорцәеи Иреиҳау ркусрқәа (1937). 1921-1925 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс аус иуан. 1931-1936 шш. рзы акәзар, акиноекспедициа «Восток-кино» даланы дыҟан Даӷьсҭан, Одесса, Сибра, Урал. Акинофабрика «Восток-кино» ашҟа аусура дрыдыркылеит М. А. Шолохов иҟаиҵаз абжьагарала.
1934 ш. СССР ашәҟәыҩҩцәа актәи реизара ду далахәын.
1941 ш. хатәгәаԥхарала афронт ахь дцоит. Аус иуан адивизиа иатәыз агазеҭ «На штурм врага» аҟны, адивизиа арратә трибунал амаӡаныҟәгаҩ еиҳабыс. Севастополь ахьчара далахәын. Аамҭак азы дрытҟәеит, Днепропетровсктәи алагер аҟны дыҟан, хҩык иҩызцәа дрыцны дыбналеит. Ашьҭахь, ҩаԥхьа Каменка (Днепропетровсктәи аобласт) инаркны Тираспольнӡа ажәыларақәа дрылахәын, афронт агазеҭ «За победу» редакторс даман.
30-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати уи «афилиал» Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати ишьклаԥшуан. «Меморандум на а/с (антисоветски), буржуазно-нацианалистически настроенных лиц из среды абхазской национальности, проживающих в г. Сухум», зыхьӡыз, Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариат (ашьҭахь - Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аминистрра, аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет) 1945 ш. декабр 4 рзы аҩбатәи аҟәша аиҳабы Убилава еиқәиршәаз имаӡаз адокумент аҟны М. Лакрба дарбоуп асовет мчреи даӷазшәа, аҳратәра анационалист иакәызшәа, насгьы хымԥада иарбан аамсҭа хылҵшьҭра дшеиуаз. Ахара идырҵон «жәлар раӷа Н. Лакоба дирҽхәон» ҳәа, ҳаҭырқәҵарала дихцәажәомызт ҳәа аҩ. Бериа (атеррористтә ҟазшьа аҭаны)…» (Шәахә.: Абхазский архив. ХХ век. Вып. . М., 2002. С. 12-13). Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аматериалқәа рҟны изларбаз ала, М. Лакрба Аԥсны ақырҭуатәра даҿагыланы дықәгылон, иазгәеиҭон аԥсуа бызшәеи амилаҭтә культуреи есааира аныӡаара иаҿуп ҳәа. Ҳәарада, Лакрба дадгыломызт Қәырҭтәылатәи Акомпартиа Ацентр Комитети Аиҳабыреи Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатә политика. Ақәымчратә политика иаҿагыланы ақәгылара згәаӷьыз, асовет мчра иаҿагылоу, аконтрреволиуциатә елементқәа, «ажәлар раӷацәа» ҳәа иԥхьаӡаны аҳәынҭшәарҭадара рылаԥш иҵдыршәомызт (ари асиа еиқәаҵәа аҟны иалашәеит ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа, аԥсуа театр актиорцәа, арежиссиорцәа, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩцәа уҳәа: Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, Г. Д. Гәлиа, И. А. Лакрба, Н. А. Лакоба, С. П. Басариа, М. И. Тарнаа, В. М. Маан, Н. Е. Гериа, А. Р. Агрба, Г. З. Шакирбаи уҳәа егьырҭгьы).
М. Лакрба анемеццәа дытҟәаны данрымаз ахҭысгьы ишаарҭахыз рхы иадырхәон. Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара Жәлар ркомиссариат еиднакылоз «агентуратә» материалқәа рышьҭуан Қарҭҟеи Москваҟеи. Ишнеи-шнеиуаз, 1947 ш. М. Лакрба дырбаандаҩын Москва. Абри шьақәнарӷәӷәоит СССР Аҳәынҭшәарҭадара аминистрра ахәбатәи аусбарҭа аҟнытә еиқәыршәоу Имаӡоу ашәҟәы (№56/19762, 1947 ш. август 13-14), Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара аминистр, аинрал-маиор И. Гагуа ихьӡала иҩу ашәҟәы рнапы аҵаҩуп аинрал-леитенант Дроздецки, аподполковник Шумаков). (Шәахә.: Абхазкий архив. ХХ век. Вып. 1. М., 2002. С. 86). М. Лакрба колыматәи алагерқәа рҟны (1947-1955) ихигеит 8-шықәса, ихы дақәиҭыртәит 1955 ш. февраль 5 рзы, дагьыриашан.
М. Лакрба ирҿиаратә усура ахацыркра апублицистикеи апоезиеи ирыдҳәалоуп, аԥхьаҩцәа рахь раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵеит раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» ала, уи аҭыҵра иахьалагаз даараӡа гәацԥыҳәарала иаԥылаз дреиуоуп, зегь рахь ааԥхьара ҟаиҵон ацхыраара арҭаларц. Уи адаҟьақәа рҟны икьыԥхьит астатиақәа 16, ажәеинраалақәа 3. Иҟалап, ибжьаӡыз агазеҭ аномерқәа (1919. №8, 9, 11; 1921. №4/85) рҟны иҵегьы иҩымҭақәа кьыԥхьызҭгьы. Иажәеинраалақәа рахьтә еицырдырит «Абахҭаҿы», «Дырмит Гәлиа», аԥсуа литература ахьтәы фондгьы иагәылалеит.
М. Лакрба раԥхьатәи ишәҟәы «Апиесақәеи астатиақәеи» ҭыжьын [[Аҟәа]] 1956 шықәсазы. Авторс дрымоуп акомедиақәа: «Гьечаа рҵыхәтәа» (1939, иқәыргылан – 1940), «Сабыда игәаҩара» (1940, иқәыргылан – 1941); аҭоурыхтә драма «Данаҟаи» (1946-1947; Аԥсуа драматә театр аҟны иқәыргылан – 1956), ановеллақәа, алибретто, аоперақәа, аопереттақәа, афильмқәа «[[Тҟәарчал]]» (1934), «Ҩ-хыҵхырҭак» (1938), «Аԥсны-ишәҭуа атәылаҿацә», «Иӡааҟәрылаз ақалақь аԥшаахқәа» («Диоскуриа») (аҵыхәтәантәи ҩ-фильмк «Грузия-фильм» иҭнахит), алитературатә-музыкатә композициа «Жәлар рҵеи». Адунеи аҟны деицырдырит иновеллақәа рыла, 25 инареиҳаны абызшәақәа рахь еиҭагоуп, иаагозар: англыз, афранцыз, анемец, аполиак, аиспан, араб, акореи бызшәақәа, зныкымкәагьы Аҟәеи Москвеи иҭыжьын.
Аурыси, ақырҭуеи, егьырҭ ашәҟәыҩҩцәеи, М. Лакрбеи арҿиаратә еимадарақәа рыбжьан. Акиносценарист К. Минц дицырхырааны иҩит афильм «Земля и рай» асценариа. Иара иоуп изҩыз Д. Н. Швецов иопера «Изгнанники» (1935), аԥсуа ԥсҭазаара аҟнытә акомпозитор В. Т. Куртиди иоперетта «Ҳаџьараҭ» (1937), А. М. Баланчиваӡе иопера «Мзиа» (1951) рлибреттоқәа.
Авторс дрымоуп иара убас амилаҭтә театр иазку раԥхьатәи аҭҵаамҭа, насгьы аԥсуа жәлар рашәеи жәлар рашәаҳәаҩ-абырг Жана Ачбеи ирызку ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апиесақәеи аскетчқәеи. Аҟәа, 1956.
*Аламыс. (Ановеллақәа). Аҟәа, 1959.
*Иҩымҭақәа реизга: 3-томкны. Актәи, аҩбатәи атомқәа (ахԥатәи атом ҭымҵӡеит). Аҟәа, 1968, 1971.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Актәи атом: Ановеллақәа. Аҟәа, 2009.
*аурысшәахь еиҭаганы: Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1957.
*Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1961.
*Аламыс. Абхазские новеллы. (Перевел с абхазского С. Трегуб). М., 1961.
*С горсткой родной земли. Новеллы. (Перевели с абхазского М. А. Лакербай и С. Трегуб). М., 1972.
*Тот, кто убил лань. Новеллы. Сухуми, 1966.
*Тот, кто убил лань. Новеллы (Перевел с абхазского Х. С. Бгажба). Сухуми, 1982.
*аҭҵаамҭақәа: Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухуми, 1957. 2-е издание, дополнительное – Сухуми, 1962.
==Миха Лакрба аԥсуа литературеи адраматургиеи рыҟны илагала==
Аҵыхәтәантәи жәашықәса азоуп Миха Лакрба иҩымҭақәа инарҭбааны, Аԥсны анҭыҵгьы, егьырҭ акыр тәылақәа рҿгьы ирдырыртә ианыҟалаз. Иара аҳаҭырқәҵара ду дшаԥсахаз, ажәлар рыбзиабара шиоузгьы агәра узырго акакәны иҟалеит [[1961]] шықәсазы, диижьҭеи 60 шықәса аҵра иазкны аиубилеи инарҭбааны иахьазгәарҭаз. Урҭ ашықәсқәа рзы идраматә ҩымҭа лыԥшаахқәа аԥсуа театр асценаҿы иқәдыргылеит, иҭыҵит аԥсышәалеи, урысшәалеи, егьырҭ акыр бызшәақәеи рыла иновеллақәа.
Иҩымҭа лыԥшаахқәа знылаз аԥхьаӡатәи аизга «Апиесақәеи аскетчқәеи» ҳәа хьӡыс иаманы иҭыҵит [[1956]] шықәсазы, Аҟәа.
Миха Лакрба [[алитературатә жанр]]қәа акыр рҿы иҽԥишәеит. Иара аԥхьа дпоет лирикны дцәырҵит, нас апублицистикатә статиақәа иҩуан, еиҳараӡакгьы апиесақәа, акинофильмқәа рзы асценариақәеи, аоперақәа рзы алибреттоқәеи, ановеллақәеи иҽрыдцаланы иҩуан.
Аха апоезиагьы зынӡа даҟәыҵны дыҟамызт. Иԥсҭазаара еиуеиԥшым аетапқәа рҿы, иналаршә-ҩаларшәны акәзаргьы, ажәеинраалақәа аԥиҵеит. Убас, ажәлар рҳәамҭа асиужет шьаҭас иамоуп иара иҩымҭа «Риҵа», аинтерес рыгым иахьагьы «Сара сашьа», «Зҽызмырҭынчқәо шәахь», «Ашәа Аҟәазы», «Ӡызлан» уҳәа убас егьырҭгьы. Иалукаартә иҟоуп Миха Лакрба Сибраҟа дахганы даныҟаз ииҩыз ажәеинраала «Ажәҵыс».
Миха Лакрба акыр аус иухьан аԥсуа драматургиа арҿиаразы. Иҩымҭақәа шәҟәны иҭыҵаанӡа, аспектакльқәа рылхын, ҿырԥштәыс иаагозар, 1938–1940 шықәсқәа рзы аԥсуа театр асценаҿы ицон Миха Лакрба иҩымҭа апиеса ала иқәыргылаз аспектакль «Гьечаа рҵыхәтәа».
Аҭоурых - револиуциатә темп ала иҩуп ҩ-қәгылараки быжь-сахьаки змоу идрама «Ҩынҩажәа шьаҿа». Миха Лакрба ирҿиамҭақәа иаарылукаартә иҟоуп ԥшь-қәгылараки жә - сахьаки змоу аҭоурыхтә драма «Аиларҭәа ссир». Уи азкуп 1859–1862 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысыз, лымкаалагьы Далааи Ҵабалааи ирхыргаз ахҭысқәа.
Миха Лакрба ибаҩхатәра даҽа ганкгьы хымԥада аӡбахә ҳәатәуп. Иара атеатр бзиа ибон, дадҳәалан аҟынтә, аԥхьаӡакәны [[1957]] шықәса рзы, Аҟәа, урысшәала иҩны иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа театртә ҟазара аҭоурых ахьтә аочеркқәа» ҳәа хыс иаманы. Абасала, Миха Лакрба апоезиаҿгьы апублицистикаҿгьы акыр аус иуит. Аха, Аԥсны анҭыҵ, акыр харагьы абаҩхатәра ду змоу шәҟәыҩҩык иаҳасаб ала деицырдыруа дҟазҵаз, [[Москва]], 1957 шықәсазы иҩымҭақәа реизга «Аԥсуа новеллақәа» урысшәала ианҭыҵ ашьҭахь ауп. «Аламыс» ҳәа зеиԥш хьӡыс иаманы Миха Лакрба иновеллақәа реизга аԥсышәала аԥхьаӡа ианҭыҵызгьы [[1959]] шықәсазоуп. Арҭ ановеллақәа аԥхьаҩцәа ирласны ирылаҵәеит, бзиа ирбеит. Урҭ раӷьырак акыр абызшәақәа рахь еиҭаганы агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы иркьыԥхьит. Миха Лакрба абарҭ иҩымҭақәа ирыбзоураны аԥсуа жәлар рыхьӡ - рыԥша акыр ахара инаҩит, иззымдыруаз идирдырит. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара далҵаанӡа ановелла ажанр аҿы аус шиуц иуан. Урҭ рхыԥхьаӡара шәи жәаба иреиҳауп. Миха Лакрба [[Ановелла|иновеллақәа]] ауаҩы еилыхха инарбоит аԥсуаа аӡәи-аӡәи реизыҟазаашьақәа зеиԥшроу, рҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа шеиҿкаау, ахьӡи ахьмыӡӷи, аламыси аламысдареи ишырзыҟоу, аԥсадгьыл абзиабара рылаҽны иахьынӡаҟоу, афырхаҵареи ашәыргәындареи, ауаҩытәыҩса ицқьара, иажәеи иуси реимадара.
Миха Лакрба иновеллақәа еиҳараӡак изызку аԥсуа жәлар рҟазшьа бзиақәа рӡыргареи рзышәаҳәареи ауп. Дара зегьы ҟазара ҳаракыла иҩуп, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә зҵаарақәа шьҭырхуеит, аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыхә еиҳа - еиҳа ишьҭыҵуеит. Аинтерс ду амоуп урҭ злаҩу абызшәа, реиҿкаашьа, рстиль. Ановелла ажанр ишаҟазшьоу еиԥш, акык-ҩбак ахҭысқәа, аепизодқәа рыла ауп ишышьақәгылоу. Еиҳараӡак дара ажәлар рыбзазаратә лакәқәа ирзааигәоуп сиужет еилазаашьалагьы, бызшәалагьы, композициалагьы, стильлагьы.
==Афильмқәа==
Миха Лакрба иновеллақәа ирылхны [[2019]] шықәсазы иҭыхын икьаҿу афильмқәа быжьба. Уи азы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит амобилтә еимадара «Амобаил». Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Аԥсны араионқәа зегьы рҿы. «Аб», «Ианаамҭамыз», «Абабыц», «Аешьцәа», «Асас», «Аиҩызцәа», «Арупап» – арҭ абыжь-новеллак рҭыхра иалахәын аԥсуа театр актриорцәа реиԥш, иаабац ауаагьы. Аԥсуа режиссиорцәа ҿарацәа рҽеизганы рҽазыршәеит доусы икьаҿу фильмк Миха Лакрба иновеллақәа рыла аҭыхра. Иҳәатәуп иҭырхыз быжь-фильмк аԥсышәала ишцәажәо.
==Алитература==
*{{Аԥпа|902-903}}
* ИНАЛ-ИԤА, Ш. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961 ш.
* АНҚӘАБ, В. П. Аԥсуа новеллақәа. Аҟәа, «Алашара», 1968 ш.
* АНШБА, А., ДАРСАЛИА, В. Миха Лакрба. Арҿиаратә портрет. Аҟәа, «Алашара», 1978ш.
* ҚАПБА, Руслан. Миха Лакрба (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, «Алашара», 1980ш.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakrba-mixajl-aleksandrovich Лакрба Михайл Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakrba-mixa-ale%D2%9Bsandr-i%D2%A7a Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2960-lakerbai_m_abkhazskie_novelly_2014.html Михаил Лакербай]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1901 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]][[Акатегориа:1965 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Асовет поетцәа]][[Акатегориа:Лакраа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
1zvsf8ntyk78xh5d4m7r8abmt4mix56
171330
171200
2026-08-06T18:10:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171330
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакрба Михайл Александрович
|афото=Лакрба Михайл Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа
|аира арыцхә={{date|19|1|1901}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Гәылрыԥшь араион) Мархьаул ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|15|10|1965}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы
}}
'''Лакрба Миха Алеқсандр (Аҳмаҭ)-иԥа''' ({{lang-ru|Лакрба Михайл Александрович}}; {{date|19|1|1901}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Гәылрыԥшь араион]]) Мархьаул ақыҭа – {{date|15|10|1965}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы. Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1938) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Асахьаркыратә ҩымҭақәа иҩуан аԥсышәала, астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи – урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Мархьаултәи ауахәаматә школи (1908-1911), Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1909 - 1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1913-1918) рҟны. Қарҭтәи аполитехникатә институт аекономика-иуристтә факультет далгеит (1929), иара убас Москва, асценаристцәеи акинорежиссиорцәеи Иреиҳау ркусрқәа (1937). 1921-1925 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс аус иуан. 1931-1936 шш. рзы акәзар, акиноекспедициа «Восток-кино» даланы дыҟан Даӷьсҭан, Одесса, Сибра, Урал. Акинофабрика «Восток-кино» ашҟа аусура дрыдыркылеит М. А. Шолохов иҟаиҵаз абжьагарала.
1934 ш. СССР ашәҟәыҩҩцәа актәи реизара ду далахәын.
1941 ш. хатәгәаԥхарала афронт ахь дцоит. Аус иуан адивизиа иатәыз агазеҭ «На штурм врага» аҟны, адивизиа арратә трибунал амаӡаныҟәгаҩ еиҳабыс. Севастополь ахьчара далахәын. Аамҭак азы дрытҟәеит, Днепропетровсктәи алагер аҟны дыҟан, хҩык иҩызцәа дрыцны дыбналеит. Ашьҭахь, ҩаԥхьа Каменка (Днепропетровсктәи аобласт) инаркны Тираспольнӡа ажәыларақәа дрылахәын, афронт агазеҭ «За победу» редакторс даман.
30-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати уи «афилиал» Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати ишьклаԥшуан. «Меморандум на а/с (антисоветски), буржуазно-нацианалистически настроенных лиц из среды абхазской национальности, проживающих в г. Сухум», зыхьӡыз, Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариат (ашьҭахь - Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аминистрра, аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет) 1945 ш. декабр 4 рзы аҩбатәи аҟәша аиҳабы Убилава еиқәиршәаз имаӡаз адокумент аҟны М. Лакрба дарбоуп асовет мчреи даӷазшәа, аҳратәра анационалист иакәызшәа, насгьы хымԥада иарбан аамсҭа хылҵшьҭра дшеиуаз. Ахара идырҵон «жәлар раӷа Н. Лакоба дирҽхәон» ҳәа, ҳаҭырқәҵарала дихцәажәомызт ҳәа аҩ. Бериа (атеррористтә ҟазшьа аҭаны)…» (Шәахә.: Абхазский архив. ХХ век. Вып. . М., 2002. С. 12-13). Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аматериалқәа рҟны изларбаз ала, М. Лакрба Аԥсны ақырҭуатәра даҿагыланы дықәгылон, иазгәеиҭон аԥсуа бызшәеи амилаҭтә культуреи есааира аныӡаара иаҿуп ҳәа. Ҳәарада, Лакрба дадгыломызт Қәырҭтәылатәи Акомпартиа Ацентр Комитети Аиҳабыреи Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатә политика. Ақәымчратә политика иаҿагыланы ақәгылара згәаӷьыз, асовет мчра иаҿагылоу, аконтрреволиуциатә елементқәа, «ажәлар раӷацәа» ҳәа иԥхьаӡаны аҳәынҭшәарҭадара рылаԥш иҵдыршәомызт (ари асиа еиқәаҵәа аҟны иалашәеит ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа, аԥсуа театр актиорцәа, арежиссиорцәа, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩцәа уҳәа: Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, Г. Д. Гәлиа, И. А. Лакрба, Н. А. Лакоба, С. П. Басариа, М. И. Тарнаа, В. М. Маан, Н. Е. Гериа, А. Р. Агрба, Г. З. Шакирбаи уҳәа егьырҭгьы).
М. Лакрба анемеццәа дытҟәаны данрымаз ахҭысгьы ишаарҭахыз рхы иадырхәон. Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара Жәлар ркомиссариат еиднакылоз «агентуратә» материалқәа рышьҭуан Қарҭҟеи Москваҟеи. Ишнеи-шнеиуаз, 1947 ш. М. Лакрба дырбаандаҩын Москва. Абри шьақәнарӷәӷәоит СССР Аҳәынҭшәарҭадара аминистрра ахәбатәи аусбарҭа аҟнытә еиқәыршәоу Имаӡоу ашәҟәы (№56/19762, 1947 ш. август 13-14), Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара аминистр, аинрал-маиор И. Гагуа ихьӡала иҩу ашәҟәы рнапы аҵаҩуп аинрал-леитенант Дроздецки, аподполковник Шумаков). (Шәахә.: Абхазкий архив. ХХ век. Вып. 1. М., 2002. С. 86). М. Лакрба колыматәи алагерқәа рҟны (1947-1955) ихигеит 8-шықәса, ихы дақәиҭыртәит 1955 ш. февраль 5 рзы, дагьыриашан.
М. Лакрба ирҿиаратә усура ахацыркра апублицистикеи апоезиеи ирыдҳәалоуп, аԥхьаҩцәа рахь раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵеит раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» ала, уи аҭыҵра иахьалагаз даараӡа гәацԥыҳәарала иаԥылаз дреиуоуп, зегь рахь ааԥхьара ҟаиҵон ацхыраара арҭаларц. Уи адаҟьақәа рҟны икьыԥхьит астатиақәа 16, ажәеинраалақәа 3. Иҟалап, ибжьаӡыз агазеҭ аномерқәа (1919. №8, 9, 11; 1921. №4/85) рҟны иҵегьы иҩымҭақәа кьыԥхьызҭгьы. Иажәеинраалақәа рахьтә еицырдырит «Абахҭаҿы», «Дырмит Гәлиа», аԥсуа литература ахьтәы фондгьы иагәылалеит.
М. Лакрба раԥхьатәи ишәҟәы «Апиесақәеи астатиақәеи» ҭыжьын [[Аҟәа]] 1956 шықәсазы. Авторс дрымоуп акомедиақәа: «Гьечаа рҵыхәтәа» (1939, иқәыргылан – 1940), «Сабыда игәаҩара» (1940, иқәыргылан – 1941); аҭоурыхтә драма «Данаҟаи» (1946-1947; Аԥсуа драматә театр аҟны иқәыргылан – 1956), ановеллақәа, алибретто, аоперақәа, аопереттақәа, афильмқәа «[[Тҟәарчал]]» (1934), «Ҩ-хыҵхырҭак» (1938), «Аԥсны-ишәҭуа атәылаҿацә», «Иӡааҟәрылаз ақалақь аԥшаахқәа» («Диоскуриа») (аҵыхәтәантәи ҩ-фильмк «Грузия-фильм» иҭнахит), алитературатә-музыкатә композициа «Жәлар рҵеи». Адунеи аҟны деицырдырит иновеллақәа рыла, 25 инареиҳаны абызшәақәа рахь еиҭагоуп, иаагозар: англыз, афранцыз, анемец, аполиак, аиспан, араб, акореи бызшәақәа, зныкымкәагьы Аҟәеи Москвеи иҭыжьын.
Аурыси, ақырҭуеи, егьырҭ ашәҟәыҩҩцәеи, М. Лакрбеи арҿиаратә еимадарақәа рыбжьан. Акиносценарист К. Минц дицырхырааны иҩит афильм «Земля и рай» асценариа. Иара иоуп изҩыз Д. Н. Швецов иопера «Изгнанники» (1935), аԥсуа ԥсҭазаара аҟнытә акомпозитор В. Т. Куртиди иоперетта «Ҳаџьараҭ» (1937), А. М. Баланчиваӡе иопера «Мзиа» (1951) рлибреттоқәа.
Авторс дрымоуп иара убас амилаҭтә театр иазку раԥхьатәи аҭҵаамҭа, насгьы аԥсуа жәлар рашәеи жәлар рашәаҳәаҩ-абырг Жана Ачбеи ирызку ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апиесақәеи аскетчқәеи. Аҟәа, 1956.
*Аламыс. (Ановеллақәа). Аҟәа, 1959.
*Иҩымҭақәа реизга: 3-томкны. Актәи, аҩбатәи атомқәа (ахԥатәи атом ҭымҵӡеит). Аҟәа, 1968, 1971.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Актәи атом: Ановеллақәа. Аҟәа, 2009.
*аурысшәахь еиҭаганы: Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1957.
*Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1961.
*Аламыс. Абхазские новеллы. (Перевел с абхазского С. Трегуб). М., 1961.
*С горсткой родной земли. Новеллы. (Перевели с абхазского М. А. Лакербай и С. Трегуб). М., 1972.
*Тот, кто убил лань. Новеллы. Сухуми, 1966.
*Тот, кто убил лань. Новеллы (Перевел с абхазского Х. С. Бгажба). Сухуми, 1982.
*аҭҵаамҭақәа: Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухуми, 1957. 2-е издание, дополнительное – Сухуми, 1962.
==Миха Лакрба аԥсуа литературеи адраматургиеи рыҟны илагала==
Аҵыхәтәантәи жәашықәса азоуп Миха Лакрба иҩымҭақәа инарҭбааны, Аԥсны анҭыҵгьы, егьырҭ акыр тәылақәа рҿгьы ирдырыртә ианыҟалаз. Иара аҳаҭырқәҵара ду дшаԥсахаз, ажәлар рыбзиабара шиоузгьы агәра узырго акакәны иҟалеит [[1961]] шықәсазы, диижьҭеи 60 шықәса аҵра иазкны аиубилеи инарҭбааны иахьазгәарҭаз. Урҭ ашықәсқәа рзы идраматә ҩымҭа лыԥшаахқәа аԥсуа театр асценаҿы иқәдыргылеит, иҭыҵит аԥсышәалеи, урысшәалеи, егьырҭ акыр бызшәақәеи рыла иновеллақәа.
Иҩымҭа лыԥшаахқәа знылаз аԥхьаӡатәи аизга «Апиесақәеи аскетчқәеи» ҳәа хьӡыс иаманы иҭыҵит [[1956]] шықәсазы, Аҟәа.
Миха Лакрба [[алитературатә жанр]]қәа акыр рҿы иҽԥишәеит. Иара аԥхьа дпоет лирикны дцәырҵит, нас апублицистикатә статиақәа иҩуан, еиҳараӡакгьы апиесақәа, акинофильмқәа рзы асценариақәеи, аоперақәа рзы алибреттоқәеи, ановеллақәеи иҽрыдцаланы иҩуан.
Аха апоезиагьы зынӡа даҟәыҵны дыҟамызт. Иԥсҭазаара еиуеиԥшым аетапқәа рҿы, иналаршә-ҩаларшәны акәзаргьы, ажәеинраалақәа аԥиҵеит. Убас, ажәлар рҳәамҭа асиужет шьаҭас иамоуп иара иҩымҭа «Риҵа», аинтерес рыгым иахьагьы «Сара сашьа», «Зҽызмырҭынчқәо шәахь», «Ашәа Аҟәазы», «Ӡызлан» уҳәа убас егьырҭгьы. Иалукаартә иҟоуп Миха Лакрба Сибраҟа дахганы даныҟаз ииҩыз ажәеинраала «Ажәҵыс».
Миха Лакрба акыр аус иухьан аԥсуа драматургиа арҿиаразы. Иҩымҭақәа шәҟәны иҭыҵаанӡа, аспектакльқәа рылхын, ҿырԥштәыс иаагозар, 1938–1940 шықәсқәа рзы аԥсуа театр асценаҿы ицон Миха Лакрба иҩымҭа апиеса ала иқәыргылаз аспектакль «Гьечаа рҵыхәтәа».
Аҭоурых - револиуциатә темп ала иҩуп ҩ-қәгылараки быжь-сахьаки змоу идрама «Ҩынҩажәа шьаҿа». Миха Лакрба ирҿиамҭақәа иаарылукаартә иҟоуп ԥшь-қәгылараки жә - сахьаки змоу аҭоурыхтә драма «Аиларҭәа ссир». Уи азкуп 1859–1862 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысыз, лымкаалагьы Далааи Ҵабалааи ирхыргаз ахҭысқәа.
Миха Лакрба ибаҩхатәра даҽа ганкгьы хымԥада аӡбахә ҳәатәуп. Иара атеатр бзиа ибон, дадҳәалан аҟынтә, аԥхьаӡакәны [[1957]] шықәса рзы, Аҟәа, урысшәала иҩны иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа театртә ҟазара аҭоурых ахьтә аочеркқәа» ҳәа хыс иаманы. Абасала, Миха Лакрба апоезиаҿгьы апублицистикаҿгьы акыр аус иуит. Аха, Аԥсны анҭыҵ, акыр харагьы абаҩхатәра ду змоу шәҟәыҩҩык иаҳасаб ала деицырдыруа дҟазҵаз, [[Москва]], 1957 шықәсазы иҩымҭақәа реизга «Аԥсуа новеллақәа» урысшәала ианҭыҵ ашьҭахь ауп. «Аламыс» ҳәа зеиԥш хьӡыс иаманы Миха Лакрба иновеллақәа реизга аԥсышәала аԥхьаӡа ианҭыҵызгьы [[1959]] шықәсазоуп. Арҭ ановеллақәа аԥхьаҩцәа ирласны ирылаҵәеит, бзиа ирбеит. Урҭ раӷьырак акыр абызшәақәа рахь еиҭаганы агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы иркьыԥхьит. Миха Лакрба абарҭ иҩымҭақәа ирыбзоураны аԥсуа жәлар рыхьӡ - рыԥша акыр ахара инаҩит, иззымдыруаз идирдырит. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара далҵаанӡа ановелла ажанр аҿы аус шиуц иуан. Урҭ рхыԥхьаӡара шәи жәаба иреиҳауп. Миха Лакрба [[Ановелла|иновеллақәа]] ауаҩы еилыхха инарбоит аԥсуаа аӡәи-аӡәи реизыҟазаашьақәа зеиԥшроу, рҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа шеиҿкаау, ахьӡи ахьмыӡӷи, аламыси аламысдареи ишырзыҟоу, аԥсадгьыл абзиабара рылаҽны иахьынӡаҟоу, афырхаҵареи ашәыргәындареи, ауаҩытәыҩса ицқьара, иажәеи иуси реимадара.
Миха Лакрба иновеллақәа еиҳараӡак изызку аԥсуа жәлар рҟазшьа бзиақәа рӡыргареи рзышәаҳәареи ауп. Дара зегьы ҟазара ҳаракыла иҩуп, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә зҵаарақәа шьҭырхуеит, аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыхә еиҳа - еиҳа ишьҭыҵуеит. Аинтерс ду амоуп урҭ злаҩу абызшәа, реиҿкаашьа, рстиль. Ановелла ажанр ишаҟазшьоу еиԥш, акык-ҩбак ахҭысқәа, аепизодқәа рыла ауп ишышьақәгылоу. Еиҳараӡак дара ажәлар рыбзазаратә лакәқәа ирзааигәоуп сиужет еилазаашьалагьы, бызшәалагьы, композициалагьы, стильлагьы.
==Афильмқәа==
Миха Лакрба иновеллақәа ирылхны [[2019]] шықәсазы иҭыхын икьаҿу афильмқәа быжьба. Уи азы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит амобилтә еимадара «Амобаил». Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Аԥсны араионқәа зегьы рҿы. «Аб», «Ианаамҭамыз», «Абабыц», «Аешьцәа», «Асас», «Аиҩызцәа», «Арупап» – арҭ абыжь-новеллак рҭыхра иалахәын аԥсуа театр актриорцәа реиԥш, иаабац ауаагьы. Аԥсуа режиссиорцәа ҿарацәа рҽеизганы рҽазыршәеит доусы икьаҿу фильмк Миха Лакрба иновеллақәа рыла аҭыхра. Иҳәатәуп иҭырхыз быжь-фильмк аԥсышәала ишцәажәо.
==Алитература==
*{{Аԥпа|902-903}}
* ИНАЛ-ИԤА, Ш. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961 ш.
* АНҚӘАБ, В. П. Аԥсуа новеллақәа. Аҟәа, «Алашара», 1968 ш.
* АНШБА, А., ДАРСАЛИА, В. Миха Лакрба. Арҿиаратә портрет. Аҟәа, «Алашара», 1978ш.
* ҚАПБА, Руслан. Миха Лакрба (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, «Алашара», 1980ш.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakrba-mixajl-aleksandrovich Лакрба Михайл Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakrba-mixa-ale%D2%9Bsandr-i%D2%A7a Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2960-lakerbai_m_abkhazskie_novelly_2014.html Михаил Лакербай]
[[Акатегориа:1901 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Лакраа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
kxrpkxqjmth5g1vb7gfalxbmd5iwosp
171469
171330
2026-08-06T18:42:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171469
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миха Алеқсандр-иԥа Лакрба
|даҽа ахьӡ=Михайл Александрович Лакрба
|афото=Лакрба Михайл Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миха Алеқсандр-иԥа Лакрба
|аира арыцхә={{date|19|1|1901}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Гәылрыԥшь араион) Мархьаул ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|15|10|1965}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы
}}
'''Миха Алеқсандр (Аҳмаҭ)-иԥа Лакрба''' ({{lang-ru|Михайл Александрович Лакрба}}; {{date|19|1|1901}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Гәылрыԥшь араион]]) Мархьаул ақыҭа – {{date|15|10|1965}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы. Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1938) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Асахьаркыратә ҩымҭақәа иҩуан аԥсышәала, астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи – урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Мархьаултәи ауахәаматә школи (1908-1911), Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1909 - 1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1913-1918) рҟны. Қарҭтәи аполитехникатә институт аекономика-иуристтә факультет далгеит (1929), иара убас Москва, асценаристцәеи акинорежиссиорцәеи Иреиҳау ркусрқәа (1937). 1921-1925 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс аус иуан. 1931-1936 шш. рзы акәзар, акиноекспедициа «Восток-кино» даланы дыҟан Даӷьсҭан, Одесса, Сибра, Урал. Акинофабрика «Восток-кино» ашҟа аусура дрыдыркылеит М. А. Шолохов иҟаиҵаз абжьагарала.
1934 ш. СССР ашәҟәыҩҩцәа актәи реизара ду далахәын.
1941 ш. хатәгәаԥхарала афронт ахь дцоит. Аус иуан адивизиа иатәыз агазеҭ «На штурм врага» аҟны, адивизиа арратә трибунал амаӡаныҟәгаҩ еиҳабыс. Севастополь ахьчара далахәын. Аамҭак азы дрытҟәеит, Днепропетровсктәи алагер аҟны дыҟан, хҩык иҩызцәа дрыцны дыбналеит. Ашьҭахь, ҩаԥхьа Каменка (Днепропетровсктәи аобласт) инаркны Тираспольнӡа ажәыларақәа дрылахәын, афронт агазеҭ «За победу» редакторс даман.
30-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати уи «афилиал» Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати ишьклаԥшуан. «Меморандум на а/с (антисоветски), буржуазно-нацианалистически настроенных лиц из среды абхазской национальности, проживающих в г. Сухум», зыхьӡыз, Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариат (ашьҭахь - Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аминистрра, аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет) 1945 ш. декабр 4 рзы аҩбатәи аҟәша аиҳабы Убилава еиқәиршәаз имаӡаз адокумент аҟны М. Лакрба дарбоуп асовет мчреи даӷазшәа, аҳратәра анационалист иакәызшәа, насгьы хымԥада иарбан аамсҭа хылҵшьҭра дшеиуаз. Ахара идырҵон «жәлар раӷа Н. Лакоба дирҽхәон» ҳәа, ҳаҭырқәҵарала дихцәажәомызт ҳәа аҩ. Бериа (атеррористтә ҟазшьа аҭаны)…» (Шәахә.: Абхазский архив. ХХ век. Вып. . М., 2002. С. 12-13). Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аматериалқәа рҟны изларбаз ала, М. Лакрба Аԥсны ақырҭуатәра даҿагыланы дықәгылон, иазгәеиҭон аԥсуа бызшәеи амилаҭтә культуреи есааира аныӡаара иаҿуп ҳәа. Ҳәарада, Лакрба дадгыломызт Қәырҭтәылатәи Акомпартиа Ацентр Комитети Аиҳабыреи Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатә политика. Ақәымчратә политика иаҿагыланы ақәгылара згәаӷьыз, асовет мчра иаҿагылоу, аконтрреволиуциатә елементқәа, «ажәлар раӷацәа» ҳәа иԥхьаӡаны аҳәынҭшәарҭадара рылаԥш иҵдыршәомызт (ари асиа еиқәаҵәа аҟны иалашәеит ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа, аԥсуа театр актиорцәа, арежиссиорцәа, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩцәа уҳәа: Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, Г. Д. Гәлиа, И. А. Лакрба, Н. А. Лакоба, С. П. Басариа, М. И. Тарнаа, В. М. Маан, Н. Е. Гериа, А. Р. Агрба, Г. З. Шакирбаи уҳәа егьырҭгьы).
М. Лакрба анемеццәа дытҟәаны данрымаз ахҭысгьы ишаарҭахыз рхы иадырхәон. Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара Жәлар ркомиссариат еиднакылоз «агентуратә» материалқәа рышьҭуан Қарҭҟеи Москваҟеи. Ишнеи-шнеиуаз, 1947 ш. М. Лакрба дырбаандаҩын Москва. Абри шьақәнарӷәӷәоит СССР Аҳәынҭшәарҭадара аминистрра ахәбатәи аусбарҭа аҟнытә еиқәыршәоу Имаӡоу ашәҟәы (№56/19762, 1947 ш. август 13-14), Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара аминистр, аинрал-маиор И. Гагуа ихьӡала иҩу ашәҟәы рнапы аҵаҩуп аинрал-леитенант Дроздецки, аподполковник Шумаков). (Шәахә.: Абхазкий архив. ХХ век. Вып. 1. М., 2002. С. 86). М. Лакрба колыматәи алагерқәа рҟны (1947-1955) ихигеит 8-шықәса, ихы дақәиҭыртәит 1955 ш. февраль 5 рзы, дагьыриашан.
М. Лакрба ирҿиаратә усура ахацыркра апублицистикеи апоезиеи ирыдҳәалоуп, аԥхьаҩцәа рахь раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵеит раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» ала, уи аҭыҵра иахьалагаз даараӡа гәацԥыҳәарала иаԥылаз дреиуоуп, зегь рахь ааԥхьара ҟаиҵон ацхыраара арҭаларц. Уи адаҟьақәа рҟны икьыԥхьит астатиақәа 16, ажәеинраалақәа 3. Иҟалап, ибжьаӡыз агазеҭ аномерқәа (1919. №8, 9, 11; 1921. №4/85) рҟны иҵегьы иҩымҭақәа кьыԥхьызҭгьы. Иажәеинраалақәа рахьтә еицырдырит «Абахҭаҿы», «Дырмит Гәлиа», аԥсуа литература ахьтәы фондгьы иагәылалеит.
М. Лакрба раԥхьатәи ишәҟәы «Апиесақәеи астатиақәеи» ҭыжьын [[Аҟәа]] 1956 шықәсазы. Авторс дрымоуп акомедиақәа: «Гьечаа рҵыхәтәа» (1939, иқәыргылан – 1940), «Сабыда игәаҩара» (1940, иқәыргылан – 1941); аҭоурыхтә драма «Данаҟаи» (1946-1947; Аԥсуа драматә театр аҟны иқәыргылан – 1956), ановеллақәа, алибретто, аоперақәа, аопереттақәа, афильмқәа «[[Тҟәарчал]]» (1934), «Ҩ-хыҵхырҭак» (1938), «Аԥсны-ишәҭуа атәылаҿацә», «Иӡааҟәрылаз ақалақь аԥшаахқәа» («Диоскуриа») (аҵыхәтәантәи ҩ-фильмк «Грузия-фильм» иҭнахит), алитературатә-музыкатә композициа «Жәлар рҵеи». Адунеи аҟны деицырдырит иновеллақәа рыла, 25 инареиҳаны абызшәақәа рахь еиҭагоуп, иаагозар: англыз, афранцыз, анемец, аполиак, аиспан, араб, акореи бызшәақәа, зныкымкәагьы Аҟәеи Москвеи иҭыжьын.
Аурыси, ақырҭуеи, егьырҭ ашәҟәыҩҩцәеи, М. Лакрбеи арҿиаратә еимадарақәа рыбжьан. Акиносценарист К. Минц дицырхырааны иҩит афильм «Земля и рай» асценариа. Иара иоуп изҩыз Д. Н. Швецов иопера «Изгнанники» (1935), аԥсуа ԥсҭазаара аҟнытә акомпозитор В. Т. Куртиди иоперетта «Ҳаџьараҭ» (1937), А. М. Баланчиваӡе иопера «Мзиа» (1951) рлибреттоқәа.
Авторс дрымоуп иара убас амилаҭтә театр иазку раԥхьатәи аҭҵаамҭа, насгьы аԥсуа жәлар рашәеи жәлар рашәаҳәаҩ-абырг Жана Ачбеи ирызку ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апиесақәеи аскетчқәеи. Аҟәа, 1956.
*Аламыс. (Ановеллақәа). Аҟәа, 1959.
*Иҩымҭақәа реизга: 3-томкны. Актәи, аҩбатәи атомқәа (ахԥатәи атом ҭымҵӡеит). Аҟәа, 1968, 1971.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Актәи атом: Ановеллақәа. Аҟәа, 2009.
*аурысшәахь еиҭаганы: Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1957.
*Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1961.
*Аламыс. Абхазские новеллы. (Перевел с абхазского С. Трегуб). М., 1961.
*С горсткой родной земли. Новеллы. (Перевели с абхазского М. А. Лакербай и С. Трегуб). М., 1972.
*Тот, кто убил лань. Новеллы. Сухуми, 1966.
*Тот, кто убил лань. Новеллы (Перевел с абхазского Х. С. Бгажба). Сухуми, 1982.
*аҭҵаамҭақәа: Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухуми, 1957. 2-е издание, дополнительное – Сухуми, 1962.
==Миха Лакрба аԥсуа литературеи адраматургиеи рыҟны илагала==
Аҵыхәтәантәи жәашықәса азоуп Миха Лакрба иҩымҭақәа инарҭбааны, Аԥсны анҭыҵгьы, егьырҭ акыр тәылақәа рҿгьы ирдырыртә ианыҟалаз. Иара аҳаҭырқәҵара ду дшаԥсахаз, ажәлар рыбзиабара шиоузгьы агәра узырго акакәны иҟалеит [[1961]] шықәсазы, диижьҭеи 60 шықәса аҵра иазкны аиубилеи инарҭбааны иахьазгәарҭаз. Урҭ ашықәсқәа рзы идраматә ҩымҭа лыԥшаахқәа аԥсуа театр асценаҿы иқәдыргылеит, иҭыҵит аԥсышәалеи, урысшәалеи, егьырҭ акыр бызшәақәеи рыла иновеллақәа.
Иҩымҭа лыԥшаахқәа знылаз аԥхьаӡатәи аизга «Апиесақәеи аскетчқәеи» ҳәа хьӡыс иаманы иҭыҵит [[1956]] шықәсазы, Аҟәа.
Миха Лакрба [[алитературатә жанр]]қәа акыр рҿы иҽԥишәеит. Иара аԥхьа дпоет лирикны дцәырҵит, нас апублицистикатә статиақәа иҩуан, еиҳараӡакгьы апиесақәа, акинофильмқәа рзы асценариақәеи, аоперақәа рзы алибреттоқәеи, ановеллақәеи иҽрыдцаланы иҩуан.
Аха апоезиагьы зынӡа даҟәыҵны дыҟамызт. Иԥсҭазаара еиуеиԥшым аетапқәа рҿы, иналаршә-ҩаларшәны акәзаргьы, ажәеинраалақәа аԥиҵеит. Убас, ажәлар рҳәамҭа асиужет шьаҭас иамоуп иара иҩымҭа «Риҵа», аинтерес рыгым иахьагьы «Сара сашьа», «Зҽызмырҭынчқәо шәахь», «Ашәа Аҟәазы», «Ӡызлан» уҳәа убас егьырҭгьы. Иалукаартә иҟоуп Миха Лакрба Сибраҟа дахганы даныҟаз ииҩыз ажәеинраала «Ажәҵыс».
Миха Лакрба акыр аус иухьан аԥсуа драматургиа арҿиаразы. Иҩымҭақәа шәҟәны иҭыҵаанӡа, аспектакльқәа рылхын, ҿырԥштәыс иаагозар, 1938–1940 шықәсқәа рзы аԥсуа театр асценаҿы ицон Миха Лакрба иҩымҭа апиеса ала иқәыргылаз аспектакль «Гьечаа рҵыхәтәа».
Аҭоурых - револиуциатә темп ала иҩуп ҩ-қәгылараки быжь-сахьаки змоу идрама «Ҩынҩажәа шьаҿа». Миха Лакрба ирҿиамҭақәа иаарылукаартә иҟоуп ԥшь-қәгылараки жә - сахьаки змоу аҭоурыхтә драма «Аиларҭәа ссир». Уи азкуп 1859–1862 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысыз, лымкаалагьы Далааи Ҵабалааи ирхыргаз ахҭысқәа.
Миха Лакрба ибаҩхатәра даҽа ганкгьы хымԥада аӡбахә ҳәатәуп. Иара атеатр бзиа ибон, дадҳәалан аҟынтә, аԥхьаӡакәны [[1957]] шықәса рзы, Аҟәа, урысшәала иҩны иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа театртә ҟазара аҭоурых ахьтә аочеркқәа» ҳәа хыс иаманы. Абасала, Миха Лакрба апоезиаҿгьы апублицистикаҿгьы акыр аус иуит. Аха, Аԥсны анҭыҵ, акыр харагьы абаҩхатәра ду змоу шәҟәыҩҩык иаҳасаб ала деицырдыруа дҟазҵаз, [[Москва]], 1957 шықәсазы иҩымҭақәа реизга «Аԥсуа новеллақәа» урысшәала ианҭыҵ ашьҭахь ауп. «Аламыс» ҳәа зеиԥш хьӡыс иаманы Миха Лакрба иновеллақәа реизга аԥсышәала аԥхьаӡа ианҭыҵызгьы [[1959]] шықәсазоуп. Арҭ ановеллақәа аԥхьаҩцәа ирласны ирылаҵәеит, бзиа ирбеит. Урҭ раӷьырак акыр абызшәақәа рахь еиҭаганы агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы иркьыԥхьит. Миха Лакрба абарҭ иҩымҭақәа ирыбзоураны аԥсуа жәлар рыхьӡ - рыԥша акыр ахара инаҩит, иззымдыруаз идирдырит. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара далҵаанӡа ановелла ажанр аҿы аус шиуц иуан. Урҭ рхыԥхьаӡара шәи жәаба иреиҳауп. Миха Лакрба [[Ановелла|иновеллақәа]] ауаҩы еилыхха инарбоит аԥсуаа аӡәи-аӡәи реизыҟазаашьақәа зеиԥшроу, рҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа шеиҿкаау, ахьӡи ахьмыӡӷи, аламыси аламысдареи ишырзыҟоу, аԥсадгьыл абзиабара рылаҽны иахьынӡаҟоу, афырхаҵареи ашәыргәындареи, ауаҩытәыҩса ицқьара, иажәеи иуси реимадара.
Миха Лакрба иновеллақәа еиҳараӡак изызку аԥсуа жәлар рҟазшьа бзиақәа рӡыргареи рзышәаҳәареи ауп. Дара зегьы ҟазара ҳаракыла иҩуп, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә зҵаарақәа шьҭырхуеит, аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыхә еиҳа - еиҳа ишьҭыҵуеит. Аинтерс ду амоуп урҭ злаҩу абызшәа, реиҿкаашьа, рстиль. Ановелла ажанр ишаҟазшьоу еиԥш, акык-ҩбак ахҭысқәа, аепизодқәа рыла ауп ишышьақәгылоу. Еиҳараӡак дара ажәлар рыбзазаратә лакәқәа ирзааигәоуп сиужет еилазаашьалагьы, бызшәалагьы, композициалагьы, стильлагьы.
==Афильмқәа==
Миха Лакрба иновеллақәа ирылхны [[2019]] шықәсазы иҭыхын икьаҿу афильмқәа быжьба. Уи азы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит амобилтә еимадара «Амобаил». Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Аԥсны араионқәа зегьы рҿы. «Аб», «Ианаамҭамыз», «Абабыц», «Аешьцәа», «Асас», «Аиҩызцәа», «Арупап» – арҭ абыжь-новеллак рҭыхра иалахәын аԥсуа театр актриорцәа реиԥш, иаабац ауаагьы. Аԥсуа режиссиорцәа ҿарацәа рҽеизганы рҽазыршәеит доусы икьаҿу фильмк Миха Лакрба иновеллақәа рыла аҭыхра. Иҳәатәуп иҭырхыз быжь-фильмк аԥсышәала ишцәажәо.
==Алитература==
*{{Аԥпа|902-903}}
* ИНАЛ-ИԤА, Ш. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961 ш.
* АНҚӘАБ, В. П. Аԥсуа новеллақәа. Аҟәа, «Алашара», 1968 ш.
* АНШБА, А., ДАРСАЛИА, В. Миха Лакрба. Арҿиаратә портрет. Аҟәа, «Алашара», 1978ш.
* ҚАПБА, Руслан. Миха Лакрба (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, «Алашара», 1980ш.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakrba-mixajl-aleksandrovich Лакрба Михайл Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakrba-mixa-ale%D2%9Bsandr-i%D2%A7a Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2960-lakerbai_m_abkhazskie_novelly_2014.html Михаил Лакербай]
[[Акатегориа:1901 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Лакраа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
c72m23ey51a69y7g6266scucyvnfw2c
171624
171469
2026-08-06T20:22:04Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171624
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миха Алеқсандр-иԥа Лакрба
|даҽа ахьӡ=Михайл Александрович Лакрба
|афото=Лакрба Михайл Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миха Алеқсандр-иԥа Лакрба
|аира арыцхә={{date|19|1|1901}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Гәылрыԥшь араион) Мархьаул ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|15|10|1965}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы
}}
'''Миха Алеқсандр (Аҳмаҭ)-иԥа Лакрба''' ({{lang-ru|Михайл Александрович Лакрба}}; {{date|19|1|1901}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Гәылрыԥшь араион]]) Мархьаул ақыҭа – {{date|15|10|1965}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы. Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1938) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Асахьаркыратә ҩымҭақәа иҩуан аԥсышәала, астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи – урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Мархьаултәи ауахәаматә школи (1908-1911), Аҟәатәи ашьхаруаа ршколи (1909 - 1912), Аҟәатәи ареалтә ҵараиурҭеи (1913-1918) рҟны. Қарҭтәи аполитехникатә институт аекономика-иуристтә факультет далгеит (1929), иара убас Москва, асценаристцәеи акинорежиссиорцәеи Иреиҳау ркусрқәа (1937). 1921-1925 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс аус иуан. 1931-1936 шш. рзы акәзар, акиноекспедициа «Восток-кино» даланы дыҟан Даӷьсҭан, Одесса, Сибра, Урал. Акинофабрика «Восток-кино» ашҟа аусура дрыдыркылеит М. А. Шолохов иҟаиҵаз абжьагарала.
1934 ш. СССР ашәҟәыҩҩцәа актәи реизара ду далахәын.
1941 ш. хатәгәаԥхарала афронт ахь дцоит. Аус иуан адивизиа иатәыз агазеҭ «На штурм врага» аҟны, адивизиа арратә трибунал амаӡаныҟәгаҩ еиҳабыс. Севастополь ахьчара далахәын. Аамҭак азы дрытҟәеит, Днепропетровсктәи алагер аҟны дыҟан, хҩык иҩызцәа дрыцны дыбналеит. Ашьҭахь, ҩаԥхьа Каменка (Днепропетровсктәи аобласт) инаркны Тираспольнӡа ажәыларақәа дрылахәын, афронт агазеҭ «За победу» редакторс даман.
30-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс Қырҭтәылатәи ССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати уи «афилиал» Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариати ишьклаԥшуан. «Меморандум на а/с (антисоветски), буржуазно-нацианалистически настроенных лиц из среды абхазской национальности, проживающих в г. Сухум», зыхьӡыз, Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара Жәлар ркомиссариат (ашьҭахь - Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аминистрра, аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет) 1945 ш. декабр 4 рзы аҩбатәи аҟәша аиҳабы Убилава еиқәиршәаз имаӡаз адокумент аҟны М. Лакрба дарбоуп асовет мчреи даӷазшәа, аҳратәра анационалист иакәызшәа, насгьы хымԥада иарбан аамсҭа хылҵшьҭра дшеиуаз. Ахара идырҵон «жәлар раӷа Н. Лакоба дирҽхәон» ҳәа, ҳаҭырқәҵарала дихцәажәомызт ҳәа аҩ. Бериа (атеррористтә ҟазшьа аҭаны)…» (Шәахә.: Абхазский архив. ХХ век. Вып. . М., 2002. С. 12-13). Аҳәынҭқарратә шәарҭадара аматериалқәа рҟны изларбаз ала, М. Лакрба Аԥсны ақырҭуатәра даҿагыланы дықәгылон, иазгәеиҭон аԥсуа бызшәеи амилаҭтә культуреи есааира аныӡаара иаҿуп ҳәа. Ҳәарада, Лакрба дадгыломызт Қәырҭтәылатәи Акомпартиа Ацентр Комитети Аиҳабыреи Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатә политика. Ақәымчратә политика иаҿагыланы ақәгылара згәаӷьыз, асовет мчра иаҿагылоу, аконтрреволиуциатә елементқәа, «ажәлар раӷацәа» ҳәа иԥхьаӡаны аҳәынҭшәарҭадара рылаԥш иҵдыршәомызт (ари асиа еиқәаҵәа аҟны иалашәеит ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа, аԥсуа театр актиорцәа, арежиссиорцәа, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩцәа уҳәа: Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, Г. Д. Гәлиа, И. А. Лакрба, Н. А. Лакоба, С. П. Басариа, М. И. Тарнаа, В. М. Маан, Н. Е. Гериа, А. Р. Агрба, Г. З. Шакирбаи уҳәа егьырҭгьы).
М. Лакрба анемеццәа дытҟәаны данрымаз ахҭысгьы ишаарҭахыз рхы иадырхәон. Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара Жәлар ркомиссариат еиднакылоз «агентуратә» материалқәа рышьҭуан Қарҭҟеи Москваҟеи. Ишнеи-шнеиуаз, 1947 ш. М. Лакрба дырбаандаҩын Москва. Абри шьақәнарӷәӷәоит СССР Аҳәынҭшәарҭадара аминистрра ахәбатәи аусбарҭа аҟнытә еиқәыршәоу Имаӡоу ашәҟәы (№56/19762, 1947 ш. август 13-14), Аԥсны Аҳәынҭшәарҭадара аминистр, аинрал-маиор И. Гагуа ихьӡала иҩу ашәҟәы рнапы аҵаҩуп аинрал-леитенант Дроздецки, аподполковник Шумаков). (Шәахә.: Абхазкий архив. ХХ век. Вып. 1. М., 2002. С. 86). М. Лакрба колыматәи алагерқәа рҟны (1947-1955) ихигеит 8-шықәса, ихы дақәиҭыртәит 1955 ш. февраль 5 рзы, дагьыриашан.
М. Лакрба ирҿиаратә усура ахацыркра апублицистикеи апоезиеи ирыдҳәалоуп, аԥхьаҩцәа рахь раԥхьатәи ишьаҿақәа ҟаиҵеит раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» ала, уи аҭыҵра иахьалагаз даараӡа гәацԥыҳәарала иаԥылаз дреиуоуп, зегь рахь ааԥхьара ҟаиҵон ацхыраара арҭаларц. Уи адаҟьақәа рҟны икьыԥхьит астатиақәа 16, ажәеинраалақәа 3. Иҟалап, ибжьаӡыз агазеҭ аномерқәа (1919. №8, 9, 11; 1921. №4/85) рҟны иҵегьы иҩымҭақәа кьыԥхьызҭгьы. Иажәеинраалақәа рахьтә еицырдырит «Абахҭаҿы», «Дырмит Гәлиа», аԥсуа литература ахьтәы фондгьы иагәылалеит.
М. Лакрба раԥхьатәи ишәҟәы «Апиесақәеи астатиақәеи» ҭыжьын [[Аҟәа]] 1956 шықәсазы. Авторс дрымоуп акомедиақәа: «Гьечаа рҵыхәтәа» (1939, иқәыргылан – 1940), «Сабыда игәаҩара» (1940, иқәыргылан – 1941); аҭоурыхтә драма «Данаҟаи» (1946-1947; Аԥсуа драматә театр аҟны иқәыргылан – 1956), ановеллақәа, алибретто, аоперақәа, аопереттақәа, афильмқәа «[[Тҟәарчал]]» (1934), «Ҩ-хыҵхырҭак» (1938), «Аԥсны-ишәҭуа атәылаҿацә», «Иӡааҟәрылаз ақалақь аԥшаахқәа» («Диоскуриа») (аҵыхәтәантәи ҩ-фильмк «Грузия-фильм» иҭнахит), алитературатә-музыкатә композициа «Жәлар рҵеи». Адунеи аҟны деицырдырит иновеллақәа рыла, 25 инареиҳаны абызшәақәа рахь еиҭагоуп, иаагозар: англыз, афранцыз, анемец, аполиак, аиспан, араб, акореи бызшәақәа, зныкымкәагьы Аҟәеи Москвеи иҭыжьын.
Аурыси, ақырҭуеи, егьырҭ ашәҟәыҩҩцәеи, М. Лакрбеи арҿиаратә еимадарақәа рыбжьан. Акиносценарист К. Минц дицырхырааны иҩит афильм «Земля и рай» асценариа. Иара иоуп изҩыз Д. Н. Швецов иопера «Изгнанники» (1935), аԥсуа ԥсҭазаара аҟнытә акомпозитор В. Т. Куртиди иоперетта «Ҳаџьараҭ» (1937), А. М. Баланчиваӡе иопера «Мзиа» (1951) рлибреттоқәа.
Авторс дрымоуп иара убас амилаҭтә театр иазку раԥхьатәи аҭҵаамҭа, насгьы аԥсуа жәлар рашәеи жәлар рашәаҳәаҩ-абырг Жана Ачбеи ирызку ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апиесақәеи аскетчқәеи. Аҟәа, 1956.
*Аламыс. (Ановеллақәа). Аҟәа, 1959.
*Иҩымҭақәа реизга: 3-томкны. Актәи, аҩбатәи атомқәа (ахԥатәи атом ҭымҵӡеит). Аҟәа, 1968, 1971.
*Иҩымҭақәа реизга. 3-томкны. Актәи атом: Ановеллақәа. Аҟәа, 2009.
*аурысшәахь еиҭаганы: Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1957.
*Абхазские новеллы. (Перевел С. Трегуб). М., 1961.
*Аламыс. Абхазские новеллы. (Перевел с абхазского С. Трегуб). М., 1961.
*С горсткой родной земли. Новеллы. (Перевели с абхазского М. А. Лакербай и С. Трегуб). М., 1972.
*Тот, кто убил лань. Новеллы. Сухуми, 1966.
*Тот, кто убил лань. Новеллы (Перевел с абхазского Х. С. Бгажба). Сухуми, 1982.
*аҭҵаамҭақәа: Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухуми, 1957. 2-е издание, дополнительное – Сухуми, 1962.
==Миха Лакрба аԥсуа литературеи адраматургиеи рыҟны илагала==
Аҵыхәтәантәи жәашықәса азоуп Миха Лакрба иҩымҭақәа инарҭбааны, Аԥсны анҭыҵгьы, егьырҭ акыр тәылақәа рҿгьы ирдырыртә ианыҟалаз. Иара аҳаҭырқәҵара ду дшаԥсахаз, ажәлар рыбзиабара шиоузгьы агәра узырго акакәны иҟалеит [[1961]] шықәсазы, диижьҭеи 60 шықәса аҵра иазкны аиубилеи инарҭбааны иахьазгәарҭаз. Урҭ ашықәсқәа рзы идраматә ҩымҭа лыԥшаахқәа аԥсуа театр асценаҿы иқәдыргылеит, иҭыҵит аԥсышәалеи, урысшәалеи, егьырҭ акыр бызшәақәеи рыла иновеллақәа.
Иҩымҭа лыԥшаахқәа знылаз аԥхьаӡатәи аизга «Апиесақәеи аскетчқәеи» ҳәа хьӡыс иаманы иҭыҵит [[1956]] шықәсазы, Аҟәа.
Миха Лакрба [[алитературатә жанр]]қәа акыр рҿы иҽԥишәеит. Иара аԥхьа дпоет лирикны дцәырҵит, нас апублицистикатә статиақәа иҩуан, еиҳараӡакгьы апиесақәа, акинофильмқәа рзы асценариақәеи, аоперақәа рзы алибреттоқәеи, ановеллақәеи иҽрыдцаланы иҩуан.
Аха апоезиагьы зынӡа даҟәыҵны дыҟамызт. Иԥсҭазаара еиуеиԥшым аетапқәа рҿы, иналаршә-ҩаларшәны акәзаргьы, ажәеинраалақәа аԥиҵеит. Убас, ажәлар рҳәамҭа асиужет шьаҭас иамоуп иара иҩымҭа «Риҵа», аинтерес рыгым иахьагьы «Сара сашьа», «Зҽызмырҭынчқәо шәахь», «Ашәа Аҟәазы», «Ӡызлан» уҳәа убас егьырҭгьы. Иалукаартә иҟоуп Миха Лакрба Сибраҟа дахганы даныҟаз ииҩыз ажәеинраала «Ажәҵыс».
Миха Лакрба акыр аус иухьан аԥсуа драматургиа арҿиаразы. Иҩымҭақәа шәҟәны иҭыҵаанӡа, аспектакльқәа рылхын, ҿырԥштәыс иаагозар, 1938–1940 шықәсқәа рзы аԥсуа театр асценаҿы ицон Миха Лакрба иҩымҭа апиеса ала иқәыргылаз аспектакль «Гьечаа рҵыхәтәа».
Аҭоурых - револиуциатә темп ала иҩуп ҩ-қәгылараки быжь-сахьаки змоу идрама «Ҩынҩажәа шьаҿа». Миха Лакрба ирҿиамҭақәа иаарылукаартә иҟоуп ԥшь-қәгылараки жә - сахьаки змоу аҭоурыхтә драма «Аиларҭәа ссир». Уи азкуп 1859–1862 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысыз, лымкаалагьы Далааи Ҵабалааи ирхыргаз ахҭысқәа.
Миха Лакрба ибаҩхатәра даҽа ганкгьы хымԥада аӡбахә ҳәатәуп. Иара атеатр бзиа ибон, дадҳәалан аҟынтә, аԥхьаӡакәны [[1957]] шықәса рзы, Аҟәа, урысшәала иҩны иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа театртә ҟазара аҭоурых ахьтә аочеркқәа» ҳәа хыс иаманы. Абасала, Миха Лакрба апоезиаҿгьы апублицистикаҿгьы акыр аус иуит. Аха, Аԥсны анҭыҵ, акыр харагьы абаҩхатәра ду змоу шәҟәыҩҩык иаҳасаб ала деицырдыруа дҟазҵаз, [[Москва]], 1957 шықәсазы иҩымҭақәа реизга «Аԥсуа новеллақәа» урысшәала ианҭыҵ ашьҭахь ауп. «Аламыс» ҳәа зеиԥш хьӡыс иаманы Миха Лакрба иновеллақәа реизга аԥсышәала аԥхьаӡа ианҭыҵызгьы [[1959]] шықәсазоуп. Арҭ ановеллақәа аԥхьаҩцәа ирласны ирылаҵәеит, бзиа ирбеит. Урҭ раӷьырак акыр абызшәақәа рахь еиҭаганы агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы иркьыԥхьит. Миха Лакрба абарҭ иҩымҭақәа ирыбзоураны аԥсуа жәлар рыхьӡ - рыԥша акыр ахара инаҩит, иззымдыруаз идирдырит. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара далҵаанӡа ановелла ажанр аҿы аус шиуц иуан. Урҭ рхыԥхьаӡара шәи жәаба иреиҳауп. Миха Лакрба [[Ановелла|иновеллақәа]] ауаҩы еилыхха инарбоит аԥсуаа аӡәи-аӡәи реизыҟазаашьақәа зеиԥшроу, рҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа шеиҿкаау, ахьӡи ахьмыӡӷи, аламыси аламысдареи ишырзыҟоу, аԥсадгьыл абзиабара рылаҽны иахьынӡаҟоу, афырхаҵареи ашәыргәындареи, ауаҩытәыҩса ицқьара, иажәеи иуси реимадара.
Миха Лакрба иновеллақәа еиҳараӡак изызку аԥсуа жәлар рҟазшьа бзиақәа рӡыргареи рзышәаҳәареи ауп. Дара зегьы ҟазара ҳаракыла иҩуп, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә зҵаарақәа шьҭырхуеит, аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыхә еиҳа - еиҳа ишьҭыҵуеит. Аинтерс ду амоуп урҭ злаҩу абызшәа, реиҿкаашьа, рстиль. Ановелла ажанр ишаҟазшьоу еиԥш, акык-ҩбак ахҭысқәа, аепизодқәа рыла ауп ишышьақәгылоу. Еиҳараӡак дара ажәлар рыбзазаратә лакәқәа ирзааигәоуп сиужет еилазаашьалагьы, бызшәалагьы, композициалагьы, стильлагьы.
==Афильмқәа==
Миха Лакрба иновеллақәа ирылхны [[2019]] шықәсазы иҭыхын икьаҿу афильмқәа быжьба. Уи азы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит амобилтә еимадара «Амобаил». Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Аԥсны араионқәа зегьы рҿы. «Аб», «Ианаамҭамыз», «Абабыц», «Аешьцәа», «Асас», «Аиҩызцәа», «Арупап» – арҭ абыжь-новеллак рҭыхра иалахәын аԥсуа театр актриорцәа реиԥш, иаабац ауаагьы. Аԥсуа режиссиорцәа ҿарацәа рҽеизганы рҽазыршәеит доусы икьаҿу фильмк Миха Лакрба иновеллақәа рыла аҭыхра. Иҳәатәуп иҭырхыз быжь-фильмк аԥсышәала ишцәажәо.
==Алитература==
*{{Аԥпа|902-903}}
* ИНАЛ-ИԤА, Ш. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961 ш.
* АНҚӘАБ, В. П. Аԥсуа новеллақәа. Аҟәа, «Алашара», 1968 ш.
* АНШБА, А., ДАРСАЛИА, В. Миха Лакрба. Арҿиаратә портрет. Аҟәа, «Алашара», 1978ш.
* ҚАПБА, Руслан. Миха Лакрба (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, «Алашара», 1980ш.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakrba-mixajl-aleksandrovich Лакрба Михайл Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakrba-mixa-ale%D2%9Bsandr-i%D2%A7a Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2960-lakerbai_m_abkhazskie_novelly_2014.html Михаил Лакербай]
[[Акатегориа:1901 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Лакраа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
slg7d36od93rii3x4l52zuph54wkogh
Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа
0
17144
171096
170283
2026-08-06T15:36:23Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171096
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хашба Мушни Лаврентьевич
|афото=Хашба Мушни Лаврентьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|аира арыцхә=23.04.1903
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион (Кәыдрытәи аучастка) Ԥақәашь ақыҭан Аҟәа
|аԥсра арыцхә=09.04.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа''' ({{lang-ru|Хашба Мушни Лаврентьевич}}; 23.04.1903 – Аԥсны, [[Очамчыра араион]] (Кәыдрытәи аучастка) [[Ԥақәашь]] ақыҭан – 09.04.1992, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихын. Ианашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа: «Аҳадыртә дырга» аорденқәа ҩба, амедалқәа «Аџьаҿы аҽалкааразы», «Кавказ ахьчаразы». СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1911ш. дҭалоит Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол. Усҟан уаҟа аус руан еицырдыруаз арҵаҩцәа-арккаҩцәа П. Ҷараиа, А. Чкотуа, Ҭ. Аҳашба. 1915ш. акәзар, Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә ҵараиурҭа дҭарҵеит. 1917 ш. аҳратәра амчқәа М. Аҳашба иаб дҭаркуеит, убри ашықәс азы иԥсҭазаарагьы далҵуеит. Ран ԥшьҩык лыхшара лнапы ианхалеит, ахныҟәгара рцәыцәгьан. 1918 ш. ииун мзазы М. Аҳашба аамҭала иҵара аанижьыр акәхоит. Х-класск данрылга, аԥшьбатәи акласс ахь даниас Аҟәаҟа ихы ирхоит. 1918ш. дрыдыркылоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариахь. Ара аҵара рҵон заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩцәахараны иҟаз И. А. Коӷониа, Ӡ. Х. Дарсалиа, И. Г. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы. Аҵара иҵон 1923 шықәсанӡа. Аԥсуа бызшәа амаҭәар ирзаԥхьоз Дырмит Гәлиа инапхгарала еиҿкааз алитературатә хеидкыла иҭнажьуаз анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» раԥхьатәи аномер (1918ш. сентиабр) зҩымҭақәа анылаз аҿарацәа дреиуан. Жәаф шықәса зхыҵуаз арԥыс ирҿиамҭа «Аԥсацәа» раԥхьаӡа ианылеит агазеҭ «Аԥсны» (1919).
Анаҩсан агазеҭ аҟны икьыԥхьын иажәабжь «Ҳаџьмаҭ аҳәыҳә шикыз», иара убас еиуеиԥшым истатиақәа.
1923–1924 шш. раан М. Аҳашба аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс. 1924–1927 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҿы. М. Аҳашба [[Москва]] идыррақәа еихеиҳаит.
Аԥсныҟа даныхынҳәгьы М. Аҳашба ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь днеит, аусура далагеит аредактор ихаҭыԥуаҩс, 1932ш. инаркны аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан.
М. Аҳашба иааԥсарақәа шьардоуп аԥсуа милаҭтә журналистика ашьақәгылареи арҿиареи рус аҟны, аполиграфиа аусура аҭышәныртәалараҿгьыы зџьабаа маҷымкәа иаду дреиуоуп.
1934 – 1937 шш. раан М. Аҳашба цензорс дыҟан. 1937ш. нахыс агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс дахадыргылоит. Иусура (1944 шықәсанӡа) иалагӡаны 1938 – 1957 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум дамаӡаныҟәгаҩын.
Ашәҟәыҩҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы М. Аҳашба 1957ш. инаркны 1975ш. азынӡа ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас дыҟан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы ажурнал «Алашара» аредколлегиа далан.
Алитературатә ԥсҭазаара иалагылаз ашәҟәыҩҩы илагала маҷымкәа иҟоуп аиҭагараҿгьы. Аурыс бызшәа ахьтә аԥсшәахь еиҭаганы иҭижьхьан Л.Толстои иповест «Ҳаџьы-Мураҭ», иажәабжь «Х-ԥсрак», А. Фадеев ироман «Агвардиа ҿа», Ф. Мордовцев ироман «Прометеи иҵеицәа»(ацыԥҵәахақәа), И.Крылов иажәеинраалақәа, А.Кешоков иповест «Ашьыжьтәи аӡаӡаҿы ашьҭақәа», иара убас адунеитә литература ахьтә Е. Хемингуеи, Р. Тагор, Џь. Радари, Н. Бараташвили, А. Қьиачели, А. Кешоков, А. Хавпачев уҳәа рҩымҭақәа.
М.Аҳашба иҩхьан апиесақәагьы: «Аԥхьатәи амш аан ашкол аҟны», «Аҷаԥшьара».
Аԥсуа литература аҿиареи ашьақәгылареи раамҭазы акрызҵазкуа ракәны иаланагалаз иреиуоуп аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы иаԥиҵаз ажәабжьқәа «Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара!», «Алло», «Ацуныҳәа акы иаԥсам сҳәан,аха…».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахәыҷқәа рсцена. Апиеса. Аҟәа, 1920.
*Аҷаԥшьара. Апиеса аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Қәгыларак ала. Аҟәа, 1924.
*Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара (Асатира) – Аҟәа, 1928.
*«Алло!» Ажәабжьеизга аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Аҟәа, 1929.
*Иалкаақәоу. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Соуҟари егьырҭи. Ажәабжьқәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. – Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1983.
*Аџыри Ҟаимыҭхани. Алакәқәа. Аҟәа, 1984.
*Алло! Ажәабжь. Асериа «Ашколтә библиотека», Айъа, 1985.
*Мырзаҟан Гечба. Алакәқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҭынха. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Наследие. Т. II. Сухум, 2005.
==Ахьарԥшқәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-mushni-lavrentevich Хашба Мушни Лаврентьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-mushni-lavrent-i%D2%A7a Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ҳашаа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы ииз]]}}
lrafvxwy3z56jv1i446pg4iz8pzej3d
171149
171096
2026-08-06T17:56:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171149
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хашба Мушни Лаврентьевич
|афото=Хашба Мушни Лаврентьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|4|1903}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион (Кәыдрытәи аучастка) Ԥақәашь ақыҭан Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|9|4|1992}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа''' ({{lang-ru|Хашба Мушни Лаврентьевич}}; {{date|23|4|1903}} – Аԥсны, [[Очамчыра араион]] (Кәыдрытәи аучастка) [[Ԥақәашь]] ақыҭан – {{date|9|4|1992}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихын. Ианашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа: «Аҳадыртә дырга» аорденқәа ҩба, амедалқәа «Аџьаҿы аҽалкааразы», «Кавказ ахьчаразы». СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1911ш. дҭалоит Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол. Усҟан уаҟа аус руан еицырдыруаз арҵаҩцәа-арккаҩцәа П. Ҷараиа, А. Чкотуа, Ҭ. Аҳашба. 1915ш. акәзар, Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә ҵараиурҭа дҭарҵеит. 1917 ш. аҳратәра амчқәа М. Аҳашба иаб дҭаркуеит, убри ашықәс азы иԥсҭазаарагьы далҵуеит. Ран ԥшьҩык лыхшара лнапы ианхалеит, ахныҟәгара рцәыцәгьан. 1918 ш. ииун мзазы М. Аҳашба аамҭала иҵара аанижьыр акәхоит. Х-класск данрылга, аԥшьбатәи акласс ахь даниас Аҟәаҟа ихы ирхоит. 1918ш. дрыдыркылоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариахь. Ара аҵара рҵон заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩцәахараны иҟаз И. А. Коӷониа, Ӡ. Х. Дарсалиа, И. Г. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы. Аҵара иҵон 1923 шықәсанӡа. Аԥсуа бызшәа амаҭәар ирзаԥхьоз Дырмит Гәлиа инапхгарала еиҿкааз алитературатә хеидкыла иҭнажьуаз анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» раԥхьатәи аномер (1918ш. сентиабр) зҩымҭақәа анылаз аҿарацәа дреиуан. Жәаф шықәса зхыҵуаз арԥыс ирҿиамҭа «Аԥсацәа» раԥхьаӡа ианылеит агазеҭ «Аԥсны» (1919).
Анаҩсан агазеҭ аҟны икьыԥхьын иажәабжь «Ҳаџьмаҭ аҳәыҳә шикыз», иара убас еиуеиԥшым истатиақәа.
1923–1924 шш. раан М. Аҳашба аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс. 1924–1927 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҿы. М. Аҳашба [[Москва]] идыррақәа еихеиҳаит.
Аԥсныҟа даныхынҳәгьы М. Аҳашба ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь днеит, аусура далагеит аредактор ихаҭыԥуаҩс, 1932ш. инаркны аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан.
М. Аҳашба иааԥсарақәа шьардоуп аԥсуа милаҭтә журналистика ашьақәгылареи арҿиареи рус аҟны, аполиграфиа аусура аҭышәныртәалараҿгьыы зџьабаа маҷымкәа иаду дреиуоуп.
1934 – 1937 шш. раан М. Аҳашба цензорс дыҟан. 1937ш. нахыс агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс дахадыргылоит. Иусура (1944 шықәсанӡа) иалагӡаны 1938 – 1957 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум дамаӡаныҟәгаҩын.
Ашәҟәыҩҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы М. Аҳашба 1957ш. инаркны 1975ш. азынӡа ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас дыҟан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы ажурнал «Алашара» аредколлегиа далан.
Алитературатә ԥсҭазаара иалагылаз ашәҟәыҩҩы илагала маҷымкәа иҟоуп аиҭагараҿгьы. Аурыс бызшәа ахьтә аԥсшәахь еиҭаганы иҭижьхьан Л.Толстои иповест «Ҳаџьы-Мураҭ», иажәабжь «Х-ԥсрак», А. Фадеев ироман «Агвардиа ҿа», Ф. Мордовцев ироман «Прометеи иҵеицәа»(ацыԥҵәахақәа), И.Крылов иажәеинраалақәа, А.Кешоков иповест «Ашьыжьтәи аӡаӡаҿы ашьҭақәа», иара убас адунеитә литература ахьтә Е. Хемингуеи, Р. Тагор, Џь. Радари, Н. Бараташвили, А. Қьиачели, А. Кешоков, А. Хавпачев уҳәа рҩымҭақәа.
М.Аҳашба иҩхьан апиесақәагьы: «Аԥхьатәи амш аан ашкол аҟны», «Аҷаԥшьара».
Аԥсуа литература аҿиареи ашьақәгылареи раамҭазы акрызҵазкуа ракәны иаланагалаз иреиуоуп аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы иаԥиҵаз ажәабжьқәа «Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара!», «Алло», «Ацуныҳәа акы иаԥсам сҳәан,аха…».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахәыҷқәа рсцена. Апиеса. Аҟәа, 1920.
*Аҷаԥшьара. Апиеса аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Қәгыларак ала. Аҟәа, 1924.
*Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара (Асатира) – Аҟәа, 1928.
*«Алло!» Ажәабжьеизга аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Аҟәа, 1929.
*Иалкаақәоу. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Соуҟари егьырҭи. Ажәабжьқәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. – Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1983.
*Аџыри Ҟаимыҭхани. Алакәқәа. Аҟәа, 1984.
*Алло! Ажәабжь. Асериа «Ашколтә библиотека», Айъа, 1985.
*Мырзаҟан Гечба. Алакәқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҭынха. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Наследие. Т. II. Сухум, 2005.
==Ахьарԥшқәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-mushni-lavrentevich Хашба Мушни Лаврентьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-mushni-lavrent-i%D2%A7a Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ҳашаа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы ииз]]}}
7h3e304pt9u8t33ky4l14h5m1v2hns1
171281
171149
2026-08-06T18:08:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171281
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хашба Мушни Лаврентьевич
|афото=Хашба Мушни Лаврентьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|4|1903}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион (Кәыдрытәи аучастка) Ԥақәашь ақыҭан Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|9|4|1992}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа''' ({{lang-ru|Хашба Мушни Лаврентьевич}}; {{date|23|4|1903}} – Аԥсны, [[Очамчыра араион]] (Кәыдрытәи аучастка) [[Ԥақәашь]] ақыҭан – {{date|9|4|1992}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихын. Ианашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа: «Аҳадыртә дырга» аорденқәа ҩба, амедалқәа «Аџьаҿы аҽалкааразы», «Кавказ ахьчаразы». СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1911ш. дҭалоит Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол. Усҟан уаҟа аус руан еицырдыруаз арҵаҩцәа-арккаҩцәа П. Ҷараиа, А. Чкотуа, Ҭ. Аҳашба. 1915ш. акәзар, Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә ҵараиурҭа дҭарҵеит. 1917 ш. аҳратәра амчқәа М. Аҳашба иаб дҭаркуеит, убри ашықәс азы иԥсҭазаарагьы далҵуеит. Ран ԥшьҩык лыхшара лнапы ианхалеит, ахныҟәгара рцәыцәгьан. 1918 ш. ииун мзазы М. Аҳашба аамҭала иҵара аанижьыр акәхоит. Х-класск данрылга, аԥшьбатәи акласс ахь даниас Аҟәаҟа ихы ирхоит. 1918ш. дрыдыркылоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариахь. Ара аҵара рҵон заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩцәахараны иҟаз И. А. Коӷониа, Ӡ. Х. Дарсалиа, И. Г. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы. Аҵара иҵон 1923 шықәсанӡа. Аԥсуа бызшәа амаҭәар ирзаԥхьоз Дырмит Гәлиа инапхгарала еиҿкааз алитературатә хеидкыла иҭнажьуаз анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» раԥхьатәи аномер (1918ш. сентиабр) зҩымҭақәа анылаз аҿарацәа дреиуан. Жәаф шықәса зхыҵуаз арԥыс ирҿиамҭа «Аԥсацәа» раԥхьаӡа ианылеит агазеҭ «Аԥсны» (1919).
Анаҩсан агазеҭ аҟны икьыԥхьын иажәабжь «Ҳаџьмаҭ аҳәыҳә шикыз», иара убас еиуеиԥшым истатиақәа.
1923–1924 шш. раан М. Аҳашба аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс. 1924–1927 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҿы. М. Аҳашба [[Москва]] идыррақәа еихеиҳаит.
Аԥсныҟа даныхынҳәгьы М. Аҳашба ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь днеит, аусура далагеит аредактор ихаҭыԥуаҩс, 1932ш. инаркны аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан.
М. Аҳашба иааԥсарақәа шьардоуп аԥсуа милаҭтә журналистика ашьақәгылареи арҿиареи рус аҟны, аполиграфиа аусура аҭышәныртәалараҿгьыы зџьабаа маҷымкәа иаду дреиуоуп.
1934 – 1937 шш. раан М. Аҳашба цензорс дыҟан. 1937ш. нахыс агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс дахадыргылоит. Иусура (1944 шықәсанӡа) иалагӡаны 1938 – 1957 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум дамаӡаныҟәгаҩын.
Ашәҟәыҩҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы М. Аҳашба 1957ш. инаркны 1975ш. азынӡа ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас дыҟан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы ажурнал «Алашара» аредколлегиа далан.
Алитературатә ԥсҭазаара иалагылаз ашәҟәыҩҩы илагала маҷымкәа иҟоуп аиҭагараҿгьы. Аурыс бызшәа ахьтә аԥсшәахь еиҭаганы иҭижьхьан Л.Толстои иповест «Ҳаџьы-Мураҭ», иажәабжь «Х-ԥсрак», А. Фадеев ироман «Агвардиа ҿа», Ф. Мордовцев ироман «Прометеи иҵеицәа»(ацыԥҵәахақәа), И.Крылов иажәеинраалақәа, А.Кешоков иповест «Ашьыжьтәи аӡаӡаҿы ашьҭақәа», иара убас адунеитә литература ахьтә Е. Хемингуеи, Р. Тагор, Џь. Радари, Н. Бараташвили, А. Қьиачели, А. Кешоков, А. Хавпачев уҳәа рҩымҭақәа.
М.Аҳашба иҩхьан апиесақәагьы: «Аԥхьатәи амш аан ашкол аҟны», «Аҷаԥшьара».
Аԥсуа литература аҿиареи ашьақәгылареи раамҭазы акрызҵазкуа ракәны иаланагалаз иреиуоуп аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы иаԥиҵаз ажәабжьқәа «Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара!», «Алло», «Ацуныҳәа акы иаԥсам сҳәан,аха…».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахәыҷқәа рсцена. Апиеса. Аҟәа, 1920.
*Аҷаԥшьара. Апиеса аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Қәгыларак ала. Аҟәа, 1924.
*Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара (Асатира) – Аҟәа, 1928.
*«Алло!» Ажәабжьеизга аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Аҟәа, 1929.
*Иалкаақәоу. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Соуҟари егьырҭи. Ажәабжьқәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. – Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1983.
*Аџыри Ҟаимыҭхани. Алакәқәа. Аҟәа, 1984.
*Алло! Ажәабжь. Асериа «Ашколтә библиотека», Айъа, 1985.
*Мырзаҟан Гечба. Алакәқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҭынха. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Наследие. Т. II. Сухум, 2005.
==Ахьарԥшқәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-mushni-lavrentevich Хашба Мушни Лаврентьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-mushni-lavrent-i%D2%A7a Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы ииз]]
imdgymel6lv9sibi813xrrbzkavrip1
171415
171281
2026-08-06T18:40:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171415
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Мушни Лаврентьевич Хашба
|афото=Хашба Мушни Лаврентьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба
|аира арыцхә={{date|23|4|1903}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион (Кәыдрытәи аучастка) Ԥақәашь ақыҭан Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|9|4|1992}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба''' ({{lang-ru|Мушни Лаврентьевич Хашба}}; {{date|23|4|1903}} – Аԥсны, [[Очамчыра араион]] (Кәыдрытәи аучастка) [[Ԥақәашь]] ақыҭан – {{date|9|4|1992}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихын. Ианашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа: «Аҳадыртә дырга» аорденқәа ҩба, амедалқәа «Аџьаҿы аҽалкааразы», «Кавказ ахьчаразы». СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1911ш. дҭалоит Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол. Усҟан уаҟа аус руан еицырдыруаз арҵаҩцәа-арккаҩцәа П. Ҷараиа, А. Чкотуа, Ҭ. Аҳашба. 1915ш. акәзар, Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә ҵараиурҭа дҭарҵеит. 1917 ш. аҳратәра амчқәа М. Аҳашба иаб дҭаркуеит, убри ашықәс азы иԥсҭазаарагьы далҵуеит. Ран ԥшьҩык лыхшара лнапы ианхалеит, ахныҟәгара рцәыцәгьан. 1918 ш. ииун мзазы М. Аҳашба аамҭала иҵара аанижьыр акәхоит. Х-класск данрылга, аԥшьбатәи акласс ахь даниас Аҟәаҟа ихы ирхоит. 1918ш. дрыдыркылоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариахь. Ара аҵара рҵон заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩцәахараны иҟаз И. А. Коӷониа, Ӡ. Х. Дарсалиа, И. Г. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы. Аҵара иҵон 1923 шықәсанӡа. Аԥсуа бызшәа амаҭәар ирзаԥхьоз Дырмит Гәлиа инапхгарала еиҿкааз алитературатә хеидкыла иҭнажьуаз анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» раԥхьатәи аномер (1918ш. сентиабр) зҩымҭақәа анылаз аҿарацәа дреиуан. Жәаф шықәса зхыҵуаз арԥыс ирҿиамҭа «Аԥсацәа» раԥхьаӡа ианылеит агазеҭ «Аԥсны» (1919).
Анаҩсан агазеҭ аҟны икьыԥхьын иажәабжь «Ҳаџьмаҭ аҳәыҳә шикыз», иара убас еиуеиԥшым истатиақәа.
1923–1924 шш. раан М. Аҳашба аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс. 1924–1927 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҿы. М. Аҳашба [[Москва]] идыррақәа еихеиҳаит.
Аԥсныҟа даныхынҳәгьы М. Аҳашба ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь днеит, аусура далагеит аредактор ихаҭыԥуаҩс, 1932ш. инаркны аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан.
М. Аҳашба иааԥсарақәа шьардоуп аԥсуа милаҭтә журналистика ашьақәгылареи арҿиареи рус аҟны, аполиграфиа аусура аҭышәныртәалараҿгьыы зџьабаа маҷымкәа иаду дреиуоуп.
1934 – 1937 шш. раан М. Аҳашба цензорс дыҟан. 1937ш. нахыс агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс дахадыргылоит. Иусура (1944 шықәсанӡа) иалагӡаны 1938 – 1957 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум дамаӡаныҟәгаҩын.
Ашәҟәыҩҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы М. Аҳашба 1957ш. инаркны 1975ш. азынӡа ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас дыҟан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы ажурнал «Алашара» аредколлегиа далан.
Алитературатә ԥсҭазаара иалагылаз ашәҟәыҩҩы илагала маҷымкәа иҟоуп аиҭагараҿгьы. Аурыс бызшәа ахьтә аԥсшәахь еиҭаганы иҭижьхьан Л.Толстои иповест «Ҳаџьы-Мураҭ», иажәабжь «Х-ԥсрак», А. Фадеев ироман «Агвардиа ҿа», Ф. Мордовцев ироман «Прометеи иҵеицәа»(ацыԥҵәахақәа), И.Крылов иажәеинраалақәа, А.Кешоков иповест «Ашьыжьтәи аӡаӡаҿы ашьҭақәа», иара убас адунеитә литература ахьтә Е. Хемингуеи, Р. Тагор, Џь. Радари, Н. Бараташвили, А. Қьиачели, А. Кешоков, А. Хавпачев уҳәа рҩымҭақәа.
М.Аҳашба иҩхьан апиесақәагьы: «Аԥхьатәи амш аан ашкол аҟны», «Аҷаԥшьара».
Аԥсуа литература аҿиареи ашьақәгылареи раамҭазы акрызҵазкуа ракәны иаланагалаз иреиуоуп аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы иаԥиҵаз ажәабжьқәа «Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара!», «Алло», «Ацуныҳәа акы иаԥсам сҳәан,аха…».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахәыҷқәа рсцена. Апиеса. Аҟәа, 1920.
*Аҷаԥшьара. Апиеса аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Қәгыларак ала. Аҟәа, 1924.
*Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара (Асатира) – Аҟәа, 1928.
*«Алло!» Ажәабжьеизга аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Аҟәа, 1929.
*Иалкаақәоу. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Соуҟари егьырҭи. Ажәабжьқәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. – Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1983.
*Аџыри Ҟаимыҭхани. Алакәқәа. Аҟәа, 1984.
*Алло! Ажәабжь. Асериа «Ашколтә библиотека», Айъа, 1985.
*Мырзаҟан Гечба. Алакәқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҭынха. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Наследие. Т. II. Сухум, 2005.
==Ахьарԥшқәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-mushni-lavrentevich Хашба Мушни Лаврентьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-mushni-lavrent-i%D2%A7a Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы ииз]]
9htjsch2p93gcu50mlm3xw3dzro3qou
171561
171415
2026-08-06T20:08:58Z
Fraxinus.cs
8381
171561
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Мушни Лаврентьевич Хашба
|афото=Хашба Мушни Лаврентьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба
|аира арыцхә={{date|23|4|1903}}
|аира аҭыԥ=Ԥақәашь ақыҭан, Очамчыра араион (Кәыдрытәи аучастка), [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|9|4|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥсны]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы
}}
'''Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба''' ({{lang-ru|Мушни Лаврентьевич Хашба}}; {{date|23|4|1903}} [[Ԥақәашь]] ақыҭан – {{date|9|4|1992}}, [[Аҟәа]]) — ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихын. Ианашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа: «Аҳадыртә дырга» аорденқәа ҩба, амедалқәа «Аџьаҿы аҽалкааразы», «Кавказ ахьчаразы». СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1911ш. дҭалоит Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол. Усҟан уаҟа аус руан еицырдыруаз арҵаҩцәа-арккаҩцәа П. Ҷараиа, А. Чкотуа, Ҭ. Аҳашба. 1915ш. акәзар, Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә ҵараиурҭа дҭарҵеит. 1917 ш. аҳратәра амчқәа М. Аҳашба иаб дҭаркуеит, убри ашықәс азы иԥсҭазаарагьы далҵуеит. Ран ԥшьҩык лыхшара лнапы ианхалеит, ахныҟәгара рцәыцәгьан. 1918 ш. ииун мзазы М. Аҳашба аамҭала иҵара аанижьыр акәхоит. Х-класск данрылга, аԥшьбатәи акласс ахь даниас Аҟәаҟа ихы ирхоит. 1918ш. дрыдыркылоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариахь. Ара аҵара рҵон заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩцәахараны иҟаз И. А. Коӷониа, Ӡ. Х. Дарсалиа, И. Г. Папасқьыр уҳәа егьырҭгьы. Аҵара иҵон 1923 шықәсанӡа. Аԥсуа бызшәа амаҭәар ирзаԥхьоз Дырмит Гәлиа инапхгарала еиҿкааз алитературатә хеидкыла иҭнажьуаз анапылаҩыратә журнал «Ашарԥы-еҵәа» раԥхьатәи аномер (1918ш. сентиабр) зҩымҭақәа анылаз аҿарацәа дреиуан. Жәаф шықәса зхыҵуаз арԥыс ирҿиамҭа «Аԥсацәа» раԥхьаӡа ианылеит агазеҭ «Аԥсны» (1919).
Анаҩсан агазеҭ аҟны икьыԥхьын иажәабжь «Ҳаџьмаҭ аҳәыҳә шикыз», иара убас еиуеиԥшым истатиақәа.
1923–1924 шш. раан М. Аҳашба аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс. 1924–1927 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт аҿы. М. Аҳашба [[Москва]] идыррақәа еихеиҳаит.
Аԥсныҟа даныхынҳәгьы М. Аҳашба ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь днеит, аусура далагеит аредактор ихаҭыԥуаҩс, 1932ш. инаркны аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан.
М. Аҳашба иааԥсарақәа шьардоуп аԥсуа милаҭтә журналистика ашьақәгылареи арҿиареи рус аҟны, аполиграфиа аусура аҭышәныртәалараҿгьыы зџьабаа маҷымкәа иаду дреиуоуп.
1934 – 1937 шш. раан М. Аҳашба цензорс дыҟан. 1937ш. нахыс агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс дахадыргылоит. Иусура (1944 шықәсанӡа) иалагӡаны 1938 – 1957 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум дамаӡаныҟәгаҩын.
Ашәҟәыҩҩы, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы М. Аҳашба 1957ш. инаркны 1975ш. азынӡа ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас дыҟан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы ажурнал «Алашара» аредколлегиа далан.
Алитературатә ԥсҭазаара иалагылаз ашәҟәыҩҩы илагала маҷымкәа иҟоуп аиҭагараҿгьы. Аурыс бызшәа ахьтә аԥсшәахь еиҭаганы иҭижьхьан Л.Толстои иповест «Ҳаџьы-Мураҭ», иажәабжь «Х-ԥсрак», А. Фадеев ироман «Агвардиа ҿа», Ф. Мордовцев ироман «Прометеи иҵеицәа»(ацыԥҵәахақәа), И.Крылов иажәеинраалақәа, А.Кешоков иповест «Ашьыжьтәи аӡаӡаҿы ашьҭақәа», иара убас адунеитә литература ахьтә Е. Хемингуеи, Р. Тагор, Џь. Радари, Н. Бараташвили, А. Қьиачели, А. Кешоков, А. Хавпачев уҳәа рҩымҭақәа.
М.Аҳашба иҩхьан апиесақәагьы: «Аԥхьатәи амш аан ашкол аҟны», «Аҷаԥшьара».
Аԥсуа литература аҿиареи ашьақәгылареи раамҭазы акрызҵазкуа ракәны иаланагалаз иреиуоуп аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы иаԥиҵаз ажәабжьқәа «Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара!», «Алло», «Ацуныҳәа акы иаԥсам сҳәан,аха…».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахәыҷқәа рсцена. Апиеса. Аҟәа, 1920.
*Аҷаԥшьара. Апиеса аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Қәгыларак ала. Аҟәа, 1924.
*Ҳаи, дад, аписар, закә кампаниоузеи, ишааҳауҳәара (Асатира) – Аҟәа, 1928.
*«Алло!» Ажәабжьеизга аԥсуа ҟазшьа аҟнытә. Аҟәа, 1929.
*Иалкаақәоу. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Соуҟари егьырҭи. Ажәабжьқәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. – Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1983.
*Аџыри Ҟаимыҭхани. Алакәқәа. Аҟәа, 1984.
*Алло! Ажәабжь. Асериа «Ашколтә библиотека», Айъа, 1985.
*Мырзаҟан Гечба. Алакәқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҭынха. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Наследие. Т. II. Сухум, 2005.
==Ахьарԥшқәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-mushni-lavrentevich Хашба Мушни Лаврентьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-mushni-lavrent-i%D2%A7a Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 23 рзы ииз]]
kqcw9mhp6fijd6dkynhmqxaayfvj066
Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа
0
17151
171073
170330
2026-08-06T15:07:37Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Хокерба, Шамиль Ибрагим-иԥа]] в [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]] поверх перенаправления: Given name corrected per native-speaker review: Шамиль -> Шамил.
170330
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хокерба Шамиль Ибрагимович
|афото=Хокерба Шамиль Ибрагимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа
|аира арыцхә=20.01.1899
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи Очамчыра араион) Очамчыра ақалақь
|аусура=1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа''' ({{lang-ru|Хокерба Шамиль Ибрагимович}}; 20.01.1899, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Очамчыра]] ақалақь) – 1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи ҩ-классктәи ашкол аҟны (1908-1911), ашьҭахь – Очамчыра ақалақь ԥшь-классктәи ашкол аҟны (1911-1915). 1916 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. 1918 ш. акомпартиа далалеит. 1920 ш. аԥсуа жәлар рхақәиҭратә қәԥара дахьалахәыз азы ақырҭуа мчрақәа ддырбаандаҩит. 1921 ш. март мзазы, Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла, доужьын. Аԥсны Аревком Кәыдрытәи ауезд адгьыл аҟәша аиҳабыс дҟарҵеит. 1924-1928 шш. рзы аҵара иҵон Қарҭтәи аполитехникатә институт ақыҭанхамҩатә факультет аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура далагеит Аԥснытәи ақыҭанхамҩатә Центр агроном хадас (1933 ш. азынӡа). 1933-1935 шш. раан – [[Гәдоуҭа араион]] аҟны асовнхара деиҳабын, ашьҭахь – 1939 ш. азынӡа Аԥсны адгьыл азы Жәлар ркомиссариат агроном хадас дыҟан.
Қырҭтәыла Аԥсны имҩаԥнагоз амилаҭеилыхратә политика даҿагыланы иаартны дықәгылон. 1941 ш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алагара мызқәак шыбжьаз, харада ахара идҵаны дырбаандаҩын, Аԥснынтә ддәықәҵан Лагодехиҟа. Шықәсык ҵаанӡа араҟа, абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит.
Дыриашан 1956 шықәсазы. 1978 ш. иԥсыбаҩ Лагодехинтәи Аԥсныҟа, иҭынхацәа рахь иааган, анышәгьы дамардеит Очамчыра.
Ш. Хокерба ирҿиамҭақәа жәпакы еиқәымхаӡеит. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара ианазхьаԥш дандыриаша ашьҭахь ауп.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа иҩит 1916 шықәсазы («Сҩызцәа», «Аҵара ҵала арԥыс», Анцәа илԥха шәоуааит, аҿар», «Аӷьыч»). Абри ашықәс азы иҩит раԥхьатәи иажәабжьгьы. Ажәабжьқәа иҩуан афольклортә сиужетқәа шьаҭас иаҭаны. Р. Хә. Қапба игәаанагарала, Ш. Хокерба раԥхьаӡа акәны аԥсуа литература иалеигалеит «ажәабжь-лакә» (Қапба Р. Хә. Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. [[Аҟәа]], 2003, Ад. 65).
Ш. Хокерба иажәеинраалақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан агазеҭқәа «Аԥсны» (1919-1920), «Аԥсны ҟаԥшь». Ирҿиамҭақәа еизганы хазы шәҟәны иҭыжьын В. Ҳ. Конџьариа лыбзоурала, Аҟәа, 1963 шықәсазы (аизга еиҭаҭыжьын 1981 шықәсазы). Апоет иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, еиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Аԥсшәахь еиҭеигеит ақыҭанхамҩеи амедецинеи ирыҵанакуеи егьырҭ аусумҭақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа реизга. Аҟәа, 1963.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1981.
==Алитература==
*{{Аԥпа|903}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xokerba-shamil-ibragimovich Хокерба Шамиль Ибрагимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xokerba-shamil-ibragim-i%D2%A7a Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/1282-hokerba_antologia_2009.html Шамиль Хокерба]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Хокераа]][[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:1899 шықәсазы ииз]]}}
tvzotwwll1zgnb9jvnedfsmts6mvrqa
171075
171073
2026-08-06T15:07:39Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171075
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хокерба Шамиль Ибрагимович
|афото=Хокерба Шамиль Ибрагимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|аира арыцхә=20.01.1899
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи Очамчыра араион) Очамчыра ақалақь
|аусура=1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа''' ({{lang-ru|Хокерба Шамиль Ибрагимович}}; 20.01.1899, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Очамчыра]] ақалақь) – 1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи ҩ-классктәи ашкол аҟны (1908-1911), ашьҭахь – Очамчыра ақалақь ԥшь-классктәи ашкол аҟны (1911-1915). 1916 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. 1918 ш. акомпартиа далалеит. 1920 ш. аԥсуа жәлар рхақәиҭратә қәԥара дахьалахәыз азы ақырҭуа мчрақәа ддырбаандаҩит. 1921 ш. март мзазы, Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла, доужьын. Аԥсны Аревком Кәыдрытәи ауезд адгьыл аҟәша аиҳабыс дҟарҵеит. 1924-1928 шш. рзы аҵара иҵон Қарҭтәи аполитехникатә институт ақыҭанхамҩатә факультет аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура далагеит Аԥснытәи ақыҭанхамҩатә Центр агроном хадас (1933 ш. азынӡа). 1933-1935 шш. раан – [[Гәдоуҭа араион]] аҟны асовнхара деиҳабын, ашьҭахь – 1939 ш. азынӡа Аԥсны адгьыл азы Жәлар ркомиссариат агроном хадас дыҟан.
Қырҭтәыла Аԥсны имҩаԥнагоз амилаҭеилыхратә политика даҿагыланы иаартны дықәгылон. 1941 ш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алагара мызқәак шыбжьаз, харада ахара идҵаны дырбаандаҩын, Аԥснынтә ддәықәҵан Лагодехиҟа. Шықәсык ҵаанӡа араҟа, абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит.
Дыриашан 1956 шықәсазы. 1978 ш. иԥсыбаҩ Лагодехинтәи Аԥсныҟа, иҭынхацәа рахь иааган, анышәгьы дамардеит Очамчыра.
Ш. Хокерба ирҿиамҭақәа жәпакы еиқәымхаӡеит. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара ианазхьаԥш дандыриаша ашьҭахь ауп.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа иҩит 1916 шықәсазы («Сҩызцәа», «Аҵара ҵала арԥыс», Анцәа илԥха шәоуааит, аҿар», «Аӷьыч»). Абри ашықәс азы иҩит раԥхьатәи иажәабжьгьы. Ажәабжьқәа иҩуан афольклортә сиужетқәа шьаҭас иаҭаны. Р. Хә. Қапба игәаанагарала, Ш. Хокерба раԥхьаӡа акәны аԥсуа литература иалеигалеит «ажәабжь-лакә» (Қапба Р. Хә. Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. [[Аҟәа]], 2003, Ад. 65).
Ш. Хокерба иажәеинраалақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан агазеҭқәа «Аԥсны» (1919-1920), «Аԥсны ҟаԥшь». Ирҿиамҭақәа еизганы хазы шәҟәны иҭыжьын В. Ҳ. Конџьариа лыбзоурала, Аҟәа, 1963 шықәсазы (аизга еиҭаҭыжьын 1981 шықәсазы). Апоет иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, еиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Аԥсшәахь еиҭеигеит ақыҭанхамҩеи амедецинеи ирыҵанакуеи егьырҭ аусумҭақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа реизга. Аҟәа, 1963.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1981.
==Алитература==
*{{Аԥпа|903}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xokerba-shamil-ibragimovich Хокерба Шамиль Ибрагимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xokerba-shamil-ibragim-i%D2%A7a Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/1282-hokerba_antologia_2009.html Шамиль Хокерба]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Хокераа]][[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:1899 шықәсазы ииз]]}}
g1ik1ym1prww1y1i614tb3qoostmlza
171227
171075
2026-08-06T17:59:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171227
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хокерба Шамиль Ибрагимович
|афото=Хокерба Шамиль Ибрагимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|1|1899}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи Очамчыра араион) Очамчыра ақалақь
|аусура=1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа''' ({{lang-ru|Хокерба Шамиль Ибрагимович}}; {{date|20|1|1899}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Очамчыра]] ақалақь – 1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи ҩ-классктәи ашкол аҟны (1908-1911), ашьҭахь – Очамчыра ақалақь ԥшь-классктәи ашкол аҟны (1911-1915). 1916 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. 1918 ш. акомпартиа далалеит. 1920 ш. аԥсуа жәлар рхақәиҭратә қәԥара дахьалахәыз азы ақырҭуа мчрақәа ддырбаандаҩит. 1921 ш. март мзазы, Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла, доужьын. Аԥсны Аревком Кәыдрытәи ауезд адгьыл аҟәша аиҳабыс дҟарҵеит. 1924-1928 шш. рзы аҵара иҵон Қарҭтәи аполитехникатә институт ақыҭанхамҩатә факультет аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура далагеит Аԥснытәи ақыҭанхамҩатә Центр агроном хадас (1933 ш. азынӡа). 1933-1935 шш. раан – [[Гәдоуҭа араион]] аҟны асовнхара деиҳабын, ашьҭахь – 1939 ш. азынӡа Аԥсны адгьыл азы Жәлар ркомиссариат агроном хадас дыҟан.
Қырҭтәыла Аԥсны имҩаԥнагоз амилаҭеилыхратә политика даҿагыланы иаартны дықәгылон. 1941 ш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алагара мызқәак шыбжьаз, харада ахара идҵаны дырбаандаҩын, Аԥснынтә ддәықәҵан Лагодехиҟа. Шықәсык ҵаанӡа араҟа, абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит.
Дыриашан 1956 шықәсазы. 1978 ш. иԥсыбаҩ Лагодехинтәи Аԥсныҟа, иҭынхацәа рахь иааган, анышәгьы дамардеит Очамчыра.
Ш. Хокерба ирҿиамҭақәа жәпакы еиқәымхаӡеит. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара ианазхьаԥш дандыриаша ашьҭахь ауп.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа иҩит 1916 шықәсазы («Сҩызцәа», «Аҵара ҵала арԥыс», Анцәа илԥха шәоуааит, аҿар», «Аӷьыч»). Абри ашықәс азы иҩит раԥхьатәи иажәабжьгьы. Ажәабжьқәа иҩуан афольклортә сиужетқәа шьаҭас иаҭаны. Р. Хә. Қапба игәаанагарала, Ш. Хокерба раԥхьаӡа акәны аԥсуа литература иалеигалеит «ажәабжь-лакә» (Қапба Р. Хә. Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. [[Аҟәа]], 2003, Ад. 65).
Ш. Хокерба иажәеинраалақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан агазеҭқәа «Аԥсны» (1919-1920), «Аԥсны ҟаԥшь». Ирҿиамҭақәа еизганы хазы шәҟәны иҭыжьын В. Ҳ. Конџьариа лыбзоурала, Аҟәа, 1963 шықәсазы (аизга еиҭаҭыжьын 1981 шықәсазы). Апоет иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, еиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Аԥсшәахь еиҭеигеит ақыҭанхамҩеи амедецинеи ирыҵанакуеи егьырҭ аусумҭақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа реизга. Аҟәа, 1963.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1981.
==Алитература==
*{{Аԥпа|903}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xokerba-shamil-ibragimovich Хокерба Шамиль Ибрагимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xokerba-shamil-ibragim-i%D2%A7a Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/1282-hokerba_antologia_2009.html Шамиль Хокерба]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Хокераа]][[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:1899 шықәсазы ииз]]}}
pspvty9f80iexk56u5mmxxspf37sdmh
171356
171227
2026-08-06T18:11:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171356
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хокерба Шамиль Ибрагимович
|афото=Хокерба Шамиль Ибрагимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|1|1899}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи Очамчыра араион) Очамчыра ақалақь
|аусура=1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Хокерба Шамил Ибрагим-иԥа''' ({{lang-ru|Хокерба Шамиль Ибрагимович}}; {{date|20|1|1899}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Очамчыра]] ақалақь – 1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи ҩ-классктәи ашкол аҟны (1908-1911), ашьҭахь – Очамчыра ақалақь ԥшь-классктәи ашкол аҟны (1911-1915). 1916 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. 1918 ш. акомпартиа далалеит. 1920 ш. аԥсуа жәлар рхақәиҭратә қәԥара дахьалахәыз азы ақырҭуа мчрақәа ддырбаандаҩит. 1921 ш. март мзазы, Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла, доужьын. Аԥсны Аревком Кәыдрытәи ауезд адгьыл аҟәша аиҳабыс дҟарҵеит. 1924-1928 шш. рзы аҵара иҵон Қарҭтәи аполитехникатә институт ақыҭанхамҩатә факультет аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура далагеит Аԥснытәи ақыҭанхамҩатә Центр агроном хадас (1933 ш. азынӡа). 1933-1935 шш. раан – [[Гәдоуҭа араион]] аҟны асовнхара деиҳабын, ашьҭахь – 1939 ш. азынӡа Аԥсны адгьыл азы Жәлар ркомиссариат агроном хадас дыҟан.
Қырҭтәыла Аԥсны имҩаԥнагоз амилаҭеилыхратә политика даҿагыланы иаартны дықәгылон. 1941 ш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алагара мызқәак шыбжьаз, харада ахара идҵаны дырбаандаҩын, Аԥснынтә ддәықәҵан Лагодехиҟа. Шықәсык ҵаанӡа араҟа, абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит.
Дыриашан 1956 шықәсазы. 1978 ш. иԥсыбаҩ Лагодехинтәи Аԥсныҟа, иҭынхацәа рахь иааган, анышәгьы дамардеит Очамчыра.
Ш. Хокерба ирҿиамҭақәа жәпакы еиқәымхаӡеит. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара ианазхьаԥш дандыриаша ашьҭахь ауп.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа иҩит 1916 шықәсазы («Сҩызцәа», «Аҵара ҵала арԥыс», Анцәа илԥха шәоуааит, аҿар», «Аӷьыч»). Абри ашықәс азы иҩит раԥхьатәи иажәабжьгьы. Ажәабжьқәа иҩуан афольклортә сиужетқәа шьаҭас иаҭаны. Р. Хә. Қапба игәаанагарала, Ш. Хокерба раԥхьаӡа акәны аԥсуа литература иалеигалеит «ажәабжь-лакә» (Қапба Р. Хә. Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. [[Аҟәа]], 2003, Ад. 65).
Ш. Хокерба иажәеинраалақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан агазеҭқәа «Аԥсны» (1919-1920), «Аԥсны ҟаԥшь». Ирҿиамҭақәа еизганы хазы шәҟәны иҭыжьын В. Ҳ. Конџьариа лыбзоурала, Аҟәа, 1963 шықәсазы (аизга еиҭаҭыжьын 1981 шықәсазы). Апоет иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, еиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Аԥсшәахь еиҭеигеит ақыҭанхамҩеи амедецинеи ирыҵанакуеи егьырҭ аусумҭақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа реизга. Аҟәа, 1963.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1981.
==Алитература==
*{{Аԥпа|903}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xokerba-shamil-ibragimovich Хокерба Шамиль Ибрагимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xokerba-shamil-ibragim-i%D2%A7a Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/1282-hokerba_antologia_2009.html Шамиль Хокерба]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Хокераа]]
[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1899 шықәсазы ииз]]
hhxq0ffmtm32bsfm58fxt3b6gt3fw1j
171497
171356
2026-08-06T18:43:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171497
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Ибрагим-иԥа Хокерба
|даҽа ахьӡ=Шамиль Ибрагимович Хокерба
|афото=Хокерба Шамиль Ибрагимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Ибрагим-иԥа Хокерба
|аира арыцхә={{date|20|1|1899}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи Очамчыра араион) Очамчыра ақалақь
|аусура=1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Шамил Ибрагим-иԥа Хокерба''' ({{lang-ru|Шамиль Ибрагимович Хокерба}}; {{date|20|1|1899}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка, (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Очамчыра]] ақалақь – 1942, Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи ҩ-классктәи ашкол аҟны (1908-1911), ашьҭахь – Очамчыра ақалақь ԥшь-классктәи ашкол аҟны (1911-1915). 1916 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. 1918 ш. акомпартиа далалеит. 1920 ш. аԥсуа жәлар рхақәиҭратә қәԥара дахьалахәыз азы ақырҭуа мчрақәа ддырбаандаҩит. 1921 ш. март мзазы, Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла, доужьын. Аԥсны Аревком Кәыдрытәи ауезд адгьыл аҟәша аиҳабыс дҟарҵеит. 1924-1928 шш. рзы аҵара иҵон Қарҭтәи аполитехникатә институт ақыҭанхамҩатә факультет аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура далагеит Аԥснытәи ақыҭанхамҩатә Центр агроном хадас (1933 ш. азынӡа). 1933-1935 шш. раан – [[Гәдоуҭа араион]] аҟны асовнхара деиҳабын, ашьҭахь – 1939 ш. азынӡа Аԥсны адгьыл азы Жәлар ркомиссариат агроном хадас дыҟан.
Қырҭтәыла Аԥсны имҩаԥнагоз амилаҭеилыхратә политика даҿагыланы иаартны дықәгылон. 1941 ш. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алагара мызқәак шыбжьаз, харада ахара идҵаны дырбаандаҩын, Аԥснынтә ддәықәҵан Лагодехиҟа. Шықәсык ҵаанӡа араҟа, абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵуеит.
Дыриашан 1956 шықәсазы. 1978 ш. иԥсыбаҩ Лагодехинтәи Аԥсныҟа, иҭынхацәа рахь иааган, анышәгьы дамардеит Очамчыра.
Ш. Хокерба ирҿиамҭақәа жәпакы еиқәымхаӡеит. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара ианазхьаԥш дандыриаша ашьҭахь ауп.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа иҩит 1916 шықәсазы («Сҩызцәа», «Аҵара ҵала арԥыс», Анцәа илԥха шәоуааит, аҿар», «Аӷьыч»). Абри ашықәс азы иҩит раԥхьатәи иажәабжьгьы. Ажәабжьқәа иҩуан афольклортә сиужетқәа шьаҭас иаҭаны. Р. Хә. Қапба игәаанагарала, Ш. Хокерба раԥхьаӡа акәны аԥсуа литература иалеигалеит «ажәабжь-лакә» (Қапба Р. Хә. Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. [[Аҟәа]], 2003, Ад. 65).
Ш. Хокерба иажәеинраалақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан агазеҭқәа «Аԥсны» (1919-1920), «Аԥсны ҟаԥшь». Ирҿиамҭақәа еизганы хазы шәҟәны иҭыжьын В. Ҳ. Конџьариа лыбзоурала, Аҟәа, 1963 шықәсазы (аизга еиҭаҭыжьын 1981 шықәсазы). Апоет иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, еиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Аԥсшәахь еиҭеигеит ақыҭанхамҩеи амедецинеи ирыҵанакуеи егьырҭ аусумҭақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа реизга. Аҟәа, 1963.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1981.
==Алитература==
*{{Аԥпа|903}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xokerba-shamil-ibragimovich Хокерба Шамиль Ибрагимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/xokerba-shamil-ibragim-i%D2%A7a Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/1282-hokerba_antologia_2009.html Шамиль Хокерба]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Хокераа]]
[[Акатегориа:1903 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1899 шықәсазы ииз]]
svlywyiwttn5pf05pepd8b3wi76ulit
Шамил Хокерба
0
17152
171691
170675
2026-08-07T07:52:21Z
EmausBot
2108
исправление двойного перенаправления на [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]]
171691
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]]
d7ddet5371s108jmplhgtwtib5aigle
Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа
0
17350
171445
170598
2026-08-06T18:41:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171445
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Оҭар Сааҭбеи-иԥа Демерџь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Отар Саатбеевич Демерджипа
|афото=Демерджипа Отар Саатбеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Оҭар Сааҭбеи-иԥа Демерџь-иԥа
|аира арыцхә=[[1910]]
|аира аҭыԥ= Оҭҳара ақ., иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]], [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|15|5|1939}}
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Оҭар Сааҭбеи-иԥа Демерџь-иԥа''' ({{lang-ru|Отар Саатбеевич Демерджипа}}; [[1910]], [[Оҭҳара]] ақыҭа – {{date|15|5|1939}}) — аԥсуа поет, апублицист. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Оҭҳаратәи аиҵбыратәи ашкол аҟны (1918 шықәсанӡа), [[Ԥсырӡха]] ([[Афон Ҿыц]]) ԥшь-классктәи ашколи Аҟәатәи аԥсуа школи (1924-1928) рҟны. Шықәсык аҟынӡа аус иуан акомҿареидгыла Гәдоуҭатәи ароионтә комитет аҟны. Ашьҭахь Аҟәатәи арҵаҩратә техникум дҭалоит, аха шықәсык нахыс ичымазара иахҟьаны иҵара аанижьыр акәхоит. 1932 ш. инаркны аус иуан [[Гагра]], асасааирҭа «Жәкәара», «Колхида» рҟны. Ашьҭахь Гагратәи аԥсшьарҭа деиҳабхоит. Амҩан иҟалаз амашәыр иахҟьаны дҭахоит.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәеи истатиақәеи кьыԥхьын 1925 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иажәеинраалақәа рнылахьан ажурналқәа «Еҵәаџьаа» (1928), «Алашара», агазеҭ «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи астатиақәеи. Аҟәа, 1958.
==Алитература==
*{{Аԥпа|904}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/demerdzhipa-otar-saatbeevich Демерджипа Отар Саатбеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/demer%D1%9Fi%D2%A7a-o%D2%ADar-saa%D2%ADbei-i%D2%A7a Демерџьиԥа Оҭар Сааҭбеи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1910 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1939 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Демерџьаа]]
cwgnpac65wjo6ywvf9kqykian3rwwj4
Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа
0
17646
171189
170310
2026-08-06T17:57:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171189
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Леуарса Бидович
|афото=Квициния Леуарса Бидович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа
}}
'''Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Леуарса Бидович}}; {{date|31|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – ииун, 1941, Белосток ақалақь Белоруссиатәи ССР (уажәы Польша иаҵанакуеит)) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат далгеит 1931 шықәсазы. Аамҭак азы Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан, нас Аԥсныҟа дхынҳәит. Аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1933 ш. Москватәи арҵаҩратә институт дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ахь диасит, дагьалгеит 1937 шықәсазы. 1938-1939 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. 1939 ш. инаркны Асовет аррамаҵура дахысуан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан дҭахеит ажәыларақәа руак аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз нахыс. Раԥхьатәи иҩымҭақәа аизга «Еҵәаџьаа» ианылеит (1928). Уи агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵас иҭыҵуан.
Авторс дрымоуп апоемақәа «Шьаризан», «Даур», хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, ашәҟәқәа жәпакы. Иҩымҭақәа зныкымкәа ирнылахьан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа жәпаки ипоемақәа рцыԥҵәахақәеи анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала), М., 1958) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа. Аҟәа, 1931.
*Атәыла ҿиоит. (Апоемақәа), Аҟәа, 1932.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа 1933.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934.
*Даур Лагинба. Апоема, Аҟәа, 1936.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1939.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа 1973.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
==Алитература==
*{{Аԥпа|905-906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-leuarsa-bidovich Квициния Леуарса Бидович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-leuarsa-bida-i%D2%A7a Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Кәыҵниаа]][[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз]][[Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз]]}}
ge4y0z3meptyblvmihcdior2zrsvdj7
171321
171189
2026-08-06T18:10:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171321
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Леуарса Бидович
|афото=Квициния Леуарса Бидович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа
}}
'''Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Леуарса Бидович}}; {{date|31|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – ииун, 1941, Белосток ақалақь Белоруссиатәи ССР (уажәы Польша иаҵанакуеит)) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат далгеит 1931 шықәсазы. Аамҭак азы Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан, нас Аԥсныҟа дхынҳәит. Аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1933 ш. Москватәи арҵаҩратә институт дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ахь диасит, дагьалгеит 1937 шықәсазы. 1938-1939 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. 1939 ш. инаркны Асовет аррамаҵура дахысуан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан дҭахеит ажәыларақәа руак аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз нахыс. Раԥхьатәи иҩымҭақәа аизга «Еҵәаџьаа» ианылеит (1928). Уи агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵас иҭыҵуан.
Авторс дрымоуп апоемақәа «Шьаризан», «Даур», хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, ашәҟәқәа жәпакы. Иҩымҭақәа зныкымкәа ирнылахьан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа жәпаки ипоемақәа рцыԥҵәахақәеи анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала), М., 1958) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа. Аҟәа, 1931.
*Атәыла ҿиоит. (Апоемақәа), Аҟәа, 1932.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа 1933.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934.
*Даур Лагинба. Апоема, Аҟәа, 1936.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1939.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа 1973.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
==Алитература==
*{{Аԥпа|905-906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-leuarsa-bidovich Квициния Леуарса Бидович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-leuarsa-bida-i%D2%A7a Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз]]
dnu8klx7gdq1elukh4surzdlyf7kai4
171458
171321
2026-08-06T18:41:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171458
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Леуарса Бидович Квициния
|афото=Квициния Леуарса Бидович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
}}
'''Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Леуарса Бидович Квициния}}; {{date|31|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – ииун, 1941, Белосток ақалақь Белоруссиатәи ССР (уажәы Польша иаҵанакуеит)) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат далгеит 1931 шықәсазы. Аамҭак азы Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан, нас Аԥсныҟа дхынҳәит. Аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1933 ш. Москватәи арҵаҩратә институт дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ахь диасит, дагьалгеит 1937 шықәсазы. 1938-1939 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. 1939 ш. инаркны Асовет аррамаҵура дахысуан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан дҭахеит ажәыларақәа руак аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз нахыс. Раԥхьатәи иҩымҭақәа аизга «Еҵәаџьаа» ианылеит (1928). Уи агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵас иҭыҵуан.
Авторс дрымоуп апоемақәа «Шьаризан», «Даур», хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, ашәҟәқәа жәпакы. Иҩымҭақәа зныкымкәа ирнылахьан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа жәпаки ипоемақәа рцыԥҵәахақәеи анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала), М., 1958) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа. Аҟәа, 1931.
*Атәыла ҿиоит. (Апоемақәа), Аҟәа, 1932.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа 1933.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934.
*Даур Лагинба. Апоема, Аҟәа, 1936.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1939.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа 1973.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
==Алитература==
*{{Аԥпа|905-906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-leuarsa-bidovich Квициния Леуарса Бидович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-leuarsa-bida-i%D2%A7a Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз]]
i7rgf00l25995dmw7at732l745yme4o
171551
171458
2026-08-06T19:15:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171551
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Леуарса Бидович Квициния
|афото=Квициния Леуарса Бидович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|31|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date||6|1941}}
|аԥсра аҭыԥ=Белосток ақалақь, Белоруссиатәи ССР
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Леуарса Бидович Квициния}}; {{date|31|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – ииун, 1941, Белосток ақалақь Белоруссиатәи ССР (уажәы Польша иаҵанакуеит)) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат далгеит 1931 шықәсазы. Аамҭак азы Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан, нас Аԥсныҟа дхынҳәит. Аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1933 ш. Москватәи арҵаҩратә институт дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ахь диасит, дагьалгеит 1937 шықәсазы. 1938-1939 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. 1939 ш. инаркны Асовет аррамаҵура дахысуан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан дҭахеит ажәыларақәа руак аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз нахыс. Раԥхьатәи иҩымҭақәа аизга «Еҵәаџьаа» ианылеит (1928). Уи агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵас иҭыҵуан.
Авторс дрымоуп апоемақәа «Шьаризан», «Даур», хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, ашәҟәқәа жәпакы. Иҩымҭақәа зныкымкәа ирнылахьан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа жәпаки ипоемақәа рцыԥҵәахақәеи анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала), М., 1958) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа. Аҟәа, 1931.
*Атәыла ҿиоит. (Апоемақәа), Аҟәа, 1932.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа 1933.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934.
*Даур Лагинба. Апоема, Аҟәа, 1936.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1939.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа 1973.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
==Алитература==
*{{Аԥпа|905-906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-leuarsa-bidovich Квициния Леуарса Бидович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-leuarsa-bida-i%D2%A7a Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз]]
99mf61u85e7lv29mq2sukxumeekupz7
171618
171551
2026-08-06T20:21:52Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171618
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Леуарса Бидович Квициния
|афото=Квициния Леуарса Бидович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|31|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date||6|1941}}
|аԥсра аҭыԥ=Белосток ақалақь, Белоруссиатәи ССР
|аусура=аԥсуа поет
|аира арыцхә={{date|31|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date||6|1941}}
|аԥсра аҭыԥ=Белосток ақалақь, Белоруссиатәи ССР
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Леуарса Бидович Квициния}}; {{date|31|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аҭара]] ақыҭа – ииун, 1941, Белосток ақалақь Белоруссиатәи ССР (уажәы Польша иаҵанакуеит)) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат далгеит 1931 шықәсазы. Аамҭак азы Аахыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан, нас Аԥсныҟа дхынҳәит. Аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1933 ш. Москватәи арҵаҩратә институт дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ахь диасит, дагьалгеит 1937 шықәсазы. 1938-1939 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. 1939 ш. инаркны Асовет аррамаҵура дахысуан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан дҭахеит ажәыларақәа руак аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз нахыс. Раԥхьатәи иҩымҭақәа аизга «Еҵәаџьаа» ианылеит (1928). Уи агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵас иҭыҵуан.
Авторс дрымоуп апоемақәа «Шьаризан», «Даур», хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, ашәҟәқәа жәпакы. Иҩымҭақәа зныкымкәа ирнылахьан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа жәпаки ипоемақәа рцыԥҵәахақәеи анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала), М., 1958) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Апоемақәа. Аҟәа, 1931.
*Атәыла ҿиоит. (Апоемақәа), Аҟәа, 1932.
*Шьаризан. Апоема. Аҟәа 1933.
*Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934.
*Даур Лагинба. Апоема, Аҟәа, 1936.
*Даур. Апоема. Аҟәа, 1939.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа 1973.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
==Алитература==
*{{Аԥпа|905-906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-leuarsa-bidovich Квициния Леуарса Бидович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-leuarsa-bida-i%D2%A7a Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы иԥсыз]]
4je8cl1neujr939vfaf25l0s8fjrdpi
Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа
0
17761
171194
170312
2026-08-06T17:58:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171194
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лабахуа Леонтий Бахович
|афото=Лабахуа Леонтий Бахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|26|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Река ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1938
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа''' ({{lang-ru|Лабахуа Леонтий Бахович}}; {{date|26|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Река]] ақыҭа – 1938) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатәи Очамчыратәи быжь-шықәсатәи ашколқәа рҟны. 1928-1932 шш. раан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум дҭан. 1936 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит. Аинститут аҟны ԥшьы-шықәса напхгара зиҭоз алитературатә кружок еиҿикааит. 1938 ш харада ахара идҵаны ддырӡит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1932 ш. инаркны. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи реиҳарак иԥсы анҭаз икьыԥхьын аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» ([[Аҟәа]],1934) аҟны. Апоет дандырбаандаҩы нахыс ҩеижәа шықәса рҟынӡа иҩымҭақәа џьаргьы иркьыԥхьӡомызт, уи азы азингьы ыҟамызт. Акьыԥхь зымбацыз иажәеинраалақәагьы рыламкәа иҟаларымызт инапылаҩырақәа аныӡуаз. 1958 ш. раԥхьаӡа хазы шәҟәны иҭыжьын «Иҩымҭақәа». Уи иацын Ш.Д.Инал-иԥа иаԥхьажәа. Абри ашықәс азы В.Микушевич, А.Чивилихин, И.Вронски еиҭаргаз иажәеинраалақәа агәылалеит [[Москва]] урысшәала иҭыжьыз «Аԥсуа поезиа антологиа». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», икьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа,1958.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*урысшәала аиҭагақәа: Мое слово. Стихи и поэмы. Сухум, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/labaxua-leontij-baxovich Лабахуа Леонтий Бахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/labax%D3%99ua-leonti-bax%D3%99a-i%D2%A7a Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Лабахәуаа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]][[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]}}
37lsb70lfy6k6f1xnwfw1byys1q5hew
171325
171194
2026-08-06T18:10:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171325
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лабахуа Леонтий Бахович
|афото=Лабахуа Леонтий Бахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|26|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Река ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1938
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа''' ({{lang-ru|Лабахуа Леонтий Бахович}}; {{date|26|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Река]] ақыҭа – 1938) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатәи Очамчыратәи быжь-шықәсатәи ашколқәа рҟны. 1928-1932 шш. раан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум дҭан. 1936 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит. Аинститут аҟны ԥшьы-шықәса напхгара зиҭоз алитературатә кружок еиҿикааит. 1938 ш харада ахара идҵаны ддырӡит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1932 ш. инаркны. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи реиҳарак иԥсы анҭаз икьыԥхьын аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» ([[Аҟәа]],1934) аҟны. Апоет дандырбаандаҩы нахыс ҩеижәа шықәса рҟынӡа иҩымҭақәа џьаргьы иркьыԥхьӡомызт, уи азы азингьы ыҟамызт. Акьыԥхь зымбацыз иажәеинраалақәагьы рыламкәа иҟаларымызт инапылаҩырақәа аныӡуаз. 1958 ш. раԥхьаӡа хазы шәҟәны иҭыжьын «Иҩымҭақәа». Уи иацын Ш.Д.Инал-иԥа иаԥхьажәа. Абри ашықәс азы В.Микушевич, А.Чивилихин, И.Вронски еиҭаргаз иажәеинраалақәа агәылалеит [[Москва]] урысшәала иҭыжьыз «Аԥсуа поезиа антологиа». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», икьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа,1958.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*урысшәала аиҭагақәа: Мое слово. Стихи и поэмы. Сухум, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/labaxua-leontij-baxovich Лабахуа Леонтий Бахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/labax%D3%99ua-leonti-bax%D3%99a-i%D2%A7a Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лабахәуаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
a2vpvq199dh4693kw7wsvx54y4blokp
171463
171325
2026-08-06T18:42:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171463
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа
|даҽа ахьӡ=Леонтий Бахович Лабахуа
|афото=Лабахуа Леонтий Бахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа
|аира арыцхә={{date|26|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Река ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=1938
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа''' ({{lang-ru|Леонтий Бахович Лабахуа}}; {{date|26|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Река]] ақыҭа – 1938) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатәи Очамчыратәи быжь-шықәсатәи ашколқәа рҟны. 1928-1932 шш. раан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум дҭан. 1936 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит. Аинститут аҟны ԥшьы-шықәса напхгара зиҭоз алитературатә кружок еиҿикааит. 1938 ш харада ахара идҵаны ддырӡит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1932 ш. инаркны. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи реиҳарак иԥсы анҭаз икьыԥхьын аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» ([[Аҟәа]],1934) аҟны. Апоет дандырбаандаҩы нахыс ҩеижәа шықәса рҟынӡа иҩымҭақәа џьаргьы иркьыԥхьӡомызт, уи азы азингьы ыҟамызт. Акьыԥхь зымбацыз иажәеинраалақәагьы рыламкәа иҟаларымызт инапылаҩырақәа аныӡуаз. 1958 ш. раԥхьаӡа хазы шәҟәны иҭыжьын «Иҩымҭақәа». Уи иацын Ш.Д.Инал-иԥа иаԥхьажәа. Абри ашықәс азы В.Микушевич, А.Чивилихин, И.Вронски еиҭаргаз иажәеинраалақәа агәылалеит [[Москва]] урысшәала иҭыжьыз «Аԥсуа поезиа антологиа». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», икьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа,1958.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*урысшәала аиҭагақәа: Мое слово. Стихи и поэмы. Сухум, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/labaxua-leontij-baxovich Лабахуа Леонтий Бахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/labax%D3%99ua-leonti-bax%D3%99a-i%D2%A7a Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лабахәуаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
r81udymn23tpgmlsmgtyaw0jxghydi8
171542
171463
2026-08-06T19:12:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171542
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа
|даҽа ахьӡ=Леонтий Бахович Лабахуа
|афото=Лабахуа Леонтий Бахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа
|аира арыцхә={{date|26|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Река ақыҭа
|аԥсра арыцхә=[[1938]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа''' ({{lang-ru|Леонтий Бахович Лабахуа}}; {{date|26|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Река]] ақыҭа – 1938) – аԥсуа поет. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатәи Очамчыратәи быжь-шықәсатәи ашколқәа рҟны. 1928-1932 шш. раан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум дҭан. 1936 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит. Аинститут аҟны ԥшьы-шықәса напхгара зиҭоз алитературатә кружок еиҿикааит. 1938 ш харада ахара идҵаны ддырӡит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1932 ш. инаркны. Иажәеинраалақәеи ипоемақәеи реиҳарак иԥсы анҭаз икьыԥхьын аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» ([[Аҟәа]],1934) аҟны. Апоет дандырбаандаҩы нахыс ҩеижәа шықәса рҟынӡа иҩымҭақәа џьаргьы иркьыԥхьӡомызт, уи азы азингьы ыҟамызт. Акьыԥхь зымбацыз иажәеинраалақәагьы рыламкәа иҟаларымызт инапылаҩырақәа аныӡуаз. 1958 ш. раԥхьаӡа хазы шәҟәны иҭыжьын «Иҩымҭақәа». Уи иацын Ш.Д.Инал-иԥа иаԥхьажәа. Абри ашықәс азы В.Микушевич, А.Чивилихин, И.Вронски еиҭаргаз иажәеинраалақәа агәылалеит [[Москва]] урысшәала иҭыжьыз «Аԥсуа поезиа антологиа». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», икьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа,1958.
*Иҩымҭақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*урысшәала аиҭагақәа: Мое слово. Стихи и поэмы. Сухум, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|906}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/labaxua-leontij-baxovich Лабахуа Леонтий Бахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/labax%D3%99ua-leonti-bax%D3%99a-i%D2%A7a Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лабахәуаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
9d6ybmw43vwyzxlccna89ivogowf5c7
Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа
0
17762
171133
170273
2026-08-06T17:56:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171133
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Агумаа Киазим Караманович
|афото=Агумаа Киазим Караманович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|5|1915}}
|аира аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Ӷәада ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1950}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа''' ({{lang-ru|Агумаа Киазим Караманович}}; {{date|1|5|1915}}, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ӷәада]] ақыҭа – {{date|8|12|1950}}) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ӷәадатәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, ашьҭахь Џьгардатәи ихарҭәаам ашкол аҿы (1927-1929). Аҟәатәи арҵаҩратә техникум дҭан (1929-1932). Москватәи ажурналистикатә инстиут аҿы аҵара иҵон (1932-1934). 1937 ш. далгеит Калининградтәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Аԥсныҟа даныхынҳә рҵаҩыс аус иуан Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1938 ш. инаркны - агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1940 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Аррамаҵура ахьихигоз архәҭа амацәаз иҭаркит, аха Қь. Агәмаа дызлаз аибашьцәа аӡәырҩы рхы рцәыргеит. Ашьҭахь ашәҟәыҩҩы Белоруссиеи Украинеи абнақәа рҟны апартизанцәа ргәыԥқәа дрылахәны деибашьуан. Ӷәӷәала дхәын. 1944 ш. игәабзиара ануашәшәыраха Аԥсныҟа доужьын. [[Аҟәа]] аус иуан аҟазара азы Аилак аҟны, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы. Ихәрақәа ирыхҟьаны иаамҭамкәа иԥсҭазаара далҵит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит 1933 ш. инаркны. 1934 ш. иажәеинраалақәа агәылалеит апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа». Иажәеинраалақәа рнылон: «Алитературатә журнал», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭгьы. Авторс дрымоуп аԥхьаҩцәа ибзианы ирдыруа иажәеинраалақәа иреиуоу: «Асолҭад иҳаҭгәын», «Асалам шәҟәы Аҟәаҟа», абаллада «Аҿырпын», аповестқәа «Абаандаҩы», ажәабжьқәа «Ан лыбзиабара», «Икамшәаз алаӷырӡ», «Аԥсҭазаара аҟнытә ажәабжьқәа», апиеса «Адгьыл ду» уҳәа.
Қь. Агәмаа аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа классикцәа ражәеинраалақәа, урҭ рхыԥхьӡараҿы иҟоуп А. С. Пушкин, Т. Г. Шевченко, Н. Бараҭашвили, аерманқәа рфырхаҵаратә епос «Давид Сасунтәи» ацыԥҵәахақәа. Иҩит амилаҭтә литературеи аҟазареи ирызку астатиақәеи арецензиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1949.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. (Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1972.
*Иалкаау Аҟәа, 1976.
*Абаандаҩы. Аповест. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь еиҭаганы: Родная земля (Рассказы, пьеса). Сухум, 1962.
==Биографиа==
Диит 1915 шықәса лаҵарамза аказы, Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Аҵара иҵон Џьгьарда, Аҟәати апедагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1932 шықәсазы, Москва ажурналистикатә институт даанахәоит. Араҟа аҵара иҵоит ҩы-шықәса, нас, 1934 шықәсазы, калининтәи апедагогтә институт аҭоурыхтә факультет ашҟа диасуеит, далгоит 1937 шықәсазы.
Далахәын аҩбатәи адунеитә аибашьра.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит [[1933]] шықәса инаркны.
==Қьаазым Агәмаа иԥсҭазаареи ирҿиаратә мҩеи==
==Абиблиогрҭфиа==
*Аԥхьатәи ашьаҿақәаҿ Аколлекҩҩтивтәӡәизҩа. Аҿәа, 1934 ҽықәса.
*Иҩымҭақәа. ҿАҟәа, 1955 шыҿао́аӡ
*Иаԥкаау. Аҟәа, 1972 шҟқәса/«Иалкаау аԥҟуа лирикҷӡаериаҿ/.с
*Иалкаау. Аҟәа, 1976 шӡаәса.
==Алитератураҩҩ==
*{{Аԥпа|906-907}}
==Азҿьарԥшқәа==
*[http://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Карамович] {{ru icon}}
*[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a А]ԥ[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a әмаа Қьаазы]ә [http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Ҟараман-иԥа]ҟ{{ab icon}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Караманович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:1950 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Агәмаақәа]]}}
k2mckqe7effp3vjv5stw9vxyeiw4r76
171266
171133
2026-08-06T18:08:21Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171266
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Агумаа Киазим Караманович
|афото=Агумаа Киазим Караманович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|5|1915}}
|аира аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Ӷәада ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1950}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа''' ({{lang-ru|Агумаа Киазим Караманович}}; {{date|1|5|1915}}, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ӷәада]] ақыҭа – {{date|8|12|1950}}) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ӷәадатәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, ашьҭахь Џьгардатәи ихарҭәаам ашкол аҿы (1927-1929). Аҟәатәи арҵаҩратә техникум дҭан (1929-1932). Москватәи ажурналистикатә инстиут аҿы аҵара иҵон (1932-1934). 1937 ш. далгеит Калининградтәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Аԥсныҟа даныхынҳә рҵаҩыс аус иуан Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1938 ш. инаркны - агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1940 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Аррамаҵура ахьихигоз архәҭа амацәаз иҭаркит, аха Қь. Агәмаа дызлаз аибашьцәа аӡәырҩы рхы рцәыргеит. Ашьҭахь ашәҟәыҩҩы Белоруссиеи Украинеи абнақәа рҟны апартизанцәа ргәыԥқәа дрылахәны деибашьуан. Ӷәӷәала дхәын. 1944 ш. игәабзиара ануашәшәыраха Аԥсныҟа доужьын. [[Аҟәа]] аус иуан аҟазара азы Аилак аҟны, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы. Ихәрақәа ирыхҟьаны иаамҭамкәа иԥсҭазаара далҵит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит 1933 ш. инаркны. 1934 ш. иажәеинраалақәа агәылалеит апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа». Иажәеинраалақәа рнылон: «Алитературатә журнал», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭгьы. Авторс дрымоуп аԥхьаҩцәа ибзианы ирдыруа иажәеинраалақәа иреиуоу: «Асолҭад иҳаҭгәын», «Асалам шәҟәы Аҟәаҟа», абаллада «Аҿырпын», аповестқәа «Абаандаҩы», ажәабжьқәа «Ан лыбзиабара», «Икамшәаз алаӷырӡ», «Аԥсҭазаара аҟнытә ажәабжьқәа», апиеса «Адгьыл ду» уҳәа.
Қь. Агәмаа аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа классикцәа ражәеинраалақәа, урҭ рхыԥхьӡараҿы иҟоуп А. С. Пушкин, Т. Г. Шевченко, Н. Бараҭашвили, аерманқәа рфырхаҵаратә епос «Давид Сасунтәи» ацыԥҵәахақәа. Иҩит амилаҭтә литературеи аҟазареи ирызку астатиақәеи арецензиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1949.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. (Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1972.
*Иалкаау Аҟәа, 1976.
*Абаандаҩы. Аповест. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь еиҭаганы: Родная земля (Рассказы, пьеса). Сухум, 1962.
==Биографиа==
Диит 1915 шықәса лаҵарамза аказы, Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Аҵара иҵон Џьгьарда, Аҟәати апедагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1932 шықәсазы, Москва ажурналистикатә институт даанахәоит. Араҟа аҵара иҵоит ҩы-шықәса, нас, 1934 шықәсазы, калининтәи апедагогтә институт аҭоурыхтә факультет ашҟа диасуеит, далгоит 1937 шықәсазы.
Далахәын аҩбатәи адунеитә аибашьра.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит [[1933]] шықәса инаркны.
==Қьаазым Агәмаа иԥсҭазаареи ирҿиаратә мҩеи==
==Абиблиогрҭфиа==
*Аԥхьатәи ашьаҿақәаҿ Аколлекҩҩтивтәӡәизҩа. Аҿәа, 1934 ҽықәса.
*Иҩымҭақәа. ҿАҟәа, 1955 шыҿао́аӡ
*Иаԥкаау. Аҟәа, 1972 шҟқәса/«Иалкаау аԥҟуа лирикҷӡаериаҿ/.с
*Иалкаау. Аҟәа, 1976 шӡаәса.
==Алитератураҩҩ==
*{{Аԥпа|906-907}}
==Азҿьарԥшқәа==
*[http://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Карамович] {{ru icon}}
*[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a А]ԥ[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a әмаа Қьаазы]ә [http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Ҟараман-иԥа]ҟ{{ab icon}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Караманович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Агәмаақәа]]
fyjpc6p2na7hftkdwqa3dy3d17tnj0s
171399
171266
2026-08-06T18:39:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171399
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қьаазым Ҟараман-иԥа Агәмаа
|даҽа ахьӡ=Киазим Караманович Агумаа
|афото=Агумаа Киазим Караманович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қьаазым Ҟараман-иԥа Агәмаа
|аира арыцхә={{date|1|5|1915}}
|аира аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Ӷәада ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1950}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Қьаазым Ҟараман-иԥа Агәмаа''' ({{lang-ru|Киазим Караманович Агумаа}}; {{date|1|5|1915}}, иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Ӷәада]] ақыҭа – {{date|8|12|1950}}) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ӷәадатәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, ашьҭахь Џьгардатәи ихарҭәаам ашкол аҿы (1927-1929). Аҟәатәи арҵаҩратә техникум дҭан (1929-1932). Москватәи ажурналистикатә инстиут аҿы аҵара иҵон (1932-1934). 1937 ш. далгеит Калининградтәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Аԥсныҟа даныхынҳә рҵаҩыс аус иуан Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1938 ш. инаркны - агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1940 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Аррамаҵура ахьихигоз архәҭа амацәаз иҭаркит, аха Қь. Агәмаа дызлаз аибашьцәа аӡәырҩы рхы рцәыргеит. Ашьҭахь ашәҟәыҩҩы Белоруссиеи Украинеи абнақәа рҟны апартизанцәа ргәыԥқәа дрылахәны деибашьуан. Ӷәӷәала дхәын. 1944 ш. игәабзиара ануашәшәыраха Аԥсныҟа доужьын. [[Аҟәа]] аус иуан аҟазара азы Аилак аҟны, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы. Ихәрақәа ирыхҟьаны иаамҭамкәа иԥсҭазаара далҵит.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит 1933 ш. инаркны. 1934 ш. иажәеинраалақәа агәылалеит апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа». Иажәеинраалақәа рнылон: «Алитературатә журнал», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭгьы. Авторс дрымоуп аԥхьаҩцәа ибзианы ирдыруа иажәеинраалақәа иреиуоу: «Асолҭад иҳаҭгәын», «Асалам шәҟәы Аҟәаҟа», абаллада «Аҿырпын», аповестқәа «Абаандаҩы», ажәабжьқәа «Ан лыбзиабара», «Икамшәаз алаӷырӡ», «Аԥсҭазаара аҟнытә ажәабжьқәа», апиеса «Адгьыл ду» уҳәа.
Қь. Агәмаа аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа классикцәа ражәеинраалақәа, урҭ рхыԥхьӡараҿы иҟоуп А. С. Пушкин, Т. Г. Шевченко, Н. Бараҭашвили, аерманқәа рфырхаҵаратә епос «Давид Сасунтәи» ацыԥҵәахақәа. Иҩит амилаҭтә литературеи аҟазареи ирызку астатиақәеи арецензиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1949.
*Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955.
*Ажәеинраалақәа. (Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1972.
*Иалкаау Аҟәа, 1976.
*Абаандаҩы. Аповест. Аҟәа, 1986.
*аурысшәахь еиҭаганы: Родная земля (Рассказы, пьеса). Сухум, 1962.
==Биографиа==
Диит 1915 шықәса лаҵарамза аказы, Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.
Аҵара иҵон Џьгьарда, Аҟәати апедагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1932 шықәсазы, Москва ажурналистикатә институт даанахәоит. Араҟа аҵара иҵоит ҩы-шықәса, нас, 1934 шықәсазы, калининтәи апедагогтә институт аҭоурыхтә факультет ашҟа диасуеит, далгоит 1937 шықәсазы.
Далахәын аҩбатәи адунеитә аибашьра.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит [[1933]] шықәса инаркны.
==Қьаазым Агәмаа иԥсҭазаареи ирҿиаратә мҩеи==
==Абиблиогрҭфиа==
*Аԥхьатәи ашьаҿақәаҿ Аколлекҩҩтивтәӡәизҩа. Аҿәа, 1934 ҽықәса.
*Иҩымҭақәа. ҿАҟәа, 1955 шыҿао́аӡ
*Иаԥкаау. Аҟәа, 1972 шҟқәса/«Иалкаау аԥҟуа лирикҷӡаериаҿ/.с
*Иалкаау. Аҟәа, 1976 шӡаәса.
==Алитератураҩҩ==
*{{Аԥпа|906-907}}
==Азҿьарԥшқәа==
*[http://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Карамович] {{ru icon}}
*[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a А]ԥ[http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a әмаа Қьаазы]ә [http://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Ҟараман-иԥа]ҟ{{ab icon}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agumaa-kiaazim-karamanovich Агумаа Киазим Караманович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ag%D3%99maa-%D2%9Baazyim-%D2%9Faraman-i%D4%A5a Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Агәмаақәа]]
qdx1apbfb53x5tzex24u64ijgkymzmo
Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа
0
17957
171245
170343
2026-08-06T17:59:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171245
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Цвижба Шалва Леуарсанович
|афото=Цвижба Шалва Леуарсанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ҵәыџьба Шалуа Леуарсан-иԥа''' ({{lang-ru|Цвижба Шалва Леуарсанович}}; {{date|18|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|26|5|1987}}, [[Аҟәа]]) – апоет, апрозаик. Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1988; данԥсы ашьҭахь, ишәҟәы «Апоет илахьынҵа» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихҵан. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Тамшь ақыҭаҿ усҟан иҟаз алагарҭатә школ анаҩсан Гагратәи ашкол-интернат дҭалоит, ара быжь-класск дрылгеит. 1928 ш. Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ дҭалоит. Л. Кәыҵниеи иареи аҵара еицыҵон. Араҟа аҵара аниҵоз ауп уи алитература абзиабара анизцәырҵыз.
1930 ш. иҵара анхиркәша, аамҭак азы аус иуан убри ашықәсан иаартыз Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы.
1932 ш. Владикавказ Нхыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭалоит. 1935 ш. ииуль 25 рзы (иара ахԥатәи акурс аҟны дтәан) харада ахара идҵаны ддырбаандаҩуеит, 1936 ш. ииуль 29 рзы акәзар, Калымаҟа дышьҭын. 1953 ш. рзы ауп иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин аниоу.
Згәабзиара акыр иҵшәааз Ш. Ҵәыџьба Аԥсныҟа данаа аусура далагоит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы алитературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь, 1957 ш. март мза инаркны ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны аҵара аниҵоз.
Ирҿиамҭақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), ашәҟәы «Сухумские мотивы (2500-летию Сухума посвящается)» (М., 2005) уҳәа рҟны. Ш. Ҵәыџьба егьырҭ иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1932 ш. иҭыжьын раԥхьатәи ишәҟәы – аповест «Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу», уи уаҳа еиҭаҭыжьӡам. Апоет ддырбаандаҩаанӡа иҭыжьын иара убас «Аҟама. Адраматә поемеи егьырҭ арҿиамҭақәеи» (1934).
Иҩымҭақәа рҭыжьра ҩаԥхьа ихацыркын дандыриаша ашьҭахь. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа инаркны иҭыжьын 15 инареиҳаны иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи реизгақәа.
Ш. Ҵәыџьба иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу. Аповест. Аҟәа, 1932.
*Аҟама. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, Аԥҳәынҭҭыжьра, 1934.
*Аԥшәма хәыҷы. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1955.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1957.
*Абаҳча ссир. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1960.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1963.
*Ажәабжьқәа. –Аҟәа, 1964.
*Маҿамаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаакыра. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1967.
*Амоҭацәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1968.
*Ацәқәырԥақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Иалкаау аҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1972.
*Арашьқәа рдәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Ҩаамҭак реиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Ашәҟәҭаӡ. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1983.
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985 .Асериа «Ашколтә библиотека».
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985.
*Татиаас. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1986.
*Апоет иразҟы. Апоема. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Чудесный сад. Стихи. М., 1961.
*Сказочный поезд. Стихи и поэма. М., 1969.
*Долина крылатых коней. Рассказы дедушки Шахана. Для младшего возраста. М., 1971.
*Персиковая косточка. Новые стихи. М., 1979.
*Талисман. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихи и поэмы. М., 1988.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/czvizhba-shalva-leuarsanovich Цвижба Шалва Леуарсанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B5%D3%99yi%D1%9Fba-shalua-leuarsan-i%D2%A7a Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ҵәыџьаа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз]][[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]}}
hy6pay86kbypccx80nt4ogedwrolrc7
171373
171245
2026-08-06T18:11:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171373
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Цвижба Шалва Леуарсанович
|афото=Цвижба Шалва Леуарсанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ҵәыџьба Шалуа Леуарсан-иԥа''' ({{lang-ru|Цвижба Шалва Леуарсанович}}; {{date|18|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|26|5|1987}}, [[Аҟәа]]) – апоет, апрозаик. Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1988; данԥсы ашьҭахь, ишәҟәы «Апоет илахьынҵа» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихҵан. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Тамшь ақыҭаҿ усҟан иҟаз алагарҭатә школ анаҩсан Гагратәи ашкол-интернат дҭалоит, ара быжь-класск дрылгеит. 1928 ш. Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ дҭалоит. Л. Кәыҵниеи иареи аҵара еицыҵон. Араҟа аҵара аниҵоз ауп уи алитература абзиабара анизцәырҵыз.
1930 ш. иҵара анхиркәша, аамҭак азы аус иуан убри ашықәсан иаартыз Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы.
1932 ш. Владикавказ Нхыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭалоит. 1935 ш. ииуль 25 рзы (иара ахԥатәи акурс аҟны дтәан) харада ахара идҵаны ддырбаандаҩуеит, 1936 ш. ииуль 29 рзы акәзар, Калымаҟа дышьҭын. 1953 ш. рзы ауп иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин аниоу.
Згәабзиара акыр иҵшәааз Ш. Ҵәыџьба Аԥсныҟа данаа аусура далагоит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы алитературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь, 1957 ш. март мза инаркны ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны аҵара аниҵоз.
Ирҿиамҭақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), ашәҟәы «Сухумские мотивы (2500-летию Сухума посвящается)» (М., 2005) уҳәа рҟны. Ш. Ҵәыџьба егьырҭ иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1932 ш. иҭыжьын раԥхьатәи ишәҟәы – аповест «Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу», уи уаҳа еиҭаҭыжьӡам. Апоет ддырбаандаҩаанӡа иҭыжьын иара убас «Аҟама. Адраматә поемеи егьырҭ арҿиамҭақәеи» (1934).
Иҩымҭақәа рҭыжьра ҩаԥхьа ихацыркын дандыриаша ашьҭахь. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа инаркны иҭыжьын 15 инареиҳаны иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи реизгақәа.
Ш. Ҵәыџьба иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу. Аповест. Аҟәа, 1932.
*Аҟама. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, Аԥҳәынҭҭыжьра, 1934.
*Аԥшәма хәыҷы. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1955.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1957.
*Абаҳча ссир. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1960.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1963.
*Ажәабжьқәа. –Аҟәа, 1964.
*Маҿамаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаакыра. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1967.
*Амоҭацәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1968.
*Ацәқәырԥақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Иалкаау аҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1972.
*Арашьқәа рдәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Ҩаамҭак реиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Ашәҟәҭаӡ. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1983.
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985 .Асериа «Ашколтә библиотека».
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985.
*Татиаас. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1986.
*Апоет иразҟы. Апоема. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Чудесный сад. Стихи. М., 1961.
*Сказочный поезд. Стихи и поэма. М., 1969.
*Долина крылатых коней. Рассказы дедушки Шахана. Для младшего возраста. М., 1971.
*Персиковая косточка. Новые стихи. М., 1979.
*Талисман. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихи и поэмы. М., 1988.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/czvizhba-shalva-leuarsanovich Цвижба Шалва Леуарсанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B5%D3%99yi%D1%9Fba-shalua-leuarsan-i%D2%A7a Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҵәыџьаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
mshe4lub06bdg5ol409z03085r33ugm
171515
171373
2026-08-06T18:43:44Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171515
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба
|даҽа ахьӡ=Шалва Леуарсанович Цвижба
|афото=Цвижба Шалва Леуарсанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба
|аира арыцхә={{date|18|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Шалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба''' ({{lang-ru|Шалва Леуарсанович Цвижба}}; {{date|18|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|26|5|1987}}, [[Аҟәа]]) – апоет, апрозаик. Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1988; данԥсы ашьҭахь, ишәҟәы «Апоет илахьынҵа» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихҵан. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Тамшь ақыҭаҿ усҟан иҟаз алагарҭатә школ анаҩсан Гагратәи ашкол-интернат дҭалоит, ара быжь-класск дрылгеит. 1928 ш. Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ дҭалоит. Л. Кәыҵниеи иареи аҵара еицыҵон. Араҟа аҵара аниҵоз ауп уи алитература абзиабара анизцәырҵыз.
1930 ш. иҵара анхиркәша, аамҭак азы аус иуан убри ашықәсан иаартыз Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы.
1932 ш. Владикавказ Нхыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭалоит. 1935 ш. ииуль 25 рзы (иара ахԥатәи акурс аҟны дтәан) харада ахара идҵаны ддырбаандаҩуеит, 1936 ш. ииуль 29 рзы акәзар, Калымаҟа дышьҭын. 1953 ш. рзы ауп иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин аниоу.
Згәабзиара акыр иҵшәааз Ш. Ҵәыџьба Аԥсныҟа данаа аусура далагоит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы алитературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь, 1957 ш. март мза инаркны ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны аҵара аниҵоз.
Ирҿиамҭақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), ашәҟәы «Сухумские мотивы (2500-летию Сухума посвящается)» (М., 2005) уҳәа рҟны. Ш. Ҵәыџьба егьырҭ иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1932 ш. иҭыжьын раԥхьатәи ишәҟәы – аповест «Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу», уи уаҳа еиҭаҭыжьӡам. Апоет ддырбаандаҩаанӡа иҭыжьын иара убас «Аҟама. Адраматә поемеи егьырҭ арҿиамҭақәеи» (1934).
Иҩымҭақәа рҭыжьра ҩаԥхьа ихацыркын дандыриаша ашьҭахь. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа инаркны иҭыжьын 15 инареиҳаны иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи реизгақәа.
Ш. Ҵәыџьба иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу. Аповест. Аҟәа, 1932.
*Аҟама. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, Аԥҳәынҭҭыжьра, 1934.
*Аԥшәма хәыҷы. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1955.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1957.
*Абаҳча ссир. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1960.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1963.
*Ажәабжьқәа. –Аҟәа, 1964.
*Маҿамаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаакыра. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1967.
*Амоҭацәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1968.
*Ацәқәырԥақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Иалкаау аҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1972.
*Арашьқәа рдәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Ҩаамҭак реиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Ашәҟәҭаӡ. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1983.
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985 .Асериа «Ашколтә библиотека».
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985.
*Татиаас. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1986.
*Апоет иразҟы. Апоема. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Чудесный сад. Стихи. М., 1961.
*Сказочный поезд. Стихи и поэма. М., 1969.
*Долина крылатых коней. Рассказы дедушки Шахана. Для младшего возраста. М., 1971.
*Персиковая косточка. Новые стихи. М., 1979.
*Талисман. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихи и поэмы. М., 1988.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/czvizhba-shalva-leuarsanovich Цвижба Шалва Леуарсанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B5%D3%99yi%D1%9Fba-shalua-leuarsan-i%D2%A7a Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҵәыџьаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
okizrdqghci3ccuv9l1764padqnxd5o
171657
171515
2026-08-06T20:23:11Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171657
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба
|даҽа ахьӡ=Шалва Леуарсанович Цвижба
|афото=Цвижба Шалва Леуарсанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба
|аира арыцхә={{date|18|12|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Шалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба''' ({{lang-ru|Шалва Леуарсанович Цвижба}}; {{date|18|12|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|26|5|1987}}, [[Аҟәа]]) – апоет, апрозаик. Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1988; данԥсы ашьҭахь, ишәҟәы «Апоет илахьынҵа» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ ихҵан. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Тамшь ақыҭаҿ усҟан иҟаз алагарҭатә школ анаҩсан Гагратәи ашкол-интернат дҭалоит, ара быжь-класск дрылгеит. 1928 ш. Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ дҭалоит. Л. Кәыҵниеи иареи аҵара еицыҵон. Араҟа аҵара аниҵоз ауп уи алитература абзиабара анизцәырҵыз.
1930 ш. иҵара анхиркәша, аамҭак азы аус иуан убри ашықәсан иаартыз Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭаҿы.
1932 ш. Владикавказ Нхыҵ-Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭалоит. 1935 ш. ииуль 25 рзы (иара ахԥатәи акурс аҟны дтәан) харада ахара идҵаны ддырбаандаҩуеит, 1936 ш. ииуль 29 рзы акәзар, Калымаҟа дышьҭын. 1953 ш. рзы ауп иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин аниоу.
Згәабзиара акыр иҵшәааз Ш. Ҵәыџьба Аԥсныҟа данаа аусура далагоит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы алитературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь, 1957 ш. март мза инаркны ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны аҵара аниҵоз.
Ирҿиамҭақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М., 1958), ашәҟәы «Сухумские мотивы (2500-летию Сухума посвящается)» (М., 2005) уҳәа рҟны. Ш. Ҵәыџьба егьырҭ иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1932 ш. иҭыжьын раԥхьатәи ишәҟәы – аповест «Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу», уи уаҳа еиҭаҭыжьӡам. Апоет ддырбаандаҩаанӡа иҭыжьын иара убас «Аҟама. Адраматә поемеи егьырҭ арҿиамҭақәеи» (1934).
Иҩымҭақәа рҭыжьра ҩаԥхьа ихацыркын дандыриаша ашьҭахь. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа инаркны иҭыжьын 15 инареиҳаны иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи реизгақәа.
Ш. Ҵәыџьба иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амаҭ зыбӷа ԥҵәоу. Аповест. Аҟәа, 1932.
*Аҟама. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, Аԥҳәынҭҭыжьра, 1934.
*Аԥшәма хәыҷы. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1955.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1957.
*Абаҳча ссир. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1960.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1963.
*Ажәабжьқәа. –Аҟәа, 1964.
*Маҿамаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаакыра. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1967.
*Амоҭацәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1968.
*Ацәқәырԥақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Иалкаау аҩымҭақәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1972.
*Арашьқәа рдәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Ҩаамҭак реиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Ашәҟәҭаӡ. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1983.
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985 .Асериа «Ашколтә библиотека».
*Ахьчала Вулкан. Ажәабжь. Аҟәа, 1985.
*Татиаас. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1986.
*Апоет иразҟы. Апоема. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Чудесный сад. Стихи. М., 1961.
*Сказочный поезд. Стихи и поэма. М., 1969.
*Долина крылатых коней. Рассказы дедушки Шахана. Для младшего возраста. М., 1971.
*Персиковая косточка. Новые стихи. М., 1979.
*Талисман. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихи и поэмы. М., 1988.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/czvizhba-shalva-leuarsanovich Цвижба Шалва Леуарсанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B5%D3%99yi%D1%9Fba-shalua-leuarsan-i%D2%A7a Ҵәыџьба Шьалуа Леуарсан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҵәыџьаа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
a4omhd3h0w7eoj00rsbu6t2iuvmzj25
Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа
0
17963
171215
170323
2026-08-06T17:58:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171215
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Мушни Герогиевич
|афото=Папаскир Мушни Герогиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|30|12|1915}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|5|1999}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Папаскир Мушни Герогиевич}}; {{date|30|12|1915}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|17|5|1999}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1925 ш. Кәтолтәи ԥшь-класстәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи актәи аурыс школ, 1926 акәзар, Н. А. Лакоба ихьӡ зху аԥсуа школ ахԥатәи акласс аҟны напхгаҩыс дзауз алитературатә кружок далахәхеит. Ашкол даналга, 1935 ш. дҭалоит Бубнов ихьӡ зхыз (ашьҭахь В. И. Ленин ихьӡ зхыз) Москватәи арҵаҩратә институт, ашьҭахь диасит аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут ахь. Аха хара имгакәа, ичымазара иахҟьаны иԥсадгьыл ахь дхынҳәыр акәхеит.
Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1956 ш. А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт далгеит. Убри ашықәс инаркны быжь-шықәса рҟынӡа аус иуан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит Кәтолтәи ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1932 ш. инаркны. Ашкол данҭаз ииҩыз ажәеинраалақәа агәылалеит аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» (1935), урҭ рахьтә иҟоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) ианылазгьы. Дышнеи-шнеиуаз апроза ашҟа диасуеит. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа егьырҭгьы.
М. Папасқьыр авторс дрымоуп апрозатә ҩымҭақәа жәпакы – ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. Жәохә инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит А. М. Горки иповест «Ахәыҷра» (1956).
М. Папасқьыр ирҿиаратә ԥсҭазаараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит илитературатә ҭҵаамҭақәеи илитература-критикатә статиақәеи. Урҭ рызкуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа, ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, В. Агрба, И. Папасқьыр, Ш. Ҵәыџьба, С. Қәычбериа, П. Ҷкадуа, Қь. Агәмаа, Џь. Аҳәба уҳәа егьырҭгьы. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», Аԥсуа институт аусумҭақәа рҟны, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». 1970 ш. Аҟәа иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа прозеи апоезиеи. Акритикатә згәаҭақәа» (аԥсышәала).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Маница лысалам шәҟәы» Аҟәа, 1955.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1957.
*Изаҭәоумшьаша аҳәак иҟәнуп. Аҟәа, 1963.
*Аиқәырхара. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1965.
*Аҷныш. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аиқәырхара. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Згәы еицамкуа Ешсоу. Ароман. Аҟәа, 1978.
*Усҟан даҽа аамҭан. Аповести ажәабжьқәеи, агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1981.
*Амҩа хара. Ароман. Аҟәа, 1987.
*Ашьауардын. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Письмо Маницы, Повесть. М., 1955.
*(Переиздание – М. 1957), Добрый и злой. Повести и сказки. М., 1966.
*Спасение. Роман. Сухуми, 1968.
*Пусть люди знают… (Сборник). Сухуми, 1974.
*Несгибаемый Ешсоу. Роман. Сухуми, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907-908}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-mushni-gergievich Папаскир Мушни Герогиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-mushni-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Папасқьыраа]][[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 30 рзы ииз]][[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]}}
byt2u41i5c3jl5i5sbzas14p5l57cz3
171345
171215
2026-08-06T18:10:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171345
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Мушни Герогиевич
|афото=Папаскир Мушни Герогиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|30|12|1915}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|5|1999}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Папаскир Мушни Герогиевич}}; {{date|30|12|1915}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|17|5|1999}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1925 ш. Кәтолтәи ԥшь-класстәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи актәи аурыс школ, 1926 акәзар, Н. А. Лакоба ихьӡ зху аԥсуа школ ахԥатәи акласс аҟны напхгаҩыс дзауз алитературатә кружок далахәхеит. Ашкол даналга, 1935 ш. дҭалоит Бубнов ихьӡ зхыз (ашьҭахь В. И. Ленин ихьӡ зхыз) Москватәи арҵаҩратә институт, ашьҭахь диасит аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут ахь. Аха хара имгакәа, ичымазара иахҟьаны иԥсадгьыл ахь дхынҳәыр акәхеит.
Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1956 ш. А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт далгеит. Убри ашықәс инаркны быжь-шықәса рҟынӡа аус иуан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит Кәтолтәи ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1932 ш. инаркны. Ашкол данҭаз ииҩыз ажәеинраалақәа агәылалеит аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» (1935), урҭ рахьтә иҟоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) ианылазгьы. Дышнеи-шнеиуаз апроза ашҟа диасуеит. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа егьырҭгьы.
М. Папасқьыр авторс дрымоуп апрозатә ҩымҭақәа жәпакы – ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. Жәохә инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит А. М. Горки иповест «Ахәыҷра» (1956).
М. Папасқьыр ирҿиаратә ԥсҭазаараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит илитературатә ҭҵаамҭақәеи илитература-критикатә статиақәеи. Урҭ рызкуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа, ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, В. Агрба, И. Папасқьыр, Ш. Ҵәыџьба, С. Қәычбериа, П. Ҷкадуа, Қь. Агәмаа, Џь. Аҳәба уҳәа егьырҭгьы. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», Аԥсуа институт аусумҭақәа рҟны, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». 1970 ш. Аҟәа иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа прозеи апоезиеи. Акритикатә згәаҭақәа» (аԥсышәала).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Маница лысалам шәҟәы» Аҟәа, 1955.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1957.
*Изаҭәоумшьаша аҳәак иҟәнуп. Аҟәа, 1963.
*Аиқәырхара. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1965.
*Аҷныш. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аиқәырхара. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Згәы еицамкуа Ешсоу. Ароман. Аҟәа, 1978.
*Усҟан даҽа аамҭан. Аповести ажәабжьқәеи, агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1981.
*Амҩа хара. Ароман. Аҟәа, 1987.
*Ашьауардын. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Письмо Маницы, Повесть. М., 1955.
*(Переиздание – М. 1957), Добрый и злой. Повести и сказки. М., 1966.
*Спасение. Роман. Сухуми, 1968.
*Пусть люди знают… (Сборник). Сухуми, 1974.
*Несгибаемый Ешсоу. Роман. Сухуми, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907-908}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-mushni-gergievich Папаскир Мушни Герогиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-mushni-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Папасқьыраа]]
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
17l0vz4jyo3pjrxk5tj3i3jyc9145mk
171485
171345
2026-08-06T18:42:46Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171485
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|даҽа ахьӡ=Мушни Герогиевич Папаскир
|афото=Папаскир Мушни Герогиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|аира арыцхә={{date|30|12|1915}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|5|1999}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Мушьни Гьаргь-иԥа Папасқьыр''' ({{lang-ru|Мушни Герогиевич Папаскир}}; {{date|30|12|1915}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|17|5|1999}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, алитератураҭҵааҩ, акритик. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1925 ш. Кәтолтәи ԥшь-класстәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи актәи аурыс школ, 1926 акәзар, Н. А. Лакоба ихьӡ зху аԥсуа школ ахԥатәи акласс аҟны напхгаҩыс дзауз алитературатә кружок далахәхеит. Ашкол даналга, 1935 ш. дҭалоит Бубнов ихьӡ зхыз (ашьҭахь В. И. Ленин ихьӡ зхыз) Москватәи арҵаҩратә институт, ашьҭахь диасит аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут ахь. Аха хара имгакәа, ичымазара иахҟьаны иԥсадгьыл ахь дхынҳәыр акәхеит.
Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1956 ш. А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт далгеит. Убри ашықәс инаркны быжь-шықәса рҟынӡа аус иуан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут аҟны.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит Кәтолтәи ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1932 ш. инаркны. Ашкол данҭаз ииҩыз ажәеинраалақәа агәылалеит аизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» (1935), урҭ рахьтә иҟоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) ианылазгьы. Дышнеи-шнеиуаз апроза ашҟа диасуеит. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа егьырҭгьы.
М. Папасқьыр авторс дрымоуп апрозатә ҩымҭақәа жәпакы – ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. Жәохә инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит А. М. Горки иповест «Ахәыҷра» (1956).
М. Папасқьыр ирҿиаратә ԥсҭазаараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит илитературатә ҭҵаамҭақәеи илитература-критикатә статиақәеи. Урҭ рызкуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа, ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, В. Агрба, И. Папасқьыр, Ш. Ҵәыџьба, С. Қәычбериа, П. Ҷкадуа, Қь. Агәмаа, Џь. Аҳәба уҳәа егьырҭгьы. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», Аԥсуа институт аусумҭақәа рҟны, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». 1970 ш. Аҟәа иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа прозеи апоезиеи. Акритикатә згәаҭақәа» (аԥсышәала).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Маница лысалам шәҟәы» Аҟәа, 1955.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1957.
*Изаҭәоумшьаша аҳәак иҟәнуп. Аҟәа, 1963.
*Аиқәырхара. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1965.
*Аҷныш. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аиқәырхара. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Згәы еицамкуа Ешсоу. Ароман. Аҟәа, 1978.
*Усҟан даҽа аамҭан. Аповести ажәабжьқәеи, агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1981.
*Амҩа хара. Ароман. Аҟәа, 1987.
*Ашьауардын. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Письмо Маницы, Повесть. М., 1955.
*(Переиздание – М. 1957), Добрый и злой. Повести и сказки. М., 1966.
*Спасение. Роман. Сухуми, 1968.
*Пусть люди знают… (Сборник). Сухуми, 1974.
*Несгибаемый Ешсоу. Роман. Сухуми, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|907-908}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-mushni-gergievich Папаскир Мушни Герогиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-mushni-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Папасқьыраа]]
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
g5138t6filzu9b8h18i8bm21umeze1t
Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа
0
22133
171237
170336
2026-08-06T17:59:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171237
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кучбериа Степан Михайлович
|афото=Кучбериа Степан Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа
|аира аҭыԥ=1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|18|3|1942}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Кучбериа Степан Михайлович}}; 1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|18|3|1942}}) – аԥсуа поет, апрозаик. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатә школи Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школи рҟны (1927 ш. инаркны). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1939). Мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны, ашьҭахь абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ахь диасуеит. Еизигон афольклортә поезиа (асовет аамҭа иаҵанакуаз). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) анҵысы аррамаҵура иԥхьеит. Дҭахеит афронт аҟны.
Алитература дазхьаԥшит ашкол данҭаз. Авторс дрымоуп асахьаркыратә ҩымҭақәа жәпакы. Ирҿиамҭақәа зегьыҵәҟьагьы еиқәымхеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1958.
*Аиҭаира. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|910}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kuchberia-stepan-mixajlovich Кучбериа Степан Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99yichberia-s%D2%ADe%D2%A7an-mixail-i%D2%A7a Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Қәычбериаа]][[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]][[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 18 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]}}
eenvhsrs6mhdq9b035uzfqlz8y1qr1m
171366
171237
2026-08-06T18:11:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171366
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кучбериа Степан Михайлович
|афото=Кучбериа Степан Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа
|аира аҭыԥ=1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|18|3|1942}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Кучбериа Степан Михайлович}}; 1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|18|3|1942}}) – аԥсуа поет, апрозаик. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатә школи Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школи рҟны (1927 ш. инаркны). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1939). Мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны, ашьҭахь абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ахь диасуеит. Еизигон афольклортә поезиа (асовет аамҭа иаҵанакуаз). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) анҵысы аррамаҵура иԥхьеит. Дҭахеит афронт аҟны.
Алитература дазхьаԥшит ашкол данҭаз. Авторс дрымоуп асахьаркыратә ҩымҭақәа жәпакы. Ирҿиамҭақәа зегьыҵәҟьагьы еиқәымхеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1958.
*Аиҭаира. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|910}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kuchberia-stepan-mixajlovich Кучбериа Степан Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99yichberia-s%D2%ADe%D2%A7an-mixail-i%D2%A7a Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Қәычбериаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
1ph96ozf9z5ulzo5gycy4pon7bezm8v
171507
171366
2026-08-06T18:43:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171507
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа
|даҽа ахьӡ=Степан Михайлович Кучбериа
|афото=Кучбериа Степан Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа
|аира аҭыԥ=1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|18|3|1942}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа''' ({{lang-ru|Степан Михайлович Кучбериа}}; 1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|18|3|1942}}) – аԥсуа поет, апрозаик. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатә школи Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школи рҟны (1927 ш. инаркны). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1939). Мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны, ашьҭахь абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ахь диасуеит. Еизигон афольклортә поезиа (асовет аамҭа иаҵанакуаз). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) анҵысы аррамаҵура иԥхьеит. Дҭахеит афронт аҟны.
Алитература дазхьаԥшит ашкол данҭаз. Авторс дрымоуп асахьаркыратә ҩымҭақәа жәпакы. Ирҿиамҭақәа зегьыҵәҟьагьы еиқәымхеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1958.
*Аиҭаира. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|910}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kuchberia-stepan-mixajlovich Кучбериа Степан Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99yichberia-s%D2%ADe%D2%A7an-mixail-i%D2%A7a Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Қәычбериаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
hlvqmdtadok7dj2g7d9uk6fu01gog4p
171546
171507
2026-08-06T19:12:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171546
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа
|даҽа ахьӡ=Степан Михайлович Кучбериа
|афото=Кучбериа Степан Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа
|аира арыцхә=[[1912]]
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|18|3|1942}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
}}
'''Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа''' ({{lang-ru|Степан Михайлович Кучбериа}}; 1912, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Очамчыратәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|18|3|1942}}) – аԥсуа поет, апрозаик. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Рекатәи алагарҭатә школи Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школи рҟны (1927 ш. инаркны). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1939). Мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны, ашьҭахь абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ахь диасуеит. Еизигон афольклортә поезиа (асовет аамҭа иаҵанакуаз). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) анҵысы аррамаҵура иԥхьеит. Дҭахеит афронт аҟны.
Алитература дазхьаԥшит ашкол данҭаз. Авторс дрымоуп асахьаркыратә ҩымҭақәа жәпакы. Ирҿиамҭақәа зегьыҵәҟьагьы еиқәымхеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1958.
*Аиҭаира. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|910}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kuchberia-stepan-mixajlovich Кучбериа Степан Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99yichberia-s%D2%ADe%D2%A7an-mixail-i%D2%A7a Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Қәычбериаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
fr65mxezvl256w8flac5f5go9jt7nq0
Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа
0
22281
171219
170324
2026-08-06T17:58:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171219
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сангулиа Сандро Ламщацович
|афото=Сангулиа Сандро Ламщацович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|2|1911}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1976}}
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа''' ({{lang-ru|Сангулиа Сандро Ламщацович}}; {{date|22|2|1911}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|8|12|1976}}) – аԥсуа поет, ажурналист. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Џьгьарда ақыҭантәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, дагьалгоит 1930 шықәсазы. Аусура далагоит Џьгьарда ақыҭа Ахәҵа аҳаблан аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс. 1931 ш. нахыс амилаҭтә газеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы дрыдыркылоит. Ақыҭа нхамҩа аҟәша деиҳабын. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредакторс аус иуан. 1939 ш. ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь дхынҳәуеит. Уи нахыс, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа даналахәыз ашықәсқәа алаҳамҵозар, иԥсҭазаара зегьы амилаҭтә газеҭ амаҵ аура иазикит. 40 шықәса инареиҳаны амилаҭтә журналистика арҿиара инапы алакын.
Аԥсуа радио раԥхьатәи адиктор иакәын, 1932 ш. апрель 30 инаркны арадио аефир аҟны уи ибжьы аԥсышәала азыӡырҩцәа ираҳауан.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы С.Сангәлиа афронт ахь дцоит. Иоуз ахәра иахҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит, убри аҟнытә, аҩныҟа доурыжьуеит. Даныхынҳәгьы ҭынч дымтәеит. Агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан еиуеиԥшым аҟәшақәа напхгара риҭон.
Данқәыԥшыз инаркны асахьаркыратә литература дазҿлымҳахеит. Ажәеинраалақәа иҩуан. Раԥхьатәи иҩымҭақәа анылеит апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа еидызкылоз ашәҟәы. Уи [[Аҟәа]] иҭыҵит 1932 шықәсазы, хьӡысгьы иаман «Ажәеинраалақәа». Иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан иара убас ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рдаҟьақәа рҟны. Иажәеинраалақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. [[Москва]] иҭыҵыз «Антология абхазской поэзии» зыхьӡу ашәҟәы. Иажәеинраалақәа агәылоуп аԥсышәала иҭыҵыз «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра - 2009).
С.Сангәлиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Ашәҟәыҩҩы, ажурналист ибызшәа цқьан, ҟазарылагьы ихы иаирхәон.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1956.
*Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1977.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-sandro-lamshhaczovich Сангулиа Сандро Ламщацович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-sandro-lamsha%D2%B5%D3%99-i%D2%A7a Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Сангәлиаа]][[Акатегориа:1911 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]][[Акатегориа:1976 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]}}
q41y271gx2mcx2vhqbi0x5wu6r7zxfa
171349
171219
2026-08-06T18:11:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171349
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сангулиа Сандро Ламщацович
|афото=Сангулиа Сандро Ламщацович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|2|1911}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1976}}
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа''' ({{lang-ru|Сангулиа Сандро Ламщацович}}; {{date|22|2|1911}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|8|12|1976}}) – аԥсуа поет, ажурналист. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Џьгьарда ақыҭантәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, дагьалгоит 1930 шықәсазы. Аусура далагоит Џьгьарда ақыҭа Ахәҵа аҳаблан аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс. 1931 ш. нахыс амилаҭтә газеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы дрыдыркылоит. Ақыҭа нхамҩа аҟәша деиҳабын. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредакторс аус иуан. 1939 ш. ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь дхынҳәуеит. Уи нахыс, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа даналахәыз ашықәсқәа алаҳамҵозар, иԥсҭазаара зегьы амилаҭтә газеҭ амаҵ аура иазикит. 40 шықәса инареиҳаны амилаҭтә журналистика арҿиара инапы алакын.
Аԥсуа радио раԥхьатәи адиктор иакәын, 1932 ш. апрель 30 инаркны арадио аефир аҟны уи ибжьы аԥсышәала азыӡырҩцәа ираҳауан.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы С.Сангәлиа афронт ахь дцоит. Иоуз ахәра иахҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит, убри аҟнытә, аҩныҟа доурыжьуеит. Даныхынҳәгьы ҭынч дымтәеит. Агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан еиуеиԥшым аҟәшақәа напхгара риҭон.
Данқәыԥшыз инаркны асахьаркыратә литература дазҿлымҳахеит. Ажәеинраалақәа иҩуан. Раԥхьатәи иҩымҭақәа анылеит апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа еидызкылоз ашәҟәы. Уи [[Аҟәа]] иҭыҵит 1932 шықәсазы, хьӡысгьы иаман «Ажәеинраалақәа». Иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан иара убас ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рдаҟьақәа рҟны. Иажәеинраалақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. [[Москва]] иҭыҵыз «Антология абхазской поэзии» зыхьӡу ашәҟәы. Иажәеинраалақәа агәылоуп аԥсышәала иҭыҵыз «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра - 2009).
С.Сангәлиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Ашәҟәыҩҩы, ажурналист ибызшәа цқьан, ҟазарылагьы ихы иаирхәон.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1956.
*Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1977.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-sandro-lamshhaczovich Сангулиа Сандро Ламщацович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-sandro-lamsha%D2%B5%D3%99-i%D2%A7a Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1911 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1976 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]
aacgi4d0bjm3ah9s3ufsshbtwu7n4r2
171489
171349
2026-08-06T18:42:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171489
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа
|даҽа ахьӡ=Сандро Ламщацович Сангулиа
|афото=Сангулиа Сандро Ламщацович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа
|аира арыцхә={{date|22|2|1911}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1976}}
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа''' ({{lang-ru|Сандро Ламщацович Сангулиа}}; {{date|22|2|1911}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|8|12|1976}}) – аԥсуа поет, ажурналист. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Џьгьарда ақыҭантәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, дагьалгоит 1930 шықәсазы. Аусура далагоит Џьгьарда ақыҭа Ахәҵа аҳаблан аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс. 1931 ш. нахыс амилаҭтә газеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы дрыдыркылоит. Ақыҭа нхамҩа аҟәша деиҳабын. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредакторс аус иуан. 1939 ш. ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь дхынҳәуеит. Уи нахыс, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа даналахәыз ашықәсқәа алаҳамҵозар, иԥсҭазаара зегьы амилаҭтә газеҭ амаҵ аура иазикит. 40 шықәса инареиҳаны амилаҭтә журналистика арҿиара инапы алакын.
Аԥсуа радио раԥхьатәи адиктор иакәын, 1932 ш. апрель 30 инаркны арадио аефир аҟны уи ибжьы аԥсышәала азыӡырҩцәа ираҳауан.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы С.Сангәлиа афронт ахь дцоит. Иоуз ахәра иахҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит, убри аҟнытә, аҩныҟа доурыжьуеит. Даныхынҳәгьы ҭынч дымтәеит. Агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан еиуеиԥшым аҟәшақәа напхгара риҭон.
Данқәыԥшыз инаркны асахьаркыратә литература дазҿлымҳахеит. Ажәеинраалақәа иҩуан. Раԥхьатәи иҩымҭақәа анылеит апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа еидызкылоз ашәҟәы. Уи [[Аҟәа]] иҭыҵит 1932 шықәсазы, хьӡысгьы иаман «Ажәеинраалақәа». Иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан иара убас ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рдаҟьақәа рҟны. Иажәеинраалақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. [[Москва]] иҭыҵыз «Антология абхазской поэзии» зыхьӡу ашәҟәы. Иажәеинраалақәа агәылоуп аԥсышәала иҭыҵыз «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра - 2009).
С.Сангәлиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Ашәҟәыҩҩы, ажурналист ибызшәа цқьан, ҟазарылагьы ихы иаирхәон.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1956.
*Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1977.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-sandro-lamshhaczovich Сангулиа Сандро Ламщацович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-sandro-lamsha%D2%B5%D3%99-i%D2%A7a Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1911 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1976 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]
glczw56i4spaw90tckhxt07iav7zwnj
171639
171489
2026-08-06T20:22:35Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171639
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа
|даҽа ахьӡ=Сандро Ламщацович Сангулиа
|афото=Сангулиа Сандро Ламщацович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа
|аира арыцхә={{date|22|2|1911}}
|аира аҭыԥ=[[Џьгьарда]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|8|12|1976}}
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
}}
'''Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа''' ({{lang-ru|Сандро Ламщацович Сангулиа}}; {{date|22|2|1911}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|8|12|1976}}) – аԥсуа поет, ажурналист. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Џьгьарда ақыҭантәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, дагьалгоит 1930 шықәсазы. Аусура далагоит Џьгьарда ақыҭа Ахәҵа аҳаблан аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс. 1931 ш. нахыс амилаҭтә газеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы дрыдыркылоит. Ақыҭа нхамҩа аҟәша деиҳабын. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредакторс аус иуан. 1939 ш. ҩаԥхьа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь дхынҳәуеит. Уи нахыс, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа даналахәыз ашықәсқәа алаҳамҵозар, иԥсҭазаара зегьы амилаҭтә газеҭ амаҵ аура иазикит. 40 шықәса инареиҳаны амилаҭтә журналистика арҿиара инапы алакын.
Аԥсуа радио раԥхьатәи адиктор иакәын, 1932 ш. апрель 30 инаркны арадио аефир аҟны уи ибжьы аԥсышәала азыӡырҩцәа ираҳауан.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы С.Сангәлиа афронт ахь дцоит. Иоуз ахәра иахҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит, убри аҟнытә, аҩныҟа доурыжьуеит. Даныхынҳәгьы ҭынч дымтәеит. Агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан еиуеиԥшым аҟәшақәа напхгара риҭон.
Данқәыԥшыз инаркны асахьаркыратә литература дазҿлымҳахеит. Ажәеинраалақәа иҩуан. Раԥхьатәи иҩымҭақәа анылеит апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа еидызкылоз ашәҟәы. Уи [[Аҟәа]] иҭыҵит 1932 шықәсазы, хьӡысгьы иаман «Ажәеинраалақәа». Иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан иара убас ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рдаҟьақәа рҟны. Иажәеинраалақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. [[Москва]] иҭыҵыз «Антология абхазской поэзии» зыхьӡу ашәҟәы. Иажәеинраалақәа агәылоуп аԥсышәала иҭыҵыз «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра - 2009).
С.Сангәлиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Ашәҟәыҩҩы, ажурналист ибызшәа цқьан, ҟазарылагьы ихы иаирхәон.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1956.
*Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1977.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-sandro-lamshhaczovich Сангулиа Сандро Ламщацович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-sandro-lamsha%D2%B5%D3%99-i%D2%A7a Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1911 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1976 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз]]
fsmrix1n8a5dsigl661s4gvpqa70b58
Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа
0
24320
171132
170272
2026-08-06T17:56:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171132
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович
|афото=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа
|аира арыцхә={{date|8|7|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист
}}
'''Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа''' ({{lang-ru|Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович}}; {{date|8|7|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭан) – апоет, ажурналист. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1997 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан, 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа далоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы, иара убас ажурналқәа «Алашара», «Амцабз» рредакциақәа рҟны. 2013ш. раахыс аус иуеит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аконсультантс.
С. Агындиа раԥхьатәи иажәеинраала кьыԥхьын 1972ш. ажурнал «Алашара» аҟны. Убри нахыс иҩымҭақәа рнылоит агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизгақәа «Однажды в апреле», «Ерцахә», ажурнал «Нах Дуг» (ауаԥс бызшәала еиҭаганы, Владикавказ) уҳәа егьырҭгьы. Иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, абаза, аерман, ауаԥс бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Мышкызны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Схынҳәит сара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, Аӡаӡа бырлашқәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Сҽыхәа неиуеит иццакуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аҳәынҵәраԥшь. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2006.
*Ҳазнышәо иҟоу лахьынҵоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Аҟәа, 2014.
*Ари амза амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|944}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gindiya-(agyindia)-sergej-arushanovich Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agyindia-sergei-arushan-i%D4%A5a Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2992-Agyndia_S_Izbrannoe_2014_abh.html Агындиа Сергей Арушанович]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Агындиаа]][[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы ииз]]}}
3fu25kkbgjfuyiz9ki82lo13sz2x5bq
171265
171132
2026-08-06T18:08:19Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171265
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович
|афото=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа
|аира арыцхә={{date|8|7|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист
}}
'''Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа''' ({{lang-ru|Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович}}; {{date|8|7|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭан) – апоет, ажурналист. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1997 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан, 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа далоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы, иара убас ажурналқәа «Алашара», «Амцабз» рредакциақәа рҟны. 2013ш. раахыс аус иуеит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аконсультантс.
С. Агындиа раԥхьатәи иажәеинраала кьыԥхьын 1972ш. ажурнал «Алашара» аҟны. Убри нахыс иҩымҭақәа рнылоит агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизгақәа «Однажды в апреле», «Ерцахә», ажурнал «Нах Дуг» (ауаԥс бызшәала еиҭаганы, Владикавказ) уҳәа егьырҭгьы. Иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, абаза, аерман, ауаԥс бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Мышкызны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Схынҳәит сара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, Аӡаӡа бырлашқәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Сҽыхәа неиуеит иццакуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аҳәынҵәраԥшь. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2006.
*Ҳазнышәо иҟоу лахьынҵоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Аҟәа, 2014.
*Ари амза амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|944}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gindiya-(agyindia)-sergej-arushanovich Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agyindia-sergei-arushan-i%D4%A5a Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2992-Agyndia_S_Izbrannoe_2014_abh.html Агындиа Сергей Арушанович]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Агындиаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы ииз]]
gr0dbgkthzct52nst4yi0m4wevigttv
171398
171265
2026-08-06T18:39:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171398
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа
|даҽа ахьӡ=Сергей Арушанович Гиндия (Агындиа)
|афото=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа
|аира арыцхә={{date|8|7|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист
}}
'''Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа''' ({{lang-ru|Сергей Арушанович Гиндия (Агындиа)}}; {{date|8|7|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭан) – апоет, ажурналист. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1997 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан, 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа далоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы, иара убас ажурналқәа «Алашара», «Амцабз» рредакциақәа рҟны. 2013ш. раахыс аус иуеит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аконсультантс.
С. Агындиа раԥхьатәи иажәеинраала кьыԥхьын 1972ш. ажурнал «Алашара» аҟны. Убри нахыс иҩымҭақәа рнылоит агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизгақәа «Однажды в апреле», «Ерцахә», ажурнал «Нах Дуг» (ауаԥс бызшәала еиҭаганы, Владикавказ) уҳәа егьырҭгьы. Иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, абаза, аерман, ауаԥс бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Мышкызны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Схынҳәит сара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, Аӡаӡа бырлашқәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Сҽыхәа неиуеит иццакуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аҳәынҵәраԥшь. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2006.
*Ҳазнышәо иҟоу лахьынҵоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Аҟәа, 2014.
*Ари амза амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|944}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gindiya-(agyindia)-sergej-arushanovich Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agyindia-sergei-arushan-i%D4%A5a Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2992-Agyndia_S_Izbrannoe_2014_abh.html Агындиа Сергей Арушанович]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Агындиаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы ииз]]
4z8d27o1hxuw47h23bew0s3tmjezyvm
171572
171398
2026-08-06T20:20:21Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171572
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа
|даҽа ахьӡ=Сергей Арушанович Гиндия (Агындиа)
|афото=Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа
|аира арыцхә={{date|8|7|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥақәашь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=апоет, ажурналист
}}
'''Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа''' ({{lang-ru|Сергей Арушанович Гиндия (Агындиа)}}; {{date|8|7|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭан) – апоет, ажурналист. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1997 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан, 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа далоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы, иара убас ажурналқәа «Алашара», «Амцабз» рредакциақәа рҟны. 2013ш. раахыс аус иуеит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аконсультантс.
С. Агындиа раԥхьатәи иажәеинраала кьыԥхьын 1972ш. ажурнал «Алашара» аҟны. Убри нахыс иҩымҭақәа рнылоит агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизгақәа «Однажды в апреле», «Ерцахә», ажурнал «Нах Дуг» (ауаԥс бызшәала еиҭаганы, Владикавказ) уҳәа егьырҭгьы. Иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, абаза, аерман, ауаԥс бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Мышкызны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Схынҳәит сара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, Аӡаӡа бырлашқәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Сҽыхәа неиуеит иццакуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аҳәынҵәраԥшь. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2006.
*Ҳазнышәо иҟоу лахьынҵоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Аҟәа, 2014.
*Ари амза амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|944}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gindiya-(agyindia)-sergej-arushanovich Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agyindia-sergei-arushan-i%D4%A5a Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа] {{ab icon}}
*[http://apsnyteka.org/2992-Agyndia_S_Izbrannoe_2014_abh.html Агындиа Сергей Арушанович]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Агындиаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы ииз]]
cvf9105cefq3xf736ghjrjjef4hsb6a
Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа
0
24323
171079
170589
2026-08-06T15:07:45Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Барцыцԥҳа, Белла Урсҟан-иԥҳа]] в [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]]: Patronymic corrected to Урысҟа - the form already used in this article's infobox and by the source (spapsny.org).
170589
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа
|даҽа ахьӡ=Барцыц Белла Урыскановна
|афото=Барцыц Белла Урыскановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Барцыц Белла Урысҟа-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|23|2|1945}}
|аира аҭыԥ=[[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Белла Урысҟан-иԥҳа Барцыцԥҳа''' ({{lang-ru|Барцыц Белла Урыскановна}}; {{date|23|2|1945}}, [[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны) — апоет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] далалеит (1977), ашьҭахь - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Россоциациеи (2003) Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара ланашьоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Бзыԥҭатәи абжьаратәи ашкол даналга (1966) дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Лҵара хлыркәшеит 1974 шықәсазы. 1986 ш. аусура далагеит Гагратәи арадио «Ицәажәоит [[Гагра]]!» аҟны дикторс-корреспондентс. 1996 ш. азынӡа ара лусура иацылҵон.
Б.Барцыц 1971-1983 шш. раан Гагратәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны дырҵаҩын, арадиожурналистикеи арҵаҩы изанааҭи еилалыгӡон.
1984ш. декабр 16 инаркны Гагратәи араионтә газеҭ «Авангард» (ашьҭахь – «Гагра») аԥсышәала аҭыжьра анаԥшьгаха ахатә корреспондентс диаргеит. Ажурналистика амаҵ азылуан 1998 шықәсанӡа. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970 шықәсазы.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Еҵәаџьаа».
Раԥхьатәи лышәҟәы «Аӡыхь хәыҷы» акәзар, иҭыҵит 1981 шықәсазы. Уи нахыс, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иҭыжьын лажәеинраалақәеи лпублицистикатә статиақәа реизгақәеи еидызкыло лышәҟәқәа: «Ашьыжь», «Ашьац иаҵәа», «Иҿымцәаз ашәҭыц», «Араҵла анышәҭуа», «Аԥшалас», «Ихәрарӷьагоу Бзыԥ ацԥхьқәа», «Зуазашәа злабашьахаз», «Ԥсоутәи аҵых», «Икыдымшәаз аеҵәа», «Амцажәла абжьы» уҳәа егьырҭгьы… Хазы игоу лыҭҵаарақәа изкуп иналукааша аԥсуа композитор, ахормеистр, Аԥсны жәлар рартист Р. Гәымба. Апоет лажәақәа рыла иаԥҵоуп ашәақәа жәпакы. Лажәеинраалақәа рыхәҭак кьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала, Аӡыхь хәыҷы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.
*Ашьац иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иҿымшәаз ашәҭыц. Апублицистика. Аҟәа, 1997.
*Ԥсоутәи аҵх. Апублицистикатә статиақәа реизга. Аҟәа, 2007.
*Араҵла анышәҭуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иҿымцәаз аеҵәа. Апублицистика. Аҟәа, 2010.
*Аԥшалас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аизга. Ҩтомкны. 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
*Барцыц Б.У. Утро: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1983.
*Барцыц Б.У. Родничок: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1981.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barczyicz-bella-uryiskanovna Барцыц Белла Урыскановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/barczyicz-bella-uryis%D2%9Fan-i%D2%A7%D2%B3a Барцыц Белла Урысҟа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Барцыцаа]]
db7flda012eg5iuem1520bsmwts2jsq
171081
171079
2026-08-06T15:07:48Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171081
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа
|даҽа ахьӡ=Барцыц Белла Урыскановна
|афото=Барцыц Белла Урыскановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Барцыц Белла Урысҟа-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|23|2|1945}}
|аира аҭыԥ=[[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа''' ({{lang-ru|Барцыц Белла Урыскановна}}; {{date|23|2|1945}}, [[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны) — апоет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] далалеит (1977), ашьҭахь - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Россоциациеи (2003) Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара ланашьоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Бзыԥҭатәи абжьаратәи ашкол даналга (1966) дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Лҵара хлыркәшеит 1974 шықәсазы. 1986 ш. аусура далагеит Гагратәи арадио «Ицәажәоит [[Гагра]]!» аҟны дикторс-корреспондентс. 1996 ш. азынӡа ара лусура иацылҵон.
Б.Барцыц 1971-1983 шш. раан Гагратәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны дырҵаҩын, арадиожурналистикеи арҵаҩы изанааҭи еилалыгӡон.
1984ш. декабр 16 инаркны Гагратәи араионтә газеҭ «Авангард» (ашьҭахь – «Гагра») аԥсышәала аҭыжьра анаԥшьгаха ахатә корреспондентс диаргеит. Ажурналистика амаҵ азылуан 1998 шықәсанӡа. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970 шықәсазы.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Еҵәаџьаа».
Раԥхьатәи лышәҟәы «Аӡыхь хәыҷы» акәзар, иҭыҵит 1981 шықәсазы. Уи нахыс, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иҭыжьын лажәеинраалақәеи лпублицистикатә статиақәа реизгақәеи еидызкыло лышәҟәқәа: «Ашьыжь», «Ашьац иаҵәа», «Иҿымцәаз ашәҭыц», «Араҵла анышәҭуа», «Аԥшалас», «Ихәрарӷьагоу Бзыԥ ацԥхьқәа», «Зуазашәа злабашьахаз», «Ԥсоутәи аҵых», «Икыдымшәаз аеҵәа», «Амцажәла абжьы» уҳәа егьырҭгьы… Хазы игоу лыҭҵаарақәа изкуп иналукааша аԥсуа композитор, ахормеистр, Аԥсны жәлар рартист Р. Гәымба. Апоет лажәақәа рыла иаԥҵоуп ашәақәа жәпакы. Лажәеинраалақәа рыхәҭак кьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала, Аӡыхь хәыҷы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.
*Ашьац иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иҿымшәаз ашәҭыц. Апублицистика. Аҟәа, 1997.
*Ԥсоутәи аҵх. Апублицистикатә статиақәа реизга. Аҟәа, 2007.
*Араҵла анышәҭуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иҿымцәаз аеҵәа. Апублицистика. Аҟәа, 2010.
*Аԥшалас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аизга. Ҩтомкны. 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
*Барцыц Б.У. Утро: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1983.
*Барцыц Б.У. Родничок: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1981.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barczyicz-bella-uryiskanovna Барцыц Белла Урыскановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/barczyicz-bella-uryis%D2%9Fan-i%D2%A7%D2%B3a Барцыц Белла Урысҟа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Барцыцаа]]
jnwzg2agsmw2f01l6w9kudgo69npxr1
171420
171081
2026-08-06T18:40:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171420
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа
|даҽа ахьӡ=Белла Урыскановна Барцыц
|афото=Барцыц Белла Урыскановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа
|аира арыцхә={{date|23|2|1945}}
|аира аҭыԥ=[[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Белла Урысҟа-иԥҳа Барцыцԥҳа''' ({{lang-ru|Белла Урыскановна Барцыц}}; {{date|23|2|1945}}, [[Бзыԥҭа]] ақ., [[Гагра араион]], Аԥсны) — апоет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] далалеит (1977), ашьҭахь - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Россоциациеи (2003) Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара ланашьоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Бзыԥҭатәи абжьаратәи ашкол даналга (1966) дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Лҵара хлыркәшеит 1974 шықәсазы. 1986 ш. аусура далагеит Гагратәи арадио «Ицәажәоит [[Гагра]]!» аҟны дикторс-корреспондентс. 1996 ш. азынӡа ара лусура иацылҵон.
Б.Барцыц 1971-1983 шш. раан Гагратәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны дырҵаҩын, арадиожурналистикеи арҵаҩы изанааҭи еилалыгӡон.
1984ш. декабр 16 инаркны Гагратәи араионтә газеҭ «Авангард» (ашьҭахь – «Гагра») аԥсышәала аҭыжьра анаԥшьгаха ахатә корреспондентс диаргеит. Ажурналистика амаҵ азылуан 1998 шықәсанӡа. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970 шықәсазы.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Еҵәаџьаа».
Раԥхьатәи лышәҟәы «Аӡыхь хәыҷы» акәзар, иҭыҵит 1981 шықәсазы. Уи нахыс, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иҭыжьын лажәеинраалақәеи лпублицистикатә статиақәа реизгақәеи еидызкыло лышәҟәқәа: «Ашьыжь», «Ашьац иаҵәа», «Иҿымцәаз ашәҭыц», «Араҵла анышәҭуа», «Аԥшалас», «Ихәрарӷьагоу Бзыԥ ацԥхьқәа», «Зуазашәа злабашьахаз», «Ԥсоутәи аҵых», «Икыдымшәаз аеҵәа», «Амцажәла абжьы» уҳәа егьырҭгьы… Хазы игоу лыҭҵаарақәа изкуп иналукааша аԥсуа композитор, ахормеистр, Аԥсны жәлар рартист Р. Гәымба. Апоет лажәақәа рыла иаԥҵоуп ашәақәа жәпакы. Лажәеинраалақәа рыхәҭак кьыԥхьуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала, Аӡыхь хәыҷы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.
*Ашьац иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иҿымшәаз ашәҭыц. Апублицистика. Аҟәа, 1997.
*Ԥсоутәи аҵх. Апублицистикатә статиақәа реизга. Аҟәа, 2007.
*Араҵла анышәҭуа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иҿымцәаз аеҵәа. Апублицистика. Аҟәа, 2010.
*Аԥшалас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аизга. Ҩтомкны. 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
*Барцыц Б.У. Утро: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1983.
*Барцыц Б.У. Родничок: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1981.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barczyicz-bella-uryiskanovna Барцыц Белла Урыскановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/barczyicz-bella-uryis%D2%9Fan-i%D2%A7%D2%B3a Барцыц Белла Урысҟа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Барцыцаа]]
330ht56msbcrtdoeucdsgm6bio32dds
Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа
0
24330
171152
170286
2026-08-06T17:56:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171152
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Абхазоу Вахтанг Владимирович
|афото=Абхазоу Вахтанг Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|9|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кындыӷ ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Абхазоу Вахтанг Владимирович}}; {{date|29|9|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Кындыӷ ақыҭан) – апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2019), СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1985), ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи реилазаареи Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи дрылоуп (1992). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016, ажәеинраалақәа реизга «Зымцахә еиқәу» азы). Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа аҭаҭыртә хьӡы ихҵоуп, ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
С. П. Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ахԥатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1975). 1981 ш. акәзар, иреиҳау аҵара хиркәеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
1981 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс, 1985 ш. ииун нахыс корреспондент еиҳабыс, 1992 ш. инаркны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәа аиҳабыс диаргоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) агазеҭ «Аԥсны» арратә корреспондентын. Аибашьра ашьҭахь [[Аҟәа]] агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы иусура иациҵоит. 1994 ш. нахыс аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рымадаразы аҟәша аредакторс аус иуан. 1996 ш. ҩаԥхьа ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәша аредакторс диаган. 2010 ш. инаркны Аԥсуара азҵаатәқәеи арепатриациеи рыҟәша аредакторс дыҟан. 2012 ш. ианвар инаркны - алитературеи, аҭҵаарадырреи, аҟазареи, акультуреи рыҟәша аредакторс.
2010-2016 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩси Алитфонд аиҳабыси аус иуан. 2013 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла агазеҭ «Аамҭа» аредактор хада имаҵура дахадыргылоит. 2016 ш. декабр 7 раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟоуп. 2011-2015 шш. раан напхгара аиҭон Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы (иахьа - аминистрра) иҭнажьуаз агазеҭ «Аԥсадгьыл агәеисыбжь». Аԥшьгаҩс дамоуп, аиқәыршәаҩцәагьы дыруаӡәкуп аҭыжьымҭа «Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа. Абиобиблиографиатә жәар».
В. Аԥҳазоу раԥхьа акьыԥхь аҟны дцәырҵит апоезиа ала. Ихаҭа излазгәеиҭо ала, апоезиа иазхьаԥшра рыбзоуроуп амилаҭтә литература аклассик И. А. Коӷониа ирҿиамҭақәа. Дхырхит иналукааша апоет ипоезиа иаҵоу аԥшӡареи абызшәа ацқьареи. В. Аԥҳазоу ахәбатәи акласс аҟны дантәаз иҩит раԥхьатәи иажәеинраалақәа, ашьҭахь урҭ рахьтә иҟоуп Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа – «Ерцахә») ианылаз, иара убас ажурнал «Амцабз». Уи нахыс иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Республика Абхазия», аизга «Еҵәаџьаа», 1989).
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.», (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аԥсышәала; аҩбатәи аҭыжьымҭа – Аҟәа-Москва, 2009). Аурысшәахь еиҭаганы иажәеинраалақәа ркьыԥхьхьеит: Москватәи «Общеписательская Литературная газета», Самаратәи алитература-сахьаркыратә журнал «Русское эхо» (2013, №4), Москватәи алитература-сахьаркыратә журнал «Поэзия (2013. №2), ажурнал «Смена» (2015, №6), иажәеинраалақәа еиҭагоуп иара убас аерман, асерб, аҭырқә бызшәақәа рахь.
Апоет ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика, ианапы иҵиххьеит аҳәаанырцәтәи аԥсуааи Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Германиа, Еиду Америкатәи Аштатқәа уҳәа рҟны иҟоу аԥсуа культуратә хеилакқәа реимадареи ирызку алитература-сахьаркыратә очеркқәа. Уи дырҵабыргуеит акымкәа-ҩбамкәа иҭыжьу аизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еимгеимцарак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Кындыӷ – имӷьац ахәрақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1998.
*Аешьа илакҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2000.
*Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2002.
*Ахьышьҭрахь амҩа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2004. Мышьҭабзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2005.
*Амҩақәа ахьеихало. Асахьаркыратә-публицистикатә очеркқәа. Аҟәа, 2006.
*Аӡышхәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Аӡха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Зымцахә еиқәу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2015.
*Сразҟы иалоу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭага: Родник бессмертия. Ажәеинраалақәа. М., 2018.
*аҭырқәшәахь аиҭага: Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Сҭампыл, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abxazou-vaxtang-vladimirovich Абхазоу Вахтанг Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%A7%D2%B3azou-vaxtang-vladimir-i%D2%A7a Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз]]}}
goq99uliv8qbwmjomvixmta8qockuz7
171285
171152
2026-08-06T18:08:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171285
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Абхазоу Вахтанг Владимирович
|афото=Абхазоу Вахтанг Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|9|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кындыӷ ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Абхазоу Вахтанг Владимирович}}; {{date|29|9|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Кындыӷ ақыҭан) – апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2019), СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1985), ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи реилазаареи Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи дрылоуп (1992). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016, ажәеинраалақәа реизга «Зымцахә еиқәу» азы). Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа аҭаҭыртә хьӡы ихҵоуп, ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
С. П. Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ахԥатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1975). 1981 ш. акәзар, иреиҳау аҵара хиркәеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
1981 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс, 1985 ш. ииун нахыс корреспондент еиҳабыс, 1992 ш. инаркны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәа аиҳабыс диаргоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) агазеҭ «Аԥсны» арратә корреспондентын. Аибашьра ашьҭахь [[Аҟәа]] агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы иусура иациҵоит. 1994 ш. нахыс аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рымадаразы аҟәша аредакторс аус иуан. 1996 ш. ҩаԥхьа ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәша аредакторс диаган. 2010 ш. инаркны Аԥсуара азҵаатәқәеи арепатриациеи рыҟәша аредакторс дыҟан. 2012 ш. ианвар инаркны - алитературеи, аҭҵаарадырреи, аҟазареи, акультуреи рыҟәша аредакторс.
2010-2016 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩси Алитфонд аиҳабыси аус иуан. 2013 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла агазеҭ «Аамҭа» аредактор хада имаҵура дахадыргылоит. 2016 ш. декабр 7 раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟоуп. 2011-2015 шш. раан напхгара аиҭон Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы (иахьа - аминистрра) иҭнажьуаз агазеҭ «Аԥсадгьыл агәеисыбжь». Аԥшьгаҩс дамоуп, аиқәыршәаҩцәагьы дыруаӡәкуп аҭыжьымҭа «Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа. Абиобиблиографиатә жәар».
В. Аԥҳазоу раԥхьа акьыԥхь аҟны дцәырҵит апоезиа ала. Ихаҭа излазгәеиҭо ала, апоезиа иазхьаԥшра рыбзоуроуп амилаҭтә литература аклассик И. А. Коӷониа ирҿиамҭақәа. Дхырхит иналукааша апоет ипоезиа иаҵоу аԥшӡареи абызшәа ацқьареи. В. Аԥҳазоу ахәбатәи акласс аҟны дантәаз иҩит раԥхьатәи иажәеинраалақәа, ашьҭахь урҭ рахьтә иҟоуп Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа – «Ерцахә») ианылаз, иара убас ажурнал «Амцабз». Уи нахыс иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Республика Абхазия», аизга «Еҵәаџьаа», 1989).
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.», (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аԥсышәала; аҩбатәи аҭыжьымҭа – Аҟәа-Москва, 2009). Аурысшәахь еиҭаганы иажәеинраалақәа ркьыԥхьхьеит: Москватәи «Общеписательская Литературная газета», Самаратәи алитература-сахьаркыратә журнал «Русское эхо» (2013, №4), Москватәи алитература-сахьаркыратә журнал «Поэзия (2013. №2), ажурнал «Смена» (2015, №6), иажәеинраалақәа еиҭагоуп иара убас аерман, асерб, аҭырқә бызшәақәа рахь.
Апоет ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика, ианапы иҵиххьеит аҳәаанырцәтәи аԥсуааи Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Германиа, Еиду Америкатәи Аштатқәа уҳәа рҟны иҟоу аԥсуа культуратә хеилакқәа реимадареи ирызку алитература-сахьаркыратә очеркқәа. Уи дырҵабыргуеит акымкәа-ҩбамкәа иҭыжьу аизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еимгеимцарак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Кындыӷ – имӷьац ахәрақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1998.
*Аешьа илакҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2000.
*Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2002.
*Ахьышьҭрахь амҩа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2004. Мышьҭабзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2005.
*Амҩақәа ахьеихало. Асахьаркыратә-публицистикатә очеркқәа. Аҟәа, 2006.
*Аӡышхәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Аӡха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Зымцахә еиқәу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2015.
*Сразҟы иалоу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭага: Родник бессмертия. Ажәеинраалақәа. М., 2018.
*аҭырқәшәахь аиҭага: Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Сҭампыл, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abxazou-vaxtang-vladimirovich Абхазоу Вахтанг Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%A7%D2%B3azou-vaxtang-vladimir-i%D2%A7a Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз]]
ivhns8x01v8qrdz04zpntahnp9a3n2f
171418
171285
2026-08-06T18:40:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171418
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу
|даҽа ахьӡ=Вахтанг Владимирович Абхазоу
|афото=Абхазоу Вахтанг Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу
|аира арыцхә={{date|29|9|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кындыӷ ақыҭан
|аусура=апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу''' ({{lang-ru|Вахтанг Владимирович Абхазоу}}; {{date|29|9|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Кындыӷ ақыҭан) – апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2019), СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1985), ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи реилазаареи Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи дрылоуп (1992). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016, ажәеинраалақәа реизга «Зымцахә еиқәу» азы). Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа аҭаҭыртә хьӡы ихҵоуп, ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
С. П. Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ахԥатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1975). 1981 ш. акәзар, иреиҳау аҵара хиркәеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
1981 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс, 1985 ш. ииун нахыс корреспондент еиҳабыс, 1992 ш. инаркны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәа аиҳабыс диаргоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) агазеҭ «Аԥсны» арратә корреспондентын. Аибашьра ашьҭахь [[Аҟәа]] агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы иусура иациҵоит. 1994 ш. нахыс аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рымадаразы аҟәша аредакторс аус иуан. 1996 ш. ҩаԥхьа ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәша аредакторс диаган. 2010 ш. инаркны Аԥсуара азҵаатәқәеи арепатриациеи рыҟәша аредакторс дыҟан. 2012 ш. ианвар инаркны - алитературеи, аҭҵаарадырреи, аҟазареи, акультуреи рыҟәша аредакторс.
2010-2016 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩси Алитфонд аиҳабыси аус иуан. 2013 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла агазеҭ «Аамҭа» аредактор хада имаҵура дахадыргылоит. 2016 ш. декабр 7 раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟоуп. 2011-2015 шш. раан напхгара аиҭон Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы (иахьа - аминистрра) иҭнажьуаз агазеҭ «Аԥсадгьыл агәеисыбжь». Аԥшьгаҩс дамоуп, аиқәыршәаҩцәагьы дыруаӡәкуп аҭыжьымҭа «Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа. Абиобиблиографиатә жәар».
В. Аԥҳазоу раԥхьа акьыԥхь аҟны дцәырҵит апоезиа ала. Ихаҭа излазгәеиҭо ала, апоезиа иазхьаԥшра рыбзоуроуп амилаҭтә литература аклассик И. А. Коӷониа ирҿиамҭақәа. Дхырхит иналукааша апоет ипоезиа иаҵоу аԥшӡареи абызшәа ацқьареи. В. Аԥҳазоу ахәбатәи акласс аҟны дантәаз иҩит раԥхьатәи иажәеинраалақәа, ашьҭахь урҭ рахьтә иҟоуп Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа – «Ерцахә») ианылаз, иара убас ажурнал «Амцабз». Уи нахыс иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Республика Абхазия», аизга «Еҵәаџьаа», 1989).
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.», (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аԥсышәала; аҩбатәи аҭыжьымҭа – Аҟәа-Москва, 2009). Аурысшәахь еиҭаганы иажәеинраалақәа ркьыԥхьхьеит: Москватәи «Общеписательская Литературная газета», Самаратәи алитература-сахьаркыратә журнал «Русское эхо» (2013, №4), Москватәи алитература-сахьаркыратә журнал «Поэзия (2013. №2), ажурнал «Смена» (2015, №6), иажәеинраалақәа еиҭагоуп иара убас аерман, асерб, аҭырқә бызшәақәа рахь.
Апоет ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика, ианапы иҵиххьеит аҳәаанырцәтәи аԥсуааи Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Германиа, Еиду Америкатәи Аштатқәа уҳәа рҟны иҟоу аԥсуа культуратә хеилакқәа реимадареи ирызку алитература-сахьаркыратә очеркқәа. Уи дырҵабыргуеит акымкәа-ҩбамкәа иҭыжьу аизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еимгеимцарак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Кындыӷ – имӷьац ахәрақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1998.
*Аешьа илакҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2000.
*Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2002.
*Ахьышьҭрахь амҩа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2004. Мышьҭабзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2005.
*Амҩақәа ахьеихало. Асахьаркыратә-публицистикатә очеркқәа. Аҟәа, 2006.
*Аӡышхәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Аӡха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Зымцахә еиқәу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2015.
*Сразҟы иалоу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭага: Родник бессмертия. Ажәеинраалақәа. М., 2018.
*аҭырқәшәахь аиҭага: Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Сҭампыл, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abxazou-vaxtang-vladimirovich Абхазоу Вахтанг Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%A7%D2%B3azou-vaxtang-vladimir-i%D2%A7a Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз]]
ql1cqioillgy4ml445eadfyu863rx2t
171588
171418
2026-08-06T20:20:52Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171588
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу
|даҽа ахьӡ=Вахтанг Владимирович Абхазоу
|афото=Абхазоу Вахтанг Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу
|аира арыцхә={{date|29|9|1958}}
|аира аҭыԥ=[[Кындыӷ]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Вахтанг Владимир-иԥа Аԥҳазоу''' ({{lang-ru|Вахтанг Владимирович Абхазоу}}; {{date|29|9|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Кындыӷ ақыҭан) – апоет, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2019), СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1985), ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи реилазаареи Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи дрылоуп (1992). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016, ажәеинраалақәа реизга «Зымцахә еиқәу» азы). Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа аҭаҭыртә хьӡы ихҵоуп, ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
С. П. Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ахԥатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1975). 1981 ш. акәзар, иреиҳау аҵара хиркәеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
1981 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс, 1985 ш. ииун нахыс корреспондент еиҳабыс, 1992 ш. инаркны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәа аиҳабыс диаргоит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) агазеҭ «Аԥсны» арратә корреспондентын. Аибашьра ашьҭахь [[Аҟәа]] агазеҭ «Аԥсны» аредакциаҿы иусура иациҵоит. 1994 ш. нахыс аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рымадаразы аҟәша аредакторс аус иуан. 1996 ш. ҩаԥхьа ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара аҟәша аредакторс диаган. 2010 ш. инаркны Аԥсуара азҵаатәқәеи арепатриациеи рыҟәша аредакторс дыҟан. 2012 ш. ианвар инаркны - алитературеи, аҭҵаарадырреи, аҟазареи, акультуреи рыҟәша аредакторс.
2010-2016 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩси Алитфонд аиҳабыси аус иуан. 2013 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла агазеҭ «Аамҭа» аредактор хада имаҵура дахадыргылоит. 2016 ш. декабр 7 раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟоуп. 2011-2015 шш. раан напхгара аиҭон Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы (иахьа - аминистрра) иҭнажьуаз агазеҭ «Аԥсадгьыл агәеисыбжь». Аԥшьгаҩс дамоуп, аиқәыршәаҩцәагьы дыруаӡәкуп аҭыжьымҭа «Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа. Абиобиблиографиатә жәар».
В. Аԥҳазоу раԥхьа акьыԥхь аҟны дцәырҵит апоезиа ала. Ихаҭа излазгәеиҭо ала, апоезиа иазхьаԥшра рыбзоуроуп амилаҭтә литература аклассик И. А. Коӷониа ирҿиамҭақәа. Дхырхит иналукааша апоет ипоезиа иаҵоу аԥшӡареи абызшәа ацқьареи. В. Аԥҳазоу ахәбатәи акласс аҟны дантәаз иҩит раԥхьатәи иажәеинраалақәа, ашьҭахь урҭ рахьтә иҟоуп Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа – «Ерцахә») ианылаз, иара убас ажурнал «Амцабз». Уи нахыс иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Республика Абхазия», аизга «Еҵәаџьаа», 1989).
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.», (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аԥсышәала; аҩбатәи аҭыжьымҭа – Аҟәа-Москва, 2009). Аурысшәахь еиҭаганы иажәеинраалақәа ркьыԥхьхьеит: Москватәи «Общеписательская Литературная газета», Самаратәи алитература-сахьаркыратә журнал «Русское эхо» (2013, №4), Москватәи алитература-сахьаркыратә журнал «Поэзия (2013. №2), ажурнал «Смена» (2015, №6), иажәеинраалақәа еиҭагоуп иара убас аерман, асерб, аҭырқә бызшәақәа рахь.
Апоет ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика, ианапы иҵиххьеит аҳәаанырцәтәи аԥсуааи Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Германиа, Еиду Америкатәи Аштатқәа уҳәа рҟны иҟоу аԥсуа культуратә хеилакқәа реимадареи ирызку алитература-сахьаркыратә очеркқәа. Уи дырҵабыргуеит акымкәа-ҩбамкәа иҭыжьу аизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еимгеимцарак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Кындыӷ – имӷьац ахәрақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1998.
*Аешьа илакҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2000.
*Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2002.
*Ахьышьҭрахь амҩа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2004. Мышьҭабзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2005.
*Амҩақәа ахьеихало. Асахьаркыратә-публицистикатә очеркқәа. Аҟәа, 2006.
*Аӡышхәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Аӡха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Зымцахә еиқәу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2015.
*Сразҟы иалоу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭага: Родник бессмертия. Ажәеинраалақәа. М., 2018.
*аҭырқәшәахь аиҭага: Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Сҭампыл, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abxazou-vaxtang-vladimirovich Абхазоу Вахтанг Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%A7%D2%B3azou-vaxtang-vladimir-i%D2%A7a Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 29 рзы ииз]]
bq7d76ku567346b8qvvgy3xw8qqf8ux
Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа
0
24334
171057
170587
2026-08-06T15:07:16Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Аҳашԥҳа, Инна Никәала-иԥҳа]] в [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Аизга: 2-томкны» (Аҟәа, 2013) prints «Инна Аҳашба», without -ԥҳа.
170586
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашԥҳа
|даҽа ахьӡ=Хашба Инна Николаевна
|афото=Хашба Инна Николаевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа
|аира арыцхә=20.05.1953
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә=25.09.2023
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Инна Никәала-иԥҳа Аҳашԥҳа''' ({{lang-ru|Инна Николаевна Хашба}}; 20.05.1953, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа — 25.09.2023) – аԥсуа поет, апублицист. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1979). 1977 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корреспондентс. 1985 ш. нахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредакторс дыҟан, ашықәс анҵәамҭаз диасуеит ажурнал «Алашара» аҟәша аиҳабыс. 1995 ш. инаркны Д. И. Гәлиа Илитература-мемориалтә ҩны-музеи деиҳабын. 2003-2005 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд аиҳабыс дыҟан. 2007 ш. инаркны 2023 сентиабр азынӡа ажурнал «Амцабз» аредактор хадас аус луан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1972 ш. инаркны. Лажәеинраалақәеи, лочеркқәеи, лстатиақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа: «Однажды в апреле. Ажәеинраалақәа» ([[Қарҭ]], 1982), Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа» ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Имаӡоу адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1981.
*Сгәыӷра бӷьыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ашәахәақәа рхац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Схәыцрақәа рааԥын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Абжьы маӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аеҵәақәа рымца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Аӡаӡа еимхәыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Абзиабароуп адгьыл еиқәзырхо. (Аочеркқәеи астатиақәеи). Аҟәа, 2007.
*Асыԥса цырцырқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Мцакәаша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Сыблаҷыцқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2011.
*Аԥшанаҩ. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аизга. 2-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-inna-nikolaevna Хашба Инна Николаевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-inna-nik%D3%99ala-i%D2%A7%D2%B3a Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
lo80ubbd68c5lf1z4zgotcypcbwoxs6
171059
171057
2026-08-06T15:07:18Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171059
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Хашба Инна Николаевна
|афото=Хашба Инна Николаевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа
|аира арыцхә=20.05.1953
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә=25.09.2023
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба''' ({{lang-ru|Инна Николаевна Хашба}}; 20.05.1953, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа — 25.09.2023) – аԥсуа поет, апублицист. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1979). 1977 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корреспондентс. 1985 ш. нахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредакторс дыҟан, ашықәс анҵәамҭаз диасуеит ажурнал «Алашара» аҟәша аиҳабыс. 1995 ш. инаркны Д. И. Гәлиа Илитература-мемориалтә ҩны-музеи деиҳабын. 2003-2005 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд аиҳабыс дыҟан. 2007 ш. инаркны 2023 сентиабр азынӡа ажурнал «Амцабз» аредактор хадас аус луан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1972 ш. инаркны. Лажәеинраалақәеи, лочеркқәеи, лстатиақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа: «Однажды в апреле. Ажәеинраалақәа» ([[Қарҭ]], 1982), Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа» ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Имаӡоу адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1981.
*Сгәыӷра бӷьыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ашәахәақәа рхац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Схәыцрақәа рааԥын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Абжьы маӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аеҵәақәа рымца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Аӡаӡа еимхәыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Абзиабароуп адгьыл еиқәзырхо. (Аочеркқәеи астатиақәеи). Аҟәа, 2007.
*Асыԥса цырцырқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Мцакәаша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Сыблаҷыцқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2011.
*Аԥшанаҩ. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аизга. 2-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-inna-nikolaevna Хашба Инна Николаевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-inna-nik%D3%99ala-i%D2%A7%D2%B3a Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
awdyt84cv4ngh1f3jalhlp6lebllbih
171148
171059
2026-08-06T17:56:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171148
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Хашба Инна Николаевна
|афото=Хашба Инна Николаевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|5|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|9|2023}}
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба''' ({{lang-ru|Инна Николаевна Хашба}}; {{date|20|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа — {{date|25|9|2023}}) – аԥсуа поет, апублицист. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1979). 1977 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корреспондентс. 1985 ш. нахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредакторс дыҟан, ашықәс анҵәамҭаз диасуеит ажурнал «Алашара» аҟәша аиҳабыс. 1995 ш. инаркны Д. И. Гәлиа Илитература-мемориалтә ҩны-музеи деиҳабын. 2003-2005 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд аиҳабыс дыҟан. 2007 ш. инаркны 2023 сентиабр азынӡа ажурнал «Амцабз» аредактор хадас аус луан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1972 ш. инаркны. Лажәеинраалақәеи, лочеркқәеи, лстатиақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа: «Однажды в апреле. Ажәеинраалақәа» ([[Қарҭ]], 1982), Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа» ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Имаӡоу адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1981.
*Сгәыӷра бӷьыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ашәахәақәа рхац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Схәыцрақәа рааԥын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Абжьы маӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аеҵәақәа рымца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Аӡаӡа еимхәыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Абзиабароуп адгьыл еиқәзырхо. (Аочеркқәеи астатиақәеи). Аҟәа, 2007.
*Асыԥса цырцырқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Мцакәаша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Сыблаҷыцқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2011.
*Аԥшанаҩ. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аизга. 2-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-inna-nikolaevna Хашба Инна Николаевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-inna-nik%D3%99ala-i%D2%A7%D2%B3a Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
tob9ffut67xd4792wsk775fufhdxbj9
171414
171148
2026-08-06T18:40:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171414
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Инна Николаевна Хашба
|афото=Хашба Инна Николаевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|аира арыцхә={{date|20|5|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|9|2023}}
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба''' ({{lang-ru|Инна Николаевна Хашба}}; {{date|20|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа — {{date|25|9|2023}}) – аԥсуа поет, апублицист. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1979). 1977 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корреспондентс. 1985 ш. нахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредакторс дыҟан, ашықәс анҵәамҭаз диасуеит ажурнал «Алашара» аҟәша аиҳабыс. 1995 ш. инаркны Д. И. Гәлиа Илитература-мемориалтә ҩны-музеи деиҳабын. 2003-2005 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд аиҳабыс дыҟан. 2007 ш. инаркны 2023 сентиабр азынӡа ажурнал «Амцабз» аредактор хадас аус луан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1972 ш. инаркны. Лажәеинраалақәеи, лочеркқәеи, лстатиақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа: «Однажды в апреле. Ажәеинраалақәа» ([[Қарҭ]], 1982), Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа» ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Имаӡоу адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1981.
*Сгәыӷра бӷьыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ашәахәақәа рхац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Схәыцрақәа рааԥын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Абжьы маӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аеҵәақәа рымца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Аӡаӡа еимхәыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Абзиабароуп адгьыл еиқәзырхо. (Аочеркқәеи астатиақәеи). Аҟәа, 2007.
*Асыԥса цырцырқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Мцакәаша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Сыблаҷыцқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2011.
*Аԥшанаҩ. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аизга. 2-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-inna-nikolaevna Хашба Инна Николаевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-inna-nik%D3%99ala-i%D2%A7%D2%B3a Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
bswdrednkd68wqiuim82kftuloz0t7v
171586
171414
2026-08-06T20:20:48Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171586
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|даҽа ахьӡ=Инна Николаевна Хашба
|афото=Хашба Инна Николаевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба
|аира арыцхә={{date|20|5|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥақәашь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|25|9|2023}}
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Инна Никәала-иԥҳа Аҳашба''' ({{lang-ru|Инна Николаевна Хашба}}; {{date|20|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа — {{date|25|9|2023}}) – аԥсуа поет, апублицист. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1979). 1977 ш. инаркны аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корреспондентс. 1985 ш. нахыс Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредакторс дыҟан, ашықәс анҵәамҭаз диасуеит ажурнал «Алашара» аҟәша аиҳабыс. 1995 ш. инаркны Д. И. Гәлиа Илитература-мемориалтә ҩны-музеи деиҳабын. 2003-2005 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд аиҳабыс дыҟан. 2007 ш. инаркны 2023 сентиабр азынӡа ажурнал «Амцабз» аредактор хадас аус луан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1972 ш. инаркны. Лажәеинраалақәеи, лочеркқәеи, лстатиақәеи рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа: «Однажды в апреле. Ажәеинраалақәа» ([[Қарҭ]], 1982), Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа» ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Имаӡоу адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1981.
*Сгәыӷра бӷьыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ашәахәақәа рхац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Схәыцрақәа рааԥын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Абжьы маӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аеҵәақәа рымца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Аӡаӡа еимхәыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Абзиабароуп адгьыл еиқәзырхо. (Аочеркқәеи астатиақәеи). Аҟәа, 2007.
*Асыԥса цырцырқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Мцакәаша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Сыблаҷыцқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2011.
*Аԥшанаҩ. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аизга. 2-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashba-inna-nikolaevna Хашба Инна Николаевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3ashba-inna-nik%D3%99ala-i%D2%A7%D2%B3a Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашаа]]
aehfpqz3jui3i3k01l28yj4yhl2mh7z
Сақаниаԥҳа, Гәында Валентин-иԥҳа
0
24336
171222
170604
2026-08-06T17:59:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171222
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Гунда Валентиновна Саканиа
|афото=Саканиа Гунда Валентиновна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сақаниа Гәында Валентин-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|25|2|1966}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=апоет, аиҭагаҩ
}}
'''Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа''' ({{lang-ru|Гунда Валентиновна Саканиа}}; *{{date|25|2|1966}}, [[Кәтол]] ақ.) — Аԥсны апоет, аиҭагаҩ. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] далоуп (1997), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (2010, ажәеинраалақәа реизга «Саҭанеи лашәа» азы). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1981), дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт.
1989-1992 шш. раан аус луан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿы консультантс. Ашьҭахь Аԥсны Жәлар Реизара аҟны еиҭагаҩс, аԥсуа бызшәа арҿиара аҳәынҭқарратә фонд аҟны азанааҭдырҩы хадас дыҟан. Аамҭакала Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет астудентцәа алитература акурс ҷыда дырзаԥхьоит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1978 ш. инаркны. Лажәеинраалақәа, Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны еиԥш, анҭыҵ, аурысшәахь еиҭаганы иркьыԥхьхьеит. Лҩымҭақәа рнылахьеит ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло аҭыжьымҭақәа «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), иара убас аизгақәа «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа, Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. ([[Аҟәа]] – Сухум), 1995. Лҩымҭақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа» ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭлыжьхьеит.
Лажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыс, англыз, аиталиа, асерб, аҭырқәа, адыга, ауаԥс уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала:Аԥшқарах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Анана- Гәында. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988).
*Аматанеира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахьыцәыкәбар. Ажәеинраалақәа. 2003.
*Саҭанеи лашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Акәиц еимхәыцқәа. Ацуфарақәа ахәыҷқәа рзы. . Аҟәа, 2009.
*Ахьҩеижь. Ацуфарақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2009.
*Ахьыԥшьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ҳаицыԥхьаӡап. Ахәыҷқәа ирызку аԥхьаӡаразы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Адауы дышҷынҷахаз, аҷынҷа дышдоухаз. Ахәыҷқәа ирызку иажәеинраалоу алакәқәа. Аҟәа, 2013.
*Аԥслымӡ сааҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sakaniya-gunda-valentinovna Саканиа Гунда Валентиновна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sa%D2%9Bania-g%D3%99yinda-valentin-i%D2%A7%D2%B3a Сақаниа Гәында Валентин-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1966 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Сақаниаа]]
2a5pqgdwvl38pnv3s9msrmoyq6h0ty9
171492
171222
2026-08-06T18:42:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171492
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Гунда Валентиновна Саканиа
|афото=Саканиа Гунда Валентиновна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа
|аира арыцхә={{date|25|2|1966}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=апоет, аиҭагаҩ
}}
'''Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа''' ({{lang-ru|Гунда Валентиновна Саканиа}}; *{{date|25|2|1966}}, [[Кәтол]] ақ.) — Аԥсны апоет, аиҭагаҩ. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] далоуп (1997), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (2010, ажәеинраалақәа реизга «Саҭанеи лашәа» азы). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1981), дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт.
1989-1992 шш. раан аус луан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿы консультантс. Ашьҭахь Аԥсны Жәлар Реизара аҟны еиҭагаҩс, аԥсуа бызшәа арҿиара аҳәынҭқарратә фонд аҟны азанааҭдырҩы хадас дыҟан. Аамҭакала Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет астудентцәа алитература акурс ҷыда дырзаԥхьоит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1978 ш. инаркны. Лажәеинраалақәа, Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны еиԥш, анҭыҵ, аурысшәахь еиҭаганы иркьыԥхьхьеит. Лҩымҭақәа рнылахьеит ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло аҭыжьымҭақәа «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), иара убас аизгақәа «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа, Ажәабжьқәа. Астатиақәа – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. ([[Аҟәа]] – Сухум), 1995. Лҩымҭақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа» ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭлыжьхьеит.
Лажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыс, англыз, аиталиа, асерб, аҭырқәа, адыга, ауаԥс уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала:Аԥшқарах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Анана- Гәында. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988).
*Аматанеира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахьыцәыкәбар. Ажәеинраалақәа. 2003.
*Саҭанеи лашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Акәиц еимхәыцқәа. Ацуфарақәа ахәыҷқәа рзы. . Аҟәа, 2009.
*Ахьҩеижь. Ацуфарақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2009.
*Ахьыԥшьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ҳаицыԥхьаӡап. Ахәыҷқәа ирызку аԥхьаӡаразы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Адауы дышҷынҷахаз, аҷынҷа дышдоухаз. Ахәыҷқәа ирызку иажәеинраалоу алакәқәа. Аҟәа, 2013.
*Аԥслымӡ сааҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sakaniya-gunda-valentinovna Саканиа Гунда Валентиновна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sa%D2%9Bania-g%D3%99yinda-valentin-i%D2%A7%D2%B3a Сақаниа Гәында Валентин-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1966 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Сақаниаа]]
0yzuu488q82hrmp0htwf7e9spjcbzba
Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
0
24337
171067
170329
2026-08-06T15:07:29Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Тәан-ԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] в [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected per native-speaker review: -ԥҳа written solid, as in the other surnames.
170329
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Тванба Леля Султановна
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|аира арыцхә=19.01.1952
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Ешыра ақыҭа
|аусура=22
}}
'''Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа''' ({{lang-ru|Тванба Леля Султановна}}; 19.01.1952, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа) –22.11.2006, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]][[Акатегориа:Тәанаа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]][[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]}}
0trjwk4nnjpryi5bbv6c4u3r9xn0hoq
171069
171067
2026-08-06T15:07:31Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171069
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Тванба Леля Султановна
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|аира арыцхә=19.01.1952
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Ешыра ақыҭа
|аусура=22
}}
'''Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа''' ({{lang-ru|Тванба Леля Султановна}}; 19.01.1952, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа) –22.11.2006, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]][[Акатегориа:Тәанаа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]][[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]}}
3d6jt406oluf3rz9rgsdjlvrgarg36p
171226
171069
2026-08-06T17:59:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171226
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Тванба Леля Султановна
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|19|1|1952}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Ешыра ақыҭа
|аусура=22
}}
'''Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа''' ({{lang-ru|Тванба Леля Султановна}}; {{date|19|1|1952}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа – {{date|22|11|2006}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]][[Акатегориа:Тәанаа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]][[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]}}
0o40o483uzqcxdf6v6wzj1g17fr8j1a
171355
171226
2026-08-06T18:11:13Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171355
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Тванба Леля Султановна
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|19|1|1952}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Ешыра ақыҭа
|аусура=22
}}
'''Тәанԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа''' ({{lang-ru|Тванба Леля Султановна}}; {{date|19|1|1952}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа – {{date|22|11|2006}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Тәанаа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
n56bqamolcqg0mpm9ikrst0018ccfrk
171496
171355
2026-08-06T18:43:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171496
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа
|даҽа ахьӡ=Леля Султановна Тванба
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа
|аира арыцхә={{date|19|1|1952}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Ешыра ақыҭа
|аусура=22
}}
'''Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа''' ({{lang-ru|Леля Султановна Тванба}}; {{date|19|1|1952}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа – {{date|22|11|2006}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Тәанаа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
ns59yto577cm7fmmvmeg5mosbl77f2u
171645
171496
2026-08-06T20:22:47Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171645
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа
|даҽа ахьӡ=Леля Султановна Тванба
|афото=Тванба Леля Султановна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа
|аира арыцхә={{date|19|1|1952}}
|аира аҭыԥ=[[Ешыра]] ақыҭа, [[Аҟәа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=22
}}
'''Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа''' ({{lang-ru|Леля Султановна Тванба}}; {{date|19|1|1952}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] [[Ешыра]] ақыҭа – {{date|22|11|2006}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1975). 1977 ш. аусура далагеит аныҟәарақәеи аекскурсиақәеи Аҟәатәи рбиуро аҟны. Ашьҭахь атәылаҿацәҭҵааратә ареспубликатә библиотекаҿ аҟәша деиҳабын, Д.И.Гәлиа иҩны-музеи аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дыҟан. Ахәыҷ-баҳча «Иаирума» аҟны ааӡаҩын. Лыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩнусбарҭа №3 аҟны аус луан.
Заа ажәеинраалақәа лыҩуа далагеит. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа «Еҵәаџьаа», «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982), «…Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь Мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа – Сухум, 1995), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашамҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аҵх алакәқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аҳақашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Алахьынҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Сышьҭа. Ажәеинраалақәа. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа. Асалам шәҟәқәа. Агәалашәарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tvanba-lelya-sultanovna Тванба Леля Султановна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/t%D3%99an-%D2%A7%D2%B3a-liolia-sul%D2%ADan-i%D2%A7%D2%B3a Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Тәанаа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
onuecmdlsjjpd3uglfxodkjiin4f6dh
Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа
0
24338
171253
170348
2026-08-06T18:00:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171253
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович
|афото=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|19|11|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2005}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович}}; {{date|19|11|1955}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|25|2|2005}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1974). 1978 ш. акәзар, иҵара хиркәшеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изаанаҭ ала. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс (1978-1980). Ажурнал «Аԥсны Аҟазара» аҟәша аредакторс дыҟан, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс аус иуан (1980-2005). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан, Аԥсны жәлар фырхаҵарала ахақәиҭразы рықәԥара иазкыз арадиоматериалқәа азирхион.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рахьтә Д. Чачхалиа, В. Краско аурысшәахь еиҭаргаз анылеит алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981), насгьы аизга «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ажәҩан баҳча. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Амш мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987: Сызхьымӡаз ажәа. Ажәеинраалақәеи апародиақәеи. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Аҟәа, 2017.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Золотая нить. Стихи. М., 1987. (Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия», 1987, №9 (272).
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-vyacheslav-mixajlovich Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-viacheslav-mixail-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа] {{ab icon}}
*ЛАГӘЛАА, Анатоли. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20201122/1031324216/Esymsha-isytsu-syza-apoet-Viacheslav-yanaa-igalarshara.html Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|22|11|2020}}.
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ҷыҭанаақәа]][[Акатегориа:1956 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 19 рзы ииз]][[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]}}
hjc6d3xjkyzwlc8c2m399ek9te79jlt
171381
171253
2026-08-06T18:12:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171381
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович
|афото=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|19|11|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2005}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович}}; {{date|19|11|1955}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|25|2|2005}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1974). 1978 ш. акәзар, иҵара хиркәшеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изаанаҭ ала. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс (1978-1980). Ажурнал «Аԥсны Аҟазара» аҟәша аредакторс дыҟан, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс аус иуан (1980-2005). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан, Аԥсны жәлар фырхаҵарала ахақәиҭразы рықәԥара иазкыз арадиоматериалқәа азирхион.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рахьтә Д. Чачхалиа, В. Краско аурысшәахь еиҭаргаз анылеит алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981), насгьы аизга «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ажәҩан баҳча. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Амш мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987: Сызхьымӡаз ажәа. Ажәеинраалақәеи апародиақәеи. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Аҟәа, 2017.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Золотая нить. Стихи. М., 1987. (Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия», 1987, №9 (272).
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-vyacheslav-mixajlovich Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-viacheslav-mixail-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа] {{ab icon}}
*ЛАГӘЛАА, Анатоли. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20201122/1031324216/Esymsha-isytsu-syza-apoet-Viacheslav-yanaa-igalarshara.html Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|22|11|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷыҭанаақәа]]
[[Акатегориа:1956 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
sisxzkm33mlmim6w9kk9evpa8pc1iv9
171524
171381
2026-08-06T18:43:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171524
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа
|даҽа ахьӡ=Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава)
|афото=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа
|аира арыцхә={{date|19|11|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2005}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа''' ({{lang-ru|Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава)}}; {{date|19|11|1955}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|25|2|2005}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1974). 1978 ш. акәзар, иҵара хиркәшеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изаанаҭ ала. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс (1978-1980). Ажурнал «Аԥсны Аҟазара» аҟәша аредакторс дыҟан, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс аус иуан (1980-2005). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан, Аԥсны жәлар фырхаҵарала ахақәиҭразы рықәԥара иазкыз арадиоматериалқәа азирхион.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рахьтә Д. Чачхалиа, В. Краско аурысшәахь еиҭаргаз анылеит алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981), насгьы аизга «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ажәҩан баҳча. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Амш мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987: Сызхьымӡаз ажәа. Ажәеинраалақәеи апародиақәеи. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Аҟәа, 2017.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Золотая нить. Стихи. М., 1987. (Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия», 1987, №9 (272).
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-vyacheslav-mixajlovich Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-viacheslav-mixail-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа] {{ab icon}}
*ЛАГӘЛАА, Анатоли. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20201122/1031324216/Esymsha-isytsu-syza-apoet-Viacheslav-yanaa-igalarshara.html Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|22|11|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷыҭанаақәа]]
[[Акатегориа:1956 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
ansjd1k1099wfg2kv61gpjm75kq96ue
171664
171524
2026-08-06T20:23:25Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171664
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа
|даҽа ахьӡ=Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава)
|афото=Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа
|аира арыцхә={{date|19|11|1955}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥақәашь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|25|2|2005}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа''' ({{lang-ru|Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава)}}; {{date|19|11|1955}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|25|2|2005}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1974). 1978 ш. акәзар, иҵара хиркәшеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изаанаҭ ала. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс (1978-1980). Ажурнал «Аԥсны Аҟазара» аҟәша аредакторс дыҟан, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс аус иуан (1980-2005). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан, Аԥсны жәлар фырхаҵарала ахақәиҭразы рықәԥара иазкыз арадиоматериалқәа азирхион.
Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Иажәеинраалақәа рахьтә Д. Чачхалиа, В. Краско аурысшәахь еиҭаргаз анылеит алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981), насгьы аизга «Однажды в апреле» ([[Қарҭ]], 1982).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ажәҩан баҳча. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Амш мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987: Сызхьымӡаз ажәа. Ажәеинраалақәеи апародиақәеи. Аҟәа, 2005.
*Иалкаау. Аҟәа, 2017.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Золотая нить. Стихи. М., 1987. (Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия», 1987, №9 (272).
==Алитература==
*{{Аԥпа|939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-vyacheslav-mixajlovich Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-viacheslav-mixail-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа] {{ab icon}}
*ЛАГӘЛАА, Анатоли. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20201122/1031324216/Esymsha-isytsu-syza-apoet-Viacheslav-yanaa-igalarshara.html Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|22|11|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷыҭанаақәа]]
[[Акатегориа:1956 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 19 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
kpjvhnwpz4t19qgnkne9mlcqu90cmak
Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа
0
24339
171104
170308
2026-08-06T15:36:42Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171104
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Когониа Валентин Астамурович
|афото=Когониа Валентин Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|аира арыцхә=13.02.1959
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа''' ({{lang-ru|Когониа Валентин Астамурович}}; 13. 02. 1959, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2010), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014), аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху, аҭҵаарадырраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2014). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат (1995 шықәса инаркны – К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат) аҿы. Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аурыс-аԥсуа ҟәша (1981), А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут ([[Москва]]) афольклор аҟәшаҿы аспирантура (1986), иара абраҟа ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ реиҿартәышьеи)» атемала. 1986 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аус иуеит Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәшаҿы: аԥхьаӡа ҭҵаарадырратә усзуҩыс, анаҩсан (1997 ш. инаркны) – ҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс, ашьҭахь (2011 ш. нахыс) – ҭҵаарадырратә усзуҩ нагас, 2018 ш. инаркны – ҭҵаарадырратә усзуҩ хадас. Аамҭаказы 1999 ш. инаркны 2014 ш. азынӡа, аҭҵаарадырреи арҵаҩреи еилагӡо, напхгара азиуан К.Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат. Ҩышықәса (2005–2007 шш.) редактор хадас даман ахәыҷтәы журнал «Амцабз». Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет Аԥсуа литература акафедра дапрофессоруп, дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа ирызку алекциақәа. 2010 ш. ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа» атемала. 2014 ш. раахыс Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиаҿы аус иуеит академик-маӡаныҟәгаҩыс.
Алитературеи афольклорҭҵаареи ргәыбылра шьҭихит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. В. М. Ҷыҭанаа напхгара ззиуаз алитературатә кружок далан. Уи акружоки Аԥсны аҳәынҭқарратә университет аҟны В. П. Анқәаб дызхагылаз астудентцәа ркружоки аиҿцаара бзиа рыбжьан.
Кәаӷәаниа В.А. раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит 1974 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иҩымҭақәеи истатиақәеи рнылон ажурналқәеи («Алашара», «Аҟазара»), аизгақәеи («Ерцахә», «Ҽнак зны ааԥынраказ», «Ахаҵарашәа», «Аԥсуа поезиа антологиа» уҳәа) рҟны. Иҭижьит иажәеинраалақәеи истатиақәеи еидызкыло аизгақәа акымкәа-ҩбамкәа.
1999 ш. ажурнал «Алашара» (№ 3) аҟны икьыԥхьын раԥхьатәи ипиеса «Абна лакә». Уаҟа еилаӡҩоит апоезиеи апрозеи, хархәара рызууп афольклортә естетикеи апоетикеи.
В. А. Кәаӷәаниа ҵарауаҩк иаҳасабала ишьақәгылараҿы ирылдыршаз рацәоуп академикцәа С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа. Данстудентыз ашықәсқәа рзы «Алашара» (1981, № 4) ианылеит раԥхьатәи иҭҵаарадырратә статиа «Ажәлар рыхьчаҩ ихаҿсахьа аԥсуаа рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа рҿы».
Иаԥиҵеит 100 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәеи алитература-критикатә статиақәеи. Еиқәиршәеит аизгақәа: «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. I атом: аџьа ашәақәа, ақьабзтә поезиа, аҭәҳәақәа, абзазаратә поезиа» ([[Аҟәа]], 1992; аиҭаҭыжьымҭа – 2008); «Лакә-лакә сышнеиуаз... » (Аҟәа, 2010); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Жәлар рпоезиа» (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Аҩбатәи ашәҟәы. Жәлар рыпроза (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. XI атом. Ҳаамҭазтәи аԥсуа фольклор. (Еиқәыршәоуп А.Е. Ашәба далахәны)» (Аҟәа, 2017). Аџьабаа ибахьеит Т.Шь. Аџьба ирҿиамҭақәа ркьыԥхьреи рыҭҵаареи аус аҿы. Иҭижьхьеит апоет ишәҟәқәа: «Бзиала иаҳзырша. Амшынҵа» (аԥсышәалеи урысшәалеи) (Аҟәа, 1994); аԥхьажәеи азгәаҭақәеи рыцҵаны «Т. Аџьба. Иҩымҭақәа ҩ-томкны» (Аҟәа, 1999); «Т. Аџьба. Иалкаау. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа» (Аҟәа, 2011).
Кәаӷәаниа В.А. дравторуп В. Маан, Б. Шьынқәба, Т. Аџьба, М. Миқаиа, В. Аҵнариа, Б. Гәыргәлиа, Р. Қапба, Г. Аламиа, В. Касланӡиа, Л. Тәанԥҳа, И. Аҳашԥҳа, В. Ҷыҭанаа, А. Лагәлаа, И. Миқаиа, К. Симонов уҳәа аӡәырҩы ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызку астатиақәа. Дреиуоуп 5-тәи, 6-тәи, 7-тәи аклассқәа ирызку Аԥсуа литература ахрестоматиақәа реиқәыршәаҩцәа.
2017 ш. ихҵан Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы. Ажурнал «Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Адырраҭара» аредакциатә еилазаара далоуп, ажурнал «Алашара» аредактор хада дихаҭыԥуаҩуп.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа еидызкыло аизгақәа: Аамҭа аҳамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәҩан ԥсҭазаара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1986.
*Ииасхьоу амшқәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп (Иаҳхысыз аибашьра адаҟьақәа). Аҟәа, 1997.
*Абна лакә. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 2003.
*Ақьиареи аҳарамреи. Алакәқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2008.
*Анацәкьарақәа рҭыӡшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ рпоетикеи)». Аҟәа, 1995.
*«Аԥсуаа рдоуҳатә культура адаҟьақәа (Аҭҵаамҭақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, аҿцәажәарақәеи)». Аҟәа, 1999.
*Хьӡи-ԥшеи змоу амҩа. Астатиақәеи афольклортә нҵамҭақәеи. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа. Аҟәа, 2010.
*Хәы змам адоуҳатә ҭынха (Аҭҵаамҭақәа. Алитература-критикатә статиақәа). Аҟәа, 2013.
*Аԥсуа фольклори алитературеи ирызку аетиудқәа. Аҟәа, 2014.
*Аамҭеи асахьаркыратә ажәеи (Аҭҵаамҭақәа. Афольклор-етнографиатә материалқәа). Аҟәа, 2017.
*Акәицқәа хәышҭаарамцаны иҟаларц. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 2017.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-valentin-astamurovich Когониа Валентин Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99a%D3%B7%D3%99ania-valentin-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]][[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
51gl6l6witbdm3qgcn3gnehu7dboco6
171188
171104
2026-08-06T17:57:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171188
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Когониа Валентин Астамурович
|афото=Когониа Валентин Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|2|1959}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог}}
'''Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа''' ({{lang-ru|Когониа Валентин Астамурович}}; {{date|13|2|1959}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2010), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014), аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху, аҭҵаарадырраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2014). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат (1995 шықәса инаркны – К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат) аҿы. Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аурыс-аԥсуа ҟәша (1981), А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут ([[Москва]]) афольклор аҟәшаҿы аспирантура (1986), иара абраҟа ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ реиҿартәышьеи)» атемала. 1986 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аус иуеит Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәшаҿы: аԥхьаӡа ҭҵаарадырратә усзуҩыс, анаҩсан (1997 ш. инаркны) – ҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс, ашьҭахь (2011 ш. нахыс) – ҭҵаарадырратә усзуҩ нагас, 2018 ш. инаркны – ҭҵаарадырратә усзуҩ хадас. Аамҭаказы 1999 ш. инаркны 2014 ш. азынӡа, аҭҵаарадырреи арҵаҩреи еилагӡо, напхгара азиуан К.Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат. Ҩышықәса (2005–2007 шш.) редактор хадас даман ахәыҷтәы журнал «Амцабз». Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет Аԥсуа литература акафедра дапрофессоруп, дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа ирызку алекциақәа. 2010 ш. ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа» атемала. 2014 ш. раахыс Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиаҿы аус иуеит академик-маӡаныҟәгаҩыс.
Алитературеи афольклорҭҵаареи ргәыбылра шьҭихит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. В. М. Ҷыҭанаа напхгара ззиуаз алитературатә кружок далан. Уи акружоки Аԥсны аҳәынҭқарратә университет аҟны В. П. Анқәаб дызхагылаз астудентцәа ркружоки аиҿцаара бзиа рыбжьан.
Кәаӷәаниа В.А. раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит 1974 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иҩымҭақәеи истатиақәеи рнылон ажурналқәеи («Алашара», «Аҟазара»), аизгақәеи («Ерцахә», «Ҽнак зны ааԥынраказ», «Ахаҵарашәа», «Аԥсуа поезиа антологиа» уҳәа) рҟны. Иҭижьит иажәеинраалақәеи истатиақәеи еидызкыло аизгақәа акымкәа-ҩбамкәа.
1999 ш. ажурнал «Алашара» (№ 3) аҟны икьыԥхьын раԥхьатәи ипиеса «Абна лакә». Уаҟа еилаӡҩоит апоезиеи апрозеи, хархәара рызууп афольклортә естетикеи апоетикеи.
В. А. Кәаӷәаниа ҵарауаҩк иаҳасабала ишьақәгылараҿы ирылдыршаз рацәоуп академикцәа С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа. Данстудентыз ашықәсқәа рзы «Алашара» (1981, № 4) ианылеит раԥхьатәи иҭҵаарадырратә статиа «Ажәлар рыхьчаҩ ихаҿсахьа аԥсуаа рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа рҿы».
Иаԥиҵеит 100 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәеи алитература-критикатә статиақәеи. Еиқәиршәеит аизгақәа: «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. I атом: аџьа ашәақәа, ақьабзтә поезиа, аҭәҳәақәа, абзазаратә поезиа» ([[Аҟәа]], 1992; аиҭаҭыжьымҭа – 2008); «Лакә-лакә сышнеиуаз... » (Аҟәа, 2010); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Жәлар рпоезиа» (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Аҩбатәи ашәҟәы. Жәлар рыпроза (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. XI атом. Ҳаамҭазтәи аԥсуа фольклор. (Еиқәыршәоуп А.Е. Ашәба далахәны)» (Аҟәа, 2017). Аџьабаа ибахьеит Т.Шь. Аџьба ирҿиамҭақәа ркьыԥхьреи рыҭҵаареи аус аҿы. Иҭижьхьеит апоет ишәҟәқәа: «Бзиала иаҳзырша. Амшынҵа» (аԥсышәалеи урысшәалеи) (Аҟәа, 1994); аԥхьажәеи азгәаҭақәеи рыцҵаны «Т. Аџьба. Иҩымҭақәа ҩ-томкны» (Аҟәа, 1999); «Т. Аџьба. Иалкаау. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа» (Аҟәа, 2011).
Кәаӷәаниа В.А. дравторуп В. Маан, Б. Шьынқәба, Т. Аџьба, М. Миқаиа, В. Аҵнариа, Б. Гәыргәлиа, Р. Қапба, Г. Аламиа, В. Касланӡиа, Л. Тәанԥҳа, И. Аҳашԥҳа, В. Ҷыҭанаа, А. Лагәлаа, И. Миқаиа, К. Симонов уҳәа аӡәырҩы ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызку астатиақәа. Дреиуоуп 5-тәи, 6-тәи, 7-тәи аклассқәа ирызку Аԥсуа литература ахрестоматиақәа реиқәыршәаҩцәа.
2017 ш. ихҵан Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы. Ажурнал «Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Адырраҭара» аредакциатә еилазаара далоуп, ажурнал «Алашара» аредактор хада дихаҭыԥуаҩуп.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа еидызкыло аизгақәа: Аамҭа аҳамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәҩан ԥсҭазаара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1986.
*Ииасхьоу амшқәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп (Иаҳхысыз аибашьра адаҟьақәа). Аҟәа, 1997.
*Абна лакә. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 2003.
*Ақьиареи аҳарамреи. Алакәқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2008.
*Анацәкьарақәа рҭыӡшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ рпоетикеи)». Аҟәа, 1995.
*«Аԥсуаа рдоуҳатә культура адаҟьақәа (Аҭҵаамҭақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, аҿцәажәарақәеи)». Аҟәа, 1999.
*Хьӡи-ԥшеи змоу амҩа. Астатиақәеи афольклортә нҵамҭақәеи. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа. Аҟәа, 2010.
*Хәы змам адоуҳатә ҭынха (Аҭҵаамҭақәа. Алитература-критикатә статиақәа). Аҟәа, 2013.
*Аԥсуа фольклори алитературеи ирызку аетиудқәа. Аҟәа, 2014.
*Аамҭеи асахьаркыратә ажәеи (Аҭҵаамҭақәа. Афольклор-етнографиатә материалқәа). Аҟәа, 2017.
*Акәицқәа хәышҭаарамцаны иҟаларц. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 2017.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-valentin-astamurovich Когониа Валентин Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99a%D3%B7%D3%99ania-valentin-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]][[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
hk5x5maiprrsv6rme016vn2ig5veby9
171320
171188
2026-08-06T18:10:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171320
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Когониа Валентин Астамурович
|афото=Когониа Валентин Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|2|1959}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог}}
'''Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа''' ({{lang-ru|Когониа Валентин Астамурович}}; {{date|13|2|1959}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2010), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014), аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху, аҭҵаарадырраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2014). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат (1995 шықәса инаркны – К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат) аҿы. Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аурыс-аԥсуа ҟәша (1981), А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут ([[Москва]]) афольклор аҟәшаҿы аспирантура (1986), иара абраҟа ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ реиҿартәышьеи)» атемала. 1986 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аус иуеит Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәшаҿы: аԥхьаӡа ҭҵаарадырратә усзуҩыс, анаҩсан (1997 ш. инаркны) – ҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс, ашьҭахь (2011 ш. нахыс) – ҭҵаарадырратә усзуҩ нагас, 2018 ш. инаркны – ҭҵаарадырратә усзуҩ хадас. Аамҭаказы 1999 ш. инаркны 2014 ш. азынӡа, аҭҵаарадырреи арҵаҩреи еилагӡо, напхгара азиуан К.Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат. Ҩышықәса (2005–2007 шш.) редактор хадас даман ахәыҷтәы журнал «Амцабз». Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет Аԥсуа литература акафедра дапрофессоруп, дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа ирызку алекциақәа. 2010 ш. ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа» атемала. 2014 ш. раахыс Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиаҿы аус иуеит академик-маӡаныҟәгаҩыс.
Алитературеи афольклорҭҵаареи ргәыбылра шьҭихит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. В. М. Ҷыҭанаа напхгара ззиуаз алитературатә кружок далан. Уи акружоки Аԥсны аҳәынҭқарратә университет аҟны В. П. Анқәаб дызхагылаз астудентцәа ркружоки аиҿцаара бзиа рыбжьан.
Кәаӷәаниа В.А. раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит 1974 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иҩымҭақәеи истатиақәеи рнылон ажурналқәеи («Алашара», «Аҟазара»), аизгақәеи («Ерцахә», «Ҽнак зны ааԥынраказ», «Ахаҵарашәа», «Аԥсуа поезиа антологиа» уҳәа) рҟны. Иҭижьит иажәеинраалақәеи истатиақәеи еидызкыло аизгақәа акымкәа-ҩбамкәа.
1999 ш. ажурнал «Алашара» (№ 3) аҟны икьыԥхьын раԥхьатәи ипиеса «Абна лакә». Уаҟа еилаӡҩоит апоезиеи апрозеи, хархәара рызууп афольклортә естетикеи апоетикеи.
В. А. Кәаӷәаниа ҵарауаҩк иаҳасабала ишьақәгылараҿы ирылдыршаз рацәоуп академикцәа С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа. Данстудентыз ашықәсқәа рзы «Алашара» (1981, № 4) ианылеит раԥхьатәи иҭҵаарадырратә статиа «Ажәлар рыхьчаҩ ихаҿсахьа аԥсуаа рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа рҿы».
Иаԥиҵеит 100 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәеи алитература-критикатә статиақәеи. Еиқәиршәеит аизгақәа: «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. I атом: аџьа ашәақәа, ақьабзтә поезиа, аҭәҳәақәа, абзазаратә поезиа» ([[Аҟәа]], 1992; аиҭаҭыжьымҭа – 2008); «Лакә-лакә сышнеиуаз... » (Аҟәа, 2010); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Жәлар рпоезиа» (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Аҩбатәи ашәҟәы. Жәлар рыпроза (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. XI атом. Ҳаамҭазтәи аԥсуа фольклор. (Еиқәыршәоуп А.Е. Ашәба далахәны)» (Аҟәа, 2017). Аџьабаа ибахьеит Т.Шь. Аџьба ирҿиамҭақәа ркьыԥхьреи рыҭҵаареи аус аҿы. Иҭижьхьеит апоет ишәҟәқәа: «Бзиала иаҳзырша. Амшынҵа» (аԥсышәалеи урысшәалеи) (Аҟәа, 1994); аԥхьажәеи азгәаҭақәеи рыцҵаны «Т. Аџьба. Иҩымҭақәа ҩ-томкны» (Аҟәа, 1999); «Т. Аџьба. Иалкаау. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа» (Аҟәа, 2011).
Кәаӷәаниа В.А. дравторуп В. Маан, Б. Шьынқәба, Т. Аџьба, М. Миқаиа, В. Аҵнариа, Б. Гәыргәлиа, Р. Қапба, Г. Аламиа, В. Касланӡиа, Л. Тәанԥҳа, И. Аҳашԥҳа, В. Ҷыҭанаа, А. Лагәлаа, И. Миқаиа, К. Симонов уҳәа аӡәырҩы ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызку астатиақәа. Дреиуоуп 5-тәи, 6-тәи, 7-тәи аклассқәа ирызку Аԥсуа литература ахрестоматиақәа реиқәыршәаҩцәа.
2017 ш. ихҵан Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы. Ажурнал «Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Адырраҭара» аредакциатә еилазаара далоуп, ажурнал «Алашара» аредактор хада дихаҭыԥуаҩуп.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа еидызкыло аизгақәа: Аамҭа аҳамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәҩан ԥсҭазаара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1986.
*Ииасхьоу амшқәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп (Иаҳхысыз аибашьра адаҟьақәа). Аҟәа, 1997.
*Абна лакә. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 2003.
*Ақьиареи аҳарамреи. Алакәқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2008.
*Анацәкьарақәа рҭыӡшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ рпоетикеи)». Аҟәа, 1995.
*«Аԥсуаа рдоуҳатә культура адаҟьақәа (Аҭҵаамҭақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, аҿцәажәарақәеи)». Аҟәа, 1999.
*Хьӡи-ԥшеи змоу амҩа. Астатиақәеи афольклортә нҵамҭақәеи. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа. Аҟәа, 2010.
*Хәы змам адоуҳатә ҭынха (Аҭҵаамҭақәа. Алитература-критикатә статиақәа). Аҟәа, 2013.
*Аԥсуа фольклори алитературеи ирызку аетиудқәа. Аҟәа, 2014.
*Аамҭеи асахьаркыратә ажәеи (Аҭҵаамҭақәа. Афольклор-етнографиатә материалқәа). Аҟәа, 2017.
*Акәицқәа хәышҭаарамцаны иҟаларц. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 2017.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-valentin-astamurovich Когониа Валентин Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99a%D3%B7%D3%99ania-valentin-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
r60yles0fmlehleq8h7gjijgadwmm3q
171457
171320
2026-08-06T18:41:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171457
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа
|даҽа ахьӡ=Валентин Астамурович Когониа
|афото=Когониа Валентин Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа
|аира арыцхә={{date|13|2|1959}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог}}
'''Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа''' ({{lang-ru|Валентин Астамурович Когониа}}; {{date|13|2|1959}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2010), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014), аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху, аҭҵаарадырраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2014). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат (1995 шықәса инаркны – К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат) аҿы. Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аурыс-аԥсуа ҟәша (1981), А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут ([[Москва]]) афольклор аҟәшаҿы аспирантура (1986), иара абраҟа ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ реиҿартәышьеи)» атемала. 1986 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аус иуеит Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәшаҿы: аԥхьаӡа ҭҵаарадырратә усзуҩыс, анаҩсан (1997 ш. инаркны) – ҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс, ашьҭахь (2011 ш. нахыс) – ҭҵаарадырратә усзуҩ нагас, 2018 ш. инаркны – ҭҵаарадырратә усзуҩ хадас. Аамҭаказы 1999 ш. инаркны 2014 ш. азынӡа, аҭҵаарадырреи арҵаҩреи еилагӡо, напхгара азиуан К.Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат. Ҩышықәса (2005–2007 шш.) редактор хадас даман ахәыҷтәы журнал «Амцабз». Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет Аԥсуа литература акафедра дапрофессоруп, дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа ирызку алекциақәа. 2010 ш. ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа» атемала. 2014 ш. раахыс Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиаҿы аус иуеит академик-маӡаныҟәгаҩыс.
Алитературеи афольклорҭҵаареи ргәыбылра шьҭихит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. В. М. Ҷыҭанаа напхгара ззиуаз алитературатә кружок далан. Уи акружоки Аԥсны аҳәынҭқарратә университет аҟны В. П. Анқәаб дызхагылаз астудентцәа ркружоки аиҿцаара бзиа рыбжьан.
Кәаӷәаниа В.А. раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит 1974 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иҩымҭақәеи истатиақәеи рнылон ажурналқәеи («Алашара», «Аҟазара»), аизгақәеи («Ерцахә», «Ҽнак зны ааԥынраказ», «Ахаҵарашәа», «Аԥсуа поезиа антологиа» уҳәа) рҟны. Иҭижьит иажәеинраалақәеи истатиақәеи еидызкыло аизгақәа акымкәа-ҩбамкәа.
1999 ш. ажурнал «Алашара» (№ 3) аҟны икьыԥхьын раԥхьатәи ипиеса «Абна лакә». Уаҟа еилаӡҩоит апоезиеи апрозеи, хархәара рызууп афольклортә естетикеи апоетикеи.
В. А. Кәаӷәаниа ҵарауаҩк иаҳасабала ишьақәгылараҿы ирылдыршаз рацәоуп академикцәа С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа. Данстудентыз ашықәсқәа рзы «Алашара» (1981, № 4) ианылеит раԥхьатәи иҭҵаарадырратә статиа «Ажәлар рыхьчаҩ ихаҿсахьа аԥсуаа рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа рҿы».
Иаԥиҵеит 100 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәеи алитература-критикатә статиақәеи. Еиқәиршәеит аизгақәа: «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. I атом: аџьа ашәақәа, ақьабзтә поезиа, аҭәҳәақәа, абзазаратә поезиа» ([[Аҟәа]], 1992; аиҭаҭыжьымҭа – 2008); «Лакә-лакә сышнеиуаз... » (Аҟәа, 2010); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Жәлар рпоезиа» (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Аҩбатәи ашәҟәы. Жәлар рыпроза (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. XI атом. Ҳаамҭазтәи аԥсуа фольклор. (Еиқәыршәоуп А.Е. Ашәба далахәны)» (Аҟәа, 2017). Аџьабаа ибахьеит Т.Шь. Аџьба ирҿиамҭақәа ркьыԥхьреи рыҭҵаареи аус аҿы. Иҭижьхьеит апоет ишәҟәқәа: «Бзиала иаҳзырша. Амшынҵа» (аԥсышәалеи урысшәалеи) (Аҟәа, 1994); аԥхьажәеи азгәаҭақәеи рыцҵаны «Т. Аџьба. Иҩымҭақәа ҩ-томкны» (Аҟәа, 1999); «Т. Аџьба. Иалкаау. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа» (Аҟәа, 2011).
Кәаӷәаниа В.А. дравторуп В. Маан, Б. Шьынқәба, Т. Аџьба, М. Миқаиа, В. Аҵнариа, Б. Гәыргәлиа, Р. Қапба, Г. Аламиа, В. Касланӡиа, Л. Тәанԥҳа, И. Аҳашԥҳа, В. Ҷыҭанаа, А. Лагәлаа, И. Миқаиа, К. Симонов уҳәа аӡәырҩы ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызку астатиақәа. Дреиуоуп 5-тәи, 6-тәи, 7-тәи аклассқәа ирызку Аԥсуа литература ахрестоматиақәа реиқәыршәаҩцәа.
2017 ш. ихҵан Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы. Ажурнал «Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Адырраҭара» аредакциатә еилазаара далоуп, ажурнал «Алашара» аредактор хада дихаҭыԥуаҩуп.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа еидызкыло аизгақәа: Аамҭа аҳамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәҩан ԥсҭазаара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1986.
*Ииасхьоу амшқәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп (Иаҳхысыз аибашьра адаҟьақәа). Аҟәа, 1997.
*Абна лакә. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 2003.
*Ақьиареи аҳарамреи. Алакәқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2008.
*Анацәкьарақәа рҭыӡшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ рпоетикеи)». Аҟәа, 1995.
*«Аԥсуаа рдоуҳатә культура адаҟьақәа (Аҭҵаамҭақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, аҿцәажәарақәеи)». Аҟәа, 1999.
*Хьӡи-ԥшеи змоу амҩа. Астатиақәеи афольклортә нҵамҭақәеи. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа. Аҟәа, 2010.
*Хәы змам адоуҳатә ҭынха (Аҭҵаамҭақәа. Алитература-критикатә статиақәа). Аҟәа, 2013.
*Аԥсуа фольклори алитературеи ирызку аетиудқәа. Аҟәа, 2014.
*Аамҭеи асахьаркыратә ажәеи (Аҭҵаамҭақәа. Афольклор-етнографиатә материалқәа). Аҟәа, 2017.
*Акәицқәа хәышҭаарамцаны иҟаларц. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 2017.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-valentin-astamurovich Когониа Валентин Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99a%D3%B7%D3%99ania-valentin-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
2dj6xkn56m09imoeanm4m6tgrg8gu83
171617
171457
2026-08-06T20:21:50Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171617
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа
|даҽа ахьӡ=Валентин Астамурович Когониа
|афото=Когониа Валентин Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа
|аира арыцхә={{date|13|2|1959}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог}}
'''Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа''' ({{lang-ru|Валентин Астамурович Когониа}}; {{date|13|2|1959}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорҭҵааҩ, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2010), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014), аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху, аҭҵаарадырраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2014). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат (1995 шықәса инаркны – К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат) аҿы. Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аурыс-аԥсуа ҟәша (1981), А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут ([[Москва]]) афольклор аҟәшаҿы аспирантура (1986), иара абраҟа ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ реиҿартәышьеи)» атемала. 1986 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аус иуеит Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәшаҿы: аԥхьаӡа ҭҵаарадырратә усзуҩыс, анаҩсан (1997 ш. инаркны) – ҭҵаарадырратә усзуҩ еиҳабыс, ашьҭахь (2011 ш. нахыс) – ҭҵаарадырратә усзуҩ нагас, 2018 ш. инаркны – ҭҵаарадырратә усзуҩ хадас. Аамҭаказы 1999 ш. инаркны 2014 ш. азынӡа, аҭҵаарадырреи арҵаҩреи еилагӡо, напхгара азиуан К.Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә лицеи-интернат. Ҩышықәса (2005–2007 шш.) редактор хадас даман ахәыҷтәы журнал «Амцабз». Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет Аԥсуа литература акафедра дапрофессоруп, дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа ирызку алекциақәа. 2010 ш. ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа» атемала. 2014 ш. раахыс Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиаҿы аус иуеит академик-маӡаныҟәгаҩыс.
Алитературеи афольклорҭҵаареи ргәыбылра шьҭихит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. В. М. Ҷыҭанаа напхгара ззиуаз алитературатә кружок далан. Уи акружоки Аԥсны аҳәынҭқарратә университет аҟны В. П. Анқәаб дызхагылаз астудентцәа ркружоки аиҿцаара бзиа рыбжьан.
Кәаӷәаниа В.А. раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит 1974 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иҩымҭақәеи истатиақәеи рнылон ажурналқәеи («Алашара», «Аҟазара»), аизгақәеи («Ерцахә», «Ҽнак зны ааԥынраказ», «Ахаҵарашәа», «Аԥсуа поезиа антологиа» уҳәа) рҟны. Иҭижьит иажәеинраалақәеи истатиақәеи еидызкыло аизгақәа акымкәа-ҩбамкәа.
1999 ш. ажурнал «Алашара» (№ 3) аҟны икьыԥхьын раԥхьатәи ипиеса «Абна лакә». Уаҟа еилаӡҩоит апоезиеи апрозеи, хархәара рызууп афольклортә естетикеи апоетикеи.
В. А. Кәаӷәаниа ҵарауаҩк иаҳасабала ишьақәгылараҿы ирылдыршаз рацәоуп академикцәа С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа. Данстудентыз ашықәсқәа рзы «Алашара» (1981, № 4) ианылеит раԥхьатәи иҭҵаарадырратә статиа «Ажәлар рыхьчаҩ ихаҿсахьа аԥсуаа рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ашәақәа рҿы».
Иаԥиҵеит 100 инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәеи алитература-критикатә статиақәеи. Еиқәиршәеит аизгақәа: «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. I атом: аџьа ашәақәа, ақьабзтә поезиа, аҭәҳәақәа, абзазаратә поезиа» ([[Аҟәа]], 1992; аиҭаҭыжьымҭа – 2008); «Лакә-лакә сышнеиуаз... » (Аҟәа, 2010); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Жәлар рпоезиа» (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа фольклор ҩ-шәҟәыкны. Аҩбатәи ашәҟәы. Жәлар рыпроза (Аҟәа, 2013); «Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа XII томкны. XI атом. Ҳаамҭазтәи аԥсуа фольклор. (Еиқәыршәоуп А.Е. Ашәба далахәны)» (Аҟәа, 2017). Аџьабаа ибахьеит Т.Шь. Аџьба ирҿиамҭақәа ркьыԥхьреи рыҭҵаареи аус аҿы. Иҭижьхьеит апоет ишәҟәқәа: «Бзиала иаҳзырша. Амшынҵа» (аԥсышәалеи урысшәалеи) (Аҟәа, 1994); аԥхьажәеи азгәаҭақәеи рыцҵаны «Т. Аџьба. Иҩымҭақәа ҩ-томкны» (Аҟәа, 1999); «Т. Аџьба. Иалкаау. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа» (Аҟәа, 2011).
Кәаӷәаниа В.А. дравторуп В. Маан, Б. Шьынқәба, Т. Аџьба, М. Миқаиа, В. Аҵнариа, Б. Гәыргәлиа, Р. Қапба, Г. Аламиа, В. Касланӡиа, Л. Тәанԥҳа, И. Аҳашԥҳа, В. Ҷыҭанаа, А. Лагәлаа, И. Миқаиа, К. Симонов уҳәа аӡәырҩы ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызку астатиақәа. Дреиуоуп 5-тәи, 6-тәи, 7-тәи аклассқәа ирызку Аԥсуа литература ахрестоматиақәа реиқәыршәаҩцәа.
2017 ш. ихҵан Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы. Ажурнал «Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Адырраҭара» аредакциатә еилазаара далоуп, ажурнал «Алашара» аредактор хада дихаҭыԥуаҩуп.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа еидызкыло аизгақәа: Аамҭа аҳамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәҩан ԥсҭазаара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1986.
*Ииасхьоу амшқәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп (Иаҳхысыз аибашьра адаҟьақәа). Аҟәа, 1997.
*Абна лакә. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 2003.
*Ақьиареи аҳарамреи. Алакәқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2008.
*Анацәкьарақәа рҭыӡшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Аԥсуа жәлар рашәа (Ажанрқәеи урҭ рпоетикеи)». Аҟәа, 1995.
*«Аԥсуаа рдоуҳатә культура адаҟьақәа (Аҭҵаамҭақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, аҿцәажәарақәеи)». Аҟәа, 1999.
*Хьӡи-ԥшеи змоу амҩа. Астатиақәеи афольклортә нҵамҭақәеи. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуаа рҿаԥыцтә поезиа аиҿартәышьа. Аҟәа, 2010.
*Хәы змам адоуҳатә ҭынха (Аҭҵаамҭақәа. Алитература-критикатә статиақәа). Аҟәа, 2013.
*Аԥсуа фольклори алитературеи ирызку аетиудқәа. Аҟәа, 2014.
*Аамҭеи асахьаркыратә ажәеи (Аҭҵаамҭақәа. Афольклор-етнографиатә материалқәа). Аҟәа, 2017.
*Акәицқәа хәышҭаарамцаны иҟаларц. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 2017.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kogonia-valentin-astamurovich Когониа Валентин Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99a%D3%B7%D3%99ania-valentin-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәаӷәаниаа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
oesc3td38j3h4ix9tkuwevgu140mjnj
Касланӡиа, Валери Платон-иԥа
0
24342
171185
170305
2026-08-06T17:57:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171185
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Касланӡиа Валери Платон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Касландзия Валерий Платонович
|афото=Касландзия Валерий Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Касланӡиа Валери Платон-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|11|1943}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург
}}
'''Касланӡиа Валери Платон-иԥа''' ({{lang-ru|Касландзия Валерий Платонович}}; {{date|23|11|1943}}, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2018). Т.Шь. Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит. Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол далгеит (1962) , иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет (1970). Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны» аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 ш. инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы агәыԥ (аусбарҭа) ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит «Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы» редакторс.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 ш. инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа егьырҭгьы.
1989 ш. В.Касланӡиа ипиеса «Апҟа» шкәакәа» иалхны С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса «Ахеилага» акәзар, иқәыргылан Шә. А. Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны (2012).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010.
*Жьакәыргәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kaslandziya-valerij-platonovich Касландзия Валерий Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/kaslan%D3%A1ia-valeri-platon-i%D2%A7a Касланӡиа Валери Платон-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Касланӡиаа]][[Акатегориа:1943 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
ron77ey068vj3s61gvyj3owrqbq11kh
171317
171185
2026-08-06T18:10:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171317
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Касланӡиа Валери Платон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Касландзия Валерий Платонович
|афото=Касландзия Валерий Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Касланӡиа Валери Платон-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|11|1943}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург
}}
'''Касланӡиа Валери Платон-иԥа''' ({{lang-ru|Касландзия Валерий Платонович}}; {{date|23|11|1943}}, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2018). Т.Шь. Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит. Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол далгеит (1962) , иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет (1970). Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны» аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 ш. инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы агәыԥ (аусбарҭа) ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит «Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы» редакторс.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 ш. инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа егьырҭгьы.
1989 ш. В.Касланӡиа ипиеса «Апҟа» шкәакәа» иалхны С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса «Ахеилага» акәзар, иқәыргылан Шә. А. Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны (2012).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010.
*Жьакәыргәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kaslandziya-valerij-platonovich Касландзия Валерий Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/kaslan%D3%A1ia-valeri-platon-i%D2%A7a Касланӡиа Валери Платон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Касланӡиаа]]
[[Акатегориа:1943 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
50blcxw82zqteko5yyjf140xlpaioxg
171454
171317
2026-08-06T18:41:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171454
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валери Платон-иԥа Касланӡиа
|даҽа ахьӡ=Валерий Платонович Касландзия
|афото=Касландзия Валерий Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валери Платон-иԥа Касланӡиа
|аира арыцхә={{date|23|11|1943}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург
}}
'''Валери Платон-иԥа Касланӡиа''' ({{lang-ru|Валерий Платонович Касландзия}}; {{date|23|11|1943}}, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2018). Т.Шь. Аџьба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аан дҭахеит, иаб иашьа, еицырдыруа актиор Леуарса Касланӡиа диааӡеит. Уи иҟнытә иоуз аныррала алитература дазҿлымҳахеит. Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол далгеит (1962) , иара убас А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет (1970). Асовет аррамаҵура дахысуан. Аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны» аредакциаҿы, аԥхьа еиҭагаҩыс, нас алитературатә усзуҩыс. 20 ш. инареиҳаны аус иуит Аԥсны акультуреи аҭоурыхи рбаҟақәа рыхьчаразы агәыԥ (аусбарҭа) ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аус иуеит «Аԥсныҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы» редакторс.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1961 ш. инаркны. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа, апоемақәа, апиесақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы. Аханатә еиԥш, иҩымҭақәа рнылоит ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа егьырҭгьы.
1989 ш. В.Касланӡиа ипиеса «Апҟа» шкәакәа» иалхны С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аспектакль ықәдыргылахьеит. Ипиеса «Ахеилага» акәзар, иқәыргылан Шә. А. Ԥачалиа ихьӡ зху Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә театр аҟны (2012).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵәаҵлақәа шәҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Амш хазына. Ажәеинраалақәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Алакәԥхыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Анҷа-кәынҷа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Ацуфарақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Иҿыцбараху адунеи ҩаӡаҿ. Ажәеинраалақәа. Апоема. Алакәқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 2010.
*Жьакәыргәымшәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи алакәқәеи, апиесақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kaslandziya-valerij-platonovich Касландзия Валерий Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/kaslan%D3%A1ia-valeri-platon-i%D2%A7a Касланӡиа Валери Платон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Касланӡиаа]]
[[Акатегориа:1943 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
4mu9vqmtkd3ggi21owjgous722ax2tz
Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа
0
24346
171105
170313
2026-08-06T15:36:45Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171105
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лагулаа Анатолий Янкович
|афото=Лагулаа Анатолий Янкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|аира арыцхә=01.06.1961
|аира аҭыԥ=ш. Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә=15.02.2026
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа''' ({{lang-ru|Лагулаа Анатолий Янкович}}; 01.06.1961 ш. Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла - 15.02.2026) - аԥсуа поет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1989), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2010, ишәҟәы «Амш хәашьқәа цеит» азы), Т. Шь. Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2016). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1978 ш. рзы Ҷлоутәи абжьаратә школ даналга 1979 ш. рзы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. Ахԥатәи акурс анхиркәша, 1982 ш. рзы диасуеит М. А. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи Аҳәынҭқарратә университет ажурналистикатә факультет ашҟа. Ахԥатәи акурс ахь дрыдыркылоит, аха ичымазара иахҟьаны шықәсык ашьҭахь Аԥсныҟа дхынҳәуеит. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҟны иҵара хиркәшоит 1984 ш. рзы.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы аус иухьан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»,1983), ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор еиҵбыс (1984), ажурнал «Алашара» апроза аҟәша аиҳабыс (1984-1985), ашьҭахь - аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1985-2004).
2004 ш. апрель 15 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла изаамҭанымыз Х-тәи аизара ду аҟны далырхуеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы араҟа аус иуан.
Ажурнал аҿы иусура хада инаваргыланы акыр шықәса арадиои ателехәаԥшреи рҿы имҩаԥигон алитературатә дырраҭарақәа «Абырлаш», «Ажәа абжьы». Аԥсны акультуратәи ауаажәларратәи ԥсҭазаара далахәын.
Ажәеинраалақәеи астатиа кьаҿқәеи рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Аидгылара», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Литературная Россия» уҳәа. Иргәылоуп аизга "Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит" (2015); "Аԥсуа поезиа антологиа" ([[Аҟәа]] - [[Москва]], 2001) аиҭаҭыжьра (Аҟәа - Москва, 2009); "Ҳаамҭазтәи Евразиа ашәҟәыҩҩцәа рантологиа" (2018, аурысшәеи англыз бызшәеи рахь аиҭагақәа) уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа еидызкыло 24 шәҟәы, иара убасгьы иҩымҭақәа еиҭаганы ирнылахьеит Аҟәеи Москвеи еиуеиԥшым альманахқәеи агазеҭқәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Урҭ аблақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Шьазинагьы илҭахын анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1986.
*Агәҭыха. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Иацтәи амш абжьы. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Нарсоу. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Мышьҭабзиа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1994.
*Адгьыл гәалак амоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҩызаратә шаржқәа. Аҟәа, 1995.
*Ануаа рхәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа.
*1995.
*Сыԥсадгьыл заҵәуп. Ажәабжьқәеи аиҭагамҭақәеи. Аҟәа, 1998.
*Сыԥхыӡ ссир. Алирикатә жәеинраалақәа. Аҟәа ,1999.
*Уламыс уашьҭуам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Арашь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Рыбжьы наҩит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Асас. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа,2005.
*Амш хәашьқәа цеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Издыруада дыҵәҩаншьапхар. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2009.
*Аизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2011, Алԥха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2013.
*Ардәына. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*Ауаа разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Аамҭа иазымҵәахыз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Анасыԥ амҵәыжәҩақәа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аессеқәа. Аиҭагақәа. Москва, 2019.
*урысшәала: Тревожная ночь. Рассказы. Сухум, 2023.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940-941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagulaa-anatolij-yankovich Лагулаа Анатолий Янкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-anatoli-iank%D3%99a-i%D2%A7a Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1961 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:Лагәлаақәа]][[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 15 рзы иԥсыз]]}}
7vgn12q73ahycplz48w8yit8xovspv5
171195
171105
2026-08-06T17:58:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171195
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лагулаа Анатолий Янкович
|афото=Лагулаа Анатолий Янкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|6|1961}}
|аира аҭыԥ=ш. Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|15|2|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист}}
'''Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа''' ({{lang-ru|Лагулаа Анатолий Янкович}}; {{date|1|6|1961}} ш. Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла - {{date|15|2|2026}}) - аԥсуа поет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1989), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2010, ишәҟәы «Амш хәашьқәа цеит» азы), Т. Шь. Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2016). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1978 ш. рзы Ҷлоутәи абжьаратә школ даналга 1979 ш. рзы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. Ахԥатәи акурс анхиркәша, 1982 ш. рзы диасуеит М. А. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи Аҳәынҭқарратә университет ажурналистикатә факультет ашҟа. Ахԥатәи акурс ахь дрыдыркылоит, аха ичымазара иахҟьаны шықәсык ашьҭахь Аԥсныҟа дхынҳәуеит. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҟны иҵара хиркәшоит 1984 ш. рзы.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы аус иухьан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»,1983), ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор еиҵбыс (1984), ажурнал «Алашара» апроза аҟәша аиҳабыс (1984-1985), ашьҭахь - аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1985-2004).
2004 ш. апрель 15 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла изаамҭанымыз Х-тәи аизара ду аҟны далырхуеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы араҟа аус иуан.
Ажурнал аҿы иусура хада инаваргыланы акыр шықәса арадиои ателехәаԥшреи рҿы имҩаԥигон алитературатә дырраҭарақәа «Абырлаш», «Ажәа абжьы». Аԥсны акультуратәи ауаажәларратәи ԥсҭазаара далахәын.
Ажәеинраалақәеи астатиа кьаҿқәеи рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Аидгылара», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Литературная Россия» уҳәа. Иргәылоуп аизга "Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит" (2015); "Аԥсуа поезиа антологиа" ([[Аҟәа]] - [[Москва]], 2001) аиҭаҭыжьра (Аҟәа - Москва, 2009); "Ҳаамҭазтәи Евразиа ашәҟәыҩҩцәа рантологиа" (2018, аурысшәеи англыз бызшәеи рахь аиҭагақәа) уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа еидызкыло 24 шәҟәы, иара убасгьы иҩымҭақәа еиҭаганы ирнылахьеит Аҟәеи Москвеи еиуеиԥшым альманахқәеи агазеҭқәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Урҭ аблақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Шьазинагьы илҭахын анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1986.
*Агәҭыха. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Иацтәи амш абжьы. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Нарсоу. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Мышьҭабзиа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1994.
*Адгьыл гәалак амоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҩызаратә шаржқәа. Аҟәа, 1995.
*Ануаа рхәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа.
*1995.
*Сыԥсадгьыл заҵәуп. Ажәабжьқәеи аиҭагамҭақәеи. Аҟәа, 1998.
*Сыԥхыӡ ссир. Алирикатә жәеинраалақәа. Аҟәа ,1999.
*Уламыс уашьҭуам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Арашь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Рыбжьы наҩит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Асас. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа,2005.
*Амш хәашьқәа цеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Издыруада дыҵәҩаншьапхар. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2009.
*Аизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2011, Алԥха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2013.
*Ардәына. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*Ауаа разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Аамҭа иазымҵәахыз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Анасыԥ амҵәыжәҩақәа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аессеқәа. Аиҭагақәа. Москва, 2019.
*урысшәала: Тревожная ночь. Рассказы. Сухум, 2023.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940-941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagulaa-anatolij-yankovich Лагулаа Анатолий Янкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-anatoli-iank%D3%99a-i%D2%A7a Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1961 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:Лагәлаақәа]][[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 15 рзы иԥсыз]]}}
q6v8f0orm4pdb8cqokwz421jmxmh1o9
171326
171195
2026-08-06T18:10:17Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171326
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лагулаа Анатолий Янкович
|афото=Лагулаа Анатолий Янкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|6|1961}}
|аира аҭыԥ=ш. Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|15|2|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист}}
'''Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа''' ({{lang-ru|Лагулаа Анатолий Янкович}}; {{date|1|6|1961}} ш. Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла - {{date|15|2|2026}}) - аԥсуа поет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1989), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2010, ишәҟәы «Амш хәашьқәа цеит» азы), Т. Шь. Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2016). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1978 ш. рзы Ҷлоутәи абжьаратә школ даналга 1979 ш. рзы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. Ахԥатәи акурс анхиркәша, 1982 ш. рзы диасуеит М. А. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи Аҳәынҭқарратә университет ажурналистикатә факультет ашҟа. Ахԥатәи акурс ахь дрыдыркылоит, аха ичымазара иахҟьаны шықәсык ашьҭахь Аԥсныҟа дхынҳәуеит. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҟны иҵара хиркәшоит 1984 ш. рзы.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы аус иухьан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»,1983), ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор еиҵбыс (1984), ажурнал «Алашара» апроза аҟәша аиҳабыс (1984-1985), ашьҭахь - аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1985-2004).
2004 ш. апрель 15 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла изаамҭанымыз Х-тәи аизара ду аҟны далырхуеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы араҟа аус иуан.
Ажурнал аҿы иусура хада инаваргыланы акыр шықәса арадиои ателехәаԥшреи рҿы имҩаԥигон алитературатә дырраҭарақәа «Абырлаш», «Ажәа абжьы». Аԥсны акультуратәи ауаажәларратәи ԥсҭазаара далахәын.
Ажәеинраалақәеи астатиа кьаҿқәеи рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Аидгылара», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Литературная Россия» уҳәа. Иргәылоуп аизга "Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит" (2015); "Аԥсуа поезиа антологиа" ([[Аҟәа]] - [[Москва]], 2001) аиҭаҭыжьра (Аҟәа - Москва, 2009); "Ҳаамҭазтәи Евразиа ашәҟәыҩҩцәа рантологиа" (2018, аурысшәеи англыз бызшәеи рахь аиҭагақәа) уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа еидызкыло 24 шәҟәы, иара убасгьы иҩымҭақәа еиҭаганы ирнылахьеит Аҟәеи Москвеи еиуеиԥшым альманахқәеи агазеҭқәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Урҭ аблақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Шьазинагьы илҭахын анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1986.
*Агәҭыха. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Иацтәи амш абжьы. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Нарсоу. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Мышьҭабзиа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1994.
*Адгьыл гәалак амоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҩызаратә шаржқәа. Аҟәа, 1995.
*Ануаа рхәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа.
*1995.
*Сыԥсадгьыл заҵәуп. Ажәабжьқәеи аиҭагамҭақәеи. Аҟәа, 1998.
*Сыԥхыӡ ссир. Алирикатә жәеинраалақәа. Аҟәа ,1999.
*Уламыс уашьҭуам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Арашь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Рыбжьы наҩит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Асас. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа,2005.
*Амш хәашьқәа цеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Издыруада дыҵәҩаншьапхар. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2009.
*Аизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2011, Алԥха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2013.
*Ардәына. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*Ауаа разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Аамҭа иазымҵәахыз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Анасыԥ амҵәыжәҩақәа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аессеқәа. Аиҭагақәа. Москва, 2019.
*урысшәала: Тревожная ночь. Рассказы. Сухум, 2023.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940-941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagulaa-anatolij-yankovich Лагулаа Анатолий Янкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-anatoli-iank%D3%99a-i%D2%A7a Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1961 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Лагәлаақәа]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 15 рзы иԥсыз]]
3s7opgcnfatxt3im32r7fg8a4a8d3b4
171464
171326
2026-08-06T18:42:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171464
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа
|даҽа ахьӡ=Анатолий Янкович Лагулаа
|афото=Лагулаа Анатолий Янкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа
|аира арыцхә={{date|1|6|1961}}
|аира аҭыԥ=ш. Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|15|2|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист}}
'''Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа''' ({{lang-ru|Анатолий Янкович Лагулаа}}; {{date|1|6|1961}} ш. Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла - {{date|15|2|2026}}) - аԥсуа поет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1989), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2010, ишәҟәы «Амш хәашьқәа цеит» азы), Т. Шь. Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2016). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1978 ш. рзы Ҷлоутәи абжьаратә школ даналга 1979 ш. рзы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. Ахԥатәи акурс анхиркәша, 1982 ш. рзы диасуеит М. А. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи Аҳәынҭқарратә университет ажурналистикатә факультет ашҟа. Ахԥатәи акурс ахь дрыдыркылоит, аха ичымазара иахҟьаны шықәсык ашьҭахь Аԥсныҟа дхынҳәуеит. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҟны иҵара хиркәшоит 1984 ш. рзы.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы аус иухьан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»,1983), ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор еиҵбыс (1984), ажурнал «Алашара» апроза аҟәша аиҳабыс (1984-1985), ашьҭахь - аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1985-2004).
2004 ш. апрель 15 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла изаамҭанымыз Х-тәи аизара ду аҟны далырхуеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы араҟа аус иуан.
Ажурнал аҿы иусура хада инаваргыланы акыр шықәса арадиои ателехәаԥшреи рҿы имҩаԥигон алитературатә дырраҭарақәа «Абырлаш», «Ажәа абжьы». Аԥсны акультуратәи ауаажәларратәи ԥсҭазаара далахәын.
Ажәеинраалақәеи астатиа кьаҿқәеи рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Аидгылара», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Литературная Россия» уҳәа. Иргәылоуп аизга "Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит" (2015); "Аԥсуа поезиа антологиа" ([[Аҟәа]] - [[Москва]], 2001) аиҭаҭыжьра (Аҟәа - Москва, 2009); "Ҳаамҭазтәи Евразиа ашәҟәыҩҩцәа рантологиа" (2018, аурысшәеи англыз бызшәеи рахь аиҭагақәа) уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа еидызкыло 24 шәҟәы, иара убасгьы иҩымҭақәа еиҭаганы ирнылахьеит Аҟәеи Москвеи еиуеиԥшым альманахқәеи агазеҭқәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Урҭ аблақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Шьазинагьы илҭахын анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1986.
*Агәҭыха. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Иацтәи амш абжьы. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Нарсоу. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Мышьҭабзиа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1994.
*Адгьыл гәалак амоуп. Ажәеинраалақәа. Аиҩызаратә шаржқәа. Аҟәа, 1995.
*Ануаа рхәы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа.
*1995.
*Сыԥсадгьыл заҵәуп. Ажәабжьқәеи аиҭагамҭақәеи. Аҟәа, 1998.
*Сыԥхыӡ ссир. Алирикатә жәеинраалақәа. Аҟәа ,1999.
*Уламыс уашьҭуам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Арашь. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа – Маиҟәаԥ, 2004.
*Рыбжьы наҩит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Асас. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа,2005.
*Амш хәашьқәа цеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Издыруада дыҵәҩаншьапхар. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2009.
*Аизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2011, Алԥха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2013.
*Ардәына. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2014.
*Ауаа разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Аамҭа иазымҵәахыз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
*Анасыԥ амҵәыжәҩақәа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аессеқәа. Аиҭагақәа. Москва, 2019.
*урысшәала: Тревожная ночь. Рассказы. Сухум, 2023.
==Алитература==
*{{Аԥпа|940-941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagulaa-anatolij-yankovich Лагулаа Анатолий Янкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-anatoli-iank%D3%99a-i%D2%A7a Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1961 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Лагәлаақәа]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 15 рзы иԥсыз]]
pzqjx9czpgyoeicnb9d1romzb2mg86m
Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа
0
24347
171124
170265
2026-08-06T17:55:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171124
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьапуа Зураб Џьота-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джапуа Зураб Джотович
|афото=Dzhapua Zurab.JPG
|афото ахҵара=Џьапуа Зураб Џьота-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|4|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорист, акритик, апоет
}}
'''Џьапуа Зураб Џьота-иԥа''' ({{lang-ru|Джапуа Зураб Джотович}}; {{date|16|4|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорист, акритик, апоет. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2004), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор (2005). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәалеи (ажәеинраалақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (аҭҵаамҭақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьынатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1984), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аспирантура «афольклористика» азаанаҭ ала (1989). 1989 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа абри атемала: «Аԥсуа Нарҭтә епос: асиужетқәа рсистемала. Апоетика. Астиль».
1989 ш. август инаркны аусура далагоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989-1992), аҭҵаарадырратә усзуҩыс (1992-1995), афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 1991 ш. иара иаԥшьгарала иаԥҵаз аԥсуа фольклор алаборатириа аиҳабыс, аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩыс (1996-1999). 1999-2001 шш. раан – Аԥсуаҭҵаара аинститут аиҳабы аҭҵаарадырратә усуразы ихаҭыԥуаҩ, 2011 ш. инаркны – аинститут афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы хада. 2013 ш. декабр 23 рзы З. Џьапуа далхын Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ахадас. Аамҭакала аус иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны: 1990 ш. инаркны – арҵаҩы еиҳабыс, 2000 ш. нахыс – адоцентс, 2005ш. инадыркны – аԥсуа литература акафедра апрофессор, 2011 ш. ииуль нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны ихаҭа иаԥшьгарала, афольклортә лабораториа абазала иаԥҵахаз Нарҭдырреи адәынтәи афольклористикеи Рцентр аиҳабыс дыҟан.
2004 ш. апрель инаркны [[Москва]], Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит адоктортә диссертациа абри атемала: «Сасрыҟәеи Абрыскьыли ирызкны Аԥсуа архаикатә ҳәамҭақәа. (Кавказтәи аепикатә рҿиара иаҿырԥшны атекстқәа рсистематизациеи ринтерпритациеи)».
З. Џьапуа раԥхьатәи истатиа «Ақәыԥшра агәеисыбжь» 1980 ш. ажурнал «Алашара» афбатәи аномер ианылеит. Уи азкын апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Еҵәаџьаа».
Авторс дрымоуп 160 инареиҳаны аусумҭақәа, абрахь иалоуп амонографиақәеи, астатиақәеи, аматериалқәеи еидызкыло жәаҩа шәҟәы. Афольклорҭҵаара иазку истатиақәа иреиуоуп: «Систематизациа текстов абхазского Нартского эпоса» (Фольклор: Проблемы тезауруса. М., 1994; Протогипербола или Фантастический атрибут в нартском эпосе абхазов» (Нартский эпос «кавказское языкознание : (Материалы VI Международного коллоквиума Европейкого общества кавказологов. Республика Адыгея, 23-25 июня. 1992). Майкоп, 1994; Артур Аншбеи уи ифольклортә анҵамҭақәеи рышәҟәы…» Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа (Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстқәа ирхиеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи ациҵеит З. Џь. Џьапуа. [[Аҟәа]], 1995; Особенности абхазских фольклорных рукописей А. Н. Генко 1928 г. (Ранние записи абхазского фольклора. (Из рукописей А. Н. Генко). Сухум, 2001; Систематика и интерпретациа сюжетов о гибели Сасрыкуа в абхазском нартском эпосе (Этнопоэтика и традиция: К 70-летию члена-корреспондента РАН В. М. Гацака. М., 2004; «Абхазские и осетинские нартские сказания о Сасрыкуа (Сослане) Созырыко (Опыт сравнительного Указателя) (Кавказоведение: опыт исследовании: Материалы Международной научной конференции. (Владикавказ, 13-14 октября 2005г.). Владикавказ, 2006; Иножанровые проявления в эпическом контексте (на материале абхазского нартского эпоса (Первый Всероссийский конгресс фольклористов. Сборник докладов. М., 2006. Т. III; Семантика нартского сюжета о добывании огня (Армянский Эпос «Сосна црер» и всемирное эпическое наследие. Ереван, 2006; «Сюжетные параллели абхазских и балкарокарачаевских нартских сказании о Сасрыкуа» (Сосуруке). (Опыт сравнительного Указателя). Caucasus philologia. 2006. №1; Сюжетные комбинации в Кавказской нартиаде (на абхазском материале) (Горизонты современного гуманитарного знания. К 80-летию академика Г. Г. Гамзатова. М. 2008; Нартский эпос в контексте культур Древней Анатолии (о розысканиях хеттолога В. Г. Ардзинбы II Типология, взаимосвязи и нацианальная специфика фольклора народов Дагестана и Северного Кавказа: Материалы Международной научной конференции. 19-21 октября 2010г., Махачкала, 2010; Фольклорно-экспедиционный проект «Абхазы в Турции»: история собирательской работы II Народная культура сегодня и проблемы ее изучения. Сборник статей: Материалы научной региональной конференции 2012 г., Воронеж, 2012 (Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. Вып. ХII).
З. Џьапуа икьыԥхьит иара убас ихаҭа еизигаз имаҷымкәа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭатә аԥҵамҭақәа: Аԥсуа ҳәамҭақәа. Аҟәа, 2000, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор. Артур Аншба ианҵамаҭақәа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор заатәи анҵамҭақәа: (А. Н. Генко инапылаҩырақәа рҟнытә). Аҟәа, 2001, аԥсышәала; Гәажәба М. Хәырбыц иӡыхь: Агәаанагарақәа. Агәаларшәарақәа. Аҳәамҭақәа. Аҟәа, 2006, аԥсышәала. (Р. Ҳ. Гәажәбеи иареи еилахәны); Аԥсуа фольклор адаҟьақәа. Аҟәа, 2008 (Џь. Хьиутти иареи еилахәны). (атекстқәа – аԥсышәалеи англыз бызшәалеи). Ҭырқәтәыла аԥсуа фольклор анҵамҭақәа. Актәи аҭыжьымҭа: Нарҭаа (З. Џь. Џьапуа иредакциала; Еиқәдыршәеит: З. Џь. Џьапуа, А. П. Какоба, Н. С. Барцыц. Аҟәа, 2014, аԥсышәала; Эволюция эпической традиции. К 80-летию академика АН Абхазии Шоты Хичовича Салакая (отвественный редактор и составитель З. Дж. Джапуа. Сухум, 2014.
З. Џьапуа авторс дрымоуп иара убас алитература-критикатә статиақәеи ашәҟәқәеи; урҭ рызкуп ҳаамҭазтәи аԥсуа поезиа, Г. Аламиа, Р. Смыр, Е. Басариа, Д. Наҷҟьебиа, А. Лагәлаа уҳәа рырҿиамҭақәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазкуп ишәҟәы «Отаԥ хәыҷы инаркны Гәымсҭанӡа. Аибашьҩи аибашьцәа рҳәамҭақәеи» (Аҟәа, 1994).
З. Џьапуа иажәеинраалақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) рҟны.
==Абиблиографиа==
*Агәаанагара. (Алитература-критикатә статиақәеи аҭҵаамҭақәеи). Аҟәа, 1990.
*Нартский эпос абхазов. Сюжетно-тематическая и поэтика-стилевая система. Сухум, 1995.
*Абхазские архаические сказания о Сасрыкуа и Абрыскиле. (Систематика и интерпретация текстов о сопоставлении с кавказским эпическим творчеством. Тексты, переводы, комментарии). Сухум, 2003.
*Аԥсуа фольклори алитературеи рзы згәаҭарақәак. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhapua-zurab-dzhotovich Джапуа Зураб Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fapua-zurab-%D1%9Fota-i%D2%A7a Џьапуа Зураб Џьота-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Џьапуаа]][[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]}}
rymqow2gnd5kiw43thfod7s842rke6s
171257
171124
2026-08-06T18:08:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171257
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьапуа Зураб Џьота-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джапуа Зураб Джотович
|афото=Dzhapua Zurab.JPG
|афото ахҵара=Џьапуа Зураб Џьота-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|4|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорист, акритик, апоет
}}
'''Џьапуа Зураб Џьота-иԥа''' ({{lang-ru|Джапуа Зураб Джотович}}; {{date|16|4|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорист, акритик, апоет. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2004), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор (2005). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәалеи (ажәеинраалақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (аҭҵаамҭақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьынатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1984), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аспирантура «афольклористика» азаанаҭ ала (1989). 1989 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа абри атемала: «Аԥсуа Нарҭтә епос: асиужетқәа рсистемала. Апоетика. Астиль».
1989 ш. август инаркны аусура далагоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989-1992), аҭҵаарадырратә усзуҩыс (1992-1995), афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 1991 ш. иара иаԥшьгарала иаԥҵаз аԥсуа фольклор алаборатириа аиҳабыс, аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩыс (1996-1999). 1999-2001 шш. раан – Аԥсуаҭҵаара аинститут аиҳабы аҭҵаарадырратә усуразы ихаҭыԥуаҩ, 2011 ш. инаркны – аинститут афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы хада. 2013 ш. декабр 23 рзы З. Џьапуа далхын Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ахадас. Аамҭакала аус иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны: 1990 ш. инаркны – арҵаҩы еиҳабыс, 2000 ш. нахыс – адоцентс, 2005ш. инадыркны – аԥсуа литература акафедра апрофессор, 2011 ш. ииуль нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны ихаҭа иаԥшьгарала, афольклортә лабораториа абазала иаԥҵахаз Нарҭдырреи адәынтәи афольклористикеи Рцентр аиҳабыс дыҟан.
2004 ш. апрель инаркны [[Москва]], Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит адоктортә диссертациа абри атемала: «Сасрыҟәеи Абрыскьыли ирызкны Аԥсуа архаикатә ҳәамҭақәа. (Кавказтәи аепикатә рҿиара иаҿырԥшны атекстқәа рсистематизациеи ринтерпритациеи)».
З. Џьапуа раԥхьатәи истатиа «Ақәыԥшра агәеисыбжь» 1980 ш. ажурнал «Алашара» афбатәи аномер ианылеит. Уи азкын апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Еҵәаџьаа».
Авторс дрымоуп 160 инареиҳаны аусумҭақәа, абрахь иалоуп амонографиақәеи, астатиақәеи, аматериалқәеи еидызкыло жәаҩа шәҟәы. Афольклорҭҵаара иазку истатиақәа иреиуоуп: «Систематизациа текстов абхазского Нартского эпоса» (Фольклор: Проблемы тезауруса. М., 1994; Протогипербола или Фантастический атрибут в нартском эпосе абхазов» (Нартский эпос «кавказское языкознание : (Материалы VI Международного коллоквиума Европейкого общества кавказологов. Республика Адыгея, 23-25 июня. 1992). Майкоп, 1994; Артур Аншбеи уи ифольклортә анҵамҭақәеи рышәҟәы…» Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа (Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстқәа ирхиеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи ациҵеит З. Џь. Џьапуа. [[Аҟәа]], 1995; Особенности абхазских фольклорных рукописей А. Н. Генко 1928 г. (Ранние записи абхазского фольклора. (Из рукописей А. Н. Генко). Сухум, 2001; Систематика и интерпретациа сюжетов о гибели Сасрыкуа в абхазском нартском эпосе (Этнопоэтика и традиция: К 70-летию члена-корреспондента РАН В. М. Гацака. М., 2004; «Абхазские и осетинские нартские сказания о Сасрыкуа (Сослане) Созырыко (Опыт сравнительного Указателя) (Кавказоведение: опыт исследовании: Материалы Международной научной конференции. (Владикавказ, 13-14 октября 2005г.). Владикавказ, 2006; Иножанровые проявления в эпическом контексте (на материале абхазского нартского эпоса (Первый Всероссийский конгресс фольклористов. Сборник докладов. М., 2006. Т. III; Семантика нартского сюжета о добывании огня (Армянский Эпос «Сосна црер» и всемирное эпическое наследие. Ереван, 2006; «Сюжетные параллели абхазских и балкарокарачаевских нартских сказании о Сасрыкуа» (Сосуруке). (Опыт сравнительного Указателя). Caucasus philologia. 2006. №1; Сюжетные комбинации в Кавказской нартиаде (на абхазском материале) (Горизонты современного гуманитарного знания. К 80-летию академика Г. Г. Гамзатова. М. 2008; Нартский эпос в контексте культур Древней Анатолии (о розысканиях хеттолога В. Г. Ардзинбы II Типология, взаимосвязи и нацианальная специфика фольклора народов Дагестана и Северного Кавказа: Материалы Международной научной конференции. 19-21 октября 2010г., Махачкала, 2010; Фольклорно-экспедиционный проект «Абхазы в Турции»: история собирательской работы II Народная культура сегодня и проблемы ее изучения. Сборник статей: Материалы научной региональной конференции 2012 г., Воронеж, 2012 (Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. Вып. ХII).
З. Џьапуа икьыԥхьит иара убас ихаҭа еизигаз имаҷымкәа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭатә аԥҵамҭақәа: Аԥсуа ҳәамҭақәа. Аҟәа, 2000, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор. Артур Аншба ианҵамаҭақәа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор заатәи анҵамҭақәа: (А. Н. Генко инапылаҩырақәа рҟнытә). Аҟәа, 2001, аԥсышәала; Гәажәба М. Хәырбыц иӡыхь: Агәаанагарақәа. Агәаларшәарақәа. Аҳәамҭақәа. Аҟәа, 2006, аԥсышәала. (Р. Ҳ. Гәажәбеи иареи еилахәны); Аԥсуа фольклор адаҟьақәа. Аҟәа, 2008 (Џь. Хьиутти иареи еилахәны). (атекстқәа – аԥсышәалеи англыз бызшәалеи). Ҭырқәтәыла аԥсуа фольклор анҵамҭақәа. Актәи аҭыжьымҭа: Нарҭаа (З. Џь. Џьапуа иредакциала; Еиқәдыршәеит: З. Џь. Џьапуа, А. П. Какоба, Н. С. Барцыц. Аҟәа, 2014, аԥсышәала; Эволюция эпической традиции. К 80-летию академика АН Абхазии Шоты Хичовича Салакая (отвественный редактор и составитель З. Дж. Джапуа. Сухум, 2014.
З. Џьапуа авторс дрымоуп иара убас алитература-критикатә статиақәеи ашәҟәқәеи; урҭ рызкуп ҳаамҭазтәи аԥсуа поезиа, Г. Аламиа, Р. Смыр, Е. Басариа, Д. Наҷҟьебиа, А. Лагәлаа уҳәа рырҿиамҭақәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазкуп ишәҟәы «Отаԥ хәыҷы инаркны Гәымсҭанӡа. Аибашьҩи аибашьцәа рҳәамҭақәеи» (Аҟәа, 1994).
З. Џьапуа иажәеинраалақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) рҟны.
==Абиблиографиа==
*Агәаанагара. (Алитература-критикатә статиақәеи аҭҵаамҭақәеи). Аҟәа, 1990.
*Нартский эпос абхазов. Сюжетно-тематическая и поэтика-стилевая система. Сухум, 1995.
*Абхазские архаические сказания о Сасрыкуа и Абрыскиле. (Систематика и интерпретация текстов о сопоставлении с кавказским эпическим творчеством. Тексты, переводы, комментарии). Сухум, 2003.
*Аԥсуа фольклори алитературеи рзы згәаҭарақәак. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhapua-zurab-dzhotovich Джапуа Зураб Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fapua-zurab-%D1%9Fota-i%D2%A7a Џьапуа Зураб Џьота-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Џьапуаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
0bszej2yf9o6qmnrcg0am25yxgz0sff
171390
171257
2026-08-06T18:39:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171390
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Зураб Џьота-иԥа Џьапуа
|даҽа ахьӡ=Зураб Джотович Джапуа
|афото=Dzhapua Zurab.JPG
|афото ахҵара=Зураб Џьота-иԥа Џьапуа
|аира арыцхә={{date|16|4|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аусура=аԥсуа фольклорист, акритик, апоет
}}
'''Зураб Џьота-иԥа Џьапуа''' ({{lang-ru|Зураб Джотович Джапуа}}; {{date|16|4|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорист, акритик, апоет. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2004), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор (2005). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәалеи (ажәеинраалақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (аҭҵаамҭақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьынатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1984), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аспирантура «афольклористика» азаанаҭ ала (1989). 1989 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа абри атемала: «Аԥсуа Нарҭтә епос: асиужетқәа рсистемала. Апоетика. Астиль».
1989 ш. август инаркны аусура далагоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989-1992), аҭҵаарадырратә усзуҩыс (1992-1995), афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 1991 ш. иара иаԥшьгарала иаԥҵаз аԥсуа фольклор алаборатириа аиҳабыс, аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩыс (1996-1999). 1999-2001 шш. раан – Аԥсуаҭҵаара аинститут аиҳабы аҭҵаарадырратә усуразы ихаҭыԥуаҩ, 2011 ш. инаркны – аинститут афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы хада. 2013 ш. декабр 23 рзы З. Џьапуа далхын Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ахадас. Аамҭакала аус иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны: 1990 ш. инаркны – арҵаҩы еиҳабыс, 2000 ш. нахыс – адоцентс, 2005ш. инадыркны – аԥсуа литература акафедра апрофессор, 2011 ш. ииуль нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны ихаҭа иаԥшьгарала, афольклортә лабораториа абазала иаԥҵахаз Нарҭдырреи адәынтәи афольклористикеи Рцентр аиҳабыс дыҟан.
2004 ш. апрель инаркны [[Москва]], Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит адоктортә диссертациа абри атемала: «Сасрыҟәеи Абрыскьыли ирызкны Аԥсуа архаикатә ҳәамҭақәа. (Кавказтәи аепикатә рҿиара иаҿырԥшны атекстқәа рсистематизациеи ринтерпритациеи)».
З. Џьапуа раԥхьатәи истатиа «Ақәыԥшра агәеисыбжь» 1980 ш. ажурнал «Алашара» афбатәи аномер ианылеит. Уи азкын апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Еҵәаџьаа».
Авторс дрымоуп 160 инареиҳаны аусумҭақәа, абрахь иалоуп амонографиақәеи, астатиақәеи, аматериалқәеи еидызкыло жәаҩа шәҟәы. Афольклорҭҵаара иазку истатиақәа иреиуоуп: «Систематизациа текстов абхазского Нартского эпоса» (Фольклор: Проблемы тезауруса. М., 1994; Протогипербола или Фантастический атрибут в нартском эпосе абхазов» (Нартский эпос «кавказское языкознание : (Материалы VI Международного коллоквиума Европейкого общества кавказологов. Республика Адыгея, 23-25 июня. 1992). Майкоп, 1994; Артур Аншбеи уи ифольклортә анҵамҭақәеи рышәҟәы…» Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа (Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстқәа ирхиеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи ациҵеит З. Џь. Џьапуа. [[Аҟәа]], 1995; Особенности абхазских фольклорных рукописей А. Н. Генко 1928 г. (Ранние записи абхазского фольклора. (Из рукописей А. Н. Генко). Сухум, 2001; Систематика и интерпретациа сюжетов о гибели Сасрыкуа в абхазском нартском эпосе (Этнопоэтика и традиция: К 70-летию члена-корреспондента РАН В. М. Гацака. М., 2004; «Абхазские и осетинские нартские сказания о Сасрыкуа (Сослане) Созырыко (Опыт сравнительного Указателя) (Кавказоведение: опыт исследовании: Материалы Международной научной конференции. (Владикавказ, 13-14 октября 2005г.). Владикавказ, 2006; Иножанровые проявления в эпическом контексте (на материале абхазского нартского эпоса (Первый Всероссийский конгресс фольклористов. Сборник докладов. М., 2006. Т. III; Семантика нартского сюжета о добывании огня (Армянский Эпос «Сосна црер» и всемирное эпическое наследие. Ереван, 2006; «Сюжетные параллели абхазских и балкарокарачаевских нартских сказании о Сасрыкуа» (Сосуруке). (Опыт сравнительного Указателя). Caucasus philologia. 2006. №1; Сюжетные комбинации в Кавказской нартиаде (на абхазском материале) (Горизонты современного гуманитарного знания. К 80-летию академика Г. Г. Гамзатова. М. 2008; Нартский эпос в контексте культур Древней Анатолии (о розысканиях хеттолога В. Г. Ардзинбы II Типология, взаимосвязи и нацианальная специфика фольклора народов Дагестана и Северного Кавказа: Материалы Международной научной конференции. 19-21 октября 2010г., Махачкала, 2010; Фольклорно-экспедиционный проект «Абхазы в Турции»: история собирательской работы II Народная культура сегодня и проблемы ее изучения. Сборник статей: Материалы научной региональной конференции 2012 г., Воронеж, 2012 (Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. Вып. ХII).
З. Џьапуа икьыԥхьит иара убас ихаҭа еизигаз имаҷымкәа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭатә аԥҵамҭақәа: Аԥсуа ҳәамҭақәа. Аҟәа, 2000, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор. Артур Аншба ианҵамаҭақәа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор заатәи анҵамҭақәа: (А. Н. Генко инапылаҩырақәа рҟнытә). Аҟәа, 2001, аԥсышәала; Гәажәба М. Хәырбыц иӡыхь: Агәаанагарақәа. Агәаларшәарақәа. Аҳәамҭақәа. Аҟәа, 2006, аԥсышәала. (Р. Ҳ. Гәажәбеи иареи еилахәны); Аԥсуа фольклор адаҟьақәа. Аҟәа, 2008 (Џь. Хьиутти иареи еилахәны). (атекстқәа – аԥсышәалеи англыз бызшәалеи). Ҭырқәтәыла аԥсуа фольклор анҵамҭақәа. Актәи аҭыжьымҭа: Нарҭаа (З. Џь. Џьапуа иредакциала; Еиқәдыршәеит: З. Џь. Џьапуа, А. П. Какоба, Н. С. Барцыц. Аҟәа, 2014, аԥсышәала; Эволюция эпической традиции. К 80-летию академика АН Абхазии Шоты Хичовича Салакая (отвественный редактор и составитель З. Дж. Джапуа. Сухум, 2014.
З. Џьапуа авторс дрымоуп иара убас алитература-критикатә статиақәеи ашәҟәқәеи; урҭ рызкуп ҳаамҭазтәи аԥсуа поезиа, Г. Аламиа, Р. Смыр, Е. Басариа, Д. Наҷҟьебиа, А. Лагәлаа уҳәа рырҿиамҭақәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазкуп ишәҟәы «Отаԥ хәыҷы инаркны Гәымсҭанӡа. Аибашьҩи аибашьцәа рҳәамҭақәеи» (Аҟәа, 1994).
З. Џьапуа иажәеинраалақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) рҟны.
==Абиблиографиа==
*Агәаанагара. (Алитература-критикатә статиақәеи аҭҵаамҭақәеи). Аҟәа, 1990.
*Нартский эпос абхазов. Сюжетно-тематическая и поэтика-стилевая система. Сухум, 1995.
*Абхазские архаические сказания о Сасрыкуа и Абрыскиле. (Систематика и интерпретация текстов о сопоставлении с кавказским эпическим творчеством. Тексты, переводы, комментарии). Сухум, 2003.
*Аԥсуа фольклори алитературеи рзы згәаҭарақәак. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhapua-zurab-dzhotovich Джапуа Зураб Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fapua-zurab-%D1%9Fota-i%D2%A7a Џьапуа Зураб Џьота-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Џьапуаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
tq3quc370h47axeklau213khhigvhis
171566
171390
2026-08-06T20:20:09Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171566
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Зураб Џьота-иԥа Џьапуа
|даҽа ахьӡ=Зураб Джотович Джапуа
|афото=Dzhapua Zurab.JPG
|афото ахҵара=Зураб Џьота-иԥа Џьапуа
|аира арыцхә={{date|16|4|1960}}
|аира аҭыԥ=[[Ҭхьына]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа фольклорист, акритик, апоет
}}
'''Зураб Џьота-иԥа Џьапуа''' ({{lang-ru|Зураб Джотович Джапуа}}; {{date|16|4|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа) – аԥсуа фольклорист, акритик, апоет. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2004), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор (2005). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуеит аԥсышәалеи (ажәеинраалақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (аҭҵаамҭақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьынатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша (1984), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аспирантура «афольклористика» азаанаҭ ала (1989). 1989 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа абри атемала: «Аԥсуа Нарҭтә епос: асиужетқәа рсистемала. Апоетика. Астиль».
1989 ш. август инаркны аусура далагоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989-1992), аҭҵаарадырратә усзуҩыс (1992-1995), афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 1991 ш. иара иаԥшьгарала иаԥҵаз аԥсуа фольклор алаборатириа аиҳабыс, аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩыс (1996-1999). 1999-2001 шш. раан – Аԥсуаҭҵаара аинститут аиҳабы аҭҵаарадырратә усуразы ихаҭыԥуаҩ, 2011 ш. инаркны – аинститут афольклор аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩы хада. 2013 ш. декабр 23 рзы З. Џьапуа далхын Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ахадас. Аамҭакала аус иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны: 1990 ш. инаркны – арҵаҩы еиҳабыс, 2000 ш. нахыс – адоцентс, 2005ш. инадыркны – аԥсуа литература акафедра апрофессор, 2011 ш. ииуль нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны ихаҭа иаԥшьгарала, афольклортә лабораториа абазала иаԥҵахаз Нарҭдырреи адәынтәи афольклористикеи Рцентр аиҳабыс дыҟан.
2004 ш. апрель инаркны [[Москва]], Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит адоктортә диссертациа абри атемала: «Сасрыҟәеи Абрыскьыли ирызкны Аԥсуа архаикатә ҳәамҭақәа. (Кавказтәи аепикатә рҿиара иаҿырԥшны атекстқәа рсистематизациеи ринтерпритациеи)».
З. Џьапуа раԥхьатәи истатиа «Ақәыԥшра агәеисыбжь» 1980 ш. ажурнал «Алашара» афбатәи аномер ианылеит. Уи азкын апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Еҵәаџьаа».
Авторс дрымоуп 160 инареиҳаны аусумҭақәа, абрахь иалоуп амонографиақәеи, астатиақәеи, аматериалқәеи еидызкыло жәаҩа шәҟәы. Афольклорҭҵаара иазку истатиақәа иреиуоуп: «Систематизациа текстов абхазского Нартского эпоса» (Фольклор: Проблемы тезауруса. М., 1994; Протогипербола или Фантастический атрибут в нартском эпосе абхазов» (Нартский эпос «кавказское языкознание : (Материалы VI Международного коллоквиума Европейкого общества кавказологов. Республика Адыгея, 23-25 июня. 1992). Майкоп, 1994; Артур Аншбеи уи ифольклортә анҵамҭақәеи рышәҟәы…» Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа (Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстқәа ирхиеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи ациҵеит З. Џь. Џьапуа. [[Аҟәа]], 1995; Особенности абхазских фольклорных рукописей А. Н. Генко 1928 г. (Ранние записи абхазского фольклора. (Из рукописей А. Н. Генко). Сухум, 2001; Систематика и интерпретациа сюжетов о гибели Сасрыкуа в абхазском нартском эпосе (Этнопоэтика и традиция: К 70-летию члена-корреспондента РАН В. М. Гацака. М., 2004; «Абхазские и осетинские нартские сказания о Сасрыкуа (Сослане) Созырыко (Опыт сравнительного Указателя) (Кавказоведение: опыт исследовании: Материалы Международной научной конференции. (Владикавказ, 13-14 октября 2005г.). Владикавказ, 2006; Иножанровые проявления в эпическом контексте (на материале абхазского нартского эпоса (Первый Всероссийский конгресс фольклористов. Сборник докладов. М., 2006. Т. III; Семантика нартского сюжета о добывании огня (Армянский Эпос «Сосна црер» и всемирное эпическое наследие. Ереван, 2006; «Сюжетные параллели абхазских и балкарокарачаевских нартских сказании о Сасрыкуа» (Сосуруке). (Опыт сравнительного Указателя). Caucasus philologia. 2006. №1; Сюжетные комбинации в Кавказской нартиаде (на абхазском материале) (Горизонты современного гуманитарного знания. К 80-летию академика Г. Г. Гамзатова. М. 2008; Нартский эпос в контексте культур Древней Анатолии (о розысканиях хеттолога В. Г. Ардзинбы II Типология, взаимосвязи и нацианальная специфика фольклора народов Дагестана и Северного Кавказа: Материалы Международной научной конференции. 19-21 октября 2010г., Махачкала, 2010; Фольклорно-экспедиционный проект «Абхазы в Турции»: история собирательской работы II Народная культура сегодня и проблемы ее изучения. Сборник статей: Материалы научной региональной конференции 2012 г., Воронеж, 2012 (Афанасьевский сборник. Материалы и исследования. Вып. ХII).
З. Џьапуа икьыԥхьит иара убас ихаҭа еизигаз имаҷымкәа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭатә аԥҵамҭақәа: Аԥсуа ҳәамҭақәа. Аҟәа, 2000, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор. Артур Аншба ианҵамаҭақәа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала; Аԥсуа фольклор заатәи анҵамҭақәа: (А. Н. Генко инапылаҩырақәа рҟнытә). Аҟәа, 2001, аԥсышәала; Гәажәба М. Хәырбыц иӡыхь: Агәаанагарақәа. Агәаларшәарақәа. Аҳәамҭақәа. Аҟәа, 2006, аԥсышәала. (Р. Ҳ. Гәажәбеи иареи еилахәны); Аԥсуа фольклор адаҟьақәа. Аҟәа, 2008 (Џь. Хьиутти иареи еилахәны). (атекстқәа – аԥсышәалеи англыз бызшәалеи). Ҭырқәтәыла аԥсуа фольклор анҵамҭақәа. Актәи аҭыжьымҭа: Нарҭаа (З. Џь. Џьапуа иредакциала; Еиқәдыршәеит: З. Џь. Џьапуа, А. П. Какоба, Н. С. Барцыц. Аҟәа, 2014, аԥсышәала; Эволюция эпической традиции. К 80-летию академика АН Абхазии Шоты Хичовича Салакая (отвественный редактор и составитель З. Дж. Джапуа. Сухум, 2014.
З. Џьапуа авторс дрымоуп иара убас алитература-критикатә статиақәеи ашәҟәқәеи; урҭ рызкуп ҳаамҭазтәи аԥсуа поезиа, Г. Аламиа, Р. Смыр, Е. Басариа, Д. Наҷҟьебиа, А. Лагәлаа уҳәа рырҿиамҭақәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазкуп ишәҟәы «Отаԥ хәыҷы инаркны Гәымсҭанӡа. Аибашьҩи аибашьцәа рҳәамҭақәеи» (Аҟәа, 1994).
З. Џьапуа иажәеинраалақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә» (Аҟәа – Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) рҟны.
==Абиблиографиа==
*Агәаанагара. (Алитература-критикатә статиақәеи аҭҵаамҭақәеи). Аҟәа, 1990.
*Нартский эпос абхазов. Сюжетно-тематическая и поэтика-стилевая система. Сухум, 1995.
*Абхазские архаические сказания о Сасрыкуа и Абрыскиле. (Систематика и интерпретация текстов о сопоставлении с кавказским эпическим творчеством. Тексты, переводы, комментарии). Сухум, 2003.
*Аԥсуа фольклори алитературеи рзы згәаҭарақәак. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhapua-zurab-dzhotovich Джапуа Зураб Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fapua-zurab-%D1%9Fota-i%D2%A7a Џьапуа Зураб Џьота-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Џьапуаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аушьҭымҭацәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
hzhddb66y0fd1fhkl7g3bx0i4nbj784
Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа
0
24348
171076
170332
2026-08-06T15:07:41Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа]] в [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]]: Surname and patronymic corrected per native-speaker review: Хәарцкиа -> Хәарцкьиа, Иван -> Иуан.
170332
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәарцкиа Игор Иван-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хварцкия Игорь Иванович
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәарцкиа Игор Иван-иԥа
}}
'''Хәарцкиа Игор Иван-иԥа''' ({{lang-ru|Хварцкия Игорь Иванович}}; 15.05.1955, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:Хәарцкиаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
piw7otykymi0x8xsdgt30fpcindl527
171078
171076
2026-08-06T15:07:43Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171078
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хварцкия Игорь Иванович
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
}}
'''Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Хварцкия Игорь Иванович}}; 15.05.1955, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:Хәарцкиаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
7ebqejnh6iia67yv1nill499vdzdigo
171117
171078
2026-08-06T15:43:31Z
Nart17
17397
Use the corrected surname in the body text as well as the title.
171117
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хварцкия Игорь Иванович
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
}}
'''Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Хварцкия Игорь Иванович}}; 15.05.1955, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:Хәарцкиаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
qsszxr4iv7wymjqterdnv4vosl6z3q2
171229
171117
2026-08-06T17:59:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171229
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хварцкия Игорь Иванович
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
}}
'''Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Хварцкия Игорь Иванович}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:Хәарцкиаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
qsk3cb81gcscnc3vrph6am2chaou15u
171358
171229
2026-08-06T18:11:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171358
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хварцкия Игорь Иванович
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа
}}
'''Хәарцкьиа Игор Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Хварцкия Игорь Иванович}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
bpolrj58kuiwum6re9zjbofsqii57sp
171499
171358
2026-08-06T18:43:13Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171499
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|даҽа ахьӡ=Игорь Иванович Хварцкия
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
}}
'''Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа''' ({{lang-ru|Игорь Иванович Хварцкия}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
lpyxjs1p3l6jfarae4287ip5g8h3lr7
171553
171499
2026-08-06T19:15:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171553
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|даҽа ахьӡ=Игорь Иванович Хварцкия
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа''' ({{lang-ru|Игорь Иванович Хварцкия}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
trhold34rrwlm4ijyp7i5fn1p5xz872
171558
171553
2026-08-06T20:02:31Z
Fraxinus.cs
8381
/* Алитература */
171558
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|даҽа ахьӡ=Игорь Иванович Хварцкия
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа''' ({{lang-ru|Игорь Иванович Хварцкия}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
jijwhu7sv6v1je26cvld17eokjft1dc
171646
171558
2026-08-06T20:22:49Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171646
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|даҽа ахьӡ=Игорь Иванович Хварцкия
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Жәандәырԥшь ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа''' ({{lang-ru|Игорь Иванович Хварцкия}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
ofvx8vtxvouxcj1ll4p7rywcpcyj9dr
171675
171646
2026-08-07T01:32:19Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
171675
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|даҽа ахьӡ=Игорь Иванович Хварцкия
|афото=Хварцкия Игорь Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Жәандәырԥшь ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
|аира арыцхә={{date|15|5|1955}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Игор Иуан-иԥа Хәарцкьиа''' ({{lang-ru|Игорь Иванович Хварцкия}}; {{date|15|5|1955}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Урыстәыла ажурналистцәеи Реидгылеи, ажурналистцәа Реидгылақәа жәларбжьаратәи рконфедерациеи рлахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла (2003). Дҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (апублицистика).
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1972), ашьҭахь дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. Иҵара хиркәшеит 1977 шықәсазы.
1979 ш. инаркны аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша акорреспондентс. 1980-1983 шш. раан – Аԥсуа радио акорреспондент. 1985 ш. нахыс аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс дыҟан, нас, еиуеиԥшым ашықәсқәа раан, аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз акьыԥхь азы аусбарҭаҿы, агазеҭ «Республика Абхазия» акорреспондентс. Урыстәыла еиқәыршәаны [[Москва]] иҭижьит (2003) аизга «Абхазские сказки и легенды».
И. Хәарцкьиа иажәеинраалақәа икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа рҟны.
Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]- Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ӡыда аҟәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьшь шкәакәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аԥааимбар ара диасит. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоема. Аҟәа, 1991.
*Аҭынчра амч. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2014.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Земля Адама в соавтростве с Л. Л. Регельсоном. Сухум, 1997.
*урысшәала аиҭагақәа: Гора мудрецов. Рассказы. Сухум, 2009.
*Дом на окрайне. Рассказы, пиеса, стихи, статьи. Сухум, 2015.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*{{Аԥпа|941}}
*Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xvarczkiya-igor-ivanovich Хварцкия Игорь Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/x%D3%99arczkia-igor-ivan-i%D2%A7a Хәарцкиа Игор Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1955 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Хәарцкиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
md94nbut2qmbyg10dhge8moo4weehyq
Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа
0
24350
171193
170584
2026-08-06T17:58:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171193
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Квициния Гунда Сергеевна
|афото=Квициния Гунда Сергеевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|аира арыцхә={{date|22|3|1965}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, аиҭагаҩ
}}
'''Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа''' ({{lang-ru|Гунда Сергеевна Квициния}}; {{date|22|3|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа) – аԥсуа поет, аиҭагаҩ. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (2014, ажәеинраалақәа реизга «Асаркьа нашана» азы). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (1997). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит (1987). 1987-1992 ш. ш. раан аус луан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аклуб аиҳабыс. 1993-1994 ш. ш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аԥсуа радио аредакторс дыҟан. 2005 ш. инаркны аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә фонд деиҳабын. 2017 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабуп.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», «Абаза», «Литературная Кабардино-Балкария», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета», аизга «Аукцион» ([[Аҟәа]], 1990). Лажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа - [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭлыжьхьеит. Аԥсшәахь еиҭалгеит «Аԥсалҭыр» (М., 1997, Г. В. Сақаниеи лареи), «Ахәыҷқәа рзы абиблиа» (Аҟәа, 2001, Т. Аршбеи лареи).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыкра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1987.
*Мшаԥымза. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Абзиабара аҭәҳәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аирыӡ шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Ҩ-дунеик рыбжьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Ашарабжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Гәырӷьаҿҳәаша. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2009.
*Аԥсаатә мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ампахьшь-шана. Алакә. Аҟәа, 2012.
*Асаркьа-нашана. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941-942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-gunda-sergeevna Квициния Гунда Сергеевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-g%D3%99yinda-sergei-i%D2%A7%D2%B3a Кәыҵниа Гәында Сергеи-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
jjf5titpv7mo8wumre55cehoauam3ym
171462
171193
2026-08-06T18:42:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171462
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Гунда Сергеевна Квициния
|афото=Квициния Гунда Сергеевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|аира арыцхә={{date|22|3|1965}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, аиҭагаҩ
}}
'''Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа''' ({{lang-ru|Гунда Сергеевна Квициния}}; {{date|22|3|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа) – аԥсуа поет, аиҭагаҩ. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (2014, ажәеинраалақәа реизга «Асаркьа нашана» азы). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (1997). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит (1987). 1987-1992 ш. ш. раан аус луан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аклуб аиҳабыс. 1993-1994 ш. ш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аԥсуа радио аредакторс дыҟан. 2005 ш. инаркны аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә фонд деиҳабын. 2017 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабуп.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», «Абаза», «Литературная Кабардино-Балкария», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета», аизга «Аукцион» ([[Аҟәа]], 1990). Лажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа - [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭлыжьхьеит. Аԥсшәахь еиҭалгеит «Аԥсалҭыр» (М., 1997, Г. В. Сақаниеи лареи), «Ахәыҷқәа рзы абиблиа» (Аҟәа, 2001, Т. Аршбеи лареи).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыкра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1987.
*Мшаԥымза. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Абзиабара аҭәҳәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аирыӡ шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Ҩ-дунеик рыбжьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Ашарабжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Гәырӷьаҿҳәаша. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2009.
*Аԥсаатә мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ампахьшь-шана. Алакә. Аҟәа, 2012.
*Асаркьа-нашана. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941-942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-gunda-sergeevna Квициния Гунда Сергеевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-g%D3%99yinda-sergei-i%D2%A7%D2%B3a Кәыҵниа Гәында Сергеи-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
kpwm41z92fxtvuwhe0c38urwzm5hdnh
171622
171462
2026-08-06T20:22:00Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171622
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Гунда Сергеевна Квициния
|афото=Квициния Гунда Сергеевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа
|аира арыцхә={{date|22|3|1965}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, аиҭагаҩ
}}
'''Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниаԥҳа''' ({{lang-ru|Гунда Сергеевна Квициния}}; {{date|22|3|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа) – аԥсуа поет, аиҭагаҩ. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (2014, ажәеинраалақәа реизга «Асаркьа нашана» азы). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (1997). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит (1987). 1987-1992 ш. ш. раан аус луан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аклуб аиҳабыс. 1993-1994 ш. ш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аԥсуа радио аредакторс дыҟан. 2005 ш. инаркны аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә фонд деиҳабын. 2017 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабуп.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа: «Амцабз», «Алашара», «Абаза», «Литературная Кабардино-Балкария», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета», аизга «Аукцион» ([[Аҟәа]], 1990). Лажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа - [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭлыжьхьеит. Аԥсшәахь еиҭалгеит «Аԥсалҭыр» (М., 1997, Г. В. Сақаниеи лареи), «Ахәыҷқәа рзы абиблиа» (Аҟәа, 2001, Т. Аршбеи лареи).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыкра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1987.
*Мшаԥымза. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Абзиабара аҭәҳәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аирыӡ шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Ҩ-дунеик рыбжьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Ашарабжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Гәырӷьаҿҳәаша. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2009.
*Аԥсаатә мҩас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ампахьшь-шана. Алакә. Аҟәа, 2012.
*Асаркьа-нашана. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|941-942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-gunda-sergeevna Квициния Гунда Сергеевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-g%D3%99yinda-sergei-i%D2%A7%D2%B3a Кәыҵниа Гәында Сергеи-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
ims1a7c9qpbpo3tmdy2zcjzjklpn89n
Ладариаԥҳа, Светлана Фиридон-иԥҳа
0
24352
171197
170601
2026-08-06T17:58:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171197
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Светлана Фиридон-иԥҳа Ладариаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Светлана Фиридоновна Ладария
|афото=Ладария Светлана Фиридоновна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ладариа Светлана Фиридон-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|10|1959}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақ., Аԥсны
|аусура=апоетесса, апублицист
}}
'''Светлана Фиридон-иԥҳа Ладариаԥҳа''' ({{lang-ru|Светлана Фиридоновна Ладария}}; *{{date|21|10|1959}}, [[Аҟәа]] ақ., Аԥсны) — аԥсуа поетесса, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи]] (2025) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (2013) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1966-1976 шш. раан аҵара лҵон [[Очамчыра араион]] Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1981 ш. далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1986 ш. март инаркны иахьа уажәраанӡа аус луеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿы: аԥхьа корректорс, ашьҭахь – редакторс, редактор хадас. 1997 ш. раахыс – еилагӡарала еиҭагаҩс дыҟоуп Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы, 2008 ш. раахыс – Аԥсны Аиҳабыра Реилазаара аппарат аҟны.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1980 ш. инаркны. Лпоезиатә рҿиамҭақәа рнылон алитература-сахьаркыратә журналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», агазеҭқәа: «Акоммунизм ахь» «(Ерцахә»), «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны». Лажәеинраалақәа ргәылоуп алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Еҵәаџьаа» (1980), аизга «Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит» (2015), «Аԥсуа поезиа антологиа» XX ашә. 2-тәи атом. (Аҟәа – [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьымҭа – 2009). Иара убас еиуеиԥшым атемақәа ирызкны апериодикатә кьыԥхь ианылахьеит лстатиақәа жәпакы.
Иланашьоуп Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла апремиа (2013), Аинформациатә агентра Sputnik «Аԥсны» аҟны лусуразы иланашьоуп Амедиагәыԥ «Россия сегодня» аҟнытә Аҳаҭыртә шәҟәы (2024).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Ҵхагәанынӡа шьаҿак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Иацы. Иахьа. Аамҭақәа реихысырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2025.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ladariya-svetlana-firidonovna Ладария Светлана Фиридоновна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ladaria-svetlana-firidon-i%D4%A5%D2%B3a Ладариа Светлана Фиридон-иԥҳа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/authors/svetlana_ladaria/ Абиографиа - sputnik-abkhazia.info]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ладариаа]]
gidvy32iku6cdtxmiaezri6gx0rw5a5
171466
171197
2026-08-06T18:42:09Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171466
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Светлана Фиридон-иԥҳа Ладариаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Светлана Фиридоновна Ладария
|афото=Ладария Светлана Фиридоновна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Светлана Фиридон-иԥҳа Ладариаԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|10|1959}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақ., Аԥсны
|аусура=апоетесса, апублицист
}}
'''Светлана Фиридон-иԥҳа Ладариаԥҳа''' ({{lang-ru|Светлана Фиридоновна Ладария}}; *{{date|21|10|1959}}, [[Аҟәа]] ақ., Аԥсны) — аԥсуа поетесса, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи]] (2025) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (2013) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1966-1976 шш. раан аҵара лҵон [[Очамчыра араион]] Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1981 ш. далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1986 ш. март инаркны иахьа уажәраанӡа аус луеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿы: аԥхьа корректорс, ашьҭахь – редакторс, редактор хадас. 1997 ш. раахыс – еилагӡарала еиҭагаҩс дыҟоуп Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы, 2008 ш. раахыс – Аԥсны Аиҳабыра Реилазаара аппарат аҟны.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1980 ш. инаркны. Лпоезиатә рҿиамҭақәа рнылон алитература-сахьаркыратә журналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», агазеҭқәа: «Акоммунизм ахь» «(Ерцахә»), «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны». Лажәеинраалақәа ргәылоуп алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Еҵәаџьаа» (1980), аизга «Бызбоит, бызбоит, бзиа бызбоит» (2015), «Аԥсуа поезиа антологиа» XX ашә. 2-тәи атом. (Аҟәа – [[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьымҭа – 2009). Иара убас еиуеиԥшым атемақәа ирызкны апериодикатә кьыԥхь ианылахьеит лстатиақәа жәпакы.
Иланашьоуп Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла апремиа (2013), Аинформациатә агентра Sputnik «Аԥсны» аҟны лусуразы иланашьоуп Амедиагәыԥ «Россия сегодня» аҟнытә Аҳаҭыртә шәҟәы (2024).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Ҵхагәанынӡа шьаҿак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Иацы. Иахьа. Аамҭақәа реихысырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2025.
==Алитература==
*{{Аԥпа|942}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ladariya-svetlana-firidonovna Ладария Светлана Фиридоновна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ladaria-svetlana-firidon-i%D4%A5%D2%B3a Ладариа Светлана Фиридон-иԥҳа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/authors/svetlana_ladaria/ Абиографиа - sputnik-abkhazia.info]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ладариаа]]
534htthgc5rhtkcookiyc958r0nvrxp
Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа
0
24507
171126
170267
2026-08-06T17:55:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171126
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джонуа Алексей Несторович
|афото=Джонуа Алексей Несторович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1920}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|27|2|1989}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа''' ({{lang-ru|Джонуа Алексей Несторович}}; {{date|7|5|1920}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|27|2|1989}}) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984, ажәеинраалақәеи апоемақәеи рышәҟәы «Ашьеи абзиабареи» рзы). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп Аџьар Ҟаԥшь аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден аҩбатәи аҩаӡареи, амедалқәеи, адырга «СССР аҵара зҽалызкааз». СССР-и (1952), Аԥсни Рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи ҩ-классктәи ашкол (1927-1928) аҟны, ашьҭахь - Ҷлоутәи ԥшь-классктәи ашкол даналга диаргоит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ ахь (1932-1938). 1938 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә аррамаҵура ашҟа иԥхьоит. Аханатә аррамаҵура дахысуан Туркментәыла (ақ. Мари) атанктә архәҭа аҟны. Ари аамҭазы Москватәи аҭыжьырҭа «Советский писатель» аурысшәала иҭнажьит аизга «Аԥсны апоетцәа». Уи иагәылалеит А. Џьонуа иажәеинраалақәа рыхәҭак. Ашәҟәы аррамаҵура дахьахысуаз архәҭахь изынарышьҭит, ирыԥхьеит, арратә ҭӡыгазеҭ «За родину» ианырҵеит иажәеинраалақәа ҩба: «Амҳаџьыр», «Аҟармаҵыс». Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ианалага дызлаз атанктә архәҭа афронт ахь иналагылеит. Раԥхьатәи ажәыларақәа раан А. Џьонуа дхәын, ҩымз ахәшәтәырҭаҿы дыҟан, аԥхьа – Новошахтинск ақалақь аҟны, ашьҭахь – Сталинград амҵан астанциа Илиниц. Игәабзиара шьақәыргыланы ирхәҭахь дхынҳәит, аԥшыхәратә рота аҟны сержантын. 1942 ш. ааԥынразы Барвенково-Лозоваиа (Украина, Харковтәи аобласт) араион аҟны дрытҟәеит, аха иаарласны абналара илшеит; Украина, Винницатәи аобласт аҟны апартизанцәа ргәыԥ «За родину» аԥшыхәратә гәыԥ далалеит. Апартизантә гәыԥ Асовет Ар рырхәҭақәа ианрыларҵа, 1944ш. февраль азы А. Џьонуа даарышьҭуеит Аҟәатәи арратә комиссариат ахь.
Аԥсныҟа даныхынҳә , иҵара иациҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны, дагьалгоит 1947 шықәсазы. Аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс, Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1947-1953) аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс, ашьҭахь – апартиатә бзазара аҟәша аиҳабыс (1953-1956), ажурнал «Алашара» аредактор хадас (1956-1978), Аԥсны аҵара аминистр (1966-1978), 1978-1986 шш. раан – Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз Архивтә усбарҭа анапхгаҩыс, 1986-1989 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1930-тәи ашықәсқәа аҩбатәи рызбжа инаркны. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа «Миха иԥҳа», «Аусуҩы», «Џьота», «Абарбарҩы», анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Литературная Украина» уҳәа егьырҭгьы. А. Џьонуа иажәеинраалақәа маҷымкәа икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәохә инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
Иажәеинраалақәа жәпакы еиҭагоуп аурыс, аукраин, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
А. Џьонуа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит араб, аурыс, аукраин, адыга, ақырҭуа уҳәа апоетцәа Маҳмуд Сами Аль Баруди, Баирам Ат-Туниси, Муфида аль Багдади, Сурџьиҭ Рампури, С. А. Есенин, В. В. Маиаковски, И. И. Франко, Л. Г. Тычин, Х. Х. Гашоков, И. И. Тлиустен, Г. Н. Леониӡе, Ш. С. Акобиа, К. Р. Калаӡе, Х. Гагуа ражәеинраалақәа, М. А. Шолохов, А. Н. Толстои, И. В. Бондарев, Л. Қьиачели уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьыжьтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1949.
*Аԥсадгьыл ахьӡала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1953.
*Аҭоуба. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956.
*Арҩаш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1958.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Уаҵәазы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Сара сгәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Еснагь иҳацу. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1978.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи абалладеи. Аҟәа, 1980.
*Ашьеи абзиабареи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Ажәеинраалақәа. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала). Аҟәа. 1985.
*Аԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1986.
*Иалкаау. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1990.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Журчащий родник. Стихи. М., 1965.
*Верность. Стихи. Сухуми, 1969.
*Прибой весны. Стихи. Сухуми, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|912-913}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-aleksej-nestorovich Джонуа Алексей Несторович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-alyi%D2%9Bsa-nestor-i%D2%A7a Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Џьонуаа]][[Акатегориа:1920 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]][[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 27 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]}}
m2jmhis0vrjg17g1b8gxc6olakd1m0o
171259
171126
2026-08-06T18:08:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171259
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джонуа Алексей Несторович
|афото=Джонуа Алексей Несторович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1920}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|27|2|1989}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа''' ({{lang-ru|Джонуа Алексей Несторович}}; {{date|7|5|1920}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|27|2|1989}}) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984, ажәеинраалақәеи апоемақәеи рышәҟәы «Ашьеи абзиабареи» рзы). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп Аџьар Ҟаԥшь аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден аҩбатәи аҩаӡареи, амедалқәеи, адырга «СССР аҵара зҽалызкааз». СССР-и (1952), Аԥсни Рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи ҩ-классктәи ашкол (1927-1928) аҟны, ашьҭахь - Ҷлоутәи ԥшь-классктәи ашкол даналга диаргоит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ ахь (1932-1938). 1938 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә аррамаҵура ашҟа иԥхьоит. Аханатә аррамаҵура дахысуан Туркментәыла (ақ. Мари) атанктә архәҭа аҟны. Ари аамҭазы Москватәи аҭыжьырҭа «Советский писатель» аурысшәала иҭнажьит аизга «Аԥсны апоетцәа». Уи иагәылалеит А. Џьонуа иажәеинраалақәа рыхәҭак. Ашәҟәы аррамаҵура дахьахысуаз архәҭахь изынарышьҭит, ирыԥхьеит, арратә ҭӡыгазеҭ «За родину» ианырҵеит иажәеинраалақәа ҩба: «Амҳаџьыр», «Аҟармаҵыс». Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ианалага дызлаз атанктә архәҭа афронт ахь иналагылеит. Раԥхьатәи ажәыларақәа раан А. Џьонуа дхәын, ҩымз ахәшәтәырҭаҿы дыҟан, аԥхьа – Новошахтинск ақалақь аҟны, ашьҭахь – Сталинград амҵан астанциа Илиниц. Игәабзиара шьақәыргыланы ирхәҭахь дхынҳәит, аԥшыхәратә рота аҟны сержантын. 1942 ш. ааԥынразы Барвенково-Лозоваиа (Украина, Харковтәи аобласт) араион аҟны дрытҟәеит, аха иаарласны абналара илшеит; Украина, Винницатәи аобласт аҟны апартизанцәа ргәыԥ «За родину» аԥшыхәратә гәыԥ далалеит. Апартизантә гәыԥ Асовет Ар рырхәҭақәа ианрыларҵа, 1944ш. февраль азы А. Џьонуа даарышьҭуеит Аҟәатәи арратә комиссариат ахь.
Аԥсныҟа даныхынҳә , иҵара иациҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны, дагьалгоит 1947 шықәсазы. Аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс, Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1947-1953) аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс, ашьҭахь – апартиатә бзазара аҟәша аиҳабыс (1953-1956), ажурнал «Алашара» аредактор хадас (1956-1978), Аԥсны аҵара аминистр (1966-1978), 1978-1986 шш. раан – Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз Архивтә усбарҭа анапхгаҩыс, 1986-1989 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1930-тәи ашықәсқәа аҩбатәи рызбжа инаркны. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа «Миха иԥҳа», «Аусуҩы», «Џьота», «Абарбарҩы», анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Литературная Украина» уҳәа егьырҭгьы. А. Џьонуа иажәеинраалақәа маҷымкәа икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәохә инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
Иажәеинраалақәа жәпакы еиҭагоуп аурыс, аукраин, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
А. Џьонуа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит араб, аурыс, аукраин, адыга, ақырҭуа уҳәа апоетцәа Маҳмуд Сами Аль Баруди, Баирам Ат-Туниси, Муфида аль Багдади, Сурџьиҭ Рампури, С. А. Есенин, В. В. Маиаковски, И. И. Франко, Л. Г. Тычин, Х. Х. Гашоков, И. И. Тлиустен, Г. Н. Леониӡе, Ш. С. Акобиа, К. Р. Калаӡе, Х. Гагуа ражәеинраалақәа, М. А. Шолохов, А. Н. Толстои, И. В. Бондарев, Л. Қьиачели уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьыжьтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1949.
*Аԥсадгьыл ахьӡала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1953.
*Аҭоуба. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956.
*Арҩаш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1958.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Уаҵәазы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Сара сгәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Еснагь иҳацу. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1978.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи абалладеи. Аҟәа, 1980.
*Ашьеи абзиабареи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Ажәеинраалақәа. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала). Аҟәа. 1985.
*Аԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1986.
*Иалкаау. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1990.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Журчащий родник. Стихи. М., 1965.
*Верность. Стихи. Сухуми, 1969.
*Прибой весны. Стихи. Сухуми, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|912-913}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-aleksej-nestorovich Джонуа Алексей Несторович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-alyi%D2%9Bsa-nestor-i%D2%A7a Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Џьонуаа]]
[[Акатегориа:1920 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 27 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
a5hd7frb08zlcfh5ogt6rznn76vstlr
171392
171259
2026-08-06T18:39:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171392
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Нестор-иԥа Џьонуа
|даҽа ахьӡ=Алексей Несторович Джонуа
|афото=Джонуа Алексей Несторович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Нестор-иԥа Џьонуа
|аира арыцхә={{date|7|5|1920}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|27|2|1989}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Алықьса Нестор-иԥа Џьонуа''' ({{lang-ru|Алексей Несторович Джонуа}}; {{date|7|5|1920}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|27|2|1989}}) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984, ажәеинраалақәеи апоемақәеи рышәҟәы «Ашьеи абзиабареи» рзы). Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп Аџьар Ҟаԥшь аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден аҩбатәи аҩаӡареи, амедалқәеи, адырга «СССР аҵара зҽалызкааз». СССР-и (1952), Аԥсни Рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи ҩ-классктәи ашкол (1927-1928) аҟны, ашьҭахь - Ҷлоутәи ԥшь-классктәи ашкол даналга диаргоит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ ахь (1932-1938). 1938 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҟәша дҭалеит, аха аҩбатәи акурс аҟнытә аррамаҵура ашҟа иԥхьоит. Аханатә аррамаҵура дахысуан Туркментәыла (ақ. Мари) атанктә архәҭа аҟны. Ари аамҭазы Москватәи аҭыжьырҭа «Советский писатель» аурысшәала иҭнажьит аизга «Аԥсны апоетцәа». Уи иагәылалеит А. Џьонуа иажәеинраалақәа рыхәҭак. Ашәҟәы аррамаҵура дахьахысуаз архәҭахь изынарышьҭит, ирыԥхьеит, арратә ҭӡыгазеҭ «За родину» ианырҵеит иажәеинраалақәа ҩба: «Амҳаџьыр», «Аҟармаҵыс». Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ианалага дызлаз атанктә архәҭа афронт ахь иналагылеит. Раԥхьатәи ажәыларақәа раан А. Џьонуа дхәын, ҩымз ахәшәтәырҭаҿы дыҟан, аԥхьа – Новошахтинск ақалақь аҟны, ашьҭахь – Сталинград амҵан астанциа Илиниц. Игәабзиара шьақәыргыланы ирхәҭахь дхынҳәит, аԥшыхәратә рота аҟны сержантын. 1942 ш. ааԥынразы Барвенково-Лозоваиа (Украина, Харковтәи аобласт) араион аҟны дрытҟәеит, аха иаарласны абналара илшеит; Украина, Винницатәи аобласт аҟны апартизанцәа ргәыԥ «За родину» аԥшыхәратә гәыԥ далалеит. Апартизантә гәыԥ Асовет Ар рырхәҭақәа ианрыларҵа, 1944ш. февраль азы А. Џьонуа даарышьҭуеит Аҟәатәи арратә комиссариат ахь.
Аԥсныҟа даныхынҳә , иҵара иациҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны, дагьалгоит 1947 шықәсазы. Аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс, Аҟәатәи арҵаҩратә техникум (1947-1953) аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс, ашьҭахь – апартиатә бзазара аҟәша аиҳабыс (1953-1956), ажурнал «Алашара» аредактор хадас (1956-1978), Аԥсны аҵара аминистр (1966-1978), 1978-1986 шш. раан – Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз Архивтә усбарҭа анапхгаҩыс, 1986-1989 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1930-тәи ашықәсқәа аҩбатәи рызбжа инаркны. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа «Миха иԥҳа», «Аусуҩы», «Џьота», «Абарбарҩы», анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Литературная Украина» уҳәа егьырҭгьы. А. Џьонуа иажәеинраалақәа маҷымкәа икьыԥхьын «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәохә инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
Иажәеинраалақәа жәпакы еиҭагоуп аурыс, аукраин, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
А. Џьонуа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит араб, аурыс, аукраин, адыга, ақырҭуа уҳәа апоетцәа Маҳмуд Сами Аль Баруди, Баирам Ат-Туниси, Муфида аль Багдади, Сурџьиҭ Рампури, С. А. Есенин, В. В. Маиаковски, И. И. Франко, Л. Г. Тычин, Х. Х. Гашоков, И. И. Тлиустен, Г. Н. Леониӡе, Ш. С. Акобиа, К. Р. Калаӡе, Х. Гагуа ражәеинраалақәа, М. А. Шолохов, А. Н. Толстои, И. В. Бондарев, Л. Қьиачели уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьыжьтәи ашәахәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1949.
*Аԥсадгьыл ахьӡала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1953.
*Аҭоуба. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1956.
*Арҩаш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1958.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Уаҵәазы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1970.
*Сара сгәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Еснагь иҳацу. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1978.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи абалладеи. Аҟәа, 1980.
*Ашьеи абзиабареи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*Ажәеинраалақәа. (Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика» ала). Аҟәа. 1985.
*Аԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1986.
*Иалкаау. Актәи ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1990.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Журчащий родник. Стихи. М., 1965.
*Верность. Стихи. Сухуми, 1969.
*Прибой весны. Стихи. Сухуми, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|912-913}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-aleksej-nestorovich Джонуа Алексей Несторович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-alyi%D2%9Bsa-nestor-i%D2%A7a Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Џьонуаа]]
[[Акатегориа:1920 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 27 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
hlu06xxmo6sun76t68ak14x31jc71r8
Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа
0
24508
171205
170319
2026-08-06T17:58:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171205
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ломия Кумф Ширинович
|афото=Ломия Кумф Ширинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|3|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа''' ({{lang-ru|Ломия Кумф Ширинович}}; {{date|14|2|1928}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|3|1999}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. СССР-и (1954), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит (1946), нас – А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1950), А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1952). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 (февраль) шш. рзы ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 ш. ажурнал ҿыц «Амцабз» аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа диаргеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984ш. азынӡа. 1986-1993 шш. раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Акоммунизм ахь» (уаанӡа – «Абольшевик мҩа» зыхьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Правда», «Советская культура», «Литературноя газета», «Литературная Россия», «Собҷоҭа Аԥхазеҭи», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Москва]]», «Юность», «Смена», «Огонек», «Наш современник», «Нева», «Звезда» уҳәа егьырҭгьы.
К.Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан, аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭаганы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл аҿтәи аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Сҩызцәа рыгәҭаны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭа ҿыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Абзиабареи амшыни. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959, Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Шьыбжьон. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аӡиас. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Асы иаҵәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1973.
*Амҩа хара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Ашәа рҳәоит ахрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Сымшқәеи сыҵхқәеи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1997.
*Иҩымҭақәа: 3-томкны, 2012-2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Земные звезды. Стихи. М., 1958.
*Лунная тишина. Стихи и поэма. М., 1965.
*Продолжение встречи. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Дочь солнца. Поэмы. [Для детей]. М., 1972.
*Звезда и колодец. Стихи. М., 1976.
*Дочь солнца. Стихотворения и поэмы. [Для детей]. М., 1980.
*Стихотворения. М., 1981.
*Любовь и море. Стихи и поэма. М., 1986.
*Годы начинаются с весны. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1985.
*Абхазские строки. Стихи. Поэма. Тбилиси, 1987.
*Сказание о спящей реке. Стихотворения и поэмы. [Для среднего и старшего школьного возраста]. М., 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lomiya-kumf-shrinovich Ломия Кумф Ширинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lomia-k%D3%99yimf-shryin-i%D2%A7a Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ломиаа]][[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 14 рзы ииз]][[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 3 рзы иԥсыз]]}}
djwhng7r559m1b32bev061kl3zm8luo
171335
171205
2026-08-06T18:10:34Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171335
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ломия Кумф Ширинович
|афото=Ломия Кумф Ширинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|3|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа''' ({{lang-ru|Ломия Кумф Ширинович}}; {{date|14|2|1928}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|3|1999}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. СССР-и (1954), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит (1946), нас – А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1950), А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1952). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 (февраль) шш. рзы ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 ш. ажурнал ҿыц «Амцабз» аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа диаргеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984ш. азынӡа. 1986-1993 шш. раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Акоммунизм ахь» (уаанӡа – «Абольшевик мҩа» зыхьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Правда», «Советская культура», «Литературноя газета», «Литературная Россия», «Собҷоҭа Аԥхазеҭи», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Москва]]», «Юность», «Смена», «Огонек», «Наш современник», «Нева», «Звезда» уҳәа егьырҭгьы.
К.Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан, аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭаганы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл аҿтәи аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Сҩызцәа рыгәҭаны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭа ҿыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Абзиабареи амшыни. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959, Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Шьыбжьон. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аӡиас. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Асы иаҵәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1973.
*Амҩа хара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Ашәа рҳәоит ахрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Сымшқәеи сыҵхқәеи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1997.
*Иҩымҭақәа: 3-томкны, 2012-2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Земные звезды. Стихи. М., 1958.
*Лунная тишина. Стихи и поэма. М., 1965.
*Продолжение встречи. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Дочь солнца. Поэмы. [Для детей]. М., 1972.
*Звезда и колодец. Стихи. М., 1976.
*Дочь солнца. Стихотворения и поэмы. [Для детей]. М., 1980.
*Стихотворения. М., 1981.
*Любовь и море. Стихи и поэма. М., 1986.
*Годы начинаются с весны. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1985.
*Абхазские строки. Стихи. Поэма. Тбилиси, 1987.
*Сказание о спящей реке. Стихотворения и поэмы. [Для среднего и старшего школьного возраста]. М., 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lomiya-kumf-shrinovich Ломия Кумф Ширинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lomia-k%D3%99yimf-shryin-i%D2%A7a Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ломиаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 3 рзы иԥсыз]]
hhvcjzul7adi5c26iib5hl1ydlalqlu
171474
171335
2026-08-06T18:42:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171474
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа
|даҽа ахьӡ=Кумф Ширинович Ломия
|афото=Ломия Кумф Ширинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа
|аира арыцхә={{date|14|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|3|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа''' ({{lang-ru|Кумф Ширинович Ломия}}; {{date|14|2|1928}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|3|1999}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. СССР-и (1954), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит (1946), нас – А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1950), А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1952). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 (февраль) шш. рзы ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 ш. ажурнал ҿыц «Амцабз» аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа диаргеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984ш. азынӡа. 1986-1993 шш. раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Акоммунизм ахь» (уаанӡа – «Абольшевик мҩа» зыхьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Правда», «Советская культура», «Литературноя газета», «Литературная Россия», «Собҷоҭа Аԥхазеҭи», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Москва]]», «Юность», «Смена», «Огонек», «Наш современник», «Нева», «Звезда» уҳәа егьырҭгьы.
К.Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан, аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭаганы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл аҿтәи аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Сҩызцәа рыгәҭаны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭа ҿыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Абзиабареи амшыни. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959, Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Шьыбжьон. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аӡиас. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Асы иаҵәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1973.
*Амҩа хара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Ашәа рҳәоит ахрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Сымшқәеи сыҵхқәеи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1997.
*Иҩымҭақәа: 3-томкны, 2012-2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Земные звезды. Стихи. М., 1958.
*Лунная тишина. Стихи и поэма. М., 1965.
*Продолжение встречи. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Дочь солнца. Поэмы. [Для детей]. М., 1972.
*Звезда и колодец. Стихи. М., 1976.
*Дочь солнца. Стихотворения и поэмы. [Для детей]. М., 1980.
*Стихотворения. М., 1981.
*Любовь и море. Стихи и поэма. М., 1986.
*Годы начинаются с весны. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1985.
*Абхазские строки. Стихи. Поэма. Тбилиси, 1987.
*Сказание о спящей реке. Стихотворения и поэмы. [Для среднего и старшего школьного возраста]. М., 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lomiya-kumf-shrinovich Ломия Кумф Ширинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lomia-k%D3%99yimf-shryin-i%D2%A7a Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ломиаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 3 рзы иԥсыз]]
r103foi78dn0w2rku32zidawnjyjopl
171629
171474
2026-08-06T20:22:14Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171629
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа
|даҽа ахьӡ=Кумф Ширинович Ломия
|афото=Ломия Кумф Ширинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа
|аира арыцхә={{date|14|2|1928}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|3|3|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа''' ({{lang-ru|Кумф Ширинович Ломия}}; {{date|14|2|1928}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|3|1999}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. СССР-и (1954), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит (1946), нас – А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1950), А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1952). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 (февраль) шш. рзы ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 ш. ажурнал ҿыц «Амцабз» аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа диаргеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984ш. азынӡа. 1986-1993 шш. раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 ш. инаркны агазеҭ «Акоммунизм ахь» (уаанӡа – «Абольшевик мҩа» зыхьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Правда», «Советская культура», «Литературноя газета», «Литературная Россия», «Собҷоҭа Аԥхазеҭи», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «[[Москва]]», «Юность», «Смена», «Огонек», «Наш современник», «Нева», «Звезда» уҳәа егьырҭгьы.
К.Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан, аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭаганы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл аҿтәи аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Сҩызцәа рыгәҭаны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭа ҿыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Абзиабареи амшыни. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959, Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Шьыбжьон. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аӡиас. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Асы иаҵәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1973.
*Амҩа хара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Ашәа рҳәоит ахрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Сымшқәеи сыҵхқәеи. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1997.
*Иҩымҭақәа: 3-томкны, 2012-2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Земные звезды. Стихи. М., 1958.
*Лунная тишина. Стихи и поэма. М., 1965.
*Продолжение встречи. Стихи и поэмы. М., 1971.
*Дочь солнца. Поэмы. [Для детей]. М., 1972.
*Звезда и колодец. Стихи. М., 1976.
*Дочь солнца. Стихотворения и поэмы. [Для детей]. М., 1980.
*Стихотворения. М., 1981.
*Любовь и море. Стихи и поэма. М., 1986.
*Годы начинаются с весны. [Стихи и поэмы]. Сухуми, 1985.
*Абхазские строки. Стихи. Поэма. Тбилиси, 1987.
*Сказание о спящей реке. Стихотворения и поэмы. [Для среднего и старшего школьного возраста]. М., 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lomiya-kumf-shrinovich Ломия Кумф Ширинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lomia-k%D3%99yimf-shryin-i%D2%A7a Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ломиаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 3 рзы иԥсыз]]
86vxv39a1pwebhy7vizvosq99r0umh5
Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа
0
24509
171111
170268
2026-08-06T15:36:59Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171111
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джонуа Чичико Михайлович
|афото=Джонуа Чичико Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|аира арыцхә=27.05.1915
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә=25.10.1975
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Джонуа Чичико Михайлович}}; 27.05. 1915, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – 25.10.1975, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1952) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (ажәеинралақәеи апоемеи еидызкыло ашәҟәы «Сышьха мҩа» азы) ианашьоуп. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи алагарҭатә школ аҟны, уи нахыс – Аҭареи Мықәи ршколқәа рҟны. 1931 ш. даанахәеит Аҟәатәи адраматә студиа. 1935 ш. Ш. Руставели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз адраматә студиа даднакылеит. 1939ш. иҵара анхиркәша аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиорс. 1941 ш. афронт ахь дцоит, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа далахәын, еилгаанӡагьы Аԥсадгьыл ихьчон. Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1957-1966 шш. раан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1966-1977 шш. рзы ажурнал «Алашара» аредактор хадас аус иуан.
1936 ш. инаркны акьыԥхь аҟны дцәырҵит. Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа рҟны. Ҷ. Џьонуа иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи иҭынхеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, П. Бровка, И. Г. Ҷавҷаваӡе, И. В. Абашиӡе, К. Р. Калаӡе, Ҟ. Ш. Кулиев, Р. Г. Гамзатов, Ф. А. Абдулжалилов ражәеинраалақәа; И. П. Котлиаровски ипиеса «Наталка Полтавка» аҟнытә Пиотр иашәақәа (Н. Ҭ. Кәыҵниеи иареи); Б. И. Куашев ибаллада «Амреи ашәшьыреи»; С. В. Михалков икомедиа «Самбреро»; Н. Ф. Погодин ипиеса «Кремльтәи акурантқәа» (К. Ш. Ломиеи иареи ) уҳәа егьырҭгьы. Аиҭагақәа реиҳарак кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны.
Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976; Ашәҭқәеи сареи. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979; Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи Аҟәа, 1982; Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985. Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика»; Сара сашәақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987; Ахра шкәакәа. Ажәабжь. Аҟәа,1988. Асериа. «Ашколтә библиотека»; Аӡыхь. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1989; Иҩымҭақәа. Хтомкны. Актәи атом.Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2008 Аҩбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2008; Ахԥатәи атом.Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2010; Амца дырцәоит мцала. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1974; аурысшәахь аиҭагақәа: У подножья горы. Стихи. М., 1961.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭқәа ртәыла. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алегендақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1950 (қырҭуа шрифтла).
*Гәдиса Шларба. Аповест. Аҟәа, 1955.
*Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957.
*Агәырӷьаҿҳәаша. Апиесақәа. Аҟәа, 1959.
*Ахра шкәакәа. Аповести ажәабжьқәеи. Ажәеинраалақәа. Ажәлар рҳәамҭахьтә. Аҟәа, 1961.
*Амаамын сасра ишцаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Аныҳәаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1966.
*Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Амаӡақәа рымаӡа. Аповест, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*Амшқәа қарамҽо иқәын икәашо. Аҟәа, 1972.
*Ашьхацамҩа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1972.
==Аҭаацәа==
* '''Иаб''' — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
* '''Иан''' — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
* '''Иашьцәа''' — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)
==Алитература==
*{{Аԥпа|912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-chichiko-mixajlovich Джонуа Чичико Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-%D2%B7i%D2%B7iko-mixail-i%D2%A7a Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 27 рзы ииз]][[Акатегориа:1975 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Џьонуаа]]}}
4udwcbw88isrgoevu80hg8rn568nr8b
171127
171111
2026-08-06T17:55:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171127
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джонуа Чичико Михайлович
|афото=Джонуа Чичико Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|5|1915}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|25|10|1975}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик}}
'''Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Джонуа Чичико Михайлович}}; {{date|27|5|1915}}, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|25|10|1975}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1952) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (ажәеинралақәеи апоемеи еидызкыло ашәҟәы «Сышьха мҩа» азы) ианашьоуп. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи алагарҭатә школ аҟны, уи нахыс – Аҭареи Мықәи ршколқәа рҟны. 1931 ш. даанахәеит Аҟәатәи адраматә студиа. 1935 ш. Ш. Руставели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз адраматә студиа даднакылеит. 1939ш. иҵара анхиркәша аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиорс. 1941 ш. афронт ахь дцоит, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа далахәын, еилгаанӡагьы Аԥсадгьыл ихьчон. Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1957-1966 шш. раан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1966-1977 шш. рзы ажурнал «Алашара» аредактор хадас аус иуан.
1936 ш. инаркны акьыԥхь аҟны дцәырҵит. Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа рҟны. Ҷ. Џьонуа иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи иҭынхеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, П. Бровка, И. Г. Ҷавҷаваӡе, И. В. Абашиӡе, К. Р. Калаӡе, Ҟ. Ш. Кулиев, Р. Г. Гамзатов, Ф. А. Абдулжалилов ражәеинраалақәа; И. П. Котлиаровски ипиеса «Наталка Полтавка» аҟнытә Пиотр иашәақәа (Н. Ҭ. Кәыҵниеи иареи); Б. И. Куашев ибаллада «Амреи ашәшьыреи»; С. В. Михалков икомедиа «Самбреро»; Н. Ф. Погодин ипиеса «Кремльтәи акурантқәа» (К. Ш. Ломиеи иареи ) уҳәа егьырҭгьы. Аиҭагақәа реиҳарак кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны.
Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976; Ашәҭқәеи сареи. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979; Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи Аҟәа, 1982; Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985. Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика»; Сара сашәақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987; Ахра шкәакәа. Ажәабжь. Аҟәа,1988. Асериа. «Ашколтә библиотека»; Аӡыхь. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1989; Иҩымҭақәа. Хтомкны. Актәи атом.Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2008 Аҩбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2008; Ахԥатәи атом.Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2010; Амца дырцәоит мцала. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1974; аурысшәахь аиҭагақәа: У подножья горы. Стихи. М., 1961.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭқәа ртәыла. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алегендақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1950 (қырҭуа шрифтла).
*Гәдиса Шларба. Аповест. Аҟәа, 1955.
*Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957.
*Агәырӷьаҿҳәаша. Апиесақәа. Аҟәа, 1959.
*Ахра шкәакәа. Аповести ажәабжьқәеи. Ажәеинраалақәа. Ажәлар рҳәамҭахьтә. Аҟәа, 1961.
*Амаамын сасра ишцаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Аныҳәаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1966.
*Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Амаӡақәа рымаӡа. Аповест, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*Амшқәа қарамҽо иқәын икәашо. Аҟәа, 1972.
*Ашьхацамҩа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1972.
==Аҭаацәа==
* '''Иаб''' — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
* '''Иан''' — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
* '''Иашьцәа''' — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)
==Алитература==
*{{Аԥпа|912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-chichiko-mixajlovich Джонуа Чичико Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-%D2%B7i%D2%B7iko-mixail-i%D2%A7a Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 27 рзы ииз]][[Акатегориа:1975 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Џьонуаа]]}}
a8p6hbc7qaosc1zmf0o2p9671qbj2ui
171260
171127
2026-08-06T18:08:09Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171260
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джонуа Чичико Михайлович
|афото=Джонуа Чичико Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|5|1915}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|25|10|1975}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик}}
'''Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Джонуа Чичико Михайлович}}; {{date|27|5|1915}}, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|25|10|1975}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1952) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (ажәеинралақәеи апоемеи еидызкыло ашәҟәы «Сышьха мҩа» азы) ианашьоуп. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи алагарҭатә школ аҟны, уи нахыс – Аҭареи Мықәи ршколқәа рҟны. 1931 ш. даанахәеит Аҟәатәи адраматә студиа. 1935 ш. Ш. Руставели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз адраматә студиа даднакылеит. 1939ш. иҵара анхиркәша аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиорс. 1941 ш. афронт ахь дцоит, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа далахәын, еилгаанӡагьы Аԥсадгьыл ихьчон. Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1957-1966 шш. раан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1966-1977 шш. рзы ажурнал «Алашара» аредактор хадас аус иуан.
1936 ш. инаркны акьыԥхь аҟны дцәырҵит. Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа рҟны. Ҷ. Џьонуа иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи иҭынхеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, П. Бровка, И. Г. Ҷавҷаваӡе, И. В. Абашиӡе, К. Р. Калаӡе, Ҟ. Ш. Кулиев, Р. Г. Гамзатов, Ф. А. Абдулжалилов ражәеинраалақәа; И. П. Котлиаровски ипиеса «Наталка Полтавка» аҟнытә Пиотр иашәақәа (Н. Ҭ. Кәыҵниеи иареи); Б. И. Куашев ибаллада «Амреи ашәшьыреи»; С. В. Михалков икомедиа «Самбреро»; Н. Ф. Погодин ипиеса «Кремльтәи акурантқәа» (К. Ш. Ломиеи иареи ) уҳәа егьырҭгьы. Аиҭагақәа реиҳарак кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны.
Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976; Ашәҭқәеи сареи. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979; Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи Аҟәа, 1982; Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985. Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика»; Сара сашәақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987; Ахра шкәакәа. Ажәабжь. Аҟәа,1988. Асериа. «Ашколтә библиотека»; Аӡыхь. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1989; Иҩымҭақәа. Хтомкны. Актәи атом.Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2008 Аҩбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2008; Ахԥатәи атом.Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2010; Амца дырцәоит мцала. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1974; аурысшәахь аиҭагақәа: У подножья горы. Стихи. М., 1961.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭқәа ртәыла. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алегендақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1950 (қырҭуа шрифтла).
*Гәдиса Шларба. Аповест. Аҟәа, 1955.
*Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957.
*Агәырӷьаҿҳәаша. Апиесақәа. Аҟәа, 1959.
*Ахра шкәакәа. Аповести ажәабжьқәеи. Ажәеинраалақәа. Ажәлар рҳәамҭахьтә. Аҟәа, 1961.
*Амаамын сасра ишцаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Аныҳәаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1966.
*Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Амаӡақәа рымаӡа. Аповест, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*Амшқәа қарамҽо иқәын икәашо. Аҟәа, 1972.
*Ашьхацамҩа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1972.
==Аҭаацәа==
* '''Иаб''' — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
* '''Иан''' — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
* '''Иашьцәа''' — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)
==Алитература==
*{{Аԥпа|912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-chichiko-mixajlovich Джонуа Чичико Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-%D2%B7i%D2%B7iko-mixail-i%D2%A7a Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1975 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьонуаа]]
p5iyq3zotivn5cwiddx4ybll1g3c0oe
171393
171260
2026-08-06T18:39:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171393
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа
|даҽа ахьӡ=Чичико Михайлович Джонуа
|афото=Джонуа Чичико Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа
|аира арыцхә={{date|27|5|1915}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|25|10|1975}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик}}
'''Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа''' ({{lang-ru|Чичико Михайлович Джонуа}}; {{date|27|5|1915}}, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|25|10|1975}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1952) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (ажәеинралақәеи апоемеи еидызкыло ашәҟәы «Сышьха мҩа» азы) ианашьоуп. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи алагарҭатә школ аҟны, уи нахыс – Аҭареи Мықәи ршколқәа рҟны. 1931 ш. даанахәеит Аҟәатәи адраматә студиа. 1935 ш. Ш. Руставели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз адраматә студиа даднакылеит. 1939ш. иҵара анхиркәша аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиорс. 1941 ш. афронт ахь дцоит, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа далахәын, еилгаанӡагьы Аԥсадгьыл ихьчон. Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1957-1966 шш. раан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1966-1977 шш. рзы ажурнал «Алашара» аредактор хадас аус иуан.
1936 ш. инаркны акьыԥхь аҟны дцәырҵит. Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа рҟны. Ҷ. Џьонуа иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи иҭынхеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, П. Бровка, И. Г. Ҷавҷаваӡе, И. В. Абашиӡе, К. Р. Калаӡе, Ҟ. Ш. Кулиев, Р. Г. Гамзатов, Ф. А. Абдулжалилов ражәеинраалақәа; И. П. Котлиаровски ипиеса «Наталка Полтавка» аҟнытә Пиотр иашәақәа (Н. Ҭ. Кәыҵниеи иареи); Б. И. Куашев ибаллада «Амреи ашәшьыреи»; С. В. Михалков икомедиа «Самбреро»; Н. Ф. Погодин ипиеса «Кремльтәи акурантқәа» (К. Ш. Ломиеи иареи ) уҳәа егьырҭгьы. Аиҭагақәа реиҳарак кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны.
Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976; Ашәҭқәеи сареи. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979; Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи Аҟәа, 1982; Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985. Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика»; Сара сашәақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987; Ахра шкәакәа. Ажәабжь. Аҟәа,1988. Асериа. «Ашколтә библиотека»; Аӡыхь. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1989; Иҩымҭақәа. Хтомкны. Актәи атом.Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2008 Аҩбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2008; Ахԥатәи атом.Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2010; Амца дырцәоит мцала. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1974; аурысшәахь аиҭагақәа: У подножья горы. Стихи. М., 1961.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭқәа ртәыла. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алегендақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1950 (қырҭуа шрифтла).
*Гәдиса Шларба. Аповест. Аҟәа, 1955.
*Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957.
*Агәырӷьаҿҳәаша. Апиесақәа. Аҟәа, 1959.
*Ахра шкәакәа. Аповести ажәабжьқәеи. Ажәеинраалақәа. Ажәлар рҳәамҭахьтә. Аҟәа, 1961.
*Амаамын сасра ишцаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Аныҳәаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1966.
*Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Амаӡақәа рымаӡа. Аповест, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*Амшқәа қарамҽо иқәын икәашо. Аҟәа, 1972.
*Ашьхацамҩа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1972.
==Аҭаацәа==
* '''Иаб''' — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
* '''Иан''' — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
* '''Иашьцәа''' — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)
==Алитература==
*{{Аԥпа|912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-chichiko-mixajlovich Джонуа Чичико Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-%D2%B7i%D2%B7iko-mixail-i%D2%A7a Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1975 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьонуаа]]
7pvqtradspb7r7mb5x4yme8rpecdljo
171568
171393
2026-08-06T20:20:13Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171568
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа
|даҽа ахьӡ=Чичико Михайлович Джонуа
|афото=Джонуа Чичико Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа
|аира арыцхә={{date|27|5|1915}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|25|10|1975}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик}}
'''Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа''' ({{lang-ru|Чичико Михайлович Джонуа}}; {{date|27|5|1915}}, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ҷлоу]] ақыҭа Аимара аҳабла – {{date|25|10|1975}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1952) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (ажәеинралақәеи апоемеи еидызкыло ашәҟәы «Сышьха мҩа» азы) ианашьоуп. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аимаратәи алагарҭатә школ аҟны, уи нахыс – Аҭареи Мықәи ршколқәа рҟны. 1931 ш. даанахәеит Аҟәатәи адраматә студиа. 1935 ш. Ш. Руставели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз адраматә студиа даднакылеит. 1939ш. иҵара анхиркәша аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр актиорс. 1941 ш. афронт ахь дцоит, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа далахәын, еилгаанӡагьы Аԥсадгьыл ихьчон. Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1957-1966 шш. раан ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1966-1977 шш. рзы ажурнал «Алашара» аредактор хадас аус иуан.
1936 ш. инаркны акьыԥхь аҟны дцәырҵит. Иҩымҭақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа рҟны. Ҷ. Џьонуа иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи иҭынхеит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин, П. Бровка, И. Г. Ҷавҷаваӡе, И. В. Абашиӡе, К. Р. Калаӡе, Ҟ. Ш. Кулиев, Р. Г. Гамзатов, Ф. А. Абдулжалилов ражәеинраалақәа; И. П. Котлиаровски ипиеса «Наталка Полтавка» аҟнытә Пиотр иашәақәа (Н. Ҭ. Кәыҵниеи иареи); Б. И. Куашев ибаллада «Амреи ашәшьыреи»; С. В. Михалков икомедиа «Самбреро»; Н. Ф. Погодин ипиеса «Кремльтәи акурантқәа» (К. Ш. Ломиеи иареи ) уҳәа егьырҭгьы. Аиҭагақәа реиҳарак кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны.
Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Иалкаау. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976; Ашәҭқәеи сареи. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979; Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи Аҟәа, 1982; Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985. Асериа «Иалкаау аԥсуа лирика»; Сара сашәақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987; Ахра шкәакәа. Ажәабжь. Аҟәа,1988. Асериа. «Ашколтә библиотека»; Аӡыхь. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1989; Иҩымҭақәа. Хтомкны. Актәи атом.Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2008 Аҩбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2008; Ахԥатәи атом.Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2010; Амца дырцәоит мцала. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1974; аурысшәахь аиҭагақәа: У подножья горы. Стихи. М., 1961.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭқәа ртәыла. Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алегендақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1950 (қырҭуа шрифтла).
*Гәдиса Шларба. Аповест. Аҟәа, 1955.
*Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957.
*Агәырӷьаҿҳәаша. Апиесақәа. Аҟәа, 1959.
*Ахра шкәакәа. Аповести ажәабжьқәеи. Ажәеинраалақәа. Ажәлар рҳәамҭахьтә. Аҟәа, 1961.
*Амаамын сасра ишцаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Аныҳәаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1966.
*Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Амаӡақәа рымаӡа. Аповест, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1969.
*Амшқәа қарамҽо иқәын икәашо. Аҟәа, 1972.
*Ашьхацамҩа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1972.
==Аҭаацәа==
* '''Иаб''' — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
* '''Иан''' — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
* '''Иашьцәа''' — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)
==Алитература==
*{{Аԥпа|912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhonua-chichiko-mixajlovich Джонуа Чичико Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fonua-%D2%B7i%D2%B7iko-mixail-i%D2%A7a Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1915 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1975 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьонуаа]]
h68qpgqpowdv9m4u7zpacrm6jooqs06
Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа
0
24513
171201
170316
2026-08-06T17:58:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171201
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Алексей Едгиевич
|афото=Ласуриа Алексей Едгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|11|1927}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|30|4|1959}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла
}}
'''Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Алексей Едгиевич}}; {{date|15|11|1927}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|30|4|1959}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Диит анхаҩ ӷар иҭаацәараҿы. Дышхәыҷыз иани иаби иԥхеит. Акыр ауадаҩрақәа дшырҭагылазгьы, аҵара иҵон Кәтолтәи ашкол аҟны. 1946 ш. далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум, убри ашықәс аан дагьҭалоит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет. Хышықәса аҵара аниҵа ашьҭахь дҭалоит [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы, 1954 ш. Аԥсныҟа дхынҳәуеит, аусурагьы хациркуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1955 ш. диасуеит ҿыц аҭыҵра иалагаз ажурнал «Алашара» аредакциахь. Аха, хара имгакәа диаргоит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩыс. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа алитературатә хәҭа аиҳабыс.
А.Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 14-15 ш. анихыҵуаз, арҵаҩратә техникум данҭаз, К.Шь. Ломиеи иареи алахәын алитературатә кружок аусура. Уи напхгара аиҭон аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы Маан Васили Николаи-иԥа.
Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1944 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуаз алитературатә «Альманах», иара убас агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи еидызкыло жәохә рҟынӡа ашәҟәқәа авторс дрымоуп, урысшәалеи қырҭшәалеи иҭыжьу убрахь иналаҵаны. Иҩит иара убас апиесақәа ҩба: «Гәыкала абзиабара», «Ахаԥыц хьаа». Рыҩбагьы ықәдыргылахьеит С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Иҭынхеит даҽа ҩ-повестк: «Ҳаџьараҭ» (аибашьра ашьҭахьтәи аԥсуа қыҭа аԥсҭазаареи, иахнагаз ауадаҩрақәеи ирызкны), «Ашәахәақәа» (ақыҭа интеллигенциа ирызку).
А.Лашәриа аԥсшәахь еиҭеигеит В.В. Маиаковски, И.Г. Ҷавҷавадзе, М. Мернели, И. Ночешвили уҳәа ражәеинраалақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәақәа (Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1954.
*Хашҭра зқәым. Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Смал. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Кьабырхәынтәи ашьыжь. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1958.
*Сареи ааԥынреи, Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1959.
*Иалкаау. Аҟәа, 1960.
*Сҩызцәа рахь. (Ажәеинраалақәеи апоемеи). Аҟәа, 1970.
*Иалкаау. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1976.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Аиҩызцәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Киабрхунское утро. Рассказы. М., 1954.
*Дружба сверстников. Стихи и поэма. М., 1955.
*Любовь на рассвете. (Стихи и поэма). М., 1959.
*Жить как солнце!.. Стихи и поэмы. Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|913-914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-aleksej-edgievich Ласуриа Алексей Едгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-alyi%D2%9Bsa-edgyi-i%D2%A7a Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Лашәриаа]][[Акатегориа:1927 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз]]}}
27f9p8a7riqe3r69eese72brvx59x25
171331
171201
2026-08-06T18:10:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171331
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Алексей Едгиевич
|афото=Ласуриа Алексей Едгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|11|1927}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|30|4|1959}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла
}}
'''Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Алексей Едгиевич}}; {{date|15|11|1927}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|30|4|1959}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Диит анхаҩ ӷар иҭаацәараҿы. Дышхәыҷыз иани иаби иԥхеит. Акыр ауадаҩрақәа дшырҭагылазгьы, аҵара иҵон Кәтолтәи ашкол аҟны. 1946 ш. далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум, убри ашықәс аан дагьҭалоит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет. Хышықәса аҵара аниҵа ашьҭахь дҭалоит [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы, 1954 ш. Аԥсныҟа дхынҳәуеит, аусурагьы хациркуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1955 ш. диасуеит ҿыц аҭыҵра иалагаз ажурнал «Алашара» аредакциахь. Аха, хара имгакәа диаргоит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩыс. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа алитературатә хәҭа аиҳабыс.
А.Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 14-15 ш. анихыҵуаз, арҵаҩратә техникум данҭаз, К.Шь. Ломиеи иареи алахәын алитературатә кружок аусура. Уи напхгара аиҭон аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы Маан Васили Николаи-иԥа.
Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1944 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуаз алитературатә «Альманах», иара убас агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи еидызкыло жәохә рҟынӡа ашәҟәқәа авторс дрымоуп, урысшәалеи қырҭшәалеи иҭыжьу убрахь иналаҵаны. Иҩит иара убас апиесақәа ҩба: «Гәыкала абзиабара», «Ахаԥыц хьаа». Рыҩбагьы ықәдыргылахьеит С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Иҭынхеит даҽа ҩ-повестк: «Ҳаџьараҭ» (аибашьра ашьҭахьтәи аԥсуа қыҭа аԥсҭазаареи, иахнагаз ауадаҩрақәеи ирызкны), «Ашәахәақәа» (ақыҭа интеллигенциа ирызку).
А.Лашәриа аԥсшәахь еиҭеигеит В.В. Маиаковски, И.Г. Ҷавҷавадзе, М. Мернели, И. Ночешвили уҳәа ражәеинраалақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәақәа (Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1954.
*Хашҭра зқәым. Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Смал. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Кьабырхәынтәи ашьыжь. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1958.
*Сареи ааԥынреи, Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1959.
*Иалкаау. Аҟәа, 1960.
*Сҩызцәа рахь. (Ажәеинраалақәеи апоемеи). Аҟәа, 1970.
*Иалкаау. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1976.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Аиҩызцәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Киабрхунское утро. Рассказы. М., 1954.
*Дружба сверстников. Стихи и поэма. М., 1955.
*Любовь на рассвете. (Стихи и поэма). М., 1959.
*Жить как солнце!.. Стихи и поэмы. Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|913-914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-aleksej-edgievich Ласуриа Алексей Едгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-alyi%D2%9Bsa-edgyi-i%D2%A7a Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1927 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз]]
ptq5dz9o0li0frh1ykfr06utfg8bl98
171470
171331
2026-08-06T18:42:17Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171470
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Алексей Едгиевич Ласуриа
|афото=Ласуриа Алексей Едгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|15|11|1927}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|30|4|1959}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла
}}
'''Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Алексей Едгиевич Ласуриа}}; {{date|15|11|1927}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|30|4|1959}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Диит анхаҩ ӷар иҭаацәараҿы. Дышхәыҷыз иани иаби иԥхеит. Акыр ауадаҩрақәа дшырҭагылазгьы, аҵара иҵон Кәтолтәи ашкол аҟны. 1946 ш. далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум, убри ашықәс аан дагьҭалоит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет. Хышықәса аҵара аниҵа ашьҭахь дҭалоит [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы, 1954 ш. Аԥсныҟа дхынҳәуеит, аусурагьы хациркуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1955 ш. диасуеит ҿыц аҭыҵра иалагаз ажурнал «Алашара» аредакциахь. Аха, хара имгакәа диаргоит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩыс. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа алитературатә хәҭа аиҳабыс.
А.Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 14-15 ш. анихыҵуаз, арҵаҩратә техникум данҭаз, К.Шь. Ломиеи иареи алахәын алитературатә кружок аусура. Уи напхгара аиҭон аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы Маан Васили Николаи-иԥа.
Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1944 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуаз алитературатә «Альманах», иара убас агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи еидызкыло жәохә рҟынӡа ашәҟәқәа авторс дрымоуп, урысшәалеи қырҭшәалеи иҭыжьу убрахь иналаҵаны. Иҩит иара убас апиесақәа ҩба: «Гәыкала абзиабара», «Ахаԥыц хьаа». Рыҩбагьы ықәдыргылахьеит С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Иҭынхеит даҽа ҩ-повестк: «Ҳаџьараҭ» (аибашьра ашьҭахьтәи аԥсуа қыҭа аԥсҭазаареи, иахнагаз ауадаҩрақәеи ирызкны), «Ашәахәақәа» (ақыҭа интеллигенциа ирызку).
А.Лашәриа аԥсшәахь еиҭеигеит В.В. Маиаковски, И.Г. Ҷавҷавадзе, М. Мернели, И. Ночешвили уҳәа ражәеинраалақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәақәа (Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1954.
*Хашҭра зқәым. Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Смал. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Кьабырхәынтәи ашьыжь. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1958.
*Сареи ааԥынреи, Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1959.
*Иалкаау. Аҟәа, 1960.
*Сҩызцәа рахь. (Ажәеинраалақәеи апоемеи). Аҟәа, 1970.
*Иалкаау. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1976.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Аиҩызцәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Киабрхунское утро. Рассказы. М., 1954.
*Дружба сверстников. Стихи и поэма. М., 1955.
*Любовь на рассвете. (Стихи и поэма). М., 1959.
*Жить как солнце!.. Стихи и поэмы. Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|913-914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-aleksej-edgievich Ласуриа Алексей Едгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-alyi%D2%9Bsa-edgyi-i%D2%A7a Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1927 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз]]
kp6tjemcd2qv56iayut1k2g6x17x1yv
171625
171470
2026-08-06T20:22:06Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171625
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Алексей Едгиевич Ласуриа
|афото=Ласуриа Алексей Едгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|15|11|1927}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|30|4|1959}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла
}}
'''Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Алексей Едгиевич Ласуриа}}; {{date|15|11|1927}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|30|4|1959}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, апрозаик, СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Диит анхаҩ ӷар иҭаацәараҿы. Дышхәыҷыз иани иаби иԥхеит. Акыр ауадаҩрақәа дшырҭагылазгьы, аҵара иҵон Кәтолтәи ашкол аҟны. 1946 ш. далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум, убри ашықәс аан дагьҭалоит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет. Хышықәса аҵара аниҵа ашьҭахь дҭалоит [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы, 1954 ш. Аԥсныҟа дхынҳәуеит, аусурагьы хациркуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1955 ш. диасуеит ҿыц аҭыҵра иалагаз ажурнал «Алашара» аредакциахь. Аха, хара имгакәа диаргоит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩыс. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа алитературатә хәҭа аиҳабыс.
А.Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 14-15 ш. анихыҵуаз, арҵаҩратә техникум данҭаз, К.Шь. Ломиеи иареи алахәын алитературатә кружок аусура. Уи напхгара аиҭон аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩы Маан Васили Николаи-иԥа.
Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1944 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуаз алитературатә «Альманах», иара убас агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи еидызкыло жәохә рҟынӡа ашәҟәқәа авторс дрымоуп, урысшәалеи қырҭшәалеи иҭыжьу убрахь иналаҵаны. Иҩит иара убас апиесақәа ҩба: «Гәыкала абзиабара», «Ахаԥыц хьаа». Рыҩбагьы ықәдыргылахьеит С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Иҭынхеит даҽа ҩ-повестк: «Ҳаџьараҭ» (аибашьра ашьҭахьтәи аԥсуа қыҭа аԥсҭазаареи, иахнагаз ауадаҩрақәеи ирызкны), «Ашәахәақәа» (ақыҭа интеллигенциа ирызку).
А.Лашәриа аԥсшәахь еиҭеигеит В.В. Маиаковски, И.Г. Ҷавҷавадзе, М. Мернели, И. Ночешвили уҳәа ражәеинраалақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәақәа (Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1954.
*Хашҭра зқәым. Апоемақәа. Аҟәа, 1956.
*Смал. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1957.
*Кьабырхәынтәи ашьыжь. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1958.
*Сареи ааԥынреи, Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа 1959.
*Иалкаау. Аҟәа, 1960.
*Сҩызцәа рахь. (Ажәеинраалақәеи апоемеи). Аҟәа, 1970.
*Иалкаау. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1976.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Аиҩызцәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Киабрхунское утро. Рассказы. М., 1954.
*Дружба сверстников. Стихи и поэма. М., 1955.
*Любовь на рассвете. (Стихи и поэма). М., 1959.
*Жить как солнце!.. Стихи и поэмы. Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|913-914}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-aleksej-edgievich Ласуриа Алексей Едгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-alyi%D2%9Bsa-edgyi-i%D2%A7a Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1927 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз]]
jf7an580e0w25vd7mfqecc96n2i5kpv
Ҭарба, Иван Константин-иԥа
0
24514
171239
170338
2026-08-06T17:59:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171239
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭарба Иван Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тарба Иван Константинович
|афото=Тарба Иван Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭарба Иван Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|3|1921}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|1|1994}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Ҭарба Иван Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Тарба Иван Константинович}}; {{date|21|3|1921}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа – {{date|29|1|1994}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1971; ароман «Амра ҳара ҳҟны игылоит» азы). [[Очамчыра]] ақалақь амҩақәа руак ихьӡ ахуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Баслахәтәи алагарҭатә школи Очамчыратәи ашкол-интернати рҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1947). Аамҭак азы аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1948-1953, 1958-1979 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1953-1954 шш. рзы Аԥсны аҵара аминистрс, 1954-1958 шш. рзы акәзар, Қырҭтәылатәи Акомпартиа Аԥснытәи аобком амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1954 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын. 1979 ш. инаркны – азаанаҭеидгылақәа Аԥснытәи робласттә совет амаӡаныҟәаҩ. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ӷәӷәала ичмазаҩыз апоет аамҭак азы аӷацәа ирымпыҵакыз Аҟәа далаханы дыҟан, араҟа итҟәацыз аснариад аԥҽыхақәа рыла дҭахеит иԥшәмаԥҳәыс, атеатр актриса Еҭери Коӷониа. Ашьҭахь иара далыргеит Гәдоуҭаҟа, уи нахыс Пицунда дыҟан. Аҽшьра иақәикхьан, аха џьашьахәшәа деиқәхеит. И. Ҭарба иԥсҭазаара далҵаанӡа «Ауасиаҭ ацынхәрас» зыхьӡу ашәҟәы иҩит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рыхьӡала (шәахә. Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. Аҟәа- Сухум, 1995, Ад. 52-53), уаҟа иҳәоит изқәикыз амзызқәа. Аибашьра аамҭа хьанҭа, изааигәаз ауаа ицәыӡра, хәшәтәышьа змамыз ичымазара уҳәа, апоет ҭаха ирҭомызт. Аԥсны аҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы, иара иԥсадгьыл игәы азыбылуан, аиааирагьы агәра игон. Ашәҟәы аҟны ицәыргоу ахшыҩҵакқәа акыр заа автор иааирԥшхьан иажәеинраалақәа рҟны.
И. Ҭарба заа ажәеинраалақәа иҩуа далагеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1937 ш. инаркны. Аԥсышәала еиԥш, иҩымҭақәа урысшәалеи қырҭшәалеи еиҭаганы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981); «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М.,1958), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Сухум, 2009); ашәҟәы «Сухумские мотивы. (2500-летию Сухума посвящяется)» (М., 2005) уҳәа егьырҭгьы.
И. Ҭарба иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иеиҭагақәеи раԥхьатәи реизга «Ашьха ӡыхь» ҭыҵит 1949 шықәсазы. Уи нахыс ажәеинраалақәеи апоемақәеи рацәаны иҩит, иара убас ароманқәа «Амра ҳара ҳҟны игылоит», «Идыру ахьӡ», «Сан лыблақәа», «Адунеи ахьалаго». Урҭ рахьтә (ироманқәа хԥа налаҵаны) аурысшәахь еиҭаргеит Л. Длигач, А. Кронгауз, Н. Тихонов, Н. Асеев, И. Козловски, А. Межиров, Н. Заболоцки, Н. Гребнев, И. Кошежева, Б. Дубровин, А. Дементиев, Б. Ахмадулина, С. Куниаев, И. Риашенцев, А. Передреев, М. Синельников, В. Солоухин уҳәа егьырҭгьы, егьҭыжьын Москва, Аҟәа, [[Қарҭ]]. Иҩымҭақәа еиҭаган иара убас аукраин, абелорус, ақырҭуа, хинди уҳәа абызшәақәа рахь.
И. Ҭарба исценариала иҭыхын раԥхьатәи аԥсуа фильм «Аҽы зкәадыруа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха ӡыхь. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1949.
*Ицәажәоит агәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Абзиаразы еиниаша. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Аԥышәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1956.
*Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Аҟәа, 1957.
*Идыру ахьӡ. Ароман. Аҟәа, 1963.
*Аҳамҭа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1964.
*Амра ҳара ҳҟны игылоит. Ароман. Аҟәа, 1968.
*Ацҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1971-1973.
*Амҩақәа ахьеихало. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1974.
*Са смышәҳәыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Сан лыблақәа. Ароман. Аҟәа, 1979.
*Ашьыжь иацу ашәахәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1981-1983.
*Аԥырра аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Адунеи ахьалаго. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1987.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Ажьа. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Ароманқәа. Аҟәа, 2011.
*аурысшәахь аиҭагақәа: С первых дней. Сборник стихов. М., 1953.
*Звезды. Стихи. М., 1957 («Библиотека “Огонек”», № 49).
*На суд товарищей. Стихи и поэмы. Тбилиси, 1957.
*О друзьях, товарищах. Стихи. М., 1957.
*Стихи и поэмы. М., 1959.
*Известное имя. Роман. М., 1964.
*Испытание. Стихи и поэмы. М., 1968.
*Известное имя. Роман. Тбилиси, 1969.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1970.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1972 («Роман-газета», № 16).
*Книга песен. Стихи. М., 1973.
*Я встречаю солнце. [Стихи]. М., 1973.
*Вершины отзовутся эхом. Стихи. Тбилиси, 1977.
*Весенний снег. Стихи. Сухуми, 1970.
*Дорога, которой нет конца... Стихотворения, поэмы. М., 1976.
*Избранные произведения: В 2-х томах. М., 1981.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1982.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1984 («Роман-газета», № 3 /985/).
*Поет дрозд. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихотворения. М., 1989.
*абеларус бызшәахь аиҭагақәа: Солнце встает у нас. Роман / Перевод М. Парахневича. Минск, 1979.
*аукраин бызшәахь аиҭагақәа: Песня об Абхазии. Стихи / Перевод Сингаивского и Ю. Петренко. Киев, 1968.
*Солнце встает у нас. Роман / Перевод. Д. Мищенко. Киев, 1976.
*Стихи. Киев, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|911-912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarba-ivan-konstantiovich Тарба Иван Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarba-ivan-konstantin-i%D2%A7a Ҭарба Иван Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1921 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Асовет поетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:Асовет политикцәа]][[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]][[Акатегориа:Ҭараа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]}}
sg57l7ywe59rm4qvpulp7tckjf4pkth
171368
171239
2026-08-06T18:11:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171368
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭарба Иван Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тарба Иван Константинович
|афото=Тарба Иван Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭарба Иван Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|3|1921}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|1|1994}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Ҭарба Иван Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Тарба Иван Константинович}}; {{date|21|3|1921}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа – {{date|29|1|1994}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1971; ароман «Амра ҳара ҳҟны игылоит» азы). [[Очамчыра]] ақалақь амҩақәа руак ихьӡ ахуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Баслахәтәи алагарҭатә школи Очамчыратәи ашкол-интернати рҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1947). Аамҭак азы аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1948-1953, 1958-1979 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1953-1954 шш. рзы Аԥсны аҵара аминистрс, 1954-1958 шш. рзы акәзар, Қырҭтәылатәи Акомпартиа Аԥснытәи аобком амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1954 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын. 1979 ш. инаркны – азаанаҭеидгылақәа Аԥснытәи робласттә совет амаӡаныҟәаҩ. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ӷәӷәала ичмазаҩыз апоет аамҭак азы аӷацәа ирымпыҵакыз Аҟәа далаханы дыҟан, араҟа итҟәацыз аснариад аԥҽыхақәа рыла дҭахеит иԥшәмаԥҳәыс, атеатр актриса Еҭери Коӷониа. Ашьҭахь иара далыргеит Гәдоуҭаҟа, уи нахыс Пицунда дыҟан. Аҽшьра иақәикхьан, аха џьашьахәшәа деиқәхеит. И. Ҭарба иԥсҭазаара далҵаанӡа «Ауасиаҭ ацынхәрас» зыхьӡу ашәҟәы иҩит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рыхьӡала (шәахә. Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. Аҟәа- Сухум, 1995, Ад. 52-53), уаҟа иҳәоит изқәикыз амзызқәа. Аибашьра аамҭа хьанҭа, изааигәаз ауаа ицәыӡра, хәшәтәышьа змамыз ичымазара уҳәа, апоет ҭаха ирҭомызт. Аԥсны аҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы, иара иԥсадгьыл игәы азыбылуан, аиааирагьы агәра игон. Ашәҟәы аҟны ицәыргоу ахшыҩҵакқәа акыр заа автор иааирԥшхьан иажәеинраалақәа рҟны.
И. Ҭарба заа ажәеинраалақәа иҩуа далагеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1937 ш. инаркны. Аԥсышәала еиԥш, иҩымҭақәа урысшәалеи қырҭшәалеи еиҭаганы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981); «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М.,1958), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Сухум, 2009); ашәҟәы «Сухумские мотивы. (2500-летию Сухума посвящяется)» (М., 2005) уҳәа егьырҭгьы.
И. Ҭарба иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иеиҭагақәеи раԥхьатәи реизга «Ашьха ӡыхь» ҭыҵит 1949 шықәсазы. Уи нахыс ажәеинраалақәеи апоемақәеи рацәаны иҩит, иара убас ароманқәа «Амра ҳара ҳҟны игылоит», «Идыру ахьӡ», «Сан лыблақәа», «Адунеи ахьалаго». Урҭ рахьтә (ироманқәа хԥа налаҵаны) аурысшәахь еиҭаргеит Л. Длигач, А. Кронгауз, Н. Тихонов, Н. Асеев, И. Козловски, А. Межиров, Н. Заболоцки, Н. Гребнев, И. Кошежева, Б. Дубровин, А. Дементиев, Б. Ахмадулина, С. Куниаев, И. Риашенцев, А. Передреев, М. Синельников, В. Солоухин уҳәа егьырҭгьы, егьҭыжьын Москва, Аҟәа, [[Қарҭ]]. Иҩымҭақәа еиҭаган иара убас аукраин, абелорус, ақырҭуа, хинди уҳәа абызшәақәа рахь.
И. Ҭарба исценариала иҭыхын раԥхьатәи аԥсуа фильм «Аҽы зкәадыруа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха ӡыхь. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1949.
*Ицәажәоит агәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Абзиаразы еиниаша. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Аԥышәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1956.
*Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Аҟәа, 1957.
*Идыру ахьӡ. Ароман. Аҟәа, 1963.
*Аҳамҭа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1964.
*Амра ҳара ҳҟны игылоит. Ароман. Аҟәа, 1968.
*Ацҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1971-1973.
*Амҩақәа ахьеихало. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1974.
*Са смышәҳәыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Сан лыблақәа. Ароман. Аҟәа, 1979.
*Ашьыжь иацу ашәахәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1981-1983.
*Аԥырра аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Адунеи ахьалаго. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1987.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Ажьа. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Ароманқәа. Аҟәа, 2011.
*аурысшәахь аиҭагақәа: С первых дней. Сборник стихов. М., 1953.
*Звезды. Стихи. М., 1957 («Библиотека “Огонек”», № 49).
*На суд товарищей. Стихи и поэмы. Тбилиси, 1957.
*О друзьях, товарищах. Стихи. М., 1957.
*Стихи и поэмы. М., 1959.
*Известное имя. Роман. М., 1964.
*Испытание. Стихи и поэмы. М., 1968.
*Известное имя. Роман. Тбилиси, 1969.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1970.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1972 («Роман-газета», № 16).
*Книга песен. Стихи. М., 1973.
*Я встречаю солнце. [Стихи]. М., 1973.
*Вершины отзовутся эхом. Стихи. Тбилиси, 1977.
*Весенний снег. Стихи. Сухуми, 1970.
*Дорога, которой нет конца... Стихотворения, поэмы. М., 1976.
*Избранные произведения: В 2-х томах. М., 1981.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1982.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1984 («Роман-газета», № 3 /985/).
*Поет дрозд. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихотворения. М., 1989.
*абеларус бызшәахь аиҭагақәа: Солнце встает у нас. Роман / Перевод М. Парахневича. Минск, 1979.
*аукраин бызшәахь аиҭагақәа: Песня об Абхазии. Стихи / Перевод Сингаивского и Ю. Петренко. Киев, 1968.
*Солнце встает у нас. Роман / Перевод. Д. Мищенко. Киев, 1976.
*Стихи. Киев, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|911-912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarba-ivan-konstantiovich Тарба Иван Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarba-ivan-konstantin-i%D2%A7a Ҭарба Иван Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1921 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Ҭараа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
b4cympi11b461unyxao01a01761f0jh
171509
171368
2026-08-06T18:43:32Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171509
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Константин-иԥа Ҭарба
|даҽа ахьӡ=Иван Константинович Тарба
|афото=Тарба Иван Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Константин-иԥа Ҭарба
|аира арыцхә={{date|21|3|1921}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|1|1994}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Иван Константин-иԥа Ҭарба''' ({{lang-ru|Иван Константинович Тарба}}; {{date|21|3|1921}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа – {{date|29|1|1994}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1971; ароман «Амра ҳара ҳҟны игылоит» азы). [[Очамчыра]] ақалақь амҩақәа руак ихьӡ ахуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Баслахәтәи алагарҭатә школи Очамчыратәи ашкол-интернати рҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1947). Аамҭак азы аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1948-1953, 1958-1979 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1953-1954 шш. рзы Аԥсны аҵара аминистрс, 1954-1958 шш. рзы акәзар, Қырҭтәылатәи Акомпартиа Аԥснытәи аобком амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1954 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын. 1979 ш. инаркны – азаанаҭеидгылақәа Аԥснытәи робласттә совет амаӡаныҟәаҩ. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ӷәӷәала ичмазаҩыз апоет аамҭак азы аӷацәа ирымпыҵакыз Аҟәа далаханы дыҟан, араҟа итҟәацыз аснариад аԥҽыхақәа рыла дҭахеит иԥшәмаԥҳәыс, атеатр актриса Еҭери Коӷониа. Ашьҭахь иара далыргеит Гәдоуҭаҟа, уи нахыс Пицунда дыҟан. Аҽшьра иақәикхьан, аха џьашьахәшәа деиқәхеит. И. Ҭарба иԥсҭазаара далҵаанӡа «Ауасиаҭ ацынхәрас» зыхьӡу ашәҟәы иҩит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рыхьӡала (шәахә. Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. Аҟәа- Сухум, 1995, Ад. 52-53), уаҟа иҳәоит изқәикыз амзызқәа. Аибашьра аамҭа хьанҭа, изааигәаз ауаа ицәыӡра, хәшәтәышьа змамыз ичымазара уҳәа, апоет ҭаха ирҭомызт. Аԥсны аҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы, иара иԥсадгьыл игәы азыбылуан, аиааирагьы агәра игон. Ашәҟәы аҟны ицәыргоу ахшыҩҵакқәа акыр заа автор иааирԥшхьан иажәеинраалақәа рҟны.
И. Ҭарба заа ажәеинраалақәа иҩуа далагеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1937 ш. инаркны. Аԥсышәала еиԥш, иҩымҭақәа урысшәалеи қырҭшәалеи еиҭаганы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981); «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М.,1958), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Сухум, 2009); ашәҟәы «Сухумские мотивы. (2500-летию Сухума посвящяется)» (М., 2005) уҳәа егьырҭгьы.
И. Ҭарба иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иеиҭагақәеи раԥхьатәи реизга «Ашьха ӡыхь» ҭыҵит 1949 шықәсазы. Уи нахыс ажәеинраалақәеи апоемақәеи рацәаны иҩит, иара убас ароманқәа «Амра ҳара ҳҟны игылоит», «Идыру ахьӡ», «Сан лыблақәа», «Адунеи ахьалаго». Урҭ рахьтә (ироманқәа хԥа налаҵаны) аурысшәахь еиҭаргеит Л. Длигач, А. Кронгауз, Н. Тихонов, Н. Асеев, И. Козловски, А. Межиров, Н. Заболоцки, Н. Гребнев, И. Кошежева, Б. Дубровин, А. Дементиев, Б. Ахмадулина, С. Куниаев, И. Риашенцев, А. Передреев, М. Синельников, В. Солоухин уҳәа егьырҭгьы, егьҭыжьын Москва, Аҟәа, [[Қарҭ]]. Иҩымҭақәа еиҭаган иара убас аукраин, абелорус, ақырҭуа, хинди уҳәа абызшәақәа рахь.
И. Ҭарба исценариала иҭыхын раԥхьатәи аԥсуа фильм «Аҽы зкәадыруа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха ӡыхь. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1949.
*Ицәажәоит агәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Абзиаразы еиниаша. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Аԥышәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1956.
*Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Аҟәа, 1957.
*Идыру ахьӡ. Ароман. Аҟәа, 1963.
*Аҳамҭа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1964.
*Амра ҳара ҳҟны игылоит. Ароман. Аҟәа, 1968.
*Ацҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1971-1973.
*Амҩақәа ахьеихало. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1974.
*Са смышәҳәыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Сан лыблақәа. Ароман. Аҟәа, 1979.
*Ашьыжь иацу ашәахәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1981-1983.
*Аԥырра аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Адунеи ахьалаго. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1987.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Ажьа. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Ароманқәа. Аҟәа, 2011.
*аурысшәахь аиҭагақәа: С первых дней. Сборник стихов. М., 1953.
*Звезды. Стихи. М., 1957 («Библиотека “Огонек”», № 49).
*На суд товарищей. Стихи и поэмы. Тбилиси, 1957.
*О друзьях, товарищах. Стихи. М., 1957.
*Стихи и поэмы. М., 1959.
*Известное имя. Роман. М., 1964.
*Испытание. Стихи и поэмы. М., 1968.
*Известное имя. Роман. Тбилиси, 1969.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1970.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1972 («Роман-газета», № 16).
*Книга песен. Стихи. М., 1973.
*Я встречаю солнце. [Стихи]. М., 1973.
*Вершины отзовутся эхом. Стихи. Тбилиси, 1977.
*Весенний снег. Стихи. Сухуми, 1970.
*Дорога, которой нет конца... Стихотворения, поэмы. М., 1976.
*Избранные произведения: В 2-х томах. М., 1981.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1982.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1984 («Роман-газета», № 3 /985/).
*Поет дрозд. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихотворения. М., 1989.
*абеларус бызшәахь аиҭагақәа: Солнце встает у нас. Роман / Перевод М. Парахневича. Минск, 1979.
*аукраин бызшәахь аиҭагақәа: Песня об Абхазии. Стихи / Перевод Сингаивского и Ю. Петренко. Киев, 1968.
*Солнце встает у нас. Роман / Перевод. Д. Мищенко. Киев, 1976.
*Стихи. Киев, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|911-912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarba-ivan-konstantiovich Тарба Иван Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarba-ivan-konstantin-i%D2%A7a Ҭарба Иван Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1921 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Ҭараа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
58rkbvgc43jcju9yx15lj21088rtqmd
171652
171509
2026-08-06T20:23:02Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171652
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Константин-иԥа Ҭарба
|даҽа ахьӡ=Иван Константинович Тарба
|афото=Тарба Иван Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Константин-иԥа Ҭарба
|аира арыцхә={{date|21|3|1921}}
|аира аҭыԥ=[[Баслахә]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|29|1|1994}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Иван Константин-иԥа Ҭарба''' ({{lang-ru|Иван Константинович Тарба}}; {{date|21|3|1921}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа – {{date|29|1|1994}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1971; ароман «Амра ҳара ҳҟны игылоит» азы). [[Очамчыра]] ақалақь амҩақәа руак ихьӡ ахуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Баслахәтәи алагарҭатә школи Очамчыратәи ашкол-интернати рҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1947). Аамҭак азы аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1948-1953, 1958-1979 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1953-1954 шш. рзы Аԥсны аҵара аминистрс, 1954-1958 шш. рзы акәзар, Қырҭтәылатәи Акомпартиа Аԥснытәи аобком амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1954 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далхын. 1979 ш. инаркны – азаанаҭеидгылақәа Аԥснытәи робласттә совет амаӡаныҟәаҩ. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ӷәӷәала ичмазаҩыз апоет аамҭак азы аӷацәа ирымпыҵакыз Аҟәа далаханы дыҟан, араҟа итҟәацыз аснариад аԥҽыхақәа рыла дҭахеит иԥшәмаԥҳәыс, атеатр актриса Еҭери Коӷониа. Ашьҭахь иара далыргеит Гәдоуҭаҟа, уи нахыс Пицунда дыҟан. Аҽшьра иақәикхьан, аха џьашьахәшәа деиқәхеит. И. Ҭарба иԥсҭазаара далҵаанӡа «Ауасиаҭ ацынхәрас» зыхьӡу ашәҟәы иҩит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рыхьӡала (шәахә. Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. Аҟәа- Сухум, 1995, Ад. 52-53), уаҟа иҳәоит изқәикыз амзызқәа. Аибашьра аамҭа хьанҭа, изааигәаз ауаа ицәыӡра, хәшәтәышьа змамыз ичымазара уҳәа, апоет ҭаха ирҭомызт. Аԥсны аҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы, иара иԥсадгьыл игәы азыбылуан, аиааирагьы агәра игон. Ашәҟәы аҟны ицәыргоу ахшыҩҵакқәа акыр заа автор иааирԥшхьан иажәеинраалақәа рҟны.
И. Ҭарба заа ажәеинраалақәа иҩуа далагеит. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1937 ш. инаркны. Аԥсышәала еиԥш, иҩымҭақәа урысшәалеи қырҭшәалеи еиҭаганы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» (Аҟәа, 1981); «Аԥсуа поезиа антологиа» (урысшәала, М.,1958), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Сухум, 2009); ашәҟәы «Сухумские мотивы. (2500-летию Сухума посвящяется)» (М., 2005) уҳәа егьырҭгьы.
И. Ҭарба иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иеиҭагақәеи раԥхьатәи реизга «Ашьха ӡыхь» ҭыҵит 1949 шықәсазы. Уи нахыс ажәеинраалақәеи апоемақәеи рацәаны иҩит, иара убас ароманқәа «Амра ҳара ҳҟны игылоит», «Идыру ахьӡ», «Сан лыблақәа», «Адунеи ахьалаго». Урҭ рахьтә (ироманқәа хԥа налаҵаны) аурысшәахь еиҭаргеит Л. Длигач, А. Кронгауз, Н. Тихонов, Н. Асеев, И. Козловски, А. Межиров, Н. Заболоцки, Н. Гребнев, И. Кошежева, Б. Дубровин, А. Дементиев, Б. Ахмадулина, С. Куниаев, И. Риашенцев, А. Передреев, М. Синельников, В. Солоухин уҳәа егьырҭгьы, егьҭыжьын Москва, Аҟәа, [[Қарҭ]]. Иҩымҭақәа еиҭаган иара убас аукраин, абелорус, ақырҭуа, хинди уҳәа абызшәақәа рахь.
И. Ҭарба исценариала иҭыхын раԥхьатәи аԥсуа фильм «Аҽы зкәадыруа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха ӡыхь. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1949.
*Ицәажәоит агәы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1954.
*Абзиаразы еиниаша. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1955.
*Аԥышәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1956.
*Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Аҟәа, 1957.
*Идыру ахьӡ. Ароман. Аҟәа, 1963.
*Аҳамҭа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1964.
*Амра ҳара ҳҟны игылоит. Ароман. Аҟәа, 1968.
*Ацҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1971-1973.
*Амҩақәа ахьеихало. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1974.
*Са смышәҳәыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Сан лыблақәа. Ароман. Аҟәа, 1979.
*Ашьыжь иацу ашәахәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 1981-1983.
*Аԥырра аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Адунеи ахьалаго. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1987.
*Ааԥын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Ажьа. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи атом. Ароманқәа. Аҟәа, 2011.
*аурысшәахь аиҭагақәа: С первых дней. Сборник стихов. М., 1953.
*Звезды. Стихи. М., 1957 («Библиотека “Огонек”», № 49).
*На суд товарищей. Стихи и поэмы. Тбилиси, 1957.
*О друзьях, товарищах. Стихи. М., 1957.
*Стихи и поэмы. М., 1959.
*Известное имя. Роман. М., 1964.
*Испытание. Стихи и поэмы. М., 1968.
*Известное имя. Роман. Тбилиси, 1969.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1970.
*Солнце встает у нас. Роман. М., 1972 («Роман-газета», № 16).
*Книга песен. Стихи. М., 1973.
*Я встречаю солнце. [Стихи]. М., 1973.
*Вершины отзовутся эхом. Стихи. Тбилиси, 1977.
*Весенний снег. Стихи. Сухуми, 1970.
*Дорога, которой нет конца... Стихотворения, поэмы. М., 1976.
*Избранные произведения: В 2-х томах. М., 1981.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1982.
*Глаза моей матери. Роман. М., 1984 («Роман-газета», № 3 /985/).
*Поет дрозд. Стихи и поэмы. М., 1984.
*Стихотворения. М., 1989.
*абеларус бызшәахь аиҭагақәа: Солнце встает у нас. Роман / Перевод М. Парахневича. Минск, 1979.
*аукраин бызшәахь аиҭагақәа: Песня об Абхазии. Стихи / Перевод Сингаивского и Ю. Петренко. Киев, 1968.
*Солнце встает у нас. Роман / Перевод. Д. Мищенко. Киев, 1976.
*Стихи. Киев, 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|911-912}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarba-ivan-konstantiovich Тарба Иван Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarba-ivan-konstantin-i%D2%A7a Ҭарба Иван Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1921 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Асовет политикцәа]]
[[Акатегориа:СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Ҭараа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
6g1bardgi7x92lsic99pd3clc1imx5d
Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа
0
24516
171108
170325
2026-08-06T15:36:51Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171108
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сангулиа Шалва Михайлович
|афото=Сангулиа Шалва Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|аира арыцхә=07.05.1922
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә=26.07.1982
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Сангулиа Шалва Михайлович}}; 07.05.1922, ССР Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа 26.07.1982, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩыцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсы-шәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Аӡҩыбжьатәи, Очамчыратәи ашколқәа рҟны. А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1952), иара убас А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы.
Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1939 ш. инаркны ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». (Аҟәа - [[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009). Иҩымҭақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. Москва иҭыжьыз «Антология абхазской поэзии».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩанызаҩ. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1957.
*Апиесақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1958.
*Сыԥсадгьыл ааԥынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, асатирақәеи. Апиесақәа. Аҟәа, 1972.
*Ицәажәоит Бзыԥҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара амҩала. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916-917}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-shalva-mixajlovich Сангулиа Шалва Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-shalua-mixail-i%D2%A7a Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Сангәлиаа]][[Акатегориа:1922 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]][[Акатегориа:1982 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
lzkwvrrdvb4mxpuka8mez3a0g4egd32
171220
171108
2026-08-06T17:58:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171220
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сангулиа Шалва Михайлович
|афото=Сангулиа Шалва Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1922}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|7|1982}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург}}
'''Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Сангулиа Шалва Михайлович}}; {{date|7|5|1922}}, ССР Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа {{date|26|7|1982}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩыцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсы-шәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Аӡҩыбжьатәи, Очамчыратәи ашколқәа рҟны. А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1952), иара убас А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы.
Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1939 ш. инаркны ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». (Аҟәа - [[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009). Иҩымҭақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. Москва иҭыжьыз «Антология абхазской поэзии».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩанызаҩ. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1957.
*Апиесақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1958.
*Сыԥсадгьыл ааԥынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, асатирақәеи. Апиесақәа. Аҟәа, 1972.
*Ицәажәоит Бзыԥҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара амҩала. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916-917}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-shalva-mixajlovich Сангулиа Шалва Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-shalua-mixail-i%D2%A7a Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Сангәлиаа]][[Акатегориа:1922 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]][[Акатегориа:1982 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
h8ug30ujrvi74isj75u1os92i8ywuzu
171350
171220
2026-08-06T18:11:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171350
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сангулиа Шалва Михайлович
|афото=Сангулиа Шалва Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1922}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|7|1982}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург}}
'''Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Сангулиа Шалва Михайлович}}; {{date|7|5|1922}}, ССР Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа {{date|26|7|1982}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩыцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсы-шәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Аӡҩыбжьатәи, Очамчыратәи ашколқәа рҟны. А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1952), иара убас А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы.
Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1939 ш. инаркны ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». (Аҟәа - [[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009). Иҩымҭақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. Москва иҭыжьыз «Антология абхазской поэзии».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩанызаҩ. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1957.
*Апиесақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1958.
*Сыԥсадгьыл ааԥынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, асатирақәеи. Апиесақәа. Аҟәа, 1972.
*Ицәажәоит Бзыԥҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара амҩала. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916-917}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-shalva-mixajlovich Сангулиа Шалва Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-shalua-mixail-i%D2%A7a Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1922 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1982 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
459ly5bs0ie975ek2w3ceaen3qpbp0f
171490
171350
2026-08-06T18:42:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171490
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа
|даҽа ахьӡ=Шалва Михайлович Сангулиа
|афото=Сангулиа Шалва Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа
|аира арыцхә={{date|7|5|1922}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|7|1982}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург}}
'''Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа''' ({{lang-ru|Шалва Михайлович Сангулиа}}; {{date|7|5|1922}}, ССР Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа {{date|26|7|1982}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩыцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсы-шәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Аӡҩыбжьатәи, Очамчыратәи ашколқәа рҟны. А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1952), иара убас А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы.
Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1939 ш. инаркны ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». (Аҟәа - [[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009). Иҩымҭақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. Москва иҭыжьыз «Антология абхазской поэзии».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩанызаҩ. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1957.
*Апиесақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1958.
*Сыԥсадгьыл ааԥынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, асатирақәеи. Апиесақәа. Аҟәа, 1972.
*Ицәажәоит Бзыԥҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара амҩала. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916-917}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-shalva-mixajlovich Сангулиа Шалва Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-shalua-mixail-i%D2%A7a Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1922 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1982 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
pxg816p56u8f0z90k2eyggi5egseh2q
171640
171490
2026-08-06T20:22:37Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171640
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа
|даҽа ахьӡ=Шалва Михайлович Сангулиа
|афото=Сангулиа Шалва Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа
|аира арыцхә={{date|7|5|1922}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|7|1982}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург}}
'''Шьалуа Михаил-иԥа Сангәлиа''' ({{lang-ru|Шалва Михайлович Сангулиа}}; {{date|7|5|1922}}, ССР Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа {{date|26|7|1982}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩыцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Дыҩуан аԥсы-шәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Аӡҩыбжьатәи, Очамчыратәи ашколқәа рҟны. А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1952), иара убас А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы.
Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1939 ш. инаркны ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» рҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.». (Аҟәа - [[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009). Иҩымҭақәа еиҭаганы ианылеит 1958 ш. Москва иҭыжьыз «Антология абхазской поэзии».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩанызаҩ. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1957.
*Апиесақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1958.
*Сыԥсадгьыл ааԥынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, асатирақәеи. Апиесақәа. Аҟәа, 1972.
*Ицәажәоит Бзыԥҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара амҩала. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1983.
==Алитература==
*{{Аԥпа|916-917}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sanguliya-shalva-mixajlovich Сангулиа Шалва Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sang%D3%99lia-shalua-mixail-i%D2%A7a Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Сангәлиаа]]
[[Акатегориа:1922 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1982 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
2e7ogvizob19oj47zteyyomp3q4l9yk
Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа
0
24518
171063
170613
2026-08-06T15:07:24Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Ҭҳаиҵыкәԥҳа, Заира Шьалуа-иԥҳа]] в [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Абырфын рахәыцқәа» (Аҟәа, 2014) prints «Заира Ҭҳаиҵыкә», without -ԥҳа.
170613
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкәԥҳа
|даҽа ахьӡ=Заира Шалвовна Тхайцук
|афото=Тхайцук Заира Шалвовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкәԥҳа
|аира арыцхә={{date|29|1|1966}}
|аира аҭыԥ=[[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкәԥҳа''' ({{lang-ru|Заира Шалвовна Тхайцук}}; {{date|29|1|1966}} [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]]) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи]] (2003) [[Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла|Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи]] (2016) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1983 ш. рзы А.М. Чочуа ихьӡ зху Аӡҩыбжьатәи абжьаратә школ далгеит. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала лҵара хлыркәшеит 1992 ш. рзы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) аблокада иҭакыз [[Тҟәарчал]] ақалақь аҿы гәыԥҩык аԥсуа журналистцәа дрывагыланы аус луан аҭыԥан иҭыҵуаз агазеҭ «Абжьыуаа» аҟны ахатәы корреспондентс.
Аибашьра анеилга Аԥсны Аҵара аминистрраҿы аусура хацлыркит (1994), дрыдыркылеит апрограмма-методикатә ҟәша арҵагатә шәҟәқәа рбиблиотекатә фонд аспециалистс. 1995ш. диаган Аԥсны Аҵара аминистрра апрограмма-методикатәи аеқсперттәи аҟәша аспециалист хадас,2000 ш. нахыс - арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа акомпиутертә кьыԥхь аоператорс. 2002 ш. диаргеит Аԥсны Аҵара аминистрра иатәу арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа ареҭақторс. 2011ш. раахыс Аԥсны арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа аредақтор хадас дыҟоуп. 2005ш. инаркны аамҭакала иахьа уажәраанӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс аус луеит. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи ажурнал «Алашареи» рпремиақәа ланашьоуп.
З. Ҭҳаиҵыкә алитераторцәа ҿарацәа дрызҿлымҳауп. Урҭ рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (х-шәҟәык ҭыҵхьеит) лара еиқәлыршәеит, аредакциагьы азылуит.
Журналистк лаҳасабала аибашьраан лусура инамаданы [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]] даветерануп. Иланашьоуп Аԥсны Аиааира 20 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы иаԥҵоу амедал (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала:Ааԥынра схьымӡар… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Снеилап сҟазшьала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.1998.
*Жәҩангәашәԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2002.
*Агәыӷрақәа рҳәааҿ. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2007.
*Разҟымҩала. Ажәеинраалақәа. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2011.
*Абырфын рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Ажәабжь. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2015.
*Бжьышьхак ршаеҵәа. Иалкаау. Аҟәа, 2016.
*Ашәымҭақәа. Аминиатиурақәа. Афоризмқәа. Аҟәа, 2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|943}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/txajczuk-zaira-shalvovich Тхайцук Заира Шалвовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%AD%D2%B3ai%D2%B5yik%D3%99-zaira-shalua-i%D2%A7%D2%B3a Ҭҳаиҵыкә Заира Шьалуа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1966 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]}}
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭҳаиҵыкәаа]]
3l2r68os6kjy79zkwd36mujf2t901dl
171065
171063
2026-08-06T15:07:26Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171065
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә
|даҽа ахьӡ=Заира Шалвовна Тхайцук
|афото=Тхайцук Заира Шалвовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә
|аира арыцхә={{date|29|1|1966}}
|аира аҭыԥ=[[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә''' ({{lang-ru|Заира Шалвовна Тхайцук}}; {{date|29|1|1966}} [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]]) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи]] (2003) [[Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла|Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи]] (2016) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1983 ш. рзы А.М. Чочуа ихьӡ зху Аӡҩыбжьатәи абжьаратә школ далгеит. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала лҵара хлыркәшеит 1992 ш. рзы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) аблокада иҭакыз [[Тҟәарчал]] ақалақь аҿы гәыԥҩык аԥсуа журналистцәа дрывагыланы аус луан аҭыԥан иҭыҵуаз агазеҭ «Абжьыуаа» аҟны ахатәы корреспондентс.
Аибашьра анеилга Аԥсны Аҵара аминистрраҿы аусура хацлыркит (1994), дрыдыркылеит апрограмма-методикатә ҟәша арҵагатә шәҟәқәа рбиблиотекатә фонд аспециалистс. 1995ш. диаган Аԥсны Аҵара аминистрра апрограмма-методикатәи аеқсперттәи аҟәша аспециалист хадас,2000 ш. нахыс - арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа акомпиутертә кьыԥхь аоператорс. 2002 ш. диаргеит Аԥсны Аҵара аминистрра иатәу арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа ареҭақторс. 2011ш. раахыс Аԥсны арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа аредақтор хадас дыҟоуп. 2005ш. инаркны аамҭакала иахьа уажәраанӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс аус луеит. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи ажурнал «Алашареи» рпремиақәа ланашьоуп.
З. Ҭҳаиҵыкә алитераторцәа ҿарацәа дрызҿлымҳауп. Урҭ рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (х-шәҟәык ҭыҵхьеит) лара еиқәлыршәеит, аредакциагьы азылуит.
Журналистк лаҳасабала аибашьраан лусура инамаданы [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]] даветерануп. Иланашьоуп Аԥсны Аиааира 20 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы иаԥҵоу амедал (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала:Ааԥынра схьымӡар… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Снеилап сҟазшьала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.1998.
*Жәҩангәашәԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2002.
*Агәыӷрақәа рҳәааҿ. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2007.
*Разҟымҩала. Ажәеинраалақәа. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2011.
*Абырфын рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Ажәабжь. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2015.
*Бжьышьхак ршаеҵәа. Иалкаау. Аҟәа, 2016.
*Ашәымҭақәа. Аминиатиурақәа. Афоризмқәа. Аҟәа, 2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|943}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/txajczuk-zaira-shalvovich Тхайцук Заира Шалвовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%AD%D2%B3ai%D2%B5yik%D3%99-zaira-shalua-i%D2%A7%D2%B3a Ҭҳаиҵыкә Заира Шьалуа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1966 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]}}
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭҳаиҵыкәаа]]
3r5z4iom84pzzhvexv3fekq6c63f30x
171242
171065
2026-08-06T17:59:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171242
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә
|даҽа ахьӡ=Заира Шалвовна Тхайцук
|афото=Тхайцук Заира Шалвовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә
|аира арыцхә={{date|29|1|1966}}
|аира аҭыԥ=[[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкә''' ({{lang-ru|Заира Шалвовна Тхайцук}}; {{date|29|1|1966}} [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]]) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи]] (2003) [[Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла|Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи]] (2016) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1983 ш. рзы А.М. Чочуа ихьӡ зху Аӡҩыбжьатәи абжьаратә школ далгеит. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала лҵара хлыркәшеит 1992 ш. рзы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) аблокада иҭакыз [[Тҟәарчал]] ақалақь аҿы гәыԥҩык аԥсуа журналистцәа дрывагыланы аус луан аҭыԥан иҭыҵуаз агазеҭ «Абжьыуаа» аҟны ахатәы корреспондентс.
Аибашьра анеилга Аԥсны Аҵара аминистрраҿы аусура хацлыркит (1994), дрыдыркылеит апрограмма-методикатә ҟәша арҵагатә шәҟәқәа рбиблиотекатә фонд аспециалистс. 1995ш. диаган Аԥсны Аҵара аминистрра апрограмма-методикатәи аеқсперттәи аҟәша аспециалист хадас,2000 ш. нахыс - арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа акомпиутертә кьыԥхь аоператорс. 2002 ш. диаргеит Аԥсны Аҵара аминистрра иатәу арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа ареҭақторс. 2011ш. раахыс Аԥсны арҵага шәҟәқәа рҭыжьырҭа аусбарҭа аредақтор хадас дыҟоуп. 2005ш. инаркны аамҭакала иахьа уажәраанӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс аус луеит. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи ажурнал «Алашареи» рпремиақәа ланашьоуп.
З. Ҭҳаиҵыкә алитераторцәа ҿарацәа дрызҿлымҳауп. Урҭ рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (х-шәҟәык ҭыҵхьеит) лара еиқәлыршәеит, аредакциагьы азылуит.
Журналистк лаҳасабала аибашьраан лусура инамаданы [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]] даветерануп. Иланашьоуп Аԥсны Аиааира 20 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы иаԥҵоу амедал (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала:Ааԥынра схьымӡар… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Снеилап сҟазшьала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа.1998.
*Жәҩангәашәԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2002.
*Агәыӷрақәа рҳәааҿ. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2007.
*Разҟымҩала. Ажәеинраалақәа. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2011.
*Абырфын рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. Афоризмқәа. Аминиатиурақәа. Ажәабжь. Агәаанагарақәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2015.
*Бжьышьхак ршаеҵәа. Иалкаау. Аҟәа, 2016.
*Ашәымҭақәа. Аминиатиурақәа. Афоризмқәа. Аҟәа, 2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|943}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/txajczuk-zaira-shalvovich Тхайцук Заира Шалвовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%AD%D2%B3ai%D2%B5yik%D3%99-zaira-shalua-i%D2%A7%D2%B3a Ҭҳаиҵыкә Заира Шьалуа-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1966 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭҳаиҵыкәаа]]
il9qawq6v9dn0h50hl18p4uy6i8b2fw
Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа
0
24519
171444
170595
2026-08-06T18:41:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171444
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Саида Бадра-иԥҳа Делԥҳа
|даҽа ахьӡ=Саида Бадровна Делба
|афото=Делба Саида Бадровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Саида Бадра-иԥҳа Делԥҳа
|аира арыцхә={{date|27|7|1965}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақ., Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|1|12|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақ., Аԥсны
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Саида Бадра-иԥҳа Делԥҳа''' ({{lang-ru|Саида Бадровна Делба}}; {{date|27|7|1965}}, [[Тҟәарчал]] ақ., Аԥсны – {{date|1|12|1992}}, Тҟәарчал ақ.) — аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ланашьоуп (данҭаха ашьҭахь). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Иланашьоуп (данҭаха ашьҭахь) аҳәынҭқарратә ҳамҭа Леон Иорден. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Тҟәарчалтәи ахәбатәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1982 ш. дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. 1985 ш. диасит М. А. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь, аха 1987ш. ҩаԥхьа Аԥсныҟа дхынҳәит, лҵара иацылҵеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа далгеит 1989 шықәсазы. 1990 ш. инаркны рҵаҩыс аус луан [[Гәдоуҭа араион]] Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Адырҩашықәса нахыс [[Гәдоуҭа]] иҭыҵуаз агазеҭ «Аублаа» редактор хадас даман. Ари агазеҭ ианылҵон лхатә статиақәагьы.
С. Делба раԥхьатәи лажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» аҟны икьыԥхьын (1984, №1). 1986 ш. аҭыжьымҭа ҩаԥхьа ианылеит лажәеинраалақәа (№3), лҩымҭақәа анылон иара убас агазеҭ «Аԥснытәи ауниверситет». Данҭаха ашьҭахь лажәеинраалақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», аизгақәа «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи». ([[Аҟәа]]-Сухум, 1995). Апоет лажәеинраалақәа маҷымкәа ианылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Лажәеинраалақәа жәпакы аурысшәахь еиҭаганы икьыԥхьын еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа рҟны, урҭ еиҭаргеит Л. Лиубченко, Е. Чуприна, В. Занҭариа уҳәа егьырҭгьы.
Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра (1992-1993) ианалага иаразнак Аԥсадгьыл ахьчара дцеит. Мрагыларатәи афронт аибашьцәа дрыцны медеҳәшьак лаҳасабала дрылахәын еиуеиԥшым ажәыларақәа. Урҭ руак аан [[Очамчыра араион]] Маркәыла ақыҭан ахәра ӷәӷәа лоуеит. 1992 ш. декабр 30 ауха Тҟәарчалтәи арратә хәышәтәырҭахь днаган, илоуз ахәра иахҟьаны декабр 1 азы лыԥсҭазаара ҿахҵәеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыдгьыл гәакьа санықәны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Амацәыс ашьҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Сагеит сара сыдгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|944}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/delba-saida-badrovna Делба Саида Бадровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/delba-saida-badra-i%D2%A7%D2%B3a Делба Саида Бадра-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Делаа]]
[[Акатегориа:Аибашьра иалаӡыз]]
gqiit3toae9bzqndy2lpqbvn43uftyj
Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа
0
24522
171060
170616
2026-08-06T15:07:20Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Макачааԥҳа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] в [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Ԥшьышәи жәаха мши ҵхи...» (Аҟәа, 2008) prints «Лариса Макачаа», without -ԥҳа.
170616
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачааԥҳа
|даҽа ахьӡ=Лариса Заабетовна Макачава
|афото=Макачава Лариса Заабетовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|1|5|1950}}
|аира аҭыԥ=[[Абӷархықә]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачааԥҳа''' ({{lang-ru|Лариса Заабетовна Макачава}}; *{{date|1|5|1950}} [[Абӷархықә]] ақыҭа) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1967 ш. далгеит [[Аацы]]тәи ([[Гәдоуҭа]] араион) абжьаратәи ашкол. 1974 ш. лҵара хлыркәшеит [[Қарҭтәи атехнологиатә техникум]] аҟны, ааглыхра ласы аусхк аҟны анџьныр-технолог изанааҭ лоуит. Акыр шықәса нбанҟәшәаҩыс аус луан [[Аҟәа]]тәи ааглыхра-полиграфиатә еидҵараҿы. 2002–2007 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «[[Алашара]]» аҟны аԥсуа редақциаҿы редакторс дыҟан.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», аизга «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни». Сухум, 1994), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иҭлыжьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ишәы ухала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Раԥхьатәи аҵәҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Сҵәуаӡом уаҳа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Сара сӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ԥшьышәи ҩеижәижәаба мши ҵхи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазку астатиақәа реизга. Аҟәа, 2009).
==Алитература==
*{{Аԥпа|945}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/makachaa-larisa-zaabetovna Макачава Лариса Заабетовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/makachaa-larisa-zaabe%D2%AD-i%D2%A7%D2%B3a Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Макачаақәа]]
jzb8ofbzq6amrh6plq5ksl3t0bwepmw
171062
171060
2026-08-06T15:07:22Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171062
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачаа
|даҽа ахьӡ=Лариса Заабетовна Макачава
|афото=Макачава Лариса Заабетовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|1|5|1950}}
|аира аҭыԥ=[[Абӷархықә]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачаа''' ({{lang-ru|Лариса Заабетовна Макачава}}; *{{date|1|5|1950}} [[Абӷархықә]] ақыҭа) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1967 ш. далгеит [[Аацы]]тәи ([[Гәдоуҭа]] араион) абжьаратәи ашкол. 1974 ш. лҵара хлыркәшеит [[Қарҭтәи атехнологиатә техникум]] аҟны, ааглыхра ласы аусхк аҟны анџьныр-технолог изанааҭ лоуит. Акыр шықәса нбанҟәшәаҩыс аус луан [[Аҟәа]]тәи ааглыхра-полиграфиатә еидҵараҿы. 2002–2007 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «[[Алашара]]» аҟны аԥсуа редақциаҿы редакторс дыҟан.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», аизга «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни». Сухум, 1994), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иҭлыжьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ишәы ухала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Раԥхьатәи аҵәҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Сҵәуаӡом уаҳа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Сара сӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ԥшьышәи ҩеижәижәаба мши ҵхи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазку астатиақәа реизга. Аҟәа, 2009).
==Алитература==
*{{Аԥпа|945}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/makachaa-larisa-zaabetovna Макачава Лариса Заабетовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/makachaa-larisa-zaabe%D2%AD-i%D2%A7%D2%B3a Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Макачаақәа]]
j13tp5575ym15y07ujhx1gcvh85ayhq
171476
171062
2026-08-06T18:42:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171476
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачаа
|даҽа ахьӡ=Лариса Заабетовна Макачава
|афото=Макачава Лариса Заабетовна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачаа
|аира арыцхә={{date|1|5|1950}}
|аира аҭыԥ=[[Абӷархықә]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аусура=аԥсуа поет, апублицист
}}
'''Лариса Заабеҭ-иԥҳа Макачаа''' ({{lang-ru|Лариса Заабетовна Макачава}}; *{{date|1|5|1950}} [[Абӷархықә]] ақыҭа) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1967 ш. далгеит [[Аацы]]тәи ([[Гәдоуҭа]] араион) абжьаратәи ашкол. 1974 ш. лҵара хлыркәшеит [[Қарҭтәи атехнологиатә техникум]] аҟны, ааглыхра ласы аусхк аҟны анџьныр-технолог изанааҭ лоуит. Акыр шықәса нбанҟәшәаҩыс аус луан [[Аҟәа]]тәи ааглыхра-полиграфиатә еидҵараҿы. 2002–2007 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «[[Алашара]]» аҟны аԥсуа редақциаҿы редакторс дыҟан.
Лажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Алашара», аизга «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни». Сухум, 1994), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иҭлыжьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ишәы ухала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1996.
*Раԥхьатәи аҵәҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Сҵәуаӡом уаҳа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Сара сӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ԥшьышәи ҩеижәижәаба мши ҵхи. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) иазку астатиақәа реизга. Аҟәа, 2009).
==Алитература==
*{{Аԥпа|945}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/makachaa-larisa-zaabetovna Макачава Лариса Заабетовна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/makachaa-larisa-zaabe%D2%AD-i%D2%A7%D2%B3a Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Макачаақәа]]
dy3ib5149g3wn6hto9i5khpympkva07
Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа
0
24553
171232
170334
2026-08-06T17:59:19Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171232
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чачхалиа Киршал Шамилович
|афото=Чачхалиа Киршал Шамилович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|5|1918}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|6|1970}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа''' ({{lang-ru|Чачхалиа Киршал Шамилович}}; {{date|25|5|1918}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|4|6|1970}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол даналга аҵара иҵон (1937-1938) Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум аҟны. Иҵара анхиркәша иԥшәмаԥҳәыс лакәны иҟалашаз Н.И. Зақараиа аус ахьиуаз ақыҭантәи алагарҭатә школ деиҳабын. Араҟа Нина Иасон-иԥҳа аԥсшәа лҵеит, Кь. Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа дыззаԥхьазгьы лара лакәын.
Қырҭтәыла амчрақәа аԥсуа школқәа анадыркы, Кь.Чачхалиа иусурҭа ицәыӡуеит. Ақырҭуа бызшәа ибзианы иззымдыруаз изы аусурҭа аԥшаара цәгьан. Н.И. Зақараиа илгәалалыршәон: «Кьыршьал усурҭада данаанха, иӡбеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагарц. Уи аԥсышәала иҭыҵуан, аха усҟан анбангьы ақырҭуа графикахь ииаган. Аҟәаҟа дцеит. Апартиа аобком аҟәша аиҳабы диазҵаауеит: «Ақырҭшәа удыруама?». «Мап», – аҭак ҟаиҵеит Кьыршьал. «Ақырҭшәа узымдыруа џьаргьы аусурҭа узыԥшаауам», – ҳәа наиаҳәаны, днаскьаганы доуижьит… Ашьҭахь аусурҭа иԥшааит [[Тҟәарчал]], Аҳәынҭстрах аҟны». («Республика Абхазия». 1991, №18, 17 октября).
Аамҭақәак Кь. Чачхалиа аус иуан апартиа Тҟәарчалтәи ақалақьтә комитет апартиатә кабинет абиблиотекаҿы.
Ашьҭахь «Қырҭрацәаԥшыхәра» аҟны акадрқәа рыҟәша деиҳабын. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы, аԥсуа школқәа анаадырт, арҵаҩратә усура дазыхынҳәуеит: аԥсуа бызшәеи алитературеи дирҵон.
1958 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны иҟоу иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аҵара ициҵон Ч.Т. Аитматов, дрықәшәахьан К.М. Симонов, А.Т. Твардовски уҳәа егьырҭгьы. Аԥсныҟа даныхынҳә, Тҟәарчал, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ахатә корреспондентс дыҟан.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1937 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Кь. Чачхалиа иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009), «Антологиа абхазской поэзии» (М., 1958).
Кь. Чачхалиа авторс дрымоуп 15 инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа. Аханатә (30-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс) Кь. Чачхалиа деицырдырит поет-сатирикны. Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рнаҩс, уи илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә литератураҿы асатиратә жәеинраала арҿиараҿы. Апоет анырра ирҭеит жәлар рлафтә культура атрадициақәа, иара убас Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рсатиратә рҿиамҭақәа.
Апоет исатиратә жәеинраалақәа рҟны иаарԥшуп амцҳәаҩцәа, абжьахәаахәҭыҩцәа, аахәаҩцәа жьаны амал зырҳауа, аҵарҭышагаҩцәа, ачынуаа- абиурократцәа, адемагогцәа, абарбарыҩцәа, аҳәынҭқарратә мазара аҳәынҷаҩцәа, амҵақьақьаҩцәа, ҩ-цәак зхарԥоу, аҭыӡшәаҟаҵаҩцәа, абаҩданцәа, зхашәа хы зымбо амаҵура иашьҭоу, аҩсҭаацәа, аԥсымҭәқәа, зхатәы бызшәа заҭәазымшьо, иааиԥмырҟьаӡакәа арыжәтә зжәуа уҳәа. («Амбакәа иаҳцәигоит иаҳмырбакәа…», «Амагазин №», «Тира изы асатира», «Махьал ижәҩахыр», «Аԥхыӡ», «Ашәаҟьа», «Рамадан ичемодан», «Ҷыра иусура», «Хәыта Иуана-иԥа», «Уабаҟоу Гадраҟәа», «Сафыџь исаԥыџь», «Аԥҳәызба леишәацәгьа», «Ажәаԥҟа – ажәа имоуп…», «Ашлиапа», «Адиректор Миха», «Ауаҩ баба», «Бадӷа», «Уҿы еихакы, Ҳаџьгәаҭ», «Аусура иамырхда?», «Еимаркуазеи?», «Аҩыза, ас шԥаҟалоз?», «Кәакәана иаарту ишәҟәы», «Абанкетқәа», «Сеидыҟ мгәацәатыҟ» уҳәа рҟны). Арҭ афырхацәа апоет иааирԥшуеит иажәеинраалақәа-иажәамаанақәа рҟны асимволтә ҟазшьа змоу ахаҿсахьақәа рылагьы: «Ақәыџьма», «Тышәкәа», «Аҽада», «Ацгәи аҳәынаԥи…» уҳәа егьырҭгьы.
1960-тәи ашықәсқәа ралагамҭа инаркны аԥыжәара ааныркыло иалагеит алирикатә жәеинраалақәа.
Иажәеинраалақәа жәпакы рызкуп еицырдыруа ауаа: «Уи дызусҭада?» (Н. Лакоба изкны), «Д.И. Гәлиа», «Апоет» (Л.Лабахәуа изкны), Миха Лакрба», «Ш. Ҵәыџьба», «Ушәҟәы санаԥхьа» (Т. Аџьба изкны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1955: Сҳаблаҿы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭақәа шәҭит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1958.
*Ашәа ҿыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1960.
*Ашәҭи ақәыци. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1963.
*Ахәырбӷьыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1967, Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1968.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1971.
*Ақьиацәа рымҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1978.
*Алирика. Аҟәа, 1979.
*Алирика. Асатира. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1981.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Сердце говорит. Стихи. М., 1959.
*Спасение. Стихи. М., 1969.
*Песни рождаются в полночь. Стихи. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-kirshal-shamilovich Чачхалиа Киршал Шамилович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-kyirshal-shamil-i%D2%A7a Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Чачхалиаа]][[Акатегориа:1918 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]][[Акатегориа:1970 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 4 рзы иԥсыз]]}}
123j6dnwumhqtj67q3re2du5jplk9h0
171361
171232
2026-08-06T18:11:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171361
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чачхалиа Киршал Шамилович
|афото=Чачхалиа Киршал Шамилович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|5|1918}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|6|1970}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа''' ({{lang-ru|Чачхалиа Киршал Шамилович}}; {{date|25|5|1918}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|4|6|1970}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол даналга аҵара иҵон (1937-1938) Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум аҟны. Иҵара анхиркәша иԥшәмаԥҳәыс лакәны иҟалашаз Н.И. Зақараиа аус ахьиуаз ақыҭантәи алагарҭатә школ деиҳабын. Араҟа Нина Иасон-иԥҳа аԥсшәа лҵеит, Кь. Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа дыззаԥхьазгьы лара лакәын.
Қырҭтәыла амчрақәа аԥсуа школқәа анадыркы, Кь.Чачхалиа иусурҭа ицәыӡуеит. Ақырҭуа бызшәа ибзианы иззымдыруаз изы аусурҭа аԥшаара цәгьан. Н.И. Зақараиа илгәалалыршәон: «Кьыршьал усурҭада данаанха, иӡбеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагарц. Уи аԥсышәала иҭыҵуан, аха усҟан анбангьы ақырҭуа графикахь ииаган. Аҟәаҟа дцеит. Апартиа аобком аҟәша аиҳабы диазҵаауеит: «Ақырҭшәа удыруама?». «Мап», – аҭак ҟаиҵеит Кьыршьал. «Ақырҭшәа узымдыруа џьаргьы аусурҭа узыԥшаауам», – ҳәа наиаҳәаны, днаскьаганы доуижьит… Ашьҭахь аусурҭа иԥшааит [[Тҟәарчал]], Аҳәынҭстрах аҟны». («Республика Абхазия». 1991, №18, 17 октября).
Аамҭақәак Кь. Чачхалиа аус иуан апартиа Тҟәарчалтәи ақалақьтә комитет апартиатә кабинет абиблиотекаҿы.
Ашьҭахь «Қырҭрацәаԥшыхәра» аҟны акадрқәа рыҟәша деиҳабын. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы, аԥсуа школқәа анаадырт, арҵаҩратә усура дазыхынҳәуеит: аԥсуа бызшәеи алитературеи дирҵон.
1958 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны иҟоу иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аҵара ициҵон Ч.Т. Аитматов, дрықәшәахьан К.М. Симонов, А.Т. Твардовски уҳәа егьырҭгьы. Аԥсныҟа даныхынҳә, Тҟәарчал, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ахатә корреспондентс дыҟан.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1937 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Кь. Чачхалиа иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009), «Антологиа абхазской поэзии» (М., 1958).
Кь. Чачхалиа авторс дрымоуп 15 инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа. Аханатә (30-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс) Кь. Чачхалиа деицырдырит поет-сатирикны. Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рнаҩс, уи илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә литератураҿы асатиратә жәеинраала арҿиараҿы. Апоет анырра ирҭеит жәлар рлафтә культура атрадициақәа, иара убас Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рсатиратә рҿиамҭақәа.
Апоет исатиратә жәеинраалақәа рҟны иаарԥшуп амцҳәаҩцәа, абжьахәаахәҭыҩцәа, аахәаҩцәа жьаны амал зырҳауа, аҵарҭышагаҩцәа, ачынуаа- абиурократцәа, адемагогцәа, абарбарыҩцәа, аҳәынҭқарратә мазара аҳәынҷаҩцәа, амҵақьақьаҩцәа, ҩ-цәак зхарԥоу, аҭыӡшәаҟаҵаҩцәа, абаҩданцәа, зхашәа хы зымбо амаҵура иашьҭоу, аҩсҭаацәа, аԥсымҭәқәа, зхатәы бызшәа заҭәазымшьо, иааиԥмырҟьаӡакәа арыжәтә зжәуа уҳәа. («Амбакәа иаҳцәигоит иаҳмырбакәа…», «Амагазин №», «Тира изы асатира», «Махьал ижәҩахыр», «Аԥхыӡ», «Ашәаҟьа», «Рамадан ичемодан», «Ҷыра иусура», «Хәыта Иуана-иԥа», «Уабаҟоу Гадраҟәа», «Сафыџь исаԥыџь», «Аԥҳәызба леишәацәгьа», «Ажәаԥҟа – ажәа имоуп…», «Ашлиапа», «Адиректор Миха», «Ауаҩ баба», «Бадӷа», «Уҿы еихакы, Ҳаџьгәаҭ», «Аусура иамырхда?», «Еимаркуазеи?», «Аҩыза, ас шԥаҟалоз?», «Кәакәана иаарту ишәҟәы», «Абанкетқәа», «Сеидыҟ мгәацәатыҟ» уҳәа рҟны). Арҭ афырхацәа апоет иааирԥшуеит иажәеинраалақәа-иажәамаанақәа рҟны асимволтә ҟазшьа змоу ахаҿсахьақәа рылагьы: «Ақәыџьма», «Тышәкәа», «Аҽада», «Ацгәи аҳәынаԥи…» уҳәа егьырҭгьы.
1960-тәи ашықәсқәа ралагамҭа инаркны аԥыжәара ааныркыло иалагеит алирикатә жәеинраалақәа.
Иажәеинраалақәа жәпакы рызкуп еицырдыруа ауаа: «Уи дызусҭада?» (Н. Лакоба изкны), «Д.И. Гәлиа», «Апоет» (Л.Лабахәуа изкны), Миха Лакрба», «Ш. Ҵәыџьба», «Ушәҟәы санаԥхьа» (Т. Аџьба изкны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1955: Сҳаблаҿы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭақәа шәҭит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1958.
*Ашәа ҿыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1960.
*Ашәҭи ақәыци. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1963.
*Ахәырбӷьыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1967, Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1968.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1971.
*Ақьиацәа рымҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1978.
*Алирика. Аҟәа, 1979.
*Алирика. Асатира. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1981.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Сердце говорит. Стихи. М., 1959.
*Спасение. Стихи. М., 1969.
*Песни рождаются в полночь. Стихи. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-kirshal-shamilovich Чачхалиа Киршал Шамилович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-kyirshal-shamil-i%D2%A7a Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Чачхалиаа]]
[[Акатегориа:1918 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1970 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 4 рзы иԥсыз]]
n2yewx62u586wr3xbn1xbee0b4wtewj
171502
171361
2026-08-06T18:43:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171502
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кьыршьал Шамил-иԥа Чачхалиа
|даҽа ахьӡ=Киршал Шамилович Чачхалиа
|афото=Чачхалиа Киршал Шамилович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кьыршьал Шамил-иԥа Чачхалиа
|аира арыцхә={{date|25|5|1918}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|6|1970}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Кьыршьал Шамил-иԥа Чачхалиа''' ({{lang-ru|Киршал Шамилович Чачхалиа}}; {{date|25|5|1918}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|4|6|1970}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥақәашь ақыҭантәи ашкол даналга аҵара иҵон (1937-1938) Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум аҟны. Иҵара анхиркәша иԥшәмаԥҳәыс лакәны иҟалашаз Н.И. Зақараиа аус ахьиуаз ақыҭантәи алагарҭатә школ деиҳабын. Араҟа Нина Иасон-иԥҳа аԥсшәа лҵеит, Кь. Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа дыззаԥхьазгьы лара лакәын.
Қырҭтәыла амчрақәа аԥсуа школқәа анадыркы, Кь.Чачхалиа иусурҭа ицәыӡуеит. Ақырҭуа бызшәа ибзианы иззымдыруаз изы аусурҭа аԥшаара цәгьан. Н.И. Зақараиа илгәалалыршәон: «Кьыршьал усурҭада данаанха, иӡбеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы аусура далагарц. Уи аԥсышәала иҭыҵуан, аха усҟан анбангьы ақырҭуа графикахь ииаган. Аҟәаҟа дцеит. Апартиа аобком аҟәша аиҳабы диазҵаауеит: «Ақырҭшәа удыруама?». «Мап», – аҭак ҟаиҵеит Кьыршьал. «Ақырҭшәа узымдыруа џьаргьы аусурҭа узыԥшаауам», – ҳәа наиаҳәаны, днаскьаганы доуижьит… Ашьҭахь аусурҭа иԥшааит [[Тҟәарчал]], Аҳәынҭстрах аҟны». («Республика Абхазия». 1991, №18, 17 октября).
Аамҭақәак Кь. Чачхалиа аус иуан апартиа Тҟәарчалтәи ақалақьтә комитет апартиатә кабинет абиблиотекаҿы.
Ашьҭахь «Қырҭрацәаԥшыхәра» аҟны акадрқәа рыҟәша деиҳабын. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭазы, аԥсуа школқәа анаадырт, арҵаҩратә усура дазыхынҳәуеит: аԥсуа бызшәеи алитературеи дирҵон.
1958 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны иҟоу иреиҳау алитературатә курсқәа дырхысит. Аҵара ициҵон Ч.Т. Аитматов, дрықәшәахьан К.М. Симонов, А.Т. Твардовски уҳәа егьырҭгьы. Аԥсныҟа даныхынҳә, Тҟәарчал, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ахатә корреспондентс дыҟан.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуан 1937 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Кь. Чачхалиа иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009), «Антологиа абхазской поэзии» (М., 1958).
Кь. Чачхалиа авторс дрымоуп 15 инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа. Аханатә (30-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс) Кь. Чачхалиа деицырдырит поет-сатирикны. Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рнаҩс, уи илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә литератураҿы асатиратә жәеинраала арҿиараҿы. Апоет анырра ирҭеит жәлар рлафтә культура атрадициақәа, иара убас Д.И. Гәлиа, Л.Б. Лабахәуа рсатиратә рҿиамҭақәа.
Апоет исатиратә жәеинраалақәа рҟны иаарԥшуп амцҳәаҩцәа, абжьахәаахәҭыҩцәа, аахәаҩцәа жьаны амал зырҳауа, аҵарҭышагаҩцәа, ачынуаа- абиурократцәа, адемагогцәа, абарбарыҩцәа, аҳәынҭқарратә мазара аҳәынҷаҩцәа, амҵақьақьаҩцәа, ҩ-цәак зхарԥоу, аҭыӡшәаҟаҵаҩцәа, абаҩданцәа, зхашәа хы зымбо амаҵура иашьҭоу, аҩсҭаацәа, аԥсымҭәқәа, зхатәы бызшәа заҭәазымшьо, иааиԥмырҟьаӡакәа арыжәтә зжәуа уҳәа. («Амбакәа иаҳцәигоит иаҳмырбакәа…», «Амагазин №», «Тира изы асатира», «Махьал ижәҩахыр», «Аԥхыӡ», «Ашәаҟьа», «Рамадан ичемодан», «Ҷыра иусура», «Хәыта Иуана-иԥа», «Уабаҟоу Гадраҟәа», «Сафыџь исаԥыџь», «Аԥҳәызба леишәацәгьа», «Ажәаԥҟа – ажәа имоуп…», «Ашлиапа», «Адиректор Миха», «Ауаҩ баба», «Бадӷа», «Уҿы еихакы, Ҳаџьгәаҭ», «Аусура иамырхда?», «Еимаркуазеи?», «Аҩыза, ас шԥаҟалоз?», «Кәакәана иаарту ишәҟәы», «Абанкетқәа», «Сеидыҟ мгәацәатыҟ» уҳәа рҟны). Арҭ афырхацәа апоет иааирԥшуеит иажәеинраалақәа-иажәамаанақәа рҟны асимволтә ҟазшьа змоу ахаҿсахьақәа рылагьы: «Ақәыџьма», «Тышәкәа», «Аҽада», «Ацгәи аҳәынаԥи…» уҳәа егьырҭгьы.
1960-тәи ашықәсқәа ралагамҭа инаркны аԥыжәара ааныркыло иалагеит алирикатә жәеинраалақәа.
Иажәеинраалақәа жәпакы рызкуп еицырдыруа ауаа: «Уи дызусҭада?» (Н. Лакоба изкны), «Д.И. Гәлиа», «Апоет» (Л.Лабахәуа изкны), Миха Лакрба», «Ш. Ҵәыџьба», «Ушәҟәы санаԥхьа» (Т. Аџьба изкны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1955: Сҳаблаҿы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1956.
*Амахәҭақәа шәҭит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1958.
*Ашәа ҿыцқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1960.
*Ашәҭи ақәыци. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1963.
*Ахәырбӷьыц. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1967, Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1968.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1971.
*Ақьиацәа рымҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1978.
*Алирика. Аҟәа, 1979.
*Алирика. Асатира. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1981.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Сердце говорит. Стихи. М., 1959.
*Спасение. Стихи. М., 1969.
*Песни рождаются в полночь. Стихи. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-kirshal-shamilovich Чачхалиа Киршал Шамилович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-kyirshal-shamil-i%D2%A7a Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Чачхалиаа]]
[[Акатегориа:1918 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1970 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 4 рзы иԥсыз]]
m4zq1jheq9w8tw2hc3a2yzfxn21rdo8
Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа
0
24554
171554
113257
2026-08-06T19:33:09Z
Nart17
17397
Merge the duplicate [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] here: infobox, fuller biography and bibliography from spapsny.org (CC0). Гәыблиа is the form used on ab.wiki since 2020 and in the Abkhaz press (Аҟәатәи абааш, 2018); Акатегориа:Гәыблиаа and the {{Аԥпа}} citation kept.
171554
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Константинович Гублия
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа''' ({{lang-ru|Георгий Константинович Гублия}}; {{date|15|5|1928}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гәыблиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918-919}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.ru/Abkhazia/20191107/1028773674/Ushel-iz-zhizni-poet-i-pisatel-Georgiy-Gublia.html Ушел из жизни поэт и прозаик Георгий Гублиа] {{ru icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Гәыблиаа]]
k393nwnpgwgrj4nsw91njw6nqhrsxhr
171601
171554
2026-08-06T20:21:17Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171601
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Константинович Гублия
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=[[Ҟәланырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа''' ({{lang-ru|Георгий Константинович Гублия}}; {{date|15|5|1928}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гәыблиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918-919}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.ru/Abkhazia/20191107/1028773674/Ushel-iz-zhizni-poet-i-pisatel-Georgiy-Gublia.html Ушел из жизни поэт и прозаик Георгий Гублиа] {{ru icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Гәыблиаа]]
1beqh8hotyknqumo42xxq6py3bsutwu
171668
171601
2026-08-06T20:23:44Z
Fraxinus.cs
8381
171668
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Константинович Гублия
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=[[Ҟәланырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Асоветтә Социалисттә Республика Аԥсны|ССР Аԥсны]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа''' ({{lang-ru|Георгий Константинович Гублия}}; {{date|15|5|1928}} [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) — апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гәыблиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Алитература==
*{{Аԥпа|918-919}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.ru/Abkhazia/20191107/1028773674/Ushel-iz-zhizni-poet-i-pisatel-Georgiy-Gublia.html Ушел из жизни поэт и прозаик Георгий Гублиа] {{ru icon}}
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәыблиаа]]
e3wn7yi4kfntulq5n8xe1i32vvm0isj
Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа
0
24555
171511
170607
2026-08-06T18:43:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171511
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нелли Золотинск-иԥҳа Ҭарԥҳа
|даҽа ахьӡ=Нелли Золотинсковна Тарба
|афото=Тарба Нелли Золотинсковна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нелли Золотинск-иԥҳа Ҭарԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|11|1934}}
|аира аҭыԥ=[[Дәрыԥшь]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика]]
|аԥсра арыцхә={{date|29|1|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Нелли Золотинск-иԥҳа Ҭарԥҳа''' ({{lang-ru|Нелли Золотинсковна Тарба}}; {{date|20|11|1934}} [[Дәрыԥшь]] ақыҭа – {{date|29|1|2014}} [[Аҟәа]]) — [[Аԥсуаа|аԥсуа]] поет, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы. Аԥсни Қырҭтәылеи рҟны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат (2004; ароман «Амшын ҳәынҭқар Ҳаиҭ» азы). СССР-и (1957) [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа]] рлахәыла, [[Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] алахәыла (1999). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара лҵон Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор далгеит (1959). Аус луан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс (1961), аредактор еиҳабыс (1968), адиректор ихаҭыԥуаҩс (1988). Ашьҭахь – Асоветтә хәыҷтәы фонд (Аԥсны ахәыҷтәы фонд ҳәа ишьақәгылаз) Аԥснытәи аҟәша деиҳабын.
Раԥхьатәи лажәеинраалақәа хԥа кьыԥхьын «Альманах» (№4) аҟны 1952 шықәсазы. Лырҿиамҭақәа (Аочеркқәа убрахь иналаҵаны) рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Абаза», «Черкесскии мир», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); «Антология абхазской поэзии» (М., 1958); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009); аизга «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа .Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995); аочеркқәа реизга «Аамҭеи ауааи» еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа; ашәҟәы «Сухумские мотивы. (2500-летию Сухума посвящается) (М., 2005) уҳәа егьырҭгьы.
Н. Ҭарба 30 инареиҳаны апоетикатәи, апрозатәи, апублицистикатәи ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп.
Лпиеса «Амра аԥҳа» акәзар, К. Шь. Ломиа ипоема «Амра аԥҳа» амотивқәа рыла иҩуп. 1978 ш. иқәыргылан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Араҟа иқәыргылан аҩбатәи лпиеса «Ашәа аԥҵара мариам».
Н. Ҭарба лырҿиамҭақәа жәпакы еиҭагоуп аурыс, аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭалгеит А. де Сент-Екзиупери иҩымҭа «Апринц хәыҷы», Лесиа Украинка – «Абна лакә», И. Фучик - адокументтә-сахьаркыратә шәҟәы «Ашьацҳәа зыхәда иахаршәу ирепортаж» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Бзиа избоит амҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1955.
*Ааԥынра агәы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Бзыԥтәи аповест. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Ақәыԥшреи агәҭыхеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Маҵиса. Аԥсымра ашәа аԥҵара мариам. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Апиеса. Аҟәа, 1967.
*Ҭаҭрашь-Гьаргьалашь. Ахәыҷтәы поема. Аҟәа, 1968.
*Аԥа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1969.
*Аразҟы шкәакәа. Алирикатә етиудқәа, аповест, апиеса. Аҟәа, 1971.
*Аимак џьашьахәы. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1973.
*Аҽыхәа иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Хаҭажәыҟәеи Саҭажәыҟәеи рлакә. Апоема. Аҟәа, 1976.
*Сабацәа рашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Мышәи-Шьапажәи анбанқәа рыхҭыси, арԥыс хәыҷы Хәажәарԥыси. Апоема ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Ашьыжь шана. Ажәеинраалақәеи апиесеи. Аҟәа, 1980.
*Ажәеинраала ҿыцқәа. Ани аԥеи. Амԥсреи. Апоема. Аҟәа, 1983.
*Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алирикатә поемақәа. Аҟәа, 1983.
*Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алирикатә поемақәа. Аҟәа, 1984.
*Уҷкәыннаҵ. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1985.
*Ақәра: Апартиазы ашәа (Акантата), Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихәу ашәҟәы. Ажәеинраалақәа. Аибашьраанӡатәиқәа – аибашьрашьҭахьтәиқәа. Уи ашьҭахьтәиқәа иахьатәиқәа. Апоемақәа. Аессеқәа. Аҟәа, 2000.
*Амшын ҳәынҭқар Ҳаиҭ. Ароман-дилогиа. Абацәа рыдгьыл. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2002.
*Аҩымҭақәа. 4-томкны. Аҟәа, 2006-2010.
*Алакәтәыла. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2011.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Сердце весны. М., 1961.
*Капля в море. Книга стихов. М., 1968.
*Солнце мертвых. Повести. М., 1983. (Переиздание – Сухуми, 1989).
*Белый конь. Стихи. М., 1984.
*Волшебное утро. Стихи. М., 1988.
*аҟабарда бызшәахь аиҭага: Адгьыл агәы. Ажәеинраалақәа. Нальчик, 1991.
==Анысмҩа==
Нелли Ҭарԥҳа диит [[1934]] шықәса [[абҵарамза 20]] рзы, [[Гәдоуҭа араион]] [[Дәрыԥшь]] ақыҭан. Лқыҭа абжьаратә школ даналга, [[1954]] шықәсазы дҭалоит [[Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә апедагогикатә институт]], далгоит [[1959]] шықәсазы. Акыршықәса инеиԥынкыланы аус луан ашәҟәҭыжьырҭа "Алашараҿы", Аԥсны Ахәыҷтәы фонд еиҳабыс даман.
[[1952]] шықәса инаркны агазеҭқәеи ажурналқәеи рдаҟьақәа рҟны публицистк иаҳасабала дцәырҵуеит. [[1955]] шықәсазы раԥхьатәи лажәеинраалақәа реизга ҭыҵуеит. 1952 шықәса инаркны лхатә ҩымҭақәа раԥҵара далагоит. Лажәеинралақәеи, лпоемақәеи, лажәабжьқәеи зну аизгақәа 15 инареиҳаны дравторуп. Иланашьоуп Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа, "Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы" ҳәа ахьӡ лхуп.
Нелли Ҭарԥҳа лыԥсҭазаара далҵит [[2014]] шықәсазы [[ажьырныҳәамза 29]] рзы.
==Амҳаџьырреи 37-тәи ашықәс еиқәаҵәақәеи==
Раԥхьатәи аԥсуа поетесса Нелли Ҭарԥҳа диит хылҵшьҭрала Дәрыԥшь ақыҭа иатәыз Золотинска Ҭарба иҭаацәараҿы, лан Вера Чычԥҳа шьҭрала [[Аҷандара]]тәын. Нелли лаб мчыла [[Ҭырқәтәыла]]ҟа иахгаз аԥсуаа дырхылҵшьҭран. Аишьцәа хҩык рҟынтәи иара заҵәык иоуп атәым дгьыл аҟнытә зыԥсадгьыл ахь ахынҳәра зылшаз, иара убри ала иан даныԥсуаз илҳәаз лгәыхәтәгьы наигӡеит – лнышәынҭра аҟынтә уаԥсҵәык анышә [[Аԥсны]]ҟа, лыԥсадгьыл гәакьахь иааигеит.
Нелли Ҭарԥҳа лани лаби рҭоурых [[1930-1939|30-тәи ашықәс]] еиқәаҵәақәа раан аԥсуа ҭаацәарақәа жәпакы ирызшаз алахьанҵа иаҩызан. Нелли хышықәса ракәын илхыҵуаз, [[1937]] шықәса нанҳәамза 20 рзы лаб данҭаркуаз. Иара убри ашықәсан [[жьҭаарамза 4]] рзы Золотинска Ҭарба дыршьит, аха иҭаацәа уи атәы рыздыруамызт, раб ихынҳәра акыршықәса иазыԥшын. Вера Чычԥҳа ҩыџьа лхәыҷқәеи лареи рхала ианаанха, Дәрыԥшь лхаҵа иҭаацәа рахь нхара диасит. Аха, нас лара лхаҭагьы дҭаркит, ахԥатәи лыԥҳа Лиудмила абахҭа агоспиталь аҟны диит.
Нелли Ҭарԥҳа лыԥҳа Асида Ламиаԥҳа иазгәалҭоит: «Усҟантәи аамҭақәа рзы лаб аҵара змаз уаҩуп ҳәа дыԥхьаӡан, дзиндырҩын, иара уи адагьы дкоммунистын, сан лҿы иахьа уажәраанӡагьы иҵәахуп иара ишәҟәқәа – Ленини Маркси раԥҵамҭақәа реизга». Иҟоуп убасгьы аҵара змаз аԥсуаа еидгыланы рфотосахьа, [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] дназлоу ауаа нагақәа, убарҭ дрывагылан Нелли лаб Золотинска Ҭарбагьы.
Нелли лан Вера Чычԥҳа лыԥсы ахьынӡаҭаз лхаҵа ихабарк лаҳарц дашьҭан. Аҭаацәараҿы агәра ганы иҟан [[Сталин]] илагерқәа рҿы џьара дҭакуп ҳәа. Зны Сибра џьара Ҭарба зыжәлоу баандаҩык дыҟоуп ҳәа анраҳа, Нелли лашьа Сергеи иҽааидкыланы уахь дцеит. Аха уи аинформациа ҵабыргымхеит. Золотинска Ҭарба дышҭахаз иԥҳәыс ианлаҳа ҩажәа шықәса рышьҭахь ауп, убасҟан ауп ашәы анылшәылҵагьы. Нелли лыԥҳа Асида Ламиаԥҳа уи шыҟалаз машәырла еилылкааит уҳәар ауеит, жәларбжьаратәи аконференциаҿы дшыҟаз [[Қырҭтәылатәи Асоветтә Социалисттә Республика|Қырҭтәыла]] [[КГБ]] архивқәа лнапаҿы илоуртә даныҟала – лабду данырга аахыс 70 шықәса инареиҳаны иҵхьан.
==Раԥхьатәи аԥсуа поетесса==
Нелли Ҭарԥҳа лҩымҭақәа уанрыԥхьо, лара ибзианы дыздыруа, лҩымҭақәагьы лҟазшьа шырныԥшуа гәеимҭарц залшом. Нелли Ҭарԥҳа зымҽхак ҭбаау поетессан. Уи апоезиа иаҷыдангьы, апрозеи адраматургиеи рымаҵ луан. Автор лырҿиамҭақәа зегьы рҿы лхатә бжьи, лхатә гьамеи, лманереи, лбызшәа артәашьеи рыла даҽа ҩымҭак иалаҩашьом. Иара убасгьы, Нелли Ҭарԥҳа лаб игәхьаагара лырҿиара зегьы иагәылсны ицоит.
Лара дышқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа рыҩра далагеит, Дәрыԥшьтәи ашкол данҭаз аамҭазы. Нелли лқыҭа Дәрыԥшь уамакала бзиа илбон, лыԥсы аҿҳәаран. Лыԥсадгьыли лыжәлари рыԥшӡара дазышәаҳәон лырҿиамҭақәа зегьы рҿы. Уи ажәеинраалақәа мацара рҿы акәӡам. Апоетесса 20 шықәса азылкит ашәҟәы «Уара уҵеицәа, Дәрыԥшь» аҩра, уа лара еизылгеит Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аҟынтә изыхнымҳәыз дәрыԥшьаа рфырхацәа зегьы рҭоурыхқәа. Лқыҭа гәакьа аԥҳа лаҳасабала абри ашәҟәала лара илҵәыуеит иҭахаз лашьцәа. Ашәҟәы ахқәа руакы лара лаб Золотинск изкуп.
==Арҿиара анапалакра==
Нелли Ҭарԥҳа лҩымҭақәа рҿы ирацәоуп лара лыԥсҭазаара аҟынтә иаагоу асиужетқәа. Убас, аповест «Маҵиса» иалоу ахаҿсахьа хада лан Вера лоуп, Маҵиса лхаҵа – лаб Золотинска иоуп.
Усҟан ус традициас иҟан: зны аҩымҭа алитературатә журнал «[[Алашара]]» аҿы иркьыԥхьуан, нас акәын хазшәҟәны ианҭрыжьуаз. Уи аамҭазы ажурнал аредактор хадас даман еицырдыруаз аԥсуа шәҟәыҩҩы [[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа|Ҷыҷыкәа Џьонуа]], аповест «Маҵиса» данаԥхьа, Нелли иара иахь дааиԥхьеит. Лара иҟаз зегьы шыҟаз илҩит, лаб [[1937]] шықәсазы дышҭаркыз, уи ашьҭахь дшыхнымҳәыз атәы. Аха Ҷыҷыкәа Џьонуа длыҳәеит асиужет лыԥсахырц, аҩымҭа афырхаҵа аибашьраҿы дҭахеит ҳәа иҟалҵарц. Нелли Ҭарԥҳа ас еиԥш азнеишьа шылгәамԥхазгьы, ишыгәнылгозгьы, аповест ркьыԥхьырц азы аиҭакрақәа алалгалоит.
Нелли Ҭарԥҳа илылаз ажәеинраалаҩра абаҩхатәреи, апоезиахь абзиабареи ртәы уҳәозар, уи ланду Катиа Гәынԥҳа лҟынтә иаауеит – лара дажәабжьеиҭаҳәаҩын, ссиршәақәа еиҭалҳәон ажәытә ажәабжьқәеи, алегендақәеи, аҭоурыхқәеи. Нелли ланду даара бзиа дылбон, лыԥсы ахьынӡаҭаз еснагь дылгәалашәон, баҩхатәра ҳәа акыр сылазар лара лоуп изыбзоуроу ҳәагьы лҳәон.
[[1954]] шықәсазы Дәрыԥшьтәи абжьаратә школ хьтәы медалла далганы Нелли Ҭарԥҳа Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалоит. Шықәсык ааҵуаны, иҭыҵит раԥхьатәи лышәҟәы «Бзиа избоит амҩа», аамҭак ашьҭахь уи иашьҭанеиуеит ашәҟәқәа «Ааԥынра агәы», «Ақәыԥшреи агәҭыхеи», «Аԥа», «Бзыԥтәи аповест» уҳәа убас ирацәаны.
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Нелли лхатә ԥсҭазаараҿы насыԥ змаз ԥхәысын. Лара лыԥшәма даара бзиа дибон, поетҵасгьы деиликаауан. Уи лыԥшәма аԥсуа поет [[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа|Кәымф Ламиа]] иакәын. Аԥсуа интеллигенциа рыбжьара арҭ аҩыџьа зегь реиҳа иԥшӡаз, еицырдыруаз ҭаацәаран.
Урҭ реибадырра аҭоурых даара аинтерес аҵоуп. Нелли ашкол данҭаз Кәымф Ламиа иажәеинраалақәа агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ианны илԥыхьашәеит, урҭ данрыԥхьа даараӡа илгәаԥхеит, нас ландугьы длызрыԥхьан, убасгьы дахлафааит: «Иббап, Кәымф Ламиа симыццозар» ҳәа. Уи ашьҭахь аамҭа акыр цеит, ус зны апоетесса қәыԥш аҵарауаҩ ду Шьалуа Инал-иԥа иабжьгарала лажәеинраалақәа лыманы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылахь дымҩахыҵит. Убра дахьнеиз зегь раԥхьа илԥылаз ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иакәын, ихы лирдырын, Кәымф Ламиа сыхьӡуп иҳәеит… Ларгьы дааиҿаччеит. Убас иҟалеит реибадырра.
Урҭ рыбзиабареи ирыбжьаз аилибакаареи ирхылҿиаауеит Нелли Ҭарԥҳа лажәеинраалақәа иргәылыжжуа алиризм. Лара лассы-лассы дзызхьаԥшуа темоуп бзиа еибабо ҩ-гәык рцәаныррақәа. Нелли Ҭарԥҳа абзиабара атема иазылкыз ажәеинраалақәа руак «Уара сара усцәымшәан ахаан» ҳәа иалагоит. Изызкугьы, ҳәарада, лыԥшәма иоуп. Аурыс бызшәахьы Нелли Ҭарԥҳа лажәеинраалақәа еиҭалгон аурыс поетесса Римма Казакова, уи изныкымкәа Аԥсныҟа даахьан, Неллии Кәымфи рыҩнаҭаҿы даангылон.
Нелли Ҭарԥҳаи Кәымф Ламиеи рҭаацәараҿы иит хҩык аԥҳацәеи аԥеи. Аԥа иира – апоетесса акыраамҭа дыззыԥшыз, игәырӷьахәыз хҭысын. Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа имырқьынцыцкәа ирааӡон, аха убри ала еиҳагьы иааԥшуан дара рыхӡыӡаара. Нелли Ҭарԥҳа ахәыҟаҵашьа лдыруан, ахәыҟаҵара бзиагьы илбон, аҭаацәара рыдагьы, лассы-лассы рыуацәа рыланхон, еиҳаракгьы ақыҭарантә иааны [[Аҟәа]] аҵара зҵоз астудентцәа.
==Аԥсны жәлар рпоет==
Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәыла, Нелли Ҭарԥҳа 20 шықәса инареиҳаны аус луан ажурнал «Алашара» аредакциаҿы. [[1988]] шықәсазы иаԥылҵеит Ахәыҷтәы фонд, уи иахьа уажәраанӡагьы аус ауеит: ан иаԥшьылгаз аус иацылҵоит лыԥҳа Асида. [[2005]] шықәсазы Нелли Ҭарԥҳа иланашьан Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа, [[2009]] шықәсазы – Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ лыхҵоуп.Аха ахьӡ ҳаракқәеи аҳаҭырбарақәеи уи аҟара ихадарамызт лара лзы, зегь реиҳа зыхә лшьоз – лыжәлар рҿаԥхьа лҿахәы лҳәартә аҟазаара акәын. 50 шықәса анылхыҵуаз [[Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] аҟны имҩаԥысит лиубилеитә хәылԥазы. Нелли Ҭарԥҳа 80 шықәса лхыҵра акгьы агмызт лыԥсҭазаара даналҵ.
Нелли Ҭарԥҳа илыбзоуроу рацәоуп лнаҩс еиҵагылаз апоетессацәа [[Барцыцԥҳа, Белла Урсҟан-иԥҳа|Белла Барцыцԥҳа]], [[Аҳашԥҳа, Инна Никәала-иԥҳа|Инна Аҳашԥҳа]], [[Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа|Саида Делԥҳа]], [[Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа|Гәында Кәыҵниа]], [[Сақаниаԥҳа, Гәында валентин-иԥҳа|Гәында Сақаниа]], [[Ҭҳаиҵыкәԥҳа, Заира Шьалуа-иԥҳа|Заира Ҭҳаиҵыкәԥҳа]], [[Ҳаџьымԥҳа, Инна|Инна Ҳаџьымԥҳа]] уҳәа егьырҭ рбаҩхатәра аадырԥшыртә еиԥш иахьыҟалаз. Лара еснагь урҭ адгылара рылҭон, гәык-ԥсыкала бзиа илбон. Нелли Ҭарԥҳаи, ибеиоу уи лырҿиареи, луаажәларратә усуреи, лыжәлари лыԥсадгьыли рахь илымаз абзиабареи ирызкны ҳаԥхьаҟагьы ирҳәаша рацәахоит. Уи лажәеинраалақәа зегьы, лыпроза цәаҳәацыԥхьаӡа ирныԥшуеит акрызхызгахьоу лыԥсадгьыл Аԥсны азгәыбылра ду.
==Аҳамҭақәеи ахьӡ ҳаракқәеи==
[[1955]] шықәса - [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] алахәыла
[[1985]] шықәса – «Акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы» ҳәа ахьӡ ҳаракы
[[2005]] шықәса – Алитературеи, аҟазареи, архитектуреи рхырхарҭаҟны [[Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа]] алауреат
[[2009]] шықәса – Аԥсны Жәлар рпоетесса
==Аԥҵамҭақәа==
Нели Ҭарԥҳа лҩымҭақәа:
* Актәи атом ианылеит 1955 ш. раахыс иҭлыжьхьоу (ахәыҷқәа ирызку ашәҟәқәа аламҵакәа) жәеиза поезиатә шәҟәы («Бзиа избоит амҩа» – 1955, «Ааԥынра агәы» – 1958, «Ақәыԥшреи агәҭыхеи» – 1964, «Аԥа» – 1967, «Аҽыхәа иаҵәа» – 1974, «Сабацәа рашәа» – 1978, «Ашьыжь шана» – 1980, «Ажәеинраала ҿыцқәа…» – 1983, «Ажәеинраалақәа, абалладақәа...» – 1984, «Ақәра» – 1987, «Ихәу ашәҟәы» –2000) рҟынтәи иалылхыз лажәеинраалақәеи, лбалладақәеи, ллирикатә поемақәеи.
* Аҩбатәи атом ианылеит: Ажәеинраалақәа. Абалладақәа. Алирикатә поемақәа. Апоемақәа. Аессеқәа. Аессе-поемақәа.
* Ахԥатәи атом: Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Алирикатә етиудқәа.
* Аԥшьбатәи атом: Ахроника. Сириатәи аиԥыларақәа. Ажәеинраалақәа. Аессеқәа. Агәалашәарақәа. Асалам шәҟәқәа.
* Ахәбатәи атом: Жәамш рхроника. Алирикатә етиудқәа. «Амра Аԥҳа».
* Арсҟатәи шәҟәы, арсҟатәи ҩымҭақәа еидызкылаз аизга, иаҳҳәап, ус улаԥш нахугаргьы, игәоумҭарц залшом «Бзиа избоит амҩа» ҳәа зхы ааҵызхыз, хьыӡрацара мҩак еиԥш, лхаҭагьы аԥсуа поезиагьы ирзылыԥхаз лымҩагьы. Агәра умгарцгьы залшом уи зыҽны апоезиа мҩа днанылаз – уаҳа даанымшәаӡакәа, кырӡа имариам, кырӡагьы инасыԥу лхатәы мҩа аалхны, кырӡагьы дышнеихьоу, дагьышхалахьоу Апоезиа Ахан Аҵәца бааш ахь! Егьа имариан зҳәогьы дҟаларгьы, заа дазхәыцроуп аԥсуаа рыԥсҭазаараҿы уи лымҩа ԥҳәыс дызҿамлацыз шьхацамҩаз. Уи амацарагьы иаҳәо рацәоуп. Автор лырҿиамҭақәа рҿы еиҳарак зҵаараны лҿаԥхьа иқәлыргылоит лыԥсадгьыл ахҭыси, абзиабареи, иахьатәи алахьынҵеи. Ҳәарада, урҭ реиҿыхарҭақәа рацәазаргьы, лара дызлацәажәо аԥсҭазаара аҟәыҵәақәа нҭкааны илдыруеит.
==Агәалашәара==
Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа аԥсуа поетесса алитератураҟны ллагала дазааҭгыло абас еиԥш азгәеиҭеит:
"Нелли Ҭарԥҳа аԥсуа прозаҿгьы, адраматургиаҿгьы, апублицистикаҿгьы аџьабаа збахьоу, кырӡа зышәҟәқәа рыла ҳаԥсуа жәлар зыргәырӷьахьоу шәҟәыҩҩуп. Уи лповестқәа "Бзыԥтәи аповест", "Маҵиса", лроманқәа, лпублицистикатә рҿиамҭа ду "Уара уҵеицәа, Дәрыԥшь" уҳәа иара убасгьы лара лажәеинраалақәа ҳлитератураҟны имыӡуа иаанхоит.
Нелли Ҭарԥҳа Аԥсны анҭыҵгьы ибзианы дырдыруеит, еиҳарак [[Урыстәыла]], [[Нхыҵ Кавказ]]. Нелли Ҭарԥҳа редакторк лаҳасабала аус рацәаны илухьан, аԥсуа литература иреиӷьӡоу аҩымҭақәа рыбжеиҳарак лара редакторс дрыман, иара убасгьы, Ҭарԥҳа ахәыҷтәы литератураҟны лажәеинраалақәеи лажәабжьқәеи ҳаԥсуа школқәа рыҟны ирҵоит. Лџьабаа рацәоуп мшыннырцә инхоз, ԥсышәала иҩуаз апоет [[Беигәаа, Омар Баирам-иԥа|Омар Беигәаа]] иҭынха ҳаԥсуа доуҳатә культура азнеишьаҿы. Апоетесса алитература аҭоурых аҟны лыхьӡ наунагӡа иаанхоит.
==Ахархәара змоу алитература==
Нелли Ҭарԥҳа / Нелли Тарба. Аҩымҭақәа. Ашәҟәҭыжьырҭа. "Алашара" / Аҟәа / Сухум – 2006
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarba-nelli-zolotinskovna Тарба Нелли Золотинсковна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADar-%D2%A7%D2%B3a-nelli-zolotinsk-i%D2%A7%D2%B3a Ҭар-ԥҳа Нелли Золотинск-иԥҳа] {{ab icon}}
* http://apsnyteka.org/1043-tarba_nelly_bol_rodiny.html
* https://abaza.org/abk/nelli-tarpkha-rapkhati-apsua-poetessa-arazky-zmaz-apkhuys
* http://tarba-lomia.org/3-nelli_tarba_works.html
* http://www.ekhokavkaza.mobi/a/25248341.html
* http://abkhazworld.com/aw/current-affairs/1178-famous-abkhazian-poetess-neli-tarba-dies
* http://forum-abkhazia.ru/showthread-t_2846-page_4.html {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20231105103845/http://forum-abkhazia.ru/showthread-t_2846-page_4.html |date=2023-11-05 }}
* http://abkhazinform.com/item/9604-segodnya-ispolnilos-85-let-so-dnya-rozhdeniya-narodnogo-poeta-abkhazii-nelli-tarba
* http://tarba-lomia.org/9-audio_video.html
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетессацәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет поетессацәа]]
[[Акатегориа:Асовет аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҭараа]]
bfqwebkbfb0zwc5wdfdfa35uja5ustp
Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа
0
24981
171143
170281
2026-08-06T17:56:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171143
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджинджал Анатолий Тархунович
|афото=Аджинджал Анатолий Тархунович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|6|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|11|1977}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ
}}
'''Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа''' ({{lang-ru|Аджинджал Анатолий Тархунович}}; {{date|6|6|1930}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|12|11|1977}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дрылгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа (1951) , А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1956), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа (1974).
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа данҭаз. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан 1948 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа (аԥсышәалеи, И. Вронски, М. Борисова, А. Дементиев, Д. Чачхалиа аурысшәахь еиҭаргази) ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Иҟан апоет иҩымҭақәа анырымкьыԥхьуаз аамҭақәагьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958, урысшәала), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭ аизгақәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
А. Аџьынџьал дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ауаԥс, ақырҭуа, ачерқьес, абаза, аногаи поетцәеи апрозаикцәеи: Л. Толстои, В. Верховски, В. Орелкин, Т. Ч. Шевченко, Лесиа Украинка, К. Л. Хетагуров, , Г. Н. Леониӡе, М. Мирнели, А. Ханфенов, Џь. К. Лаҩыцә, П. К. Цеҟәа, М. Х. Чкәуту, И. А. Цеҟәа, М. С.-Г. Тлабыча уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игәакьоу асахьақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1961.
*Амҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ацәашьы иаҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥнуп макьана. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 1971.
*Ахаҳәқәа рышәшьыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Аҩадатәи аԥшақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ари адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амшын шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Ажәеинраалақәа. («Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1984.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Улья. Стихи. Сухум, 1967.
*Белая Земля. Стихи. М., 1975.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920}}
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Салакая Ш. Самобытный талант: [к 50-летию со дня рождения А. Аджинджал]//Сов.Абх. - 1980. - 17 декабря.
*Аджинджал Анатолий Тархунович//Сов.Абх. - 1977. - 16 ноября. - С.3
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-anatolij-tarxunovich Аджинджал Анатолий Тархунович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-anatoli-%D2%ADarx%D3%99yina-i%D2%A7a Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 6 рзы ииз]][[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 12 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аџьынџьалқәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]}}
o97521ljjsxg9uqqoamc3iw2p7mdsqn
171276
171143
2026-08-06T18:08:40Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171276
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджинджал Анатолий Тархунович
|афото=Аджинджал Анатолий Тархунович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|6|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|11|1977}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ
}}
'''Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа''' ({{lang-ru|Аджинджал Анатолий Тархунович}}; {{date|6|6|1930}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|12|11|1977}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дрылгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа (1951) , А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1956), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа (1974).
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа данҭаз. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан 1948 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа (аԥсышәалеи, И. Вронски, М. Борисова, А. Дементиев, Д. Чачхалиа аурысшәахь еиҭаргази) ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Иҟан апоет иҩымҭақәа анырымкьыԥхьуаз аамҭақәагьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958, урысшәала), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭ аизгақәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
А. Аџьынџьал дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ауаԥс, ақырҭуа, ачерқьес, абаза, аногаи поетцәеи апрозаикцәеи: Л. Толстои, В. Верховски, В. Орелкин, Т. Ч. Шевченко, Лесиа Украинка, К. Л. Хетагуров, , Г. Н. Леониӡе, М. Мирнели, А. Ханфенов, Џь. К. Лаҩыцә, П. К. Цеҟәа, М. Х. Чкәуту, И. А. Цеҟәа, М. С.-Г. Тлабыча уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игәакьоу асахьақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1961.
*Амҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ацәашьы иаҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥнуп макьана. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 1971.
*Ахаҳәқәа рышәшьыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Аҩадатәи аԥшақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ари адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амшын шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Ажәеинраалақәа. («Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1984.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Улья. Стихи. Сухум, 1967.
*Белая Земля. Стихи. М., 1975.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920}}
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Салакая Ш. Самобытный талант: [к 50-летию со дня рождения А. Аджинджал]//Сов.Абх. - 1980. - 17 декабря.
*Аджинджал Анатолий Тархунович//Сов.Абх. - 1977. - 16 ноября. - С.3
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-anatolij-tarxunovich Аджинджал Анатолий Тархунович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-anatoli-%D2%ADarx%D3%99yina-i%D2%A7a Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьынџьалқәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
0t9h12p3tou793uiwgu8w1f1hivbhxe
171409
171276
2026-08-06T18:40:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171409
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал
|даҽа ахьӡ=Анатолий Тархунович Аджинджал
|афото=Аджинджал Анатолий Тархунович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал
|аира арыцхә={{date|6|6|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|11|1977}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ
}}
'''Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал''' ({{lang-ru|Анатолий Тархунович Аджинджал}}; {{date|6|6|1930}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|12|11|1977}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дрылгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа (1951) , А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1956), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа (1974).
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа данҭаз. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан 1948 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа (аԥсышәалеи, И. Вронски, М. Борисова, А. Дементиев, Д. Чачхалиа аурысшәахь еиҭаргази) ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Иҟан апоет иҩымҭақәа анырымкьыԥхьуаз аамҭақәагьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958, урысшәала), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭ аизгақәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
А. Аџьынџьал дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ауаԥс, ақырҭуа, ачерқьес, абаза, аногаи поетцәеи апрозаикцәеи: Л. Толстои, В. Верховски, В. Орелкин, Т. Ч. Шевченко, Лесиа Украинка, К. Л. Хетагуров, , Г. Н. Леониӡе, М. Мирнели, А. Ханфенов, Џь. К. Лаҩыцә, П. К. Цеҟәа, М. Х. Чкәуту, И. А. Цеҟәа, М. С.-Г. Тлабыча уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игәакьоу асахьақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1961.
*Амҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ацәашьы иаҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥнуп макьана. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 1971.
*Ахаҳәқәа рышәшьыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Аҩадатәи аԥшақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ари адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амшын шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Ажәеинраалақәа. («Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1984.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Улья. Стихи. Сухум, 1967.
*Белая Земля. Стихи. М., 1975.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920}}
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Салакая Ш. Самобытный талант: [к 50-летию со дня рождения А. Аджинджал]//Сов.Абх. - 1980. - 17 декабря.
*Аджинджал Анатолий Тархунович//Сов.Абх. - 1977. - 16 ноября. - С.3
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-anatolij-tarxunovich Аджинджал Анатолий Тархунович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-anatoli-%D2%ADarx%D3%99yina-i%D2%A7a Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьынџьалқәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
lc1h3db7a63w6pxjdz519z9nlo859hj
171583
171409
2026-08-06T20:20:41Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171583
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал
|даҽа ахьӡ=Анатолий Тархунович Аджинджал
|афото=Аджинджал Анатолий Тархунович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал
|аира арыцхә={{date|6|6|1930}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|12|11|1977}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ
}}
'''Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал''' ({{lang-ru|Анатолий Тархунович Аджинджал}}; {{date|6|6|1930}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|12|11|1977}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аиҭагаҩ. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дрылгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа (1951) , А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (1956), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау алитературатә курсқәа (1974).
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа данҭаз. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан 1948 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа (аԥсышәалеи, И. Вронски, М. Борисова, А. Дементиев, Д. Чачхалиа аурысшәахь еиҭаргази) ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Иҟан апоет иҩымҭақәа анырымкьыԥхьуаз аамҭақәагьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958, урысшәала), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭ аизгақәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа дравторуп.
А. Аџьынџьал дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ауаԥс, ақырҭуа, ачерқьес, абаза, аногаи поетцәеи апрозаикцәеи: Л. Толстои, В. Верховски, В. Орелкин, Т. Ч. Шевченко, Лесиа Украинка, К. Л. Хетагуров, , Г. Н. Леониӡе, М. Мирнели, А. Ханфенов, Џь. К. Лаҩыцә, П. К. Цеҟәа, М. Х. Чкәуту, И. А. Цеҟәа, М. С.-Г. Тлабыча уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игәакьоу асахьақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1957.
*Амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәабжь кьаҿқәа. Аҟәа, 1961.
*Амҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ацәашьы иаҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥнуп макьана. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 1971.
*Ахаҳәқәа рышәшьыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Аҩадатәи аԥшақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ари адунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амшын шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 1980.
*Ажәеинраалақәа. («Иалкаау аԥсуа лирика» асериала). Аҟәа, 1984.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ажәабжьқәа. Аповест. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Улья. Стихи. Сухум, 1967.
*Белая Земля. Стихи. М., 1975.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920}}
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Салакая Ш. Самобытный талант: [к 50-летию со дня рождения А. Аджинджал]//Сов.Абх. - 1980. - 17 декабря.
*Аджинджал Анатолий Тархунович//Сов.Абх. - 1977. - 16 ноября. - С.3
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-anatolij-tarxunovich Аджинджал Анатолий Тархунович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-anatoli-%D2%ADarx%D3%99yina-i%D2%A7a Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьынџьалқәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
6jjw7iyeujxr9q632se14vle9lvk8to
Анқәаб, Владимир Платон-иԥа
0
24982
171138
170277
2026-08-06T17:56:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171138
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анқәаб Владимир Платон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Анкваб Владимир Платонович
|афото=Анкваб Владимир Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анқәаб Владимир Платон-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|11|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Анқәаб Владимир Платон-иԥа''' ({{lang-ru|Анкваб Владимир Платонович}}; {{date|23|2|1928}}, Аԥсны, [[Гагра]] – {{date|14|11|1987}}, [[Москва]]) – апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы. .
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дырҵаҩын, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат аԥсуа литература акафедра деиҳабын, доцентын. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
Абжьаратә школ даналга, 1954ш. дҭалоит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, 1956 – 1961 шықәсқәа раан А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аҵара иҵон. 1968 – 1970 шықәсқәа рзы акәзар, Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аспирантура дҭан. 1970 ш. ихьчеит акандидаттә диссертациа М.Лакрба ипрозеи аԥсуа новеллеи ирызкны.
Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Владимир Анқәаб арҵаҩратә институт (ашьҭахь – ауниверститет) аҟны 1975 ш. инаркны аԥсуа литература акафедра деиҳабын. «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа хьӡыс изауз знапы аҵаҩыз 130-ҩык дыруаӡәкын. Уи дахырҟьаны акафедра анапхгара аҟнытә ихы дақәиҭтәын.
1954 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа. Анаҩс иажәеинраалақәеи алитератураҭҵаара иазкыз истатиақәеи рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «СоветскаяАбхазия».
Жәаба инареиҳаны ипоезиатә рҿиамҭақәеи алитератураҭҵаара иазку иусумҭақәеи хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Бзыԥ аԥшаҳәа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа,1960.
*Сара сыбзиабара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Абрыскьыл. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1966, 1978.
*Сышьха каҵәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1971.
*Асхыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Ааԥыни анаҟәи. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ароман. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа: х-томкны, 1 – 2-тәи атомқәа, 2010 – 2011.
*аҭҵаарадырра иазку: Аԥсуа новеллақәа. Алитература-критикатә очеркқәеи, астатиақәеи, арецензиақәеи. Аҟәа, 1968.
*Аԥсуа проза ашьақәыргылареи аҿиареи (1918 – 1948 шш.). 1979.
*аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп: Жизнь продолжается. Ажәеинраалақәа. М., 1965.
*Абрыскил. Ажәеинраалала иҩу ароман, М., 1972.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920-921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ankvab-vladimir-platonovich Анкваб Владимир Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/an%D2%9B%D3%99ab-vladimir-platon-i%D2%A7a Анқәаб Владимир Платон-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]][[Акатегориа:Анқәабаа]][[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]][[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]}}
f8iod8erzpxf25g7tbe01kc1szlw9t7
171271
171138
2026-08-06T18:08:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171271
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анқәаб Владимир Платон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Анкваб Владимир Платонович
|афото=Анкваб Владимир Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анқәаб Владимир Платон-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|11|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Анқәаб Владимир Платон-иԥа''' ({{lang-ru|Анкваб Владимир Платонович}}; {{date|23|2|1928}}, Аԥсны, [[Гагра]] – {{date|14|11|1987}}, [[Москва]]) – апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы. .
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дырҵаҩын, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат аԥсуа литература акафедра деиҳабын, доцентын. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
Абжьаратә школ даналга, 1954ш. дҭалоит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, 1956 – 1961 шықәсқәа раан А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аҵара иҵон. 1968 – 1970 шықәсқәа рзы акәзар, Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аспирантура дҭан. 1970 ш. ихьчеит акандидаттә диссертациа М.Лакрба ипрозеи аԥсуа новеллеи ирызкны.
Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Владимир Анқәаб арҵаҩратә институт (ашьҭахь – ауниверститет) аҟны 1975 ш. инаркны аԥсуа литература акафедра деиҳабын. «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа хьӡыс изауз знапы аҵаҩыз 130-ҩык дыруаӡәкын. Уи дахырҟьаны акафедра анапхгара аҟнытә ихы дақәиҭтәын.
1954 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа. Анаҩс иажәеинраалақәеи алитератураҭҵаара иазкыз истатиақәеи рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «СоветскаяАбхазия».
Жәаба инареиҳаны ипоезиатә рҿиамҭақәеи алитератураҭҵаара иазку иусумҭақәеи хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Бзыԥ аԥшаҳәа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа,1960.
*Сара сыбзиабара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Абрыскьыл. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1966, 1978.
*Сышьха каҵәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1971.
*Асхыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Ааԥыни анаҟәи. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ароман. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа: х-томкны, 1 – 2-тәи атомқәа, 2010 – 2011.
*аҭҵаарадырра иазку: Аԥсуа новеллақәа. Алитература-критикатә очеркқәеи, астатиақәеи, арецензиақәеи. Аҟәа, 1968.
*Аԥсуа проза ашьақәыргылареи аҿиареи (1918 – 1948 шш.). 1979.
*аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп: Жизнь продолжается. Ажәеинраалақәа. М., 1965.
*Абрыскил. Ажәеинраалала иҩу ароман, М., 1972.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920-921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ankvab-vladimir-platonovich Анкваб Владимир Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/an%D2%9B%D3%99ab-vladimir-platon-i%D2%A7a Анқәаб Владимир Платон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Анқәабаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
4xjw0dlr9psm5egznsca0qt589u2kzb
171404
171271
2026-08-06T18:40:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171404
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Платон-иԥа Анқәаб
|даҽа ахьӡ=Владимир Платонович Анкваб
|афото=Анкваб Владимир Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Платон-иԥа Анқәаб
|аира арыцхә={{date|23|2|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|11|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Владимир Платон-иԥа Анқәаб''' ({{lang-ru|Владимир Платонович Анкваб}}; {{date|23|2|1928}}, Аԥсны, [[Гагра]] – {{date|14|11|1987}}, [[Москва]]) – апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы. .
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дырҵаҩын, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат аԥсуа литература акафедра деиҳабын, доцентын. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
Абжьаратә школ даналга, 1954ш. дҭалоит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, 1956 – 1961 шықәсқәа раан А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аҵара иҵон. 1968 – 1970 шықәсқәа рзы акәзар, Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аспирантура дҭан. 1970 ш. ихьчеит акандидаттә диссертациа М.Лакрба ипрозеи аԥсуа новеллеи ирызкны.
Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Владимир Анқәаб арҵаҩратә институт (ашьҭахь – ауниверститет) аҟны 1975 ш. инаркны аԥсуа литература акафедра деиҳабын. «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа хьӡыс изауз знапы аҵаҩыз 130-ҩык дыруаӡәкын. Уи дахырҟьаны акафедра анапхгара аҟнытә ихы дақәиҭтәын.
1954 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа. Анаҩс иажәеинраалақәеи алитератураҭҵаара иазкыз истатиақәеи рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «СоветскаяАбхазия».
Жәаба инареиҳаны ипоезиатә рҿиамҭақәеи алитератураҭҵаара иазку иусумҭақәеи хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Бзыԥ аԥшаҳәа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа,1960.
*Сара сыбзиабара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Абрыскьыл. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1966, 1978.
*Сышьха каҵәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1971.
*Асхыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Ааԥыни анаҟәи. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ароман. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа: х-томкны, 1 – 2-тәи атомқәа, 2010 – 2011.
*аҭҵаарадырра иазку: Аԥсуа новеллақәа. Алитература-критикатә очеркқәеи, астатиақәеи, арецензиақәеи. Аҟәа, 1968.
*Аԥсуа проза ашьақәыргылареи аҿиареи (1918 – 1948 шш.). 1979.
*аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп: Жизнь продолжается. Ажәеинраалақәа. М., 1965.
*Абрыскил. Ажәеинраалала иҩу ароман, М., 1972.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920-921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ankvab-vladimir-platonovich Анкваб Владимир Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/an%D2%9B%D3%99ab-vladimir-platon-i%D2%A7a Анқәаб Владимир Платон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Анқәабаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
9v58ypl3eiy3cyx1jnyiwh1pxrmot6n
171577
171404
2026-08-06T20:20:31Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171577
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Платон-иԥа Анқәаб
|даҽа ахьӡ=Владимир Платонович Анкваб
|афото=Анкваб Владимир Платонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Платон-иԥа Анқәаб
|аира арыцхә={{date|23|2|1928}}
|аира аҭыԥ=[[Гагра]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|14|11|1987}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]]
|аусура=апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Владимир Платон-иԥа Анқәаб''' ({{lang-ru|Владимир Платонович Анкваб}}; {{date|23|2|1928}}, Аԥсны, [[Гагра]] – {{date|14|11|1987}}, [[Москва]]) – апоет, алитератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы. .
==Абиографиа==
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дырҵаҩын, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат аԥсуа литература акафедра деиҳабын, доцентын. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
Абжьаратә школ даналга, 1954ш. дҭалоит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, 1956 – 1961 шықәсқәа раан А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аҵара иҵон. 1968 – 1970 шықәсқәа рзы акәзар, Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аспирантура дҭан. 1970 ш. ихьчеит акандидаттә диссертациа М.Лакрба ипрозеи аԥсуа новеллеи ирызкны.
Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент Владимир Анқәаб арҵаҩратә институт (ашьҭахь – ауниверститет) аҟны 1975 ш. инаркны аԥсуа литература акафедра деиҳабын. «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа хьӡыс изауз знапы аҵаҩыз 130-ҩык дыруаӡәкын. Уи дахырҟьаны акафедра анапхгара аҟнытә ихы дақәиҭтәын.
1954 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа. Анаҩс иажәеинраалақәеи алитератураҭҵаара иазкыз истатиақәеи рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «СоветскаяАбхазия».
Жәаба инареиҳаны ипоезиатә рҿиамҭақәеи алитератураҭҵаара иазку иусумҭақәеи хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьеит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Бзыԥ аԥшаҳәа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа,1960.
*Сара сыбзиабара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Абрыскьыл. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1966, 1978.
*Сышьха каҵәара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1971.
*Асхыс. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Ааԥыни анаҟәи. Ажәеинраалала иҩу ароман. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Сышьха ӡиас. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ароман. Аҟәа, 1989.
*Иҩымҭақәа: х-томкны, 1 – 2-тәи атомқәа, 2010 – 2011.
*аҭҵаарадырра иазку: Аԥсуа новеллақәа. Алитература-критикатә очеркқәеи, астатиақәеи, арецензиақәеи. Аҟәа, 1968.
*Аԥсуа проза ашьақәыргылареи аҿиареи (1918 – 1948 шш.). 1979.
*аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп: Жизнь продолжается. Ажәеинраалақәа. М., 1965.
*Абрыскил. Ажәеинраалала иҩу ароман, М., 1972.
==Алитература==
*{{Аԥпа|920-921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ankvab-vladimir-platonovich Анкваб Владимир Платонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/an%D2%9B%D3%99ab-vladimir-platon-i%D2%A7a Анқәаб Владимир Платон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Анқәабаа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
lfzhnfss15sruroiuiz27t67ra1e7oz
Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа
0
24983
171109
170328
2026-08-06T15:36:54Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171109
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тапагуа Джота Константинович
|афото=Тапагуа Джота Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|аира арыцхә=20.09.1924
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=01.05.2013
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Тапагуа Джота Константинович}}; 20.09. 1924, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 01.05.2013) – аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ. Апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1978). Аԥсни (1966) Қырҭтәылеи (1975) зҽаԥсазтәыз арҵаҩы. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп СССР аибашьратә орденқәеи амедалқәеи, насгьы Н.К. Крупскаиа лыхьӡ зху амедал (1985) уҳәа егьырҭгьы. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1939ш. Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз афронт ахь дцоит. Аибашьра анеилга иҵара наигӡоит. Рҵаҩыс аусра далагоит Кәтолтәи ашкол аҟны. 1953ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит, дагьалгоит 1957 шықәсазы. Аусра хациркуеит ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿ, уи нахыс – Аҟәатәи аԥсуа школ арҵаҩыс дыҟан. Аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны аҵара аминистрра аԥсуа бызшәеи алитературеи рзы аинспекторс диаргоит. 1992ш. инаркны атәанчара ашҟа диасуеит, аха 2004ш. азынӡа арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара аԥсуа институт аҟны аус иуан.
Џь.Тапаӷәуа илагала бзиа ыҟоуп аԥсуа педагогика аусхк аҟны. Алагарҭатә классқәа рзы аԥсуа литература ахрестоматиақәа жәпакы еиқәиршәеит, иара убас арҵагашәҟәқәеи, апрограммақәеи, аметодикатә цхыраагӡақәеи уҳәа авторс дрымоуп. Уахь иалоуп: «Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡара азҵаарақәа» (1962), «Аҳамҭа. Ашколқәра азынӡатәи ахәыҷқәа рзы» (1964), «Адиктантқәа реизга. Алагарҭатә классқәа рзы (1972), «Аиҭаҳәақәа рыҩразы астатиақәа реизга» 1-3,4-8 аклассқәа рзы» (1972, 1973) уҳәа егьырҭгьы.
Џь.Тапаӷәуа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 1943 шықәсазы, афронт аҟны даныҟаз, убасҟан акьыԥхьгьы абеит иан илзааиҭиз раԥхьатәи иажәеинраала. «Ан лахь асалам шәҟәы». 1957ш. инаркны иҩымҭақәа лассы-лассы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа ргәылоуп аизга «Ахаҵарашәа» ([[Аҟәа]], 1980), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Жәохә инареиҳаны ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа реизгақәа дравторуп.
Џь.Тапаӷәуа иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь, хазы шәҟәқәангьы иҭыжьын. Џь.Тапаӷәуа аԥсшәахь еиҭеигеит С.И.Маршак, К.И. Чуковски, А.Л. Барто, О.Т. Туманиан, С.Б. Капутикиан, И.Г. Ҷавҷаваӡе уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥхьатәи ашьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Иҷырҷыруеит ажәҵыс». Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1961.
*Аҳамҭа. Ашколқәра аҟынӡа имнаӡац ахәыҷқәа рзы. Актәи аҭыжьра. Аҟәа, 1964.
*Арҵу-каԥа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1966.
*Арбаӷь ԥагьа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Сареи саҳәшьа хәыҷи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа 1979.
*Адеи анбани. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Сара бзиа избоит ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Иухоумыршҭын… Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Иахьа мҽышоуп. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҩызцәа хәыҷқәа шәахь. Аҟәа, 1990.
*Схәыҷ баҳча. Ажәеинраалақәа ашколқәра иаҵанамкыц рзы. Аҟәа, 2002.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Люблю я утро. Стихи. Сухуми, 1976.
*Мы любим родную Абхазию. Сборник песен для детей. М., 1986.
*Джигитовка. Стихи для детей младшего школьного возраста. Черкесск, 1996.
*Кама и Чама. Стихи для детей дошкольного возраста. Черкесск, 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tapagua-dzhota-konstantinovich Тапагуа Джота Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/tapa%D3%B7%D3%99ua-%D1%9Fota-konstantin-i%D2%A7a Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Асовет аруаа]][[Акатегориа:Тапаӷәуаа]][[Акатегориа:1924 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]}}
g27i138no4zw3a0hi97rwm139iiekl2
171224
171109
2026-08-06T17:59:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171224
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тапагуа Джота Константинович
|афото=Тапагуа Джота Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|9|1924}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|5|2013}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ}}
'''Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Тапагуа Джота Константинович}}; {{date|20|9|1924}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|5|2013}}) – аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ. Апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1978). Аԥсни (1966) Қырҭтәылеи (1975) зҽаԥсазтәыз арҵаҩы. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп СССР аибашьратә орденқәеи амедалқәеи, насгьы Н.К. Крупскаиа лыхьӡ зху амедал (1985) уҳәа егьырҭгьы. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1939ш. Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз афронт ахь дцоит. Аибашьра анеилга иҵара наигӡоит. Рҵаҩыс аусра далагоит Кәтолтәи ашкол аҟны. 1953ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит, дагьалгоит 1957 шықәсазы. Аусра хациркуеит ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿ, уи нахыс – Аҟәатәи аԥсуа школ арҵаҩыс дыҟан. Аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны аҵара аминистрра аԥсуа бызшәеи алитературеи рзы аинспекторс диаргоит. 1992ш. инаркны атәанчара ашҟа диасуеит, аха 2004ш. азынӡа арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара аԥсуа институт аҟны аус иуан.
Џь.Тапаӷәуа илагала бзиа ыҟоуп аԥсуа педагогика аусхк аҟны. Алагарҭатә классқәа рзы аԥсуа литература ахрестоматиақәа жәпакы еиқәиршәеит, иара убас арҵагашәҟәқәеи, апрограммақәеи, аметодикатә цхыраагӡақәеи уҳәа авторс дрымоуп. Уахь иалоуп: «Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡара азҵаарақәа» (1962), «Аҳамҭа. Ашколқәра азынӡатәи ахәыҷқәа рзы» (1964), «Адиктантқәа реизга. Алагарҭатә классқәа рзы (1972), «Аиҭаҳәақәа рыҩразы астатиақәа реизга» 1-3,4-8 аклассқәа рзы» (1972, 1973) уҳәа егьырҭгьы.
Џь.Тапаӷәуа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 1943 шықәсазы, афронт аҟны даныҟаз, убасҟан акьыԥхьгьы абеит иан илзааиҭиз раԥхьатәи иажәеинраала. «Ан лахь асалам шәҟәы». 1957ш. инаркны иҩымҭақәа лассы-лассы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа ргәылоуп аизга «Ахаҵарашәа» ([[Аҟәа]], 1980), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Жәохә инареиҳаны ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа реизгақәа дравторуп.
Џь.Тапаӷәуа иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь, хазы шәҟәқәангьы иҭыжьын. Џь.Тапаӷәуа аԥсшәахь еиҭеигеит С.И.Маршак, К.И. Чуковски, А.Л. Барто, О.Т. Туманиан, С.Б. Капутикиан, И.Г. Ҷавҷаваӡе уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥхьатәи ашьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Иҷырҷыруеит ажәҵыс». Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1961.
*Аҳамҭа. Ашколқәра аҟынӡа имнаӡац ахәыҷқәа рзы. Актәи аҭыжьра. Аҟәа, 1964.
*Арҵу-каԥа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1966.
*Арбаӷь ԥагьа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Сареи саҳәшьа хәыҷи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа 1979.
*Адеи анбани. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Сара бзиа избоит ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Иухоумыршҭын… Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Иахьа мҽышоуп. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҩызцәа хәыҷқәа шәахь. Аҟәа, 1990.
*Схәыҷ баҳча. Ажәеинраалақәа ашколқәра иаҵанамкыц рзы. Аҟәа, 2002.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Люблю я утро. Стихи. Сухуми, 1976.
*Мы любим родную Абхазию. Сборник песен для детей. М., 1986.
*Джигитовка. Стихи для детей младшего школьного возраста. Черкесск, 1996.
*Кама и Чама. Стихи для детей дошкольного возраста. Черкесск, 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tapagua-dzhota-konstantinovich Тапагуа Джота Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/tapa%D3%B7%D3%99ua-%D1%9Fota-konstantin-i%D2%A7a Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Асовет аруаа]][[Акатегориа:Тапаӷәуаа]][[Акатегориа:1924 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]}}
6fz2ytis01f1nsuip3po2njpe7nmvui
171353
171224
2026-08-06T18:11:09Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171353
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тапагуа Джота Константинович
|афото=Тапагуа Джота Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|9|1924}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|5|2013}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ}}
'''Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Тапагуа Джота Константинович}}; {{date|20|9|1924}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|5|2013}}) – аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ. Апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1978). Аԥсни (1966) Қырҭтәылеи (1975) зҽаԥсазтәыз арҵаҩы. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп СССР аибашьратә орденқәеи амедалқәеи, насгьы Н.К. Крупскаиа лыхьӡ зху амедал (1985) уҳәа егьырҭгьы. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1939ш. Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз афронт ахь дцоит. Аибашьра анеилга иҵара наигӡоит. Рҵаҩыс аусра далагоит Кәтолтәи ашкол аҟны. 1953ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит, дагьалгоит 1957 шықәсазы. Аусра хациркуеит ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿ, уи нахыс – Аҟәатәи аԥсуа школ арҵаҩыс дыҟан. Аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны аҵара аминистрра аԥсуа бызшәеи алитературеи рзы аинспекторс диаргоит. 1992ш. инаркны атәанчара ашҟа диасуеит, аха 2004ш. азынӡа арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара аԥсуа институт аҟны аус иуан.
Џь.Тапаӷәуа илагала бзиа ыҟоуп аԥсуа педагогика аусхк аҟны. Алагарҭатә классқәа рзы аԥсуа литература ахрестоматиақәа жәпакы еиқәиршәеит, иара убас арҵагашәҟәқәеи, апрограммақәеи, аметодикатә цхыраагӡақәеи уҳәа авторс дрымоуп. Уахь иалоуп: «Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡара азҵаарақәа» (1962), «Аҳамҭа. Ашколқәра азынӡатәи ахәыҷқәа рзы» (1964), «Адиктантқәа реизга. Алагарҭатә классқәа рзы (1972), «Аиҭаҳәақәа рыҩразы астатиақәа реизга» 1-3,4-8 аклассқәа рзы» (1972, 1973) уҳәа егьырҭгьы.
Џь.Тапаӷәуа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 1943 шықәсазы, афронт аҟны даныҟаз, убасҟан акьыԥхьгьы абеит иан илзааиҭиз раԥхьатәи иажәеинраала. «Ан лахь асалам шәҟәы». 1957ш. инаркны иҩымҭақәа лассы-лассы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа ргәылоуп аизга «Ахаҵарашәа» ([[Аҟәа]], 1980), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Жәохә инареиҳаны ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа реизгақәа дравторуп.
Џь.Тапаӷәуа иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь, хазы шәҟәқәангьы иҭыжьын. Џь.Тапаӷәуа аԥсшәахь еиҭеигеит С.И.Маршак, К.И. Чуковски, А.Л. Барто, О.Т. Туманиан, С.Б. Капутикиан, И.Г. Ҷавҷаваӡе уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥхьатәи ашьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Иҷырҷыруеит ажәҵыс». Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1961.
*Аҳамҭа. Ашколқәра аҟынӡа имнаӡац ахәыҷқәа рзы. Актәи аҭыжьра. Аҟәа, 1964.
*Арҵу-каԥа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1966.
*Арбаӷь ԥагьа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Сареи саҳәшьа хәыҷи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа 1979.
*Адеи анбани. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Сара бзиа избоит ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Иухоумыршҭын… Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Иахьа мҽышоуп. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҩызцәа хәыҷқәа шәахь. Аҟәа, 1990.
*Схәыҷ баҳча. Ажәеинраалақәа ашколқәра иаҵанамкыц рзы. Аҟәа, 2002.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Люблю я утро. Стихи. Сухуми, 1976.
*Мы любим родную Абхазию. Сборник песен для детей. М., 1986.
*Джигитовка. Стихи для детей младшего школьного возраста. Черкесск, 1996.
*Кама и Чама. Стихи для детей дошкольного возраста. Черкесск, 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tapagua-dzhota-konstantinovich Тапагуа Джота Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/tapa%D3%B7%D3%99ua-%D1%9Fota-konstantin-i%D2%A7a Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет аруаа]]
[[Акатегориа:Тапаӷәуаа]]
[[Акатегориа:1924 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
8d452ekgw22c6r77vmru43knqcgwup6
171494
171353
2026-08-06T18:43:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171494
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа
|даҽа ахьӡ=Джота Константинович Тапагуа
|афото=Тапагуа Джота Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа
|аира арыцхә={{date|20|9|1924}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|5|2013}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ}}
'''Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа''' ({{lang-ru|Джота Константинович Тапагуа}}; {{date|20|9|1924}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|5|2013}}) – аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ. Апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1978). Аԥсни (1966) Қырҭтәылеи (1975) зҽаԥсазтәыз арҵаҩы. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп СССР аибашьратә орденқәеи амедалқәеи, насгьы Н.К. Крупскаиа лыхьӡ зху амедал (1985) уҳәа егьырҭгьы. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1939ш. Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз афронт ахь дцоит. Аибашьра анеилга иҵара наигӡоит. Рҵаҩыс аусра далагоит Кәтолтәи ашкол аҟны. 1953ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит, дагьалгоит 1957 шықәсазы. Аусра хациркуеит ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿ, уи нахыс – Аҟәатәи аԥсуа школ арҵаҩыс дыҟан. Аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны аҵара аминистрра аԥсуа бызшәеи алитературеи рзы аинспекторс диаргоит. 1992ш. инаркны атәанчара ашҟа диасуеит, аха 2004ш. азынӡа арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара аԥсуа институт аҟны аус иуан.
Џь.Тапаӷәуа илагала бзиа ыҟоуп аԥсуа педагогика аусхк аҟны. Алагарҭатә классқәа рзы аԥсуа литература ахрестоматиақәа жәпакы еиқәиршәеит, иара убас арҵагашәҟәқәеи, апрограммақәеи, аметодикатә цхыраагӡақәеи уҳәа авторс дрымоуп. Уахь иалоуп: «Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡара азҵаарақәа» (1962), «Аҳамҭа. Ашколқәра азынӡатәи ахәыҷқәа рзы» (1964), «Адиктантқәа реизга. Алагарҭатә классқәа рзы (1972), «Аиҭаҳәақәа рыҩразы астатиақәа реизга» 1-3,4-8 аклассқәа рзы» (1972, 1973) уҳәа егьырҭгьы.
Џь.Тапаӷәуа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 1943 шықәсазы, афронт аҟны даныҟаз, убасҟан акьыԥхьгьы абеит иан илзааиҭиз раԥхьатәи иажәеинраала. «Ан лахь асалам шәҟәы». 1957ш. инаркны иҩымҭақәа лассы-лассы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа ргәылоуп аизга «Ахаҵарашәа» ([[Аҟәа]], 1980), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Жәохә инареиҳаны ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа реизгақәа дравторуп.
Џь.Тапаӷәуа иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь, хазы шәҟәқәангьы иҭыжьын. Џь.Тапаӷәуа аԥсшәахь еиҭеигеит С.И.Маршак, К.И. Чуковски, А.Л. Барто, О.Т. Туманиан, С.Б. Капутикиан, И.Г. Ҷавҷаваӡе уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥхьатәи ашьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Иҷырҷыруеит ажәҵыс». Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1961.
*Аҳамҭа. Ашколқәра аҟынӡа имнаӡац ахәыҷқәа рзы. Актәи аҭыжьра. Аҟәа, 1964.
*Арҵу-каԥа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1966.
*Арбаӷь ԥагьа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Сареи саҳәшьа хәыҷи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа 1979.
*Адеи анбани. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Сара бзиа избоит ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Иухоумыршҭын… Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Иахьа мҽышоуп. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҩызцәа хәыҷқәа шәахь. Аҟәа, 1990.
*Схәыҷ баҳча. Ажәеинраалақәа ашколқәра иаҵанамкыц рзы. Аҟәа, 2002.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Люблю я утро. Стихи. Сухуми, 1976.
*Мы любим родную Абхазию. Сборник песен для детей. М., 1986.
*Джигитовка. Стихи для детей младшего школьного возраста. Черкесск, 1996.
*Кама и Чама. Стихи для детей дошкольного возраста. Черкесск, 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tapagua-dzhota-konstantinovich Тапагуа Джота Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/tapa%D3%B7%D3%99ua-%D1%9Fota-konstantin-i%D2%A7a Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет аруаа]]
[[Акатегориа:Тапаӷәуаа]]
[[Акатегориа:1924 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
i09z7z8ipzbv52aiptzccmqesihrdef
171643
171494
2026-08-06T20:22:43Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171643
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа
|даҽа ахьӡ=Джота Константинович Тапагуа
|афото=Тапагуа Джота Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа
|аира арыцхә={{date|20|9|1924}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|1|5|2013}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ}}
'''Џьота Константин-иԥа Тапаӷәуа''' ({{lang-ru|Джота Константинович Тапагуа}}; {{date|20|9|1924}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|5|2013}}) – аԥсуа хәыҷтәы поет, апрозаик, аиҭагаҩ. Апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1978). Аԥсни (1966) Қырҭтәылеи (1975) зҽаԥсазтәыз арҵаҩы. СССР-и (1959) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьоуп СССР аибашьратә орденқәеи амедалқәеи, насгьы Н.К. Крупскаиа лыхьӡ зху амедал (1985) уҳәа егьырҭгьы. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1939ш. Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз афронт ахь дцоит. Аибашьра анеилга иҵара наигӡоит. Рҵаҩыс аусра далагоит Кәтолтәи ашкол аҟны. 1953ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит, дагьалгоит 1957 шықәсазы. Аусра хациркуеит ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿ, уи нахыс – Аҟәатәи аԥсуа школ арҵаҩыс дыҟан. Аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны аҵара аминистрра аԥсуа бызшәеи алитературеи рзы аинспекторс диаргоит. 1992ш. инаркны атәанчара ашҟа диасуеит, аха 2004ш. азынӡа арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара аԥсуа институт аҟны аус иуан.
Џь.Тапаӷәуа илагала бзиа ыҟоуп аԥсуа педагогика аусхк аҟны. Алагарҭатә классқәа рзы аԥсуа литература ахрестоматиақәа жәпакы еиқәиршәеит, иара убас арҵагашәҟәқәеи, апрограммақәеи, аметодикатә цхыраагӡақәеи уҳәа авторс дрымоуп. Уахь иалоуп: «Аҭаацәараҿы ахәыҷқәа рааӡара азҵаарақәа» (1962), «Аҳамҭа. Ашколқәра азынӡатәи ахәыҷқәа рзы» (1964), «Адиктантқәа реизга. Алагарҭатә классқәа рзы (1972), «Аиҭаҳәақәа рыҩразы астатиақәа реизга» 1-3,4-8 аклассқәа рзы» (1972, 1973) уҳәа егьырҭгьы.
Џь.Тапаӷәуа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 1943 шықәсазы, афронт аҟны даныҟаз, убасҟан акьыԥхьгьы абеит иан илзааиҭиз раԥхьатәи иажәеинраала. «Ан лахь асалам шәҟәы». 1957ш. инаркны иҩымҭақәа лассы-лассы ирнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа ргәылоуп аизга «Ахаҵарашәа» ([[Аҟәа]], 1980), «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009). Жәохә инареиҳаны ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа реизгақәа дравторуп.
Џь.Тапаӷәуа иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь, хазы шәҟәқәангьы иҭыжьын. Џь.Тапаӷәуа аԥсшәахь еиҭеигеит С.И.Маршак, К.И. Чуковски, А.Л. Барто, О.Т. Туманиан, С.Б. Капутикиан, И.Г. Ҷавҷаваӡе уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥхьатәи ашьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1958.
*Иҷырҷыруеит ажәҵыс». Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1961.
*Аҳамҭа. Ашколқәра аҟынӡа имнаӡац ахәыҷқәа рзы. Актәи аҭыжьра. Аҟәа, 1964.
*Арҵу-каԥа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1966.
*Арбаӷь ԥагьа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1970.
*Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Сареи саҳәшьа хәыҷи. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа 1979.
*Адеи анбани. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Сара бзиа избоит ашьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Иухоумыршҭын… Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1986.
*Иахьа мҽышоуп. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҩызцәа хәыҷқәа шәахь. Аҟәа, 1990.
*Схәыҷ баҳча. Ажәеинраалақәа ашколқәра иаҵанамкыц рзы. Аҟәа, 2002.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Люблю я утро. Стихи. Сухуми, 1976.
*Мы любим родную Абхазию. Сборник песен для детей. М., 1986.
*Джигитовка. Стихи для детей младшего школьного возраста. Черкесск, 1996.
*Кама и Чама. Стихи для детей дошкольного возраста. Черкесск, 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tapagua-dzhota-konstantinovich Тапагуа Джота Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/tapa%D3%B7%D3%99ua-%D1%9Fota-konstantin-i%D2%A7a Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Асовет аруаа]]
[[Акатегориа:Тапаӷәуаа]]
[[Акатегориа:1924 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
q8bgfgs1x8dwnsj4q2rj2b6l1r4aris
Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа
0
24984
171241
170340
2026-08-06T17:59:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171241
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тужба Борис Максимович
|афото=Тужба Борис Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|5|1931}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2012}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҭыжәба Борис (Антон) Мақсим-иԥа''' ({{lang-ru|Тужба Борис Максимович}}; {{date|29|5|1931}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|20|9|2012}}, Аҟәа ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1958), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылан. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1938 ш. дҭалеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы (1941-1945) ашкол адыркит, Б. Ҭыжәба дынхон [[Ҷлоу]] ақыҭан ианшьа Шьыта Сангәлиа иҩнаҭаҿы. Араҟа, Ақыдратәи алагарҭатә школ аҟны иҵара иациҵоит, ашьҭахь – Ӷәадатәи ашкол аҟны. Ахәбатәи акласс нахыс иан Аҟәаҟа даалгоит, аурыс школ дҭалҵоит, избанзар аԥсуа школқәа қырҭшәала аҵара ашҟа ииаргахьан. 1947 ш. Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалоит (иҵара хиркәшоит 1951 ш.). 1953-1957 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет аҟны.
1953 ш. корреспондент аус иуан агазеҭ « Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт даналга, ҩаԥхьа аредакциахь дхынҳәуеит, акультура аҟәша алитературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, ашьҭахь – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс диаргоит, нас – акультура аҟәша аиҳабыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс.
1969-1971 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ апериодикатә кьыԥхьи, арадиои ателехәаԥшреи рыҟәша аҟны. Аԥсныҟа данаа шықәсык инеиҳаны аус иуан апартиа Аҟәатәи араиком аиҿкааратә ҟәша аиҳабыс. 1972 ш. сентиабр инаркны диаган агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, акыр шықәсагьы аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1998-2012 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны» аредактор хада.
Б. Ҭыжәба ирҿиара шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны: апублицистикеи (астатиақәеи аочеркқәеи) асахьаркыратә литературеи (апоезиа, апроза). Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1949 ш. инаркны. Раԥхьатәи икьыԥхьымҭақәа ракәны иҟан – агазеҭтә статиақәеи аочеркқәеи. «Альманах» (1949, №1) ианылеит иочерк Акомҿараа ргәыԥ», уи аҟны иаарԥшуп [[Џьгьарда]] ақыҭа аԥсҭазаара, ирзааҭгылоуп ақыҭауаа рпроблемақәа.
Публицистк иаҳасабала, 1960-тәи ашықәсқәеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» рҟны имаҷымкәа астатиақәеи аочеркқәеи икьыԥхьит, иара убас аизга «Аамҭеи ауааи» аҟны. 1975 ш. иҭижьит аочеркқәа рышәҟәы «Хашҭра зқәым ахьӡқәа» Ашәҟәыҩҩы ипублицистика еиҳарак аҽалнакааит иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 90тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы. Иҵару иҭоурых-публицистикатә статиақәа рызкуп аԥсуа жәлар ирхысхьоу, Ҭырқәтәылатәи ҳаамҭазтәи аԥсуа диаспора, ҳаамҭазтәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа. Урҭ кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны: «Аҟәа: Ииуль 15. Изхарада? (1990.№2, 3), «Аԥсуаа жәытәнатә аахыс иқьырсианцәан» (1990. №5), «Аиаша иаҿагылоуп амц» (1990. №108), «Атәым жәҩан аҵаҟа, атәым дгьыл аҿы…» (1990, №190), «Сҭамԥыл аԥсуаа анбананагеи?» (1990.№195), «Аԥсны. Кавказ. Ҭырқәтәыла…» (1990. №209), «Аԥсны ақьырсианра, мамзаргьы Гәдоуҭатәи ахҭысқәа» (1990.№233), «Аԥсны, Аԥсырҭ, Аԥсадгьыл…» 1991. №3), «Аԥсны ҭауади-аамсҭеи аԥсуааи» (1991, №81), «Аԥсны», «Зыхиақәиҭу Қырҭтәыла» Ҩ-жәларык…Ҩ-хықәкык Ҩ-газеҭк (1991, №110), «Аԥсуа ҳәынҭқарра» (1991, №150) уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи кьыԥхьын агазеҭ «Аидгылара» аҟынгьы: «Егры ахықә аҿы» (1990. №2 (005). 2002 ш. «Аԥсны» (№57-58; 71-72) ианылеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аантәи имшынҵа аҟынтәи аматериалқәа.
Асахьаркыратә литературахь Б. Ҭыжәба ишьаҿа еихигеит поетк иаҳасабала. Иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны 1956 ш. (№3), 1965 ш. (№1). Иажәеинраалақәа реизгақәа ҭыҵит. Иажәеинраалақәа агәылалеит иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажурнал «Алашара» аҟны акьыԥхь абеит идокументалтә повест «Афырхацәа рлахьынҵа» (1981, №11), ажәабжь «Ахәҷы хәмарра» (1982, №5), иҭоурыхтә повестқәа «Асаркьал абжьы» (ацԥҵәаха; 1981. №5), «Багада амҵан» (1985. №6), хазы шәҟәнгьы иҭыҵит 1983, 1985 шықәсқәа раан. Ашьҭахь арҭ аҭоурыхтә повестқәа агәылалеит ироман «Аԥсырҭ» (1991).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сразҟы. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1958.
*Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аџь адацра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Асаркьал абжьы. Аҭоурыхтәи адокументтәи повестқәа, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Багада амҵан. Аҭоурыхтә повест. (Аԥсны афбатәи ашәышықәсазтәи аҭоурых ахроника аҟнытә). Аҟәа, 1985.
*Анаҟәаԥиатәи абаа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 1988.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа.
*1991.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2007.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ароман. Аповест. Аҟәа, 2012.
*Аҩбатәи атом. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tuzhba-boris-maksimovich Тужба Борис Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADyizh%D3%99ba-boris-ma%D2%9Bsim-i%D2%A7a Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ҭыжәаа]][[Акатегориа:1931 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]][[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]}}
d50z4o1ddrpsu33ism4wecv8u623bts
171370
171241
2026-08-06T18:11:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171370
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Тужба Борис Максимович
|афото=Тужба Борис Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|5|1931}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2012}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҭыжәба Борис (Антон) Мақсим-иԥа''' ({{lang-ru|Тужба Борис Максимович}}; {{date|29|5|1931}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|20|9|2012}}, Аҟәа ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1958), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылан. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1938 ш. дҭалеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы (1941-1945) ашкол адыркит, Б. Ҭыжәба дынхон [[Ҷлоу]] ақыҭан ианшьа Шьыта Сангәлиа иҩнаҭаҿы. Араҟа, Ақыдратәи алагарҭатә школ аҟны иҵара иациҵоит, ашьҭахь – Ӷәадатәи ашкол аҟны. Ахәбатәи акласс нахыс иан Аҟәаҟа даалгоит, аурыс школ дҭалҵоит, избанзар аԥсуа школқәа қырҭшәала аҵара ашҟа ииаргахьан. 1947 ш. Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалоит (иҵара хиркәшоит 1951 ш.). 1953-1957 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет аҟны.
1953 ш. корреспондент аус иуан агазеҭ « Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт даналга, ҩаԥхьа аредакциахь дхынҳәуеит, акультура аҟәша алитературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, ашьҭахь – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс диаргоит, нас – акультура аҟәша аиҳабыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс.
1969-1971 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ апериодикатә кьыԥхьи, арадиои ателехәаԥшреи рыҟәша аҟны. Аԥсныҟа данаа шықәсык инеиҳаны аус иуан апартиа Аҟәатәи араиком аиҿкааратә ҟәша аиҳабыс. 1972 ш. сентиабр инаркны диаган агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, акыр шықәсагьы аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1998-2012 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны» аредактор хада.
Б. Ҭыжәба ирҿиара шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны: апублицистикеи (астатиақәеи аочеркқәеи) асахьаркыратә литературеи (апоезиа, апроза). Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1949 ш. инаркны. Раԥхьатәи икьыԥхьымҭақәа ракәны иҟан – агазеҭтә статиақәеи аочеркқәеи. «Альманах» (1949, №1) ианылеит иочерк Акомҿараа ргәыԥ», уи аҟны иаарԥшуп [[Џьгьарда]] ақыҭа аԥсҭазаара, ирзааҭгылоуп ақыҭауаа рпроблемақәа.
Публицистк иаҳасабала, 1960-тәи ашықәсқәеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» рҟны имаҷымкәа астатиақәеи аочеркқәеи икьыԥхьит, иара убас аизга «Аамҭеи ауааи» аҟны. 1975 ш. иҭижьит аочеркқәа рышәҟәы «Хашҭра зқәым ахьӡқәа» Ашәҟәыҩҩы ипублицистика еиҳарак аҽалнакааит иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 90тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы. Иҵару иҭоурых-публицистикатә статиақәа рызкуп аԥсуа жәлар ирхысхьоу, Ҭырқәтәылатәи ҳаамҭазтәи аԥсуа диаспора, ҳаамҭазтәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа. Урҭ кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны: «Аҟәа: Ииуль 15. Изхарада? (1990.№2, 3), «Аԥсуаа жәытәнатә аахыс иқьырсианцәан» (1990. №5), «Аиаша иаҿагылоуп амц» (1990. №108), «Атәым жәҩан аҵаҟа, атәым дгьыл аҿы…» (1990, №190), «Сҭамԥыл аԥсуаа анбананагеи?» (1990.№195), «Аԥсны. Кавказ. Ҭырқәтәыла…» (1990. №209), «Аԥсны ақьырсианра, мамзаргьы Гәдоуҭатәи ахҭысқәа» (1990.№233), «Аԥсны, Аԥсырҭ, Аԥсадгьыл…» 1991. №3), «Аԥсны ҭауади-аамсҭеи аԥсуааи» (1991, №81), «Аԥсны», «Зыхиақәиҭу Қырҭтәыла» Ҩ-жәларык…Ҩ-хықәкык Ҩ-газеҭк (1991, №110), «Аԥсуа ҳәынҭқарра» (1991, №150) уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи кьыԥхьын агазеҭ «Аидгылара» аҟынгьы: «Егры ахықә аҿы» (1990. №2 (005). 2002 ш. «Аԥсны» (№57-58; 71-72) ианылеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аантәи имшынҵа аҟынтәи аматериалқәа.
Асахьаркыратә литературахь Б. Ҭыжәба ишьаҿа еихигеит поетк иаҳасабала. Иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны 1956 ш. (№3), 1965 ш. (№1). Иажәеинраалақәа реизгақәа ҭыҵит. Иажәеинраалақәа агәылалеит иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажурнал «Алашара» аҟны акьыԥхь абеит идокументалтә повест «Афырхацәа рлахьынҵа» (1981, №11), ажәабжь «Ахәҷы хәмарра» (1982, №5), иҭоурыхтә повестқәа «Асаркьал абжьы» (ацԥҵәаха; 1981. №5), «Багада амҵан» (1985. №6), хазы шәҟәнгьы иҭыҵит 1983, 1985 шықәсқәа раан. Ашьҭахь арҭ аҭоурыхтә повестқәа агәылалеит ироман «Аԥсырҭ» (1991).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сразҟы. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1958.
*Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аџь адацра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Асаркьал абжьы. Аҭоурыхтәи адокументтәи повестқәа, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Багада амҵан. Аҭоурыхтә повест. (Аԥсны афбатәи ашәышықәсазтәи аҭоурых ахроника аҟнытә). Аҟәа, 1985.
*Анаҟәаԥиатәи абаа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 1988.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа.
*1991.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2007.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ароман. Аповест. Аҟәа, 2012.
*Аҩбатәи атом. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tuzhba-boris-maksimovich Тужба Борис Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADyizh%D3%99ba-boris-ma%D2%9Bsim-i%D2%A7a Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭыжәаа]]
[[Акатегориа:1931 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
3tkv44xr4hikwuzl9s5y03exj1pcefc
171512
171370
2026-08-06T18:43:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171512
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба
|даҽа ахьӡ=Борис Максимович Тужба
|афото=Тужба Борис Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба
|аира арыцхә={{date|29|5|1931}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2012}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Борис (Антон) Мақсим-иԥа Ҭыжәба''' ({{lang-ru|Борис Максимович Тужба}}; {{date|29|5|1931}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|20|9|2012}}, Аҟәа ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1958), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылан. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1938 ш. дҭалеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы (1941-1945) ашкол адыркит, Б. Ҭыжәба дынхон [[Ҷлоу]] ақыҭан ианшьа Шьыта Сангәлиа иҩнаҭаҿы. Араҟа, Ақыдратәи алагарҭатә школ аҟны иҵара иациҵоит, ашьҭахь – Ӷәадатәи ашкол аҟны. Ахәбатәи акласс нахыс иан Аҟәаҟа даалгоит, аурыс школ дҭалҵоит, избанзар аԥсуа школқәа қырҭшәала аҵара ашҟа ииаргахьан. 1947 ш. Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалоит (иҵара хиркәшоит 1951 ш.). 1953-1957 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет аҟны.
1953 ш. корреспондент аус иуан агазеҭ « Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт даналга, ҩаԥхьа аредакциахь дхынҳәуеит, акультура аҟәша алитературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, ашьҭахь – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс диаргоит, нас – акультура аҟәша аиҳабыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс.
1969-1971 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ апериодикатә кьыԥхьи, арадиои ателехәаԥшреи рыҟәша аҟны. Аԥсныҟа данаа шықәсык инеиҳаны аус иуан апартиа Аҟәатәи араиком аиҿкааратә ҟәша аиҳабыс. 1972 ш. сентиабр инаркны диаган агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, акыр шықәсагьы аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1998-2012 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны» аредактор хада.
Б. Ҭыжәба ирҿиара шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны: апублицистикеи (астатиақәеи аочеркқәеи) асахьаркыратә литературеи (апоезиа, апроза). Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1949 ш. инаркны. Раԥхьатәи икьыԥхьымҭақәа ракәны иҟан – агазеҭтә статиақәеи аочеркқәеи. «Альманах» (1949, №1) ианылеит иочерк Акомҿараа ргәыԥ», уи аҟны иаарԥшуп [[Џьгьарда]] ақыҭа аԥсҭазаара, ирзааҭгылоуп ақыҭауаа рпроблемақәа.
Публицистк иаҳасабала, 1960-тәи ашықәсқәеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» рҟны имаҷымкәа астатиақәеи аочеркқәеи икьыԥхьит, иара убас аизга «Аамҭеи ауааи» аҟны. 1975 ш. иҭижьит аочеркқәа рышәҟәы «Хашҭра зқәым ахьӡқәа» Ашәҟәыҩҩы ипублицистика еиҳарак аҽалнакааит иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 90тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы. Иҵару иҭоурых-публицистикатә статиақәа рызкуп аԥсуа жәлар ирхысхьоу, Ҭырқәтәылатәи ҳаамҭазтәи аԥсуа диаспора, ҳаамҭазтәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа. Урҭ кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны: «Аҟәа: Ииуль 15. Изхарада? (1990.№2, 3), «Аԥсуаа жәытәнатә аахыс иқьырсианцәан» (1990. №5), «Аиаша иаҿагылоуп амц» (1990. №108), «Атәым жәҩан аҵаҟа, атәым дгьыл аҿы…» (1990, №190), «Сҭамԥыл аԥсуаа анбананагеи?» (1990.№195), «Аԥсны. Кавказ. Ҭырқәтәыла…» (1990. №209), «Аԥсны ақьырсианра, мамзаргьы Гәдоуҭатәи ахҭысқәа» (1990.№233), «Аԥсны, Аԥсырҭ, Аԥсадгьыл…» 1991. №3), «Аԥсны ҭауади-аамсҭеи аԥсуааи» (1991, №81), «Аԥсны», «Зыхиақәиҭу Қырҭтәыла» Ҩ-жәларык…Ҩ-хықәкык Ҩ-газеҭк (1991, №110), «Аԥсуа ҳәынҭқарра» (1991, №150) уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи кьыԥхьын агазеҭ «Аидгылара» аҟынгьы: «Егры ахықә аҿы» (1990. №2 (005). 2002 ш. «Аԥсны» (№57-58; 71-72) ианылеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аантәи имшынҵа аҟынтәи аматериалқәа.
Асахьаркыратә литературахь Б. Ҭыжәба ишьаҿа еихигеит поетк иаҳасабала. Иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны 1956 ш. (№3), 1965 ш. (№1). Иажәеинраалақәа реизгақәа ҭыҵит. Иажәеинраалақәа агәылалеит иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажурнал «Алашара» аҟны акьыԥхь абеит идокументалтә повест «Афырхацәа рлахьынҵа» (1981, №11), ажәабжь «Ахәҷы хәмарра» (1982, №5), иҭоурыхтә повестқәа «Асаркьал абжьы» (ацԥҵәаха; 1981. №5), «Багада амҵан» (1985. №6), хазы шәҟәнгьы иҭыҵит 1983, 1985 шықәсқәа раан. Ашьҭахь арҭ аҭоурыхтә повестқәа агәылалеит ироман «Аԥсырҭ» (1991).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сразҟы. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1958.
*Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аџь адацра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Асаркьал абжьы. Аҭоурыхтәи адокументтәи повестқәа, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Багада амҵан. Аҭоурыхтә повест. (Аԥсны афбатәи ашәышықәсазтәи аҭоурых ахроника аҟнытә). Аҟәа, 1985.
*Анаҟәаԥиатәи абаа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 1988.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа.
*1991.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2007.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ароман. Аповест. Аҟәа, 2012.
*Аҩбатәи атом. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tuzhba-boris-maksimovich Тужба Борис Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADyizh%D3%99ba-boris-ma%D2%9Bsim-i%D2%A7a Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭыжәаа]]
[[Акатегориа:1931 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
g5bi3fc5s2p2am8fp216r1lvu7j8yj3
171654
171512
2026-08-06T20:23:06Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171654
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба
|даҽа ахьӡ=Борис Максимович Тужба
|афото=Тужба Борис Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба
|аира арыцхә={{date|29|5|1931}}
|аира аҭыԥ=ССР Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2012}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист
}}
'''Борис (Антон) Мақсим-иԥа Ҭыжәба''' ({{lang-ru|Борис Максимович Тужба}}; {{date|29|5|1931}}, ССР Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|20|9|2012}}, Аҟәа ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1958), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәа дрылан. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1938 ш. дҭалеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анҵысы (1941-1945) ашкол адыркит, Б. Ҭыжәба дынхон [[Ҷлоу]] ақыҭан ианшьа Шьыта Сангәлиа иҩнаҭаҿы. Араҟа, Ақыдратәи алагарҭатә школ аҟны иҵара иациҵоит, ашьҭахь – Ӷәадатәи ашкол аҟны. Ахәбатәи акласс нахыс иан Аҟәаҟа даалгоит, аурыс школ дҭалҵоит, избанзар аԥсуа школқәа қырҭшәала аҵара ашҟа ииаргахьан. 1947 ш. Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалоит (иҵара хиркәшоит 1951 ш.). 1953-1957 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет аҟны.
1953 ш. корреспондент аус иуан агазеҭ « Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт даналга, ҩаԥхьа аредакциахь дхынҳәуеит, акультура аҟәша алитературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, ашьҭахь – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс диаргоит, нас – акультура аҟәша аиҳабыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс.
1969-1971 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ апериодикатә кьыԥхьи, арадиои ателехәаԥшреи рыҟәша аҟны. Аԥсныҟа данаа шықәсык инеиҳаны аус иуан апартиа Аҟәатәи араиком аиҿкааратә ҟәша аиҳабыс. 1972 ш. сентиабр инаркны диаган агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, акыр шықәсагьы аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1998-2012 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны» аредактор хада.
Б. Ҭыжәба ирҿиара шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны: апублицистикеи (астатиақәеи аочеркқәеи) асахьаркыратә литературеи (апоезиа, апроза). Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1949 ш. инаркны. Раԥхьатәи икьыԥхьымҭақәа ракәны иҟан – агазеҭтә статиақәеи аочеркқәеи. «Альманах» (1949, №1) ианылеит иочерк Акомҿараа ргәыԥ», уи аҟны иаарԥшуп [[Џьгьарда]] ақыҭа аԥсҭазаара, ирзааҭгылоуп ақыҭауаа рпроблемақәа.
Публицистк иаҳасабала, 1960-тәи ашықәсқәеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» рҟны имаҷымкәа астатиақәеи аочеркқәеи икьыԥхьит, иара убас аизга «Аамҭеи ауааи» аҟны. 1975 ш. иҭижьит аочеркқәа рышәҟәы «Хашҭра зқәым ахьӡқәа» Ашәҟәыҩҩы ипублицистика еиҳарак аҽалнакааит иҳаҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 90тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы. Иҵару иҭоурых-публицистикатә статиақәа рызкуп аԥсуа жәлар ирхысхьоу, Ҭырқәтәылатәи ҳаамҭазтәи аԥсуа диаспора, ҳаамҭазтәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа. Урҭ кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны: «Аҟәа: Ииуль 15. Изхарада? (1990.№2, 3), «Аԥсуаа жәытәнатә аахыс иқьырсианцәан» (1990. №5), «Аиаша иаҿагылоуп амц» (1990. №108), «Атәым жәҩан аҵаҟа, атәым дгьыл аҿы…» (1990, №190), «Сҭамԥыл аԥсуаа анбананагеи?» (1990.№195), «Аԥсны. Кавказ. Ҭырқәтәыла…» (1990. №209), «Аԥсны ақьырсианра, мамзаргьы Гәдоуҭатәи ахҭысқәа» (1990.№233), «Аԥсны, Аԥсырҭ, Аԥсадгьыл…» 1991. №3), «Аԥсны ҭауади-аамсҭеи аԥсуааи» (1991, №81), «Аԥсны», «Зыхиақәиҭу Қырҭтәыла» Ҩ-жәларык…Ҩ-хықәкык Ҩ-газеҭк (1991, №110), «Аԥсуа ҳәынҭқарра» (1991, №150) уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи кьыԥхьын агазеҭ «Аидгылара» аҟынгьы: «Егры ахықә аҿы» (1990. №2 (005). 2002 ш. «Аԥсны» (№57-58; 71-72) ианылеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аантәи имшынҵа аҟынтәи аматериалқәа.
Асахьаркыратә литературахь Б. Ҭыжәба ишьаҿа еихигеит поетк иаҳасабала. Иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны 1956 ш. (№3), 1965 ш. (№1). Иажәеинраалақәа реизгақәа ҭыҵит. Иажәеинраалақәа агәылалеит иара убас «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажурнал «Алашара» аҟны акьыԥхь абеит идокументалтә повест «Афырхацәа рлахьынҵа» (1981, №11), ажәабжь «Ахәҷы хәмарра» (1982, №5), иҭоурыхтә повестқәа «Асаркьал абжьы» (ацԥҵәаха; 1981. №5), «Багада амҵан» (1985. №6), хазы шәҟәнгьы иҭыҵит 1983, 1985 шықәсқәа раан. Ашьҭахь арҭ аҭоурыхтә повестқәа агәылалеит ироман «Аԥсырҭ» (1991).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сразҟы. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 1958.
*Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аџь адацра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Асаркьал абжьы. Аҭоурыхтәи адокументтәи повестқәа, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Багада амҵан. Аҭоурыхтә повест. (Аԥсны афбатәи ашәышықәсазтәи аҭоурых ахроника аҟнытә). Аҟәа, 1985.
*Анаҟәаԥиатәи абаа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 1988.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа.
*1991.
*Аԥсырҭ. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2007.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Ароман. Аповест. Аҟәа, 2012.
*Аҩбатәи атом. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
==Алитература==
*{{Аԥпа|921}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tuzhba-boris-maksimovich Тужба Борис Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADyizh%D3%99ba-boris-ma%D2%9Bsim-i%D2%A7a Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҭыжәаа]]
[[Акатегориа:1931 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
5wlhnpc3z9izxyzxm6m6wdr5n5vax69
Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа
0
24985
171250
170346
2026-08-06T17:59:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171250
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Шота Евгеньевич
|афото=Чкадуа Шота Евгеньевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|1|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург
}}
'''Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Шота Евгеньевич}}; {{date|20|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|1|2003}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург. СССР-и (1958) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иқыҭан иҟаз аа-шықәсатәи ашкол далгеит, нас – абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҿы (1952). Дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала, дагьалгеит 1956 шықәсазы.
1957-1969 шш. раан – аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс, нас аҟәша еиҳабыс. 1969 ш. инаркны аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, нас - С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театри рҟны, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы акәзар, Алитературатә хәҭа аиҳабыс дыҟан.
Арҿиамҭақәа аԥиҵо далагеит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит (1946) ажәеинраалақәа рыла. Иажәеинраалақәа жәпакы (И. Вронски, Н. Коржавин аурысшәахь реиҭагамҭақәа) анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958). Ашьҭахь Ш. Ҷкадуа инеиԥынкыланы апрозеи адраматургиеи рахь диасуеит. Исатиратә ажәабжьқәа, иповестқәа, ипиесақәа рнылон аизгақәа «Альманах», «Ерцахә», альманах «Литературная Абхазия», ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Заря Востока», «Аԥсны», «Аидгылара», «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
20 инареиҳаны ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, акомедиақәеи, аинтермедиақәеи, аскетчқәеи уҳәа реизгақәа дравторуп.
Ш. Ҷкадуа илагала шьардоуп аԥсуа драматургиа аҟны, еиҳаракгьы акомедиеи асатиреи ржанр аҟны. Еиҳаракгьы абарҭ ажанрқәа рҟны ауп ибаҩхатәра ахьааԥшыз. Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы иқәыргылан икомедиа «Ҳауа идагәада». Убри нахыс ихьӡ еицырдырит. Ари аспектакль ала аԥсуа театр зегьеидгылоутәи ахәаԥшҩы иахь инеит. 1964 ш. [[Москва]], Асовет Ар Рцентртә театр аҟны уи ықәыргылан «Жьулиеи Мажьулиеи» ахьӡны. Апиеса ԥыхьатәи СССР иахьаҵанакуаз атеатрқәа ҩынҩеижәихԥа рҟны иқәдыргылеит.
Егьырҭ ажәашықәсақәа раан Аԥсуа театр асценаҿы иқәыргылан иара убас апиесақәа «Амардуан», «Алоу дгәаауеит», «Акьанџьа» уҳәа егьырҭгьы.
1970-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Аҟәа, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы иаԥҵан асатиреи аминиатиурақәеи ртеатр. Уи ахыҵхырҭаҿы игылан Ш. Ҷкадуа, Шә. Ԥачалиа. Атеатр апрограммақәа шьақәдыргылон ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рыла. Атеатр аҿы еиуеиԥшым аамҭақәа раан ихәмаруан А. Ҭаниа, С. Сақаниа, М. Зыхәба, Ч. Џьениа, В. Аблоҭиа, Хә. Џьопуа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Асатиратә пиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Аилыӷраа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Ашкәакәеи аиқәаҵәеи. Аповест. Ажәабжьқәа. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Асатира. Аиумор. Ажәабжьқәа. Аминиатиурақәа. Аинтермедиақәа. Аскетчқәа. Асцена хәыҷқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашьхыц. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Акомедиа. Аҟәа, 1965.
*Раԥхьатәи абзиабара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Ауаҩи аҭыԥи. Асатиратә жәабжьқәеи аповестқәеи. 1972.
*Сара, Уара, Ҳара, Шәара… Асатира. Аҟәа, 1974.
*Алоу дгәаауеит. Ажәабжьқәа. «Чарирама». Апиесақәа. Аҟәа, 1978.
*Ауаа злахәым аизара. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа, аповестқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1982.
*Аду лхаҳә. Аповест. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Ари лакәӡам, дад! Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Анцәа исасцәа. Ароман, ажәабжьоу, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Шәдырцәеи шәареи шәеибадыр. Апиеса кьаҿқәа. Аҟәа, 1991.
*Асатиреи аиумори. Аминиатиурақәа. Аскетчқәа. Ажәабжь кьаҿқәа. Аиуморескақәа. Алафқәа. Анекдодқәа. Асцена хәыҷқәа. Аинтермедиақәа. Жәлар иаԥырҵаз ацәаҳәақәа. Ажәеинраалақәа. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1998.
*Ахәыҷи аԥарԥалакьи. Апиесақәа. Ажәабжьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Супружеская жизнь. Повесть и рассказы. Сухуми,1980.
*Чужой дом. Повести и рассказы. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-shota-evgenevich Чкадуа Шота Евгеньевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-sho%D2%ADa-eugan-i%D2%A7a Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа] {{ab icon}}
* [[Коӷониаԥҳа, Елеонора|КОӶОНИАԤҲА, Елеонора]]. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200327/1029746086/Ateatri-abziabarei-enag-eitsyn.html "Атеатри абзиабареи енагь еицын…"]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|27|3|2020}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ҷкадуаа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
akh9oub50zym0xzb6t34to14rtghupq
171378
171250
2026-08-06T18:11:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171378
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Шота Евгеньевич
|афото=Чкадуа Шота Евгеньевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|1|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург
}}
'''Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Шота Евгеньевич}}; {{date|20|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|1|2003}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург. СССР-и (1958) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иқыҭан иҟаз аа-шықәсатәи ашкол далгеит, нас – абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҿы (1952). Дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала, дагьалгеит 1956 шықәсазы.
1957-1969 шш. раан – аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс, нас аҟәша еиҳабыс. 1969 ш. инаркны аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, нас - С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театри рҟны, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы акәзар, Алитературатә хәҭа аиҳабыс дыҟан.
Арҿиамҭақәа аԥиҵо далагеит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит (1946) ажәеинраалақәа рыла. Иажәеинраалақәа жәпакы (И. Вронски, Н. Коржавин аурысшәахь реиҭагамҭақәа) анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958). Ашьҭахь Ш. Ҷкадуа инеиԥынкыланы апрозеи адраматургиеи рахь диасуеит. Исатиратә ажәабжьқәа, иповестқәа, ипиесақәа рнылон аизгақәа «Альманах», «Ерцахә», альманах «Литературная Абхазия», ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Заря Востока», «Аԥсны», «Аидгылара», «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
20 инареиҳаны ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, акомедиақәеи, аинтермедиақәеи, аскетчқәеи уҳәа реизгақәа дравторуп.
Ш. Ҷкадуа илагала шьардоуп аԥсуа драматургиа аҟны, еиҳаракгьы акомедиеи асатиреи ржанр аҟны. Еиҳаракгьы абарҭ ажанрқәа рҟны ауп ибаҩхатәра ахьааԥшыз. Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы иқәыргылан икомедиа «Ҳауа идагәада». Убри нахыс ихьӡ еицырдырит. Ари аспектакль ала аԥсуа театр зегьеидгылоутәи ахәаԥшҩы иахь инеит. 1964 ш. [[Москва]], Асовет Ар Рцентртә театр аҟны уи ықәыргылан «Жьулиеи Мажьулиеи» ахьӡны. Апиеса ԥыхьатәи СССР иахьаҵанакуаз атеатрқәа ҩынҩеижәихԥа рҟны иқәдыргылеит.
Егьырҭ ажәашықәсақәа раан Аԥсуа театр асценаҿы иқәыргылан иара убас апиесақәа «Амардуан», «Алоу дгәаауеит», «Акьанџьа» уҳәа егьырҭгьы.
1970-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Аҟәа, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы иаԥҵан асатиреи аминиатиурақәеи ртеатр. Уи ахыҵхырҭаҿы игылан Ш. Ҷкадуа, Шә. Ԥачалиа. Атеатр апрограммақәа шьақәдыргылон ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рыла. Атеатр аҿы еиуеиԥшым аамҭақәа раан ихәмаруан А. Ҭаниа, С. Сақаниа, М. Зыхәба, Ч. Џьениа, В. Аблоҭиа, Хә. Џьопуа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Асатиратә пиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Аилыӷраа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Ашкәакәеи аиқәаҵәеи. Аповест. Ажәабжьқәа. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Асатира. Аиумор. Ажәабжьқәа. Аминиатиурақәа. Аинтермедиақәа. Аскетчқәа. Асцена хәыҷқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашьхыц. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Акомедиа. Аҟәа, 1965.
*Раԥхьатәи абзиабара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Ауаҩи аҭыԥи. Асатиратә жәабжьқәеи аповестқәеи. 1972.
*Сара, Уара, Ҳара, Шәара… Асатира. Аҟәа, 1974.
*Алоу дгәаауеит. Ажәабжьқәа. «Чарирама». Апиесақәа. Аҟәа, 1978.
*Ауаа злахәым аизара. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа, аповестқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1982.
*Аду лхаҳә. Аповест. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Ари лакәӡам, дад! Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Анцәа исасцәа. Ароман, ажәабжьоу, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Шәдырцәеи шәареи шәеибадыр. Апиеса кьаҿқәа. Аҟәа, 1991.
*Асатиреи аиумори. Аминиатиурақәа. Аскетчқәа. Ажәабжь кьаҿқәа. Аиуморескақәа. Алафқәа. Анекдодқәа. Асцена хәыҷқәа. Аинтермедиақәа. Жәлар иаԥырҵаз ацәаҳәақәа. Ажәеинраалақәа. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1998.
*Ахәыҷи аԥарԥалакьи. Апиесақәа. Ажәабжьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Супружеская жизнь. Повесть и рассказы. Сухуми,1980.
*Чужой дом. Повести и рассказы. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-shota-evgenevich Чкадуа Шота Евгеньевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-sho%D2%ADa-eugan-i%D2%A7a Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа] {{ab icon}}
* [[Коӷониаԥҳа, Елеонора|КОӶОНИАԤҲА, Елеонора]]. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200327/1029746086/Ateatri-abziabarei-enag-eitsyn.html "Атеатри абзиабареи енагь еицын…"]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|27|3|2020}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷкадуаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
op4kzd6ai7ngatidzyx7dyacu3a45m6
171521
171378
2026-08-06T18:43:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171521
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Шота Евгеньевич Чкадуа
|афото=Чкадуа Шота Евгеньевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|20|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|1|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург
}}
'''Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Шота Евгеньевич Чкадуа}}; {{date|20|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|1|2003}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург. СССР-и (1958) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иқыҭан иҟаз аа-шықәсатәи ашкол далгеит, нас – абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҿы (1952). Дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала, дагьалгеит 1956 шықәсазы.
1957-1969 шш. раан – аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс, нас аҟәша еиҳабыс. 1969 ш. инаркны аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, нас - С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театри рҟны, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы акәзар, Алитературатә хәҭа аиҳабыс дыҟан.
Арҿиамҭақәа аԥиҵо далагеит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит (1946) ажәеинраалақәа рыла. Иажәеинраалақәа жәпакы (И. Вронски, Н. Коржавин аурысшәахь реиҭагамҭақәа) анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958). Ашьҭахь Ш. Ҷкадуа инеиԥынкыланы апрозеи адраматургиеи рахь диасуеит. Исатиратә ажәабжьқәа, иповестқәа, ипиесақәа рнылон аизгақәа «Альманах», «Ерцахә», альманах «Литературная Абхазия», ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Заря Востока», «Аԥсны», «Аидгылара», «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
20 инареиҳаны ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, акомедиақәеи, аинтермедиақәеи, аскетчқәеи уҳәа реизгақәа дравторуп.
Ш. Ҷкадуа илагала шьардоуп аԥсуа драматургиа аҟны, еиҳаракгьы акомедиеи асатиреи ржанр аҟны. Еиҳаракгьы абарҭ ажанрқәа рҟны ауп ибаҩхатәра ахьааԥшыз. Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы иқәыргылан икомедиа «Ҳауа идагәада». Убри нахыс ихьӡ еицырдырит. Ари аспектакль ала аԥсуа театр зегьеидгылоутәи ахәаԥшҩы иахь инеит. 1964 ш. [[Москва]], Асовет Ар Рцентртә театр аҟны уи ықәыргылан «Жьулиеи Мажьулиеи» ахьӡны. Апиеса ԥыхьатәи СССР иахьаҵанакуаз атеатрқәа ҩынҩеижәихԥа рҟны иқәдыргылеит.
Егьырҭ ажәашықәсақәа раан Аԥсуа театр асценаҿы иқәыргылан иара убас апиесақәа «Амардуан», «Алоу дгәаауеит», «Акьанџьа» уҳәа егьырҭгьы.
1970-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Аҟәа, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы иаԥҵан асатиреи аминиатиурақәеи ртеатр. Уи ахыҵхырҭаҿы игылан Ш. Ҷкадуа, Шә. Ԥачалиа. Атеатр апрограммақәа шьақәдыргылон ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рыла. Атеатр аҿы еиуеиԥшым аамҭақәа раан ихәмаруан А. Ҭаниа, С. Сақаниа, М. Зыхәба, Ч. Џьениа, В. Аблоҭиа, Хә. Џьопуа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Асатиратә пиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Аилыӷраа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Ашкәакәеи аиқәаҵәеи. Аповест. Ажәабжьқәа. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Асатира. Аиумор. Ажәабжьқәа. Аминиатиурақәа. Аинтермедиақәа. Аскетчқәа. Асцена хәыҷқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашьхыц. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Акомедиа. Аҟәа, 1965.
*Раԥхьатәи абзиабара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Ауаҩи аҭыԥи. Асатиратә жәабжьқәеи аповестқәеи. 1972.
*Сара, Уара, Ҳара, Шәара… Асатира. Аҟәа, 1974.
*Алоу дгәаауеит. Ажәабжьқәа. «Чарирама». Апиесақәа. Аҟәа, 1978.
*Ауаа злахәым аизара. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа, аповестқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1982.
*Аду лхаҳә. Аповест. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Ари лакәӡам, дад! Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Анцәа исасцәа. Ароман, ажәабжьоу, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Шәдырцәеи шәареи шәеибадыр. Апиеса кьаҿқәа. Аҟәа, 1991.
*Асатиреи аиумори. Аминиатиурақәа. Аскетчқәа. Ажәабжь кьаҿқәа. Аиуморескақәа. Алафқәа. Анекдодқәа. Асцена хәыҷқәа. Аинтермедиақәа. Жәлар иаԥырҵаз ацәаҳәақәа. Ажәеинраалақәа. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1998.
*Ахәыҷи аԥарԥалакьи. Апиесақәа. Ажәабжьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Супружеская жизнь. Повесть и рассказы. Сухуми,1980.
*Чужой дом. Повести и рассказы. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-shota-evgenevich Чкадуа Шота Евгеньевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-sho%D2%ADa-eugan-i%D2%A7a Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа] {{ab icon}}
* [[Коӷониаԥҳа, Елеонора|КОӶОНИАԤҲА, Елеонора]]. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200327/1029746086/Ateatri-abziabarei-enag-eitsyn.html "Атеатри абзиабареи енагь еицын…"]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|27|3|2020}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷкадуаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
48lcf6zj0rzcmxt5f0p53c7qxuckpun
171661
171521
2026-08-06T20:23:20Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171661
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Шота Евгеньевич Чкадуа
|афото=Чкадуа Шота Евгеньевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|20|8|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|2|1|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург
}}
'''Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Шота Евгеньевич Чкадуа}}; {{date|20|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|1|2003}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, асатирик, адраматург. СССР-и (1958) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иқыҭан иҟаз аа-шықәсатәи ашкол далгеит, нас – абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҿы (1952). Дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала, дагьалгеит 1956 шықәсазы.
1957-1969 шш. раан – аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс, нас аҟәша еиҳабыс. 1969 ш. инаркны аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, нас - С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театри рҟны, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы акәзар, Алитературатә хәҭа аиҳабыс дыҟан.
Арҿиамҭақәа аԥиҵо далагеит ашкол данҭаз ашықәсқәа раан. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит (1946) ажәеинраалақәа рыла. Иажәеинраалақәа жәпакы (И. Вронски, Н. Коржавин аурысшәахь реиҭагамҭақәа) анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа» (М., 1958). Ашьҭахь Ш. Ҷкадуа инеиԥынкыланы апрозеи адраматургиеи рахь диасуеит. Исатиратә ажәабжьқәа, иповестқәа, ипиесақәа рнылон аизгақәа «Альманах», «Ерцахә», альманах «Литературная Абхазия», ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Заря Востока», «Аԥсны», «Аидгылара», «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
20 инареиҳаны ажәабжьқәеи, аповестқәеи, апиесақәеи, акомедиақәеи, аинтермедиақәеи, аскетчқәеи уҳәа реизгақәа дравторуп.
Ш. Ҷкадуа илагала шьардоуп аԥсуа драматургиа аҟны, еиҳаракгьы акомедиеи асатиреи ржанр аҟны. Еиҳаракгьы абарҭ ажанрқәа рҟны ауп ибаҩхатәра ахьааԥшыз. Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҿы иқәыргылан икомедиа «Ҳауа идагәада». Убри нахыс ихьӡ еицырдырит. Ари аспектакль ала аԥсуа театр зегьеидгылоутәи ахәаԥшҩы иахь инеит. 1964 ш. [[Москва]], Асовет Ар Рцентртә театр аҟны уи ықәыргылан «Жьулиеи Мажьулиеи» ахьӡны. Апиеса ԥыхьатәи СССР иахьаҵанакуаз атеатрқәа ҩынҩеижәихԥа рҟны иқәдыргылеит.
Егьырҭ ажәашықәсақәа раан Аԥсуа театр асценаҿы иқәыргылан иара убас апиесақәа «Амардуан», «Алоу дгәаауеит», «Акьанџьа» уҳәа егьырҭгьы.
1970-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Аҟәа, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы иаԥҵан асатиреи аминиатиурақәеи ртеатр. Уи ахыҵхырҭаҿы игылан Ш. Ҷкадуа, Шә. Ԥачалиа. Атеатр апрограммақәа шьақәдыргылон ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рыла. Атеатр аҿы еиуеиԥшым аамҭақәа раан ихәмаруан А. Ҭаниа, С. Сақаниа, М. Зыхәба, Ч. Џьениа, В. Аблоҭиа, Хә. Џьопуа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Асатиратә пиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Аилыӷраа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Ашкәакәеи аиқәаҵәеи. Аповест. Ажәабжьқәа. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1961.
*Асатира. Аиумор. Ажәабжьқәа. Аминиатиурақәа. Аинтермедиақәа. Аскетчқәа. Асцена хәыҷқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашьхыц. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Акомедиа. Аҟәа, 1965.
*Раԥхьатәи абзиабара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Ауаҩи аҭыԥи. Асатиратә жәабжьқәеи аповестқәеи. 1972.
*Сара, Уара, Ҳара, Шәара… Асатира. Аҟәа, 1974.
*Алоу дгәаауеит. Ажәабжьқәа. «Чарирама». Апиесақәа. Аҟәа, 1978.
*Ауаа злахәым аизара. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1979.
*Иалкаау. Ажәабжьқәа, аповестқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1982.
*Аду лхаҳә. Аповест. Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Ари лакәӡам, дад! Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Анцәа исасцәа. Ароман, ажәабжьоу, ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Шәдырцәеи шәареи шәеибадыр. Апиеса кьаҿқәа. Аҟәа, 1991.
*Асатиреи аиумори. Аминиатиурақәа. Аскетчқәа. Ажәабжь кьаҿқәа. Аиуморескақәа. Алафқәа. Анекдодқәа. Асцена хәыҷқәа. Аинтермедиақәа. Жәлар иаԥырҵаз ацәаҳәақәа. Ажәеинраалақәа. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1998.
*Ахәыҷи аԥарԥалакьи. Апиесақәа. Ажәабжьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Супружеская жизнь. Повесть и рассказы. Сухуми,1980.
*Чужой дом. Повести и рассказы. Сухуми, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-shota-evgenevich Чкадуа Шота Евгеньевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-sho%D2%ADa-eugan-i%D2%A7a Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа] {{ab icon}}
* [[Коӷониаԥҳа, Елеонора|КОӶОНИАԤҲА, Елеонора]]. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200327/1029746086/Ateatri-abziabarei-enag-eitsyn.html "Атеатри абзиабареи енагь еицын…"]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|27|3|2020}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҷкадуаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
l00sctqv1uap3k6nftbix51uxpcq0eo
Гьерхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа
0
24986
171169
170592
2026-08-06T17:57:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171169
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа Гьерхьелиа
|даҽа ахьӡ=Герхелиа Константин Меджгурович
|афото=Герхелиа Константин Меджгурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Герхелиа Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Ӷәада]] ақ., [[Очамчыра араион]], Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|17|5|1996}}
|аусура=аԥсуа поет, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Кәасҭа Меџьгәыр-иԥа Гьерхьелиа''' ({{lang-ru|Константин Меджгурович Герхелиа}}; {{date|22|2|1932}}, [[Ӷәада]] ақ., [[Очамчыра араион]], Аԥсны – {{date|17|5|1996}}) — аԥсуа поет, аиҭагаҩ, апублицист. [[СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|СССР-и]] (1959) [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа]] рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ӷәадатәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, 1949 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа. 1951-1954 шш. рзы Асовет ар рҟны аррамаҵура дахысуан. 1954-1956 шш. раан иҵара иациҵон. 1956-1961 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәшаҿы аҵара иҵон. 1966-1968 шш. рзы [[Бақәа]] ақалақь аҟны апартиа Иреиҳау ашкол дҭан. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (алитературатә усзуҩыс, 1955-1957), ажурналқәа «Амцабз» (алитературатә усзуҩыс, 1957-1958), «Алашара» (1961-1962). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аклуб деиҳабын (1958-1961), иара убас С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын (1963-1966), апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет алектор-инструкторс дыҟан (1968-1975). 1975-1983 шш. раан аԥсны ателерадиодырраҭара аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы дихаҭыԥуаҩын. 1986-1992 шш. раан Аԥсны Аҳәынҭплан аҟәша деиҳабын. Анаҩс, 1986 ш. азынӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аредакциақәа рҟны иусура иациҵон. Атематикатә программақәа еиҿикаауан. Арадиоинсценировкақәа жәпакы аԥиҵеит, урҭ иреиуоуп арадиодырраҭара «Алықьса Лашәриа изкны агәалашәарақәа», арадиоочерк «Аԥсадгьыл», арадиокомпозициа «Аԥсны – аԥсы атәыла». Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иалагеит 1950ш. нахыс ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа поетцәеи апрозаикцәеи рҩымҭақәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп: Вл. Солоухин, Е. Евтушенко, Б. Ҭҳаиҵухов, П. Цеҟәа, К. Џьгәаҭан, И. Ҷавчаваӡе, И. Абашиӡе, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, Н. Думбаӡе ироманқәа «Сареи, сандуи, Иликои, Илариони», «Наунагӡатәи азакәан» (ахәҭақәа), иажәабжь «Ҭалико», М. Гвасалиа лажәабжь «Аҵеиџь» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсҭазаара абжьы. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1959.
*Анарха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1963.
*Ацәлаа анышәҭуа. ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ахәыцрақәа ррыцхәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*аурысшәахь аиҭага: Когда цветет иглица. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerxelia-konstantin-medzhgurovich Герхелиа Константин Меджгурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerxelia-k%D3%99as%D2%ADa-ma%D1%9Fg%D3%99yir-i%D2%A7a Герхелиа Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1996 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Герхьелиаа]]
8pn5yr6y5nq4jcpchanmufjke6lq1va
171436
171169
2026-08-06T18:41:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171436
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа Гьерхьелиа
|даҽа ахьӡ=Константин Меджгурович Герхелиа
|афото=Герхелиа Константин Меджгурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа Гьерхьелиа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Ӷәада]] ақ., [[Очамчыра араион]], Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|17|5|1996}}
|аусура=аԥсуа поет, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Кәасҭа Меџьгәыр-иԥа Гьерхьелиа''' ({{lang-ru|Константин Меджгурович Герхелиа}}; {{date|22|2|1932}}, [[Ӷәада]] ақ., [[Очамчыра араион]], Аԥсны – {{date|17|5|1996}}) — аԥсуа поет, аиҭагаҩ, апублицист. [[СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|СССР-и]] (1959) [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла|Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа]] рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ӷәадатәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, 1949 ш. дҭалеит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа. 1951-1954 шш. рзы Асовет ар рҟны аррамаҵура дахысуан. 1954-1956 шш. раан иҵара иациҵон. 1956-1961 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәшаҿы аҵара иҵон. 1966-1968 шш. рзы [[Бақәа]] ақалақь аҟны апартиа Иреиҳау ашкол дҭан. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (алитературатә усзуҩыс, 1955-1957), ажурналқәа «Амцабз» (алитературатә усзуҩыс, 1957-1958), «Алашара» (1961-1962). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аклуб деиҳабын (1958-1961), иара убас С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын (1963-1966), апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет алектор-инструкторс дыҟан (1968-1975). 1975-1983 шш. раан аԥсны ателерадиодырраҭара аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы дихаҭыԥуаҩын. 1986-1992 шш. раан Аԥсны Аҳәынҭплан аҟәша деиҳабын. Анаҩс, 1986 ш. азынӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аредакциақәа рҟны иусура иациҵон. Атематикатә программақәа еиҿикаауан. Арадиоинсценировкақәа жәпакы аԥиҵеит, урҭ иреиуоуп арадиодырраҭара «Алықьса Лашәриа изкны агәалашәарақәа», арадиоочерк «Аԥсадгьыл», арадиокомпозициа «Аԥсны – аԥсы атәыла». Ажәеинраалақәа иҩуан ашкол данҭаз инаркны. Иҩымҭақәа акьыԥхь рбо иалагеит 1950ш. нахыс ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа рыхәҭак анылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа поетцәеи апрозаикцәеи рҩымҭақәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп: Вл. Солоухин, Е. Евтушенко, Б. Ҭҳаиҵухов, П. Цеҟәа, К. Џьгәаҭан, И. Ҷавчаваӡе, И. Абашиӡе, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, Н. Думбаӡе ироманқәа «Сареи, сандуи, Иликои, Илариони», «Наунагӡатәи азакәан» (ахәҭақәа), иажәабжь «Ҭалико», М. Гвасалиа лажәабжь «Аҵеиџь» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсҭазаара абжьы. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1959.
*Анарха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1963.
*Ацәлаа анышәҭуа. ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ахәыцрақәа ррыцхәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1982.
*аурысшәахь аиҭага: Когда цветет иглица. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerxelia-konstantin-medzhgurovich Герхелиа Константин Меджгурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerxelia-k%D3%99as%D2%ADa-ma%D1%9Fg%D3%99yir-i%D2%A7a Герхелиа Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1996 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Герхьелиаа]]
bp3n3m3ghdaewvv8h69v3rmraw2zcdm
Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа
0
24987
171166
170292
2026-08-06T17:57:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171166
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гогуа Алексей Ночевич
|афото=Гогуа Алексей Ночевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|3|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|7|5|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа''' ({{lang-ru|Гогуа Алексей Ночевич}}; {{date|15|3|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла) – {{date|7|5|2025}} ) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1959), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы. Адыгатәи (Ачерқьестәи) Жәларбжьаратәи Академиа ҳаҭыр зқәу алахәыла, Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет ҳаҭыр зқәу апрофессор. Ианашьоуп Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала, лассы-лассы аурысшәала икьыԥхьуан астатиақәеи аессеқәеи.
==Абиографиа==
Абжьаратәи ашкол даналга аус иуан Тҟәарчалтәи ашахтаусбарҭақәа руак аҟны, ашьҭахь – Тҟәарчалтәи ацентртә рбеиагатә фабрика атехникатә хлаԥшра аҟәшаҿы. 1951 ш. дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рфакультет. 1955-1960шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Аус иуан ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1962 ш. инаркны), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредактор еиҳабыс, ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас (1975-1989), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс (1989-1997). Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» раԥхьатәи ахантәаҩыс дыҟан (1988-1989). Уи акырӡа алнаршеит аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥараҿы. 1988-1991 шш. раан СССР жәлар рдепутатс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩуп. Аԥсуа литература цҳаражәҳәаҩра азиуан Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҟны: Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны дыҟан Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа рделегациа даланы (1992): ПЕН-клуб аганахьала ашәҟәыҩҩцәа жәларбжьаратәи рконгрессқәа делегатк иаҳасабала дрылахәын Минск (1986), Хельсенки (1988), Москва (2002).
А. Гогәуа даныхәыҷыз инаркны изҳауан жәлар рҳәамҭақәа ахьеиҭарҳәоз аҭаацәараҿы, иаб ажәабжьҳәаҩын, алакәтәи, аепикатәи, абзазаратәи, алирикатәи ҵакы змаз жәлар рҳәамҭақәа бзианы идыруан. Ари аҭагылазаашьа шьахәла ицхрааит ашәҟәыҩҩы ишьақәгылараан, заа ажәа абзиабара иланааӡеит.
Убарҭ ашықәсқәа раан ауп аҩра агәаҳәара аниоуз, асахьаркыратә литература даназҿлымҳахаз. 11 шықәса анихыҵуаз Л. Н. Толстои иҩымҭа «Ҳаџьы-Мураҭ» аԥсышәала аиҭага даԥхьеит. Ари арҿиамҭа ду иаҵоу асахьаркыратә мчхара еиҳагьы ишьақәнарӷәӷәеит ажәа азҟазареи алитературеи рахь иоухьаз абзиабара. Убасҟан ауп раԥхьатәи иажәеинраалақәеи раԥхьатәи иажәабжьқәеи аниҩыз.
Раԥхьаӡа иикьыԥхьыз иажәеинраала «Агеолог» («Аԥсны ҟаԥшь», 1949) ауп. Раԥхьатәи иажәабжьқәа руак кьыԥхьын 1955 ш. ажурнал «Алашара» №2 аҟны, №4 аҟны акәзар – ианылеит иажәеинраала.
А. Гогәуа авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа: «Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу», «Асыс-мҟаа», «Быжь-хаҳәк ианырхыс», «Елана», «Олимпиада», «Анана-Гәында лашҭа», «Ашәаџьҳәаҩ», «Абжынҵ-ҵла», «Ашьа цәгьа», «Быӷькаԥсан», «Амра амшын ианӡаало», «Амацәыс агьама», «Анаҟә», «Кодор - Коракс» уҳәа; ароманқәа: «Аӡиас ццакуеит амшын ахь», «Аси амацәыси», «Аҽыкәаҳа», «Асду», «Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан», «Асҟак дааигәан, аха дузгәамҭеит», «Ашыцра», аповестқәа: «Ашәуа иеҵәа», «Шьха-ԥшӡа», «Мшәагә Дуи Мшәагә Хәыҷи» «Аӡы агьама», адрамақәа: «Амш-уаара», «Аҿықәан».
А. Гогәуа ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика. Иочеркқәа, истатиақәа, иессеқәа рызкуп аԥсуа жәлар рхатәы бызшәеи, рҭоурыхи, ркультуреи, еиҳаракгьы – аполитикеи, аҳәынҭқарратә ргылареи рызҵаарақәа, амилаҭтә литература еиуеиԥшым апроблемақәа. Урҭ апериодикатә кьыԥхьын ианылеит аԥсышәалеи урысшәалеи хазы иҭыҵыз ашәҟәқәа рҟны («[[Аҟәа]]- Сухум, Сухум – Аҟәа», «Глагол», «Постскриптум»).
Ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Дружба народов», «Студенческий меридиан», «Сельская молодежь», «Советская женщина», Урыстәыла иҭыҵуа егьырҭ аҭыжьымҭақәа маҷымкәа; агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Литературная газета» (Москва), «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия»; алитературатә еизгақәа «Ерцахә», «Кавкасиони», «Южный Кавказ» уҳәа егьырҭгьы.
А. Гогәуа иажәабжьқәеи, иповестқәеи, ироманқәеи еиҭаргахьеит аурысшәеи ԥыхьатәи Асовет Еидгыла ажәларқәа акыр рбызшәақәеи рахь, иара убас европатәи абызшәақәеи аиапон бызшәеи рахь.
А. Гогәуа аԥсшәахь еиҭеигеит Ф. М. Достоевски, А. П. Платонов, К. А. Федин, Карло Коллоди, Ернест Хемингуеи уҳәа рырҿиамҭақәа.
Иҭыҵхьеит 30 инареиҳаны ашәҟәқәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп иалкаау аҩымҭақәа еидызкыло хә-томк (2006-2007).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповестқәа. Аҟәа, 1958.
*Ашьацаагага. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аси амацәыси. Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1963.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 1966.
*Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1968.
*Шьха-ԥшӡа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1971.
*Мшәагә Хәыҷи Мшәагә Дуи. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976.
*Ажәабжьқәа. Аповест. Апиеса. Аҟәа, 1977.
*Олимпиада. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Аҽыхәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1979.
*Асҟак дузааигәан, аха дузгәамҭеит. Аповест, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа,1980.
*Иалкаау. Ҩ-шәҟәыкны.Аҟәа, 1982–1983.
*Асду. Ароман-рапсодиа. Аҟәа, 1985.
*Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан. Ажәабжьқәеи аиҭаҳәеи. Аҟәа, 1988.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*Амра аԥсы шҭаз. Ажәабжьқәеи апублицистикеи. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. 2006-2007.
*Аамҭа ашьҭақәа. Актәи ашәҟәы. Амшынҵақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2009.
*Ашыцра. Ароман. Ажәабжьқәа. Ақәгылара. Астатиа. Аҿцәажәара. Аҟәа, 2012.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 2013.
*Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповест. Аҟәа, 2014.
*Аӡыжь. Ажәабжьқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Река спешит к морю. Повести и рассказы. М., 1960.
*Вкус воды. Повести и рассказы. М., 1974.
*Время оленьего зова. Повести и рассказы. М., 1981.
*За семью камнями. Повести и рассказы. М., 1984.
*Дикая азалия. Повести и рассказы. М., 1989.
*Асду [Большой снег]. Роман-рапсодия. Сухум, 2002.
*Постскриптум. Статьи. Интервью. Заметки. Сухум, 2008.
*Произведения. Роман, повести и рассказы: В 2-х томах. Сухум, 2009–2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922-923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gogua-aleksej-nochevich Гогуа Алексей Ночевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gog%D3%99ua-alyi%D2%9Bsa-nocha-i%D2%A7a Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Гогәуаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы иԥсыз]]}}
1k8mr654yzaqvdi1nmmqc01740vol63
171299
171166
2026-08-06T18:09:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171299
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гогуа Алексей Ночевич
|афото=Гогуа Алексей Ночевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|3|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|7|5|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа''' ({{lang-ru|Гогуа Алексей Ночевич}}; {{date|15|3|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла) – {{date|7|5|2025}} ) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1959), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы. Адыгатәи (Ачерқьестәи) Жәларбжьаратәи Академиа ҳаҭыр зқәу алахәыла, Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет ҳаҭыр зқәу апрофессор. Ианашьоуп Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала, лассы-лассы аурысшәала икьыԥхьуан астатиақәеи аессеқәеи.
==Абиографиа==
Абжьаратәи ашкол даналга аус иуан Тҟәарчалтәи ашахтаусбарҭақәа руак аҟны, ашьҭахь – Тҟәарчалтәи ацентртә рбеиагатә фабрика атехникатә хлаԥшра аҟәшаҿы. 1951 ш. дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рфакультет. 1955-1960шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Аус иуан ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1962 ш. инаркны), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредактор еиҳабыс, ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас (1975-1989), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс (1989-1997). Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» раԥхьатәи ахантәаҩыс дыҟан (1988-1989). Уи акырӡа алнаршеит аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥараҿы. 1988-1991 шш. раан СССР жәлар рдепутатс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩуп. Аԥсуа литература цҳаражәҳәаҩра азиуан Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҟны: Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны дыҟан Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа рделегациа даланы (1992): ПЕН-клуб аганахьала ашәҟәыҩҩцәа жәларбжьаратәи рконгрессқәа делегатк иаҳасабала дрылахәын Минск (1986), Хельсенки (1988), Москва (2002).
А. Гогәуа даныхәыҷыз инаркны изҳауан жәлар рҳәамҭақәа ахьеиҭарҳәоз аҭаацәараҿы, иаб ажәабжьҳәаҩын, алакәтәи, аепикатәи, абзазаратәи, алирикатәи ҵакы змаз жәлар рҳәамҭақәа бзианы идыруан. Ари аҭагылазаашьа шьахәла ицхрааит ашәҟәыҩҩы ишьақәгылараан, заа ажәа абзиабара иланааӡеит.
Убарҭ ашықәсқәа раан ауп аҩра агәаҳәара аниоуз, асахьаркыратә литература даназҿлымҳахаз. 11 шықәса анихыҵуаз Л. Н. Толстои иҩымҭа «Ҳаџьы-Мураҭ» аԥсышәала аиҭага даԥхьеит. Ари арҿиамҭа ду иаҵоу асахьаркыратә мчхара еиҳагьы ишьақәнарӷәӷәеит ажәа азҟазареи алитературеи рахь иоухьаз абзиабара. Убасҟан ауп раԥхьатәи иажәеинраалақәеи раԥхьатәи иажәабжьқәеи аниҩыз.
Раԥхьаӡа иикьыԥхьыз иажәеинраала «Агеолог» («Аԥсны ҟаԥшь», 1949) ауп. Раԥхьатәи иажәабжьқәа руак кьыԥхьын 1955 ш. ажурнал «Алашара» №2 аҟны, №4 аҟны акәзар – ианылеит иажәеинраала.
А. Гогәуа авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа: «Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу», «Асыс-мҟаа», «Быжь-хаҳәк ианырхыс», «Елана», «Олимпиада», «Анана-Гәында лашҭа», «Ашәаџьҳәаҩ», «Абжынҵ-ҵла», «Ашьа цәгьа», «Быӷькаԥсан», «Амра амшын ианӡаало», «Амацәыс агьама», «Анаҟә», «Кодор - Коракс» уҳәа; ароманқәа: «Аӡиас ццакуеит амшын ахь», «Аси амацәыси», «Аҽыкәаҳа», «Асду», «Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан», «Асҟак дааигәан, аха дузгәамҭеит», «Ашыцра», аповестқәа: «Ашәуа иеҵәа», «Шьха-ԥшӡа», «Мшәагә Дуи Мшәагә Хәыҷи» «Аӡы агьама», адрамақәа: «Амш-уаара», «Аҿықәан».
А. Гогәуа ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика. Иочеркқәа, истатиақәа, иессеқәа рызкуп аԥсуа жәлар рхатәы бызшәеи, рҭоурыхи, ркультуреи, еиҳаракгьы – аполитикеи, аҳәынҭқарратә ргылареи рызҵаарақәа, амилаҭтә литература еиуеиԥшым апроблемақәа. Урҭ апериодикатә кьыԥхьын ианылеит аԥсышәалеи урысшәалеи хазы иҭыҵыз ашәҟәқәа рҟны («[[Аҟәа]]- Сухум, Сухум – Аҟәа», «Глагол», «Постскриптум»).
Ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Дружба народов», «Студенческий меридиан», «Сельская молодежь», «Советская женщина», Урыстәыла иҭыҵуа егьырҭ аҭыжьымҭақәа маҷымкәа; агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Литературная газета» (Москва), «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия»; алитературатә еизгақәа «Ерцахә», «Кавкасиони», «Южный Кавказ» уҳәа егьырҭгьы.
А. Гогәуа иажәабжьқәеи, иповестқәеи, ироманқәеи еиҭаргахьеит аурысшәеи ԥыхьатәи Асовет Еидгыла ажәларқәа акыр рбызшәақәеи рахь, иара убас европатәи абызшәақәеи аиапон бызшәеи рахь.
А. Гогәуа аԥсшәахь еиҭеигеит Ф. М. Достоевски, А. П. Платонов, К. А. Федин, Карло Коллоди, Ернест Хемингуеи уҳәа рырҿиамҭақәа.
Иҭыҵхьеит 30 инареиҳаны ашәҟәқәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп иалкаау аҩымҭақәа еидызкыло хә-томк (2006-2007).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповестқәа. Аҟәа, 1958.
*Ашьацаагага. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аси амацәыси. Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1963.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 1966.
*Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1968.
*Шьха-ԥшӡа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1971.
*Мшәагә Хәыҷи Мшәагә Дуи. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976.
*Ажәабжьқәа. Аповест. Апиеса. Аҟәа, 1977.
*Олимпиада. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Аҽыхәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1979.
*Асҟак дузааигәан, аха дузгәамҭеит. Аповест, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа,1980.
*Иалкаау. Ҩ-шәҟәыкны.Аҟәа, 1982–1983.
*Асду. Ароман-рапсодиа. Аҟәа, 1985.
*Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан. Ажәабжьқәеи аиҭаҳәеи. Аҟәа, 1988.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*Амра аԥсы шҭаз. Ажәабжьқәеи апублицистикеи. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. 2006-2007.
*Аамҭа ашьҭақәа. Актәи ашәҟәы. Амшынҵақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2009.
*Ашыцра. Ароман. Ажәабжьқәа. Ақәгылара. Астатиа. Аҿцәажәара. Аҟәа, 2012.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 2013.
*Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповест. Аҟәа, 2014.
*Аӡыжь. Ажәабжьқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Река спешит к морю. Повести и рассказы. М., 1960.
*Вкус воды. Повести и рассказы. М., 1974.
*Время оленьего зова. Повести и рассказы. М., 1981.
*За семью камнями. Повести и рассказы. М., 1984.
*Дикая азалия. Повести и рассказы. М., 1989.
*Асду [Большой снег]. Роман-рапсодия. Сухум, 2002.
*Постскриптум. Статьи. Интервью. Заметки. Сухум, 2008.
*Произведения. Роман, повести и рассказы: В 2-х томах. Сухум, 2009–2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922-923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gogua-aleksej-nochevich Гогуа Алексей Ночевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gog%D3%99ua-alyi%D2%9Bsa-nocha-i%D2%A7a Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гогәуаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
bvphe5hvcnsb0cgbfbd7h51lxqd20q3
171433
171299
2026-08-06T18:41:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171433
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа
|даҽа ахьӡ=Алексей Ночевич Гогуа
|афото=Гогуа Алексей Ночевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа
|аира арыцхә={{date|15|3|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|7|5|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа''' ({{lang-ru|Алексей Ночевич Гогуа}}; {{date|15|3|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭа (Аџьамԥазра аҳабла) – {{date|7|5|2025}} ) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1959), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы. Адыгатәи (Ачерқьестәи) Жәларбжьаратәи Академиа ҳаҭыр зқәу алахәыла, Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет ҳаҭыр зқәу апрофессор. Ианашьоуп Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа, «Ахьӡ-Аԥша» аорден актәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала, лассы-лассы аурысшәала икьыԥхьуан астатиақәеи аессеқәеи.
==Абиографиа==
Абжьаратәи ашкол даналга аус иуан Тҟәарчалтәи ашахтаусбарҭақәа руак аҟны, ашьҭахь – Тҟәарчалтәи ацентртә рбеиагатә фабрика атехникатә хлаԥшра аҟәшаҿы. 1951 ш. дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аурыс бызшәеи алитературеи рфакультет. 1955-1960шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Аус иуан ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1962 ш. инаркны), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа аредактор еиҳабыс, ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хадас (1975-1989), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс (1989-1997). Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» раԥхьатәи ахантәаҩыс дыҟан (1988-1989). Уи акырӡа алнаршеит аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥараҿы. 1988-1991 шш. раан СССР жәлар рдепутатс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа дахантәаҩуп. Аԥсуа литература цҳаражәҳәаҩра азиуан Урыстәылеи аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҟны: Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны дыҟан Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа рделегациа даланы (1992): ПЕН-клуб аганахьала ашәҟәыҩҩцәа жәларбжьаратәи рконгрессқәа делегатк иаҳасабала дрылахәын Минск (1986), Хельсенки (1988), Москва (2002).
А. Гогәуа даныхәыҷыз инаркны изҳауан жәлар рҳәамҭақәа ахьеиҭарҳәоз аҭаацәараҿы, иаб ажәабжьҳәаҩын, алакәтәи, аепикатәи, абзазаратәи, алирикатәи ҵакы змаз жәлар рҳәамҭақәа бзианы идыруан. Ари аҭагылазаашьа шьахәла ицхрааит ашәҟәыҩҩы ишьақәгылараан, заа ажәа абзиабара иланааӡеит.
Убарҭ ашықәсқәа раан ауп аҩра агәаҳәара аниоуз, асахьаркыратә литература даназҿлымҳахаз. 11 шықәса анихыҵуаз Л. Н. Толстои иҩымҭа «Ҳаџьы-Мураҭ» аԥсышәала аиҭага даԥхьеит. Ари арҿиамҭа ду иаҵоу асахьаркыратә мчхара еиҳагьы ишьақәнарӷәӷәеит ажәа азҟазареи алитературеи рахь иоухьаз абзиабара. Убасҟан ауп раԥхьатәи иажәеинраалақәеи раԥхьатәи иажәабжьқәеи аниҩыз.
Раԥхьаӡа иикьыԥхьыз иажәеинраала «Агеолог» («Аԥсны ҟаԥшь», 1949) ауп. Раԥхьатәи иажәабжьқәа руак кьыԥхьын 1955 ш. ажурнал «Алашара» №2 аҟны, №4 аҟны акәзар – ианылеит иажәеинраала.
А. Гогәуа авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа: «Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу», «Асыс-мҟаа», «Быжь-хаҳәк ианырхыс», «Елана», «Олимпиада», «Анана-Гәында лашҭа», «Ашәаџьҳәаҩ», «Абжынҵ-ҵла», «Ашьа цәгьа», «Быӷькаԥсан», «Амра амшын ианӡаало», «Амацәыс агьама», «Анаҟә», «Кодор - Коракс» уҳәа; ароманқәа: «Аӡиас ццакуеит амшын ахь», «Аси амацәыси», «Аҽыкәаҳа», «Асду», «Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан», «Асҟак дааигәан, аха дузгәамҭеит», «Ашыцра», аповестқәа: «Ашәуа иеҵәа», «Шьха-ԥшӡа», «Мшәагә Дуи Мшәагә Хәыҷи» «Аӡы агьама», адрамақәа: «Амш-уаара», «Аҿықәан».
А. Гогәуа ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит апублицистика. Иочеркқәа, истатиақәа, иессеқәа рызкуп аԥсуа жәлар рхатәы бызшәеи, рҭоурыхи, ркультуреи, еиҳаракгьы – аполитикеи, аҳәынҭқарратә ргылареи рызҵаарақәа, амилаҭтә литература еиуеиԥшым апроблемақәа. Урҭ апериодикатә кьыԥхьын ианылеит аԥсышәалеи урысшәалеи хазы иҭыҵыз ашәҟәқәа рҟны («[[Аҟәа]]- Сухум, Сухум – Аҟәа», «Глагол», «Постскриптум»).
Ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Дружба народов», «Студенческий меридиан», «Сельская молодежь», «Советская женщина», Урыстәыла иҭыҵуа егьырҭ аҭыжьымҭақәа маҷымкәа; агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Литературная газета» (Москва), «Еҵәаџьаа», «Республика Абхазия»; алитературатә еизгақәа «Ерцахә», «Кавкасиони», «Южный Кавказ» уҳәа егьырҭгьы.
А. Гогәуа иажәабжьқәеи, иповестқәеи, ироманқәеи еиҭаргахьеит аурысшәеи ԥыхьатәи Асовет Еидгыла ажәларқәа акыр рбызшәақәеи рахь, иара убас европатәи абызшәақәеи аиапон бызшәеи рахь.
А. Гогәуа аԥсшәахь еиҭеигеит Ф. М. Достоевски, А. П. Платонов, К. А. Федин, Карло Коллоди, Ернест Хемингуеи уҳәа рырҿиамҭақәа.
Иҭыҵхьеит 30 инареиҳаны ашәҟәқәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп иалкаау аҩымҭақәа еидызкыло хә-томк (2006-2007).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповестқәа. Аҟәа, 1958.
*Ашьацаагага. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аси амацәыси. Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1963.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 1966.
*Хаха-хымш ныҟәа ахьыбжьоу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1968.
*Шьха-ԥшӡа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1971.
*Мшәагә Хәыҷи Мшәагә Дуи. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1976.
*Ажәабжьқәа. Аповест. Апиеса. Аҟәа, 1977.
*Олимпиада. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Аҽыхәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1979.
*Асҟак дузааигәан, аха дузгәамҭеит. Аповест, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа,1980.
*Иалкаау. Ҩ-шәҟәыкны.Аҟәа, 1982–1983.
*Асду. Ароман-рапсодиа. Аҟәа, 1985.
*Уаԥхьа игылоу деилургартә иҟалахьан. Ажәабжьқәеи аиҭаҳәеи. Аҟәа, 1988.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Напбзиа шьапбзиа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*Амра аԥсы шҭаз. Ажәабжьқәеи апублицистикеи. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. 2006-2007.
*Аамҭа ашьҭақәа. Актәи ашәҟәы. Амшынҵақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2009.
*Ашыцра. Ароман. Ажәабжьқәа. Ақәгылара. Астатиа. Аҿцәажәара. Аҟәа, 2012.
*Аҽыкәаҳа. Ароман. Аҟәа, 2013.
*Аӡиас ццакуеит амшын ахь. Аповест. Аҟәа, 2014.
*Аӡыжь. Ажәабжьқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Река спешит к морю. Повести и рассказы. М., 1960.
*Вкус воды. Повести и рассказы. М., 1974.
*Время оленьего зова. Повести и рассказы. М., 1981.
*За семью камнями. Повести и рассказы. М., 1984.
*Дикая азалия. Повести и рассказы. М., 1989.
*Асду [Большой снег]. Роман-рапсодия. Сухум, 2002.
*Постскриптум. Статьи. Интервью. Заметки. Сухум, 2008.
*Произведения. Роман, повести и рассказы: В 2-х томах. Сухум, 2009–2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|922-923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gogua-aleksej-nochevich Гогуа Алексей Ночевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gog%D3%99ua-alyi%D2%9Bsa-nocha-i%D2%A7a Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гогәуаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
ndf00zaytlmr8u82v875ii5umata911
Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа
0
24988
171202
170317
2026-08-06T17:58:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171202
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Мушни Таевич
|афото=Ласуриа Мушни Таевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=26
}}
'''Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Мушни Таевич}}; {{date|16|1|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|26|9|2024}}) – апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1974), Аԥсны жәлар рпоет (2009), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Ианашьоуп Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә премиа (Ш. Русҭавели иҩымҭа «Абжьас-цәа зшәу» аиҭагазы), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2004, «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аиқәыршәаразы), А. Дельвиг ихьӡ зху Урыстәылатәи апремиа (2015), иара убас аорденқәа: «Аҳаҭыр Дырга» (СССР, 1986), «Ахьӡ-Аԥша» I, II, III аҩаӡарақәа. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа, ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1953-1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа ҟәша аҟны (1957-1960), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт (1960-1965), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы (1970-1974).
1965-1967 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1967-1970 шш. рзы ажурнал «Алашара» апоезиеи, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабын. 1974 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа, хьӡысгьы иаман «И. А. Коӷониа ирҿиареи аԥсуа советтә поезиаҿы аетикатә жанрқәа рырҿиареи», хазы шәҟәны егьҭыжьын [[Аҟәа]] 1979 шықәсазы. 1974 ш. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ҭҵаарадырратә усзуҩын, 1974-1978 шш. раан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас дыҟан, 1979-1986 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Аусбарҭа ахантәаҩыс, 1978 ш. инаркны - абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 1988 ш. нахыс ари аинститут (уажәы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут) алитература аҟәша деиҳабуп. 2003 ш. инаркны 2024 ш. сентиабр 26 рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан, 2003 ш. инаркны иҭыҵуа алитература-уаажәларратә газеҭ «Еҵәаџьаа», иара убас ажурнал «Аҟәа-Сухум» аредакторцәа дыруаӡәкын.
1994-1996 шш. рзы М. Лашәриа инапхгарала Аԥсуа телехәаԥшрала идырбан «Аԥсуа поезиа адаҟьақәа» асериа еиднакылоз адырраҭарақәа. Урҭ рҟны ицәырган Д. И. Гәлиа, Г. М. Чачба, С. И. Ҷанба, И. А. Коӷониа, М. А. Лакрба, О. Б. Беигәаа, Л. Б. Кәыҵниа, А. Е. Лашәриа, А. Н. Џьонуа, Ш. Л. Ҵәыџьба, Кь. Ш. Чачхалиа, В. П. Анқәаб, И. К. Ҭарба уҳәа егьырҭгьы рырҿиара.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 12-13 шықәса анихыҵуаз.
Апоет ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рпоезиа. 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» аҩбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируаку «Ҽынлеиԥш илашан».
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», «Юность», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001; ихарҭәааны шәҟәыкны аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009), ихаҭа уи аиқәыршәаҩыс даман.
М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәа реизгақәеи ажәеинраалала иҩу ароман «Аџьынџьи» еидызкыло ашәҟәқәа 20 инареиҳаны иҭыҵхьеит.
Деицырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин ироман «Евгени Онегин», М. И. Лермонтов ипоемақәа «Мцыри», «Демон», Ш. Русҭавели – «Абжьас-цәа зшәу», Џь. Баирон («Шилонтәи атҟәа»), Г. Лонгфелло («Гаиавата изку ашәа»), Ш. Петефи («Ԥхьаҟа, Мадиараа», «Жәлар рашәа»), абашкирцәа репос «Урал-Баҭыр» уҳәа егьырҭгьы.
М. Лашәриа аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи рҟны илагала шьахә ыҟоуп. Авторс дрымоуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа ирызку астатиақәа жәпаки, ашәҟәқәеи иара убас Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба, Ш. Л. Ҵәыџьба, Қь. Ҟ. Агәмаа, М. А. Лакрба, Кь. Ш. Чачхалиа, А. Н. Гогәуа, Ш. Е. Ҷкадуа, А. Н. Џьонуа, И. К. Ҭарба, М. И. Миқаиа, Ф. А. Искандер уҳәа егьырҭгьы рырҿиара, дазааҭгылахьан.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игарҵыз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1963.
*Агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1965.
*Абырфын ҩны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аӡы аҳра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Арҩашқәа рышьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ажәлаҟьаҩ. Алирика. Аҟәа, 1976.
*Ахьтәы уасцәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1987.
*Уахынлатәи ахәыцрақәа. Аҟәа, 2000.
*Аџьынџь. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2010.
*Ашьха қыҭа, Бзыԥҭа ақыҭа. Абзиабаратә лирика.1966–2010. Аҟәа, 2010.
*Аҵеи уахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа–Москва, 2011.
*Иҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2013-2015.
*Ашаеҵәа. Апоема. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Смерть камня. Стихи. М., 1971.
*Форель и соловей. Стихи. М., 2008.
*Золотое руно. Поэма. Сухум–Москва, 2014.
*Отчизна. Роман в стихах. Сухум-Москва, 2018.
*Звезда рассвета. Поэма. Сухум-Москва, 2019.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Ажәа аҳәаақәа. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1973.
*Ҳазлиааз. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1985.
*Абаҩхатәра лыԥшаахқәа. Таиф Аџьба Рушьбеи Смыр рыԥсҭазааратә, рырҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2019.
==Иеиҭагақә==
*Михаил Лермонтов. Мцири. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1964]]; 5 (хаз шәҟәны - [[1967]] шықәсазы).
*Александр Пушкин. Евгени Онегин. Иажәеинраалоу ароман. Актәи ахы. Ажурнал «Алашара», [[1963]]; 3 (хаз шәҟәны актәи атыжьра - [[1969]] шықәсазы, аҩбатәи - [[1979]] шықәсазы).
*Шоҭа Русҭавели. Абжьас-цәа зшәу. апоема. Ацыԥҵәаха. Ажурнал «Алашара», [[1972]]; 10/хаз шәҟәны - [[1978]] шықәса/.
*Џьорџь Баирон. Шилонтәи атҟәа. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1976]]; 5 /хаз шәҟәны - [[1978]] шықәсазы/.
*Михаил Лермонтов. Аԥсыҳарам. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1984]]; 6 /аизга «Абиԥарақәа рашәаҿ»/.
*Абиԥарақәа рашәа. Аиҭагақәа реизга. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
*Генри Лонгфелло. Гаиавата изы ашәа. Апоема. Ацыԥҵәахақәа.
Ажурнал «Алашара», [[1988]]; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/.
*Шандор Петефи /Петиофи/. Иалкаау. Иеитаргеит Б. Шьынқәба,
Мушьни Лашәриа. Аҟәа, [[1995]] шықәса.
*Арабтә классикатә лирикахьтә. Агазет «Аԥсны», цәыббрамза 21, [[1995]] шықәса.
*Ауасиаҭ ҿыц. [[2004]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|924-925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-mushni-taevich Ласуриа Мушни Таевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-mushni-taiia-i%D2%A7a Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Лашәриаа]][[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]}}
nqmuwfz6hbtk3ffckctsa79woo1p0w4
171332
171202
2026-08-06T18:10:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171332
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Мушни Таевич
|афото=Ласуриа Мушни Таевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=26
}}
'''Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Мушни Таевич}}; {{date|16|1|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|26|9|2024}}) – апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1974), Аԥсны жәлар рпоет (2009), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Ианашьоуп Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә премиа (Ш. Русҭавели иҩымҭа «Абжьас-цәа зшәу» аиҭагазы), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2004, «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аиқәыршәаразы), А. Дельвиг ихьӡ зху Урыстәылатәи апремиа (2015), иара убас аорденқәа: «Аҳаҭыр Дырга» (СССР, 1986), «Ахьӡ-Аԥша» I, II, III аҩаӡарақәа. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа, ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1953-1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа ҟәша аҟны (1957-1960), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт (1960-1965), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы (1970-1974).
1965-1967 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1967-1970 шш. рзы ажурнал «Алашара» апоезиеи, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабын. 1974 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа, хьӡысгьы иаман «И. А. Коӷониа ирҿиареи аԥсуа советтә поезиаҿы аетикатә жанрқәа рырҿиареи», хазы шәҟәны егьҭыжьын [[Аҟәа]] 1979 шықәсазы. 1974 ш. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ҭҵаарадырратә усзуҩын, 1974-1978 шш. раан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас дыҟан, 1979-1986 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Аусбарҭа ахантәаҩыс, 1978 ш. инаркны - абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 1988 ш. нахыс ари аинститут (уажәы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут) алитература аҟәша деиҳабуп. 2003 ш. инаркны 2024 ш. сентиабр 26 рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан, 2003 ш. инаркны иҭыҵуа алитература-уаажәларратә газеҭ «Еҵәаџьаа», иара убас ажурнал «Аҟәа-Сухум» аредакторцәа дыруаӡәкын.
1994-1996 шш. рзы М. Лашәриа инапхгарала Аԥсуа телехәаԥшрала идырбан «Аԥсуа поезиа адаҟьақәа» асериа еиднакылоз адырраҭарақәа. Урҭ рҟны ицәырган Д. И. Гәлиа, Г. М. Чачба, С. И. Ҷанба, И. А. Коӷониа, М. А. Лакрба, О. Б. Беигәаа, Л. Б. Кәыҵниа, А. Е. Лашәриа, А. Н. Џьонуа, Ш. Л. Ҵәыџьба, Кь. Ш. Чачхалиа, В. П. Анқәаб, И. К. Ҭарба уҳәа егьырҭгьы рырҿиара.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 12-13 шықәса анихыҵуаз.
Апоет ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рпоезиа. 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» аҩбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируаку «Ҽынлеиԥш илашан».
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», «Юность», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001; ихарҭәааны шәҟәыкны аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009), ихаҭа уи аиқәыршәаҩыс даман.
М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәа реизгақәеи ажәеинраалала иҩу ароман «Аџьынџьи» еидызкыло ашәҟәқәа 20 инареиҳаны иҭыҵхьеит.
Деицырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин ироман «Евгени Онегин», М. И. Лермонтов ипоемақәа «Мцыри», «Демон», Ш. Русҭавели – «Абжьас-цәа зшәу», Џь. Баирон («Шилонтәи атҟәа»), Г. Лонгфелло («Гаиавата изку ашәа»), Ш. Петефи («Ԥхьаҟа, Мадиараа», «Жәлар рашәа»), абашкирцәа репос «Урал-Баҭыр» уҳәа егьырҭгьы.
М. Лашәриа аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи рҟны илагала шьахә ыҟоуп. Авторс дрымоуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа ирызку астатиақәа жәпаки, ашәҟәқәеи иара убас Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба, Ш. Л. Ҵәыџьба, Қь. Ҟ. Агәмаа, М. А. Лакрба, Кь. Ш. Чачхалиа, А. Н. Гогәуа, Ш. Е. Ҷкадуа, А. Н. Џьонуа, И. К. Ҭарба, М. И. Миқаиа, Ф. А. Искандер уҳәа егьырҭгьы рырҿиара, дазааҭгылахьан.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игарҵыз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1963.
*Агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1965.
*Абырфын ҩны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аӡы аҳра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Арҩашқәа рышьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ажәлаҟьаҩ. Алирика. Аҟәа, 1976.
*Ахьтәы уасцәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1987.
*Уахынлатәи ахәыцрақәа. Аҟәа, 2000.
*Аџьынџь. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2010.
*Ашьха қыҭа, Бзыԥҭа ақыҭа. Абзиабаратә лирика.1966–2010. Аҟәа, 2010.
*Аҵеи уахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа–Москва, 2011.
*Иҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2013-2015.
*Ашаеҵәа. Апоема. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Смерть камня. Стихи. М., 1971.
*Форель и соловей. Стихи. М., 2008.
*Золотое руно. Поэма. Сухум–Москва, 2014.
*Отчизна. Роман в стихах. Сухум-Москва, 2018.
*Звезда рассвета. Поэма. Сухум-Москва, 2019.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Ажәа аҳәаақәа. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1973.
*Ҳазлиааз. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1985.
*Абаҩхатәра лыԥшаахқәа. Таиф Аџьба Рушьбеи Смыр рыԥсҭазааратә, рырҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2019.
==Иеиҭагақә==
*Михаил Лермонтов. Мцири. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1964]]; 5 (хаз шәҟәны - [[1967]] шықәсазы).
*Александр Пушкин. Евгени Онегин. Иажәеинраалоу ароман. Актәи ахы. Ажурнал «Алашара», [[1963]]; 3 (хаз шәҟәны актәи атыжьра - [[1969]] шықәсазы, аҩбатәи - [[1979]] шықәсазы).
*Шоҭа Русҭавели. Абжьас-цәа зшәу. апоема. Ацыԥҵәаха. Ажурнал «Алашара», [[1972]]; 10/хаз шәҟәны - [[1978]] шықәса/.
*Џьорџь Баирон. Шилонтәи атҟәа. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1976]]; 5 /хаз шәҟәны - [[1978]] шықәсазы/.
*Михаил Лермонтов. Аԥсыҳарам. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1984]]; 6 /аизга «Абиԥарақәа рашәаҿ»/.
*Абиԥарақәа рашәа. Аиҭагақәа реизга. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
*Генри Лонгфелло. Гаиавата изы ашәа. Апоема. Ацыԥҵәахақәа.
Ажурнал «Алашара», [[1988]]; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/.
*Шандор Петефи /Петиофи/. Иалкаау. Иеитаргеит Б. Шьынқәба,
Мушьни Лашәриа. Аҟәа, [[1995]] шықәса.
*Арабтә классикатә лирикахьтә. Агазет «Аԥсны», цәыббрамза 21, [[1995]] шықәса.
*Ауасиаҭ ҿыц. [[2004]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|924-925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-mushni-taevich Ласуриа Мушни Таевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-mushni-taiia-i%D2%A7a Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]
ce7gw2i0xuhgdpcifh1otmpsft9njtg
171471
171332
2026-08-06T18:42:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171471
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Мушни Таевич Ласуриа
|афото=Ласуриа Мушни Таевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|16|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=26
}}
'''Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Мушни Таевич Ласуриа}}; {{date|16|1|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|26|9|2024}}) – апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1974), Аԥсны жәлар рпоет (2009), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Ианашьоуп Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә премиа (Ш. Русҭавели иҩымҭа «Абжьас-цәа зшәу» аиҭагазы), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2004, «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аиқәыршәаразы), А. Дельвиг ихьӡ зху Урыстәылатәи апремиа (2015), иара убас аорденқәа: «Аҳаҭыр Дырга» (СССР, 1986), «Ахьӡ-Аԥша» I, II, III аҩаӡарақәа. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа, ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1953-1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа ҟәша аҟны (1957-1960), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт (1960-1965), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы (1970-1974).
1965-1967 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1967-1970 шш. рзы ажурнал «Алашара» апоезиеи, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабын. 1974 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа, хьӡысгьы иаман «И. А. Коӷониа ирҿиареи аԥсуа советтә поезиаҿы аетикатә жанрқәа рырҿиареи», хазы шәҟәны егьҭыжьын [[Аҟәа]] 1979 шықәсазы. 1974 ш. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ҭҵаарадырратә усзуҩын, 1974-1978 шш. раан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас дыҟан, 1979-1986 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Аусбарҭа ахантәаҩыс, 1978 ш. инаркны - абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 1988 ш. нахыс ари аинститут (уажәы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут) алитература аҟәша деиҳабуп. 2003 ш. инаркны 2024 ш. сентиабр 26 рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан, 2003 ш. инаркны иҭыҵуа алитература-уаажәларратә газеҭ «Еҵәаџьаа», иара убас ажурнал «Аҟәа-Сухум» аредакторцәа дыруаӡәкын.
1994-1996 шш. рзы М. Лашәриа инапхгарала Аԥсуа телехәаԥшрала идырбан «Аԥсуа поезиа адаҟьақәа» асериа еиднакылоз адырраҭарақәа. Урҭ рҟны ицәырган Д. И. Гәлиа, Г. М. Чачба, С. И. Ҷанба, И. А. Коӷониа, М. А. Лакрба, О. Б. Беигәаа, Л. Б. Кәыҵниа, А. Е. Лашәриа, А. Н. Џьонуа, Ш. Л. Ҵәыџьба, Кь. Ш. Чачхалиа, В. П. Анқәаб, И. К. Ҭарба уҳәа егьырҭгьы рырҿиара.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 12-13 шықәса анихыҵуаз.
Апоет ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рпоезиа. 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» аҩбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируаку «Ҽынлеиԥш илашан».
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», «Юность», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001; ихарҭәааны шәҟәыкны аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009), ихаҭа уи аиқәыршәаҩыс даман.
М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәа реизгақәеи ажәеинраалала иҩу ароман «Аџьынџьи» еидызкыло ашәҟәқәа 20 инареиҳаны иҭыҵхьеит.
Деицырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин ироман «Евгени Онегин», М. И. Лермонтов ипоемақәа «Мцыри», «Демон», Ш. Русҭавели – «Абжьас-цәа зшәу», Џь. Баирон («Шилонтәи атҟәа»), Г. Лонгфелло («Гаиавата изку ашәа»), Ш. Петефи («Ԥхьаҟа, Мадиараа», «Жәлар рашәа»), абашкирцәа репос «Урал-Баҭыр» уҳәа егьырҭгьы.
М. Лашәриа аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи рҟны илагала шьахә ыҟоуп. Авторс дрымоуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа ирызку астатиақәа жәпаки, ашәҟәқәеи иара убас Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба, Ш. Л. Ҵәыџьба, Қь. Ҟ. Агәмаа, М. А. Лакрба, Кь. Ш. Чачхалиа, А. Н. Гогәуа, Ш. Е. Ҷкадуа, А. Н. Џьонуа, И. К. Ҭарба, М. И. Миқаиа, Ф. А. Искандер уҳәа егьырҭгьы рырҿиара, дазааҭгылахьан.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игарҵыз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1963.
*Агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1965.
*Абырфын ҩны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аӡы аҳра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Арҩашқәа рышьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ажәлаҟьаҩ. Алирика. Аҟәа, 1976.
*Ахьтәы уасцәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1987.
*Уахынлатәи ахәыцрақәа. Аҟәа, 2000.
*Аџьынџь. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2010.
*Ашьха қыҭа, Бзыԥҭа ақыҭа. Абзиабаратә лирика.1966–2010. Аҟәа, 2010.
*Аҵеи уахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа–Москва, 2011.
*Иҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2013-2015.
*Ашаеҵәа. Апоема. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Смерть камня. Стихи. М., 1971.
*Форель и соловей. Стихи. М., 2008.
*Золотое руно. Поэма. Сухум–Москва, 2014.
*Отчизна. Роман в стихах. Сухум-Москва, 2018.
*Звезда рассвета. Поэма. Сухум-Москва, 2019.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Ажәа аҳәаақәа. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1973.
*Ҳазлиааз. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1985.
*Абаҩхатәра лыԥшаахқәа. Таиф Аџьба Рушьбеи Смыр рыԥсҭазааратә, рырҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2019.
==Иеиҭагақә==
*Михаил Лермонтов. Мцири. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1964]]; 5 (хаз шәҟәны - [[1967]] шықәсазы).
*Александр Пушкин. Евгени Онегин. Иажәеинраалоу ароман. Актәи ахы. Ажурнал «Алашара», [[1963]]; 3 (хаз шәҟәны актәи атыжьра - [[1969]] шықәсазы, аҩбатәи - [[1979]] шықәсазы).
*Шоҭа Русҭавели. Абжьас-цәа зшәу. апоема. Ацыԥҵәаха. Ажурнал «Алашара», [[1972]]; 10/хаз шәҟәны - [[1978]] шықәса/.
*Џьорџь Баирон. Шилонтәи атҟәа. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1976]]; 5 /хаз шәҟәны - [[1978]] шықәсазы/.
*Михаил Лермонтов. Аԥсыҳарам. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1984]]; 6 /аизга «Абиԥарақәа рашәаҿ»/.
*Абиԥарақәа рашәа. Аиҭагақәа реизга. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
*Генри Лонгфелло. Гаиавата изы ашәа. Апоема. Ацыԥҵәахақәа.
Ажурнал «Алашара», [[1988]]; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/.
*Шандор Петефи /Петиофи/. Иалкаау. Иеитаргеит Б. Шьынқәба,
Мушьни Лашәриа. Аҟәа, [[1995]] шықәса.
*Арабтә классикатә лирикахьтә. Агазет «Аԥсны», цәыббрамза 21, [[1995]] шықәса.
*Ауасиаҭ ҿыц. [[2004]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|924-925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-mushni-taevich Ласуриа Мушни Таевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-mushni-taiia-i%D2%A7a Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]
cch4w6zoidpeiz7aw3udputi2xax65i
171626
171471
2026-08-06T20:22:08Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171626
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Мушни Таевич Ласуриа
|афото=Ласуриа Мушни Таевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|16|1|1938}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=26
}}
'''Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Мушни Таевич Ласуриа}}; {{date|16|1|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|26|9|2024}}) – апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1974), Аԥсны жәлар рпоет (2009), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Ианашьоуп Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә премиа (Ш. Русҭавели иҩымҭа «Абжьас-цәа зшәу» аиҭагазы), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (2004, «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аиқәыршәаразы), А. Дельвиг ихьӡ зху Урыстәылатәи апремиа (2015), иара убас аорденқәа: «Аҳаҭыр Дырга» (СССР, 1986), «Ахьӡ-Аԥша» I, II, III аҩаӡарақәа. СССР-и, Урыстәылеи, Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа, ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1953-1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа ҟәша аҟны (1957-1960), [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт (1960-1965), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы (1970-1974).
1965-1967 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1967-1970 шш. рзы ажурнал «Алашара» апоезиеи, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабын. 1974 ш. СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа, хьӡысгьы иаман «И. А. Коӷониа ирҿиареи аԥсуа советтә поезиаҿы аетикатә жанрқәа рырҿиареи», хазы шәҟәны егьҭыжьын [[Аҟәа]] 1979 шықәсазы. 1974 ш. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут ҭҵаарадырратә усзуҩын, 1974-1978 шш. раан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас дыҟан, 1979-1986 шш. рзы – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Аусбарҭа ахантәаҩыс, 1978 ш. инаркны - абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 1988 ш. нахыс ари аинститут (уажәы – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут) алитература аҟәша деиҳабуп. 2003 ш. инаркны 2024 ш. сентиабр 26 рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан, 2003 ш. инаркны иҭыҵуа алитература-уаажәларратә газеҭ «Еҵәаџьаа», иара убас ажурнал «Аҟәа-Сухум» аредакторцәа дыруаӡәкын.
1994-1996 шш. рзы М. Лашәриа инапхгарала Аԥсуа телехәаԥшрала идырбан «Аԥсуа поезиа адаҟьақәа» асериа еиднакылоз адырраҭарақәа. Урҭ рҟны ицәырган Д. И. Гәлиа, Г. М. Чачба, С. И. Ҷанба, И. А. Коӷониа, М. А. Лакрба, О. Б. Беигәаа, Л. Б. Кәыҵниа, А. Е. Лашәриа, А. Н. Џьонуа, Ш. Л. Ҵәыџьба, Кь. Ш. Чачхалиа, В. П. Анқәаб, И. К. Ҭарба уҳәа егьырҭгьы рырҿиара.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 12-13 шықәса анихыҵуаз.
Апоет ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рпоезиа. 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» аҩбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәеинраалақәа ируаку «Ҽынлеиԥш илашан».
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», «Юность», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001; ихарҭәааны шәҟәыкны аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009), ихаҭа уи аиқәыршәаҩыс даман.
М. Лашәриа ипоетикатә ҩымҭақәа реизгақәеи ажәеинраалала иҩу ароман «Аџьынџьи» еидызкыло ашәҟәқәа 20 инареиҳаны иҭыҵхьеит.
Деицырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит А. С. Пушкин ироман «Евгени Онегин», М. И. Лермонтов ипоемақәа «Мцыри», «Демон», Ш. Русҭавели – «Абжьас-цәа зшәу», Џь. Баирон («Шилонтәи атҟәа»), Г. Лонгфелло («Гаиавата изку ашәа»), Ш. Петефи («Ԥхьаҟа, Мадиараа», «Жәлар рашәа»), абашкирцәа репос «Урал-Баҭыр» уҳәа егьырҭгьы.
М. Лашәриа аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи рҟны илагала шьахә ыҟоуп. Авторс дрымоуп аԥсуа литература аҭоурых апроблемақәа ирызку астатиақәа жәпаки, ашәҟәқәеи иара убас Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба, Ш. Л. Ҵәыџьба, Қь. Ҟ. Агәмаа, М. А. Лакрба, Кь. Ш. Чачхалиа, А. Н. Гогәуа, Ш. Е. Ҷкадуа, А. Н. Џьонуа, И. К. Ҭарба, М. И. Миқаиа, Ф. А. Искандер уҳәа егьырҭгьы рырҿиара, дазааҭгылахьан.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Игарҵыз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1963.
*Агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1965.
*Абырфын ҩны. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аӡы аҳра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Арҩашқәа рышьыжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ажәлаҟьаҩ. Алирика. Аҟәа, 1976.
*Ахьтәы уасцәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1987.
*Уахынлатәи ахәыцрақәа. Аҟәа, 2000.
*Аџьынџь. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2010.
*Ашьха қыҭа, Бзыԥҭа ақыҭа. Абзиабаратә лирика.1966–2010. Аҟәа, 2010.
*Аҵеи уахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа–Москва, 2011.
*Иҩымҭақәеи иеиҭагамҭақәеи реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2013-2015.
*Ашаеҵәа. Апоема. Аҟәа, 2018.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Смерть камня. Стихи. М., 1971.
*Форель и соловей. Стихи. М., 2008.
*Золотое руно. Поэма. Сухум–Москва, 2014.
*Отчизна. Роман в стихах. Сухум-Москва, 2018.
*Звезда рассвета. Поэма. Сухум-Москва, 2019.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Ажәа аҳәаақәа. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1973.
*Ҳазлиааз. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1985.
*Абаҩхатәра лыԥшаахқәа. Таиф Аџьба Рушьбеи Смыр рыԥсҭазааратә, рырҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2019.
==Иеиҭагақә==
*Михаил Лермонтов. Мцири. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1964]]; 5 (хаз шәҟәны - [[1967]] шықәсазы).
*Александр Пушкин. Евгени Онегин. Иажәеинраалоу ароман. Актәи ахы. Ажурнал «Алашара», [[1963]]; 3 (хаз шәҟәны актәи атыжьра - [[1969]] шықәсазы, аҩбатәи - [[1979]] шықәсазы).
*Шоҭа Русҭавели. Абжьас-цәа зшәу. апоема. Ацыԥҵәаха. Ажурнал «Алашара», [[1972]]; 10/хаз шәҟәны - [[1978]] шықәса/.
*Џьорџь Баирон. Шилонтәи атҟәа. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1976]]; 5 /хаз шәҟәны - [[1978]] шықәсазы/.
*Михаил Лермонтов. Аԥсыҳарам. Апоема. Ажурнал «Алашара», [[1984]]; 6 /аизга «Абиԥарақәа рашәаҿ»/.
*Абиԥарақәа рашәа. Аиҭагақәа реизга. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
*Генри Лонгфелло. Гаиавата изы ашәа. Апоема. Ацыԥҵәахақәа.
Ажурнал «Алашара», [[1988]]; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/.
*Шандор Петефи /Петиофи/. Иалкаау. Иеитаргеит Б. Шьынқәба,
Мушьни Лашәриа. Аҟәа, [[1995]] шықәса.
*Арабтә классикатә лирикахьтә. Агазет «Аԥсны», цәыббрамза 21, [[1995]] шықәса.
*Ауасиаҭ ҿыц. [[2004]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|924-925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-mushni-taevich Ласуриа Мушни Таевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-mushni-taiia-i%D2%A7a Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]
7s5oz74827x5aph3eoto4nnou37kjcz
Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа
0
24989
171070
170350
2026-08-06T15:07:33Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Ԥлиа, Шамиль Хәсеин-иԥа]] в [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]] поверх перенаправления: Given name corrected per native-speaker review: Шамиль -> Шамил.
170350
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пилиа Шамиль Хусейнович
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа
|аира арыцхә=15.09.1932
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла
|аԥсра арыцхә=21.12.2013
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа''' ({{lang-ru|Пилиа Шамиль Хусейнович}}; 15.09.1932, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – 21.12.2013, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ԥлиаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]}}
2kakwwb2jhlae711kystnwffrn4ltt3
171072
171070
2026-08-06T15:07:35Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171072
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пилиа Шамиль Хусейнович
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|аира арыцхә=15.09.1932
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла
|аԥсра арыцхә=21.12.2013
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа''' ({{lang-ru|Пилиа Шамиль Хусейнович}}; 15.09.1932, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – 21.12.2013, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ԥлиаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]}}
1vvbdfmwsqp75yiwk9nunrdnu0p8y4f
171256
171072
2026-08-06T18:00:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171256
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пилиа Шамиль Хусейнович
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|9|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|21|12|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа''' ({{lang-ru|Пилиа Шамиль Хусейнович}}; {{date|15|9|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – {{date|21|12|2013}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ԥлиаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]}}
tbw418vqnt9g8zcekwuwd2qyqhua726
171384
171256
2026-08-06T18:12:09Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171384
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пилиа Шамиль Хусейнович
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|9|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|21|12|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ԥлиа Шамил Хәсеин-иԥа''' ({{lang-ru|Пилиа Шамиль Хусейнович}}; {{date|15|9|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – {{date|21|12|2013}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ԥлиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]
7sk91cxhxgxybd6n00zvkpxvdwre5c4
171527
171384
2026-08-06T18:44:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171527
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа
|даҽа ахьӡ=Шамиль Хусейнович Пилиа
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа
|аира арыцхә={{date|15|9|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла
|аԥсра арыцхә={{date|21|12|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа''' ({{lang-ru|Шамиль Хусейнович Пилиа}}; {{date|15|9|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – {{date|21|12|2013}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ԥлиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]
siksyq9nxakjuge13ft6y2p9yghycx0
171667
171527
2026-08-06T20:23:32Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171667
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа
|даҽа ахьӡ=Шамиль Хусейнович Пилиа
|афото=Пилиа Шамиль Хусейнович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа
|аира арыцхә={{date|15|9|1932}}
|аира аҭыԥ=Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|21|12|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа''' ({{lang-ru|Шамиль Хусейнович Пилиа}}; {{date|15|9|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа Гарԥ аҳабла – {{date|21|12|2013}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1964), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Иаб еицырдыруаз ажәабжьҳәаҩын, цәажәаҩын, 106 ш. ниҵит. Дахьынхоз Гарԥ аҳаблахь инеиуан аԥсуа культуреи, аҵасқәеи, атрадициақәеи рыҭҵааҩцәа, ашәҟәыҩҩцәа, урҭ дреиуан Е. А. Евтушенко, ақәрарацәа нызҵызи иареи реиқәшәара аҟнытә игәҭахәыцрақәа анирԥшит иочерк «Под кожеи статуи Свободы» («Черноморкая Ривьера» 1979, №27). Иаби иани (Хәсеини Зафидеи) иларааӡаз рацәоуп заԥхьаҟа ишәҟәыҩҩхараны иҟаз Ш. Ԥлиа.
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол даналга (1949), адкыларатә ԥышәарақәа ҭины дҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт, аха Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҭалара агәаҳәара змаз рзы алаҳәара ҟаҵан. Убас, Ш. Ԥлиа Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет дастудентхоит, дагьалгоит 1954 шықәсазы. 1954-1971 шш. раан аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны, ашьҭахь – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟәша аиҳабыс, Қырҭтәылатәи ССР Асахьаҭыхратә фонд Аԥснытәи аҟәша аиҳабыс. 1971-1978 шш. рзы – ахара иӡсоз аӷба акаԥдан актәи ицхырааҩс (комиссарс) дыҟан. 1978-1993 шш. раан – Аԥсны ателехәаԥшреи арадиодырраҭареи рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс аус иуан (1991 ш. сентиабр 10 инаркны Аԥснытәи аҳәынҭқарратә ателерадоиеилахәыра). 1997 ш. март инаркны 1999 ш. декабр азынӡа – Аԥсны Ахада иҟны иҟаз Ауаажәларратә хеилак ахантәаҩыс дыҟан. Пицунда, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху «Арҿиаратә ҩны» деиҳабын, арҿиаратә усзуҩцәа Рассоциациа «Асаӡ» дахантәаҩын, аполитикатә репрессиақәа ааха зырҭаз Рассоциациа деиҳабын.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, акьыԥхь рбеит 1952 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы.
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпаки аныҟәарақәа рышәҟәи дравторуп. Иажәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаргеит Ф. Искандер, А. Поперечныи, Р. Казакова, А. Дементиев, М. Тарасова уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа телехәаԥра аизҳареи атехникала аиқәыршәареи рус аҟны илагала маҷымкәа иҟоуп. Авторс дрымоуп иара убас Европеи, Ҭырқәтәылеи, Мрагыларатәи атәылақәеи рҟны иҟоу аԥсуа диаспора иазку адокументтә телефильмқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымхы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1959.
*Ажәҩашқәа амшын ихуп. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. Ашәҟәыҩҩы ианҵамҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны: Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟы. Аҟәа, 1979.
*Нарҭ-ӡы. Ажәеинраалақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 1980.
*Гәбаа арҩаш. Ажәеинраалақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥсҭазаара ацәқәырԥақәа. асахьаркыратә публицистика. Аҟәа, 2002.
*Ахәра ашәа. Ажәеинраалақәа, аепиграммақәа, аиҭагақәа. Аҟәа, 2004.
*Алахьынҵа. Х-шәҟәыкны иҟоу ароман-хроника. Аҟәа, 2005-2008.
*Иҩымҭақәа: х-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи анҵамҭақәеи. Аҟәа, 2013.
*Аҩбатәи ашәҟы. Амшынҵақәа. «Нептун илаԥш». Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Живая вода. Стихи. Сухуми, 1971.
*Морские записки. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|925}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/piliya-shamil-xusejnovich Пилиа Шамиль Хусейнович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5lia-shamil-x%D3%99sein-i%D2%A7a Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ԥлиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 15 рзы ииз]]
fdpk1chweh20gscx2lzfw98t3n7rg3p
Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа
0
24990
171098
170288
2026-08-06T15:36:28Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171098
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Платон Хуампович
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|аира арыцхә=05.10.1935
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=26.09.2021
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа''' ({{lang-ru|Бебиа Платон Хуампович}}; 05. 10. 1935, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — 26. 09. 2021) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Бебиаа]][[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
sn05vcdn38ki6xkr7i3rf5xn6yqi7s0
171156
171098
2026-08-06T17:56:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171156
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Платон Хуампович
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|10|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|9|2021}}
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист}}
'''Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа''' ({{lang-ru|Бебиа Платон Хуампович}}; {{date|5|10|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|26|9|2021}}) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Бебиаа]][[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
iybqts0ftn2lis0epjvxkf41y7f1t7t
171289
171156
2026-08-06T18:09:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171289
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Платон Хуампович
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|10|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|9|2021}}
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист}}
'''Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа''' ({{lang-ru|Бебиа Платон Хуампович}}; {{date|5|10|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|26|9|2021}}) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Бебиаа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
ky4rnlhbdl6i1xt96brsmin61idna1f
171423
171289
2026-08-06T18:40:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171423
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|даҽа ахьӡ=Платон Хуампович Бебиа
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|аира арыцхә={{date|5|10|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|9|2021}}
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист}}
'''Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа''' ({{lang-ru|Платон Хуампович Бебиа}}; {{date|5|10|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|26|9|2021}}) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Бебиаа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
mjizse8bu9hw4khy95nrn6agqqhnfi7
171560
171423
2026-08-06T20:05:34Z
Fraxinus.cs
8381
/* Азхьарԥшқәа */
171560
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|даҽа ахьӡ=Платон Хуампович Бебиа
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|аира арыцхә={{date|5|10|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|9|2021}}
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист}}
'''Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа''' ({{lang-ru|Платон Хуампович Бебиа}}; {{date|5|10|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|26|9|2021}}) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Бебиаа]]
nhgac8j28ae64b1e10weu1o5pbtsp2t
171563
171560
2026-08-06T20:12:43Z
Fraxinus.cs
8381
171563
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|даҽа ахьӡ=Платон Хуампович Бебиа
|афото=Бебиа Платон Хуампович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа
|аира арыцхә={{date|5|10|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, Очамчыра араион, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|9|2021}}
|аусура=апоет, апрозаик, апублицист}}
'''Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа''' ({{lang-ru|Платон Хуампович Бебиа}}; {{date|5|10|1935}} [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|26|9|2021}}) – апоет, апрозаик, апублицист. СССР-и (1965) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, ианашьан Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (2007, Р. Биорнс иажәеинраалақәа реизга аиҭага азы), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Аԥсны жәлар рпоет ҳәа ахьӡ изҵан (2020). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иан диԥхеит. Ԥшьышықәса аҵара иҵон Џьгьардатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, абжьаратә ҵара хиркәшеит Тамшьтәи ашкол аҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1959), иара убас А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (1968). Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Амцабз» рредакциақәа рҟны. Уи нахыс акыр шықәса аус иуит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, аиҳабы ихаҭыԥуаҩс, аредактор хадас (1979) ш. инаркны), ашәҟәҭыжьырҭа аиҳабыс.
Ажәеинраалақәа иҩуа далагеит жәохә шықәса анихыҵуаз инаркны. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1952 ш. нахыс. Иҩымҭақәа рнылон еиуеиԥшым аколлективтә еизгақәа, ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Звезда», «Наш современник», «Молодая гвардия»; агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета», «Литературная Абхазия», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы.
Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, иара убас ароманқәа «Ашьацҳәа», «Ақьачақьцәа». Апоет иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» аҩбатәи атом ([[Аҟәа]]-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ҩеижәихәба инареиҳаны ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа реизгақәеи ароманқәеи ҭижьхьеит.
П. Бебиа иҩымҭақәа еиҭагоуп аурыс, аукраин, аерман уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь. Аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьуп иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ипрозатә ҩымҭақәеи реизгақәа жәпакы.
П. Бебиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, Р. Биорнс, С.А. Есенин, Г. Лорка, Н. Ҳиқьмеҭ, Л. Украинка, С.В. Михалков, Е.А. Евтушенко, Б.М. Пачев, Б.Г. Кагермазов, Ҟ. Ш. Кулиев, Ш.С. Акобиа, Џь. Ҟ. Лаҩыцә ражәеинраалақәа, Ч.Т. Аитматов иажәабжьқәа «Аиқәшәара», «Аибашьҩы иԥа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ацәқәырԥақәа. Аҟәа, 1959.
*Алирика. (Ажәеинраалақәеи апоемақәеи). Аҟәа, 1961.
*Аеҵәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Аҳәыҳәқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Ицәоу аӡиас. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Амра аҿы аӡәӡәоит. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1971.
*Ахьы уардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Аӷба шкәакәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1977.
*Ацәаҟәа. Ановеллақәа. Аҟәа, 1978.
*Агәҭыха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашьацҳәа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Амш хьамԥш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1983.
*Ақәранҵыра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1985.
*Ацҳаражәҳәаҩ. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Ақьачақьцәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Аҳәымца. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Мықә. Ақыҭазы агәыҵхажәа. Аҟәа, 1992.
*Иҩымҭақәа. Быжь-томкны. Аҟәа, 1995-2008.
*Иҩымҭақәа. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2010.
*Аӡын ҿымҭи ааԥын ҿыхеи. Аповестқәа. Аҟәа, 2012.
*Ахаҳәраҳа. Иажәеинраалоу ароман. Аҟәа, 2013.
*Уа мшыбзиа, амш бзиа! Ахәыҷқәа рзы. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Спящая река. Стихи и поэма. М., 1981.
*Радуга. Рассказы. (Для младшего школьного возраста). М., 1982.
*И катится золотая арба. Роман. М., 1989.
==Алитература==
*{{Аԥпа|923}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-platon-xuampovich Бебиа Платон Хуампович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-platon-x%D3%99am%D2%A7a-i%D2%A7a Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Бебиаа]]
ho59fxe49jeuc7di6xlo03zfds1lpo9
Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа
0
24991
171172
170297
2026-08-06T17:57:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171172
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гургулия Борис Алмасханович
|аира арыцхә={{date|20|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|2012}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа''' ({{lang-ru|Гургулия Борис Алмасханович}}; {{date|20|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|3|2012}}) - аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1968), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1967), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтоли Тамшьи ршколқәа рҟны. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша далгеит (1958), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура (1967), араҟа 1968 ш. егьихьчоит акандидаттә диссератациа «Аԥсуа литератураҿы апоема ажанр: (Ахыҵхырҭақәа, аира, ашьақәгылара)».
1958-1964 шш. раан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы литературатә усзуҩын. 1968 ш. маи инаркны аус иуан А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет) аҟны арҵаҩы еиҳабыс, нас аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи ркафедра адоцентс (1973 ш. нахыс), абри акафедра аиҳабыс, афилологиатә-педагогигатә факультет адеканс (1972-1974). 1997 ш. март инаркны 2002ш. октиабр азынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. Б. Гәыргәлиа дреиуоуп Аҟәатәи иаарту аинститут аиҿкааҩцәа, араҟа «Аԥсуара – аԥсуаа ртрадициатә культура» иазкны алекциақәа дрыԥхьон, агуманитартә маҭәарқәа ркафедра напхгара аиҭон.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1952 ш. инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, хыԥхьаӡарарацәала алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәеи еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп. Аҭҵаарадырратә усумҭақәа рызкуп аԥсуа литература аҭоурыхи, ҳаамҭазтәи апоезиеи, насгьы Д. Гәлиа, М. Аҳашба, А. Лашәриа, Б. Шьынқәба, В. Анқәаб, Г. Гәлиа, Т. Аџьба, М. Лашәриа, К. Герхелиа, Ш. Басариа уҳәа рырҿиара. 2008ш. аԥсышәала иҭижьит «ХIХ ашә. аурыс литература аҭоурых» алекциақәа ркурс.
Имаҷымкәа икьыԥхьит Аԥсни Ҭырқәтәылеи ианиҵахьаз афольклортә материалқәа. Ахәҭакахьала 2000 ш. иҭыҵит ишәҟәы «Ҭырқәтәылеи Аԥсни инхо аԥсуа жәлар рырҿиамҭа».
Б. Гәыргәлиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, ақырҭшәахьтә аԥсшәахь еиҭеигеит еиҳарак қырҭшәала иҩуаз аԥсуа поет, адраматург, апублицист Гь. Чачба (Шервашиӡе) ирҿиамҭақәа жәпакы, хазы шәҟәны егьҭижьит 1964-1983 шш. раан. Аԥсшәахь еиҭеигеит иара убас Саиаҭ-Нова, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, К. Жане уҳәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи реизгақәа аԥсышәала: Анапы разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1961.
*Амреи ауааи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаҿаҭыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амшзырҳага. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ахрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл гәакьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 1996.
*Сыгәҭыхақәа. Қарҭ, 2000.
*Сылҩаҵә ахьҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2005.
*Аныҟәашәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2009.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2012.
*аҭҵаамҭақәеи аизгақәеи: Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974.
*Ажәа ажәа арҿиоит. Астатиақәа, арецензиақәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Орҳан Ашамба, Ҭиурқьан Ашам-ԥҳа. Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿаԥыцтә жәабжь кьаҿқәа. (Ианиҵеит, аус адиулеит, аԥхьажәа иҩит Б. Гәыргәлиа). Аҟәа, 1995.
*Арҿиаратә хаҿсахьақәа. (арҵагатә цхыраагӡа). Аҟәа, 2004.
*ХIХ ашәышықәсазтәи аурыс литература аҭоурых. Алекциақәа ркурс. Арҵага цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа сектор азы. Аҟәа, 2008.
*ХIХ ашәышықәса анҵәамҭеи – ХХ ашәышықәса алагамҭеи раантәи аурыс литература аҭоурых (1917 шықәсанӡа). Арҵагатә цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет афилологиатә факультет аԥсуа сектор астудентцәа рзы. Аҟәа, 2010.
*Ҷиҷико Џьонуа. Арҿиаҩы имҩа уадаҩ. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Самшитовая роща. Стихи. Сухуми, 1983.
*Скалы. Стихи. М., 1985.
==алитература==
*Анапы разқәа. Аҟәа, [[1961]] шықәса.
*Амреи ауааи. Аҟәа, [[1966]] шықәса.
*Амшзырҳага. Аҟәа, [[1974]] шықәса.
*Ахарақәа. Аҟәа, [[1978]] шықәса.
*Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, [[1980]] шықәса.
*Аамҭа. Аҟәа, [[1985]] шықәса.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, [[1996]] шықәса.
==Иеиҭагамҭа==
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, [[1964]] шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - [[1983]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gurguliya-boris-almasxanovich Гургулия Борис Алмасханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99yirg%D3%99lia-boris-almasxan-i%D2%A7a Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Гәыргәлиаа]][[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]}}
alhwfh0gop3mwu72l1gdvpfm3t15esy
171304
171172
2026-08-06T18:09:34Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171304
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гургулия Борис Алмасханович
|аира арыцхә={{date|20|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|2012}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа''' ({{lang-ru|Гургулия Борис Алмасханович}}; {{date|20|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|3|2012}}) - аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1968), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1967), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтоли Тамшьи ршколқәа рҟны. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша далгеит (1958), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура (1967), араҟа 1968 ш. егьихьчоит акандидаттә диссератациа «Аԥсуа литератураҿы апоема ажанр: (Ахыҵхырҭақәа, аира, ашьақәгылара)».
1958-1964 шш. раан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы литературатә усзуҩын. 1968 ш. маи инаркны аус иуан А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет) аҟны арҵаҩы еиҳабыс, нас аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи ркафедра адоцентс (1973 ш. нахыс), абри акафедра аиҳабыс, афилологиатә-педагогигатә факультет адеканс (1972-1974). 1997 ш. март инаркны 2002ш. октиабр азынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. Б. Гәыргәлиа дреиуоуп Аҟәатәи иаарту аинститут аиҿкааҩцәа, араҟа «Аԥсуара – аԥсуаа ртрадициатә культура» иазкны алекциақәа дрыԥхьон, агуманитартә маҭәарқәа ркафедра напхгара аиҭон.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1952 ш. инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, хыԥхьаӡарарацәала алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәеи еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп. Аҭҵаарадырратә усумҭақәа рызкуп аԥсуа литература аҭоурыхи, ҳаамҭазтәи апоезиеи, насгьы Д. Гәлиа, М. Аҳашба, А. Лашәриа, Б. Шьынқәба, В. Анқәаб, Г. Гәлиа, Т. Аџьба, М. Лашәриа, К. Герхелиа, Ш. Басариа уҳәа рырҿиара. 2008ш. аԥсышәала иҭижьит «ХIХ ашә. аурыс литература аҭоурых» алекциақәа ркурс.
Имаҷымкәа икьыԥхьит Аԥсни Ҭырқәтәылеи ианиҵахьаз афольклортә материалқәа. Ахәҭакахьала 2000 ш. иҭыҵит ишәҟәы «Ҭырқәтәылеи Аԥсни инхо аԥсуа жәлар рырҿиамҭа».
Б. Гәыргәлиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, ақырҭшәахьтә аԥсшәахь еиҭеигеит еиҳарак қырҭшәала иҩуаз аԥсуа поет, адраматург, апублицист Гь. Чачба (Шервашиӡе) ирҿиамҭақәа жәпакы, хазы шәҟәны егьҭижьит 1964-1983 шш. раан. Аԥсшәахь еиҭеигеит иара убас Саиаҭ-Нова, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, К. Жане уҳәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи реизгақәа аԥсышәала: Анапы разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1961.
*Амреи ауааи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаҿаҭыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амшзырҳага. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ахрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл гәакьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 1996.
*Сыгәҭыхақәа. Қарҭ, 2000.
*Сылҩаҵә ахьҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2005.
*Аныҟәашәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2009.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2012.
*аҭҵаамҭақәеи аизгақәеи: Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974.
*Ажәа ажәа арҿиоит. Астатиақәа, арецензиақәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Орҳан Ашамба, Ҭиурқьан Ашам-ԥҳа. Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿаԥыцтә жәабжь кьаҿқәа. (Ианиҵеит, аус адиулеит, аԥхьажәа иҩит Б. Гәыргәлиа). Аҟәа, 1995.
*Арҿиаратә хаҿсахьақәа. (арҵагатә цхыраагӡа). Аҟәа, 2004.
*ХIХ ашәышықәсазтәи аурыс литература аҭоурых. Алекциақәа ркурс. Арҵага цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа сектор азы. Аҟәа, 2008.
*ХIХ ашәышықәса анҵәамҭеи – ХХ ашәышықәса алагамҭеи раантәи аурыс литература аҭоурых (1917 шықәсанӡа). Арҵагатә цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет афилологиатә факультет аԥсуа сектор астудентцәа рзы. Аҟәа, 2010.
*Ҷиҷико Џьонуа. Арҿиаҩы имҩа уадаҩ. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Самшитовая роща. Стихи. Сухуми, 1983.
*Скалы. Стихи. М., 1985.
==алитература==
*Анапы разқәа. Аҟәа, [[1961]] шықәса.
*Амреи ауааи. Аҟәа, [[1966]] шықәса.
*Амшзырҳага. Аҟәа, [[1974]] шықәса.
*Ахарақәа. Аҟәа, [[1978]] шықәса.
*Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, [[1980]] шықәса.
*Аамҭа. Аҟәа, [[1985]] шықәса.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, [[1996]] шықәса.
==Иеиҭагамҭа==
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, [[1964]] шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - [[1983]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gurguliya-boris-almasxanovich Гургулия Борис Алмасханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99yirg%D3%99lia-boris-almasxan-i%D2%A7a Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Гәыргәлиаа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
37dsfqoug8990n58s2cprgck2tafhxr
171439
171304
2026-08-06T18:41:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171439
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа
|даҽа ахьӡ=Борис Алмасханович Гургулия
|аира арыцхә={{date|20|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|2012}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа''' ({{lang-ru|Борис Алмасханович Гургулия}}; {{date|20|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|3|2012}}) - аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1968), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1967), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтоли Тамшьи ршколқәа рҟны. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша далгеит (1958), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура (1967), араҟа 1968 ш. егьихьчоит акандидаттә диссератациа «Аԥсуа литератураҿы апоема ажанр: (Ахыҵхырҭақәа, аира, ашьақәгылара)».
1958-1964 шш. раан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы литературатә усзуҩын. 1968 ш. маи инаркны аус иуан А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет) аҟны арҵаҩы еиҳабыс, нас аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи ркафедра адоцентс (1973 ш. нахыс), абри акафедра аиҳабыс, афилологиатә-педагогигатә факультет адеканс (1972-1974). 1997 ш. март инаркны 2002ш. октиабр азынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. Б. Гәыргәлиа дреиуоуп Аҟәатәи иаарту аинститут аиҿкааҩцәа, араҟа «Аԥсуара – аԥсуаа ртрадициатә культура» иазкны алекциақәа дрыԥхьон, агуманитартә маҭәарқәа ркафедра напхгара аиҭон.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1952 ш. инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, хыԥхьаӡарарацәала алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәеи еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп. Аҭҵаарадырратә усумҭақәа рызкуп аԥсуа литература аҭоурыхи, ҳаамҭазтәи апоезиеи, насгьы Д. Гәлиа, М. Аҳашба, А. Лашәриа, Б. Шьынқәба, В. Анқәаб, Г. Гәлиа, Т. Аџьба, М. Лашәриа, К. Герхелиа, Ш. Басариа уҳәа рырҿиара. 2008ш. аԥсышәала иҭижьит «ХIХ ашә. аурыс литература аҭоурых» алекциақәа ркурс.
Имаҷымкәа икьыԥхьит Аԥсни Ҭырқәтәылеи ианиҵахьаз афольклортә материалқәа. Ахәҭакахьала 2000 ш. иҭыҵит ишәҟәы «Ҭырқәтәылеи Аԥсни инхо аԥсуа жәлар рырҿиамҭа».
Б. Гәыргәлиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, ақырҭшәахьтә аԥсшәахь еиҭеигеит еиҳарак қырҭшәала иҩуаз аԥсуа поет, адраматург, апублицист Гь. Чачба (Шервашиӡе) ирҿиамҭақәа жәпакы, хазы шәҟәны егьҭижьит 1964-1983 шш. раан. Аԥсшәахь еиҭеигеит иара убас Саиаҭ-Нова, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, К. Жане уҳәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи реизгақәа аԥсышәала: Анапы разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1961.
*Амреи ауааи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаҿаҭыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амшзырҳага. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ахрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл гәакьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 1996.
*Сыгәҭыхақәа. Қарҭ, 2000.
*Сылҩаҵә ахьҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2005.
*Аныҟәашәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2009.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2012.
*аҭҵаамҭақәеи аизгақәеи: Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974.
*Ажәа ажәа арҿиоит. Астатиақәа, арецензиақәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Орҳан Ашамба, Ҭиурқьан Ашам-ԥҳа. Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿаԥыцтә жәабжь кьаҿқәа. (Ианиҵеит, аус адиулеит, аԥхьажәа иҩит Б. Гәыргәлиа). Аҟәа, 1995.
*Арҿиаратә хаҿсахьақәа. (арҵагатә цхыраагӡа). Аҟәа, 2004.
*ХIХ ашәышықәсазтәи аурыс литература аҭоурых. Алекциақәа ркурс. Арҵага цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа сектор азы. Аҟәа, 2008.
*ХIХ ашәышықәса анҵәамҭеи – ХХ ашәышықәса алагамҭеи раантәи аурыс литература аҭоурых (1917 шықәсанӡа). Арҵагатә цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет афилологиатә факультет аԥсуа сектор астудентцәа рзы. Аҟәа, 2010.
*Ҷиҷико Џьонуа. Арҿиаҩы имҩа уадаҩ. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Самшитовая роща. Стихи. Сухуми, 1983.
*Скалы. Стихи. М., 1985.
==алитература==
*Анапы разқәа. Аҟәа, [[1961]] шықәса.
*Амреи ауааи. Аҟәа, [[1966]] шықәса.
*Амшзырҳага. Аҟәа, [[1974]] шықәса.
*Ахарақәа. Аҟәа, [[1978]] шықәса.
*Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, [[1980]] шықәса.
*Аамҭа. Аҟәа, [[1985]] шықәса.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, [[1996]] шықәса.
==Иеиҭагамҭа==
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, [[1964]] шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - [[1983]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gurguliya-boris-almasxanovich Гургулия Борис Алмасханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99yirg%D3%99lia-boris-almasxan-i%D2%A7a Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Гәыргәлиаа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
es58lvdfazrl545qvy9hbgta7c09dkq
171602
171439
2026-08-06T20:21:19Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171602
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа
|даҽа ахьӡ=Борис Алмасханович Гургулия
|аира арыцхә={{date|20|7|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|2012}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа''' ({{lang-ru|Борис Алмасханович Гургулия}}; {{date|20|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|3|2012}}) - аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1968), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1967), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтоли Тамшьи ршколқәа рҟны. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша далгеит (1958), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура (1967), араҟа 1968 ш. егьихьчоит акандидаттә диссератациа «Аԥсуа литератураҿы апоема ажанр: (Ахыҵхырҭақәа, аира, ашьақәгылара)».
1958-1964 шш. раан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы литературатә усзуҩын. 1968 ш. маи инаркны аус иуан А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет) аҟны арҵаҩы еиҳабыс, нас аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи ркафедра адоцентс (1973 ш. нахыс), абри акафедра аиҳабыс, афилологиатә-педагогигатә факультет адеканс (1972-1974). 1997 ш. март инаркны 2002ш. октиабр азынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. Б. Гәыргәлиа дреиуоуп Аҟәатәи иаарту аинститут аиҿкааҩцәа, араҟа «Аԥсуара – аԥсуаа ртрадициатә культура» иазкны алекциақәа дрыԥхьон, агуманитартә маҭәарқәа ркафедра напхгара аиҭон.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1952 ш. инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, хыԥхьаӡарарацәала алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәеи еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп. Аҭҵаарадырратә усумҭақәа рызкуп аԥсуа литература аҭоурыхи, ҳаамҭазтәи апоезиеи, насгьы Д. Гәлиа, М. Аҳашба, А. Лашәриа, Б. Шьынқәба, В. Анқәаб, Г. Гәлиа, Т. Аџьба, М. Лашәриа, К. Герхелиа, Ш. Басариа уҳәа рырҿиара. 2008ш. аԥсышәала иҭижьит «ХIХ ашә. аурыс литература аҭоурых» алекциақәа ркурс.
Имаҷымкәа икьыԥхьит Аԥсни Ҭырқәтәылеи ианиҵахьаз афольклортә материалқәа. Ахәҭакахьала 2000 ш. иҭыҵит ишәҟәы «Ҭырқәтәылеи Аԥсни инхо аԥсуа жәлар рырҿиамҭа».
Б. Гәыргәлиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, ақырҭшәахьтә аԥсшәахь еиҭеигеит еиҳарак қырҭшәала иҩуаз аԥсуа поет, адраматург, апублицист Гь. Чачба (Шервашиӡе) ирҿиамҭақәа жәпакы, хазы шәҟәны егьҭижьит 1964-1983 шш. раан. Аԥсшәахь еиҭеигеит иара убас Саиаҭ-Нова, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, К. Жане уҳәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи реизгақәа аԥсышәала: Анапы разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1961.
*Амреи ауааи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаҿаҭыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амшзырҳага. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ахрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл гәакьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 1996.
*Сыгәҭыхақәа. Қарҭ, 2000.
*Сылҩаҵә ахьҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2005.
*Аныҟәашәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2009.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2012.
*аҭҵаамҭақәеи аизгақәеи: Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974.
*Ажәа ажәа арҿиоит. Астатиақәа, арецензиақәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Орҳан Ашамба, Ҭиурқьан Ашам-ԥҳа. Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿаԥыцтә жәабжь кьаҿқәа. (Ианиҵеит, аус адиулеит, аԥхьажәа иҩит Б. Гәыргәлиа). Аҟәа, 1995.
*Арҿиаратә хаҿсахьақәа. (арҵагатә цхыраагӡа). Аҟәа, 2004.
*ХIХ ашәышықәсазтәи аурыс литература аҭоурых. Алекциақәа ркурс. Арҵага цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа сектор азы. Аҟәа, 2008.
*ХIХ ашәышықәса анҵәамҭеи – ХХ ашәышықәса алагамҭеи раантәи аурыс литература аҭоурых (1917 шықәсанӡа). Арҵагатә цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет афилологиатә факультет аԥсуа сектор астудентцәа рзы. Аҟәа, 2010.
*Ҷиҷико Џьонуа. Арҿиаҩы имҩа уадаҩ. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Самшитовая роща. Стихи. Сухуми, 1983.
*Скалы. Стихи. М., 1985.
==алитература==
*Анапы разқәа. Аҟәа, [[1961]] шықәса.
*Амреи ауааи. Аҟәа, [[1966]] шықәса.
*Амшзырҳага. Аҟәа, [[1974]] шықәса.
*Ахарақәа. Аҟәа, [[1978]] шықәса.
*Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, [[1980]] шықәса.
*Аамҭа. Аҟәа, [[1985]] шықәса.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, [[1996]] шықәса.
==Иеиҭагамҭа==
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, [[1964]] шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - [[1983]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gurguliya-boris-almasxanovich Гургулия Борис Алмасханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99yirg%D3%99lia-boris-almasxan-i%D2%A7a Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Гәыргәлиаа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
qwfzgvho19jrc6is7wb3ic2sv2hej9j
171676
171602
2026-08-07T02:20:17Z
Fraxinus.cs
8381
171676
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа
|даҽа ахьӡ=Борис Алмасханович Гургулия
|аира арыцхә={{date|20|7|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|2012}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа''' ({{lang-ru|Борис Алмасханович Гургулия}}; {{date|20|7|1935}}, [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|1|3|2012}}) - аԥсуа поет, апрозаик, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1968), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1967), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтоли Тамшьи ршколқәа рҟны. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша далгеит (1958), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура (1967), араҟа 1968 ш. егьихьчоит акандидаттә диссератациа «Аԥсуа литератураҿы апоема ажанр: (Ахыҵхырҭақәа, аира, ашьақәгылара)».
1958-1964 шш. раан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы литературатә усзуҩын. 1968 ш. маи инаркны аус иуан А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт (ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет) аҟны арҵаҩы еиҳабыс, нас аурыси аҳәаанырцәтәи алитературеи ркафедра адоцентс (1973 ш. нахыс), абри акафедра аиҳабыс, афилологиатә-педагогигатә факультет адеканс (1972-1974). 1997 ш. март инаркны 2002ш. октиабр азынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан. Б. Гәыргәлиа дреиуоуп Аҟәатәи иаарту аинститут аиҿкааҩцәа, араҟа «Аԥсуара – аԥсуаа ртрадициатә культура» иазкны алекциақәа дрыԥхьон, агуманитартә маҭәарқәа ркафедра напхгара аиҭон.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1952 ш. инаркны иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, хыԥхьаӡарарацәала алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәеи еидызкыло ашәҟәқәа дравторуп. Аҭҵаарадырратә усумҭақәа рызкуп аԥсуа литература аҭоурыхи, ҳаамҭазтәи апоезиеи, насгьы Д. Гәлиа, М. Аҳашба, А. Лашәриа, Б. Шьынқәба, В. Анқәаб, Г. Гәлиа, Т. Аџьба, М. Лашәриа, К. Герхелиа, Ш. Басариа уҳәа рырҿиара. 2008ш. аԥсышәала иҭижьит «ХIХ ашә. аурыс литература аҭоурых» алекциақәа ркурс.
Имаҷымкәа икьыԥхьит Аԥсни Ҭырқәтәылеи ианиҵахьаз афольклортә материалқәа. Ахәҭакахьала 2000 ш. иҭыҵит ишәҟәы «Ҭырқәтәылеи Аԥсни инхо аԥсуа жәлар рырҿиамҭа».
Б. Гәыргәлиа дырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы, ақырҭшәахьтә аԥсшәахь еиҭеигеит еиҳарак қырҭшәала иҩуаз аԥсуа поет, адраматург, апублицист Гь. Чачба (Шервашиӡе) ирҿиамҭақәа жәпакы, хазы шәҟәны егьҭижьит 1964-1983 шш. раан. Аԥсшәахь еиҭеигеит иара убас Саиаҭ-Нова, И. Нонешвили, М. Поцхишвили, К. Жане уҳәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи реизгақәа аԥсышәала: Анапы разқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1961.
*Амреи ауааи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Амаҿаҭыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амшзырҳага. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Ахрақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Адгьыл гәакьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 1996.
*Сыгәҭыхақәа. Қарҭ, 2000.
*Сылҩаҵә ахьҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2005.
*Аныҟәашәа. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Астатиақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2009.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Актәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
*Аҩбатәи атом. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2012.
*аҭҵаамҭақәеи аизгақәеи: Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974.
*Ажәа ажәа арҿиоит. Астатиақәа, арецензиақәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Орҳан Ашамба, Ҭиурқьан Ашам-ԥҳа. Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿаԥыцтә жәабжь кьаҿқәа. (Ианиҵеит, аус адиулеит, аԥхьажәа иҩит Б. Гәыргәлиа). Аҟәа, 1995.
*Арҿиаратә хаҿсахьақәа. (арҵагатә цхыраагӡа). Аҟәа, 2004.
*ХIХ ашәышықәсазтәи аурыс литература аҭоурых. Алекциақәа ркурс. Арҵага цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа сектор азы. Аҟәа, 2008.
*ХIХ ашәышықәса анҵәамҭеи – ХХ ашәышықәса алагамҭеи раантәи аурыс литература аҭоурых (1917 шықәсанӡа). Арҵагатә цхыраагӡа Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет афилологиатә факультет аԥсуа сектор астудентцәа рзы. Аҟәа, 2010.
*Ҷиҷико Џьонуа. Арҿиаҩы имҩа уадаҩ. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Самшитовая роща. Стихи. Сухуми, 1983.
*Скалы. Стихи. М., 1985.
==алитература==
*Анапы разқәа. Аҟәа, [[1961]] шықәса.
*Амреи ауааи. Аҟәа, [[1966]] шықәса.
*Амшзырҳага. Аҟәа, [[1974]] шықәса.
*Ахарақәа. Аҟәа, [[1978]] шықәса.
*Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, [[1980]] шықәса.
*Аамҭа. Аҟәа, [[1985]] шықәса.
*Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, [[1996]] шықәса.
==Иеиҭагамҭа==
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, [[1964]] шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - [[1983]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gurguliya-boris-almasxanovich Гургулия Борис Алмасханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99yirg%D3%99lia-boris-almasxan-i%D2%A7a Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2012 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Гәыргәлиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
3jmcmxmpcw4zcvg2n8h5pozuzmzrgjc
Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа
0
24992
171208
170321
2026-08-06T17:58:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171208
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа
|даҽа ахьӡ=Микая Мушни Иродович
|афото=Микая Мушни Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=23
}}
'''Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа''' ({{lang-ru|Микая Мушни Иродович}}; {{date|22|2|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|23|5|2018}}) - аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга (1948) дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха ичымазара иахҟьаны иҵара аанижьуеит. 1952 ш. аԥырратә ҵараиурҭа даанахәоит, аамҭак азы аҳаирпланқәа рыла дԥыруан. Аԥсныҟа даныхынҳә (1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1962 шықәсазы. Абри ашықәс инаркны ажурнал «Алашара» аредакциа аҟны литературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, уи нахыс апоезиа аҟәша деиҳабын.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьыжь» А. Н. Џьонуа иаԥхьажәа «Мҩамш» ацны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ианылеит (1948). Ашьҭахь иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», аизга «Ерцахә», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа маҷымкәа ианылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи реизгақәа ҭижьит. Авторс дрымоуп убас ароманқәа «Ахҟа», «Ашацәа ртәарҭа».
Иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь. 1968 ш. қырҭшәала иҭыжьын иажәеинраалақәа реизга «Амахә шкәакәа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭи аӡаӡеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәа. 1965.
*Ашацкыра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Аԥслымӡ шаха. Аҟәа, 1975.
*Адәҳәыԥш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥра шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Аеҵәа ашьҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа. Аҟәа, 1982.
*Ахәыҷра аҵла. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Уаҵәтәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ашара ашьҭыбжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1996.
*Ахҟа. Ароман. Ҩ-шәҟәыкны. Аҟәа, 2003.
*Аххьаа рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. (2001-2005). Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга: Х-томкны. Аҟәа, 2008-2009.
*Амзаҭәымҭа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 2011.
*Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 2013.
*Тур ихәаа ражәабжьқәа. Аҟәа, 2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Раздумья. Стихи. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926-927}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikaya-mushni-irodovich Микая Мушни Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-mushni-irod-i%D2%A7a Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Миқаиаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]][[Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]}}
osth45k5pcu374cdp20ku8vhek1v63j
171338
171208
2026-08-06T18:10:40Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171338
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа
|даҽа ахьӡ=Микая Мушни Иродович
|афото=Микая Мушни Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=23
}}
'''Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа''' ({{lang-ru|Микая Мушни Иродович}}; {{date|22|2|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|23|5|2018}}) - аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга (1948) дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха ичымазара иахҟьаны иҵара аанижьуеит. 1952 ш. аԥырратә ҵараиурҭа даанахәоит, аамҭак азы аҳаирпланқәа рыла дԥыруан. Аԥсныҟа даныхынҳә (1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1962 шықәсазы. Абри ашықәс инаркны ажурнал «Алашара» аредакциа аҟны литературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, уи нахыс апоезиа аҟәша деиҳабын.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьыжь» А. Н. Џьонуа иаԥхьажәа «Мҩамш» ацны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ианылеит (1948). Ашьҭахь иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», аизга «Ерцахә», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа маҷымкәа ианылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи реизгақәа ҭижьит. Авторс дрымоуп убас ароманқәа «Ахҟа», «Ашацәа ртәарҭа».
Иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь. 1968 ш. қырҭшәала иҭыжьын иажәеинраалақәа реизга «Амахә шкәакәа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭи аӡаӡеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәа. 1965.
*Ашацкыра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Аԥслымӡ шаха. Аҟәа, 1975.
*Адәҳәыԥш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥра шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Аеҵәа ашьҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа. Аҟәа, 1982.
*Ахәыҷра аҵла. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Уаҵәтәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ашара ашьҭыбжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1996.
*Ахҟа. Ароман. Ҩ-шәҟәыкны. Аҟәа, 2003.
*Аххьаа рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. (2001-2005). Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга: Х-томкны. Аҟәа, 2008-2009.
*Амзаҭәымҭа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 2011.
*Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 2013.
*Тур ихәаа ражәабжьқәа. Аҟәа, 2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Раздумья. Стихи. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926-927}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikaya-mushni-irodovich Микая Мушни Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-mushni-irod-i%D2%A7a Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Миқаиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
jicu38rx46qqzb7mrdzl9vbge1z1za6
171478
171338
2026-08-06T18:42:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171478
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа
|даҽа ахьӡ=Мушни Иродович Микая
|афото=Микая Мушни Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=23
}}
'''Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа''' ({{lang-ru|Мушни Иродович Микая}}; {{date|22|2|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|23|5|2018}}) - аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга (1948) дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха ичымазара иахҟьаны иҵара аанижьуеит. 1952 ш. аԥырратә ҵараиурҭа даанахәоит, аамҭак азы аҳаирпланқәа рыла дԥыруан. Аԥсныҟа даныхынҳә (1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1962 шықәсазы. Абри ашықәс инаркны ажурнал «Алашара» аредакциа аҟны литературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, уи нахыс апоезиа аҟәша деиҳабын.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьыжь» А. Н. Џьонуа иаԥхьажәа «Мҩамш» ацны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ианылеит (1948). Ашьҭахь иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», аизга «Ерцахә», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа маҷымкәа ианылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи реизгақәа ҭижьит. Авторс дрымоуп убас ароманқәа «Ахҟа», «Ашацәа ртәарҭа».
Иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь. 1968 ш. қырҭшәала иҭыжьын иажәеинраалақәа реизга «Амахә шкәакәа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭи аӡаӡеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәа. 1965.
*Ашацкыра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Аԥслымӡ шаха. Аҟәа, 1975.
*Адәҳәыԥш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥра шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Аеҵәа ашьҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа. Аҟәа, 1982.
*Ахәыҷра аҵла. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Уаҵәтәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ашара ашьҭыбжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1996.
*Ахҟа. Ароман. Ҩ-шәҟәыкны. Аҟәа, 2003.
*Аххьаа рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. (2001-2005). Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга: Х-томкны. Аҟәа, 2008-2009.
*Амзаҭәымҭа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 2011.
*Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 2013.
*Тур ихәаа ражәабжьқәа. Аҟәа, 2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Раздумья. Стихи. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926-927}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikaya-mushni-irodovich Микая Мушни Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-mushni-irod-i%D2%A7a Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Миқаиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
g961tbwm1i7x1bgr0rd9wy2f4p6ez5g
171632
171478
2026-08-06T20:22:20Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171632
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа
|даҽа ахьӡ=Мушни Иродович Микая
|афото=Микая Мушни Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа
|аира арыцхә={{date|22|2|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=23
}}
'''Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа''' ({{lang-ru|Мушни Иродович Микая}}; {{date|22|2|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|23|5|2018}}) - аԥсуа поет, апрозаик. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратәи ашкол даналга (1948) дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа, аха ичымазара иахҟьаны иҵара аанижьуеит. 1952 ш. аԥырратә ҵараиурҭа даанахәоит, аамҭак азы аҳаирпланқәа рыла дԥыруан. Аԥсныҟа даныхынҳә (1957), А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1962 шықәсазы. Абри ашықәс инаркны ажурнал «Алашара» аредакциа аҟны литературатә усзуҩыс дрыдыркылоит, уи нахыс апоезиа аҟәша деиҳабын.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьыжь» А. Н. Џьонуа иаԥхьажәа «Мҩамш» ацны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» ианылеит (1948). Ашьҭахь иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «[[Аҟәа]] – Сухум», аизга «Ерцахә», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа маҷымкәа ианылеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи реизгақәа ҭижьит. Авторс дрымоуп убас ароманқәа «Ахҟа», «Ашацәа ртәарҭа».
Иажәеинраалақәа еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь. 1968 ш. қырҭшәала иҭыжьын иажәеинраалақәа реизга «Амахә шкәакәа».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашәҭи аӡаӡеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1962.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәа. 1965.
*Ашацкыра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Аԥслымӡ шаха. Аҟәа, 1975.
*Адәҳәыԥш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥра шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Аеҵәа ашьҭа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа, абалладақәа, апоемақәа. Аҟәа, 1982.
*Ахәыҷра аҵла. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 1985.
*Уаҵәтәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ашара ашьҭыбжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Апоемақәа. Алегендақәа. Аҟәа, 1996.
*Ахҟа. Ароман. Ҩ-шәҟәыкны. Аҟәа, 2003.
*Аххьаа рахәыцқәа. Ажәеинраалақәа. (2001-2005). Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга: Х-томкны. Аҟәа, 2008-2009.
*Амзаҭәымҭа. Ажәеинраалақәеи абалладақәеи. Аҟәа, 2011.
*Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа, 2013.
*Тур ихәаа ражәабжьқәа. Аҟәа, 2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Раздумья. Стихи. Сухуми. 1984.
==Алитература==
*{{Аԥпа|926-927}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikaya-mushni-irodovich Микая Мушни Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-mushni-irod-i%D2%A7a Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Миқаиаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2018 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
luxdrlxxvazfhaadre27n64bs1a93lt
Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа
0
24993
171190
170311
2026-08-06T17:57:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171190
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Николай Тарасович
|афото=Квициния Николай Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|3|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|11|2020}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Николай Тарасович}}; {{date|13|3|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|23|11|2020}} ) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ. СССР-и (1979), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭара, нас – Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школқәа рҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭеи (1959) А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә инстиути (1964), А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институти дрылгеит. 1960 ш. инаркны аус иуан Аԥсуа радио адикторс. 1984 ш. нахыс – 2004 ш. рзынӡа – ажурнал «Алашара» аредактор хадас, 2004 ш. инаркны 2010 ш. рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1955 ш. инаркны. Ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа «Ерцаху», «…Памятник нам сыновей не заменит…», «Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа, Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа - Сухум, 1995), Нхыҵкавказтәи ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа реизга «Война длиною в жизнь» (М.., 2007) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Иҭижьит 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи, афоризмқәеи еидызкыло ашәҟәқәа.
Н. Кәыҵниа дырдыруан иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аерман уҳәа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы рырҿиамҭақәа. Урҭ иреиуоуп: А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, А. А. Блок, К. М. Симонов, Е. А. Евтушенко, Р. И. Рождественски, А. А. Вознесенски, Ҟ. Ш. Кулиев, Е. Межалаитис, Р. Г. Гамзатов уҳәа ражәеинраалақәа. Хазы шәҟәны иҭижьхьеит Г. Табиӡе иажәеинраалақәа реизга, Ч. Амиреџьиби ироман «Даҭа Ҭуҭашхьиа», Л. Н. Толстои иповест «Иван Илиа-иԥа иԥсра», И. С. Тургенев иповестқәа реизга «Раԥхьатәи абзиабара», И. Бунин иповестқәеи иажәабжьқәеи, Г. Маркес иповест «Ирылаҳәаз ауаҩшьра аҭоурых ахроника», Д. Гурамишвили – «Давиҭиани» аҟнытә ахқәа, Ф. Шиллер, У. Шекспир ртрагедиақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сара сҽыжәлоит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Сиеҵәахә кыднаҵ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аҿаҩақәа рҿыхара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Арҭ ашықәсқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Акырцх ашьҭахь. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1970.
*Сықәуп сара адгьыл. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Ажәҩан саркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Иахьагьы, уаҵәгьы, уаҵәашьҭахьгьы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аҿа анҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Аҿыхара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1978.
*Аныҳәа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1979.
*Егры инаркны Ԥсоунӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аӡиас. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1983.
*Наунагӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Агәырԥса. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аҿахәы. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәеи агәҭахәыцрақәеи. Аҟәа, 1999.
*Аԥшатлакә. Ароман. Аҟәа, 2000.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2003.
*Аҩымҭақәа реизга. Жәа-томкны. Актәи атом.Ашьа ицаша. Ароман. Аҟәа, 2003.
*Аҩбатәи атом.Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 2005.
*Ахԥатәи атом. Ароманқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2006.
*Аԥшьбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2007.
*Ахәбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2007.
*Афбатәи атом.Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2007.
*Абыжьбатәи атом.Аҿҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. 2009.
*Аабатәи атом.Аҵх алԥха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2009.
*Ажәбатәи атом.Икнырхыз асаркьал. Ажәеинраалақәа. (2005 – 2006). Аҟәа, 2010.
*Ажәабатәи атом.Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҟәа, 2011. Ацҳа кнаҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: В ожидании чуда. Стихи. М., 1974.
*Праздник. Повести и рассказы. – М., 1988.
==Иеиҭагақәа==
*Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-nikolaj-tarasovich Квициния Николай Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-nik%D3%99ala-%D2%ADarash-i%D2%A7a Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа] {{ab icon}}
*[https://abaza.tv/news/index.php?ID=8588 Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Кәыҵниаа]][[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]}}
21hvnhjhl5wzn0u78annfyru0lc9zqq
171322
171190
2026-08-06T18:10:09Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171322
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Николай Тарасович
|афото=Квициния Николай Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|3|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|11|2020}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Николай Тарасович}}; {{date|13|3|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|23|11|2020}} ) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ. СССР-и (1979), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭара, нас – Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школқәа рҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭеи (1959) А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә инстиути (1964), А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институти дрылгеит. 1960 ш. инаркны аус иуан Аԥсуа радио адикторс. 1984 ш. нахыс – 2004 ш. рзынӡа – ажурнал «Алашара» аредактор хадас, 2004 ш. инаркны 2010 ш. рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1955 ш. инаркны. Ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа «Ерцаху», «…Памятник нам сыновей не заменит…», «Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа, Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа - Сухум, 1995), Нхыҵкавказтәи ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа реизга «Война длиною в жизнь» (М.., 2007) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Иҭижьит 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи, афоризмқәеи еидызкыло ашәҟәқәа.
Н. Кәыҵниа дырдыруан иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аерман уҳәа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы рырҿиамҭақәа. Урҭ иреиуоуп: А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, А. А. Блок, К. М. Симонов, Е. А. Евтушенко, Р. И. Рождественски, А. А. Вознесенски, Ҟ. Ш. Кулиев, Е. Межалаитис, Р. Г. Гамзатов уҳәа ражәеинраалақәа. Хазы шәҟәны иҭижьхьеит Г. Табиӡе иажәеинраалақәа реизга, Ч. Амиреџьиби ироман «Даҭа Ҭуҭашхьиа», Л. Н. Толстои иповест «Иван Илиа-иԥа иԥсра», И. С. Тургенев иповестқәа реизга «Раԥхьатәи абзиабара», И. Бунин иповестқәеи иажәабжьқәеи, Г. Маркес иповест «Ирылаҳәаз ауаҩшьра аҭоурых ахроника», Д. Гурамишвили – «Давиҭиани» аҟнытә ахқәа, Ф. Шиллер, У. Шекспир ртрагедиақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сара сҽыжәлоит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Сиеҵәахә кыднаҵ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аҿаҩақәа рҿыхара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Арҭ ашықәсқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Акырцх ашьҭахь. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1970.
*Сықәуп сара адгьыл. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Ажәҩан саркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Иахьагьы, уаҵәгьы, уаҵәашьҭахьгьы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аҿа анҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Аҿыхара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1978.
*Аныҳәа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1979.
*Егры инаркны Ԥсоунӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аӡиас. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1983.
*Наунагӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Агәырԥса. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аҿахәы. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәеи агәҭахәыцрақәеи. Аҟәа, 1999.
*Аԥшатлакә. Ароман. Аҟәа, 2000.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2003.
*Аҩымҭақәа реизга. Жәа-томкны. Актәи атом.Ашьа ицаша. Ароман. Аҟәа, 2003.
*Аҩбатәи атом.Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 2005.
*Ахԥатәи атом. Ароманқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2006.
*Аԥшьбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2007.
*Ахәбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2007.
*Афбатәи атом.Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2007.
*Абыжьбатәи атом.Аҿҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. 2009.
*Аабатәи атом.Аҵх алԥха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2009.
*Ажәбатәи атом.Икнырхыз асаркьал. Ажәеинраалақәа. (2005 – 2006). Аҟәа, 2010.
*Ажәабатәи атом.Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҟәа, 2011. Ацҳа кнаҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: В ожидании чуда. Стихи. М., 1974.
*Праздник. Повести и рассказы. – М., 1988.
==Иеиҭагақәа==
*Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-nikolaj-tarasovich Квициния Николай Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-nik%D3%99ala-%D2%ADarash-i%D2%A7a Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа] {{ab icon}}
*[https://abaza.tv/news/index.php?ID=8588 Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
4c35poc4013i3t3rtsrysunjsqf46jd
171459
171322
2026-08-06T18:41:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171459
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Николай Тарасович Квициния
|афото=Квициния Николай Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|13|3|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|11|2020}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Николай Тарасович Квициния}}; {{date|13|3|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|23|11|2020}} ) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ. СССР-и (1979), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭара, нас – Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школқәа рҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭеи (1959) А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә инстиути (1964), А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институти дрылгеит. 1960 ш. инаркны аус иуан Аԥсуа радио адикторс. 1984 ш. нахыс – 2004 ш. рзынӡа – ажурнал «Алашара» аредактор хадас, 2004 ш. инаркны 2010 ш. рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1955 ш. инаркны. Ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа «Ерцаху», «…Памятник нам сыновей не заменит…», «Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа, Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа - Сухум, 1995), Нхыҵкавказтәи ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа реизга «Война длиною в жизнь» (М.., 2007) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Иҭижьит 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи, афоризмқәеи еидызкыло ашәҟәқәа.
Н. Кәыҵниа дырдыруан иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аерман уҳәа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы рырҿиамҭақәа. Урҭ иреиуоуп: А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, А. А. Блок, К. М. Симонов, Е. А. Евтушенко, Р. И. Рождественски, А. А. Вознесенски, Ҟ. Ш. Кулиев, Е. Межалаитис, Р. Г. Гамзатов уҳәа ражәеинраалақәа. Хазы шәҟәны иҭижьхьеит Г. Табиӡе иажәеинраалақәа реизга, Ч. Амиреџьиби ироман «Даҭа Ҭуҭашхьиа», Л. Н. Толстои иповест «Иван Илиа-иԥа иԥсра», И. С. Тургенев иповестқәа реизга «Раԥхьатәи абзиабара», И. Бунин иповестқәеи иажәабжьқәеи, Г. Маркес иповест «Ирылаҳәаз ауаҩшьра аҭоурых ахроника», Д. Гурамишвили – «Давиҭиани» аҟнытә ахқәа, Ф. Шиллер, У. Шекспир ртрагедиақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сара сҽыжәлоит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Сиеҵәахә кыднаҵ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аҿаҩақәа рҿыхара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Арҭ ашықәсқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Акырцх ашьҭахь. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1970.
*Сықәуп сара адгьыл. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Ажәҩан саркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Иахьагьы, уаҵәгьы, уаҵәашьҭахьгьы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аҿа анҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Аҿыхара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1978.
*Аныҳәа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1979.
*Егры инаркны Ԥсоунӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аӡиас. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1983.
*Наунагӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Агәырԥса. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аҿахәы. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәеи агәҭахәыцрақәеи. Аҟәа, 1999.
*Аԥшатлакә. Ароман. Аҟәа, 2000.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2003.
*Аҩымҭақәа реизга. Жәа-томкны. Актәи атом.Ашьа ицаша. Ароман. Аҟәа, 2003.
*Аҩбатәи атом.Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 2005.
*Ахԥатәи атом. Ароманқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2006.
*Аԥшьбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2007.
*Ахәбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2007.
*Афбатәи атом.Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2007.
*Абыжьбатәи атом.Аҿҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. 2009.
*Аабатәи атом.Аҵх алԥха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2009.
*Ажәбатәи атом.Икнырхыз асаркьал. Ажәеинраалақәа. (2005 – 2006). Аҟәа, 2010.
*Ажәабатәи атом.Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҟәа, 2011. Ацҳа кнаҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: В ожидании чуда. Стихи. М., 1974.
*Праздник. Повести и рассказы. – М., 1988.
==Иеиҭагақәа==
*Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-nikolaj-tarasovich Квициния Николай Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-nik%D3%99ala-%D2%ADarash-i%D2%A7a Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа] {{ab icon}}
*[https://abaza.tv/news/index.php?ID=8588 Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
khqjs9csio8yiza6ng41hx9qxnx2dpt
171619
171459
2026-08-06T20:21:54Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171619
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Николай Тарасович Квициния
|афото=Квициния Николай Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|13|3|1938}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|23|11|2020}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Никәала Ҭарашь-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Николай Тарасович Квициния}}; {{date|13|3|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|23|11|2020}} ) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ. СССР-и (1979), Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҭара, нас – Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школқәа рҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭеи (1959) А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә инстиути (1964), А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институти дрылгеит. 1960 ш. инаркны аус иуан Аԥсуа радио адикторс. 1984 ш. нахыс – 2004 ш. рзынӡа – ажурнал «Алашара» аредактор хадас, 2004 ш. инаркны 2010 ш. рзынӡа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1955 ш. инаркны. Ирҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Республика Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]); аизгақәа «Ерцаху», «…Памятник нам сыновей не заменит…», «Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994), «Ахаҵарашәа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа, Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа - Сухум, 1995), Нхыҵкавказтәи ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа реизга «Война длиною в жизнь» (М.., 2007) уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа – Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009).
Иҭижьит 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи, афоризмқәеи еидызкыло ашәҟәқәа.
Н. Кәыҵниа дырдыруан иара убас еиҭагаҩны. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аерман уҳәа ашәҟәыҩҩцәа аӡәырҩы рырҿиамҭақәа. Урҭ иреиуоуп: А. С. Пушкин, Н. А. Некрасов, А. А. Блок, К. М. Симонов, Е. А. Евтушенко, Р. И. Рождественски, А. А. Вознесенски, Ҟ. Ш. Кулиев, Е. Межалаитис, Р. Г. Гамзатов уҳәа ражәеинраалақәа. Хазы шәҟәны иҭижьхьеит Г. Табиӡе иажәеинраалақәа реизга, Ч. Амиреџьиби ироман «Даҭа Ҭуҭашхьиа», Л. Н. Толстои иповест «Иван Илиа-иԥа иԥсра», И. С. Тургенев иповестқәа реизга «Раԥхьатәи абзиабара», И. Бунин иповестқәеи иажәабжьқәеи, Г. Маркес иповест «Ирылаҳәаз ауаҩшьра аҭоурых ахроника», Д. Гурамишвили – «Давиҭиани» аҟнытә ахқәа, Ф. Шиллер, У. Шекспир ртрагедиақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сара сҽыжәлоит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1964.
*Сиеҵәахә кыднаҵ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Аҿаҩақәа рҿыхара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Арҭ ашықәсқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Акырцх ашьҭахь. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1970.
*Сықәуп сара адгьыл. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Ажәҩан саркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Иахьагьы, уаҵәгьы, уаҵәашьҭахьгьы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аҿа анҩеиуа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1976.
*Аҿыхара. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1978.
*Аныҳәа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1979.
*Егры инаркны Ԥсоунӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аӡиас. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1983.
*Наунагӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Агәырԥса. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Аҿахәы. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1988.
*Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәеи агәҭахәыцрақәеи. Аҟәа, 1999.
*Аԥшатлакә. Ароман. Аҟәа, 2000.
*Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2003.
*Аҩымҭақәа реизга. Жәа-томкны. Актәи атом.Ашьа ицаша. Ароман. Аҟәа, 2003.
*Аҩбатәи атом.Алашә иблақәа аныхты. Ароман. Аҟәа, 2005.
*Ахԥатәи атом. Ароманқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2006.
*Аԥшьбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Аҟәа, 2007.
*Ахәбатәи атом.Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2007.
*Афбатәи атом.Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2007.
*Абыжьбатәи атом.Аҿҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. 2009.
*Аабатәи атом.Аҵх алԥха. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2009.
*Ажәбатәи атом.Икнырхыз асаркьал. Ажәеинраалақәа. (2005 – 2006). Аҟәа, 2010.
*Ажәабатәи атом.Арагәаԥшь. Афоризмқәа. Аҟәа, 2011. Ацҳа кнаҳа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: В ожидании чуда. Стихи. М., 1974.
*Праздник. Повести и рассказы. – М., 1988.
==Иеиҭагақәа==
*Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, [[1984]] шықәса.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-nikolaj-tarasovich Квициния Николай Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-nik%D3%99ala-%D2%ADarash-i%D2%A7a Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа] {{ab icon}}
*[https://abaza.tv/news/index.php?ID=8588 Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәыҵниаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
ay1czuocwnz2jnxlt8s18zdaej3ewxf
Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа
0
24994
171240
170339
2026-08-06T17:59:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171240
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Таркил Сарион Хигович
|афото=Таркил Сарион Хигович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|10|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Дәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|2005}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа''' ({{lang-ru|Таркил Сарион Хигович}}; {{date|15|10|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Дәырԥшь ақыҭа – {{date|26|5|2005}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1944 ш. дҭалеит Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол, аха рацәак мырҵыкәа аԥсуа школқәа ақырҭуа бызшәа ашҟа ииаргеит. Иҩызцәа гәыԥҩыки иареи рҵара иацырҵеит Гәдоуҭатәи абжьаратәи аурыс школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1961), иара убас аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (латәарадатәи аҟәша) аҟны, иреиҳау аҵараиурҭа дагьалгеит, 1972 шықәсазы.
1961 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Дәырԥшьтәи ашкол хәылԥазтәи аҟәша аҟны. 1967 ш. нахыс усура диасуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь корреспондентс, ашьҭахь – еиҭагаҩыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1979 ш. инаркны ажурнал «Аԥсны аҟазара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1985 ш. диасуеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1989 ш. ажурнал «Амцабз» аредактор хадас дарҭоит. 2004 ш. акәзар, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс далырхуеит.
С. Ҭаркьыл иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны 1955 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009); аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (Аҟәа – Сухум, 1995).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигеит А. Ахматова, В. Хлебникова, К. Бальмонт, Н. Клиуев уҳәа ражәеинраалақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ақыҭантә саауеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ицеит апҟақәа хыланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Аиԥылара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Иахьатәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Агәаартра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ацәыкәбарқәа рашәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Азҳара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ажәаҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. 2002.
*Ахҭыс шанақәа. Ахәыҷқәа рзы ашәҟәы. Аҟәа, 2004.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|927-928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarkil-sarion-xigovich Таркил Сарион Хигович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarkyil-sarion-xyig%D3%99-i%D2%A7a Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Ҭаркьылаа]]}}
rxhtle9gkdjdk9wr6ebukc1fflh0g4n
171369
171240
2026-08-06T18:11:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171369
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Таркил Сарион Хигович
|афото=Таркил Сарион Хигович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|10|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Дәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|2005}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа''' ({{lang-ru|Таркил Сарион Хигович}}; {{date|15|10|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Дәырԥшь ақыҭа – {{date|26|5|2005}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1944 ш. дҭалеит Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол, аха рацәак мырҵыкәа аԥсуа школқәа ақырҭуа бызшәа ашҟа ииаргеит. Иҩызцәа гәыԥҩыки иареи рҵара иацырҵеит Гәдоуҭатәи абжьаратәи аурыс школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1961), иара убас аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (латәарадатәи аҟәша) аҟны, иреиҳау аҵараиурҭа дагьалгеит, 1972 шықәсазы.
1961 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Дәырԥшьтәи ашкол хәылԥазтәи аҟәша аҟны. 1967 ш. нахыс усура диасуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь корреспондентс, ашьҭахь – еиҭагаҩыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1979 ш. инаркны ажурнал «Аԥсны аҟазара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1985 ш. диасуеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1989 ш. ажурнал «Амцабз» аредактор хадас дарҭоит. 2004 ш. акәзар, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс далырхуеит.
С. Ҭаркьыл иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны 1955 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009); аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (Аҟәа – Сухум, 1995).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигеит А. Ахматова, В. Хлебникова, К. Бальмонт, Н. Клиуев уҳәа ражәеинраалақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ақыҭантә саауеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ицеит апҟақәа хыланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Аиԥылара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Иахьатәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Агәаартра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ацәыкәбарқәа рашәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Азҳара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ажәаҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. 2002.
*Ахҭыс шанақәа. Ахәыҷқәа рзы ашәҟәы. Аҟәа, 2004.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|927-928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarkil-sarion-xigovich Таркил Сарион Хигович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarkyil-sarion-xyig%D3%99-i%D2%A7a Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҭаркьылаа]]
q3p5gk6or2939g9zjb9e0v6jfqlnxhp
171510
171369
2026-08-06T18:43:34Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171510
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл
|даҽа ахьӡ=Сарион Хигович Таркил
|афото=Таркил Сарион Хигович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл
|аира арыцхә={{date|15|10|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Дәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|2005}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл''' ({{lang-ru|Сарион Хигович Таркил}}; {{date|15|10|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Дәырԥшь ақыҭа – {{date|26|5|2005}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1944 ш. дҭалеит Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол, аха рацәак мырҵыкәа аԥсуа школқәа ақырҭуа бызшәа ашҟа ииаргеит. Иҩызцәа гәыԥҩыки иареи рҵара иацырҵеит Гәдоуҭатәи абжьаратәи аурыс школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1961), иара убас аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (латәарадатәи аҟәша) аҟны, иреиҳау аҵараиурҭа дагьалгеит, 1972 шықәсазы.
1961 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Дәырԥшьтәи ашкол хәылԥазтәи аҟәша аҟны. 1967 ш. нахыс усура диасуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь корреспондентс, ашьҭахь – еиҭагаҩыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1979 ш. инаркны ажурнал «Аԥсны аҟазара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1985 ш. диасуеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1989 ш. ажурнал «Амцабз» аредактор хадас дарҭоит. 2004 ш. акәзар, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс далырхуеит.
С. Ҭаркьыл иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны 1955 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009); аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (Аҟәа – Сухум, 1995).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигеит А. Ахматова, В. Хлебникова, К. Бальмонт, Н. Клиуев уҳәа ражәеинраалақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ақыҭантә саауеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ицеит апҟақәа хыланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Аиԥылара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Иахьатәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Агәаартра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ацәыкәбарқәа рашәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Азҳара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ажәаҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. 2002.
*Ахҭыс шанақәа. Ахәыҷқәа рзы ашәҟәы. Аҟәа, 2004.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|927-928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarkil-sarion-xigovich Таркил Сарион Хигович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarkyil-sarion-xyig%D3%99-i%D2%A7a Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҭаркьылаа]]
5nv1wh1geyppirhwyke6tii2klaa46u
171653
171510
2026-08-06T20:23:04Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171653
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл
|даҽа ахьӡ=Сарион Хигович Таркил
|афото=Таркил Сарион Хигович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл
|аира арыцхә={{date|15|10|1936}}
|аира аҭыԥ=Дәырԥшь ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|5|2005}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл''' ({{lang-ru|Сарион Хигович Таркил}}; {{date|15|10|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Дәырԥшь ақыҭа – {{date|26|5|2005}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1944 ш. дҭалеит Дәырԥшьтәи абжьаратәи ашкол, аха рацәак мырҵыкәа аԥсуа школқәа ақырҭуа бызшәа ашҟа ииаргеит. Иҩызцәа гәыԥҩыки иареи рҵара иацырҵеит Гәдоуҭатәи абжьаратәи аурыс школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1961), иара убас аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт (латәарадатәи аҟәша) аҟны, иреиҳау аҵараиурҭа дагьалгеит, 1972 шықәсазы.
1961 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Дәырԥшьтәи ашкол хәылԥазтәи аҟәша аҟны. 1967 ш. нахыс усура диасуеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь корреспондентс, ашьҭахь – еиҭагаҩыс, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1979 ш. инаркны ажурнал «Аԥсны аҟазара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1985 ш. диасуеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс. 1989 ш. ажурнал «Амцабз» аредактор хадас дарҭоит. 2004 ш. акәзар, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс далырхуеит.
С. Ҭаркьыл иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны 1955 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советкая Абхазия», «Еҵәаџьаа» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009); аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (Аҟәа – Сухум, 1995).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигеит А. Ахматова, В. Хлебникова, К. Бальмонт, Н. Клиуев уҳәа ражәеинраалақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ақыҭантә саауеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ицеит апҟақәа хыланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Аиԥылара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1974.
*Иахьатәи амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Агәаартра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Ацәыкәбарқәа рашәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Азҳара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ажәаҳәара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. 2002.
*Ахҭыс шанақәа. Ахәыҷқәа рзы ашәҟәы. Аҟәа, 2004.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|927-928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/tarkil-sarion-xigovich Таркил Сарион Хигович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%ADarkyil-sarion-xyig%D3%99-i%D2%A7a Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2005 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ҭаркьылаа]]
4fzkssjc5po2sevpbf5qehmk45mp0i2
Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа
0
24995
171112
170345
2026-08-06T15:37:01Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171112
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чаниа Терентий Михайлович
|афото=Чаниа Терентий Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|аира арыцхә=10.02.1937
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=03.02.2021
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Ҷаниа Терент Михаил иԥа''' ({{lang-ru|Чаниа Терентий Михайлович}}; 10.02.1937, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 03. 02. 2021) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла (1971), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп (2012), ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшыз иаби иани игхеит; иаб 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаҿы дҭахеит.
Аҵара иҵон Ачаарқыҭ, Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол аҿы, нас иҵара хиркәшеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҿы (1955). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала (1960). Аинститут даналга, аус иуан Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат №1 аҟны рҵаҩыс- ааӡаҩыс. 1966 шықәсазы, аԥсуа радио аҿы аамҭа кьаҿлатәи иусура ашьҭахь, диасит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, раԥхьа – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс, нас – аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс. 1975 шықәсазы Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет ддәықәнаҵеит аҵаразы Москваҟа, КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ ахь. Аҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, 1987 шықәсанӡа аус иуан Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет агитациеи апропагандеи рыҟәшаҿы. 1987 шықәсазы диаган Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» ахь директорс.
1992-1993 шықәсқәа рзы Аԥсны Аџьынџьтәыла еибашьраан Т. Ҷаниа иуадақәа дырҳәит, ирблит инапылаҩырақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿ иҟан ипиеса «Актәи амш – адкылара амш», аусрысшәахь еиҭаганы акьыԥхь иазирхиаз ипоезиатә рҿиамҭақәеи ахәыҷқәа ирызкыз ажәеинраалақәеи. Аибашьра раԥхьатәи амчыбжьқәақәа раан уи ҭаацәала амацәаз иҭакыз [[Тҟәарчал]] днанагеит, нас – агәыҳалалратә реис ала Гәҭоуҭаҟа диасит. Уи араҟа ар ргазеҭ «За наше Отечество» редактор хадас дҟарҵеит. Аибашьра шеилгазҵәҟьа Аҟәаҟа дхынҳәит, ҩаԥхьа - аҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс. Ашьҭахь Аԥснытәи еидҵоу аҭыжьратә-полиграфиатә комбинат адиректор хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2007 шықәса рзы уи далхын Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд адиректорс. 2010 шықәса апрель 6 инаркны 2011 шықәса апрель 15 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол аҿы аҵара аниҵоз. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт данҭаз редакторс даман анапылаҩыратә журнал «Арҩаш». Раԥхьаӡа акәны Т. Ҷаниа иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашар» аҟны 1955 шықәсазы. Уи иҩымҭақәа рнылеит иара убас ажурналқәа «Амцабз», «Молодаиа гвардиа» (М., 1971); агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Пионерская правда» ([[Москва]]), «Общеписательская Литературнаия газета» (Москва); аизгақәа «Памятник нам сыновей не заменит» (1994), «Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа ([[Аҟәа]] – Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001); аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009) аҟны уҳәа убас егьырҭгьы.
Уи авторс дрымоуп 20 иреиҳаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа еидызкыло ашәҟәқәа.
Акыр иажәеинраалақәа ашәақәа рылхуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сылашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ашымҳа амҵан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Иҭынчым амшқәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Асовет ԥсҭазаашьа (Апублицистикатә усумҭа). Аҟәа, 1979.
*Ааԥынтәи ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аԥсуа баллада. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Бара быда. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Ииасуа аԥхын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәеи аромани. Аҟәа.
*1989.
*Аҷнышқәа амшын ихыҵуеит. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1997.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2000.
*Ҭагалантәи ашәа. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2003.
*Ақәыԥшра агьама. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи, Аҟәа, 2005.
*Иҩымҭақәа реизга. 1-3 атомқәа. Аҟәа, 2007, 2008, 2009.
*Уԥры, сара сашәа! Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ҳазшаз илԥха. Ажәеинраалақәеи алибреттои. Аҟәа, 2015.
*Иалкаау. 1-2 атомқәа. Аҟәа, 2017, 2018.
*аурысшәахь еиҭаганы: Аԥсуа баллада. Аповесҭқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1985.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, ароман. Аҟәа, 2011. Ақырҭшәахь еиҭаганы: Шьемодгомис ца. Қарҭ, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chania-terentij-mixajlovich Чаниа Терентий Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7ania-terent-mixail-i%D2%A7a Ҷаниа Терент Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ҷаниаа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз]]}}
2glelnakcouljhnsmjysnynt8bcd3ce
171247
171112
2026-08-06T17:59:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171247
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чаниа Терентий Михайлович
|афото=Чаниа Терентий Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|2|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|2|2021}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Ҷаниа Терент Михаил иԥа''' ({{lang-ru|Чаниа Терентий Михайлович}}; {{date|10|2|1937}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|2|2021}}) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла (1971), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп (2012), ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшыз иаби иани игхеит; иаб 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаҿы дҭахеит.
Аҵара иҵон Ачаарқыҭ, Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол аҿы, нас иҵара хиркәшеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҿы (1955). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала (1960). Аинститут даналга, аус иуан Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат №1 аҟны рҵаҩыс- ааӡаҩыс. 1966 шықәсазы, аԥсуа радио аҿы аамҭа кьаҿлатәи иусура ашьҭахь, диасит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, раԥхьа – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс, нас – аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс. 1975 шықәсазы Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет ддәықәнаҵеит аҵаразы Москваҟа, КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ ахь. Аҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, 1987 шықәсанӡа аус иуан Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет агитациеи апропагандеи рыҟәшаҿы. 1987 шықәсазы диаган Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» ахь директорс.
1992-1993 шықәсқәа рзы Аԥсны Аџьынџьтәыла еибашьраан Т. Ҷаниа иуадақәа дырҳәит, ирблит инапылаҩырақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿ иҟан ипиеса «Актәи амш – адкылара амш», аусрысшәахь еиҭаганы акьыԥхь иазирхиаз ипоезиатә рҿиамҭақәеи ахәыҷқәа ирызкыз ажәеинраалақәеи. Аибашьра раԥхьатәи амчыбжьқәақәа раан уи ҭаацәала амацәаз иҭакыз [[Тҟәарчал]] днанагеит, нас – агәыҳалалратә реис ала Гәҭоуҭаҟа диасит. Уи араҟа ар ргазеҭ «За наше Отечество» редактор хадас дҟарҵеит. Аибашьра шеилгазҵәҟьа Аҟәаҟа дхынҳәит, ҩаԥхьа - аҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс. Ашьҭахь Аԥснытәи еидҵоу аҭыжьратә-полиграфиатә комбинат адиректор хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2007 шықәса рзы уи далхын Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд адиректорс. 2010 шықәса апрель 6 инаркны 2011 шықәса апрель 15 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол аҿы аҵара аниҵоз. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт данҭаз редакторс даман анапылаҩыратә журнал «Арҩаш». Раԥхьаӡа акәны Т. Ҷаниа иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашар» аҟны 1955 шықәсазы. Уи иҩымҭақәа рнылеит иара убас ажурналқәа «Амцабз», «Молодаиа гвардиа» (М., 1971); агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Пионерская правда» ([[Москва]]), «Общеписательская Литературнаия газета» (Москва); аизгақәа «Памятник нам сыновей не заменит» (1994), «Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа ([[Аҟәа]] – Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001); аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009) аҟны уҳәа убас егьырҭгьы.
Уи авторс дрымоуп 20 иреиҳаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа еидызкыло ашәҟәқәа.
Акыр иажәеинраалақәа ашәақәа рылхуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сылашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ашымҳа амҵан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Иҭынчым амшқәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Асовет ԥсҭазаашьа (Апублицистикатә усумҭа). Аҟәа, 1979.
*Ааԥынтәи ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аԥсуа баллада. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Бара быда. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Ииасуа аԥхын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәеи аромани. Аҟәа.
*1989.
*Аҷнышқәа амшын ихыҵуеит. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1997.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2000.
*Ҭагалантәи ашәа. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2003.
*Ақәыԥшра агьама. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи, Аҟәа, 2005.
*Иҩымҭақәа реизга. 1-3 атомқәа. Аҟәа, 2007, 2008, 2009.
*Уԥры, сара сашәа! Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ҳазшаз илԥха. Ажәеинраалақәеи алибреттои. Аҟәа, 2015.
*Иалкаау. 1-2 атомқәа. Аҟәа, 2017, 2018.
*аурысшәахь еиҭаганы: Аԥсуа баллада. Аповесҭқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1985.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, ароман. Аҟәа, 2011. Ақырҭшәахь еиҭаганы: Шьемодгомис ца. Қарҭ, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chania-terentij-mixajlovich Чаниа Терентий Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7ania-terent-mixail-i%D2%A7a Ҷаниа Терент Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ҷаниаа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз]]}}
5icyontcfu4ojlrz5ppq7g8tddl6cv3
171375
171247
2026-08-06T18:11:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171375
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чаниа Терентий Михайлович
|афото=Чаниа Терентий Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷаниа Терент Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|2|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|2|2021}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Ҷаниа Терент Михаил иԥа''' ({{lang-ru|Чаниа Терентий Михайлович}}; {{date|10|2|1937}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|2|2021}}) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла (1971), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп (2012), ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшыз иаби иани игхеит; иаб 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаҿы дҭахеит.
Аҵара иҵон Ачаарқыҭ, Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол аҿы, нас иҵара хиркәшеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҿы (1955). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала (1960). Аинститут даналга, аус иуан Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат №1 аҟны рҵаҩыс- ааӡаҩыс. 1966 шықәсазы, аԥсуа радио аҿы аамҭа кьаҿлатәи иусура ашьҭахь, диасит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, раԥхьа – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс, нас – аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс. 1975 шықәсазы Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет ддәықәнаҵеит аҵаразы Москваҟа, КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ ахь. Аҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, 1987 шықәсанӡа аус иуан Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет агитациеи апропагандеи рыҟәшаҿы. 1987 шықәсазы диаган Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» ахь директорс.
1992-1993 шықәсқәа рзы Аԥсны Аџьынџьтәыла еибашьраан Т. Ҷаниа иуадақәа дырҳәит, ирблит инапылаҩырақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿ иҟан ипиеса «Актәи амш – адкылара амш», аусрысшәахь еиҭаганы акьыԥхь иазирхиаз ипоезиатә рҿиамҭақәеи ахәыҷқәа ирызкыз ажәеинраалақәеи. Аибашьра раԥхьатәи амчыбжьқәақәа раан уи ҭаацәала амацәаз иҭакыз [[Тҟәарчал]] днанагеит, нас – агәыҳалалратә реис ала Гәҭоуҭаҟа диасит. Уи араҟа ар ргазеҭ «За наше Отечество» редактор хадас дҟарҵеит. Аибашьра шеилгазҵәҟьа Аҟәаҟа дхынҳәит, ҩаԥхьа - аҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс. Ашьҭахь Аԥснытәи еидҵоу аҭыжьратә-полиграфиатә комбинат адиректор хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2007 шықәса рзы уи далхын Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд адиректорс. 2010 шықәса апрель 6 инаркны 2011 шықәса апрель 15 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол аҿы аҵара аниҵоз. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт данҭаз редакторс даман анапылаҩыратә журнал «Арҩаш». Раԥхьаӡа акәны Т. Ҷаниа иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашар» аҟны 1955 шықәсазы. Уи иҩымҭақәа рнылеит иара убас ажурналқәа «Амцабз», «Молодаиа гвардиа» (М., 1971); агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Пионерская правда» ([[Москва]]), «Общеписательская Литературнаия газета» (Москва); аизгақәа «Памятник нам сыновей не заменит» (1994), «Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа ([[Аҟәа]] – Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001); аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009) аҟны уҳәа убас егьырҭгьы.
Уи авторс дрымоуп 20 иреиҳаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа еидызкыло ашәҟәқәа.
Акыр иажәеинраалақәа ашәақәа рылхуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сылашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ашымҳа амҵан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Иҭынчым амшқәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Асовет ԥсҭазаашьа (Апублицистикатә усумҭа). Аҟәа, 1979.
*Ааԥынтәи ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аԥсуа баллада. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Бара быда. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Ииасуа аԥхын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәеи аромани. Аҟәа.
*1989.
*Аҷнышқәа амшын ихыҵуеит. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1997.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2000.
*Ҭагалантәи ашәа. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2003.
*Ақәыԥшра агьама. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи, Аҟәа, 2005.
*Иҩымҭақәа реизга. 1-3 атомқәа. Аҟәа, 2007, 2008, 2009.
*Уԥры, сара сашәа! Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ҳазшаз илԥха. Ажәеинраалақәеи алибреттои. Аҟәа, 2015.
*Иалкаау. 1-2 атомқәа. Аҟәа, 2017, 2018.
*аурысшәахь еиҭаганы: Аԥсуа баллада. Аповесҭқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1985.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, ароман. Аҟәа, 2011. Ақырҭшәахь еиҭаганы: Шьемодгомис ца. Қарҭ, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chania-terentij-mixajlovich Чаниа Терентий Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7ania-terent-mixail-i%D2%A7a Ҷаниа Терент Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҷаниаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз]]
2htk7zcrkcyg48lml7kwg4jgecykz28
171518
171375
2026-08-06T18:43:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171518
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Терент Михаил-иԥа Ҷаниа
|даҽа ахьӡ=Терентий Михайлович Чаниа
|афото=Чаниа Терентий Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Терент Михаил-иԥа Ҷаниа
|аира арыцхә={{date|10|2|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|2|2021}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Терент Михаил иԥа Ҷаниа''' ({{lang-ru|Терентий Михайлович Чаниа}}; {{date|10|2|1937}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|2|2021}}) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла (1971), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп (2012), ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшыз иаби иани игхеит; иаб 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаҿы дҭахеит.
Аҵара иҵон Ачаарқыҭ, Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол аҿы, нас иҵара хиркәшеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҿы (1955). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала (1960). Аинститут даналга, аус иуан Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат №1 аҟны рҵаҩыс- ааӡаҩыс. 1966 шықәсазы, аԥсуа радио аҿы аамҭа кьаҿлатәи иусура ашьҭахь, диасит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, раԥхьа – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс, нас – аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс. 1975 шықәсазы Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет ддәықәнаҵеит аҵаразы Москваҟа, КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ ахь. Аҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, 1987 шықәсанӡа аус иуан Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет агитациеи апропагандеи рыҟәшаҿы. 1987 шықәсазы диаган Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» ахь директорс.
1992-1993 шықәсқәа рзы Аԥсны Аџьынџьтәыла еибашьраан Т. Ҷаниа иуадақәа дырҳәит, ирблит инапылаҩырақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿ иҟан ипиеса «Актәи амш – адкылара амш», аусрысшәахь еиҭаганы акьыԥхь иазирхиаз ипоезиатә рҿиамҭақәеи ахәыҷқәа ирызкыз ажәеинраалақәеи. Аибашьра раԥхьатәи амчыбжьқәақәа раан уи ҭаацәала амацәаз иҭакыз [[Тҟәарчал]] днанагеит, нас – агәыҳалалратә реис ала Гәҭоуҭаҟа диасит. Уи араҟа ар ргазеҭ «За наше Отечество» редактор хадас дҟарҵеит. Аибашьра шеилгазҵәҟьа Аҟәаҟа дхынҳәит, ҩаԥхьа - аҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс. Ашьҭахь Аԥснытәи еидҵоу аҭыжьратә-полиграфиатә комбинат адиректор хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2007 шықәса рзы уи далхын Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд адиректорс. 2010 шықәса апрель 6 инаркны 2011 шықәса апрель 15 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол аҿы аҵара аниҵоз. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт данҭаз редакторс даман анапылаҩыратә журнал «Арҩаш». Раԥхьаӡа акәны Т. Ҷаниа иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашар» аҟны 1955 шықәсазы. Уи иҩымҭақәа рнылеит иара убас ажурналқәа «Амцабз», «Молодаиа гвардиа» (М., 1971); агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Пионерская правда» ([[Москва]]), «Общеписательская Литературнаия газета» (Москва); аизгақәа «Памятник нам сыновей не заменит» (1994), «Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа ([[Аҟәа]] – Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001); аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009) аҟны уҳәа убас егьырҭгьы.
Уи авторс дрымоуп 20 иреиҳаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа еидызкыло ашәҟәқәа.
Акыр иажәеинраалақәа ашәақәа рылхуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сылашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ашымҳа амҵан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Иҭынчым амшқәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Асовет ԥсҭазаашьа (Апублицистикатә усумҭа). Аҟәа, 1979.
*Ааԥынтәи ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аԥсуа баллада. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Бара быда. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Ииасуа аԥхын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәеи аромани. Аҟәа.
*1989.
*Аҷнышқәа амшын ихыҵуеит. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1997.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2000.
*Ҭагалантәи ашәа. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2003.
*Ақәыԥшра агьама. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи, Аҟәа, 2005.
*Иҩымҭақәа реизга. 1-3 атомқәа. Аҟәа, 2007, 2008, 2009.
*Уԥры, сара сашәа! Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ҳазшаз илԥха. Ажәеинраалақәеи алибреттои. Аҟәа, 2015.
*Иалкаау. 1-2 атомқәа. Аҟәа, 2017, 2018.
*аурысшәахь еиҭаганы: Аԥсуа баллада. Аповесҭқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1985.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, ароман. Аҟәа, 2011. Ақырҭшәахь еиҭаганы: Шьемодгомис ца. Қарҭ, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chania-terentij-mixajlovich Чаниа Терентий Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7ania-terent-mixail-i%D2%A7a Ҷаниа Терент Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҷаниаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз]]
azweofr6d9evavr3fhv6pkn7vax452i
171658
171518
2026-08-06T20:23:14Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171658
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Терент Михаил-иԥа Ҷаниа
|даҽа ахьӡ=Терентий Михайлович Чаниа
|афото=Чаниа Терентий Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Терент Михаил-иԥа Ҷаниа
|аира арыцхә={{date|10|2|1937}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|3|2|2021}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Терент Михаил иԥа Ҷаниа''' ({{lang-ru|Терентий Михайлович Чаниа}}; {{date|10|2|1937}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|3|2|2021}}) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла (1971), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵоуп (2012), ианашьоуп "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшыз иаби иани игхеит; иаб 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаҿы дҭахеит.
Аҵара иҵон Ачаарқыҭ, Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол аҿы, нас иҵара хиркәшеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҿы (1955). Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала (1960). Аинститут даналга, аус иуан Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат №1 аҟны рҵаҩыс- ааӡаҩыс. 1966 шықәсазы, аԥсуа радио аҿы аамҭа кьаҿлатәи иусура ашьҭахь, диасит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, раԥхьа – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс, нас – аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс. 1975 шықәсазы Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет ддәықәнаҵеит аҵаразы Москваҟа, КПСС Ацентр Комитет аҟны иҟаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ ахь. Аҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, 1987 шықәсанӡа аус иуан Апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет агитациеи апропагандеи рыҟәшаҿы. 1987 шықәсазы диаган Аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» ахь директорс.
1992-1993 шықәсқәа рзы Аԥсны Аџьынџьтәыла еибашьраан Т. Ҷаниа иуадақәа дырҳәит, ирблит инапылаҩырақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿ иҟан ипиеса «Актәи амш – адкылара амш», аусрысшәахь еиҭаганы акьыԥхь иазирхиаз ипоезиатә рҿиамҭақәеи ахәыҷқәа ирызкыз ажәеинраалақәеи. Аибашьра раԥхьатәи амчыбжьқәақәа раан уи ҭаацәала амацәаз иҭакыз [[Тҟәарчал]] днанагеит, нас – агәыҳалалратә реис ала Гәҭоуҭаҟа диасит. Уи араҟа ар ргазеҭ «За наше Отечество» редактор хадас дҟарҵеит. Аибашьра шеилгазҵәҟьа Аҟәаҟа дхынҳәит, ҩаԥхьа - аҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс. Ашьҭахь Аԥснытәи еидҵоу аҭыжьратә-полиграфиатә комбинат адиректор хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2007 шықәса рзы уи далхын Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд адиректорс. 2010 шықәса апрель 6 инаркны 2011 шықәса апрель 15 рзынӡа – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс дыҟан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол аҿы аҵара аниҵоз. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт данҭаз редакторс даман анапылаҩыратә журнал «Арҩаш». Раԥхьаӡа акәны Т. Ҷаниа иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашар» аҟны 1955 шықәсазы. Уи иҩымҭақәа рнылеит иара убас ажурналқәа «Амцабз», «Молодаиа гвардиа» (М., 1971); агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Пионерская правда» ([[Москва]]), «Общеписательская Литературнаия газета» (Москва); аизгақәа «Памятник нам сыновей не заменит» (1994), «Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа ([[Аҟәа]] – Сухум, 1995); «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» аҩбатәи атом (Аҟәа-Москва, 2001); аиҭаҭыжьра – Аҟәа – Москва, 2009) аҟны уҳәа убас егьырҭгьы.
Уи авторс дрымоуп 20 иреиҳаны ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа еидызкыло ашәҟәқәа.
Акыр иажәеинраалақәа ашәақәа рылхуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сылашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1965.
*Ашымҳа амҵан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Ашлақәа рқәыԥшра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Иҭынчым амшқәа. Ажәабжьқәа ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1979.
*Асовет ԥсҭазаашьа (Апублицистикатә усумҭа). Аҟәа, 1979.
*Ааԥынтәи ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аԥсуа баллада. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Бара быда. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Ииасуа аԥхын. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1987.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәеи аромани. Аҟәа.
*1989.
*Аҷнышқәа амшын ихыҵуеит. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1991.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1997.
*Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 2000.
*Ҭагалантәи ашәа. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2003.
*Ақәыԥшра агьама. Ажәеинраалақәеи алаф ажәабжьқәеи, Аҟәа, 2005.
*Иҩымҭақәа реизга. 1-3 атомқәа. Аҟәа, 2007, 2008, 2009.
*Уԥры, сара сашәа! Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Ҳазшаз илԥха. Ажәеинраалақәеи алибреттои. Аҟәа, 2015.
*Иалкаау. 1-2 атомқәа. Аҟәа, 2017, 2018.
*аурысшәахь еиҭаганы: Аԥсуа баллада. Аповесҭқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1985.
*Шәышьханхыҵ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, ароман. Аҟәа, 2011. Ақырҭшәахь еиҭаганы: Шьемодгомис ца. Қарҭ, 1986.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chania-terentij-mixajlovich Чаниа Терентий Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7ania-terent-mixail-i%D2%A7a Ҷаниа Терент Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ҷаниаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 3 рзы иԥсыз]]
bndae0vgzwf7mhdjx22m7bclhlqn0a3
Амаршьан, Витали Џьота-иԥа
0
24996
171136
170276
2026-08-06T17:56:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171136
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Амаршьан Витали Џьота-иԥа
|даҽа ахьӡ=Амаршан Виталий Джотович
|афото=Амаршан Виталий Джотович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Амаршьан Витали Џьота-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|9|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|24|3|2020}}
|аусура=апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла
}}
'''Амаршьан Витали Џьота-иԥа''' ({{lang-ru|Амаршан Виталий Джотович}}; {{date|22|9|1941}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа — {{date|24|3|2020}}) – апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла. Аԥсны жәлар рпоет. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, егьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.
В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны, уи нахыс - ажурнал «Алашара» (№4) аҟны. Раԥхьатәи иажәабжьқәагьы кьыԥхьын «Алашара» адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал «Амцабз», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман «Том Соиер ихҭысқәа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972.
*Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986.
*Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994.
*Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999.
*Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980.
*Там где люди, там и я . Стихи. Сухуми, 1980.
*Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003.
*Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928-929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/amarshan-vitalij-dzhotovich Амаршан Виталий Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/amarshan-vitali-%D1%9Fota-i%D2%A7a Амаршьан Витали Џьота-иԥа] {{ab icon}}
*АШӘԤҲА, Сырма. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200326/1029746097/azhlari-literaturei-rzy-igy-isy-ikhit-Vitali-Amarshan-igalasharazy.html Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы], [[Спутник Аԥсны]], {{date|26|3|2020}}.
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Маршьанаа]][[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз]][[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]}}
tc2xdqwkm4h3ur4hbamt0o4mfii9kdz
171269
171136
2026-08-06T18:08:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171269
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Амаршьан Витали Џьота-иԥа
|даҽа ахьӡ=Амаршан Виталий Джотович
|афото=Амаршан Виталий Джотович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Амаршьан Витали Џьота-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|9|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|24|3|2020}}
|аусура=апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла
}}
'''Амаршьан Витали Џьота-иԥа''' ({{lang-ru|Амаршан Виталий Джотович}}; {{date|22|9|1941}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа — {{date|24|3|2020}}) – апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла. Аԥсны жәлар рпоет. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, егьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.
В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны, уи нахыс - ажурнал «Алашара» (№4) аҟны. Раԥхьатәи иажәабжьқәагьы кьыԥхьын «Алашара» адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал «Амцабз», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман «Том Соиер ихҭысқәа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972.
*Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986.
*Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994.
*Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999.
*Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980.
*Там где люди, там и я . Стихи. Сухуми, 1980.
*Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003.
*Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928-929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/amarshan-vitalij-dzhotovich Амаршан Виталий Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/amarshan-vitali-%D1%9Fota-i%D2%A7a Амаршьан Витали Џьота-иԥа] {{ab icon}}
*АШӘԤҲА, Сырма. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200326/1029746097/azhlari-literaturei-rzy-igy-isy-ikhit-Vitali-Amarshan-igalasharazy.html Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы], [[Спутник Аԥсны]], {{date|26|3|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Маршьанаа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
8vm0ljno4spxkfeuanze3sfusan95sd
171402
171269
2026-08-06T18:40:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171402
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Витали Џьота-иԥа Амаршьан
|даҽа ахьӡ=Виталий Джотович Амаршан
|афото=Амаршан Виталий Джотович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Витали Џьота-иԥа Амаршьан
|аира арыцхә={{date|22|9|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|24|3|2020}}
|аусура=апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла
}}
'''Витали Џьота-иԥа Амаршьан''' ({{lang-ru|Виталий Джотович Амаршан}}; {{date|22|9|1941}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа — {{date|24|3|2020}}) – апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла. Аԥсны жәлар рпоет. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, егьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.
В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны, уи нахыс - ажурнал «Алашара» (№4) аҟны. Раԥхьатәи иажәабжьқәагьы кьыԥхьын «Алашара» адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал «Амцабз», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман «Том Соиер ихҭысқәа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972.
*Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986.
*Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994.
*Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999.
*Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980.
*Там где люди, там и я . Стихи. Сухуми, 1980.
*Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003.
*Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928-929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/amarshan-vitalij-dzhotovich Амаршан Виталий Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/amarshan-vitali-%D1%9Fota-i%D2%A7a Амаршьан Витали Џьота-иԥа] {{ab icon}}
*АШӘԤҲА, Сырма. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200326/1029746097/azhlari-literaturei-rzy-igy-isy-ikhit-Vitali-Amarshan-igalasharazy.html Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы], [[Спутник Аԥсны]], {{date|26|3|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Маршьанаа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
qmgwnlgu9e1rdr8k45vjdurtnjat0ru
171575
171402
2026-08-06T20:20:27Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171575
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Витали Џьота-иԥа Амаршьан
|даҽа ахьӡ=Виталий Джотович Амаршан
|афото=Амаршан Виталий Джотович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Витали Џьота-иԥа Амаршьан
|аира арыцхә={{date|22|9|1941}}
|аира аҭыԥ=[[Џьгьарда]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|24|3|2020}}
|аусура=апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла
}}
'''Витали Џьота-иԥа Амаршьан''' ({{lang-ru|Виталий Джотович Амаршан}}; {{date|22|9|1941}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Џьгьарда]] ақыҭа — {{date|24|3|2020}}) – апоет, апрозаик, СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) алахәыла. Аԥсны жәлар рпоет. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, егьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.
В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны, уи нахыс - ажурнал «Алашара» (№4) аҟны. Раԥхьатәи иажәабжьқәагьы кьыԥхьын «Алашара» адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал «Амцабз», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Правда», «Известия», «Литературная газета», «Литературная Россия» уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡарарацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман «Том Соиер ихҭысқәа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966.
*Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972.
*Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974.
*Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975.
*Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981.
*Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983.
*Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986.
*Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994.
*Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999.
*Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980.
*Там где люди, там и я . Стихи. Сухуми, 1980.
*Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003.
*Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|928-929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/amarshan-vitalij-dzhotovich Амаршан Виталий Джотович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/amarshan-vitali-%D1%9Fota-i%D2%A7a Амаршьан Витали Џьота-иԥа] {{ab icon}}
*АШӘԤҲА, Сырма. [https://sputnik-abkhazia.info/analytics/20200326/1029746097/azhlari-literaturei-rzy-igy-isy-ikhit-Vitali-Amarshan-igalasharazy.html Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы], [[Спутник Аԥсны]], {{date|26|3|2020}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Маршьанаа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
7fge8l7bqdvw18fs40bgz6q4fejqsjf
Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа
0
24997
171097
170285
2026-08-06T15:36:25Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171097
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|аира арыцхә=28.02.1938
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә=24.10.2006
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа''' ({{lang-ru|Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович}}; 28.02.1938, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 24. 10.2006, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аҵнариаа]][[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]][[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]}}
h57i8ai5aymcnqzz7mop38i0f9g9zq9
171151
171097
2026-08-06T17:56:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171151
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|28|2|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|10|2006}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ}}
'''Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа''' ({{lang-ru|Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович}}; {{date|28|2|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|24|10|2006}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аҵнариаа]][[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]][[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]}}
4e3vl1wxlionnb2yy6ldykjlzx41x1i
171283
171151
2026-08-06T18:08:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171283
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|28|2|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|10|2006}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ}}
'''Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа''' ({{lang-ru|Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович}}; {{date|28|2|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|24|10|2006}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аҵнариаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
rj8zg72i917sf6c29lu5f76nkp4sls1
171417
171283
2026-08-06T18:40:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171417
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|аира арыцхә={{date|28|2|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|10|2006}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ}}
'''Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа''' ({{lang-ru|Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)}}; {{date|28|2|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|24|10|2006}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аҵнариаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
l4sjwn3qw445bvun8s8cayuv417vwh4
171559
171417
2026-08-06T20:04:07Z
Fraxinus.cs
8381
/* Азхьарԥшқәа */
171559
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|аира арыцхә={{date|28|2|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|10|2006}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ}}
'''Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа''' ({{lang-ru|Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)}}; {{date|28|2|1938}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|24|10|2006}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аҵнариаа]]
l2kglfjrba2au5op0mqmdzf02v1u7tk
171562
171559
2026-08-06T20:11:16Z
Fraxinus.cs
8381
171562
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)
|афото=Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа
|аира арыцхә={{date|28|2|1938}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аԥсра арыцхә={{date|24|10|2006}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ}}
'''Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа''' ({{lang-ru|Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа)}}; {{date|28|2|1938}} [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|24|10|2006}} [[Аҟәа]] ақалақь) — аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1993), апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа занашьоу. СССР-и Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (1973) – ашьҭахь Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи, астатиақәеи, аҭҵаамҭақәеи) урысшәалеи (астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи), идыруан ақырҭуа, анемец бызшәақәа.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам ашкол аҟны, ашьҭахь, 1953 ш. инаркны Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи анемец бызшәеи рыҟәша далгеит (1962). Дагьҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантура. 1963-1964 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан, ашьҭахь аспирантураҿы иҵара иациҵон, егьхиркәшоит 1967 шықәсазы. 1968 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Б. У. Шьынқәба ирҿиареи аԥсуа поезиаҿы асахьаркыратә хаҿсахьа аҿиареи» атемала. 1993 ш. Адунеитә литература аинститут аҿы ихьчоит адоктортә диссертациа (амонографиа аформа ала) «Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа; (Аметрика. Аритмика. Акомпозициа)».
1968 ш. инаркны аус иуан Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинстиут) афольклори алитературеи рыҟәша (ашьҭахь – алитература аҟәша) аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1972 ш. азынӡа), аусзуҩыс (1972-1976), аусзуҩы еиҳабыс (1977-1994), усзуҩы хадас (1994 ш. нахыс).
Илагала шьардоуп аԥсуа литератураҭҵаареи акритикеи реизырҳараҿы. Хыԥхьаӡарарацәала аҭҵаарадырратә статиақәеи, алитература-критикатә статиақәеи, амонографиақәеи дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы И. А. Коӷониа, Д. И. Гәлиа, Б. У. Шьынқәба, А. Н. Гогәуа уҳәа рырҿиамҭақәа ирызкқәоу. Иара убас ажәеинраалақәа реизгақәа.
В. Аҵнариа деицырдыруеит еиҭагаҩык иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит Софокл итрагедиа «Аҳ Едип», А. П. Чехов икомедиа «Ашымҳа баҳча», А. С. Пушкин, Ҳ. Ҳаине, И. В. Гиоте рырҿиамҭақәа, ақырҭуа жәлар рпоезиа аҟнытә уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ажәеинраалақәа реизгақәа: Алакә-џьашьахәы. Аҟәа, 1977.
*Амш бзиа. Аҟәа, 1982.
*Аҽнышьыбжьон. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1990.
*амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи: Б. Шьынқәба ирҿиара. (Алирика. Аепос. Апоетика). Қарҭ, 1970.
*Абырцкал. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1976.
*Шарԥы-еҵәа. (Иуа Коӷониа иԥсҭазаареи ирҿиареи). Аҟәа, 1979.
*Аԥсуа жәеинраалеиҿартәышьа: Аметрика. Аритмика. Акомпозициа. Аҟәа, 1987.
*Аамҭеи арҿиамҭеи. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Алирикатә аамҭақәа. Алирикатә рҿиамҭақәа реиҿартәышьа иазкны. Аҟәа, 1991.
*Автоинтервиу (ҳаамҭазтәи адоуҳатә ҭагылазаашьазы афилолог игәҭахәыцрақәа). Аҟәа 1996.
==Алитература==
*{{Аԥпа|929}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/acznaria-(czvinaria)-vladimir-levanovich Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B5naria-vladimir-leuan-i%D2%A7a Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2006 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аҵнариаа]]
d9xxw2nnevq4mty058nso9m9vx13ai1
Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа
0
24999
171142
170280
2026-08-06T17:56:21Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171142
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджба Таиф Шаадатович
|афото=Аджба Таиф Шаадатович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|3|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, Аҟәа
|аусура=апоет
}}
'''Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа''' ({{lang-ru|Аджба Таиф Шаадатович}}; {{date|11|3|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, [[Аҟәа]]) – апоет. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (иажәеинраалақәа реизга «Аныҳәаԥхьыӡ» азы). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1967). 1983-1985 шш. раан дырхысит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, ажурналқәа «Алашара», «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аҟәа, 1992 ш. октиабр жәба рзы ақырҭуа қәылаҩцәа дрытҟәеит, убри нахыс ихабар аӡәгьы имбеит. Еиқәхеит апоет Аҟәа далаханы даныҟаз ииҩуаз имшынҵа, «Ԥшӡала иаҳзырша» ҳәа ахьӡны егьҭыжьын 1994 шықәсазы.
Т. Аџьба апоезиа дазхьаԥшуа далагеит еиҳарак иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» 1991ш., №49, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») рдаҟьақәа рҟны. Раԥхьатәи ишәҟы «Ажәеинраалақәа» ҭыҵит 1968 шықәсазы, уи ала аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭеит. Апоет иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Советсая Абхазия», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь.
Т. Аџьба аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов, Ф.И. Тиутчев, А.А. Блок, Л. Озеров, А. Чивилихин, Б.А. Ахмадулина, Р.Ф. Казакова, Қь. Л. Мхце, Ҳ. Ԥанеш, И.Е. Нонешвили, М. Ԥоцхишвили, М. Мирнели ражәеинраалақәа. Икьыԥхьхьан аԥсуа поезиеи аԥсуареи ирызку еиуеиԥшым аочеркқәеи астатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аҵхи амши. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Амш ианацло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Сара сҭынчра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын ашәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Амҩа иқәу. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Уахынлатәи ашәҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Иҩымҭақәа: ҩ-томкны. Аҟәа, 1999, 2000. Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2001.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Вторая жизнь. Стихи. М., 1983.
*Вместо песни. Стихотворения. Сухуми, 1986:.
*Вместо точек. Стихи и поэма. М., 1990.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhba-taif-shaadatovich Аджба Таиф Шаадатович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fba-taif-shaada%D2%AD-i%D2%A7a Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аџьаа]][[Акатегориа:1939 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]}}
4au7igkp1igg0dhvweq4lgvsnupkhwb
171275
171142
2026-08-06T18:08:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171275
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджба Таиф Шаадатович
|афото=Аджба Таиф Шаадатович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|3|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, Аҟәа
|аусура=апоет
}}
'''Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа''' ({{lang-ru|Аджба Таиф Шаадатович}}; {{date|11|3|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, [[Аҟәа]]) – апоет. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (иажәеинраалақәа реизга «Аныҳәаԥхьыӡ» азы). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1967). 1983-1985 шш. раан дырхысит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, ажурналқәа «Алашара», «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аҟәа, 1992 ш. октиабр жәба рзы ақырҭуа қәылаҩцәа дрытҟәеит, убри нахыс ихабар аӡәгьы имбеит. Еиқәхеит апоет Аҟәа далаханы даныҟаз ииҩуаз имшынҵа, «Ԥшӡала иаҳзырша» ҳәа ахьӡны егьҭыжьын 1994 шықәсазы.
Т. Аџьба апоезиа дазхьаԥшуа далагеит еиҳарак иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» 1991ш., №49, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») рдаҟьақәа рҟны. Раԥхьатәи ишәҟы «Ажәеинраалақәа» ҭыҵит 1968 шықәсазы, уи ала аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭеит. Апоет иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Советсая Абхазия», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь.
Т. Аџьба аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов, Ф.И. Тиутчев, А.А. Блок, Л. Озеров, А. Чивилихин, Б.А. Ахмадулина, Р.Ф. Казакова, Қь. Л. Мхце, Ҳ. Ԥанеш, И.Е. Нонешвили, М. Ԥоцхишвили, М. Мирнели ражәеинраалақәа. Икьыԥхьхьан аԥсуа поезиеи аԥсуареи ирызку еиуеиԥшым аочеркқәеи астатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аҵхи амши. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Амш ианацло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Сара сҭынчра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын ашәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Амҩа иқәу. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Уахынлатәи ашәҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Иҩымҭақәа: ҩ-томкны. Аҟәа, 1999, 2000. Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2001.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Вторая жизнь. Стихи. М., 1983.
*Вместо песни. Стихотворения. Сухуми, 1986:.
*Вместо точек. Стихи и поэма. М., 1990.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhba-taif-shaadatovich Аджба Таиф Шаадатович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fba-taif-shaada%D2%AD-i%D2%A7a Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьаа]]
[[Акатегориа:1939 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
rmsfz195eg3az87rm1no34yn60omnbn
171408
171275
2026-08-06T18:40:17Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171408
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|даҽа ахьӡ=Таиф Шаадатович Аджба
|афото=Аджба Таиф Шаадатович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|аира арыцхә={{date|11|3|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, Аҟәа
|аусура=апоет
}}
'''Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба''' ({{lang-ru|Таиф Шаадатович Аджба}}; {{date|11|3|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, [[Аҟәа]]) – апоет. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (иажәеинраалақәа реизга «Аныҳәаԥхьыӡ» азы). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1967). 1983-1985 шш. раан дырхысит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, ажурналқәа «Алашара», «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аҟәа, 1992 ш. октиабр жәба рзы ақырҭуа қәылаҩцәа дрытҟәеит, убри нахыс ихабар аӡәгьы имбеит. Еиқәхеит апоет Аҟәа далаханы даныҟаз ииҩуаз имшынҵа, «Ԥшӡала иаҳзырша» ҳәа ахьӡны егьҭыжьын 1994 шықәсазы.
Т. Аџьба апоезиа дазхьаԥшуа далагеит еиҳарак иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» 1991ш., №49, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») рдаҟьақәа рҟны. Раԥхьатәи ишәҟы «Ажәеинраалақәа» ҭыҵит 1968 шықәсазы, уи ала аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭеит. Апоет иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Советсая Абхазия», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь.
Т. Аџьба аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов, Ф.И. Тиутчев, А.А. Блок, Л. Озеров, А. Чивилихин, Б.А. Ахмадулина, Р.Ф. Казакова, Қь. Л. Мхце, Ҳ. Ԥанеш, И.Е. Нонешвили, М. Ԥоцхишвили, М. Мирнели ражәеинраалақәа. Икьыԥхьхьан аԥсуа поезиеи аԥсуареи ирызку еиуеиԥшым аочеркқәеи астатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аҵхи амши. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Амш ианацло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Сара сҭынчра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын ашәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Амҩа иқәу. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Уахынлатәи ашәҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Иҩымҭақәа: ҩ-томкны. Аҟәа, 1999, 2000. Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2001.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Вторая жизнь. Стихи. М., 1983.
*Вместо песни. Стихотворения. Сухуми, 1986:.
*Вместо точек. Стихи и поэма. М., 1990.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhba-taif-shaadatovich Аджба Таиф Шаадатович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fba-taif-shaada%D2%AD-i%D2%A7a Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьаа]]
[[Акатегориа:1939 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
hb8mc372oiyrxzyudq2n2shhkdfat47
171536
171408
2026-08-06T19:12:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171536
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|даҽа ахьӡ=Таиф Шаадатович Аджба
|афото=Аджба Таиф Шаадатович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|аира арыцхә={{date|11|3|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=апоет
}}
'''Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба''' ({{lang-ru|Таиф Шаадатович Аджба}}; {{date|11|3|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, [[Аҟәа]]) – апоет. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (иажәеинраалақәа реизга «Аныҳәаԥхьыӡ» азы). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1967). 1983-1985 шш. раан дырхысит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, ажурналқәа «Алашара», «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аҟәа, 1992 ш. октиабр жәба рзы ақырҭуа қәылаҩцәа дрытҟәеит, убри нахыс ихабар аӡәгьы имбеит. Еиқәхеит апоет Аҟәа далаханы даныҟаз ииҩуаз имшынҵа, «Ԥшӡала иаҳзырша» ҳәа ахьӡны егьҭыжьын 1994 шықәсазы.
Т. Аџьба апоезиа дазхьаԥшуа далагеит еиҳарак иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» 1991ш., №49, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») рдаҟьақәа рҟны. Раԥхьатәи ишәҟы «Ажәеинраалақәа» ҭыҵит 1968 шықәсазы, уи ала аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭеит. Апоет иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Советсая Абхазия», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь.
Т. Аџьба аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов, Ф.И. Тиутчев, А.А. Блок, Л. Озеров, А. Чивилихин, Б.А. Ахмадулина, Р.Ф. Казакова, Қь. Л. Мхце, Ҳ. Ԥанеш, И.Е. Нонешвили, М. Ԥоцхишвили, М. Мирнели ражәеинраалақәа. Икьыԥхьхьан аԥсуа поезиеи аԥсуареи ирызку еиуеиԥшым аочеркқәеи астатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аҵхи амши. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Амш ианацло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Сара сҭынчра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын ашәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Амҩа иқәу. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Уахынлатәи ашәҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Иҩымҭақәа: ҩ-томкны. Аҟәа, 1999, 2000. Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2001.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Вторая жизнь. Стихи. М., 1983.
*Вместо песни. Стихотворения. Сухуми, 1986:.
*Вместо точек. Стихи и поэма. М., 1990.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhba-taif-shaadatovich Аджба Таиф Шаадатович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fba-taif-shaada%D2%AD-i%D2%A7a Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьаа]]
[[Акатегориа:1939 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
rltu6udxe9veh5shh493071t9xk3qo6
171582
171536
2026-08-06T20:20:39Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171582
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|даҽа ахьӡ=Таиф Шаадатович Аджба
|афото=Аджба Таиф Шаадатович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба
|аира арыцхә={{date|11|3|1930}}
|аира аҭыԥ=[[Аҷандара]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=апоет
}}
'''Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба''' ({{lang-ru|Таиф Шаадатович Аджба}}; {{date|11|3|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – хабарда дыбжьаӡит 1992 ш. октиабр жәба рзы, [[Аҟәа]]) – апоет. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (иажәеинраалақәа реизга «Аныҳәаԥхьыӡ» азы). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1967). 1983-1985 шш. раан дырхысит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аҟны редакторс, ажурналқәа «Алашара», «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аҟәа, 1992 ш. октиабр жәба рзы ақырҭуа қәылаҩцәа дрытҟәеит, убри нахыс ихабар аӡәгьы имбеит. Еиқәхеит апоет Аҟәа далаханы даныҟаз ииҩуаз имшынҵа, «Ԥшӡала иаҳзырша» ҳәа ахьӡны егьҭыжьын 1994 шықәсазы.
Т. Аџьба апоезиа дазхьаԥшуа далагеит еиҳарак иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» 1991ш., №49, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») рдаҟьақәа рҟны. Раԥхьатәи ишәҟы «Ажәеинраалақәа» ҭыҵит 1968 шықәсазы, уи ала аԥхьаҩцәагьы деицгәарҭеит. Апоет иҩымҭақәа рнылон иара убас ажурнал «Амцабз», агазеҭқәа «Советсая Абхазия», «Еҵәаџьаа», алитературатә еизга «Ерцахә» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – 2009).
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак еиҭагоуп аурыси ақырҭуеи бызшәақәа рахь.
Т. Аџьба аԥсшәахь еиҭеигеит А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов, Ф.И. Тиутчев, А.А. Блок, Л. Озеров, А. Чивилихин, Б.А. Ахмадулина, Р.Ф. Казакова, Қь. Л. Мхце, Ҳ. Ԥанеш, И.Е. Нонешвили, М. Ԥоцхишвили, М. Мирнели ражәеинраалақәа. Икьыԥхьхьан аԥсуа поезиеи аԥсуареи ирызку еиуеиԥшым аочеркқәеи астатиақәеи.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1968.
*Аҵхи амши. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1970.
*Амш ианацло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Сара сҭынчра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1977.
*Ааԥын ашәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Амҩа иқәу. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980.
*Уахынлатәи ашәҭ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аныҳәаԥхьыӡ. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1989.
*Ашәҭқәа рыччаԥшь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991.
*Иҩымҭақәа: ҩ-томкны. Аҟәа, 1999, 2000. Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 2001.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Вторая жизнь. Стихи. М., 1983.
*Вместо песни. Стихотворения. Сухуми, 1986:.
*Вместо точек. Стихи и поэма. М., 1990.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhba-taif-shaadatovich Аджба Таиф Шаадатович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fba-taif-shaada%D2%AD-i%D2%A7a Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аџьаа]]
[[Акатегориа:1939 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
7jufe4wkjk5mmdher4bc5y94xe2qt5u
Џьопуа, Рушьни Кәакәиа-иԥа
0
25000
171128
170269
2026-08-06T17:55:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171128
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джопуа Рушни Кукуиевич
|афото=Джопуа Рушни Кукуиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|2|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|2016}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор
}}
'''Џьопуа Рушьни Кәыкәиа-иԥа''' ({{lang-ru|Джопуа Рушни Кукуиевич}}; {{date|25|2|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – {{date|9|1|2016}}) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор. Аԥсни, Қырҭтәылеи, Адыгатәылеи зҽаԥсазтәыз артист, Аԥсны жәлар рартист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥшьышықәса Аимара аҳаблан даԥхьеит, ароуп қырҭшәала аҵара ахьихьӡазгьы. Ашьҭахь Ҷлоутәи ашкол ахь диасит. Араҟа раԥхьаӡа акәны Ӡ. Дарсалиа ипиеса «Ажәытәра иагаз» аҿы Мизан ироль дыхәмарит ашкол аспектакль аҟны. Уи нахыс аҵара иҵон Кәачаратәи, Тамшьтәи ашколқәа рҟны, аха иҩызцәа гәыԥҩыки иареи ашкол иҭырцеит ақырҭшәа ахьырзымдыруаз азы. Ега ус акәзаргьы, иҵара иациҵеи Мықәтәи ашкол аҟны. Уантә ауп аррамаҵура ашҟа ишиԥхьазгьы. Аррамаҵура анихига, ҩаԥхьа Мықәтәи ашкол ахь дхынҳәит, усҟан аҵара аурысшәахь ииаргахьан. Аха аԥсуа школқәа еиҭашьақәдмыргылацызт.
1961 шықәсазы Қарҭтәи Аҳәынҭқарратә театртә институт актиортә факультет далганы, аҵара ицызҵоз егьырҭ аԥсуа ҭыԥҳацәеи арԥарцәеи дрыцны дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Иҩызцәагьы иаргьы алаҵан Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә драматә театр – аԥсуа труппа. Адырҩашықәсан, ари атеатр асцена аҟны иқәыргылан, ҳмилаҭтә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа идрама «Анаурқәа» иалхыз аспектакль. Уи ақәыргыламҭа аҟны арольқәа нарыгӡон, иара дназлаз, апрофессионалтә зыҟаҵара рыманы змилаҭтә театр аколлектив иаланагалаз актиорцәа ҿарацәа. Аспектакль ықәиргылеит, дара зылгаз аинститут арежиссиортә факультет ибзиаӡаны иалгаз, абаҩхатәреи азыҟаҵара дуи змаз аԥсуа ԥҳәызба Нели Ешба. Уи, - лара лзгьы актиорцәа ҿарацәа рзгьы дипломтә усумҭан. Амилаҭтә культура аизҳараҟны, амилаҭтә тетртә ҟазараҿы хәарҭара ду шалаз еилызкаауаз, уи иазҿлымҳаз жәлар рҵеицәа зегьы, аҵак ду змоу хҭыск акәны иахәаԥшуан, ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын аспектакль ацәырҵра. Иааит уи амшгьы. Ахәаԥшцәа агәра ргеит, атеатр аколлектив ишалагылаз абаҩхатәреи азыҟаҵареи змаз, рмилаҭтә театр аԥеиԥш зырԥшӡашаз аҿар: жәаҩык ирзынаԥшуаз актиорцәа, арежиссиор. Ари хҭыс дуун амилаҭ зегьы рзы.
Абри аспектакль аҟны Р.Џьопуа инеигӡон Луман ироль, иагьилшеит ҟазарыла уи ихаҿсахьа аарԥшра. Абри аусумҭа ала иалагеит актиор иҟазаратә мҩа. Ҩынҩажәеижәаба шықәса инареиҳаны ҳаԥсуа культуратә хәышҭаара ду амаҵ азиуан: актиорк иаҳасабалагьы, атеатр арепертуар шьақәзыргыло ируаӡәку – алитературатә хәҭа аиҳабы иаҳасабалагьы. Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны, зымаҵ иуаз атеатр асцена аҟны иаԥиҵеит хыԥхьаӡарала имаҷым, зсахьаркыра ҳаракыз ахаҿсахьа шьахәқәа. Иахаану иахьагьы иргәалашәоит, уи инаигӡаз арольқәа: Кассио («Отелло» - У.Шекспир), Аимхаа («Амра хара ашәахәақәа» - Е.Сымсым), Омар («Ахра ашәа» - Б.Шьынқәба), Ҟазылбақь («Сеидыҟ» - С.Ҷанба), Ражьден («Ашәа аԥҵара мариам» - Н.Ҭарба), Асас («Аламыс» - А.Мықәба), Баҭал («Аҳ-Леон» - А.Агрба), Цицерон («Иули Цезар» - У.Шекспир). Акинофильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны ҟазарыла инаигӡеит, аҭауад Наҳарбеи ироль.
Раԥхьатәи ипиеса «Адиректор иԥҳа» иҩит Мықә ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1953 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьымҭа – 2009).
Атеатртә ҟазара амаӡақәа бзианы издыруаз Р.Џьопуа акырӡа дазааԥсеит аԥсуа милаҭтә драматургиа аҿиара. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Аԥсуа театр асцена аҟны иқәдыргылахьан уи иҩымҭақәа ирылхны аспектакльқәа: «Ашьшьара», «Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа», «Ашьаҿақәа», «Хьымкәараса», «Абна аҟны ахынҭаҩынҭарақәа», «Ашәалҟьамра». Арҭ зегьы, раамҭазы зҿахәы зҳәаз қәыргыламҭақәан.
Р.Џьопуа ақәҿиарақәа иман прозаикк иаҳасабалагьы. Иаԥиҵахьан: ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа: «Ацқьа Елана», «Ахымҩас». 2011ш. иҭыҵит, иҩымҭақәа реизга 3-томкны. Луначарски ихьӡ зхыз Москватәи Аҳәынҭқарратә театртә институт аҟны иреиҳаӡоу адраматургиатә курсқәа дырхысхьан.
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны апоезиатәи, апрозатәи, адраматургиатәи ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл агәеисыбжь. Апиесақәа. Аҟәа, 1964.
*Адгьыли аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ӡыӡлан ӡаҳкәажә. Алакә пиеса. Аҟәа, 1971.
*Ихәу асаркьал. Апиесақәа. – Аҟәа, 1976.
*Аџьынџь. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Ажәҵыс шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аӷба шкәакәа аԥырсал. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Аиааира. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1986.
*Ахымҩас. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Ацқьа Елана. Аповест. Аҟәа, 1997.
*Амацәысеимҟьара. Аповест. Аҟәа, 2000.
*Ахьышьҭрахь. Аповест. Аҟәа, 2003.
*Анан лыҵәаарҭа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 2005.
*Ашәахәа сықәланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Ашьакәарсҭа. Ажәеинраалақәа. Ҭырқәтәылатәи ацикл. Аҟәа, 2006.
*Иҳамбо аеҵәа аҵаҟа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2008.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. 2010.
*2011.
*2012.
*Аԥарда ашьҭахь. Атеатртә роман. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhopua-rushni-kukuievich Джопуа Рушни Кукуиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fopua-rushni-k%D3%99ak%D3%99ia-i%D2%A7a Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]][[Акатегориа:Џьопуаа]][[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]][[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]}}
k5teh6swbm3u2b5jd4gop5ltp7bbajy
171261
171128
2026-08-06T18:08:11Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171261
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джопуа Рушни Кукуиевич
|афото=Джопуа Рушни Кукуиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|2|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|2016}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор
}}
'''Џьопуа Рушьни Кәыкәиа-иԥа''' ({{lang-ru|Джопуа Рушни Кукуиевич}}; {{date|25|2|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – {{date|9|1|2016}}) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор. Аԥсни, Қырҭтәылеи, Адыгатәылеи зҽаԥсазтәыз артист, Аԥсны жәлар рартист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥшьышықәса Аимара аҳаблан даԥхьеит, ароуп қырҭшәала аҵара ахьихьӡазгьы. Ашьҭахь Ҷлоутәи ашкол ахь диасит. Араҟа раԥхьаӡа акәны Ӡ. Дарсалиа ипиеса «Ажәытәра иагаз» аҿы Мизан ироль дыхәмарит ашкол аспектакль аҟны. Уи нахыс аҵара иҵон Кәачаратәи, Тамшьтәи ашколқәа рҟны, аха иҩызцәа гәыԥҩыки иареи ашкол иҭырцеит ақырҭшәа ахьырзымдыруаз азы. Ега ус акәзаргьы, иҵара иациҵеи Мықәтәи ашкол аҟны. Уантә ауп аррамаҵура ашҟа ишиԥхьазгьы. Аррамаҵура анихига, ҩаԥхьа Мықәтәи ашкол ахь дхынҳәит, усҟан аҵара аурысшәахь ииаргахьан. Аха аԥсуа школқәа еиҭашьақәдмыргылацызт.
1961 шықәсазы Қарҭтәи Аҳәынҭқарратә театртә институт актиортә факультет далганы, аҵара ицызҵоз егьырҭ аԥсуа ҭыԥҳацәеи арԥарцәеи дрыцны дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Иҩызцәагьы иаргьы алаҵан Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә драматә театр – аԥсуа труппа. Адырҩашықәсан, ари атеатр асцена аҟны иқәыргылан, ҳмилаҭтә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа идрама «Анаурқәа» иалхыз аспектакль. Уи ақәыргыламҭа аҟны арольқәа нарыгӡон, иара дназлаз, апрофессионалтә зыҟаҵара рыманы змилаҭтә театр аколлектив иаланагалаз актиорцәа ҿарацәа. Аспектакль ықәиргылеит, дара зылгаз аинститут арежиссиортә факультет ибзиаӡаны иалгаз, абаҩхатәреи азыҟаҵара дуи змаз аԥсуа ԥҳәызба Нели Ешба. Уи, - лара лзгьы актиорцәа ҿарацәа рзгьы дипломтә усумҭан. Амилаҭтә культура аизҳараҟны, амилаҭтә тетртә ҟазараҿы хәарҭара ду шалаз еилызкаауаз, уи иазҿлымҳаз жәлар рҵеицәа зегьы, аҵак ду змоу хҭыск акәны иахәаԥшуан, ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын аспектакль ацәырҵра. Иааит уи амшгьы. Ахәаԥшцәа агәра ргеит, атеатр аколлектив ишалагылаз абаҩхатәреи азыҟаҵареи змаз, рмилаҭтә театр аԥеиԥш зырԥшӡашаз аҿар: жәаҩык ирзынаԥшуаз актиорцәа, арежиссиор. Ари хҭыс дуун амилаҭ зегьы рзы.
Абри аспектакль аҟны Р.Џьопуа инеигӡон Луман ироль, иагьилшеит ҟазарыла уи ихаҿсахьа аарԥшра. Абри аусумҭа ала иалагеит актиор иҟазаратә мҩа. Ҩынҩажәеижәаба шықәса инареиҳаны ҳаԥсуа культуратә хәышҭаара ду амаҵ азиуан: актиорк иаҳасабалагьы, атеатр арепертуар шьақәзыргыло ируаӡәку – алитературатә хәҭа аиҳабы иаҳасабалагьы. Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны, зымаҵ иуаз атеатр асцена аҟны иаԥиҵеит хыԥхьаӡарала имаҷым, зсахьаркыра ҳаракыз ахаҿсахьа шьахәқәа. Иахаану иахьагьы иргәалашәоит, уи инаигӡаз арольқәа: Кассио («Отелло» - У.Шекспир), Аимхаа («Амра хара ашәахәақәа» - Е.Сымсым), Омар («Ахра ашәа» - Б.Шьынқәба), Ҟазылбақь («Сеидыҟ» - С.Ҷанба), Ражьден («Ашәа аԥҵара мариам» - Н.Ҭарба), Асас («Аламыс» - А.Мықәба), Баҭал («Аҳ-Леон» - А.Агрба), Цицерон («Иули Цезар» - У.Шекспир). Акинофильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны ҟазарыла инаигӡеит, аҭауад Наҳарбеи ироль.
Раԥхьатәи ипиеса «Адиректор иԥҳа» иҩит Мықә ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1953 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьымҭа – 2009).
Атеатртә ҟазара амаӡақәа бзианы издыруаз Р.Џьопуа акырӡа дазааԥсеит аԥсуа милаҭтә драматургиа аҿиара. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Аԥсуа театр асцена аҟны иқәдыргылахьан уи иҩымҭақәа ирылхны аспектакльқәа: «Ашьшьара», «Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа», «Ашьаҿақәа», «Хьымкәараса», «Абна аҟны ахынҭаҩынҭарақәа», «Ашәалҟьамра». Арҭ зегьы, раамҭазы зҿахәы зҳәаз қәыргыламҭақәан.
Р.Џьопуа ақәҿиарақәа иман прозаикк иаҳасабалагьы. Иаԥиҵахьан: ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа: «Ацқьа Елана», «Ахымҩас». 2011ш. иҭыҵит, иҩымҭақәа реизга 3-томкны. Луначарски ихьӡ зхыз Москватәи Аҳәынҭқарратә театртә институт аҟны иреиҳаӡоу адраматургиатә курсқәа дырхысхьан.
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны апоезиатәи, апрозатәи, адраматургиатәи ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл агәеисыбжь. Апиесақәа. Аҟәа, 1964.
*Адгьыли аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ӡыӡлан ӡаҳкәажә. Алакә пиеса. Аҟәа, 1971.
*Ихәу асаркьал. Апиесақәа. – Аҟәа, 1976.
*Аџьынџь. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Ажәҵыс шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аӷба шкәакәа аԥырсал. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Аиааира. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1986.
*Ахымҩас. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Ацқьа Елана. Аповест. Аҟәа, 1997.
*Амацәысеимҟьара. Аповест. Аҟәа, 2000.
*Ахьышьҭрахь. Аповест. Аҟәа, 2003.
*Анан лыҵәаарҭа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 2005.
*Ашәахәа сықәланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Ашьакәарсҭа. Ажәеинраалақәа. Ҭырқәтәылатәи ацикл. Аҟәа, 2006.
*Иҳамбо аеҵәа аҵаҟа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2008.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. 2010.
*2011.
*2012.
*Аԥарда ашьҭахь. Атеатртә роман. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhopua-rushni-kukuievich Джопуа Рушни Кукуиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fopua-rushni-k%D3%99ak%D3%99ia-i%D2%A7a Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Џьопуаа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
l93qz1gjj146inty7d7req3cavif0mp
171394
171261
2026-08-06T18:39:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171394
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рушьни Кәакәиа-иԥа Џьопуа
|даҽа ахьӡ=Рушни Кукуиевич Джопуа
|афото=Джопуа Рушни Кукуиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рушьни Кәакәиа-иԥа Џьопуа
|аира арыцхә={{date|25|2|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|2016}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор
}}
'''Рушьни Кәыкәиа-иԥа Џьопуа''' ({{lang-ru|Рушни Кукуиевич Джопуа}}; {{date|25|2|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – {{date|9|1|2016}}) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор. Аԥсни, Қырҭтәылеи, Адыгатәылеи зҽаԥсазтәыз артист, Аԥсны жәлар рартист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥшьышықәса Аимара аҳаблан даԥхьеит, ароуп қырҭшәала аҵара ахьихьӡазгьы. Ашьҭахь Ҷлоутәи ашкол ахь диасит. Араҟа раԥхьаӡа акәны Ӡ. Дарсалиа ипиеса «Ажәытәра иагаз» аҿы Мизан ироль дыхәмарит ашкол аспектакль аҟны. Уи нахыс аҵара иҵон Кәачаратәи, Тамшьтәи ашколқәа рҟны, аха иҩызцәа гәыԥҩыки иареи ашкол иҭырцеит ақырҭшәа ахьырзымдыруаз азы. Ега ус акәзаргьы, иҵара иациҵеи Мықәтәи ашкол аҟны. Уантә ауп аррамаҵура ашҟа ишиԥхьазгьы. Аррамаҵура анихига, ҩаԥхьа Мықәтәи ашкол ахь дхынҳәит, усҟан аҵара аурысшәахь ииаргахьан. Аха аԥсуа школқәа еиҭашьақәдмыргылацызт.
1961 шықәсазы Қарҭтәи Аҳәынҭқарратә театртә институт актиортә факультет далганы, аҵара ицызҵоз егьырҭ аԥсуа ҭыԥҳацәеи арԥарцәеи дрыцны дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Иҩызцәагьы иаргьы алаҵан Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә драматә театр – аԥсуа труппа. Адырҩашықәсан, ари атеатр асцена аҟны иқәыргылан, ҳмилаҭтә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа идрама «Анаурқәа» иалхыз аспектакль. Уи ақәыргыламҭа аҟны арольқәа нарыгӡон, иара дназлаз, апрофессионалтә зыҟаҵара рыманы змилаҭтә театр аколлектив иаланагалаз актиорцәа ҿарацәа. Аспектакль ықәиргылеит, дара зылгаз аинститут арежиссиортә факультет ибзиаӡаны иалгаз, абаҩхатәреи азыҟаҵара дуи змаз аԥсуа ԥҳәызба Нели Ешба. Уи, - лара лзгьы актиорцәа ҿарацәа рзгьы дипломтә усумҭан. Амилаҭтә культура аизҳараҟны, амилаҭтә тетртә ҟазараҿы хәарҭара ду шалаз еилызкаауаз, уи иазҿлымҳаз жәлар рҵеицәа зегьы, аҵак ду змоу хҭыск акәны иахәаԥшуан, ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын аспектакль ацәырҵра. Иааит уи амшгьы. Ахәаԥшцәа агәра ргеит, атеатр аколлектив ишалагылаз абаҩхатәреи азыҟаҵареи змаз, рмилаҭтә театр аԥеиԥш зырԥшӡашаз аҿар: жәаҩык ирзынаԥшуаз актиорцәа, арежиссиор. Ари хҭыс дуун амилаҭ зегьы рзы.
Абри аспектакль аҟны Р.Џьопуа инеигӡон Луман ироль, иагьилшеит ҟазарыла уи ихаҿсахьа аарԥшра. Абри аусумҭа ала иалагеит актиор иҟазаратә мҩа. Ҩынҩажәеижәаба шықәса инареиҳаны ҳаԥсуа культуратә хәышҭаара ду амаҵ азиуан: актиорк иаҳасабалагьы, атеатр арепертуар шьақәзыргыло ируаӡәку – алитературатә хәҭа аиҳабы иаҳасабалагьы. Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны, зымаҵ иуаз атеатр асцена аҟны иаԥиҵеит хыԥхьаӡарала имаҷым, зсахьаркыра ҳаракыз ахаҿсахьа шьахәқәа. Иахаану иахьагьы иргәалашәоит, уи инаигӡаз арольқәа: Кассио («Отелло» - У.Шекспир), Аимхаа («Амра хара ашәахәақәа» - Е.Сымсым), Омар («Ахра ашәа» - Б.Шьынқәба), Ҟазылбақь («Сеидыҟ» - С.Ҷанба), Ражьден («Ашәа аԥҵара мариам» - Н.Ҭарба), Асас («Аламыс» - А.Мықәба), Баҭал («Аҳ-Леон» - А.Агрба), Цицерон («Иули Цезар» - У.Шекспир). Акинофильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны ҟазарыла инаигӡеит, аҭауад Наҳарбеи ироль.
Раԥхьатәи ипиеса «Адиректор иԥҳа» иҩит Мықә ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1953 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьымҭа – 2009).
Атеатртә ҟазара амаӡақәа бзианы издыруаз Р.Џьопуа акырӡа дазааԥсеит аԥсуа милаҭтә драматургиа аҿиара. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Аԥсуа театр асцена аҟны иқәдыргылахьан уи иҩымҭақәа ирылхны аспектакльқәа: «Ашьшьара», «Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа», «Ашьаҿақәа», «Хьымкәараса», «Абна аҟны ахынҭаҩынҭарақәа», «Ашәалҟьамра». Арҭ зегьы, раамҭазы зҿахәы зҳәаз қәыргыламҭақәан.
Р.Џьопуа ақәҿиарақәа иман прозаикк иаҳасабалагьы. Иаԥиҵахьан: ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа: «Ацқьа Елана», «Ахымҩас». 2011ш. иҭыҵит, иҩымҭақәа реизга 3-томкны. Луначарски ихьӡ зхыз Москватәи Аҳәынҭқарратә театртә институт аҟны иреиҳаӡоу адраматургиатә курсқәа дырхысхьан.
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны апоезиатәи, апрозатәи, адраматургиатәи ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл агәеисыбжь. Апиесақәа. Аҟәа, 1964.
*Адгьыли аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ӡыӡлан ӡаҳкәажә. Алакә пиеса. Аҟәа, 1971.
*Ихәу асаркьал. Апиесақәа. – Аҟәа, 1976.
*Аџьынџь. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Ажәҵыс шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аӷба шкәакәа аԥырсал. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Аиааира. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1986.
*Ахымҩас. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Ацқьа Елана. Аповест. Аҟәа, 1997.
*Амацәысеимҟьара. Аповест. Аҟәа, 2000.
*Ахьышьҭрахь. Аповест. Аҟәа, 2003.
*Анан лыҵәаарҭа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 2005.
*Ашәахәа сықәланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Ашьакәарсҭа. Ажәеинраалақәа. Ҭырқәтәылатәи ацикл. Аҟәа, 2006.
*Иҳамбо аеҵәа аҵаҟа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2008.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. 2010.
*2011.
*2012.
*Аԥарда ашьҭахь. Атеатртә роман. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhopua-rushni-kukuievich Джопуа Рушни Кукуиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fopua-rushni-k%D3%99ak%D3%99ia-i%D2%A7a Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Џьопуаа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
79odh7uins24xpw2sqyx6tnr40ve1dg
171569
171394
2026-08-06T20:20:15Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171569
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рушьни Кәакәиа-иԥа Џьопуа
|даҽа ахьӡ=Рушни Кукуиевич Джопуа
|афото=Джопуа Рушни Кукуиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рушьни Кәакәиа-иԥа Џьопуа
|аира арыцхә={{date|25|2|1934}}
|аира аҭыԥ=[[Ҷлоу]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|2016}}
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор
}}
'''Рушьни Кәыкәиа-иԥа Џьопуа''' ({{lang-ru|Рушни Кукуиевич Джопуа}}; {{date|25|2|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – {{date|9|1|2016}}) – аԥсуа поет, апрозаик, адраматург, атеатр актиор. Аԥсни, Қырҭтәылеи, Адыгатәылеи зҽаԥсазтәыз артист, Аԥсны жәлар рартист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ԥшьышықәса Аимара аҳаблан даԥхьеит, ароуп қырҭшәала аҵара ахьихьӡазгьы. Ашьҭахь Ҷлоутәи ашкол ахь диасит. Араҟа раԥхьаӡа акәны Ӡ. Дарсалиа ипиеса «Ажәытәра иагаз» аҿы Мизан ироль дыхәмарит ашкол аспектакль аҟны. Уи нахыс аҵара иҵон Кәачаратәи, Тамшьтәи ашколқәа рҟны, аха иҩызцәа гәыԥҩыки иареи ашкол иҭырцеит ақырҭшәа ахьырзымдыруаз азы. Ега ус акәзаргьы, иҵара иациҵеи Мықәтәи ашкол аҟны. Уантә ауп аррамаҵура ашҟа ишиԥхьазгьы. Аррамаҵура анихига, ҩаԥхьа Мықәтәи ашкол ахь дхынҳәит, усҟан аҵара аурысшәахь ииаргахьан. Аха аԥсуа школқәа еиҭашьақәдмыргылацызт.
1961 шықәсазы Қарҭтәи Аҳәынҭқарратә театртә институт актиортә факультет далганы, аҵара ицызҵоз егьырҭ аԥсуа ҭыԥҳацәеи арԥарцәеи дрыцны дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Иҩызцәагьы иаргьы алаҵан Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә драматә театр – аԥсуа труппа. Адырҩашықәсан, ари атеатр асцена аҟны иқәыргылан, ҳмилаҭтә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа идрама «Анаурқәа» иалхыз аспектакль. Уи ақәыргыламҭа аҟны арольқәа нарыгӡон, иара дназлаз, апрофессионалтә зыҟаҵара рыманы змилаҭтә театр аколлектив иаланагалаз актиорцәа ҿарацәа. Аспектакль ықәиргылеит, дара зылгаз аинститут арежиссиортә факультет ибзиаӡаны иалгаз, абаҩхатәреи азыҟаҵара дуи змаз аԥсуа ԥҳәызба Нели Ешба. Уи, - лара лзгьы актиорцәа ҿарацәа рзгьы дипломтә усумҭан. Амилаҭтә культура аизҳараҟны, амилаҭтә тетртә ҟазараҿы хәарҭара ду шалаз еилызкаауаз, уи иазҿлымҳаз жәлар рҵеицәа зегьы, аҵак ду змоу хҭыск акәны иахәаԥшуан, ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын аспектакль ацәырҵра. Иааит уи амшгьы. Ахәаԥшцәа агәра ргеит, атеатр аколлектив ишалагылаз абаҩхатәреи азыҟаҵареи змаз, рмилаҭтә театр аԥеиԥш зырԥшӡашаз аҿар: жәаҩык ирзынаԥшуаз актиорцәа, арежиссиор. Ари хҭыс дуун амилаҭ зегьы рзы.
Абри аспектакль аҟны Р.Џьопуа инеигӡон Луман ироль, иагьилшеит ҟазарыла уи ихаҿсахьа аарԥшра. Абри аусумҭа ала иалагеит актиор иҟазаратә мҩа. Ҩынҩажәеижәаба шықәса инареиҳаны ҳаԥсуа культуратә хәышҭаара ду амаҵ азиуан: актиорк иаҳасабалагьы, атеатр арепертуар шьақәзыргыло ируаӡәку – алитературатә хәҭа аиҳабы иаҳасабалагьы. Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны, зымаҵ иуаз атеатр асцена аҟны иаԥиҵеит хыԥхьаӡарала имаҷым, зсахьаркыра ҳаракыз ахаҿсахьа шьахәқәа. Иахаану иахьагьы иргәалашәоит, уи инаигӡаз арольқәа: Кассио («Отелло» - У.Шекспир), Аимхаа («Амра хара ашәахәақәа» - Е.Сымсым), Омар («Ахра ашәа» - Б.Шьынқәба), Ҟазылбақь («Сеидыҟ» - С.Ҷанба), Ражьден («Ашәа аԥҵара мариам» - Н.Ҭарба), Асас («Аламыс» - А.Мықәба), Баҭал («Аҳ-Леон» - А.Агрба), Цицерон («Иули Цезар» - У.Шекспир). Акинофильм «Хҭарԥа шкәакәа» аҟны ҟазарыла инаигӡеит, аҭауад Наҳарбеи ироль.
Раԥхьатәи ипиеса «Адиректор иԥҳа» иҩит Мықә ашкол данҭаз. Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1953 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Еҵәаџьаа» уҳәа. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьымҭа – 2009).
Атеатртә ҟазара амаӡақәа бзианы издыруаз Р.Џьопуа акырӡа дазааԥсеит аԥсуа милаҭтә драматургиа аҿиара. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Аԥсуа театр асцена аҟны иқәдыргылахьан уи иҩымҭақәа ирылхны аспектакльқәа: «Ашьшьара», «Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа», «Ашьаҿақәа», «Хьымкәараса», «Абна аҟны ахынҭаҩынҭарақәа», «Ашәалҟьамра». Арҭ зегьы, раамҭазы зҿахәы зҳәаз қәыргыламҭақәан.
Р.Џьопуа ақәҿиарақәа иман прозаикк иаҳасабалагьы. Иаԥиҵахьан: ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа: «Ацқьа Елана», «Ахымҩас». 2011ш. иҭыҵит, иҩымҭақәа реизга 3-томкны. Луначарски ихьӡ зхыз Москватәи Аҳәынҭқарратә театртә институт аҟны иреиҳаӡоу адраматургиатә курсқәа дырхысхьан.
Авторс дрымоуп жәаба инареиҳаны апоезиатәи, апрозатәи, адраматургиатәи ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адгьыл агәеисыбжь. Апиесақәа. Аҟәа, 1964.
*Адгьыли аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969.
*Ӡыӡлан ӡаҳкәажә. Алакә пиеса. Аҟәа, 1971.
*Ихәу асаркьал. Апиесақәа. – Аҟәа, 1976.
*Аџьынџь. Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Ажәҵыс шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аӷба шкәакәа аԥырсал. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Аиааира. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1986.
*Ахымҩас. Ароман. Аҟәа, 1990.
*Ацқьа Елана. Аповест. Аҟәа, 1997.
*Амацәысеимҟьара. Аповест. Аҟәа, 2000.
*Ахьышьҭрахь. Аповест. Аҟәа, 2003.
*Анан лыҵәаарҭа. Аҭоурыхтә повест. Аҟәа, 2005.
*Ашәахәа сықәланы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Ашьакәарсҭа. Ажәеинраалақәа. Ҭырқәтәылатәи ацикл. Аҟәа, 2006.
*Иҳамбо аеҵәа аҵаҟа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2008.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. 2010.
*2011.
*2012.
*Аԥарда ашьҭахь. Атеатртә роман. Аҟәа, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|930}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhopua-rushni-kukuievich Джопуа Рушни Кукуиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fopua-rushni-k%D3%99ak%D3%99ia-i%D2%A7a Џьопуа Рушьни Кәакәиа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Џьопуаа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
4x3hb92bsha8mi3kt4aa80731ced2av
Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа
0
25644
171115
170284
2026-08-06T15:42:13Z
Nart17
17397
Infobox: death date moved out of the place field (source: spapsny.org, 12.01.2019).
171115
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ахуба Джума Виссарионович
|афото=Ахуба Джума Виссарионович (spapsny.org).png
|афото ахҵара=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|аира арыцхә=12.03.1937
|аира аҭыԥ=Аԥсны Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә=12.01.2019
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа''' ({{lang-ru|Ахуба Джума Виссарионович}}; 12.03.1937, Аԥсны [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – 12.01. 2019, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1967) СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара (2009), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ироман «Амҩасҩи» апублицистикатә ҩымҭақәеи рзы), ажурнал «Дружба народов» апремиа (1971, аповест «Бзоу» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахадара далан. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы данхәыҷыз инаркны аԥсҭазаара ахьанҭарақәа ӷәӷәала ихьысит. 1937 ш. иаб харада ахара идҵаны атроцкист ҳәа дҭаркуеит 10 шықәса иқәҵаны. Ашьауӷа ихигон Архангельск, иара убас адгьылбжьаха Ниандом. Хәышықәса анҵы доурыжьуеит, амала иқәыз аҿҳәара нҵәаанӡа аҩныҟа ахынҳәра азин имамкәа.
1943 ш. Аҭара ақыҭан ашкол дҭалоит. Аха рацәак мырҵыкәа дҭырцоит, «атроцкист иԥа» ҳәа аҽыԥныҳәа изҭаз арҵаҩы «афашист» ҳәа ахьиеиҳәаз азы. Уи нахыс аҵара иҵон [[Тҟәарчал]]. Аԥшьбатәи акласс аҟны ақырҭуа школ дақәшәеит, избанзар уи аамҭазы аԥсуа школқәа адыркхьан. Аҵара дҭан иара убас Аҟәатәи (актәи) Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1953 ш. аа-шықәсатәи ашкол далгеит. Анаҩс диасуеит Аҟәатәи ахԥатәи ашкол ахь. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа далгеит, 1959-1960 шықәсқәа раан аҵара иҵон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны. 1960-1965 шықәсқәа рзы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иреиҳау аҵара иоуит.
Иҵара хыркәшаны Аԥсныҟа даныхынҳә корреспондентс аусура далагоит агазеҭ «Советская Абхазия» аредакциаҿы. Икьыԥхьуан хыԥхьаӡарарацәала астатиақәа. Урҭ рызкын аԥсуа культура, алитература, атеатр, аамҭа афырхацәа. 1966-1970 шықәсқәа раан С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1970-1979 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс дыҟан. 1979 ш. инаркны иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амш азынӡа ажурнал «Аԥсны аҟазара» (ашьҭахь - «Аҟазара») редактор хадас аус иуан. 1999-2003 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд деиҳабын. 1967, 1978, 1989-1993 шықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан, ирылукаауаз дреиуан. Аамҭак азы Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» ахадас дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) лассы-лассы иара дубон Мрагыларатәи афронт ахырӷәӷәарҭақәа рҟны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа ргәы шьҭихуан, ахақәиҭразы иқәԥо ажәлар аиааира шырзыԥшу агәра диргон. 1992 ш. декабр азы ақәылаҩцәеи ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәеи реиҿагыларақәа руак аан аӷацәа дрытҟәоит. Акыр ааха зырҭаз ашәҟәыҩҩы азныказ ихдыррагьы ицәыӡит. Мызкы иназынаԥшуа дытҟәаны дрыман. Аӷа инапаҿы иҟаз аҭыԥқәа рҟны ақәылаҩцәа иаадырԥшуаз агыгшәыгра иблала далаԥшит. Иџьашьахәуп дызлеиқәхаз. Еиҭныԥсахрала ашәҟәыҩҩы ихы дақәиҭыртәит. Ажәа азҟаза ихигаз зегьы ашьҭахь инарҭбааны далацәажәоит асахьаркыратәи апублицистикатәи ҩымҭақәа рҟны. Аамҭа хьанҭақәа раан Џь. Аҳәба еснагь зыжәлар ринтересқәа ирзықәԥоз аҵеицәа дреиуан. Ижәлар залымдарала ирызныҟәоз дырҿагылаҩын.
Раԥхьатәи иажәеинраала 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» ахԥатәи аномер ианылеит. Уи нахысгьы ажәеинраалақәа иҩуан. 1969 ш. иҭижьит аизга «Ажәеинраалақәа». Аха еиҳараӡак ашәҟәыҩҩы дызлеицырдыруаз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп.
Ипрозатә ҩымҭақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан ажурнал «Дружба Народов», агазеҭқәа «Литературная Россия», «Литературная Кабардино-Балкария», «Нарт», «Час пик», «Свободная трибуна», Аԥсны акәзар, агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», Республика Абхазия», «Единение», «Эхо Абхазии», «Абхазия», «Конфедерация» уҳәа рҟны.
25 инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи зҩымҭақәа хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьаз ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рҟны иааирԥшуан аԥсуа жәлар ржәытә-рҿатә, рмилаҭ хаҿра, адоуҳатә культура апроблемақәа, ауаҩытәыҩса иԥсихологиа. Аԥхьаҩцәа ирылаҵәахьаз иажәабжьқәа иреиуоуп: «Ҭуӷан», «Ақәаршҩы», «Алабашьа», «Аӡын ҵыҵындра», Амҽыша», «Ирҭииз, ирӷьычыз», аповестқәа: «Бзоу», «Асас», «Аибашьра еилгахьан», «Ақәыџьма ҟьала ахынҳәра», «Ашьхақәа еимаздо ацҳа», ароманқәа: «Асқьала», «Амҩасҩы», «Ахамышҭыхә», иара убас идраматә ҩымҭақәа: «Ес-ииуа ирыциуа», «Ҳашьхақәа рышәшьыра», аԥсуа литературеи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993) ирызку ипублицистикеи. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аделегациа далахәны дцахьан Тунис.
1971 ш. акәзар, А.Аргәыни, М.Мархолиеи, иареи асахьаркыратә-документтә фильм «Кьаразаа рҭоуба» асценари еицырҩит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Р.Тагор, Џь. Лондон, Е.Хемингуеи, А.Чехов, М.Шолохов, Б.Василиев, В.Быков, Ф.Искандер, Х.Ашинов уҳәа ражәабжьқәа. Ихаҭа иҩымҭақәа ракәзар, еиҭагоуп аурыс, аиапон, англыз, аполиак, аиспан, аестон, алатыш, аерман, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҳәынҵәраԥшь асасцәа. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1962.
*Ақәыршҩы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи.–Аҟәа,1964.
*Аибашьра еилгахьан. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. – Аҟәа, 1968.
*Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, 1969.
*Ашьхақәа рылԥха. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1971.
*Ҿамҩак ажәҩан. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Асқьала. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1979.
*Ахәшҭаара. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1980.
*Аӡын аныхароу. Ахәыҷқәа рзы алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1982.
*Асқьала. Ароман. Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа,1983.
*Асқьала. Ароман. Ҩшәҟәыкны. Аҟәа, 1984.
*Ахынҳәра. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1987.
*Амҩасҩы. Ароман. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳақ ашәара. Ажәабжь. Агәалашәарақәа. Астатиқәа адрама. Аҟәа, 1990.
*Агәашә анҭыҵ. Ажәабжьқәа. Анҵамҭақәа. Аҟәа, 1998.
*Ахамышҭыхә. Иҟалаҵәҟьаз. Ароман. Аҟәа, 1999.
*Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакәқәеи ажәабжьқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2000.
*Нас иаацәылашеит. Ароман. Адрама. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2006: Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакә. Аҟәа, 2008. Иҩымҭақәа реизга. Ф-томкны. Аҟәа, 2008-2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: «Воины уже не было. М., 1968.
*«Белый огонь». М., 1972.
*Пристань. Ароман, аповест, Ажәабжьқәа. М., 1985.
*Благословите нас, горы! М., 1990.
*Кто бросить камень… Ароман, аповест. М.,1991.
*Люди и каратели. Гагра, 1993.
*От родных корней. Аҟәа, 1997.
*Чтоб далеко пойти… Аҟәа, 2003.
*Секреты успеха писателя. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axuba-dzhuma-vissarionovich Ахуба Джума Виссарионович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3%D3%99ba-%D1%9Fuma-visarion-i%D2%A7a Аҳәба Џьума Висарион-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Ахәаа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
b202n3g9ah4cht09vpu9gjmfors4irj
171150
171115
2026-08-06T17:56:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171150
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ахуба Джума Виссарионович
|афото=Ахуба Джума Виссарионович (spapsny.org).png
|афото ахҵара=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|3|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|1|2019}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа''' ({{lang-ru|Ахуба Джума Виссарионович}}; {{date|12|3|1937}}, Аԥсны [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|12|1|2019}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1967) СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара (2009), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ироман «Амҩасҩи» апублицистикатә ҩымҭақәеи рзы), ажурнал «Дружба народов» апремиа (1971, аповест «Бзоу» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахадара далан. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы данхәыҷыз инаркны аԥсҭазаара ахьанҭарақәа ӷәӷәала ихьысит. 1937 ш. иаб харада ахара идҵаны атроцкист ҳәа дҭаркуеит 10 шықәса иқәҵаны. Ашьауӷа ихигон Архангельск, иара убас адгьылбжьаха Ниандом. Хәышықәса анҵы доурыжьуеит, амала иқәыз аҿҳәара нҵәаанӡа аҩныҟа ахынҳәра азин имамкәа.
1943 ш. Аҭара ақыҭан ашкол дҭалоит. Аха рацәак мырҵыкәа дҭырцоит, «атроцкист иԥа» ҳәа аҽыԥныҳәа изҭаз арҵаҩы «афашист» ҳәа ахьиеиҳәаз азы. Уи нахыс аҵара иҵон [[Тҟәарчал]]. Аԥшьбатәи акласс аҟны ақырҭуа школ дақәшәеит, избанзар уи аамҭазы аԥсуа школқәа адыркхьан. Аҵара дҭан иара убас Аҟәатәи (актәи) Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1953 ш. аа-шықәсатәи ашкол далгеит. Анаҩс диасуеит Аҟәатәи ахԥатәи ашкол ахь. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа далгеит, 1959-1960 шықәсқәа раан аҵара иҵон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны. 1960-1965 шықәсқәа рзы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иреиҳау аҵара иоуит.
Иҵара хыркәшаны Аԥсныҟа даныхынҳә корреспондентс аусура далагоит агазеҭ «Советская Абхазия» аредакциаҿы. Икьыԥхьуан хыԥхьаӡарарацәала астатиақәа. Урҭ рызкын аԥсуа культура, алитература, атеатр, аамҭа афырхацәа. 1966-1970 шықәсқәа раан С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1970-1979 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс дыҟан. 1979 ш. инаркны иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амш азынӡа ажурнал «Аԥсны аҟазара» (ашьҭахь - «Аҟазара») редактор хадас аус иуан. 1999-2003 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд деиҳабын. 1967, 1978, 1989-1993 шықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан, ирылукаауаз дреиуан. Аамҭак азы Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» ахадас дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) лассы-лассы иара дубон Мрагыларатәи афронт ахырӷәӷәарҭақәа рҟны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа ргәы шьҭихуан, ахақәиҭразы иқәԥо ажәлар аиааира шырзыԥшу агәра диргон. 1992 ш. декабр азы ақәылаҩцәеи ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәеи реиҿагыларақәа руак аан аӷацәа дрытҟәоит. Акыр ааха зырҭаз ашәҟәыҩҩы азныказ ихдыррагьы ицәыӡит. Мызкы иназынаԥшуа дытҟәаны дрыман. Аӷа инапаҿы иҟаз аҭыԥқәа рҟны ақәылаҩцәа иаадырԥшуаз агыгшәыгра иблала далаԥшит. Иџьашьахәуп дызлеиқәхаз. Еиҭныԥсахрала ашәҟәыҩҩы ихы дақәиҭыртәит. Ажәа азҟаза ихигаз зегьы ашьҭахь инарҭбааны далацәажәоит асахьаркыратәи апублицистикатәи ҩымҭақәа рҟны. Аамҭа хьанҭақәа раан Џь. Аҳәба еснагь зыжәлар ринтересқәа ирзықәԥоз аҵеицәа дреиуан. Ижәлар залымдарала ирызныҟәоз дырҿагылаҩын.
Раԥхьатәи иажәеинраала 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» ахԥатәи аномер ианылеит. Уи нахысгьы ажәеинраалақәа иҩуан. 1969 ш. иҭижьит аизга «Ажәеинраалақәа». Аха еиҳараӡак ашәҟәыҩҩы дызлеицырдыруаз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп.
Ипрозатә ҩымҭақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан ажурнал «Дружба Народов», агазеҭқәа «Литературная Россия», «Литературная Кабардино-Балкария», «Нарт», «Час пик», «Свободная трибуна», Аԥсны акәзар, агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», Республика Абхазия», «Единение», «Эхо Абхазии», «Абхазия», «Конфедерация» уҳәа рҟны.
25 инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи зҩымҭақәа хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьаз ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рҟны иааирԥшуан аԥсуа жәлар ржәытә-рҿатә, рмилаҭ хаҿра, адоуҳатә культура апроблемақәа, ауаҩытәыҩса иԥсихологиа. Аԥхьаҩцәа ирылаҵәахьаз иажәабжьқәа иреиуоуп: «Ҭуӷан», «Ақәаршҩы», «Алабашьа», «Аӡын ҵыҵындра», Амҽыша», «Ирҭииз, ирӷьычыз», аповестқәа: «Бзоу», «Асас», «Аибашьра еилгахьан», «Ақәыџьма ҟьала ахынҳәра», «Ашьхақәа еимаздо ацҳа», ароманқәа: «Асқьала», «Амҩасҩы», «Ахамышҭыхә», иара убас идраматә ҩымҭақәа: «Ес-ииуа ирыциуа», «Ҳашьхақәа рышәшьыра», аԥсуа литературеи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993) ирызку ипублицистикеи. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аделегациа далахәны дцахьан Тунис.
1971 ш. акәзар, А.Аргәыни, М.Мархолиеи, иареи асахьаркыратә-документтә фильм «Кьаразаа рҭоуба» асценари еицырҩит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Р.Тагор, Џь. Лондон, Е.Хемингуеи, А.Чехов, М.Шолохов, Б.Василиев, В.Быков, Ф.Искандер, Х.Ашинов уҳәа ражәабжьқәа. Ихаҭа иҩымҭақәа ракәзар, еиҭагоуп аурыс, аиапон, англыз, аполиак, аиспан, аестон, алатыш, аерман, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҳәынҵәраԥшь асасцәа. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1962.
*Ақәыршҩы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи.–Аҟәа,1964.
*Аибашьра еилгахьан. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. – Аҟәа, 1968.
*Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, 1969.
*Ашьхақәа рылԥха. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1971.
*Ҿамҩак ажәҩан. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Асқьала. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1979.
*Ахәшҭаара. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1980.
*Аӡын аныхароу. Ахәыҷқәа рзы алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1982.
*Асқьала. Ароман. Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа,1983.
*Асқьала. Ароман. Ҩшәҟәыкны. Аҟәа, 1984.
*Ахынҳәра. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1987.
*Амҩасҩы. Ароман. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳақ ашәара. Ажәабжь. Агәалашәарақәа. Астатиқәа адрама. Аҟәа, 1990.
*Агәашә анҭыҵ. Ажәабжьқәа. Анҵамҭақәа. Аҟәа, 1998.
*Ахамышҭыхә. Иҟалаҵәҟьаз. Ароман. Аҟәа, 1999.
*Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакәқәеи ажәабжьқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2000.
*Нас иаацәылашеит. Ароман. Адрама. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2006: Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакә. Аҟәа, 2008. Иҩымҭақәа реизга. Ф-томкны. Аҟәа, 2008-2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: «Воины уже не было. М., 1968.
*«Белый огонь». М., 1972.
*Пристань. Ароман, аповест, Ажәабжьқәа. М., 1985.
*Благословите нас, горы! М., 1990.
*Кто бросить камень… Ароман, аповест. М.,1991.
*Люди и каратели. Гагра, 1993.
*От родных корней. Аҟәа, 1997.
*Чтоб далеко пойти… Аҟәа, 2003.
*Секреты успеха писателя. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axuba-dzhuma-vissarionovich Ахуба Джума Виссарионович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3%D3%99ba-%D1%9Fuma-visarion-i%D2%A7a Аҳәба Џьума Висарион-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Ахәаа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]}}
r7xvxw4rgx62bdjupjqfdzjvz1nxfl8
171282
171150
2026-08-06T18:08:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171282
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ахуба Джума Виссарионович
|афото=Ахуба Джума Виссарионович (spapsny.org).png
|афото ахҵара=Аҳәба Џьума Висарион-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|3|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|1|2019}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа''' ({{lang-ru|Ахуба Джума Виссарионович}}; {{date|12|3|1937}}, Аԥсны [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|12|1|2019}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1967) СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара (2009), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ироман «Амҩасҩи» апублицистикатә ҩымҭақәеи рзы), ажурнал «Дружба народов» апремиа (1971, аповест «Бзоу» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахадара далан. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы данхәыҷыз инаркны аԥсҭазаара ахьанҭарақәа ӷәӷәала ихьысит. 1937 ш. иаб харада ахара идҵаны атроцкист ҳәа дҭаркуеит 10 шықәса иқәҵаны. Ашьауӷа ихигон Архангельск, иара убас адгьылбжьаха Ниандом. Хәышықәса анҵы доурыжьуеит, амала иқәыз аҿҳәара нҵәаанӡа аҩныҟа ахынҳәра азин имамкәа.
1943 ш. Аҭара ақыҭан ашкол дҭалоит. Аха рацәак мырҵыкәа дҭырцоит, «атроцкист иԥа» ҳәа аҽыԥныҳәа изҭаз арҵаҩы «афашист» ҳәа ахьиеиҳәаз азы. Уи нахыс аҵара иҵон [[Тҟәарчал]]. Аԥшьбатәи акласс аҟны ақырҭуа школ дақәшәеит, избанзар уи аамҭазы аԥсуа школқәа адыркхьан. Аҵара дҭан иара убас Аҟәатәи (актәи) Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1953 ш. аа-шықәсатәи ашкол далгеит. Анаҩс диасуеит Аҟәатәи ахԥатәи ашкол ахь. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа далгеит, 1959-1960 шықәсқәа раан аҵара иҵон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны. 1960-1965 шықәсқәа рзы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иреиҳау аҵара иоуит.
Иҵара хыркәшаны Аԥсныҟа даныхынҳә корреспондентс аусура далагоит агазеҭ «Советская Абхазия» аредакциаҿы. Икьыԥхьуан хыԥхьаӡарарацәала астатиақәа. Урҭ рызкын аԥсуа культура, алитература, атеатр, аамҭа афырхацәа. 1966-1970 шықәсқәа раан С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1970-1979 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс дыҟан. 1979 ш. инаркны иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амш азынӡа ажурнал «Аԥсны аҟазара» (ашьҭахь - «Аҟазара») редактор хадас аус иуан. 1999-2003 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд деиҳабын. 1967, 1978, 1989-1993 шықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан, ирылукаауаз дреиуан. Аамҭак азы Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» ахадас дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) лассы-лассы иара дубон Мрагыларатәи афронт ахырӷәӷәарҭақәа рҟны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа ргәы шьҭихуан, ахақәиҭразы иқәԥо ажәлар аиааира шырзыԥшу агәра диргон. 1992 ш. декабр азы ақәылаҩцәеи ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәеи реиҿагыларақәа руак аан аӷацәа дрытҟәоит. Акыр ааха зырҭаз ашәҟәыҩҩы азныказ ихдыррагьы ицәыӡит. Мызкы иназынаԥшуа дытҟәаны дрыман. Аӷа инапаҿы иҟаз аҭыԥқәа рҟны ақәылаҩцәа иаадырԥшуаз агыгшәыгра иблала далаԥшит. Иџьашьахәуп дызлеиқәхаз. Еиҭныԥсахрала ашәҟәыҩҩы ихы дақәиҭыртәит. Ажәа азҟаза ихигаз зегьы ашьҭахь инарҭбааны далацәажәоит асахьаркыратәи апублицистикатәи ҩымҭақәа рҟны. Аамҭа хьанҭақәа раан Џь. Аҳәба еснагь зыжәлар ринтересқәа ирзықәԥоз аҵеицәа дреиуан. Ижәлар залымдарала ирызныҟәоз дырҿагылаҩын.
Раԥхьатәи иажәеинраала 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» ахԥатәи аномер ианылеит. Уи нахысгьы ажәеинраалақәа иҩуан. 1969 ш. иҭижьит аизга «Ажәеинраалақәа». Аха еиҳараӡак ашәҟәыҩҩы дызлеицырдыруаз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп.
Ипрозатә ҩымҭақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан ажурнал «Дружба Народов», агазеҭқәа «Литературная Россия», «Литературная Кабардино-Балкария», «Нарт», «Час пик», «Свободная трибуна», Аԥсны акәзар, агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», Республика Абхазия», «Единение», «Эхо Абхазии», «Абхазия», «Конфедерация» уҳәа рҟны.
25 инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи зҩымҭақәа хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьаз ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рҟны иааирԥшуан аԥсуа жәлар ржәытә-рҿатә, рмилаҭ хаҿра, адоуҳатә культура апроблемақәа, ауаҩытәыҩса иԥсихологиа. Аԥхьаҩцәа ирылаҵәахьаз иажәабжьқәа иреиуоуп: «Ҭуӷан», «Ақәаршҩы», «Алабашьа», «Аӡын ҵыҵындра», Амҽыша», «Ирҭииз, ирӷьычыз», аповестқәа: «Бзоу», «Асас», «Аибашьра еилгахьан», «Ақәыџьма ҟьала ахынҳәра», «Ашьхақәа еимаздо ацҳа», ароманқәа: «Асқьала», «Амҩасҩы», «Ахамышҭыхә», иара убас идраматә ҩымҭақәа: «Ес-ииуа ирыциуа», «Ҳашьхақәа рышәшьыра», аԥсуа литературеи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993) ирызку ипублицистикеи. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аделегациа далахәны дцахьан Тунис.
1971 ш. акәзар, А.Аргәыни, М.Мархолиеи, иареи асахьаркыратә-документтә фильм «Кьаразаа рҭоуба» асценари еицырҩит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Р.Тагор, Џь. Лондон, Е.Хемингуеи, А.Чехов, М.Шолохов, Б.Василиев, В.Быков, Ф.Искандер, Х.Ашинов уҳәа ражәабжьқәа. Ихаҭа иҩымҭақәа ракәзар, еиҭагоуп аурыс, аиапон, англыз, аполиак, аиспан, аестон, алатыш, аерман, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҳәынҵәраԥшь асасцәа. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1962.
*Ақәыршҩы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи.–Аҟәа,1964.
*Аибашьра еилгахьан. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. – Аҟәа, 1968.
*Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, 1969.
*Ашьхақәа рылԥха. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1971.
*Ҿамҩак ажәҩан. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Асқьала. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1979.
*Ахәшҭаара. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1980.
*Аӡын аныхароу. Ахәыҷқәа рзы алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1982.
*Асқьала. Ароман. Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа,1983.
*Асқьала. Ароман. Ҩшәҟәыкны. Аҟәа, 1984.
*Ахынҳәра. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1987.
*Амҩасҩы. Ароман. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳақ ашәара. Ажәабжь. Агәалашәарақәа. Астатиқәа адрама. Аҟәа, 1990.
*Агәашә анҭыҵ. Ажәабжьқәа. Анҵамҭақәа. Аҟәа, 1998.
*Ахамышҭыхә. Иҟалаҵәҟьаз. Ароман. Аҟәа, 1999.
*Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакәқәеи ажәабжьқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2000.
*Нас иаацәылашеит. Ароман. Адрама. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2006: Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакә. Аҟәа, 2008. Иҩымҭақәа реизга. Ф-томкны. Аҟәа, 2008-2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: «Воины уже не было. М., 1968.
*«Белый огонь». М., 1972.
*Пристань. Ароман, аповест, Ажәабжьқәа. М., 1985.
*Благословите нас, горы! М., 1990.
*Кто бросить камень… Ароман, аповест. М.,1991.
*Люди и каратели. Гагра, 1993.
*От родных корней. Аҟәа, 1997.
*Чтоб далеко пойти… Аҟәа, 2003.
*Секреты успеха писателя. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axuba-dzhuma-vissarionovich Ахуба Джума Виссарионович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3%D3%99ba-%D1%9Fuma-visarion-i%D2%A7a Аҳәба Џьума Висарион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ахәаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
63i22wz98rs9yrfngzos7sdn6w50mxc
171416
171282
2026-08-06T18:40:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171416
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьума Висарион-иԥа Аҳәба
|даҽа ахьӡ=Джума Виссарионович Ахуба
|афото=Ахуба Джума Виссарионович (spapsny.org).png
|афото ахҵара=Џьума Висарион-иԥа Аҳәба
|аира арыцхә={{date|12|3|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|12|1|2019}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьума Виссарион-иԥа Аҳәба''' ({{lang-ru|Джума Виссарионович Ахуба}}; {{date|12|3|1937}}, Аԥсны [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|12|1|2019}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1967) СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара (2009), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ироман «Амҩасҩи» апублицистикатә ҩымҭақәеи рзы), ажурнал «Дружба народов» апремиа (1971, аповест «Бзоу» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахадара далан. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы данхәыҷыз инаркны аԥсҭазаара ахьанҭарақәа ӷәӷәала ихьысит. 1937 ш. иаб харада ахара идҵаны атроцкист ҳәа дҭаркуеит 10 шықәса иқәҵаны. Ашьауӷа ихигон Архангельск, иара убас адгьылбжьаха Ниандом. Хәышықәса анҵы доурыжьуеит, амала иқәыз аҿҳәара нҵәаанӡа аҩныҟа ахынҳәра азин имамкәа.
1943 ш. Аҭара ақыҭан ашкол дҭалоит. Аха рацәак мырҵыкәа дҭырцоит, «атроцкист иԥа» ҳәа аҽыԥныҳәа изҭаз арҵаҩы «афашист» ҳәа ахьиеиҳәаз азы. Уи нахыс аҵара иҵон [[Тҟәарчал]]. Аԥшьбатәи акласс аҟны ақырҭуа школ дақәшәеит, избанзар уи аамҭазы аԥсуа школқәа адыркхьан. Аҵара дҭан иара убас Аҟәатәи (актәи) Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1953 ш. аа-шықәсатәи ашкол далгеит. Анаҩс диасуеит Аҟәатәи ахԥатәи ашкол ахь. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа далгеит, 1959-1960 шықәсқәа раан аҵара иҵон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны. 1960-1965 шықәсқәа рзы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иреиҳау аҵара иоуит.
Иҵара хыркәшаны Аԥсныҟа даныхынҳә корреспондентс аусура далагоит агазеҭ «Советская Абхазия» аредакциаҿы. Икьыԥхьуан хыԥхьаӡарарацәала астатиақәа. Урҭ рызкын аԥсуа культура, алитература, атеатр, аамҭа афырхацәа. 1966-1970 шықәсқәа раан С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1970-1979 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс дыҟан. 1979 ш. инаркны иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амш азынӡа ажурнал «Аԥсны аҟазара» (ашьҭахь - «Аҟазара») редактор хадас аус иуан. 1999-2003 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд деиҳабын. 1967, 1978, 1989-1993 шықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан, ирылукаауаз дреиуан. Аамҭак азы Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» ахадас дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) лассы-лассы иара дубон Мрагыларатәи афронт ахырӷәӷәарҭақәа рҟны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа ргәы шьҭихуан, ахақәиҭразы иқәԥо ажәлар аиааира шырзыԥшу агәра диргон. 1992 ш. декабр азы ақәылаҩцәеи ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәеи реиҿагыларақәа руак аан аӷацәа дрытҟәоит. Акыр ааха зырҭаз ашәҟәыҩҩы азныказ ихдыррагьы ицәыӡит. Мызкы иназынаԥшуа дытҟәаны дрыман. Аӷа инапаҿы иҟаз аҭыԥқәа рҟны ақәылаҩцәа иаадырԥшуаз агыгшәыгра иблала далаԥшит. Иџьашьахәуп дызлеиқәхаз. Еиҭныԥсахрала ашәҟәыҩҩы ихы дақәиҭыртәит. Ажәа азҟаза ихигаз зегьы ашьҭахь инарҭбааны далацәажәоит асахьаркыратәи апублицистикатәи ҩымҭақәа рҟны. Аамҭа хьанҭақәа раан Џь. Аҳәба еснагь зыжәлар ринтересқәа ирзықәԥоз аҵеицәа дреиуан. Ижәлар залымдарала ирызныҟәоз дырҿагылаҩын.
Раԥхьатәи иажәеинраала 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» ахԥатәи аномер ианылеит. Уи нахысгьы ажәеинраалақәа иҩуан. 1969 ш. иҭижьит аизга «Ажәеинраалақәа». Аха еиҳараӡак ашәҟәыҩҩы дызлеицырдыруаз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп.
Ипрозатә ҩымҭақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан ажурнал «Дружба Народов», агазеҭқәа «Литературная Россия», «Литературная Кабардино-Балкария», «Нарт», «Час пик», «Свободная трибуна», Аԥсны акәзар, агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», Республика Абхазия», «Единение», «Эхо Абхазии», «Абхазия», «Конфедерация» уҳәа рҟны.
25 инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи зҩымҭақәа хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьаз ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рҟны иааирԥшуан аԥсуа жәлар ржәытә-рҿатә, рмилаҭ хаҿра, адоуҳатә культура апроблемақәа, ауаҩытәыҩса иԥсихологиа. Аԥхьаҩцәа ирылаҵәахьаз иажәабжьқәа иреиуоуп: «Ҭуӷан», «Ақәаршҩы», «Алабашьа», «Аӡын ҵыҵындра», Амҽыша», «Ирҭииз, ирӷьычыз», аповестқәа: «Бзоу», «Асас», «Аибашьра еилгахьан», «Ақәыџьма ҟьала ахынҳәра», «Ашьхақәа еимаздо ацҳа», ароманқәа: «Асқьала», «Амҩасҩы», «Ахамышҭыхә», иара убас идраматә ҩымҭақәа: «Ес-ииуа ирыциуа», «Ҳашьхақәа рышәшьыра», аԥсуа литературеи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993) ирызку ипублицистикеи. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аделегациа далахәны дцахьан Тунис.
1971 ш. акәзар, А.Аргәыни, М.Мархолиеи, иареи асахьаркыратә-документтә фильм «Кьаразаа рҭоуба» асценари еицырҩит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Р.Тагор, Џь. Лондон, Е.Хемингуеи, А.Чехов, М.Шолохов, Б.Василиев, В.Быков, Ф.Искандер, Х.Ашинов уҳәа ражәабжьқәа. Ихаҭа иҩымҭақәа ракәзар, еиҭагоуп аурыс, аиапон, англыз, аполиак, аиспан, аестон, алатыш, аерман, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҳәынҵәраԥшь асасцәа. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1962.
*Ақәыршҩы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи.–Аҟәа,1964.
*Аибашьра еилгахьан. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. – Аҟәа, 1968.
*Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, 1969.
*Ашьхақәа рылԥха. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1971.
*Ҿамҩак ажәҩан. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Асқьала. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1979.
*Ахәшҭаара. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1980.
*Аӡын аныхароу. Ахәыҷқәа рзы алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1982.
*Асқьала. Ароман. Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа,1983.
*Асқьала. Ароман. Ҩшәҟәыкны. Аҟәа, 1984.
*Ахынҳәра. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1987.
*Амҩасҩы. Ароман. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳақ ашәара. Ажәабжь. Агәалашәарақәа. Астатиқәа адрама. Аҟәа, 1990.
*Агәашә анҭыҵ. Ажәабжьқәа. Анҵамҭақәа. Аҟәа, 1998.
*Ахамышҭыхә. Иҟалаҵәҟьаз. Ароман. Аҟәа, 1999.
*Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакәқәеи ажәабжьқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2000.
*Нас иаацәылашеит. Ароман. Адрама. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2006: Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакә. Аҟәа, 2008. Иҩымҭақәа реизга. Ф-томкны. Аҟәа, 2008-2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: «Воины уже не было. М., 1968.
*«Белый огонь». М., 1972.
*Пристань. Ароман, аповест, Ажәабжьқәа. М., 1985.
*Благословите нас, горы! М., 1990.
*Кто бросить камень… Ароман, аповест. М.,1991.
*Люди и каратели. Гагра, 1993.
*От родных корней. Аҟәа, 1997.
*Чтоб далеко пойти… Аҟәа, 2003.
*Секреты успеха писателя. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axuba-dzhuma-vissarionovich Ахуба Джума Виссарионович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3%D3%99ba-%D1%9Fuma-visarion-i%D2%A7a Аҳәба Џьума Висарион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ахәаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
ts59bqi8uhq2ok1fs0kvpt1pypf0moz
171587
171416
2026-08-06T20:20:50Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171587
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьума Висарион-иԥа Аҳәба
|даҽа ахьӡ=Джума Виссарионович Ахуба
|афото=Ахуба Джума Виссарионович (spapsny.org).png
|афото ахҵара=Џьума Висарион-иԥа Аҳәба
|аира арыцхә={{date|12|3|1937}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|12|1|2019}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьума Виссарион-иԥа Аҳәба''' ({{lang-ru|Джума Виссарионович Ахуба}}; {{date|12|3|1937}}, Аԥсны [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|12|1|2019}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1967) СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара (2009), Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа (1989, ироман «Амҩасҩи» апублицистикатә ҩымҭақәеи рзы), ажурнал «Дружба народов» апремиа (1971, аповест «Бзоу» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан. Акыр шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахадара далан. Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы данхәыҷыз инаркны аԥсҭазаара ахьанҭарақәа ӷәӷәала ихьысит. 1937 ш. иаб харада ахара идҵаны атроцкист ҳәа дҭаркуеит 10 шықәса иқәҵаны. Ашьауӷа ихигон Архангельск, иара убас адгьылбжьаха Ниандом. Хәышықәса анҵы доурыжьуеит, амала иқәыз аҿҳәара нҵәаанӡа аҩныҟа ахынҳәра азин имамкәа.
1943 ш. Аҭара ақыҭан ашкол дҭалоит. Аха рацәак мырҵыкәа дҭырцоит, «атроцкист иԥа» ҳәа аҽыԥныҳәа изҭаз арҵаҩы «афашист» ҳәа ахьиеиҳәаз азы. Уи нахыс аҵара иҵон [[Тҟәарчал]]. Аԥшьбатәи акласс аҟны ақырҭуа школ дақәшәеит, избанзар уи аамҭазы аԥсуа школқәа адыркхьан. Аҵара дҭан иара убас Аҟәатәи (актәи) Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1953 ш. аа-шықәсатәи ашкол далгеит. Анаҩс диасуеит Аҟәатәи ахԥатәи ашкол ахь. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә ҵараиурҭа далгеит, 1959-1960 шықәсқәа раан аҵара иҵон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны. 1960-1965 шықәсқәа рзы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иреиҳау аҵара иоуит.
Иҵара хыркәшаны Аԥсныҟа даныхынҳә корреспондентс аусура далагоит агазеҭ «Советская Абхазия» аредакциаҿы. Икьыԥхьуан хыԥхьаӡарарацәала астатиақәа. Урҭ рызкын аԥсуа культура, алитература, атеатр, аамҭа афырхацәа. 1966-1970 шықәсқәа раан С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1970-1979 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультантс дыҟан. 1979 ш. инаркны иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амш азынӡа ажурнал «Аԥсны аҟазара» (ашьҭахь - «Аҟазара») редактор хадас аус иуан. 1999-2003 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд деиҳабын. 1967, 1978, 1989-1993 шықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан, ирылукаауаз дреиуан. Аамҭак азы Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» ахадас дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) лассы-лассы иара дубон Мрагыларатәи афронт ахырӷәӷәарҭақәа рҟны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа ргәы шьҭихуан, ахақәиҭразы иқәԥо ажәлар аиааира шырзыԥшу агәра диргон. 1992 ш. декабр азы ақәылаҩцәеи ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәеи реиҿагыларақәа руак аан аӷацәа дрытҟәоит. Акыр ааха зырҭаз ашәҟәыҩҩы азныказ ихдыррагьы ицәыӡит. Мызкы иназынаԥшуа дытҟәаны дрыман. Аӷа инапаҿы иҟаз аҭыԥқәа рҟны ақәылаҩцәа иаадырԥшуаз агыгшәыгра иблала далаԥшит. Иџьашьахәуп дызлеиқәхаз. Еиҭныԥсахрала ашәҟәыҩҩы ихы дақәиҭыртәит. Ажәа азҟаза ихигаз зегьы ашьҭахь инарҭбааны далацәажәоит асахьаркыратәи апублицистикатәи ҩымҭақәа рҟны. Аамҭа хьанҭақәа раан Џь. Аҳәба еснагь зыжәлар ринтересқәа ирзықәԥоз аҵеицәа дреиуан. Ижәлар залымдарала ирызныҟәоз дырҿагылаҩын.
Раԥхьатәи иажәеинраала 1955 ш. иҭыҵыз ажурнал «Алашара» ахԥатәи аномер ианылеит. Уи нахысгьы ажәеинраалақәа иҩуан. 1969 ш. иҭижьит аизга «Ажәеинраалақәа». Аха еиҳараӡак ашәҟәыҩҩы дызлеицырдыруаз ипрозатә ҩымҭақәа рыла ауп.
Ипрозатә ҩымҭақәеи истатиақәеи ркьыԥхьуан ажурнал «Дружба Народов», агазеҭқәа «Литературная Россия», «Литературная Кабардино-Балкария», «Нарт», «Час пик», «Свободная трибуна», Аԥсны акәзар, агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ», Республика Абхазия», «Единение», «Эхо Абхазии», «Абхазия», «Конфедерация» уҳәа рҟны.
25 инареиҳаны аԥсышәалеи урысшәалеи зҩымҭақәа хазы шәҟәқәаны иҭыҵхьаз ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа рҟны иааирԥшуан аԥсуа жәлар ржәытә-рҿатә, рмилаҭ хаҿра, адоуҳатә культура апроблемақәа, ауаҩытәыҩса иԥсихологиа. Аԥхьаҩцәа ирылаҵәахьаз иажәабжьқәа иреиуоуп: «Ҭуӷан», «Ақәаршҩы», «Алабашьа», «Аӡын ҵыҵындра», Амҽыша», «Ирҭииз, ирӷьычыз», аповестқәа: «Бзоу», «Асас», «Аибашьра еилгахьан», «Ақәыџьма ҟьала ахынҳәра», «Ашьхақәа еимаздо ацҳа», ароманқәа: «Асқьала», «Амҩасҩы», «Ахамышҭыхә», иара убас идраматә ҩымҭақәа: «Ес-ииуа ирыциуа», «Ҳашьхақәа рышәшьыра», аԥсуа литературеи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993) ирызку ипублицистикеи. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аделегациа далахәны дцахьан Тунис.
1971 ш. акәзар, А.Аргәыни, М.Мархолиеи, иареи асахьаркыратә-документтә фильм «Кьаразаа рҭоуба» асценари еицырҩит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Р.Тагор, Џь. Лондон, Е.Хемингуеи, А.Чехов, М.Шолохов, Б.Василиев, В.Быков, Ф.Искандер, Х.Ашинов уҳәа ражәабжьқәа. Ихаҭа иҩымҭақәа ракәзар, еиҭагоуп аурыс, аиапон, англыз, аполиак, аиспан, аестон, алатыш, аерман, ақырҭуа бызшәақәа рахь.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҳәынҵәраԥшь асасцәа. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1962.
*Ақәыршҩы. Ажәабжьқәеи аповестқәеи.–Аҟәа,1964.
*Аибашьра еилгахьан. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. – Аҟәа, 1968.
*Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, 1969.
*Ашьхақәа рылԥха. Ажәабжьқәеи адрамеи. Аҟәа, 1971.
*Ҿамҩак ажәҩан. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1973.
*Асқьала. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1979.
*Ахәшҭаара. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа, 1980.
*Аӡын аныхароу. Ахәыҷқәа рзы алакәқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1982.
*Асқьала. Ароман. Аҩбатәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Адрама. Аҟәа,1983.
*Асқьала. Ароман. Ҩшәҟәыкны. Аҟәа, 1984.
*Ахынҳәра. Ажәабжьқәа. Аповестқәа. Адрамақәа. Аҟәа, 1987.
*Амҩасҩы. Ароман. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳақ ашәара. Ажәабжь. Агәалашәарақәа. Астатиқәа адрама. Аҟәа, 1990.
*Агәашә анҭыҵ. Ажәабжьқәа. Анҵамҭақәа. Аҟәа, 1998.
*Ахамышҭыхә. Иҟалаҵәҟьаз. Ароман. Аҟәа, 1999.
*Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакәқәеи ажәабжьқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 2000.
*Нас иаацәылашеит. Ароман. Адрама. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Апублицистика. Аҟәа, 2006: Аҳәынаԥқәа рҳәынҭқар. Алакә. Аҟәа, 2008. Иҩымҭақәа реизга. Ф-томкны. Аҟәа, 2008-2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: «Воины уже не было. М., 1968.
*«Белый огонь». М., 1972.
*Пристань. Ароман, аповест, Ажәабжьқәа. М., 1985.
*Благословите нас, горы! М., 1990.
*Кто бросить камень… Ароман, аповест. М.,1991.
*Люди и каратели. Гагра, 1993.
*От родных корней. Аҟәа, 1997.
*Чтоб далеко пойти… Аҟәа, 2003.
*Секреты успеха писателя. Аҟәа, 2012.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axuba-dzhuma-vissarionovich Ахуба Джума Виссарионович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%B3%D3%99ba-%D1%9Fuma-visarion-i%D2%A7a Аҳәба Џьума Висарион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Ахәаа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
jx11cxt4azrzneauw5u0l5q4fy17r1x
Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа
0
25645
171243
170342
2026-08-06T17:59:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171243
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хашиг Николай Чифович
|афото=Хашиг Николай Чифович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|5|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа''' ({{lang-ru|Хашиг Николай Чифович}}; {{date|11|2|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Хәаԥ]] ақыҭа – {{date|23|5|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1992) ҳәа ахьӡ ихҵан. Ианашьоуп «Ахьӡ- Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1962). 1962 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рклуб деиҳабын. 1968 ш. нахыс – ажурнал «Алашара» аредакциа алитературатә усзуҩы. 1971ш. инаркны – ашәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» аредактор. 1975 ш. февраль 13 инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ареферент; Қырҭлитфонд Аԥсны аганахьала анапынҵа ҷыдақәа змаз. 1980 ш. инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант. 1980 шықәса апрель 1 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны иҟаз асахьаркыратә литература аларҵәаразы абиуро аиҳабы. 1986 ш. маи 16 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, Алитфонд аиҳаби уи имаҵуреи еидибалон. 1997 ш. апрель 17 инракны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд аиҳабы, 1991 ш. нахыс – ажурнал «Амцабз» аҟәша аредактор, 2010-2014 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант.
Ирҿиаратә мҩа хациркит 1950-тәи ашықәсқәа раан ажәеинраалақәа рыла. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 ш. Гәдоҭатәи араионтә газеҭ «Аколлективтә џьа» аҟны. Иажәеинраалақәа рнылеит иара убас аизга «Ашьаҟьар» (1960) аҟны. Дышнеи-шнеиуаз Н. Ҳашыг апрозахь диасуеит. Истатиақәеи иочеркқәеи, иажәабжьқәеи (ахәыҷқәа ирызкугьы), иповестқәеи, ироманқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», аизга «Ерцахә», аочеркқәа еиуеиԥшым реизгақәа «Аамҭеи ауааи», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аидгылара», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәохә инрареиҳаны аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
1980-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс Н. Ҳашыг иҩуеит Аԥсны ауаажәларра-политикатәи акультуратәи ҭагылазаашьа иазку апублицистикатә статиақәа жәпакы, иара убас аибашьреи егьырҭ азҵаарақәа дырзааҭгылон. («Аҽалагаларада… СССР жәлар рдепутатцәа аҩбатәи реизара ду аҟны М. Мгелаӡе иқәгылара иазкны» (Аидгылара. 1990. №1(003), ианвар. Ад. 6.; «Едуард Шеварднаӡе: аиҭаира мамзаргьы аиҭарҿыцра» (Аидгылара. 1991. №8(017), август, Ад. 5; «Уроки памяти. («Республика Абхазия . 1991. №67, 26 декабря. С. 2; «Аҳәынқарра ҿыци ажәлар рпроблемақәеи» (2006) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. П. Чехов иажәабжь «Ахәмарра», Г. Д. Гәлиа иажәабжьқәа «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс», «Адилижанс», ачерқес шәҟәыҩҩы А. Н. Охтов («Џьигиҭ»), аҟабарда шәҟәыҩҩы Б.Б. Мазихов («Аџь-ҵла»), адыга шәҟәыҩҩы П. К. Кошубаев («Билимготоваа рарбаӷь») уҳәа ражәабжьқәа.
Ашәҟәыҩҩы игәы иҵхон амилаҭтә-етикатә традициақәеи Аԥсуареи рлахьынҵа, урҭ аныԥшит ишәҟәы «Аԥсуара» (аҩынтәраан –ихарҭәааны аҭыжьра – «Аԥсуара ашьаҭақәа»).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха рҩашқәа ахьеилало. Ароман. Аҟәа, 1967.
*Иҿымшәаз ашәҭ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Акорпус хада. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1972.
*Абду Ажьгьери. Аповест. Аҟәа, 1975.
*Аԥсабара ахәыҭҳәыҭбжьқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Аԥышәара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Ашьха уарба. Аповест, ажәабжьқәа, аскетчқәа, Аҟәа, 1988.
*Ахаҵа дызқәымшәо иҟоузеи. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1991.
*Мирод Гәажәба. Ауаҩы лаша исахьа. Аочерк. Аҟәа, 1995.
*Аибашьра, аибашьра… Ажәабжьқәа, аочеркқәа, адрама. Аҟәа, 2006.
*Аԥсуара. Аҟәа, 1994.
*Аԥсуара ашьаҭақәа. Аҟәа, 2002.
*Аҳәынҭқарра ҿыци ажәлар проблемақәеи. Аҟәа, 2006.
*Ашәҟәыҩҩцәа ирызку ажәа. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа ҳәынҭқарра аидеологиа. Аҟәа, 2011.
*Абду Ажьгери. Ароман. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рассказы пастушьего двора. (Для детей).Сухуми, 1979.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashig-nikolaj-chifovich Хашиг Николай Чифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3ashyig-nik%D3%99ala-%D2%B7yif-i%D2%A7a Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ҳашыгаа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 12 рзы ииз]][[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Жәабранмза 11 рзы ииз]]}}
tdnfk68v3wd8u5d42zkqia5iaifzrgj
171371
171243
2026-08-06T18:11:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171371
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа
|даҽа ахьӡ=Хашиг Николай Чифович
|афото=Хашиг Николай Чифович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|5|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа''' ({{lang-ru|Хашиг Николай Чифович}}; {{date|11|2|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Хәаԥ]] ақыҭа – {{date|23|5|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1992) ҳәа ахьӡ ихҵан. Ианашьоуп «Ахьӡ- Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1962). 1962 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рклуб деиҳабын. 1968 ш. нахыс – ажурнал «Алашара» аредакциа алитературатә усзуҩы. 1971ш. инаркны – ашәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» аредактор. 1975 ш. февраль 13 инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ареферент; Қырҭлитфонд Аԥсны аганахьала анапынҵа ҷыдақәа змаз. 1980 ш. инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант. 1980 шықәса апрель 1 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны иҟаз асахьаркыратә литература аларҵәаразы абиуро аиҳабы. 1986 ш. маи 16 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, Алитфонд аиҳаби уи имаҵуреи еидибалон. 1997 ш. апрель 17 инракны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд аиҳабы, 1991 ш. нахыс – ажурнал «Амцабз» аҟәша аредактор, 2010-2014 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант.
Ирҿиаратә мҩа хациркит 1950-тәи ашықәсқәа раан ажәеинраалақәа рыла. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 ш. Гәдоҭатәи араионтә газеҭ «Аколлективтә џьа» аҟны. Иажәеинраалақәа рнылеит иара убас аизга «Ашьаҟьар» (1960) аҟны. Дышнеи-шнеиуаз Н. Ҳашыг апрозахь диасуеит. Истатиақәеи иочеркқәеи, иажәабжьқәеи (ахәыҷқәа ирызкугьы), иповестқәеи, ироманқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», аизга «Ерцахә», аочеркқәа еиуеиԥшым реизгақәа «Аамҭеи ауааи», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аидгылара», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәохә инрареиҳаны аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
1980-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс Н. Ҳашыг иҩуеит Аԥсны ауаажәларра-политикатәи акультуратәи ҭагылазаашьа иазку апублицистикатә статиақәа жәпакы, иара убас аибашьреи егьырҭ азҵаарақәа дырзааҭгылон. («Аҽалагаларада… СССР жәлар рдепутатцәа аҩбатәи реизара ду аҟны М. Мгелаӡе иқәгылара иазкны» (Аидгылара. 1990. №1(003), ианвар. Ад. 6.; «Едуард Шеварднаӡе: аиҭаира мамзаргьы аиҭарҿыцра» (Аидгылара. 1991. №8(017), август, Ад. 5; «Уроки памяти. («Республика Абхазия . 1991. №67, 26 декабря. С. 2; «Аҳәынқарра ҿыци ажәлар рпроблемақәеи» (2006) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. П. Чехов иажәабжь «Ахәмарра», Г. Д. Гәлиа иажәабжьқәа «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс», «Адилижанс», ачерқес шәҟәыҩҩы А. Н. Охтов («Џьигиҭ»), аҟабарда шәҟәыҩҩы Б.Б. Мазихов («Аџь-ҵла»), адыга шәҟәыҩҩы П. К. Кошубаев («Билимготоваа рарбаӷь») уҳәа ражәабжьқәа.
Ашәҟәыҩҩы игәы иҵхон амилаҭтә-етикатә традициақәеи Аԥсуареи рлахьынҵа, урҭ аныԥшит ишәҟәы «Аԥсуара» (аҩынтәраан –ихарҭәааны аҭыжьра – «Аԥсуара ашьаҭақәа»).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха рҩашқәа ахьеилало. Ароман. Аҟәа, 1967.
*Иҿымшәаз ашәҭ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Акорпус хада. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1972.
*Абду Ажьгьери. Аповест. Аҟәа, 1975.
*Аԥсабара ахәыҭҳәыҭбжьқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Аԥышәара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Ашьха уарба. Аповест, ажәабжьқәа, аскетчқәа, Аҟәа, 1988.
*Ахаҵа дызқәымшәо иҟоузеи. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1991.
*Мирод Гәажәба. Ауаҩы лаша исахьа. Аочерк. Аҟәа, 1995.
*Аибашьра, аибашьра… Ажәабжьқәа, аочеркқәа, адрама. Аҟәа, 2006.
*Аԥсуара. Аҟәа, 1994.
*Аԥсуара ашьаҭақәа. Аҟәа, 2002.
*Аҳәынҭқарра ҿыци ажәлар проблемақәеи. Аҟәа, 2006.
*Ашәҟәыҩҩцәа ирызку ажәа. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа ҳәынҭқарра аидеологиа. Аҟәа, 2011.
*Абду Ажьгери. Ароман. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рассказы пастушьего двора. (Для детей).Сухуми, 1979.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashig-nikolaj-chifovich Хашиг Николай Чифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3ashyig-nik%D3%99ala-%D2%B7yif-i%D2%A7a Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашыгаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 11 рзы ииз]]
6pl8tnczd787we8izcaf0yghzv9h32r
171513
171371
2026-08-06T18:43:40Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171513
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг
|даҽа ахьӡ=Николай Чифович Хашиг
|афото=Хашиг Николай Чифович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг
|аира арыцхә={{date|11|2|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|5|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг''' ({{lang-ru|Николай Чифович Хашиг}}; {{date|11|2|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Хәаԥ]] ақыҭа – {{date|23|5|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1992) ҳәа ахьӡ ихҵан. Ианашьоуп «Ахьӡ- Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1962). 1962 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рклуб деиҳабын. 1968 ш. нахыс – ажурнал «Алашара» аредакциа алитературатә усзуҩы. 1971ш. инаркны – ашәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» аредактор. 1975 ш. февраль 13 инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ареферент; Қырҭлитфонд Аԥсны аганахьала анапынҵа ҷыдақәа змаз. 1980 ш. инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант. 1980 шықәса апрель 1 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны иҟаз асахьаркыратә литература аларҵәаразы абиуро аиҳабы. 1986 ш. маи 16 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, Алитфонд аиҳаби уи имаҵуреи еидибалон. 1997 ш. апрель 17 инракны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд аиҳабы, 1991 ш. нахыс – ажурнал «Амцабз» аҟәша аредактор, 2010-2014 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант.
Ирҿиаратә мҩа хациркит 1950-тәи ашықәсқәа раан ажәеинраалақәа рыла. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 ш. Гәдоҭатәи араионтә газеҭ «Аколлективтә џьа» аҟны. Иажәеинраалақәа рнылеит иара убас аизга «Ашьаҟьар» (1960) аҟны. Дышнеи-шнеиуаз Н. Ҳашыг апрозахь диасуеит. Истатиақәеи иочеркқәеи, иажәабжьқәеи (ахәыҷқәа ирызкугьы), иповестқәеи, ироманқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», аизга «Ерцахә», аочеркқәа еиуеиԥшым реизгақәа «Аамҭеи ауааи», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аидгылара», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәохә инрареиҳаны аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
1980-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс Н. Ҳашыг иҩуеит Аԥсны ауаажәларра-политикатәи акультуратәи ҭагылазаашьа иазку апублицистикатә статиақәа жәпакы, иара убас аибашьреи егьырҭ азҵаарақәа дырзааҭгылон. («Аҽалагаларада… СССР жәлар рдепутатцәа аҩбатәи реизара ду аҟны М. Мгелаӡе иқәгылара иазкны» (Аидгылара. 1990. №1(003), ианвар. Ад. 6.; «Едуард Шеварднаӡе: аиҭаира мамзаргьы аиҭарҿыцра» (Аидгылара. 1991. №8(017), август, Ад. 5; «Уроки памяти. («Республика Абхазия . 1991. №67, 26 декабря. С. 2; «Аҳәынқарра ҿыци ажәлар рпроблемақәеи» (2006) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. П. Чехов иажәабжь «Ахәмарра», Г. Д. Гәлиа иажәабжьқәа «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс», «Адилижанс», ачерқес шәҟәыҩҩы А. Н. Охтов («Џьигиҭ»), аҟабарда шәҟәыҩҩы Б.Б. Мазихов («Аџь-ҵла»), адыга шәҟәыҩҩы П. К. Кошубаев («Билимготоваа рарбаӷь») уҳәа ражәабжьқәа.
Ашәҟәыҩҩы игәы иҵхон амилаҭтә-етикатә традициақәеи Аԥсуареи рлахьынҵа, урҭ аныԥшит ишәҟәы «Аԥсуара» (аҩынтәраан –ихарҭәааны аҭыжьра – «Аԥсуара ашьаҭақәа»).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха рҩашқәа ахьеилало. Ароман. Аҟәа, 1967.
*Иҿымшәаз ашәҭ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Акорпус хада. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1972.
*Абду Ажьгьери. Аповест. Аҟәа, 1975.
*Аԥсабара ахәыҭҳәыҭбжьқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Аԥышәара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Ашьха уарба. Аповест, ажәабжьқәа, аскетчқәа, Аҟәа, 1988.
*Ахаҵа дызқәымшәо иҟоузеи. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1991.
*Мирод Гәажәба. Ауаҩы лаша исахьа. Аочерк. Аҟәа, 1995.
*Аибашьра, аибашьра… Ажәабжьқәа, аочеркқәа, адрама. Аҟәа, 2006.
*Аԥсуара. Аҟәа, 1994.
*Аԥсуара ашьаҭақәа. Аҟәа, 2002.
*Аҳәынҭқарра ҿыци ажәлар проблемақәеи. Аҟәа, 2006.
*Ашәҟәыҩҩцәа ирызку ажәа. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа ҳәынҭқарра аидеологиа. Аҟәа, 2011.
*Абду Ажьгери. Ароман. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рассказы пастушьего двора. (Для детей).Сухуми, 1979.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashig-nikolaj-chifovich Хашиг Николай Чифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3ashyig-nik%D3%99ala-%D2%B7yif-i%D2%A7a Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашыгаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 11 рзы ииз]]
hsff8hvqvvk3fu3yblgi7zut1mti45t
171655
171513
2026-08-06T20:23:07Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171655
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг
|даҽа ахьӡ=Николай Чифович Хашиг
|афото=Хашиг Николай Чифович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг
|аира арыцхә={{date|11|2|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Хәаԥ]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|23|5|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Никәала Ҷыф-иԥа Ҳашыг''' ({{lang-ru|Николай Чифович Хашиг}}; {{date|11|2|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Хәаԥ]] ақыҭа – {{date|23|5|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1973), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1992) ҳәа ахьӡ ихҵан. Ианашьоуп «Ахьӡ- Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1962). 1962 ш. инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рклуб деиҳабын. 1968 ш. нахыс – ажурнал «Алашара» аредакциа алитературатә усзуҩы. 1971ш. инаркны – ашәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» аредактор. 1975 ш. февраль 13 инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ареферент; Қырҭлитфонд Аԥсны аганахьала анапынҵа ҷыдақәа змаз. 1980 ш. инаркны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант. 1980 шықәса апрель 1 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны иҟаз асахьаркыратә литература аларҵәаразы абиуро аиҳабы. 1986 ш. маи 16 нахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, Алитфонд аиҳаби уи имаҵуреи еидибалон. 1997 ш. апрель 17 инракны – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитфонд аиҳабы, 1991 ш. нахыс – ажурнал «Амцабз» аҟәша аредактор, 2010-2014 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аконсультант.
Ирҿиаратә мҩа хациркит 1950-тәи ашықәсқәа раан ажәеинраалақәа рыла. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 ш. Гәдоҭатәи араионтә газеҭ «Аколлективтә џьа» аҟны. Иажәеинраалақәа рнылеит иара убас аизга «Ашьаҟьар» (1960) аҟны. Дышнеи-шнеиуаз Н. Ҳашыг апрозахь диасуеит. Истатиақәеи иочеркқәеи, иажәабжьқәеи (ахәыҷқәа ирызкугьы), иповестқәеи, ироманқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», аизга «Ерцахә», аочеркқәа еиуеиԥшым реизгақәа «Аамҭеи ауааи», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аидгылара», «Республика Абхазия» уҳәа.
Жәохә инрареиҳаны аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
1980-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа нахыс Н. Ҳашыг иҩуеит Аԥсны ауаажәларра-политикатәи акультуратәи ҭагылазаашьа иазку апублицистикатә статиақәа жәпакы, иара убас аибашьреи егьырҭ азҵаарақәа дырзааҭгылон. («Аҽалагаларада… СССР жәлар рдепутатцәа аҩбатәи реизара ду аҟны М. Мгелаӡе иқәгылара иазкны» (Аидгылара. 1990. №1(003), ианвар. Ад. 6.; «Едуард Шеварднаӡе: аиҭаира мамзаргьы аиҭарҿыцра» (Аидгылара. 1991. №8(017), август, Ад. 5; «Уроки памяти. («Республика Абхазия . 1991. №67, 26 декабря. С. 2; «Аҳәынқарра ҿыци ажәлар рпроблемақәеи» (2006) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит А. П. Чехов иажәабжь «Ахәмарра», Г. Д. Гәлиа иажәабжьқәа «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс», «Адилижанс», ачерқес шәҟәыҩҩы А. Н. Охтов («Џьигиҭ»), аҟабарда шәҟәыҩҩы Б.Б. Мазихов («Аџь-ҵла»), адыга шәҟәыҩҩы П. К. Кошубаев («Билимготоваа рарбаӷь») уҳәа ражәабжьқәа.
Ашәҟәыҩҩы игәы иҵхон амилаҭтә-етикатә традициақәеи Аԥсуареи рлахьынҵа, урҭ аныԥшит ишәҟәы «Аԥсуара» (аҩынтәраан –ихарҭәааны аҭыжьра – «Аԥсуара ашьаҭақәа»).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ашьха рҩашқәа ахьеилало. Ароман. Аҟәа, 1967.
*Иҿымшәаз ашәҭ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1969.
*Акорпус хада. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1972.
*Абду Ажьгьери. Аповест. Аҟәа, 1975.
*Аԥсабара ахәыҭҳәыҭбжьқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Аԥышәара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Ашьха уарба. Аповест, ажәабжьқәа, аскетчқәа, Аҟәа, 1988.
*Ахаҵа дызқәымшәо иҟоузеи. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1991.
*Мирод Гәажәба. Ауаҩы лаша исахьа. Аочерк. Аҟәа, 1995.
*Аибашьра, аибашьра… Ажәабжьқәа, аочеркқәа, адрама. Аҟәа, 2006.
*Аԥсуара. Аҟәа, 1994.
*Аԥсуара ашьаҭақәа. Аҟәа, 2002.
*Аҳәынҭқарра ҿыци ажәлар проблемақәеи. Аҟәа, 2006.
*Ашәҟәыҩҩцәа ирызку ажәа. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа ҳәынҭқарра аидеологиа. Аҟәа, 2011.
*Абду Ажьгери. Ароман. Аҟәа, 2013.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рассказы пастушьего двора. (Для детей).Сухуми, 1979.
==Алитература==
*{{Аԥпа|931}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xashig-nikolaj-chifovich Хашиг Николай Чифович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3ashyig-nik%D3%99ala-%D2%B7yif-i%D2%A7a Ҳашыг Никәала Ҷыф-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ҳашыгаа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 11 рзы ииз]]
1jn17uvtskmynkvohomvrw9agk19usx
Дауҭиа, Валери Константин-иԥа
0
25646
171175
170298
2026-08-06T17:57:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171175
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дауҭиа Валери Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Даутия Валерий Константинович
|афото=Даутия Валерий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дауҭиа Валери Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|17|2|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәрырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|4|2009}}
|аԥсра аҭыԥ=Гагра
|аусура=апоет
}}
'''Дауҭиа Валери Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Даутия Валерий Константинович}}; {{date|17|2|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәрырԥшь ақыҭа – {{date|25|4|2009}}, [[Гагра]]) – апоет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала (1961).
1961-1984 шш. раан аус иуан Цандрыԥшьтәи ашкол-интернат аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, 1994 –1995шш. рзы [[Гагра араион]] аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит: агазеҭ «Аԥсны», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Ахҿарах» (1967).
В. Дауҭиа иажәеинраалақәа ирылхны ашәақәа аԥырҵахьеит аԥсуа композиторцәа: Р.Гәымба, Б.Багаҭелиа, О.Хәынҵариа. Урҭ рыхәҭак анҵоуп афирма «Мелодиа» аҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭагоуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амшыни амреи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Сҽыҩ. Ажеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Гагрыԥшь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*аурысшәахь аиҭага: Отцовские заветы. Ажәеинраалақәа. Гагра, 1995.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dautiya-valerij-konstantinovich Даутия Валерий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dau%D2%ADia-valeri-konstantin-i%D2%A7a Дауҭиа Валери Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Дауҭиаа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз]][[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз]]}}
srb38cjwsw2h0iy5ddyiddyq477ots2
171307
171175
2026-08-06T18:09:40Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171307
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дауҭиа Валери Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Даутия Валерий Константинович
|афото=Даутия Валерий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дауҭиа Валери Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|17|2|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәрырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|4|2009}}
|аԥсра аҭыԥ=Гагра
|аусура=апоет
}}
'''Дауҭиа Валери Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Даутия Валерий Константинович}}; {{date|17|2|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәрырԥшь ақыҭа – {{date|25|4|2009}}, [[Гагра]]) – апоет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала (1961).
1961-1984 шш. раан аус иуан Цандрыԥшьтәи ашкол-интернат аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, 1994 –1995шш. рзы [[Гагра араион]] аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит: агазеҭ «Аԥсны», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Ахҿарах» (1967).
В. Дауҭиа иажәеинраалақәа ирылхны ашәақәа аԥырҵахьеит аԥсуа композиторцәа: Р.Гәымба, Б.Багаҭелиа, О.Хәынҵариа. Урҭ рыхәҭак анҵоуп афирма «Мелодиа» аҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭагоуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амшыни амреи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Сҽыҩ. Ажеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Гагрыԥшь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*аурысшәахь аиҭага: Отцовские заветы. Ажәеинраалақәа. Гагра, 1995.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dautiya-valerij-konstantinovich Даутия Валерий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dau%D2%ADia-valeri-konstantin-i%D2%A7a Дауҭиа Валери Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Дауҭиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз]]
4b0mn08gfe1478vftmwnzr2qlrta0vd
171442
171307
2026-08-06T18:41:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171442
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|даҽа ахьӡ=Валерий Константинович Даутия
|афото=Даутия Валерий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|аира арыцхә={{date|17|2|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәрырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|25|4|2009}}
|аԥсра аҭыԥ=Гагра
|аусура=апоет
}}
'''Валери Константин-иԥа Дауҭиа''' ({{lang-ru|Валерий Константинович Даутия}}; {{date|17|2|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәрырԥшь ақыҭа – {{date|25|4|2009}}, [[Гагра]]) – апоет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала (1961).
1961-1984 шш. раан аус иуан Цандрыԥшьтәи ашкол-интернат аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, 1994 –1995шш. рзы [[Гагра араион]] аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит: агазеҭ «Аԥсны», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Ахҿарах» (1967).
В. Дауҭиа иажәеинраалақәа ирылхны ашәақәа аԥырҵахьеит аԥсуа композиторцәа: Р.Гәымба, Б.Багаҭелиа, О.Хәынҵариа. Урҭ рыхәҭак анҵоуп афирма «Мелодиа» аҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭагоуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амшыни амреи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Сҽыҩ. Ажеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Гагрыԥшь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*аурысшәахь аиҭага: Отцовские заветы. Ажәеинраалақәа. Гагра, 1995.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dautiya-valerij-konstantinovich Даутия Валерий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dau%D2%ADia-valeri-konstantin-i%D2%A7a Дауҭиа Валери Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Дауҭиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз]]
c6yl915owju0fj3dtphls14yxuuamsm
171605
171442
2026-08-06T20:21:25Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171605
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|даҽа ахьӡ=Валерий Константинович Даутия
|афото=Даутия Валерий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|аира арыцхә={{date|17|2|1936}}
|аира аҭыԥ=Жәандәрырԥшь ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|25|4|2009}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Гагра]]
|аусура=апоет
}}
'''Валери Константин-иԥа Дауҭиа''' ({{lang-ru|Валерий Константинович Даутия}}; {{date|17|2|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәрырԥшь ақыҭа – {{date|25|4|2009}}, [[Гагра]]) – апоет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала (1961).
1961-1984 шш. раан аус иуан Цандрыԥшьтәи ашкол-интернат аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, 1994 –1995шш. рзы [[Гагра араион]] аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит: агазеҭ «Аԥсны», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Ахҿарах» (1967).
В. Дауҭиа иажәеинраалақәа ирылхны ашәақәа аԥырҵахьеит аԥсуа композиторцәа: Р.Гәымба, Б.Багаҭелиа, О.Хәынҵариа. Урҭ рыхәҭак анҵоуп афирма «Мелодиа» аҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭагоуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амшыни амреи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Сҽыҩ. Ажеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Гагрыԥшь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*аурысшәахь аиҭага: Отцовские заветы. Ажәеинраалақәа. Гагра, 1995.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dautiya-valerij-konstantinovich Даутия Валерий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dau%D2%ADia-valeri-konstantin-i%D2%A7a Дауҭиа Валери Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Дауҭиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз]]
s931gutmb8yhsdgn485xnt7ylqir50n
171681
171605
2026-08-07T02:33:26Z
Fraxinus.cs
8381
171681
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|даҽа ахьӡ=Валерий Константинович Даутия
|афото=Даутия Валерий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валери Константин-иԥа Дауҭиа
|аира арыцхә={{date|17|2|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Жәандрыԥшь]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|25|4|2009}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Гагра]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=апоет
}}
'''Валери Константин-иԥа Дауҭиа''' ({{lang-ru|Валерий Константинович Даутия}}; {{date|17|2|1936}} [[Жәандрыԥшь]] ақыҭа – {{date|25|4|2009}} [[Гагра]] ақалақь) — Аԥсны апоет. [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рзанааҭ ала (1961).
1961-1984 шш. раан аус иуан Цандрыԥшьтәи ашкол-интернат аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс, 1994 –1995шш. рзы [[Гагра араион]] аҵара аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит: агазеҭ «Аԥсны», ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз», апоетцәа ҿарацәа ражәеинраалақәа реизга «Ахҿарах» (1967).
В. Дауҭиа иажәеинраалақәа ирылхны ашәақәа аԥырҵахьеит аԥсуа композиторцәа: Р.Гәымба, Б.Багаҭелиа, О.Хәынҵариа. Урҭ рыхәҭак анҵоуп афирма «Мелодиа» аҟны. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аурысшәахь еиҭагоуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амшыни амреи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1983.
*Сҽыҩ. Ажеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Гагрыԥшь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*аурысшәахь аиҭага: Отцовские заветы. Ажәеинраалақәа. Гагра, 1995.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dautiya-valerij-konstantinovich Даутия Валерий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dau%D2%ADia-valeri-konstantin-i%D2%A7a Дауҭиа Валери Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 17 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Дауҭиаа]]
0ohtjgh9dnjkc1stqbdv9d8q3g5ith4
Ахьиба, Владимир Александр-иԥа
0
25665
171141
170279
2026-08-06T17:56:19Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171141
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ахьиба Владимир Александр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ахиба Владимир Александрович
|афото=Ахиба Владимир Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ахьиба Владимир Александр-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|1|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ахьиба Владимир Александр-иԥа''' ({{lang-ru|Ахиба Владимир Александрович}}; {{date|23|1|1938}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – {{date|31|1|2000}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
8-шықәса даԥхьеит Жәандәырԥшьтәи ашкол аҟны, ажәбатәи акласс Мгәыӡырхәатәи ашкол аҟны ихиркәшеит. 1956 ш. Кьалашәыртәи (Аҟәа) ақыҭанахамҩатә техникум даанахәеит. Ҩышьықәса рышьҭахь уи Аҽгәараҟа ([[Гал араион]]) ииаган. Атехникум далгеит 1961 шықәсазы.
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа рҟны.
В.Ахьиба иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭыжьуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еихызгоит сшьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Адац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Исԥыло, сызԥыло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Ааԥын сызҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абри сыдгьылаҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1992.
*Амцеи аеҵәеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Сышьхақәа раамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axiba-vladimir-aleksandrovich Ахиба Владимир Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/axiba-vladimir-aleksandr-i%D2%A7a Ахьиба Владимир Александр-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/20210123/Apoezia-zysazaaraz-apoet-Vladimir-Akhiba-diizhei-83-shysa-it-1031653062.html Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|23|1|2021}}.
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Ахьиаа]][[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 23 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 31 рзы иԥсыз]]}}
qw1xx03x1duh5g7v9sbspfi9v4wb6y3
171274
171141
2026-08-06T18:08:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171274
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ахьиба Владимир Александр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ахиба Владимир Александрович
|афото=Ахиба Владимир Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ахьиба Владимир Александр-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|1|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Ахьиба Владимир Александр-иԥа''' ({{lang-ru|Ахиба Владимир Александрович}}; {{date|23|1|1938}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – {{date|31|1|2000}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
8-шықәса даԥхьеит Жәандәырԥшьтәи ашкол аҟны, ажәбатәи акласс Мгәыӡырхәатәи ашкол аҟны ихиркәшеит. 1956 ш. Кьалашәыртәи (Аҟәа) ақыҭанахамҩатә техникум даанахәеит. Ҩышьықәса рышьҭахь уи Аҽгәараҟа ([[Гал араион]]) ииаган. Атехникум далгеит 1961 шықәсазы.
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа рҟны.
В.Ахьиба иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭыжьуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еихызгоит сшьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Адац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Исԥыло, сызԥыло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Ааԥын сызҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абри сыдгьылаҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1992.
*Амцеи аеҵәеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Сышьхақәа раамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axiba-vladimir-aleksandrovich Ахиба Владимир Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/axiba-vladimir-aleksandr-i%D2%A7a Ахьиба Владимир Александр-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/20210123/Apoezia-zysazaaraz-apoet-Vladimir-Akhiba-diizhei-83-shysa-it-1031653062.html Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|23|1|2021}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ахьиаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
drk2k32r7a1r2jcufyfmhwwbf1a1wn8
171407
171274
2026-08-06T18:40:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171407
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Александр-иԥа Ахьиба
|даҽа ахьӡ=Владимир Александрович Ахиба
|афото=Ахиба Владимир Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Александр-иԥа Ахьиба
|аира арыцхә={{date|23|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Жәандәырԥшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|1|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Владимир Александр-иԥа Ахьиба''' ({{lang-ru|Владимир Александрович Ахиба}}; {{date|23|1|1938}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – {{date|31|1|2000}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
8-шықәса даԥхьеит Жәандәырԥшьтәи ашкол аҟны, ажәбатәи акласс Мгәыӡырхәатәи ашкол аҟны ихиркәшеит. 1956 ш. Кьалашәыртәи (Аҟәа) ақыҭанахамҩатә техникум даанахәеит. Ҩышьықәса рышьҭахь уи Аҽгәараҟа ([[Гал араион]]) ииаган. Атехникум далгеит 1961 шықәсазы.
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа рҟны.
В.Ахьиба иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭыжьуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еихызгоит сшьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Адац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Исԥыло, сызԥыло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Ааԥын сызҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абри сыдгьылаҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1992.
*Амцеи аеҵәеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Сышьхақәа раамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axiba-vladimir-aleksandrovich Ахиба Владимир Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/axiba-vladimir-aleksandr-i%D2%A7a Ахьиба Владимир Александр-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/20210123/Apoezia-zysazaaraz-apoet-Vladimir-Akhiba-diizhei-83-shysa-it-1031653062.html Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|23|1|2021}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ахьиаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
c8v212rwq7hews2koqmqtv3fpa9mrpu
171580
171407
2026-08-06T20:20:37Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171580
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Александр-иԥа Ахьиба
|даҽа ахьӡ=Владимир Александрович Ахиба
|афото=Ахиба Владимир Александрович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Александр-иԥа Ахьиба
|аира арыцхә={{date|23|1|1938}}
|аира аҭыԥ=Жәандәырԥшь ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|31|1|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Владимир Александр-иԥа Ахьиба''' ({{lang-ru|Владимир Александрович Ахиба}}; {{date|23|1|1938}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Жәандәырԥшь ақыҭа – {{date|31|1|2000}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет. СССР-и (1989) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
8-шықәса даԥхьеит Жәандәырԥшьтәи ашкол аҟны, ажәбатәи акласс Мгәыӡырхәатәи ашкол аҟны ихиркәшеит. 1956 ш. Кьалашәыртәи (Аҟәа) ақыҭанахамҩатә техникум даанахәеит. Ҩышьықәса рышьҭахь уи Аҽгәараҟа ([[Гал араион]]) ииаган. Атехникум далгеит 1961 шықәсазы.
Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа рҟны.
В.Ахьиба иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001, аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Иажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭыжьуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Еихызгоит сшьаҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1971.
*Адац. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Исԥыло, сызԥыло. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Ааԥын сызҭаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абри сыдгьылаҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Адгьыл ахьаа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1992.
*Амцеи аеҵәеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1994.
*Сышьхақәа раамҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|932}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/axiba-vladimir-aleksandrovich Ахиба Владимир Александрович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/axiba-vladimir-aleksandr-i%D2%A7a Ахьиба Владимир Александр-иԥа] {{ab icon}}
*[https://sputnik-abkhazia.info/20210123/Apoezia-zysazaaraz-apoet-Vladimir-Akhiba-diizhei-83-shysa-it-1031653062.html Апоезиа зыԥсҭазаараз апоет: Владимир Ахьиба диижьҭеи 83 шықәса ҵит]. [[Спутник Аԥсны]]. {{date|23|1|2021}}.
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Ахьиаа]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
abnhuc1titnginvzaw6qe020vf3mo41
Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа
0
25666
171135
170275
2026-08-06T17:56:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171135
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аламиа Геннадий Шаликович
|афото=Аламиа Геннадий Шаликович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|7|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы
}}
'''Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа''' ({{lang-ru|Аламиа Геннадий Шаликович}}; {{date|24|7|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы. «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол далгеит (1966), дагьҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афизика-математикатә факультет. 1969-1973 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәыз А.М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. 1973-1974 шш. рзы Москватәи аобласт Роменское ақалақьтә газеҭ акорреспондентс, ашьҭахь, аҟәша аиҳабыс аус иуан. 1975 ш. [[Аҟәа]], Д.И.Гәлиа Иҩны-музеи аҟәша деиҳабын. 1977-1982 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акорреспондентс, ашьҭахь аҟәша аиҳабыс дыҟан. 1982-1987 шш. рзы ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟәша деиҳабын, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩын. 1987-1988 шш. ирыҵанакуа аамҭазы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аԥсуа литературеи афольклори рзы алекциақәа дрыԥхьон.
1980-тәи ашықәсқәа раан Аԥсны Жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан, 1988 ш. инаркны иаԥиҵеит, редактор хадасгьы даман аԥсышәала иҭыҵуаз афорум агазеҭ «Аидгылара». 1989 ш. инаркны Кавказ ашьхаруа жәларқәа Рассамблеиа ахада актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (ашьҭахь – Кавказ ажәларқәа Рконфедерациа). Кавказ ашьхаруа жәларқәа реидкылареи Аԥсны амилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи рҟны илагала шьардоуп. 1991-1996 шш. рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны ахаҭарнакк иаҳасабала Нхыҵ-Кавказ анапынҵа ҷыда наигӡон. 1993-1994 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1994-1996 шш. рзы акәзар, – Аԥсны Жәлар Реизара Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
1998-2001 шш. раан ажурнал «Черкесский мир» аредактор хадас даман (иҭыҵуан урысшәалеи англыз бызшәалеи). Аредактор хадас даман иара убас ажурнал «Абаза». Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь напхгара аиҭон Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара». 2002 ш. декабр 12 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс далхын, 2004 ш. апрель мзазы хатәгәаԥхарала имаҵура аанижьит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1964 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009) уҳәа убас егьырҭгьы.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа ҭижьхьеит. Икьыԥхьхьеит астатиақәеи аочеркқәеи жәпакы.
Г. Аламиа иҩымҭақәа еиҭаргахьеит аурыс, англыз, афранцыз, аполиак, аболгар, аерман, араб, аукраин, амолдав уҳәа абызшәақәа рахь.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигахьеит У.Шекспир иҩымҭақәа «Акрал Лир», «Иули Цезар», Кольдерон дела Барк – «Аԥсҭазаара ԥхыӡуп», А.Грибоедов – «Зыхшыҩ зызрыцҳароу» (арҭ аҩымҭақәа С. И. Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит), А.Пушкин иажәеинраалақәеи илакәқәеи, А.Блок, Гарсиа Лорка, М.Светлов, иара убас ауаԥс поетцәа К.Хетегуров, Д.Алборҭы, адыга поет Н.Н.Багов, абаза поет М.Х.Чкәуту, аерман поет Г.Емин уҳәа рҩымҭақәа.
Г.Аламиа авторс дрымоуп аԥсуа фольклор шьаҭас иаҭаны иҩу Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн ажәақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адәы иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1971.
*Аԥсҭазаара амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амцажәла. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Аҳаԥи ацәашьи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥшьалых. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Хара ацара. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Алыԥшаах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На рассвете. Стихи. М., 1977.
*Дорогами ветвей. Стихи. Сухуми,1980.
*Ореховый ключ. Стихи. М., 1991.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/alamia-gennadij-shalikovich Аламиа Геннадий Шаликович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/alamia-gennadi-shalik%D3%99a-i%D2%A7a Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:Аламиаа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]}}
8b6u9tgdqjtkl9k1y0fa4zg515e3ytu
171268
171135
2026-08-06T18:08:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171268
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аламиа Геннадий Шаликович
|афото=Аламиа Геннадий Шаликович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|7|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы
}}
'''Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа''' ({{lang-ru|Аламиа Геннадий Шаликович}}; {{date|24|7|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы. «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол далгеит (1966), дагьҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афизика-математикатә факультет. 1969-1973 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәыз А.М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. 1973-1974 шш. рзы Москватәи аобласт Роменское ақалақьтә газеҭ акорреспондентс, ашьҭахь, аҟәша аиҳабыс аус иуан. 1975 ш. [[Аҟәа]], Д.И.Гәлиа Иҩны-музеи аҟәша деиҳабын. 1977-1982 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акорреспондентс, ашьҭахь аҟәша аиҳабыс дыҟан. 1982-1987 шш. рзы ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟәша деиҳабын, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩын. 1987-1988 шш. ирыҵанакуа аамҭазы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аԥсуа литературеи афольклори рзы алекциақәа дрыԥхьон.
1980-тәи ашықәсқәа раан Аԥсны Жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан, 1988 ш. инаркны иаԥиҵеит, редактор хадасгьы даман аԥсышәала иҭыҵуаз афорум агазеҭ «Аидгылара». 1989 ш. инаркны Кавказ ашьхаруа жәларқәа Рассамблеиа ахада актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (ашьҭахь – Кавказ ажәларқәа Рконфедерациа). Кавказ ашьхаруа жәларқәа реидкылареи Аԥсны амилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи рҟны илагала шьардоуп. 1991-1996 шш. рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны ахаҭарнакк иаҳасабала Нхыҵ-Кавказ анапынҵа ҷыда наигӡон. 1993-1994 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1994-1996 шш. рзы акәзар, – Аԥсны Жәлар Реизара Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
1998-2001 шш. раан ажурнал «Черкесский мир» аредактор хадас даман (иҭыҵуан урысшәалеи англыз бызшәалеи). Аредактор хадас даман иара убас ажурнал «Абаза». Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь напхгара аиҭон Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара». 2002 ш. декабр 12 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс далхын, 2004 ш. апрель мзазы хатәгәаԥхарала имаҵура аанижьит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1964 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009) уҳәа убас егьырҭгьы.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа ҭижьхьеит. Икьыԥхьхьеит астатиақәеи аочеркқәеи жәпакы.
Г. Аламиа иҩымҭақәа еиҭаргахьеит аурыс, англыз, афранцыз, аполиак, аболгар, аерман, араб, аукраин, амолдав уҳәа абызшәақәа рахь.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигахьеит У.Шекспир иҩымҭақәа «Акрал Лир», «Иули Цезар», Кольдерон дела Барк – «Аԥсҭазаара ԥхыӡуп», А.Грибоедов – «Зыхшыҩ зызрыцҳароу» (арҭ аҩымҭақәа С. И. Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит), А.Пушкин иажәеинраалақәеи илакәқәеи, А.Блок, Гарсиа Лорка, М.Светлов, иара убас ауаԥс поетцәа К.Хетегуров, Д.Алборҭы, адыга поет Н.Н.Багов, абаза поет М.Х.Чкәуту, аерман поет Г.Емин уҳәа рҩымҭақәа.
Г.Аламиа авторс дрымоуп аԥсуа фольклор шьаҭас иаҭаны иҩу Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн ажәақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адәы иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1971.
*Аԥсҭазаара амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амцажәла. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Аҳаԥи ацәашьи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥшьалых. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Хара ацара. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Алыԥшаах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На рассвете. Стихи. М., 1977.
*Дорогами ветвей. Стихи. Сухуми,1980.
*Ореховый ключ. Стихи. М., 1991.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/alamia-gennadij-shalikovich Аламиа Геннадий Шаликович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/alamia-gennadi-shalik%D3%99a-i%D2%A7a Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аламиаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
9f0bk7wxw5kywwcha0gpzkwih2srl2r
171401
171268
2026-08-06T18:40:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171401
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа
|даҽа ахьӡ=Геннадий Шаликович Аламиа
|афото=Аламиа Геннадий Шаликович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа
|аира арыцхә={{date|24|7|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы
}}
'''Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа''' ({{lang-ru|Геннадий Шаликович Аламиа}}; {{date|24|7|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы. «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол далгеит (1966), дагьҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афизика-математикатә факультет. 1969-1973 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәыз А.М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. 1973-1974 шш. рзы Москватәи аобласт Роменское ақалақьтә газеҭ акорреспондентс, ашьҭахь, аҟәша аиҳабыс аус иуан. 1975 ш. [[Аҟәа]], Д.И.Гәлиа Иҩны-музеи аҟәша деиҳабын. 1977-1982 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акорреспондентс, ашьҭахь аҟәша аиҳабыс дыҟан. 1982-1987 шш. рзы ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟәша деиҳабын, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩын. 1987-1988 шш. ирыҵанакуа аамҭазы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аԥсуа литературеи афольклори рзы алекциақәа дрыԥхьон.
1980-тәи ашықәсқәа раан Аԥсны Жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан, 1988 ш. инаркны иаԥиҵеит, редактор хадасгьы даман аԥсышәала иҭыҵуаз афорум агазеҭ «Аидгылара». 1989 ш. инаркны Кавказ ашьхаруа жәларқәа Рассамблеиа ахада актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (ашьҭахь – Кавказ ажәларқәа Рконфедерациа). Кавказ ашьхаруа жәларқәа реидкылареи Аԥсны амилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи рҟны илагала шьардоуп. 1991-1996 шш. рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны ахаҭарнакк иаҳасабала Нхыҵ-Кавказ анапынҵа ҷыда наигӡон. 1993-1994 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1994-1996 шш. рзы акәзар, – Аԥсны Жәлар Реизара Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
1998-2001 шш. раан ажурнал «Черкесский мир» аредактор хадас даман (иҭыҵуан урысшәалеи англыз бызшәалеи). Аредактор хадас даман иара убас ажурнал «Абаза». Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь напхгара аиҭон Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара». 2002 ш. декабр 12 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс далхын, 2004 ш. апрель мзазы хатәгәаԥхарала имаҵура аанижьит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1964 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009) уҳәа убас егьырҭгьы.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа ҭижьхьеит. Икьыԥхьхьеит астатиақәеи аочеркқәеи жәпакы.
Г. Аламиа иҩымҭақәа еиҭаргахьеит аурыс, англыз, афранцыз, аполиак, аболгар, аерман, араб, аукраин, амолдав уҳәа абызшәақәа рахь.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигахьеит У.Шекспир иҩымҭақәа «Акрал Лир», «Иули Цезар», Кольдерон дела Барк – «Аԥсҭазаара ԥхыӡуп», А.Грибоедов – «Зыхшыҩ зызрыцҳароу» (арҭ аҩымҭақәа С. И. Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит), А.Пушкин иажәеинраалақәеи илакәқәеи, А.Блок, Гарсиа Лорка, М.Светлов, иара убас ауаԥс поетцәа К.Хетегуров, Д.Алборҭы, адыга поет Н.Н.Багов, абаза поет М.Х.Чкәуту, аерман поет Г.Емин уҳәа рҩымҭақәа.
Г.Аламиа авторс дрымоуп аԥсуа фольклор шьаҭас иаҭаны иҩу Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн ажәақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адәы иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1971.
*Аԥсҭазаара амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амцажәла. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Аҳаԥи ацәашьи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥшьалых. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Хара ацара. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Алыԥшаах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На рассвете. Стихи. М., 1977.
*Дорогами ветвей. Стихи. Сухуми,1980.
*Ореховый ключ. Стихи. М., 1991.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/alamia-gennadij-shalikovich Аламиа Геннадий Шаликович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/alamia-gennadi-shalik%D3%99a-i%D2%A7a Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аламиаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
aosla24p1v0lpc3vypknl0houbhcarr
171574
171401
2026-08-06T20:20:25Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171574
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа
|даҽа ахьӡ=Геннадий Шаликович Аламиа
|афото=Аламиа Геннадий Шаликович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа
|аира арыцхә={{date|24|7|1949}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы
}}
'''Геннади Шьаликәа-иԥа Аламиа''' ({{lang-ru|Геннадий Шаликович Аламиа}}; {{date|24|7|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы. «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылоуп. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол далгеит (1966), дагьҭалеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афизика-математикатә факультет. 1969-1973 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәыз А.М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. 1973-1974 шш. рзы Москватәи аобласт Роменское ақалақьтә газеҭ акорреспондентс, ашьҭахь, аҟәша аиҳабыс аус иуан. 1975 ш. [[Аҟәа]], Д.И.Гәлиа Иҩны-музеи аҟәша деиҳабын. 1977-1982 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») акорреспондентс, ашьҭахь аҟәша аиҳабыс дыҟан. 1982-1987 шш. рзы ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟәша деиҳабын, ашьҭахь аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩын. 1987-1988 шш. ирыҵанакуа аамҭазы А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны аԥсуа литературеи афольклори рзы алекциақәа дрыԥхьон.
1980-тәи ашықәсқәа раан Аԥсны Жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан, 1988 ш. инаркны иаԥиҵеит, редактор хадасгьы даман аԥсышәала иҭыҵуаз афорум агазеҭ «Аидгылара». 1989 ш. инаркны Кавказ ашьхаруа жәларқәа Рассамблеиа ахада актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (ашьҭахь – Кавказ ажәларқәа Рконфедерациа). Кавказ ашьхаруа жәларқәа реидкылареи Аԥсны амилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи рҟны илагала шьардоуп. 1991-1996 шш. рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны ахаҭарнакк иаҳасабала Нхыҵ-Кавказ анапынҵа ҷыда наигӡон. 1993-1994 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1994-1996 шш. рзы акәзар, – Аԥсны Жәлар Реизара Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.
1998-2001 шш. раан ажурнал «Черкесский мир» аредактор хадас даман (иҭыҵуан урысшәалеи англыз бызшәалеи). Аредактор хадас даман иара убас ажурнал «Абаза». Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь напхгара аиҭон Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара». 2002 ш. декабр 12 рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс далхын, 2004 ш. апрель мзазы хатәгәаԥхарала имаҵура аанижьит.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1964 ш. инаркны. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», иажәеинраалақәа агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001, аиҭаҭыжьра – 2009) уҳәа убас егьырҭгьы.
Жәаба инареиҳаны ажәеинраалақәа реизгақәа ҭижьхьеит. Икьыԥхьхьеит астатиақәеи аочеркқәеи жәпакы.
Г. Аламиа иҩымҭақәа еиҭаргахьеит аурыс, англыз, афранцыз, аполиак, аболгар, аерман, араб, аукраин, амолдав уҳәа абызшәақәа рахь.
Аԥсуа бызшәахь еиҭеигахьеит У.Шекспир иҩымҭақәа «Акрал Лир», «Иули Цезар», Кольдерон дела Барк – «Аԥсҭазаара ԥхыӡуп», А.Грибоедов – «Зыхшыҩ зызрыцҳароу» (арҭ аҩымҭақәа С. И. Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит), А.Пушкин иажәеинраалақәеи илакәқәеи, А.Блок, Гарсиа Лорка, М.Светлов, иара убас ауаԥс поетцәа К.Хетегуров, Д.Алборҭы, адыга поет Н.Н.Багов, абаза поет М.Х.Чкәуту, аерман поет Г.Емин уҳәа рҩымҭақәа.
Г.Аламиа авторс дрымоуп аԥсуа фольклор шьаҭас иаҭаны иҩу Аԥсны Аҳәынҭқарратә гимн ажәақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Адәы иаҵәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа 1971.
*Аԥсҭазаара амш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Амцажәла. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1979.
*Аҳаԥи ацәашьи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1982.
*Аԥшьалых. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Хара ацара. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҟоуп убас амшқәа… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Алыԥшаах. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На рассвете. Стихи. М., 1977.
*Дорогами ветвей. Стихи. Сухуми,1980.
*Ореховый ключ. Стихи. М., 1991.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/alamia-gennadij-shalikovich Аламиа Геннадий Шаликович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/alamia-gennadi-shalik%D3%99a-i%D2%A7a Аламиа Геннади Шьаликәа-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аламиаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
dd13tcc6vig6nrwqx7dxw741s55k08r
Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
0
25667
171110
170327
2026-08-06T15:36:56Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171110
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Смыр Рушбей Хазаратович
|афото=Смыр Рушбей Хазаратович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|аира арыцхә=13.02.1950
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә=29.07.2019
|аусура=аԥсуа поет
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа''' ({{lang-ru|Смыр Рушбей Хазаратович}}; 13.02.1950, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аацы]] ақыҭа - 29.07.2019) – аԥсуа поет. СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Адыгатәыла акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2004). Аԥсны жәлар рпоет (2010). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; ажәеинраалақәа реизга «Абжьы» азы). «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Приморсктәи абжьаратәи ашкол далгеит. Ахԥатәи акласс аҟны дантәаз машәырла изблак ааха аиуит. Ашықәсқәа ииасцыԥхьаӡа апоет ибла есааира иагхо иалагеит (8% заҵәык ракәын иабоз). Иҽихәшәтәуан Одесса, Филатов иклиникаҿы. Ибла ачымазара иахҟьаны иҵара данагхозгьы ҟалалон. Ианаалоз аланарԥшыгагьы аԥшаара уадаҩын. Одессантә даныхынҳә, аҳәара иҟаиҵаз ала, иҭаацәа амырзакан изаархәеит, иаарласнгьы иҵеит уи арҳәашьа. Аҩны иҟан иара убас агитареи абалалаикеи. Урҭ рыла ибзианы дыхәмаруан иан – Шура Базба. Урҭгьы инапаҿы иааигеит Рушьбеи. Амырзакан ала инаигӡон атетрад ианиҵоз ажәақәа ирылихуаз ашәақәа. Абасала ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Ичымазара даргәамҵуан поетны ишьақәгылараны иҟаз. Апоет қәыԥш иажәеинраалақәа зныз атетрад (усҟан уи ихыҵуан жәаха шықәса) апоет В. П. Анқәаб имԥыхьашәеит Артиом Анқәаб ибзоурала , В. Анқәаб урҭ амҩа рзылихит. Ҿыц аҩра иалагаз апоет изы ари акырӡа аҵанакуан, уи егьаӡбеит ԥхьаҟатәи ирҿиаратә разҟы. Дышнеи-шнеиуаз иаалырҟьаны ланарԥшыгала ицәгьамкәа ибо дҟалеит. Иҽазҵәылхны ашәҟәқәа рыԥхьарагьы далагеит, игәабзиара ишаԥырхагазгьы, лассы-лассы ахыхь изцәырҵуан. Иажәеинраалақәа анылон агазеҭ «Бзыԥ».
Аҟәатәи аҳәынҭқарратә азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа далгеит, афымца азҟаза изаанаҭ иманы. 1972 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет, аха ибла ачымазара иахҟьаны аҩабтәи акурс аҟнытә иҵара аанижьыр акәхоит. 1985-1987 шш. раан аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иҟоу ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1970-1975шш. рзы Афон-ҿыц, атурбаза «[[Ԥсырӡха]]» аҟны абиблиотекаҿы аус иуан.
1968 ш. раахыс апоет иажәеинраалақәа иааиԥмырҟьаӡакәа ирнылоит ажурнал «Алашара», иара убас агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа: «Ерцахә», «Однажды в апреле», «Литературная Абхазия»; ашәҟәы «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994) уҳәа егьырҭгьы. Р. Смыр иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1973 ш. иҭыҵит апоет раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Аеҵәақәа рыкәашара». Уи нахыс иҭыжьуп ажәеинраалақәа реизгақәа жәаҩа.
ХХI ашә. алагамҭазы Р. Смыр иҽԥишәеит прозаикк иаҳасабалагьы. 2002 ш. ажурнал «Алашара» актәи аномер ианылеит иажәабжь «Ҟәыбҷа».
Ипоезиа хыҵхырҭа хадас иамоуп аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аеҵәақәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ашьанҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Ахҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Сышьхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашыцқәа рашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҽыласқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Рада Гәышьа. Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1994.
*Аҳаҳаира. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1998.
*Арҵу. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Рарира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Слабашьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2012.
*Аҵыс иаҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Снаргәыҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Фбиблиографиа==
Диит [[1950]] шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. [[1971]] - [[1973]] шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит [[1987]] шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит [[1966]] шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933-934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/smyir-rushbej-xazaratovich Смыр Рушбей Хазаратович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/smyir-rushbei-%D2%B3azara%D2%AD-i%D2%A7a Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Смыраа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз]]}}
pyknnv2rna6tdalw3t890cvfchyvgbg
171223
171110
2026-08-06T17:59:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171223
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Смыр Рушбей Хазаратович
|афото=Смыр Рушбей Хазаратович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|2|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|7|2019}}
|аусура=аԥсуа поет}}
'''Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа''' ({{lang-ru|Смыр Рушбей Хазаратович}}; {{date|13|2|1950}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аацы]] ақыҭа - {{date|29|7|2019}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Адыгатәыла акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2004). Аԥсны жәлар рпоет (2010). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; ажәеинраалақәа реизга «Абжьы» азы). «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Приморсктәи абжьаратәи ашкол далгеит. Ахԥатәи акласс аҟны дантәаз машәырла изблак ааха аиуит. Ашықәсқәа ииасцыԥхьаӡа апоет ибла есааира иагхо иалагеит (8% заҵәык ракәын иабоз). Иҽихәшәтәуан Одесса, Филатов иклиникаҿы. Ибла ачымазара иахҟьаны иҵара данагхозгьы ҟалалон. Ианаалоз аланарԥшыгагьы аԥшаара уадаҩын. Одессантә даныхынҳә, аҳәара иҟаиҵаз ала, иҭаацәа амырзакан изаархәеит, иаарласнгьы иҵеит уи арҳәашьа. Аҩны иҟан иара убас агитареи абалалаикеи. Урҭ рыла ибзианы дыхәмаруан иан – Шура Базба. Урҭгьы инапаҿы иааигеит Рушьбеи. Амырзакан ала инаигӡон атетрад ианиҵоз ажәақәа ирылихуаз ашәақәа. Абасала ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Ичымазара даргәамҵуан поетны ишьақәгылараны иҟаз. Апоет қәыԥш иажәеинраалақәа зныз атетрад (усҟан уи ихыҵуан жәаха шықәса) апоет В. П. Анқәаб имԥыхьашәеит Артиом Анқәаб ибзоурала , В. Анқәаб урҭ амҩа рзылихит. Ҿыц аҩра иалагаз апоет изы ари акырӡа аҵанакуан, уи егьаӡбеит ԥхьаҟатәи ирҿиаратә разҟы. Дышнеи-шнеиуаз иаалырҟьаны ланарԥшыгала ицәгьамкәа ибо дҟалеит. Иҽазҵәылхны ашәҟәқәа рыԥхьарагьы далагеит, игәабзиара ишаԥырхагазгьы, лассы-лассы ахыхь изцәырҵуан. Иажәеинраалақәа анылон агазеҭ «Бзыԥ».
Аҟәатәи аҳәынҭқарратә азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа далгеит, афымца азҟаза изаанаҭ иманы. 1972 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет, аха ибла ачымазара иахҟьаны аҩабтәи акурс аҟнытә иҵара аанижьыр акәхоит. 1985-1987 шш. раан аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иҟоу ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1970-1975шш. рзы Афон-ҿыц, атурбаза «[[Ԥсырӡха]]» аҟны абиблиотекаҿы аус иуан.
1968 ш. раахыс апоет иажәеинраалақәа иааиԥмырҟьаӡакәа ирнылоит ажурнал «Алашара», иара убас агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа: «Ерцахә», «Однажды в апреле», «Литературная Абхазия»; ашәҟәы «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994) уҳәа егьырҭгьы. Р. Смыр иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1973 ш. иҭыҵит апоет раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Аеҵәақәа рыкәашара». Уи нахыс иҭыжьуп ажәеинраалақәа реизгақәа жәаҩа.
ХХI ашә. алагамҭазы Р. Смыр иҽԥишәеит прозаикк иаҳасабалагьы. 2002 ш. ажурнал «Алашара» актәи аномер ианылеит иажәабжь «Ҟәыбҷа».
Ипоезиа хыҵхырҭа хадас иамоуп аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аеҵәақәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ашьанҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Ахҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Сышьхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашыцқәа рашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҽыласқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Рада Гәышьа. Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1994.
*Аҳаҳаира. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1998.
*Арҵу. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Рарира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Слабашьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2012.
*Аҵыс иаҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Снаргәыҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Фбиблиографиа==
Диит [[1950]] шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. [[1971]] - [[1973]] шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит [[1987]] шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит [[1966]] шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933-934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/smyir-rushbej-xazaratovich Смыр Рушбей Хазаратович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/smyir-rushbei-%D2%B3azara%D2%AD-i%D2%A7a Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Смыраа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз]]}}
q1q9kbih2uwfoo5tzm8gbtr96zr4wqc
171352
171223
2026-08-06T18:11:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171352
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Смыр Рушбей Хазаратович
|афото=Смыр Рушбей Хазаратович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|2|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|7|2019}}
|аусура=аԥсуа поет}}
'''Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа''' ({{lang-ru|Смыр Рушбей Хазаратович}}; {{date|13|2|1950}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аацы]] ақыҭа - {{date|29|7|2019}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Адыгатәыла акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2004). Аԥсны жәлар рпоет (2010). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; ажәеинраалақәа реизга «Абжьы» азы). «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Приморсктәи абжьаратәи ашкол далгеит. Ахԥатәи акласс аҟны дантәаз машәырла изблак ааха аиуит. Ашықәсқәа ииасцыԥхьаӡа апоет ибла есааира иагхо иалагеит (8% заҵәык ракәын иабоз). Иҽихәшәтәуан Одесса, Филатов иклиникаҿы. Ибла ачымазара иахҟьаны иҵара данагхозгьы ҟалалон. Ианаалоз аланарԥшыгагьы аԥшаара уадаҩын. Одессантә даныхынҳә, аҳәара иҟаиҵаз ала, иҭаацәа амырзакан изаархәеит, иаарласнгьы иҵеит уи арҳәашьа. Аҩны иҟан иара убас агитареи абалалаикеи. Урҭ рыла ибзианы дыхәмаруан иан – Шура Базба. Урҭгьы инапаҿы иааигеит Рушьбеи. Амырзакан ала инаигӡон атетрад ианиҵоз ажәақәа ирылихуаз ашәақәа. Абасала ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Ичымазара даргәамҵуан поетны ишьақәгылараны иҟаз. Апоет қәыԥш иажәеинраалақәа зныз атетрад (усҟан уи ихыҵуан жәаха шықәса) апоет В. П. Анқәаб имԥыхьашәеит Артиом Анқәаб ибзоурала , В. Анқәаб урҭ амҩа рзылихит. Ҿыц аҩра иалагаз апоет изы ари акырӡа аҵанакуан, уи егьаӡбеит ԥхьаҟатәи ирҿиаратә разҟы. Дышнеи-шнеиуаз иаалырҟьаны ланарԥшыгала ицәгьамкәа ибо дҟалеит. Иҽазҵәылхны ашәҟәқәа рыԥхьарагьы далагеит, игәабзиара ишаԥырхагазгьы, лассы-лассы ахыхь изцәырҵуан. Иажәеинраалақәа анылон агазеҭ «Бзыԥ».
Аҟәатәи аҳәынҭқарратә азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа далгеит, афымца азҟаза изаанаҭ иманы. 1972 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет, аха ибла ачымазара иахҟьаны аҩабтәи акурс аҟнытә иҵара аанижьыр акәхоит. 1985-1987 шш. раан аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иҟоу ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1970-1975шш. рзы Афон-ҿыц, атурбаза «[[Ԥсырӡха]]» аҟны абиблиотекаҿы аус иуан.
1968 ш. раахыс апоет иажәеинраалақәа иааиԥмырҟьаӡакәа ирнылоит ажурнал «Алашара», иара убас агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа: «Ерцахә», «Однажды в апреле», «Литературная Абхазия»; ашәҟәы «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994) уҳәа егьырҭгьы. Р. Смыр иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1973 ш. иҭыҵит апоет раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Аеҵәақәа рыкәашара». Уи нахыс иҭыжьуп ажәеинраалақәа реизгақәа жәаҩа.
ХХI ашә. алагамҭазы Р. Смыр иҽԥишәеит прозаикк иаҳасабалагьы. 2002 ш. ажурнал «Алашара» актәи аномер ианылеит иажәабжь «Ҟәыбҷа».
Ипоезиа хыҵхырҭа хадас иамоуп аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аеҵәақәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ашьанҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Ахҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Сышьхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашыцқәа рашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҽыласқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Рада Гәышьа. Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1994.
*Аҳаҳаира. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1998.
*Арҵу. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Рарира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Слабашьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2012.
*Аҵыс иаҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Снаргәыҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Фбиблиографиа==
Диит [[1950]] шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. [[1971]] - [[1973]] шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит [[1987]] шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит [[1966]] шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933-934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/smyir-rushbej-xazaratovich Смыр Рушбей Хазаратович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/smyir-rushbei-%D2%B3azara%D2%AD-i%D2%A7a Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Смыраа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз]]
budthi8wieya3xt7yga94vjvdltia8w
171493
171352
2026-08-06T18:43:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171493
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр
|даҽа ахьӡ=Рушбей Хазаратович Смыр
|афото=Смыр Рушбей Хазаратович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр
|аира арыцхә={{date|13|2|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|7|2019}}
|аусура=аԥсуа поет}}
'''Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр''' ({{lang-ru|Рушбей Хазаратович Смыр}}; {{date|13|2|1950}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аацы]] ақыҭа - {{date|29|7|2019}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Адыгатәыла акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2004). Аԥсны жәлар рпоет (2010). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; ажәеинраалақәа реизга «Абжьы» азы). «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Приморсктәи абжьаратәи ашкол далгеит. Ахԥатәи акласс аҟны дантәаз машәырла изблак ааха аиуит. Ашықәсқәа ииасцыԥхьаӡа апоет ибла есааира иагхо иалагеит (8% заҵәык ракәын иабоз). Иҽихәшәтәуан Одесса, Филатов иклиникаҿы. Ибла ачымазара иахҟьаны иҵара данагхозгьы ҟалалон. Ианаалоз аланарԥшыгагьы аԥшаара уадаҩын. Одессантә даныхынҳә, аҳәара иҟаиҵаз ала, иҭаацәа амырзакан изаархәеит, иаарласнгьы иҵеит уи арҳәашьа. Аҩны иҟан иара убас агитареи абалалаикеи. Урҭ рыла ибзианы дыхәмаруан иан – Шура Базба. Урҭгьы инапаҿы иааигеит Рушьбеи. Амырзакан ала инаигӡон атетрад ианиҵоз ажәақәа ирылихуаз ашәақәа. Абасала ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Ичымазара даргәамҵуан поетны ишьақәгылараны иҟаз. Апоет қәыԥш иажәеинраалақәа зныз атетрад (усҟан уи ихыҵуан жәаха шықәса) апоет В. П. Анқәаб имԥыхьашәеит Артиом Анқәаб ибзоурала , В. Анқәаб урҭ амҩа рзылихит. Ҿыц аҩра иалагаз апоет изы ари акырӡа аҵанакуан, уи егьаӡбеит ԥхьаҟатәи ирҿиаратә разҟы. Дышнеи-шнеиуаз иаалырҟьаны ланарԥшыгала ицәгьамкәа ибо дҟалеит. Иҽазҵәылхны ашәҟәқәа рыԥхьарагьы далагеит, игәабзиара ишаԥырхагазгьы, лассы-лассы ахыхь изцәырҵуан. Иажәеинраалақәа анылон агазеҭ «Бзыԥ».
Аҟәатәи аҳәынҭқарратә азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа далгеит, афымца азҟаза изаанаҭ иманы. 1972 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет, аха ибла ачымазара иахҟьаны аҩабтәи акурс аҟнытә иҵара аанижьыр акәхоит. 1985-1987 шш. раан аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иҟоу ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1970-1975шш. рзы Афон-ҿыц, атурбаза «[[Ԥсырӡха]]» аҟны абиблиотекаҿы аус иуан.
1968 ш. раахыс апоет иажәеинраалақәа иааиԥмырҟьаӡакәа ирнылоит ажурнал «Алашара», иара убас агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа: «Ерцахә», «Однажды в апреле», «Литературная Абхазия»; ашәҟәы «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994) уҳәа егьырҭгьы. Р. Смыр иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1973 ш. иҭыҵит апоет раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Аеҵәақәа рыкәашара». Уи нахыс иҭыжьуп ажәеинраалақәа реизгақәа жәаҩа.
ХХI ашә. алагамҭазы Р. Смыр иҽԥишәеит прозаикк иаҳасабалагьы. 2002 ш. ажурнал «Алашара» актәи аномер ианылеит иажәабжь «Ҟәыбҷа».
Ипоезиа хыҵхырҭа хадас иамоуп аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аеҵәақәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ашьанҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Ахҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Сышьхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашыцқәа рашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҽыласқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Рада Гәышьа. Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1994.
*Аҳаҳаира. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1998.
*Арҵу. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Рарира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Слабашьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2012.
*Аҵыс иаҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Снаргәыҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Фбиблиографиа==
Диит [[1950]] шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. [[1971]] - [[1973]] шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит [[1987]] шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит [[1966]] шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933-934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/smyir-rushbej-xazaratovich Смыр Рушбей Хазаратович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/smyir-rushbei-%D2%B3azara%D2%AD-i%D2%A7a Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Смыраа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз]]
iu9alzhc1lziitxfmg6q0vs9d8l427c
171642
171493
2026-08-06T20:22:41Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171642
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр
|даҽа ахьӡ=Рушбей Хазаратович Смыр
|афото=Смыр Рушбей Хазаратович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр
|аира арыцхә={{date|13|2|1950}}
|аира аҭыԥ=[[Аацы]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|29|7|2019}}
|аусура=аԥсуа поет}}
'''Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа Смыр''' ({{lang-ru|Рушбей Хазаратович Смыр}}; {{date|13|2|1950}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аацы]] ақыҭа - {{date|29|7|2019}}) – аԥсуа поет. СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Адыгатәыла акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2004). Аԥсны жәлар рпоет (2010). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; ажәеинраалақәа реизга «Абжьы» азы). «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара ианашьоуп. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Приморсктәи абжьаратәи ашкол далгеит. Ахԥатәи акласс аҟны дантәаз машәырла изблак ааха аиуит. Ашықәсқәа ииасцыԥхьаӡа апоет ибла есааира иагхо иалагеит (8% заҵәык ракәын иабоз). Иҽихәшәтәуан Одесса, Филатов иклиникаҿы. Ибла ачымазара иахҟьаны иҵара данагхозгьы ҟалалон. Ианаалоз аланарԥшыгагьы аԥшаара уадаҩын. Одессантә даныхынҳә, аҳәара иҟаиҵаз ала, иҭаацәа амырзакан изаархәеит, иаарласнгьы иҵеит уи арҳәашьа. Аҩны иҟан иара убас агитареи абалалаикеи. Урҭ рыла ибзианы дыхәмаруан иан – Шура Базба. Урҭгьы инапаҿы иааигеит Рушьбеи. Амырзакан ала инаигӡон атетрад ианиҵоз ажәақәа ирылихуаз ашәақәа. Абасала ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Ичымазара даргәамҵуан поетны ишьақәгылараны иҟаз. Апоет қәыԥш иажәеинраалақәа зныз атетрад (усҟан уи ихыҵуан жәаха шықәса) апоет В. П. Анқәаб имԥыхьашәеит Артиом Анқәаб ибзоурала , В. Анқәаб урҭ амҩа рзылихит. Ҿыц аҩра иалагаз апоет изы ари акырӡа аҵанакуан, уи егьаӡбеит ԥхьаҟатәи ирҿиаратә разҟы. Дышнеи-шнеиуаз иаалырҟьаны ланарԥшыгала ицәгьамкәа ибо дҟалеит. Иҽазҵәылхны ашәҟәқәа рыԥхьарагьы далагеит, игәабзиара ишаԥырхагазгьы, лассы-лассы ахыхь изцәырҵуан. Иажәеинраалақәа анылон агазеҭ «Бзыԥ».
Аҟәатәи аҳәынҭқарратә азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа далгеит, афымца азҟаза изаанаҭ иманы. 1972 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет, аха ибла ачымазара иахҟьаны аҩабтәи акурс аҟнытә иҵара аанижьыр акәхоит. 1985-1987 шш. раан аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иҟоу ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1970-1975шш. рзы Афон-ҿыц, атурбаза «[[Ԥсырӡха]]» аҟны абиблиотекаҿы аус иуан.
1968 ш. раахыс апоет иажәеинраалақәа иааиԥмырҟьаӡакәа ирнылоит ажурнал «Алашара», иара убас агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Советская Абхазия», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа: «Ерцахә», «Однажды в апреле», «Литературная Абхазия»; ашәҟәы «Памятник нам сыновей не заменит… Стихи и песни» ([[Аҟәа]], 1994) уҳәа егьырҭгьы. Р. Смыр иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
1973 ш. иҭыҵит апоет раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Аеҵәақәа рыкәашара». Уи нахыс иҭыжьуп ажәеинраалақәа реизгақәа жәаҩа.
ХХI ашә. алагамҭазы Р. Смыр иҽԥишәеит прозаикк иаҳасабалагьы. 2002 ш. ажурнал «Алашара» актәи аномер ианылеит иажәабжь «Ҟәыбҷа».
Ипоезиа хыҵхырҭа хадас иамоуп аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аеҵәақәа рыкәашара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Ашьанҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Ахҿа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Сышьхақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Ашыцқәа рашәақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1985.
*Акәукәуқәа еиқәҿырҭуеит. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Сҽыласқәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Рада Гәышьа. Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1994.
*Аҳаҳаира. Ажәеинраалақәа, Аҟәа, 1998.
*Арҵу. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Рарира. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2003.
*Абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2005.
*Слабашьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2012.
*Аҵыс иаҵәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Снаргәыҵа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2015.
==Фбиблиографиа==
Диит [[1950]] шықәса жәабранмза 13 рзы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. [[1971]] - [[1973]] шықәсқәа рзы аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху
Москватәи алитературатә институт аҿы иҟоу Иреиҳау алитературатә курсқәа. Дрылгоит [[1987]] шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит [[1966]] шықәса инаркны.
Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә ппремиа.
==Алитература==
*{{Аԥпа|933-934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/smyir-rushbej-xazaratovich Смыр Рушбей Хазаратович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/smyir-rushbei-%D2%B3azara%D2%AD-i%D2%A7a Смыр Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Смыраа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы иԥсыз]]
nd763o38qt09u1jjdkpjwqc0bexfqsz
Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа
0
25668
171107
170318
2026-08-06T15:36:49Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171107
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Рауль Дзыкурович
|афото=Ласуриа Рауль Дзыкурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|аира арыцхә=20.05.1949
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=4.11.2014
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Рауль Дзыкурович}}; 20.05.1949, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа, 4.11.2014, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, ажурналист. СССР-и (1976) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1961), дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша (1969). Еиҭагаҩыс аус иуан агазеҭқәа «Акоммунизм ахь», «Аԥсны ҟаԥшь» (1969_1979) рҟны, Аԥсуа телехәаԥшра аредактор хадас (1978-1987), ажурнал «Алашара» (1987ш., №8 инаркны) аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс (1997-2003) дыҟан. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩын. 2003 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа Алитфонди, ажурнал «Аҟәа-Сухум» аҟәшеи, агазеҭ «Еҵәаџьаа» аҟәшеи дреиҳабын.
Жәаф шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иажәеинраала «Ақьаԥҭа» икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәагьы – ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», аизгақәа уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа жәпакы анылеит «Аԥсуа апоезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2002; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реизгақәа ааба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх ҵәца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Аеҵәақәа зҿало аҵла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Урашан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Абзиабара ашықәс. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Сымшра амацәаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1991. Асааҭ ахыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥшақәа ргәил. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Ашьанеи агәыԥшқеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сырмеи агәили. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Слахьынҵа аҿаԥхьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-raul-dzyikurovich Ласуриа Рауль Дзыкурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-raul-%D3%A1yik%D3%99yir-i%D2%A7a Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 4 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Лашәриаа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]}}
frctd4a5mjj0exhlzs1qwjfvjvglcoi
171203
171107
2026-08-06T17:58:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171203
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Рауль Дзыкурович
|афото=Ласуриа Рауль Дзыкурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|11|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист}}
'''Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Рауль Дзыкурович}}; {{date|20|5|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа, {{date|4|11|2014}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, ажурналист. СССР-и (1976) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1961), дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша (1969). Еиҭагаҩыс аус иуан агазеҭқәа «Акоммунизм ахь», «Аԥсны ҟаԥшь» (1969_1979) рҟны, Аԥсуа телехәаԥшра аредактор хадас (1978-1987), ажурнал «Алашара» (1987ш., №8 инаркны) аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс (1997-2003) дыҟан. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩын. 2003 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа Алитфонди, ажурнал «Аҟәа-Сухум» аҟәшеи, агазеҭ «Еҵәаџьаа» аҟәшеи дреиҳабын.
Жәаф шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иажәеинраала «Ақьаԥҭа» икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәагьы – ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», аизгақәа уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа жәпакы анылеит «Аԥсуа апоезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2002; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реизгақәа ааба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх ҵәца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Аеҵәақәа зҿало аҵла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Урашан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Абзиабара ашықәс. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Сымшра амацәаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1991. Асааҭ ахыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥшақәа ргәил. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Ашьанеи агәыԥшқеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сырмеи агәили. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Слахьынҵа аҿаԥхьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-raul-dzyikurovich Ласуриа Рауль Дзыкурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-raul-%D3%A1yik%D3%99yir-i%D2%A7a Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 4 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Лашәриаа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]}}
2ufld9bl92jv52e1jcu55cje9x6y2u2
171333
171203
2026-08-06T18:10:30Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171333
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ласуриа Рауль Дзыкурович
|афото=Ласуриа Рауль Дзыкурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|11|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист}}
'''Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа''' ({{lang-ru|Ласуриа Рауль Дзыкурович}}; {{date|20|5|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа, {{date|4|11|2014}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, ажурналист. СССР-и (1976) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1961), дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша (1969). Еиҭагаҩыс аус иуан агазеҭқәа «Акоммунизм ахь», «Аԥсны ҟаԥшь» (1969_1979) рҟны, Аԥсуа телехәаԥшра аредактор хадас (1978-1987), ажурнал «Алашара» (1987ш., №8 инаркны) аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс (1997-2003) дыҟан. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩын. 2003 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа Алитфонди, ажурнал «Аҟәа-Сухум» аҟәшеи, агазеҭ «Еҵәаџьаа» аҟәшеи дреиҳабын.
Жәаф шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иажәеинраала «Ақьаԥҭа» икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәагьы – ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», аизгақәа уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа жәпакы анылеит «Аԥсуа апоезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2002; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реизгақәа ааба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх ҵәца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Аеҵәақәа зҿало аҵла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Урашан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Абзиабара ашықәс. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Сымшра амацәаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1991. Асааҭ ахыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥшақәа ргәил. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Ашьанеи агәыԥшқеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сырмеи агәили. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Слахьынҵа аҿаԥхьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-raul-dzyikurovich Ласуриа Рауль Дзыкурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-raul-%D3%A1yik%D3%99yir-i%D2%A7a Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 4 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
jk4eimxfp6i7j384qzyv3jsw5f39hay
171472
171333
2026-08-06T18:42:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171472
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Рауль Дзыкурович Ласуриа
|афото=Ласуриа Рауль Дзыкурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|20|5|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|4|11|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист}}
'''Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Рауль Дзыкурович Ласуриа}}; {{date|20|5|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа, {{date|4|11|2014}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, ажурналист. СССР-и (1976) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1961), дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша (1969). Еиҭагаҩыс аус иуан агазеҭқәа «Акоммунизм ахь», «Аԥсны ҟаԥшь» (1969_1979) рҟны, Аԥсуа телехәаԥшра аредактор хадас (1978-1987), ажурнал «Алашара» (1987ш., №8 инаркны) аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс (1997-2003) дыҟан. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩын. 2003 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа Алитфонди, ажурнал «Аҟәа-Сухум» аҟәшеи, агазеҭ «Еҵәаџьаа» аҟәшеи дреиҳабын.
Жәаф шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иажәеинраала «Ақьаԥҭа» икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәагьы – ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», аизгақәа уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа жәпакы анылеит «Аԥсуа апоезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2002; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реизгақәа ааба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх ҵәца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Аеҵәақәа зҿало аҵла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Урашан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Абзиабара ашықәс. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Сымшра амацәаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1991. Асааҭ ахыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥшақәа ргәил. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Ашьанеи агәыԥшқеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сырмеи агәили. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Слахьынҵа аҿаԥхьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-raul-dzyikurovich Ласуриа Рауль Дзыкурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-raul-%D3%A1yik%D3%99yir-i%D2%A7a Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 4 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
e30kayhhzzn6968vae0hbxwbv3gospk
171627
171472
2026-08-06T20:22:10Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171627
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа
|даҽа ахьӡ=Рауль Дзыкурович Ласуриа
|афото=Ласуриа Рауль Дзыкурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа
|аира арыцхә={{date|20|5|1949}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|4|11|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист}}
'''Рауль Ӡыкәыр-иԥа Лашәриа''' ({{lang-ru|Рауль Дзыкурович Ласуриа}}; {{date|20|5|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа, {{date|4|11|2014}}, [[Аҟәа]]) – аԥсуа поет, ажурналист. СССР-и (1976) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратәи ашкол даналга (1961), дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша (1969). Еиҭагаҩыс аус иуан агазеҭқәа «Акоммунизм ахь», «Аԥсны ҟаԥшь» (1969_1979) рҟны, Аԥсуа телехәаԥшра аредактор хадас (1978-1987), ажурнал «Алашара» (1987ш., №8 инаркны) аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, ажурнал «Амцабз» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс (1997-2003) дыҟан. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩын. 2003 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа Алитфонди, ажурнал «Аҟәа-Сухум» аҟәшеи, агазеҭ «Еҵәаџьаа» аҟәшеи дреиҳабын.
Жәаф шықәса анихыҵуаз раԥхьатәи иажәеинраала «Ақьаԥҭа» икьыԥхьит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны. Уи нахыс иҩымҭақәа рнылон егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәагьы – ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», аизгақәа уҳәа рҟны. Апоет иажәеинраалақәа жәпакы анылеит «Аԥсуа апоезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2002; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реизгақәа ааба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҵх ҵәца. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1973.
*Аеҵәақәа зҿало аҵла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1976.
*Урашан. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Абзиабара ашықәс. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Сымшра амацәаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1991. Асааҭ ахыцқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥшақәа ргәил. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Ашьанеи агәыԥшқеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сырмеи агәили. Ахәыҷқәа рзы ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011.
*Слахьынҵа аҿаԥхьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lasuria-raul-dzyikurovich Ласуриа Рауль Дзыкурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lash%D3%99ria-raul-%D3%A1yik%D3%99yir-i%D2%A7a Лашәриа Рауль Ӡыкәыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 4 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Лашәриаа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
psffrdsadc9876j1d7ko0qra2unn6qw
Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа
0
25669
171231
170333
2026-08-06T17:59:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171231
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чачхалиа Денис Киршалович
|афото=Чачхалиа Денис Киршалович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|8|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ
}}
'''Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа''' ({{lang-ru|Чачхалиа Денис Киршалович}}; {{date|21|8|1950}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ. СССР-и (1984) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат далгеит (1968). 1961 ш. апоет Кьыршьал Чачхалиа иҭаацәа Аҟәаҟа ииасит. 1968-1973 шш. раан Д.Чачхалиа аҵара иҵон [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Идипломтә усумҭа еиднакылеит апоет урысшәала ииҩыз иажәеинраалақәа, акритикатә статиақәа, аԥсуа ақырҭуеи поетцәа рырҿиамҭақәа. Аинститут даналга Аҟәаҟа дхынҳәит. Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс. 1984-1990 шш. рзы рҵаҩыс дыҟан А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (аԥсуа поезиеи апрозеи реиҭагаразы арҿиаратә семинар мҩаԥигон). Ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабын. 1984 ш. инаркны дынхоит, аус иуеит Москва. Арҿиаратә усуреи ахатә уси еилеигӡоит, атуристтә компаниа «Аква-Абаза» аиҳабыс дыҟоуп.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуеит 1970 ш. раахыс. Иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи рнылон альманахқәеи аизгақәеи: «Творческий бульвар 25» (М., 1973, №13), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1978), «Истоки» (М., 1984), «Литературная Абхазия»; ажурналқәа: «Алашара», «Советская литература» (1989, №4; 1990, №8), «Смена» ( №18), «Черкесский мир», «Абаза»; агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Абхазия» (Аҟәатәи, Москватәи аҭыжьымҭақәа), «Республика Абхазия», «Литературная Россия» (Москва), «Общеписательская Литературная газета» (Москва), ашәҟәы «Сухумские мотивы; (2500-летию Сухума посвещается)». М., 2005); «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
Д.Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «За чертой горизонта» ҭыжьын [[Аҟәа]], 1976 шықәсазы. Ашьҭахьгьы иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы.
Д.Чачхалиа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит А.С.Пушкин, Ф.И.Тиутчев, С.А.Есенин, А.А. Блок, А.А.Ахматова, М.И. Цветаева, Ҳ.Ҳаине, И.В.Гиоте, И.К.Ф.Шиллер уҳәа ражәеинраалақәа; аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Д.И.Гәлиа, О.Беигәаа, И.А.Коӷониа, М.А.Лакрба, Б.У.Шьынқәба, Кь.Ш.Чачхалиа, А.Ҭ.Аџьынџьал, Р.Ҳ.Смыр, Н.Т.Кәыҵниа, М.И.Миқаиа, Р.З.Лашәриа, иара убас ақырҭуа поетцәа Н.Бараҭашвили, Г.Табиӡе, О.Ҷиладӡе, В. Габескириа рҩымҭақәа.
1980-тәи ашықәсқәа раан Д.Чачхалиа иҽазҵәылхны аизгара далагеит аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку аҭоурыхтә, архивтә материалқәа. Апериодикатә кьыԥхь ианиҵеит астатиақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Уи Мсыр напхгара аиҭон» (Асулҭан – аԥсуа Али Беи аль Кабир изкны) (Алашара. 1984, 1984, №9), «Самобытный стиль абхазской архитектуры» (Советская Абхазия. 1986, 29 мая; «Новая картина А.Чачба» (Советская Абхазия, 1989, 7 марта; «Мықәтәи акафедрал» (Аԥсны аҟазара. 1989, №1-2. К.Н. Аванасеви иареи еицырҩыз); «Древности твои Ткварчал» (Ткварчельский горняк. 1991, №42-44; «Мы джигеты, народ вольный». (О княжеском роде Чачба) (Республика Абхазия». 1992, 21 июня; «Хроника абхазских царей» (Абхазия. Московский выпуск). 1995, №2); «Абхазская святыня старого Сочи». (О почитании очажной цепи на Кавказе) (Этнографическое обозрение. 1998, №1; «Под сенью векового дуба» (Российская историческая газета. 1998, №1) уҳәа егьырҭгьы. Аҭҵаамҭақәа: «Абхазская Православная церковь. Хроника. Прибавления» (М., 1997), «Хроника абхазских царей. Статьи и заметки. Дополнения» (М., 2000), џьара-џьара иаарԥшуп актәи ашәышықәсазтәи Аԥсны ақьырсианра аҭоурыхи аԥсуаа рҭоурыхи ирыҵаркуа аетапқәа.
Д.Чачхалиа аԥсуааи адыгақәеи (ачерқьесқәеи) ирызку аҭыжьымҭақәа рсериа апроект авторси аредакторси дамоуп; раԥхьатәи ашәҟәы (К.Серена. Путешествие по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) иҭыжьын Москва, 1999 шықәсазы, аҩбатәи (Ф.Боденштедт. По большой и Малой Абхазии. О Черкесии (анемец бызшәахьтә аиҭага) ҭыҵит Москва, 2002 шықәсазы, ахԥатәи (Э.Мартель. Кавказская Ривьера. Путешествие по югу Росии и по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) – Москва, 2002 шықәсазы. Аҵыхәтәантәи ашәҟәқәа ҩба рҟны агәлаҵак аҳасабала икьыԥхьуп Д.Чачхалиа иҭҵаарадырратә статиақәа: «Джигетия на политической и этнографической карте Абхазии», «Историческая топонимика Большого Сочи середины XӀX века (фамильно-родовая номенклатура)».
==Абиблиографиа==
*урысшәала: За чертой горизонта. Стихи. Сухуми, 1976.
*Два неба. Стихи. Сухуми, 1982.
*Степень родства. Стихи. Сухуми, 1985.
*Брод одинокой альхи. Рассказы и драма. Сухуми, 1988.
*Абхазская лира. Стихи и переводы. М., 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-denis-kirshalovich Чачхалиа Денис Киршалович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-denis-kyirshal-i%D2%A7a Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Чачхалиаа]]}}
k4dkac69pfzt7ngtyze4cg7mtxqmhxb
171360
171231
2026-08-06T18:11:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171360
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чачхалиа Денис Киршалович
|афото=Чачхалиа Денис Киршалович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|8|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ
}}
'''Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа''' ({{lang-ru|Чачхалиа Денис Киршалович}}; {{date|21|8|1950}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ. СССР-и (1984) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат далгеит (1968). 1961 ш. апоет Кьыршьал Чачхалиа иҭаацәа Аҟәаҟа ииасит. 1968-1973 шш. раан Д.Чачхалиа аҵара иҵон [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Идипломтә усумҭа еиднакылеит апоет урысшәала ииҩыз иажәеинраалақәа, акритикатә статиақәа, аԥсуа ақырҭуеи поетцәа рырҿиамҭақәа. Аинститут даналга Аҟәаҟа дхынҳәит. Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс. 1984-1990 шш. рзы рҵаҩыс дыҟан А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (аԥсуа поезиеи апрозеи реиҭагаразы арҿиаратә семинар мҩаԥигон). Ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабын. 1984 ш. инаркны дынхоит, аус иуеит Москва. Арҿиаратә усуреи ахатә уси еилеигӡоит, атуристтә компаниа «Аква-Абаза» аиҳабыс дыҟоуп.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуеит 1970 ш. раахыс. Иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи рнылон альманахқәеи аизгақәеи: «Творческий бульвар 25» (М., 1973, №13), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1978), «Истоки» (М., 1984), «Литературная Абхазия»; ажурналқәа: «Алашара», «Советская литература» (1989, №4; 1990, №8), «Смена» ( №18), «Черкесский мир», «Абаза»; агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Абхазия» (Аҟәатәи, Москватәи аҭыжьымҭақәа), «Республика Абхазия», «Литературная Россия» (Москва), «Общеписательская Литературная газета» (Москва), ашәҟәы «Сухумские мотивы; (2500-летию Сухума посвещается)». М., 2005); «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
Д.Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «За чертой горизонта» ҭыжьын [[Аҟәа]], 1976 шықәсазы. Ашьҭахьгьы иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы.
Д.Чачхалиа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит А.С.Пушкин, Ф.И.Тиутчев, С.А.Есенин, А.А. Блок, А.А.Ахматова, М.И. Цветаева, Ҳ.Ҳаине, И.В.Гиоте, И.К.Ф.Шиллер уҳәа ражәеинраалақәа; аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Д.И.Гәлиа, О.Беигәаа, И.А.Коӷониа, М.А.Лакрба, Б.У.Шьынқәба, Кь.Ш.Чачхалиа, А.Ҭ.Аџьынџьал, Р.Ҳ.Смыр, Н.Т.Кәыҵниа, М.И.Миқаиа, Р.З.Лашәриа, иара убас ақырҭуа поетцәа Н.Бараҭашвили, Г.Табиӡе, О.Ҷиладӡе, В. Габескириа рҩымҭақәа.
1980-тәи ашықәсқәа раан Д.Чачхалиа иҽазҵәылхны аизгара далагеит аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку аҭоурыхтә, архивтә материалқәа. Апериодикатә кьыԥхь ианиҵеит астатиақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Уи Мсыр напхгара аиҭон» (Асулҭан – аԥсуа Али Беи аль Кабир изкны) (Алашара. 1984, 1984, №9), «Самобытный стиль абхазской архитектуры» (Советская Абхазия. 1986, 29 мая; «Новая картина А.Чачба» (Советская Абхазия, 1989, 7 марта; «Мықәтәи акафедрал» (Аԥсны аҟазара. 1989, №1-2. К.Н. Аванасеви иареи еицырҩыз); «Древности твои Ткварчал» (Ткварчельский горняк. 1991, №42-44; «Мы джигеты, народ вольный». (О княжеском роде Чачба) (Республика Абхазия». 1992, 21 июня; «Хроника абхазских царей» (Абхазия. Московский выпуск). 1995, №2); «Абхазская святыня старого Сочи». (О почитании очажной цепи на Кавказе) (Этнографическое обозрение. 1998, №1; «Под сенью векового дуба» (Российская историческая газета. 1998, №1) уҳәа егьырҭгьы. Аҭҵаамҭақәа: «Абхазская Православная церковь. Хроника. Прибавления» (М., 1997), «Хроника абхазских царей. Статьи и заметки. Дополнения» (М., 2000), џьара-џьара иаарԥшуп актәи ашәышықәсазтәи Аԥсны ақьырсианра аҭоурыхи аԥсуаа рҭоурыхи ирыҵаркуа аетапқәа.
Д.Чачхалиа аԥсуааи адыгақәеи (ачерқьесқәеи) ирызку аҭыжьымҭақәа рсериа апроект авторси аредакторси дамоуп; раԥхьатәи ашәҟәы (К.Серена. Путешествие по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) иҭыжьын Москва, 1999 шықәсазы, аҩбатәи (Ф.Боденштедт. По большой и Малой Абхазии. О Черкесии (анемец бызшәахьтә аиҭага) ҭыҵит Москва, 2002 шықәсазы, ахԥатәи (Э.Мартель. Кавказская Ривьера. Путешествие по югу Росии и по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) – Москва, 2002 шықәсазы. Аҵыхәтәантәи ашәҟәқәа ҩба рҟны агәлаҵак аҳасабала икьыԥхьуп Д.Чачхалиа иҭҵаарадырратә статиақәа: «Джигетия на политической и этнографической карте Абхазии», «Историческая топонимика Большого Сочи середины XӀX века (фамильно-родовая номенклатура)».
==Абиблиографиа==
*урысшәала: За чертой горизонта. Стихи. Сухуми, 1976.
*Два неба. Стихи. Сухуми, 1982.
*Степень родства. Стихи. Сухуми, 1985.
*Брод одинокой альхи. Рассказы и драма. Сухуми, 1988.
*Абхазская лира. Стихи и переводы. М., 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-denis-kirshalovich Чачхалиа Денис Киршалович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-denis-kyirshal-i%D2%A7a Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Чачхалиаа]]
bjfzenj6830dw4ruyaxlnelxnq8dkkh
171501
171360
2026-08-06T18:43:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171501
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа
|даҽа ахьӡ=Денис Киршалович Чачхалиа
|афото=Чачхалиа Денис Киршалович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа
|аира арыцхә={{date|21|8|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ
}}
'''Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа''' ({{lang-ru|Денис Киршалович Чачхалиа}}; {{date|21|8|1950}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ. СССР-и (1984) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат далгеит (1968). 1961 ш. апоет Кьыршьал Чачхалиа иҭаацәа Аҟәаҟа ииасит. 1968-1973 шш. раан Д.Чачхалиа аҵара иҵон [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Идипломтә усумҭа еиднакылеит апоет урысшәала ииҩыз иажәеинраалақәа, акритикатә статиақәа, аԥсуа ақырҭуеи поетцәа рырҿиамҭақәа. Аинститут даналга Аҟәаҟа дхынҳәит. Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс. 1984-1990 шш. рзы рҵаҩыс дыҟан А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (аԥсуа поезиеи апрозеи реиҭагаразы арҿиаратә семинар мҩаԥигон). Ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабын. 1984 ш. инаркны дынхоит, аус иуеит Москва. Арҿиаратә усуреи ахатә уси еилеигӡоит, атуристтә компаниа «Аква-Абаза» аиҳабыс дыҟоуп.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуеит 1970 ш. раахыс. Иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи рнылон альманахқәеи аизгақәеи: «Творческий бульвар 25» (М., 1973, №13), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1978), «Истоки» (М., 1984), «Литературная Абхазия»; ажурналқәа: «Алашара», «Советская литература» (1989, №4; 1990, №8), «Смена» ( №18), «Черкесский мир», «Абаза»; агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Абхазия» (Аҟәатәи, Москватәи аҭыжьымҭақәа), «Республика Абхазия», «Литературная Россия» (Москва), «Общеписательская Литературная газета» (Москва), ашәҟәы «Сухумские мотивы; (2500-летию Сухума посвещается)». М., 2005); «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
Д.Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «За чертой горизонта» ҭыжьын [[Аҟәа]], 1976 шықәсазы. Ашьҭахьгьы иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы.
Д.Чачхалиа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит А.С.Пушкин, Ф.И.Тиутчев, С.А.Есенин, А.А. Блок, А.А.Ахматова, М.И. Цветаева, Ҳ.Ҳаине, И.В.Гиоте, И.К.Ф.Шиллер уҳәа ражәеинраалақәа; аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Д.И.Гәлиа, О.Беигәаа, И.А.Коӷониа, М.А.Лакрба, Б.У.Шьынқәба, Кь.Ш.Чачхалиа, А.Ҭ.Аџьынџьал, Р.Ҳ.Смыр, Н.Т.Кәыҵниа, М.И.Миқаиа, Р.З.Лашәриа, иара убас ақырҭуа поетцәа Н.Бараҭашвили, Г.Табиӡе, О.Ҷиладӡе, В. Габескириа рҩымҭақәа.
1980-тәи ашықәсқәа раан Д.Чачхалиа иҽазҵәылхны аизгара далагеит аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку аҭоурыхтә, архивтә материалқәа. Апериодикатә кьыԥхь ианиҵеит астатиақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Уи Мсыр напхгара аиҭон» (Асулҭан – аԥсуа Али Беи аль Кабир изкны) (Алашара. 1984, 1984, №9), «Самобытный стиль абхазской архитектуры» (Советская Абхазия. 1986, 29 мая; «Новая картина А.Чачба» (Советская Абхазия, 1989, 7 марта; «Мықәтәи акафедрал» (Аԥсны аҟазара. 1989, №1-2. К.Н. Аванасеви иареи еицырҩыз); «Древности твои Ткварчал» (Ткварчельский горняк. 1991, №42-44; «Мы джигеты, народ вольный». (О княжеском роде Чачба) (Республика Абхазия». 1992, 21 июня; «Хроника абхазских царей» (Абхазия. Московский выпуск). 1995, №2); «Абхазская святыня старого Сочи». (О почитании очажной цепи на Кавказе) (Этнографическое обозрение. 1998, №1; «Под сенью векового дуба» (Российская историческая газета. 1998, №1) уҳәа егьырҭгьы. Аҭҵаамҭақәа: «Абхазская Православная церковь. Хроника. Прибавления» (М., 1997), «Хроника абхазских царей. Статьи и заметки. Дополнения» (М., 2000), џьара-џьара иаарԥшуп актәи ашәышықәсазтәи Аԥсны ақьырсианра аҭоурыхи аԥсуаа рҭоурыхи ирыҵаркуа аетапқәа.
Д.Чачхалиа аԥсуааи адыгақәеи (ачерқьесқәеи) ирызку аҭыжьымҭақәа рсериа апроект авторси аредакторси дамоуп; раԥхьатәи ашәҟәы (К.Серена. Путешествие по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) иҭыжьын Москва, 1999 шықәсазы, аҩбатәи (Ф.Боденштедт. По большой и Малой Абхазии. О Черкесии (анемец бызшәахьтә аиҭага) ҭыҵит Москва, 2002 шықәсазы, ахԥатәи (Э.Мартель. Кавказская Ривьера. Путешествие по югу Росии и по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) – Москва, 2002 шықәсазы. Аҵыхәтәантәи ашәҟәқәа ҩба рҟны агәлаҵак аҳасабала икьыԥхьуп Д.Чачхалиа иҭҵаарадырратә статиақәа: «Джигетия на политической и этнографической карте Абхазии», «Историческая топонимика Большого Сочи середины XӀX века (фамильно-родовая номенклатура)».
==Абиблиографиа==
*урысшәала: За чертой горизонта. Стихи. Сухуми, 1976.
*Два неба. Стихи. Сухуми, 1982.
*Степень родства. Стихи. Сухуми, 1985.
*Брод одинокой альхи. Рассказы и драма. Сухуми, 1988.
*Абхазская лира. Стихи и переводы. М., 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-denis-kirshalovich Чачхалиа Денис Киршалович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-denis-kyirshal-i%D2%A7a Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Чачхалиаа]]
azeic8wqbxelvumvxozczr3zf8rs2f7
171648
171501
2026-08-06T20:22:53Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171648
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа
|даҽа ахьӡ=Денис Киршалович Чачхалиа
|афото=Чачхалиа Денис Киршалович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа
|аира арыцхә={{date|21|8|1950}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ
}}
'''Денис Кьыршьал-иԥа Чачхалиа''' ({{lang-ru|Денис Киршалович Чачхалиа}}; {{date|21|8|1950}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь) – аԥсуа поет, апрозаик, аҭоурыхҭҵааҩ, аиҭагаҩ. СССР-и (1984) Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Дыҩуеит урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат далгеит (1968). 1961 ш. апоет Кьыршьал Чачхалиа иҭаацәа Аҟәаҟа ииасит. 1968-1973 шш. раан Д.Чачхалиа аҵара иҵон [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны. Идипломтә усумҭа еиднакылеит апоет урысшәала ииҩыз иажәеинраалақәа, акритикатә статиақәа, аԥсуа ақырҭуеи поетцәа рырҿиамҭақәа. Аинститут даналга Аҟәаҟа дхынҳәит. Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс. 1984-1990 шш. рзы рҵаҩыс дыҟан А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (аԥсуа поезиеи апрозеи реиҭагаразы арҿиаратә семинар мҩаԥигон). Ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Алитературатә фонд деиҳабын. 1984 ш. инаркны дынхоит, аус иуеит Москва. Арҿиаратә усуреи ахатә уси еилеигӡоит, атуристтә компаниа «Аква-Абаза» аиҳабыс дыҟоуп.
Иҩымҭақәа икьыԥхьуеит 1970 ш. раахыс. Иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи рнылон альманахқәеи аизгақәеи: «Творческий бульвар 25» (М., 1973, №13), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1978), «Истоки» (М., 1984), «Литературная Абхазия»; ажурналқәа: «Алашара», «Советская литература» (1989, №4; 1990, №8), «Смена» ( №18), «Черкесский мир», «Абаза»; агазеҭқәа: «Советская Абхазия», «Абхазия» (Аҟәатәи, Москватәи аҭыжьымҭақәа), «Республика Абхазия», «Литературная Россия» (Москва), «Общеписательская Литературная газета» (Москва), ашәҟәы «Сухумские мотивы; (2500-летию Сухума посвещается)». М., 2005); «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
Д.Чачхалиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «За чертой горизонта» ҭыжьын [[Аҟәа]], 1976 шықәсазы. Ашьҭахьгьы иҭыҵит иажәеинраалақәа реизгақәеи ипрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы.
Д.Чачхалиа дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит А.С.Пушкин, Ф.И.Тиутчев, С.А.Есенин, А.А. Блок, А.А.Ахматова, М.И. Цветаева, Ҳ.Ҳаине, И.В.Гиоте, И.К.Ф.Шиллер уҳәа ражәеинраалақәа; аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Д.И.Гәлиа, О.Беигәаа, И.А.Коӷониа, М.А.Лакрба, Б.У.Шьынқәба, Кь.Ш.Чачхалиа, А.Ҭ.Аџьынџьал, Р.Ҳ.Смыр, Н.Т.Кәыҵниа, М.И.Миқаиа, Р.З.Лашәриа, иара убас ақырҭуа поетцәа Н.Бараҭашвили, Г.Табиӡе, О.Ҷиладӡе, В. Габескириа рҩымҭақәа.
1980-тәи ашықәсқәа раан Д.Чачхалиа иҽазҵәылхны аизгара далагеит аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку аҭоурыхтә, архивтә материалқәа. Апериодикатә кьыԥхь ианиҵеит астатиақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Уи Мсыр напхгара аиҭон» (Асулҭан – аԥсуа Али Беи аль Кабир изкны) (Алашара. 1984, 1984, №9), «Самобытный стиль абхазской архитектуры» (Советская Абхазия. 1986, 29 мая; «Новая картина А.Чачба» (Советская Абхазия, 1989, 7 марта; «Мықәтәи акафедрал» (Аԥсны аҟазара. 1989, №1-2. К.Н. Аванасеви иареи еицырҩыз); «Древности твои Ткварчал» (Ткварчельский горняк. 1991, №42-44; «Мы джигеты, народ вольный». (О княжеском роде Чачба) (Республика Абхазия». 1992, 21 июня; «Хроника абхазских царей» (Абхазия. Московский выпуск). 1995, №2); «Абхазская святыня старого Сочи». (О почитании очажной цепи на Кавказе) (Этнографическое обозрение. 1998, №1; «Под сенью векового дуба» (Российская историческая газета. 1998, №1) уҳәа егьырҭгьы. Аҭҵаамҭақәа: «Абхазская Православная церковь. Хроника. Прибавления» (М., 1997), «Хроника абхазских царей. Статьи и заметки. Дополнения» (М., 2000), џьара-џьара иаарԥшуп актәи ашәышықәсазтәи Аԥсны ақьырсианра аҭоурыхи аԥсуаа рҭоурыхи ирыҵаркуа аетапқәа.
Д.Чачхалиа аԥсуааи адыгақәеи (ачерқьесқәеи) ирызку аҭыжьымҭақәа рсериа апроект авторси аредакторси дамоуп; раԥхьатәи ашәҟәы (К.Серена. Путешествие по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) иҭыжьын Москва, 1999 шықәсазы, аҩбатәи (Ф.Боденштедт. По большой и Малой Абхазии. О Черкесии (анемец бызшәахьтә аиҭага) ҭыҵит Москва, 2002 шықәсазы, ахԥатәи (Э.Мартель. Кавказская Ривьера. Путешествие по югу Росии и по Абхазии (афранцыз бызшәахьтә еиҭагоуп) – Москва, 2002 шықәсазы. Аҵыхәтәантәи ашәҟәқәа ҩба рҟны агәлаҵак аҳасабала икьыԥхьуп Д.Чачхалиа иҭҵаарадырратә статиақәа: «Джигетия на политической и этнографической карте Абхазии», «Историческая топонимика Большого Сочи середины XӀX века (фамильно-родовая номенклатура)».
==Абиблиографиа==
*урысшәала: За чертой горизонта. Стихи. Сухуми, 1976.
*Два неба. Стихи. Сухуми, 1982.
*Степень родства. Стихи. Сухуми, 1985.
*Брод одинокой альхи. Рассказы и драма. Сухуми, 1988.
*Абхазская лира. Стихи и переводы. М., 2010.
==Алитература==
*{{Аԥпа|934}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chachxalia-denis-kirshalovich Чачхалиа Денис Киршалович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chachxalia-denis-kyirshal-i%D2%A7a Чачхалиа Денис Кьыршьал-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Чачхалиаа]]
ra52m1j3sjxvosva43ujodvcpeywnyu
Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа
0
25691
171187
170307
2026-08-06T17:57:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171187
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кварчия Заур Георгиевич
|афото=Кварчия Заур Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2008, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Кварчия Заур Георгиевич}}; {{date|20|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – 2008, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1964), нас - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-иуристтә факультет (латәарада, 1986) далгеит. Аԥсны ашколқәа жәпакы рҟны рҵаҩыс аус иуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иҩымҭақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә. (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Аблақәа анеиқәшәо. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аӡаӡаҳәымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихароу агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Ахаҵа данхаҵоу… Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1994.
*Ашьаҿақәа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәеи аҿари рзы. Аҟәа, 1994.
*Алхас. Апоема-Ауаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аҳақ. Апоема. Аҟәа, 1996.
*Ахара азааигәахара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1996.
*Агәыӷрақәа рымш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1998.
*Хырԥашька змам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахәы-ԥшӡа ҳаракыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2005-2008.
==Алитература==
*{{Аԥпа|935}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvarchiya-zaur-georgievich Кварчия Заур Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99ar%D2%B7ia-zaur-garg-i%D2%A7a Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Кәарҷиаа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]}}
nvloi8qyr85dff1e36u9svdtz2v5c7q
171319
171187
2026-08-06T18:10:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171319
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кварчия Заур Георгиевич
|афото=Кварчия Заур Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2008, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Кварчия Заур Георгиевич}}; {{date|20|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – 2008, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1964), нас - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-иуристтә факультет (латәарада, 1986) далгеит. Аԥсны ашколқәа жәпакы рҟны рҵаҩыс аус иуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иҩымҭақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә. (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Аблақәа анеиқәшәо. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аӡаӡаҳәымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихароу агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Ахаҵа данхаҵоу… Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1994.
*Ашьаҿақәа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәеи аҿари рзы. Аҟәа, 1994.
*Алхас. Апоема-Ауаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аҳақ. Апоема. Аҟәа, 1996.
*Ахара азааигәахара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1996.
*Агәыӷрақәа рымш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1998.
*Хырԥашька змам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахәы-ԥшӡа ҳаракыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2005-2008.
==Алитература==
*{{Аԥпа|935}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvarchiya-zaur-georgievich Кварчия Заур Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99ar%D2%B7ia-zaur-garg-i%D2%A7a Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәарҷиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
q2496bhwjsa2uw4myuap6xe4blo59gi
171456
171319
2026-08-06T18:41:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171456
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|даҽа ахьӡ=Заур Георгиевич Кварчия
|афото=Кварчия Заур Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|аира арыцхә={{date|20|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2008, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа''' ({{lang-ru|Заур Георгиевич Кварчия}}; {{date|20|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – 2008, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1964), нас - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-иуристтә факультет (латәарада, 1986) далгеит. Аԥсны ашколқәа жәпакы рҟны рҵаҩыс аус иуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иҩымҭақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә. (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Аблақәа анеиқәшәо. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аӡаӡаҳәымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихароу агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Ахаҵа данхаҵоу… Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1994.
*Ашьаҿақәа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәеи аҿари рзы. Аҟәа, 1994.
*Алхас. Апоема-Ауаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аҳақ. Апоема. Аҟәа, 1996.
*Ахара азааигәахара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1996.
*Агәыӷрақәа рымш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1998.
*Хырԥашька змам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахәы-ԥшӡа ҳаракыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2005-2008.
==Алитература==
*{{Аԥпа|935}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvarchiya-zaur-georgievich Кварчия Заур Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99ar%D2%B7ia-zaur-garg-i%D2%A7a Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәарҷиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
bx93c2buldpcleouk5a26zk1yu02o0b
171540
171456
2026-08-06T19:12:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171540
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|даҽа ахьӡ=Заур Георгиевич Кварчия
|афото=Кварчия Заур Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|аира арыцхә={{date|20|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа
|аԥсра арыцхә=[[2008]]
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа''' ({{lang-ru|Заур Георгиевич Кварчия}}; {{date|20|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – 2008, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1964), нас - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-иуристтә факультет (латәарада, 1986) далгеит. Аԥсны ашколқәа жәпакы рҟны рҵаҩыс аус иуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иҩымҭақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә. (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Аблақәа анеиқәшәо. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аӡаӡаҳәымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихароу агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Ахаҵа данхаҵоу… Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1994.
*Ашьаҿақәа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәеи аҿари рзы. Аҟәа, 1994.
*Алхас. Апоема-Ауаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аҳақ. Апоема. Аҟәа, 1996.
*Ахара азааигәахара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1996.
*Агәыӷрақәа рымш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1998.
*Хырԥашька змам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахәы-ԥшӡа ҳаракыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2005-2008.
==Алитература==
*{{Аԥпа|935}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvarchiya-zaur-georgievich Кварчия Заур Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99ar%D2%B7ia-zaur-garg-i%D2%A7a Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәарҷиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
6umshno28gohbp2k0wlv5tzy1ba2lx0
171616
171540
2026-08-06T20:21:48Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171616
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|даҽа ахьӡ=Заур Георгиевич Кварчия
|афото=Кварчия Заур Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа
|аира арыцхә={{date|20|7|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Ҷлоу]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә=[[2008]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Заур Гьаргь-иԥа Кәарҷиа''' ({{lang-ru|Заур Георгиевич Кварчия}}; {{date|20|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҷлоу]] ақыҭа – 2008, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1964), нас - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-иуристтә факультет (латәарада, 1986) далгеит. Аԥсны ашколқәа жәпакы рҟны рҵаҩыс аус иуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иҩымҭақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Бзыԥ» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа рыхәҭак агәылалеит «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә. (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009).
Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1978.
*Аблақәа анеиқәшәо. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Аӡаӡаҳәымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1987.
*Ихароу агәыӷрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1990.
*Ахаҵа данхаҵоу… Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1994.
*Ашьаҿақәа. Ажәеинраалақәа ахәыҷқәеи аҿари рзы. Аҟәа, 1994.
*Алхас. Апоема-Ауаз. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1995.
*Аҳақ. Апоема. Аҟәа, 1996.
*Ахара азааигәахара. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1996.
*Агәыӷрақәа рымш. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1998.
*Хырԥашька змам. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Ахәы-ԥшӡа ҳаракыраҿ. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002.
*Иҩымҭақәа реизга. Ԥшь-томкны. Аҟәа, 2005-2008.
==Алитература==
*{{Аԥпа|935}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvarchiya-zaur-georgievich Кварчия Заур Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99ar%D2%B7ia-zaur-garg-i%D2%A7a Кәарҷиа Заур Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Кәарҷиаа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
5p8qwqzgnb8mav3ag0yvhbzrif4qgit
Занҭариа, Владимир Константин-иԥа
0
25694
171178
170301
2026-08-06T17:57:32Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171178
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Занҭариа Владимир Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зантария Владимир Константинович
|афото=Зантария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Занҭариа Владимир Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|9|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|21|3|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Занҭариа Владимир Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Зантария Владимир Константинович}}; {{date|27|9|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|21|3|2026}}) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2012), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). СССР-и (1980) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Урыстәыла ажурналистцәеи Аԥсны ажурналистцәеи Реидгылақәеи (1980) ажурналистцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи Рконфедерациеи (2006) рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ажәеинраалақәа реизга « Бзанҵы» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2018). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975) «Аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи» азаанаҭ ала. Аамҭак азы рҵаҩыс аус иуан Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1976-1977 шш. рзы Асовет аррамаҵура дахысуан. 1977-1978 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс дыҟан, 1978-1979шш. раан акәзар, - Аԥсуа радио акорреспондетс. Ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра аредакторс (1979-1980), аредактор хадас (1980-1990), ахантәаҩыс (1993-1994) аус иуан. 1990-1991 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992-1997 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Апарламент адепутат, 1997-1999 шш. – Аԥсны акультура афонд ахантәаҩы, 1999-2001 шш. – Аԥсны акультура аминистр, 2001-2004 шш. - Аԥсны Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ. 2008 ш. инаркны аус иуеит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аинцеклопедиа аҟәша аиҳабыс (2008-2014), алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩыс (2014 ш. инаркны). 2014–2020 шш. раан – Аԥсны Ахада иабжьагаҩ. 2024 ш. раахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан.
2006 ш. Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа лирика арҿиара амҩақәа (атрадициақәеи ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьеи)», 2012 ш. акәзар, адоктортә диссертациа «Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра- философиатә дкылашьеи».
1970-1980-тәи ашықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, иара убас ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Аидгылара» аԥҵара.
Иажәеинраалақәеи илитература-критикатә статиақәеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Ф. А. Искандер, А. Т. Аџьынџьал, Т. Шь. Аџьба, Р. Ҳ. Смыр, Г. Шь. Аламиа, В. Л. Аҵнариа, Т. М. Ҷаниа уҳәа рырҿиара иазкны ирнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа «Ерцахә» (аурысшәахь еиҭаганы, [[Аҟәа]], 1981), «Однажды в апреле» (аурысшәахь аиҭага, [[Қарҭ]], 1982), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра - Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
В. Занҭариа авторс дрымоуп иналукааша аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхҩцәа, аполитикцәа, аҳәынҭқарратә усзуҩцәа (Б. У. Шьынқәба, Ф. А. Искандер, В. Г. Арӡынба, И. Н. Воронов, В. В. Гамгиа уҳәа егьырҭгьы) ирызку ателехәаԥшратә очеркқәа, насгьы апериодикатә кьыԥхь ианылон иҵару ипублицистикатә статиақәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит М. Лермонтов, Ф. Тиутчев, А. Блок, Н. Гумилев, Б. Пастернак, В. Бриусов, А. Ахматова, О. Мандельштам уҳәа рырҿиамҭақәа, Мураҭ Иаган идоуҳатә автобиографиа «Сара сааит Кавказ шьханхыҵнтәи».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿымҭра абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аицышәҭымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абас ауардыншьҭра сышху… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Аҽқәеи амзеи. Ажәеинраалақәа реизга. Аҟәа, 2003.
*Ҩаӡамакьат аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 2006.
*Саамҭа-сыԥшатлакә. Алирика. Аиҭагамҭақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Апародиақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра-философиатә дунеихәаԥшра адкылашьеи. Аҟәа, 2011.
*Амҽхак. Алитература-критикатә статиақәа, арецензиақәа. Аҟәа, 2012.
*аурысшәахь аиҭагақәа: …И мир оскудеет, когда мы уидем. Стихи. Сухуми, 1998.
*Забытое Слово. Стихи. Переводы. Сухум, 2005.
*Абхазская тетрадь. (Очерки и эссе). Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|936}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-vladimir-konstantinovich Зантария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Занҭариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]][[Акатегориа:Занҭариаа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы иԥсыз]]}}
al1xh3y8msm1hqgs5c040zozbg5gnfh
171310
171178
2026-08-06T18:09:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171310
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Занҭариа Владимир Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зантария Владимир Константинович
|афото=Зантария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Занҭариа Владимир Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|9|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|21|3|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Занҭариа Владимир Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Зантария Владимир Константинович}}; {{date|27|9|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|21|3|2026}}) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2012), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). СССР-и (1980) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Урыстәыла ажурналистцәеи Аԥсны ажурналистцәеи Реидгылақәеи (1980) ажурналистцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи Рконфедерациеи (2006) рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ажәеинраалақәа реизга « Бзанҵы» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2018). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975) «Аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи» азаанаҭ ала. Аамҭак азы рҵаҩыс аус иуан Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1976-1977 шш. рзы Асовет аррамаҵура дахысуан. 1977-1978 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс дыҟан, 1978-1979шш. раан акәзар, - Аԥсуа радио акорреспондетс. Ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра аредакторс (1979-1980), аредактор хадас (1980-1990), ахантәаҩыс (1993-1994) аус иуан. 1990-1991 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992-1997 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Апарламент адепутат, 1997-1999 шш. – Аԥсны акультура афонд ахантәаҩы, 1999-2001 шш. – Аԥсны акультура аминистр, 2001-2004 шш. - Аԥсны Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ. 2008 ш. инаркны аус иуеит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аинцеклопедиа аҟәша аиҳабыс (2008-2014), алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩыс (2014 ш. инаркны). 2014–2020 шш. раан – Аԥсны Ахада иабжьагаҩ. 2024 ш. раахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан.
2006 ш. Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа лирика арҿиара амҩақәа (атрадициақәеи ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьеи)», 2012 ш. акәзар, адоктортә диссертациа «Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра- философиатә дкылашьеи».
1970-1980-тәи ашықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, иара убас ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Аидгылара» аԥҵара.
Иажәеинраалақәеи илитература-критикатә статиақәеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Ф. А. Искандер, А. Т. Аџьынџьал, Т. Шь. Аџьба, Р. Ҳ. Смыр, Г. Шь. Аламиа, В. Л. Аҵнариа, Т. М. Ҷаниа уҳәа рырҿиара иазкны ирнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа «Ерцахә» (аурысшәахь еиҭаганы, [[Аҟәа]], 1981), «Однажды в апреле» (аурысшәахь аиҭага, [[Қарҭ]], 1982), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра - Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
В. Занҭариа авторс дрымоуп иналукааша аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхҩцәа, аполитикцәа, аҳәынҭқарратә усзуҩцәа (Б. У. Шьынқәба, Ф. А. Искандер, В. Г. Арӡынба, И. Н. Воронов, В. В. Гамгиа уҳәа егьырҭгьы) ирызку ателехәаԥшратә очеркқәа, насгьы апериодикатә кьыԥхь ианылон иҵару ипублицистикатә статиақәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит М. Лермонтов, Ф. Тиутчев, А. Блок, Н. Гумилев, Б. Пастернак, В. Бриусов, А. Ахматова, О. Мандельштам уҳәа рырҿиамҭақәа, Мураҭ Иаган идоуҳатә автобиографиа «Сара сааит Кавказ шьханхыҵнтәи».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿымҭра абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аицышәҭымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абас ауардыншьҭра сышху… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Аҽқәеи амзеи. Ажәеинраалақәа реизга. Аҟәа, 2003.
*Ҩаӡамакьат аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 2006.
*Саамҭа-сыԥшатлакә. Алирика. Аиҭагамҭақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Апародиақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра-философиатә дунеихәаԥшра адкылашьеи. Аҟәа, 2011.
*Амҽхак. Алитература-критикатә статиақәа, арецензиақәа. Аҟәа, 2012.
*аурысшәахь аиҭагақәа: …И мир оскудеет, когда мы уидем. Стихи. Сухуми, 1998.
*Забытое Слово. Стихи. Переводы. Сухум, 2005.
*Абхазская тетрадь. (Очерки и эссе). Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|936}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-vladimir-konstantinovich Зантария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Занҭариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы иԥсыз]]
d7drw4hpamzwky7jm57qjkgr5zonjxy
171447
171310
2026-08-06T18:41:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171447
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Константинович Зантария
|афото=Зантария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|аира арыцхә={{date|27|9|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|21|3|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Владимир Константин-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Владимир Константинович Зантария}}; {{date|27|9|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|21|3|2026}}) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2012), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). СССР-и (1980) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Урыстәыла ажурналистцәеи Аԥсны ажурналистцәеи Реидгылақәеи (1980) ажурналистцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи Рконфедерациеи (2006) рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ажәеинраалақәа реизга « Бзанҵы» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2018). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975) «Аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи» азаанаҭ ала. Аамҭак азы рҵаҩыс аус иуан Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1976-1977 шш. рзы Асовет аррамаҵура дахысуан. 1977-1978 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс дыҟан, 1978-1979шш. раан акәзар, - Аԥсуа радио акорреспондетс. Ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра аредакторс (1979-1980), аредактор хадас (1980-1990), ахантәаҩыс (1993-1994) аус иуан. 1990-1991 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992-1997 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Апарламент адепутат, 1997-1999 шш. – Аԥсны акультура афонд ахантәаҩы, 1999-2001 шш. – Аԥсны акультура аминистр, 2001-2004 шш. - Аԥсны Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ. 2008 ш. инаркны аус иуеит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аинцеклопедиа аҟәша аиҳабыс (2008-2014), алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩыс (2014 ш. инаркны). 2014–2020 шш. раан – Аԥсны Ахада иабжьагаҩ. 2024 ш. раахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан.
2006 ш. Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа лирика арҿиара амҩақәа (атрадициақәеи ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьеи)», 2012 ш. акәзар, адоктортә диссертациа «Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра- философиатә дкылашьеи».
1970-1980-тәи ашықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, иара убас ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Аидгылара» аԥҵара.
Иажәеинраалақәеи илитература-критикатә статиақәеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Ф. А. Искандер, А. Т. Аџьынџьал, Т. Шь. Аџьба, Р. Ҳ. Смыр, Г. Шь. Аламиа, В. Л. Аҵнариа, Т. М. Ҷаниа уҳәа рырҿиара иазкны ирнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа «Ерцахә» (аурысшәахь еиҭаганы, [[Аҟәа]], 1981), «Однажды в апреле» (аурысшәахь аиҭага, [[Қарҭ]], 1982), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра - Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
В. Занҭариа авторс дрымоуп иналукааша аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхҩцәа, аполитикцәа, аҳәынҭқарратә усзуҩцәа (Б. У. Шьынқәба, Ф. А. Искандер, В. Г. Арӡынба, И. Н. Воронов, В. В. Гамгиа уҳәа егьырҭгьы) ирызку ателехәаԥшратә очеркқәа, насгьы апериодикатә кьыԥхь ианылон иҵару ипублицистикатә статиақәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит М. Лермонтов, Ф. Тиутчев, А. Блок, Н. Гумилев, Б. Пастернак, В. Бриусов, А. Ахматова, О. Мандельштам уҳәа рырҿиамҭақәа, Мураҭ Иаган идоуҳатә автобиографиа «Сара сааит Кавказ шьханхыҵнтәи».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿымҭра абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аицышәҭымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абас ауардыншьҭра сышху… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Аҽқәеи амзеи. Ажәеинраалақәа реизга. Аҟәа, 2003.
*Ҩаӡамакьат аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 2006.
*Саамҭа-сыԥшатлакә. Алирика. Аиҭагамҭақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Апародиақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра-философиатә дунеихәаԥшра адкылашьеи. Аҟәа, 2011.
*Амҽхак. Алитература-критикатә статиақәа, арецензиақәа. Аҟәа, 2012.
*аурысшәахь аиҭагақәа: …И мир оскудеет, когда мы уидем. Стихи. Сухуми, 1998.
*Забытое Слово. Стихи. Переводы. Сухум, 2005.
*Абхазская тетрадь. (Очерки и эссе). Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|936}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-vladimir-konstantinovich Зантария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Занҭариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы иԥсыз]]
ex2g31k9x9wgoslanpm7bydl0vkpevn
171608
171447
2026-08-06T20:21:31Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171608
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Константинович Зантария
|афото=Зантария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|аира арыцхә={{date|27|9|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Тамшь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|21|3|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Владимир Константин-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Владимир Константинович Зантария}}; {{date|27|9|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|21|3|2026}}) – аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2012), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). СССР-и (1980) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Урыстәыла ажурналистцәеи Аԥсны ажурналистцәеи Реидгылақәеи (1980) ажурналистцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи Рконфедерациеи (2006) рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ажәеинраалақәа реизга « Бзанҵы» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2018). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975) «Аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи» азаанаҭ ала. Аамҭак азы рҵаҩыс аус иуан Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1976-1977 шш. рзы Асовет аррамаҵура дахысуан. 1977-1978 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс дыҟан, 1978-1979шш. раан акәзар, - Аԥсуа радио акорреспондетс. Ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра аредакторс (1979-1980), аредактор хадас (1980-1990), ахантәаҩыс (1993-1994) аус иуан. 1990-1991 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992-1997 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Апарламент адепутат, 1997-1999 шш. – Аԥсны акультура афонд ахантәаҩы, 1999-2001 шш. – Аԥсны акультура аминистр, 2001-2004 шш. - Аԥсны Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ. 2008 ш. инаркны аус иуеит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аинцеклопедиа аҟәша аиҳабыс (2008-2014), алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩыс (2014 ш. инаркны). 2014–2020 шш. раан – Аԥсны Ахада иабжьагаҩ. 2024 ш. раахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан.
2006 ш. Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа лирика арҿиара амҩақәа (атрадициақәеи ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьеи)», 2012 ш. акәзар, адоктортә диссертациа «Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра- философиатә дкылашьеи».
1970-1980-тәи ашықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, иара убас ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Аидгылара» аԥҵара.
Иажәеинраалақәеи илитература-критикатә статиақәеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Ф. А. Искандер, А. Т. Аџьынџьал, Т. Шь. Аџьба, Р. Ҳ. Смыр, Г. Шь. Аламиа, В. Л. Аҵнариа, Т. М. Ҷаниа уҳәа рырҿиара иазкны ирнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа «Ерцахә» (аурысшәахь еиҭаганы, [[Аҟәа]], 1981), «Однажды в апреле» (аурысшәахь аиҭага, [[Қарҭ]], 1982), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра - Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
В. Занҭариа авторс дрымоуп иналукааша аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхҩцәа, аполитикцәа, аҳәынҭқарратә усзуҩцәа (Б. У. Шьынқәба, Ф. А. Искандер, В. Г. Арӡынба, И. Н. Воронов, В. В. Гамгиа уҳәа егьырҭгьы) ирызку ателехәаԥшратә очеркқәа, насгьы апериодикатә кьыԥхь ианылон иҵару ипублицистикатә статиақәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит М. Лермонтов, Ф. Тиутчев, А. Блок, Н. Гумилев, Б. Пастернак, В. Бриусов, А. Ахматова, О. Мандельштам уҳәа рырҿиамҭақәа, Мураҭ Иаган идоуҳатә автобиографиа «Сара сааит Кавказ шьханхыҵнтәи».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿымҭра абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аицышәҭымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абас ауардыншьҭра сышху… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Аҽқәеи амзеи. Ажәеинраалақәа реизга. Аҟәа, 2003.
*Ҩаӡамакьат аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 2006.
*Саамҭа-сыԥшатлакә. Алирика. Аиҭагамҭақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Апародиақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра-философиатә дунеихәаԥшра адкылашьеи. Аҟәа, 2011.
*Амҽхак. Алитература-критикатә статиақәа, арецензиақәа. Аҟәа, 2012.
*аурысшәахь аиҭагақәа: …И мир оскудеет, когда мы уидем. Стихи. Сухуми, 1998.
*Забытое Слово. Стихи. Переводы. Сухум, 2005.
*Абхазская тетрадь. (Очерки и эссе). Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|936}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-vladimir-konstantinovich Зантария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Занҭариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы иԥсыз]]
7n9xusr8rk8iwwbv9h0qh9cqolhxg5g
171686
171608
2026-08-07T02:43:04Z
Fraxinus.cs
8381
171686
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Константинович Зантария
|афото=Зантария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Константин-иԥа Занҭариа
|аира арыцхә={{date|27|9|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Тамшь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|21|3|2026}}
|аусура=аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы
}}
'''Владимир Константин-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Владимир Константинович Зантария}}; {{date|27|9|1953}} [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|21|3|2026}}) — аԥсуа поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, ажурналист, Аԥсны ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2012), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2019). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). СССР-и (1980) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999). Урыстәыла ажурналистцәеи Аԥсны ажурналистцәеи Реидгылақәеи (1980) ажурналистцәа реидгылақәа жәларбжьаратәи Рконфедерациеи (2006) рлахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ажәеинраалақәа реизга « Бзанҵы» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2018). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975) «Аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи» азаанаҭ ала. Аамҭак азы рҵаҩыс аус иуан Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. 1976-1977 шш. рзы Асовет аррамаҵура дахысуан. 1977-1978 шш. раан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс дыҟан, 1978-1979шш. раан акәзар, - Аԥсуа радио акорреспондетс. Ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра аредакторс (1979-1980), аредактор хадас (1980-1990), ахантәаҩыс (1993-1994) аус иуан. 1990-1991 шш. рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992-1997 шш. раан – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет – Апарламент адепутат, 1997-1999 шш. – Аԥсны акультура афонд ахантәаҩы, 1999-2001 шш. – Аԥсны акультура аминистр, 2001-2004 шш. - Аԥсны Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ. 2008 ш. инаркны аус иуеит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аинцеклопедиа аҟәша аиҳабыс (2008-2014), алитература аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩыс (2014 ш. инаркны). 2014–2020 шш. раан – Аԥсны Ахада иабжьагаҩ. 2024 ш. раахыс – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа ахантәаҩыс дыҟан.
2006 ш. Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны ихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа лирика арҿиара амҩақәа (атрадициақәеи ҳаамҭазтәи аҭагылазаашьеи)», 2012 ш. акәзар, адоктортә диссертациа «Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра- философиатә дкылашьеи».
1970-1980-тәи ашықәсқәа раан аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, иара убас ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Аидгылара» аԥҵара.
Иажәеинраалақәеи илитература-критикатә статиақәеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Ф. А. Искандер, А. Т. Аџьынџьал, Т. Шь. Аџьба, Р. Ҳ. Смыр, Г. Шь. Аламиа, В. Л. Аҵнариа, Т. М. Ҷаниа уҳәа рырҿиара иазкны ирнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Абаза», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литературная газета» ([[Москва]]), алитературатә еизгақәа «Ерцахә» (аурысшәахь еиҭаганы, [[Аҟәа]], 1981), «Однажды в апреле» (аурысшәахь аиҭага, [[Қарҭ]], 1982), «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашә.» (Аҟәа-Москва, 2001; аиҭаҭыжьра - Аҟәа-Москва, 2009) уҳәа егьырҭгьы.
В. Занҭариа авторс дрымоуп иналукааша аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, асахьаҭыхҩцәа, аполитикцәа, аҳәынҭқарратә усзуҩцәа (Б. У. Шьынқәба, Ф. А. Искандер, В. Г. Арӡынба, И. Н. Воронов, В. В. Гамгиа уҳәа егьырҭгьы) ирызку ателехәаԥшратә очеркқәа, насгьы апериодикатә кьыԥхь ианылон иҵару ипублицистикатә статиақәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит М. Лермонтов, Ф. Тиутчев, А. Блок, Н. Гумилев, Б. Пастернак, В. Бриусов, А. Ахматова, О. Мандельштам уҳәа рырҿиамҭақәа, Мураҭ Иаган идоуҳатә автобиографиа «Сара сааит Кавказ шьханхыҵнтәи».
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿымҭра абжьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахьышьҭрахь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1980.
*Аицышәҭымҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Абас ауардыншьҭра сышху… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1986.
*Ибжеиқәа-бжашлоу са сдунеи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Аҽқәеи амзеи. Ажәеинраалақәа реизга. Аҟәа, 2003.
*Ҩаӡамакьат аԥҽыхақәа. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 2006.
*Саамҭа-сыԥшатлакә. Алирика. Аиҭагамҭақәа. Аҟәа, 2008.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аиҭагақәа. Апародиақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Аԥсуа лирикеи амилаҭтә сахьаркыра-философиатә дунеихәаԥшра адкылашьеи. Аҟәа, 2011.
*Амҽхак. Алитература-критикатә статиақәа, арецензиақәа. Аҟәа, 2012.
*аурысшәахь аиҭагақәа: …И мир оскудеет, когда мы уидем. Стихи. Сухуми, 1998.
*Забытое Слово. Стихи. Переводы. Сухум, 2005.
*Абхазская тетрадь. (Очерки и эссе). Сухум, 2007.
==Алитература==
*{{Аԥпа|936}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-vladimir-konstantinovich Зантария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Занҭариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 27 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2026 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 21 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
pq5obojbdz9kpc2uyhcy6eb577atauz
Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа
0
25696
171134
170274
2026-08-06T17:56:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171134
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ажьиба Енвер Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ажиба Энвер Владимирович
|афото=Ажиба Энвер Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ажьиба Енвер Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|5|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист
}}
'''Ажьиба Енвер Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Ажиба Энвер Владимирович}}; {{date|13|5|1958}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Мгәыӡырхәа]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2015). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Жәларбжьаратәи ажурналисттә еидгылақәа Рконфедирацииеи рлахәыла. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аветеран. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1975 ш. далгеит Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ. 1976 ш. [[Аҟәа]] шықәсыктәи аҳасабеилыргаратә курсқәа дырхысит. 1986 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭи, алитератураҭҵааразы иҷыдоу азанааҭи иманы. 1977-1979 шш. рзы аус иуан аколнхараҿы ҳасабеилыргаҩыс. Анаҩс, 1979-1989 шш. раан аус иуан Аҟәатәи атипографиаҿы, агазеҭтә цех аҟны цинкографс. 1980-1983 шш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭтелерадио акорреспондентс дыҟан. 1983-1988 шш. рзы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны алитературатә ҟәша деиҳабын. 1988-1990 шш. рзы ашәҟәҭыжьырҭеи, аполиграфиеи, шәҟәыла ахәҳахәҭреи рзы Аҳәынҭкомитет аҟны редақтор хадас дыҟан. 1990-2005 шш. раан – ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хада ихаҭыԥуаҩыси, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыси. Аҵыхәтәан – агазеҭ «Еҵәаџьааи» ажурнал «Амцабзи» рҟны аредактор ихаҭыԥуаҩыс, аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 2017 ш. раахыс агазеҭ «Аԥсны» аредактор хадас аус иуеит.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1977 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа икьыԥхьуан:. ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз»; агазеҭқәа: «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Аԥсны ҟаԥшь», «Литературная газета»; аизгақәа: «…Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәа, ашәақәа» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995) уҳәа рҟны. Иҩымҭақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009. Иажәеинраалақәак еиҭагоуп аурыс, аерман бызшәақәа рахь.
Иажъеинраала6ъа агъылоуп иара убас 1987 ш. рзы Москва, ашәҟәҭыжьырҭа «Молодая Гвардия -87» ҳәа зеиԥш хыс иаманы урысшәала иҭыҵыз, аҿарацәа гәыԥҩык рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи еидызкыло ашәҟәқәа 13. Урҭ рахьтә хԥа ахәыҷқәа ирызкуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амш амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1984.
*Абзиабареи аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1986.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1988.
*Аԥсуа хаҳә. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Сгәы абжьы саҳауанаҵы… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Аҿыхара. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Амца ҿыцәаанӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Схәышҭаара акәицқәа. Иалкаау ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сдоуҳамч. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Амҩеиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Слахьынҵамҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшшара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/azhiba-enver-vladimirovich Ажиба Энвер Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/azhiba-enver-vlazhimir-i%D2%A7a Ажьиба Енвер Владимир-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Ажьиаа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы ииз]]}}
571a7jajcgmj5q5vp2jq6ynks9bqi7e
171267
171134
2026-08-06T18:08:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171267
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ажьиба Енвер Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Ажиба Энвер Владимирович
|афото=Ажиба Энвер Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ажьиба Енвер Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|5|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист
}}
'''Ажьиба Енвер Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Ажиба Энвер Владимирович}}; {{date|13|5|1958}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Мгәыӡырхәа]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2015). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Жәларбжьаратәи ажурналисттә еидгылақәа Рконфедирацииеи рлахәыла. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аветеран. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1975 ш. далгеит Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ. 1976 ш. [[Аҟәа]] шықәсыктәи аҳасабеилыргаратә курсқәа дырхысит. 1986 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭи, алитератураҭҵааразы иҷыдоу азанааҭи иманы. 1977-1979 шш. рзы аус иуан аколнхараҿы ҳасабеилыргаҩыс. Анаҩс, 1979-1989 шш. раан аус иуан Аҟәатәи атипографиаҿы, агазеҭтә цех аҟны цинкографс. 1980-1983 шш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭтелерадио акорреспондентс дыҟан. 1983-1988 шш. рзы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны алитературатә ҟәша деиҳабын. 1988-1990 шш. рзы ашәҟәҭыжьырҭеи, аполиграфиеи, шәҟәыла ахәҳахәҭреи рзы Аҳәынҭкомитет аҟны редақтор хадас дыҟан. 1990-2005 шш. раан – ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хада ихаҭыԥуаҩыси, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыси. Аҵыхәтәан – агазеҭ «Еҵәаџьааи» ажурнал «Амцабзи» рҟны аредактор ихаҭыԥуаҩыс, аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 2017 ш. раахыс агазеҭ «Аԥсны» аредактор хадас аус иуеит.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1977 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа икьыԥхьуан:. ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз»; агазеҭқәа: «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Аԥсны ҟаԥшь», «Литературная газета»; аизгақәа: «…Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәа, ашәақәа» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995) уҳәа рҟны. Иҩымҭақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009. Иажәеинраалақәак еиҭагоуп аурыс, аерман бызшәақәа рахь.
Иажъеинраала6ъа агъылоуп иара убас 1987 ш. рзы Москва, ашәҟәҭыжьырҭа «Молодая Гвардия -87» ҳәа зеиԥш хыс иаманы урысшәала иҭыҵыз, аҿарацәа гәыԥҩык рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи еидызкыло ашәҟәқәа 13. Урҭ рахьтә хԥа ахәыҷқәа ирызкуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амш амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1984.
*Абзиабареи аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1986.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1988.
*Аԥсуа хаҳә. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Сгәы абжьы саҳауанаҵы… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Аҿыхара. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Амца ҿыцәаанӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Схәышҭаара акәицқәа. Иалкаау ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сдоуҳамч. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Амҩеиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Слахьынҵамҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшшара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/azhiba-enver-vladimirovich Ажиба Энвер Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/azhiba-enver-vlazhimir-i%D2%A7a Ажьиба Енвер Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ажьиаа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы ииз]]
481yn039je529981esr6x2umsdmpoch
171400
171267
2026-08-06T18:40:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171400
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Енвер Владимир-иԥа Ажьиба
|даҽа ахьӡ=Энвер Владимирович Ажиба
|афото=Ажиба Энвер Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Енвер Владимир-иԥа Ажьиба
|аира арыцхә={{date|13|5|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист
}}
'''Енвер Владимир-иԥа Ажьиба''' ({{lang-ru|Энвер Владимирович Ажиба}}; {{date|13|5|1958}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Мгәыӡырхәа]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2015). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Жәларбжьаратәи ажурналисттә еидгылақәа Рконфедирацииеи рлахәыла. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аветеран. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1975 ш. далгеит Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ. 1976 ш. [[Аҟәа]] шықәсыктәи аҳасабеилыргаратә курсқәа дырхысит. 1986 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭи, алитератураҭҵааразы иҷыдоу азанааҭи иманы. 1977-1979 шш. рзы аус иуан аколнхараҿы ҳасабеилыргаҩыс. Анаҩс, 1979-1989 шш. раан аус иуан Аҟәатәи атипографиаҿы, агазеҭтә цех аҟны цинкографс. 1980-1983 шш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭтелерадио акорреспондентс дыҟан. 1983-1988 шш. рзы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны алитературатә ҟәша деиҳабын. 1988-1990 шш. рзы ашәҟәҭыжьырҭеи, аполиграфиеи, шәҟәыла ахәҳахәҭреи рзы Аҳәынҭкомитет аҟны редақтор хадас дыҟан. 1990-2005 шш. раан – ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хада ихаҭыԥуаҩыси, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыси. Аҵыхәтәан – агазеҭ «Еҵәаџьааи» ажурнал «Амцабзи» рҟны аредактор ихаҭыԥуаҩыс, аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 2017 ш. раахыс агазеҭ «Аԥсны» аредактор хадас аус иуеит.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1977 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа икьыԥхьуан:. ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз»; агазеҭқәа: «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Аԥсны ҟаԥшь», «Литературная газета»; аизгақәа: «…Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәа, ашәақәа» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995) уҳәа рҟны. Иҩымҭақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009. Иажәеинраалақәак еиҭагоуп аурыс, аерман бызшәақәа рахь.
Иажъеинраала6ъа агъылоуп иара убас 1987 ш. рзы Москва, ашәҟәҭыжьырҭа «Молодая Гвардия -87» ҳәа зеиԥш хыс иаманы урысшәала иҭыҵыз, аҿарацәа гәыԥҩык рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи еидызкыло ашәҟәқәа 13. Урҭ рахьтә хԥа ахәыҷқәа ирызкуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амш амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1984.
*Абзиабареи аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1986.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1988.
*Аԥсуа хаҳә. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Сгәы абжьы саҳауанаҵы… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Аҿыхара. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Амца ҿыцәаанӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Схәышҭаара акәицқәа. Иалкаау ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сдоуҳамч. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Амҩеиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Слахьынҵамҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшшара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/azhiba-enver-vladimirovich Ажиба Энвер Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/azhiba-enver-vlazhimir-i%D2%A7a Ажьиба Енвер Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ажьиаа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы ииз]]
t57cnlbypzofw9micwoemffnhpjn9kz
171573
171400
2026-08-06T20:20:23Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171573
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Енвер Владимир-иԥа Ажьиба
|даҽа ахьӡ=Энвер Владимирович Ажиба
|афото=Ажиба Энвер Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Енвер Владимир-иԥа Ажьиба
|аира арыцхә={{date|13|5|1958}}
|аира аҭыԥ=[[Мгәыӡырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист
}}
'''Енвер Владимир-иԥа Ажьиба''' ({{lang-ru|Энвер Владимирович Ажиба}}; {{date|13|5|1958}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Мгәыӡырхәа]] ақыҭа) – аԥсуа поет, апрозаик, апублицист, ажурналист. Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2015). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Жәларбжьаратәи ажурналисттә еидгылақәа Рконфедирацииеи рлахәыла. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) аветеран. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1975 ш. далгеит Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ. 1976 ш. [[Аҟәа]] шықәсыктәи аҳасабеилыргаратә курсқәа дырхысит. 1986 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аԥсуа бызшәеи алитературеи рзанааҭи, алитератураҭҵааразы иҷыдоу азанааҭи иманы. 1977-1979 шш. рзы аус иуан аколнхараҿы ҳасабеилыргаҩыс. Анаҩс, 1979-1989 шш. раан аус иуан Аҟәатәи атипографиаҿы, агазеҭтә цех аҟны цинкографс. 1980-1983 шш. рзы Аԥснытәи аҳәынҭтелерадио акорреспондентс дыҟан. 1983-1988 шш. рзы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны алитературатә ҟәша деиҳабын. 1988-1990 шш. рзы ашәҟәҭыжьырҭеи, аполиграфиеи, шәҟәыла ахәҳахәҭреи рзы Аҳәынҭкомитет аҟны редақтор хадас дыҟан. 1990-2005 шш. раан – ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредактор хада ихаҭыԥуаҩыси, аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыси. Аҵыхәтәан – агазеҭ «Еҵәаџьааи» ажурнал «Амцабзи» рҟны аредактор ихаҭыԥуаҩыс, аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 2017 ш. раахыс агазеҭ «Аԥсны» аредактор хадас аус иуеит.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1977 ш. инаркны. Иажәеинраалақәа икьыԥхьуан:. ажурналқәа: «Алашара», «Амцабз»; агазеҭқәа: «Бзыԥ», «Еҵәаџьаа», «Аԥсны ҟаԥшь», «Литературная газета»; аизгақәа: «…Памятник нам сыновей не заменит… Ажәеинраалақәа, ашәақәа» (Аҟәа, 1994), «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песнь мужества. Стихи. Рассказы. Статьи» (Аҟәа-Сухум, 1995) уҳәа рҟны. Иҩымҭақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа. XX ашә.» (Аҟәа-[[Москва]], 2001; аиҭаҭыжьра – Аҟәа-Москва, 2009. Иажәеинраалақәак еиҭагоуп аурыс, аерман бызшәақәа рахь.
Иажъеинраала6ъа агъылоуп иара убас 1987 ш. рзы Москва, ашәҟәҭыжьырҭа «Молодая Гвардия -87» ҳәа зеиԥш хыс иаманы урысшәала иҭыҵыз, аҿарацәа гәыԥҩык рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи еидызкыло ашәҟәқәа 13. Урҭ рахьтә хԥа ахәыҷқәа ирызкуп.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Амш амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1984.
*Абзиабареи аԥсҭазаареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,1986.
*Ааԥынтәи ашьыжь. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1988.
*Аԥсуа хаҳә. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990.
*Сгәы абжьы саҳауанаҵы… Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2001.
*Аҿыхара. Ахәыҷқәа ирызку ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2004.
*Амца ҿыцәаанӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Схәышҭаара акәицқәа. Иалкаау ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008.
*Сдоуҳамч. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Амҩеиԥшьырҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Слахьынҵамҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшшара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2018.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/azhiba-enver-vladimirovich Ажиба Энвер Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/azhiba-enver-vlazhimir-i%D2%A7a Ажьиба Енвер Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Ажьиаа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы ииз]]
nf525abeirh29s3uveiprpnxlfbobq1
Быҭәба, Заур Расим-иԥа
0
25698
171099
170289
2026-08-06T15:36:30Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171099
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Заур Расимович
|афото=Бутба Заур Расимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|аира арыцхә=16.08.1942
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә=17.04.2025
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Быҭәба Заур Расим-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Заур Расимович}}; 16.08.1942, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 17.04.2025) ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1965 ш. далгеит асубтропикатә нхамҩа Аҟәатәи аинститут, иара убас 1979 ш. иҵара хиркәшеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны. Данқәыԥшыз инаркны арҿиара аус дазҿлымҳан, бзиа ибон. Аусура далагоит Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» («Ерцахә») аҟны еиҭагаҩыс. Хара имгакәа аҟәша деиҳабхоит, ашьҭахь аредактор ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Абасала ажурналистика инапы алакын, аха, ега ус акәзаргьы, алитература еиҳа игәы азыбылуан, аҩымҭақәа раԥҵара агәаҳәара иман, егьицааиуан. Убри аҟнытә, аҳҭны-қалақь ахь диасырц иӡбеит, игәҭакгьы наигӡеит.
Акыр шықәса инеиԥынкылан аус иуит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан акәзар, Аԥсадгьыл ахьчаразы ақәԥара иазкыз апублицистикатә ҩымҭақәа аԥиҵеит. 1997-1998 шықәсқәа раан редакторс даман, егьҭижьуан агазеҭ «Аԥсуа ҭоурыхқәа».
Иҭижьит иҩымҭақәа реизга жәпакы. Иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи, ахәыҷқәа ирызку илакә-поемақәеи, ипиесақәеи, иминиатиурақәеи аԥхьаҩцәа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001; 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥсны сшыбзахаз. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа,1979.
*Ауаҩызаҵә имҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аџьныш адәҳәыԥш амаӡа. Алакә-поема. Аҟәа, 1985.
*Уҭи-сыҭи… Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа. Аицәажәарақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2005.
*Чча-џьџьааи, ҳаџь-џьџьааи, ҳабгалаџааи. Аицәажәахәтә. Аҟәа, 2010.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа, ажәабжьауқәа, аицәажәахәтәқәа, ажәеинраалақәа, апоемақәа. Аҟәа. 2012.
*Аҩбатәи атом. Чаҵә Чагә ихҭысқәа. Ихарҭәаау ахԥатәи аҭыжьра. Аҟәа, 2013.
*Урысшәала аиҭагақәа: Веселые и невеселые приключения Чагу Чацба. Рассказы, анекдоты, легенды. Аҟәа, 1990.
*Приключения Чагу Чацба. Рассказы, Анекдоты, Легенды. (Записал З. Бутба). Второе дополненное издание, Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937-938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-zaur-rasimovich Бутба Заур Расимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-zaur-rasim-i%D2%A7a Быҭәба Заур Расим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Быҭәаа]][[Акатегориа:1942 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]}}
g1ms57xb7n3wcxnfrs3gade06o3bb69
171160
171099
2026-08-06T17:56:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171160
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Заур Расимович
|афото=Бутба Заур Расимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|8|1942}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|4|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан}}
'''Быҭәба Заур Расим-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Заур Расимович}}; {{date|16|8|1942}}, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - {{date|17|4|2025}}) ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1965 ш. далгеит асубтропикатә нхамҩа Аҟәатәи аинститут, иара убас 1979 ш. иҵара хиркәшеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны. Данқәыԥшыз инаркны арҿиара аус дазҿлымҳан, бзиа ибон. Аусура далагоит Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» («Ерцахә») аҟны еиҭагаҩыс. Хара имгакәа аҟәша деиҳабхоит, ашьҭахь аредактор ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Абасала ажурналистика инапы алакын, аха, ега ус акәзаргьы, алитература еиҳа игәы азыбылуан, аҩымҭақәа раԥҵара агәаҳәара иман, егьицааиуан. Убри аҟнытә, аҳҭны-қалақь ахь диасырц иӡбеит, игәҭакгьы наигӡеит.
Акыр шықәса инеиԥынкылан аус иуит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан акәзар, Аԥсадгьыл ахьчаразы ақәԥара иазкыз апублицистикатә ҩымҭақәа аԥиҵеит. 1997-1998 шықәсқәа раан редакторс даман, егьҭижьуан агазеҭ «Аԥсуа ҭоурыхқәа».
Иҭижьит иҩымҭақәа реизга жәпакы. Иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи, ахәыҷқәа ирызку илакә-поемақәеи, ипиесақәеи, иминиатиурақәеи аԥхьаҩцәа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001; 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥсны сшыбзахаз. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа,1979.
*Ауаҩызаҵә имҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аџьныш адәҳәыԥш амаӡа. Алакә-поема. Аҟәа, 1985.
*Уҭи-сыҭи… Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа. Аицәажәарақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2005.
*Чча-џьџьааи, ҳаџь-џьџьааи, ҳабгалаџааи. Аицәажәахәтә. Аҟәа, 2010.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа, ажәабжьауқәа, аицәажәахәтәқәа, ажәеинраалақәа, апоемақәа. Аҟәа. 2012.
*Аҩбатәи атом. Чаҵә Чагә ихҭысқәа. Ихарҭәаау ахԥатәи аҭыжьра. Аҟәа, 2013.
*Урысшәала аиҭагақәа: Веселые и невеселые приключения Чагу Чацба. Рассказы, анекдоты, легенды. Аҟәа, 1990.
*Приключения Чагу Чацба. Рассказы, Анекдоты, Легенды. (Записал З. Бутба). Второе дополненное издание, Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937-938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-zaur-rasimovich Бутба Заур Расимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-zaur-rasim-i%D2%A7a Быҭәба Заур Расим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Быҭәаа]][[Акатегориа:1942 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]}}
82i9msskn0rrpg2dq8rg6pzz4wa2jgx
171293
171160
2026-08-06T18:09:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171293
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Заур Расимович
|афото=Бутба Заур Расимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Заур Расим-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|8|1942}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|4|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан}}
'''Быҭәба Заур Расим-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Заур Расимович}}; {{date|16|8|1942}}, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - {{date|17|4|2025}}) ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1965 ш. далгеит асубтропикатә нхамҩа Аҟәатәи аинститут, иара убас 1979 ш. иҵара хиркәшеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны. Данқәыԥшыз инаркны арҿиара аус дазҿлымҳан, бзиа ибон. Аусура далагоит Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» («Ерцахә») аҟны еиҭагаҩыс. Хара имгакәа аҟәша деиҳабхоит, ашьҭахь аредактор ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Абасала ажурналистика инапы алакын, аха, ега ус акәзаргьы, алитература еиҳа игәы азыбылуан, аҩымҭақәа раԥҵара агәаҳәара иман, егьицааиуан. Убри аҟнытә, аҳҭны-қалақь ахь диасырц иӡбеит, игәҭакгьы наигӡеит.
Акыр шықәса инеиԥынкылан аус иуит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан акәзар, Аԥсадгьыл ахьчаразы ақәԥара иазкыз апублицистикатә ҩымҭақәа аԥиҵеит. 1997-1998 шықәсқәа раан редакторс даман, егьҭижьуан агазеҭ «Аԥсуа ҭоурыхқәа».
Иҭижьит иҩымҭақәа реизга жәпакы. Иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи, ахәыҷқәа ирызку илакә-поемақәеи, ипиесақәеи, иминиатиурақәеи аԥхьаҩцәа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001; 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥсны сшыбзахаз. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа,1979.
*Ауаҩызаҵә имҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аџьныш адәҳәыԥш амаӡа. Алакә-поема. Аҟәа, 1985.
*Уҭи-сыҭи… Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа. Аицәажәарақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2005.
*Чча-џьџьааи, ҳаџь-џьџьааи, ҳабгалаџааи. Аицәажәахәтә. Аҟәа, 2010.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа, ажәабжьауқәа, аицәажәахәтәқәа, ажәеинраалақәа, апоемақәа. Аҟәа. 2012.
*Аҩбатәи атом. Чаҵә Чагә ихҭысқәа. Ихарҭәаау ахԥатәи аҭыжьра. Аҟәа, 2013.
*Урысшәала аиҭагақәа: Веселые и невеселые приключения Чагу Чацба. Рассказы, анекдоты, легенды. Аҟәа, 1990.
*Приключения Чагу Чацба. Рассказы, Анекдоты, Легенды. (Записал З. Бутба). Второе дополненное издание, Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937-938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-zaur-rasimovich Бутба Заур Расимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-zaur-rasim-i%D2%A7a Быҭәба Заур Расим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Быҭәаа]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]
bbklu8bpkufjik67usk4en9rl3omc4c
171427
171293
2026-08-06T18:40:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171427
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заур Расим-иԥа Быҭәба
|даҽа ахьӡ=Заур Расимович Бутба
|афото=Бутба Заур Расимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заур Расим-иԥа Быҭәба
|аира арыцхә={{date|16|8|1942}}
|аира аҭыԥ=Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|17|4|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан}}
'''Заур Расим-иԥа Быҭәба''' ({{lang-ru|Заур Расимович Бутба}}; {{date|16|8|1942}}, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - {{date|17|4|2025}}) ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1965 ш. далгеит асубтропикатә нхамҩа Аҟәатәи аинститут, иара убас 1979 ш. иҵара хиркәшеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны. Данқәыԥшыз инаркны арҿиара аус дазҿлымҳан, бзиа ибон. Аусура далагоит Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» («Ерцахә») аҟны еиҭагаҩыс. Хара имгакәа аҟәша деиҳабхоит, ашьҭахь аредактор ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Абасала ажурналистика инапы алакын, аха, ега ус акәзаргьы, алитература еиҳа игәы азыбылуан, аҩымҭақәа раԥҵара агәаҳәара иман, егьицааиуан. Убри аҟнытә, аҳҭны-қалақь ахь диасырц иӡбеит, игәҭакгьы наигӡеит.
Акыр шықәса инеиԥынкылан аус иуит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан акәзар, Аԥсадгьыл ахьчаразы ақәԥара иазкыз апублицистикатә ҩымҭақәа аԥиҵеит. 1997-1998 шықәсқәа раан редакторс даман, егьҭижьуан агазеҭ «Аԥсуа ҭоурыхқәа».
Иҭижьит иҩымҭақәа реизга жәпакы. Иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи, ахәыҷқәа ирызку илакә-поемақәеи, ипиесақәеи, иминиатиурақәеи аԥхьаҩцәа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001; 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥсны сшыбзахаз. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа,1979.
*Ауаҩызаҵә имҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аџьныш адәҳәыԥш амаӡа. Алакә-поема. Аҟәа, 1985.
*Уҭи-сыҭи… Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа. Аицәажәарақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2005.
*Чча-џьџьааи, ҳаџь-џьџьааи, ҳабгалаџааи. Аицәажәахәтә. Аҟәа, 2010.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа, ажәабжьауқәа, аицәажәахәтәқәа, ажәеинраалақәа, апоемақәа. Аҟәа. 2012.
*Аҩбатәи атом. Чаҵә Чагә ихҭысқәа. Ихарҭәаау ахԥатәи аҭыжьра. Аҟәа, 2013.
*Урысшәала аиҭагақәа: Веселые и невеселые приключения Чагу Чацба. Рассказы, анекдоты, легенды. Аҟәа, 1990.
*Приключения Чагу Чацба. Рассказы, Анекдоты, Легенды. (Записал З. Бутба). Второе дополненное издание, Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937-938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-zaur-rasimovich Бутба Заур Расимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-zaur-rasim-i%D2%A7a Быҭәба Заур Расим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Быҭәаа]]
[[Акатегориа:1942 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]
td8wznk6q8fb75xffq42vdht7y0ixmz
171564
171427
2026-08-06T20:16:42Z
Fraxinus.cs
8381
171564
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Заур Расим-иԥа Быҭәба
|даҽа ахьӡ=Заур Расимович Бутба
|афото=Бутба Заур Расимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Заур Расим-иԥа Быҭәба
|аира арыцхә={{date|16|8|1942}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|17|4|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан}}
'''Заур Расим-иԥа Быҭәба''' ({{lang-ru|Заур Расимович Бутба}}; {{date|16|8|1942}}, [[Аҭара]] ақыҭа - {{date|17|4|2025}}) — ашәҟәыҩҩы, апублицист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003) СССР-и Аԥсни ржурналитсцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1965 ш. далгеит асубтропикатә нхамҩа Аҟәатәи аинститут, иара убас 1979 ш. иҵара хиркәшеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны. Данқәыԥшыз инаркны арҿиара аус дазҿлымҳан, бзиа ибон. Аусура далагоит Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» («Ерцахә») аҟны еиҭагаҩыс. Хара имгакәа аҟәша деиҳабхоит, ашьҭахь аредактор ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Абасала ажурналистика инапы алакын, аха, ега ус акәзаргьы, алитература еиҳа игәы азыбылуан, аҩымҭақәа раԥҵара агәаҳәара иман, егьицааиуан. Убри аҟнытә, аҳҭны-қалақь ахь диасырц иӡбеит, игәҭакгьы наигӡеит.
Акыр шықәса инеиԥынкылан аус иуит Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан акәзар, Аԥсадгьыл ахьчаразы ақәԥара иазкыз апублицистикатә ҩымҭақәа аԥиҵеит. 1997-1998 шықәсқәа раан редакторс даман, егьҭижьуан агазеҭ «Аԥсуа ҭоурыхқәа».
Иҭижьит иҩымҭақәа реизга жәпакы. Иажәеинраалақәеи, иажәабжьқәеи, ахәыҷқәа ирызку илакә-поемақәеи, ипиесақәеи, иминиатиурақәеи аԥхьаҩцәа ирдыруеижьҭеи акрааҵуеит. Иажәеинраалақәа агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]] – [[Москва]], 2001; 2009).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥсны сшыбзахаз. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа,1979.
*Ауаҩызаҵә имҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аџьныш адәҳәыԥш амаӡа. Алакә-поема. Аҟәа, 1985.
*Уҭи-сыҭи… Ажәабжьқәа. Апиесақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 1987.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-шәҟәыкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа. Аицәажәарақәа. Апоемақәа. Аҟәа, 2005.
*Чча-џьџьааи, ҳаџь-џьџьааи, ҳабгалаџааи. Аицәажәахәтә. Аҟәа, 2010.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Актәи атом. Ажәабжьқәа, ажәабжьауқәа, аицәажәахәтәқәа, ажәеинраалақәа, апоемақәа. Аҟәа. 2012.
*Аҩбатәи атом. Чаҵә Чагә ихҭысқәа. Ихарҭәаау ахԥатәи аҭыжьра. Аҟәа, 2013.
*Урысшәала аиҭагақәа: Веселые и невеселые приключения Чагу Чацба. Рассказы, анекдоты, легенды. Аҟәа, 1990.
*Приключения Чагу Чацба. Рассказы, Анекдоты, Легенды. (Записал З. Бутба). Второе дополненное издание, Аҟәа, 2009.
==Алитература==
*{{Аԥпа|937-938}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-zaur-rasimovich Бутба Заур Расимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-zaur-rasim-i%D2%A7a Быҭәба Заур Расим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1942 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 17 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Быҭәаа]]
fv6phs9q0a6s4p5phaau3oe51evah22
Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа
0
25699
171179
170302
2026-08-06T17:57:34Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171179
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Занҭариа Даур Баӡ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зантария Даур Бадзович
|афото=Зантария Даур Бадзович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Занҭариа Даур Баӡ-иԥа
}}
'''Занҭариа Даур Баӡ-иԥа''' ({{lang-ru|Зантария Даур Бадзович}}; {{date|25|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|8|8|2001}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист. СССР-и (1984) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975), насгьы Москва, акиносценаристцәа Иреиҳау ркурсқәа (В.И.Ежов иҟазарҭа, уи авторс дызмоу афильмқәа иреиуоуп «Баллада о Солдате», и «Белое солнце пустыни» (1984).
1977-1981 шш. раан аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы, 1988-1992 шш. рзы – Аԥсны акультура афонд аҟны.
Заа алитература дазҿлымҳахеит, еиҳаракгьы апоезиа. Заатәи иажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» (1976, №2) ианылеит. Абри ашыҵәс азы ахәбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәабжьқәа руак «Кәасҭа». Уи нахыс икьыԥхьын иҭоурыхтә повестқәеи иажәабжьқәеи: «Хылҵысаа раҳ», Чыу Иакәаԥ иуахҭа», «Адомбеиқәа рышьҭа», «Ашәаҳәаҩ имш». 1970-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы иҩит ажәабжьқәа: «Ахышәаҿ итәаз аҭакәажә», «Аӡызлан», «Акамфеҭ ҵла», «Апап Иуана», «Ашьақар рбаӷь», «Абрагь Матута», «Алаапк», «Ашьабсҭа», «Чычиа», «Аб иныҳәа». «Бабаду Мзалеии Аамҭа амашьынеи», «Амзымуаа» уҳәа егьырҭгьы; аповестқәа: «Аҽацә лас», «Феохарис», «Асувенир». Ажәабжь «Асувенир» шьаҭас иныҟаҵаны Д.Занҭариа иҩит акиносценариа («Қырҭтәыла-фильф», 1985; арежиссиор В.Аблоҭиа). Авторс дрымоуп иара убас афильмқәа рзы асценариақәа « Серебряная улица» (Қырҭтәыла-фильм), 1983; арежиссиор Д. Нацвлишвили), насгьы «Гроб на заказ».
Иҩымҭақәа маҷымкәа ихаҭа аурысшәахь еиҭеигеит: урҭ рыхәҭак Москвеи Аҟәеи икьыԥхьын: «Енджи-Ханум, обойденная счастьем» – альманах «Литературная Абхазия». [[Аҟәа]], 1991. №1; Ажурнал «Новый мир» 1994, №3; «Судьба Чу Иакуба» – «Новый мир». 1993. №7; «Адзызлан» – ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды». М., 1994.
Д.Занҭариа 1996 ш. Москваҟа диасит. Араҟа аус иуан агазеҭ «Россия» ахҳәааҟаҵаҩыс, ажурнал «Эксперт» акорреспондентс. Арҭ аҭыжьымҭақәа, иара убас ажурналқәа «Россия», «Педагогический колейдоскоп», «Общая газета», «Хасе», «Литературные новости» уҳәа рҟны икьыԥхьын афилософиатә-гәазыҳәаратә ессе, астатиақәа. Урҭ рызкын Кавказ ҳаамҭазтәи апроблемақәеи, Нхыҵ-Кавкази Аԥсни рҭагылазаашьа, амилаҭбжьаратә еимакқәа.
Убри аамҭазы иажәабжьқәа, иповестқәа, иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Урыстәылеи иҭыҵуаз агазеҭқәеи ажурналқәеи («Эхо Абхазии», «Литературная газета», «Общая газета», «Новая газета», «Россия», «Дружба народов», «Знамя», «Новый мир», «Сельская молодежь», «Абаза» уҳәа). Урысшәала иҩит ароман «Золотое колесо». Уи анылеит ажурнал «Знамя» 1977 шықәсазы. (№3-4), Хазы шәҟәны иҭыжьын Москва (1998).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥшаҳәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Нар улбааит. Ажәабжьқәа. Аҟәа 1984.
*Аҽацә лас. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1988.
*Аҷныш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ашьанҵа-уаҩ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2010.
*Аизга. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа. Аҟәа, 2013.
*аурысшәала: Золотое кольцо. Ароман. М., (1998).
*Колхидский странник. Роман, повести, рассказы. Екатеринбург, 2002.
*Мир за игольным ушком. (Поэзия. Проза. Публицистика. Дневники). Сухум, 2007.
*Собрание. Стихотворения, рассказы, повести, роман, публицистика, из дневников. Сухум, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938-939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-daur-badzovich Зантария Даур Бадзович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-daur-ba%D3%A1-i%D2%A7a Занҭариа Даур Баӡ-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Занҭариаа]][[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]][[Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 8 рзы иԥсыз]]}}
6757lrj6v3xvwj2dmxovk08co3tvzsn
171311
171179
2026-08-06T18:09:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171311
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Занҭариа Даур Баӡ-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зантария Даур Бадзович
|афото=Зантария Даур Бадзович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Занҭариа Даур Баӡ-иԥа
}}
'''Занҭариа Даур Баӡ-иԥа''' ({{lang-ru|Зантария Даур Бадзович}}; {{date|25|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|8|8|2001}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист. СССР-и (1984) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975), насгьы Москва, акиносценаристцәа Иреиҳау ркурсқәа (В.И.Ежов иҟазарҭа, уи авторс дызмоу афильмқәа иреиуоуп «Баллада о Солдате», и «Белое солнце пустыни» (1984).
1977-1981 шш. раан аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы, 1988-1992 шш. рзы – Аԥсны акультура афонд аҟны.
Заа алитература дазҿлымҳахеит, еиҳаракгьы апоезиа. Заатәи иажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» (1976, №2) ианылеит. Абри ашыҵәс азы ахәбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәабжьқәа руак «Кәасҭа». Уи нахыс икьыԥхьын иҭоурыхтә повестқәеи иажәабжьқәеи: «Хылҵысаа раҳ», Чыу Иакәаԥ иуахҭа», «Адомбеиқәа рышьҭа», «Ашәаҳәаҩ имш». 1970-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы иҩит ажәабжьқәа: «Ахышәаҿ итәаз аҭакәажә», «Аӡызлан», «Акамфеҭ ҵла», «Апап Иуана», «Ашьақар рбаӷь», «Абрагь Матута», «Алаапк», «Ашьабсҭа», «Чычиа», «Аб иныҳәа». «Бабаду Мзалеии Аамҭа амашьынеи», «Амзымуаа» уҳәа егьырҭгьы; аповестқәа: «Аҽацә лас», «Феохарис», «Асувенир». Ажәабжь «Асувенир» шьаҭас иныҟаҵаны Д.Занҭариа иҩит акиносценариа («Қырҭтәыла-фильф», 1985; арежиссиор В.Аблоҭиа). Авторс дрымоуп иара убас афильмқәа рзы асценариақәа « Серебряная улица» (Қырҭтәыла-фильм), 1983; арежиссиор Д. Нацвлишвили), насгьы «Гроб на заказ».
Иҩымҭақәа маҷымкәа ихаҭа аурысшәахь еиҭеигеит: урҭ рыхәҭак Москвеи Аҟәеи икьыԥхьын: «Енджи-Ханум, обойденная счастьем» – альманах «Литературная Абхазия». [[Аҟәа]], 1991. №1; Ажурнал «Новый мир» 1994, №3; «Судьба Чу Иакуба» – «Новый мир». 1993. №7; «Адзызлан» – ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды». М., 1994.
Д.Занҭариа 1996 ш. Москваҟа диасит. Араҟа аус иуан агазеҭ «Россия» ахҳәааҟаҵаҩыс, ажурнал «Эксперт» акорреспондентс. Арҭ аҭыжьымҭақәа, иара убас ажурналқәа «Россия», «Педагогический колейдоскоп», «Общая газета», «Хасе», «Литературные новости» уҳәа рҟны икьыԥхьын афилософиатә-гәазыҳәаратә ессе, астатиақәа. Урҭ рызкын Кавказ ҳаамҭазтәи апроблемақәеи, Нхыҵ-Кавкази Аԥсни рҭагылазаашьа, амилаҭбжьаратә еимакқәа.
Убри аамҭазы иажәабжьқәа, иповестқәа, иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Урыстәылеи иҭыҵуаз агазеҭқәеи ажурналқәеи («Эхо Абхазии», «Литературная газета», «Общая газета», «Новая газета», «Россия», «Дружба народов», «Знамя», «Новый мир», «Сельская молодежь», «Абаза» уҳәа). Урысшәала иҩит ароман «Золотое колесо». Уи анылеит ажурнал «Знамя» 1977 шықәсазы. (№3-4), Хазы шәҟәны иҭыжьын Москва (1998).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥшаҳәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Нар улбааит. Ажәабжьқәа. Аҟәа 1984.
*Аҽацә лас. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1988.
*Аҷныш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ашьанҵа-уаҩ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2010.
*Аизга. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа. Аҟәа, 2013.
*аурысшәала: Золотое кольцо. Ароман. М., (1998).
*Колхидский странник. Роман, повести, рассказы. Екатеринбург, 2002.
*Мир за игольным ушком. (Поэзия. Проза. Публицистика. Дневники). Сухум, 2007.
*Собрание. Стихотворения, рассказы, повести, роман, публицистика, из дневников. Сухум, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938-939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-daur-badzovich Зантария Даур Бадзович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-daur-ba%D3%A1-i%D2%A7a Занҭариа Даур Баӡ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 8 рзы иԥсыз]]
ausbfbmg27yq0yvbe8lphtrqxj0mn1q
171448
171311
2026-08-06T18:41:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171448
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Даур Бадзович Зантария
|афото=Зантария Даур Бадзович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
}}
'''Даур Баӡ-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Даур Бадзович Зантария}}; {{date|25|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|8|8|2001}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист. СССР-и (1984) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975), насгьы Москва, акиносценаристцәа Иреиҳау ркурсқәа (В.И.Ежов иҟазарҭа, уи авторс дызмоу афильмқәа иреиуоуп «Баллада о Солдате», и «Белое солнце пустыни» (1984).
1977-1981 шш. раан аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы, 1988-1992 шш. рзы – Аԥсны акультура афонд аҟны.
Заа алитература дазҿлымҳахеит, еиҳаракгьы апоезиа. Заатәи иажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» (1976, №2) ианылеит. Абри ашыҵәс азы ахәбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәабжьқәа руак «Кәасҭа». Уи нахыс икьыԥхьын иҭоурыхтә повестқәеи иажәабжьқәеи: «Хылҵысаа раҳ», Чыу Иакәаԥ иуахҭа», «Адомбеиқәа рышьҭа», «Ашәаҳәаҩ имш». 1970-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы иҩит ажәабжьқәа: «Ахышәаҿ итәаз аҭакәажә», «Аӡызлан», «Акамфеҭ ҵла», «Апап Иуана», «Ашьақар рбаӷь», «Абрагь Матута», «Алаапк», «Ашьабсҭа», «Чычиа», «Аб иныҳәа». «Бабаду Мзалеии Аамҭа амашьынеи», «Амзымуаа» уҳәа егьырҭгьы; аповестқәа: «Аҽацә лас», «Феохарис», «Асувенир». Ажәабжь «Асувенир» шьаҭас иныҟаҵаны Д.Занҭариа иҩит акиносценариа («Қырҭтәыла-фильф», 1985; арежиссиор В.Аблоҭиа). Авторс дрымоуп иара убас афильмқәа рзы асценариақәа « Серебряная улица» (Қырҭтәыла-фильм), 1983; арежиссиор Д. Нацвлишвили), насгьы «Гроб на заказ».
Иҩымҭақәа маҷымкәа ихаҭа аурысшәахь еиҭеигеит: урҭ рыхәҭак Москвеи Аҟәеи икьыԥхьын: «Енджи-Ханум, обойденная счастьем» – альманах «Литературная Абхазия». [[Аҟәа]], 1991. №1; Ажурнал «Новый мир» 1994, №3; «Судьба Чу Иакуба» – «Новый мир». 1993. №7; «Адзызлан» – ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды». М., 1994.
Д.Занҭариа 1996 ш. Москваҟа диасит. Араҟа аус иуан агазеҭ «Россия» ахҳәааҟаҵаҩыс, ажурнал «Эксперт» акорреспондентс. Арҭ аҭыжьымҭақәа, иара убас ажурналқәа «Россия», «Педагогический колейдоскоп», «Общая газета», «Хасе», «Литературные новости» уҳәа рҟны икьыԥхьын афилософиатә-гәазыҳәаратә ессе, астатиақәа. Урҭ рызкын Кавказ ҳаамҭазтәи апроблемақәеи, Нхыҵ-Кавкази Аԥсни рҭагылазаашьа, амилаҭбжьаратә еимакқәа.
Убри аамҭазы иажәабжьқәа, иповестқәа, иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Урыстәылеи иҭыҵуаз агазеҭқәеи ажурналқәеи («Эхо Абхазии», «Литературная газета», «Общая газета», «Новая газета», «Россия», «Дружба народов», «Знамя», «Новый мир», «Сельская молодежь», «Абаза» уҳәа). Урысшәала иҩит ароман «Золотое колесо». Уи анылеит ажурнал «Знамя» 1977 шықәсазы. (№3-4), Хазы шәҟәны иҭыжьын Москва (1998).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥшаҳәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Нар улбааит. Ажәабжьқәа. Аҟәа 1984.
*Аҽацә лас. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1988.
*Аҷныш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ашьанҵа-уаҩ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2010.
*Аизга. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа. Аҟәа, 2013.
*аурысшәала: Золотое кольцо. Ароман. М., (1998).
*Колхидский странник. Роман, повести, рассказы. Екатеринбург, 2002.
*Мир за игольным ушком. (Поэзия. Проза. Публицистика. Дневники). Сухум, 2007.
*Собрание. Стихотворения, рассказы, повести, роман, публицистика, из дневников. Сухум, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938-939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-daur-badzovich Зантария Даур Бадзович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-daur-ba%D3%A1-i%D2%A7a Занҭариа Даур Баӡ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 8 рзы иԥсыз]]
3caw8tjq8blclxlulxg0hrwb4hebwgy
171550
171448
2026-08-06T19:15:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171550
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Даур Бадзович Зантария
|афото=Зантария Даур Бадзович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
|аира арыцхә={{date|25|5|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|8|2001}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Даур Баӡ-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Даур Бадзович Зантария}}; {{date|25|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|8|8|2001}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист. СССР-и (1984) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975), насгьы Москва, акиносценаристцәа Иреиҳау ркурсқәа (В.И.Ежов иҟазарҭа, уи авторс дызмоу афильмқәа иреиуоуп «Баллада о Солдате», и «Белое солнце пустыни» (1984).
1977-1981 шш. раан аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы, 1988-1992 шш. рзы – Аԥсны акультура афонд аҟны.
Заа алитература дазҿлымҳахеит, еиҳаракгьы апоезиа. Заатәи иажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» (1976, №2) ианылеит. Абри ашыҵәс азы ахәбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәабжьқәа руак «Кәасҭа». Уи нахыс икьыԥхьын иҭоурыхтә повестқәеи иажәабжьқәеи: «Хылҵысаа раҳ», Чыу Иакәаԥ иуахҭа», «Адомбеиқәа рышьҭа», «Ашәаҳәаҩ имш». 1970-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы иҩит ажәабжьқәа: «Ахышәаҿ итәаз аҭакәажә», «Аӡызлан», «Акамфеҭ ҵла», «Апап Иуана», «Ашьақар рбаӷь», «Абрагь Матута», «Алаапк», «Ашьабсҭа», «Чычиа», «Аб иныҳәа». «Бабаду Мзалеии Аамҭа амашьынеи», «Амзымуаа» уҳәа егьырҭгьы; аповестқәа: «Аҽацә лас», «Феохарис», «Асувенир». Ажәабжь «Асувенир» шьаҭас иныҟаҵаны Д.Занҭариа иҩит акиносценариа («Қырҭтәыла-фильф», 1985; арежиссиор В.Аблоҭиа). Авторс дрымоуп иара убас афильмқәа рзы асценариақәа « Серебряная улица» (Қырҭтәыла-фильм), 1983; арежиссиор Д. Нацвлишвили), насгьы «Гроб на заказ».
Иҩымҭақәа маҷымкәа ихаҭа аурысшәахь еиҭеигеит: урҭ рыхәҭак Москвеи Аҟәеи икьыԥхьын: «Енджи-Ханум, обойденная счастьем» – альманах «Литературная Абхазия». [[Аҟәа]], 1991. №1; Ажурнал «Новый мир» 1994, №3; «Судьба Чу Иакуба» – «Новый мир». 1993. №7; «Адзызлан» – ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды». М., 1994.
Д.Занҭариа 1996 ш. Москваҟа диасит. Араҟа аус иуан агазеҭ «Россия» ахҳәааҟаҵаҩыс, ажурнал «Эксперт» акорреспондентс. Арҭ аҭыжьымҭақәа, иара убас ажурналқәа «Россия», «Педагогический колейдоскоп», «Общая газета», «Хасе», «Литературные новости» уҳәа рҟны икьыԥхьын афилософиатә-гәазыҳәаратә ессе, астатиақәа. Урҭ рызкын Кавказ ҳаамҭазтәи апроблемақәеи, Нхыҵ-Кавкази Аԥсни рҭагылазаашьа, амилаҭбжьаратә еимакқәа.
Убри аамҭазы иажәабжьқәа, иповестқәа, иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Урыстәылеи иҭыҵуаз агазеҭқәеи ажурналқәеи («Эхо Абхазии», «Литературная газета», «Общая газета», «Новая газета», «Россия», «Дружба народов», «Знамя», «Новый мир», «Сельская молодежь», «Абаза» уҳәа). Урысшәала иҩит ароман «Золотое колесо». Уи анылеит ажурнал «Знамя» 1977 шықәсазы. (№3-4), Хазы шәҟәны иҭыжьын Москва (1998).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥшаҳәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Нар улбааит. Ажәабжьқәа. Аҟәа 1984.
*Аҽацә лас. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1988.
*Аҷныш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ашьанҵа-уаҩ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2010.
*Аизга. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа. Аҟәа, 2013.
*аурысшәала: Золотое кольцо. Ароман. М., (1998).
*Колхидский странник. Роман, повести, рассказы. Екатеринбург, 2002.
*Мир за игольным ушком. (Поэзия. Проза. Публицистика. Дневники). Сухум, 2007.
*Собрание. Стихотворения, рассказы, повести, роман, публицистика, из дневников. Сухум, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938-939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-daur-badzovich Зантария Даур Бадзович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-daur-ba%D3%A1-i%D2%A7a Занҭариа Даур Баӡ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 8 рзы иԥсыз]]
lksvtbht85quice7zb6tcl5f4qxwp19
171609
171550
2026-08-06T20:21:33Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171609
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
|даҽа ахьӡ=Даур Бадзович Зантария
|афото=Зантария Даур Бадзович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Даур Баӡ-иԥа Занҭариа
|аира арыцхә={{date|25|5|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Тамшь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|8|8|2001}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
|аира арыцхә={{date|25|5|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Тамшь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|8|8|2001}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист
}}
'''Даур Баӡ-иԥа Занҭариа''' ({{lang-ru|Даур Бадзович Зантария}}; {{date|25|5|1953}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|8|8|2001}}, [[Москва]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист. СССР-и (1984) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1975), насгьы Москва, акиносценаристцәа Иреиҳау ркурсқәа (В.И.Ежов иҟазарҭа, уи авторс дызмоу афильмқәа иреиуоуп «Баллада о Солдате», и «Белое солнце пустыни» (1984).
1977-1981 шш. раан аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аредакциаҿы, 1988-1992 шш. рзы – Аԥсны акультура афонд аҟны.
Заа алитература дазҿлымҳахеит, еиҳаракгьы апоезиа. Заатәи иажәеинраалақәа ажурнал «Алашара» (1976, №2) ианылеит. Абри ашыҵәс азы ахәбатәи аномер ианылеит раԥхьатәи иажәабжьқәа руак «Кәасҭа». Уи нахыс икьыԥхьын иҭоурыхтә повестқәеи иажәабжьқәеи: «Хылҵысаа раҳ», Чыу Иакәаԥ иуахҭа», «Адомбеиқәа рышьҭа», «Ашәаҳәаҩ имш». 1970-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 1980-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи рзы иҩит ажәабжьқәа: «Ахышәаҿ итәаз аҭакәажә», «Аӡызлан», «Акамфеҭ ҵла», «Апап Иуана», «Ашьақар рбаӷь», «Абрагь Матута», «Алаапк», «Ашьабсҭа», «Чычиа», «Аб иныҳәа». «Бабаду Мзалеии Аамҭа амашьынеи», «Амзымуаа» уҳәа егьырҭгьы; аповестқәа: «Аҽацә лас», «Феохарис», «Асувенир». Ажәабжь «Асувенир» шьаҭас иныҟаҵаны Д.Занҭариа иҩит акиносценариа («Қырҭтәыла-фильф», 1985; арежиссиор В.Аблоҭиа). Авторс дрымоуп иара убас афильмқәа рзы асценариақәа « Серебряная улица» (Қырҭтәыла-фильм), 1983; арежиссиор Д. Нацвлишвили), насгьы «Гроб на заказ».
Иҩымҭақәа маҷымкәа ихаҭа аурысшәахь еиҭеигеит: урҭ рыхәҭак Москвеи Аҟәеи икьыԥхьын: «Енджи-Ханум, обойденная счастьем» – альманах «Литературная Абхазия». [[Аҟәа]], 1991. №1; Ажурнал «Новый мир» 1994, №3; «Судьба Чу Иакуба» – «Новый мир». 1993. №7; «Адзызлан» – ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды». М., 1994.
Д.Занҭариа 1996 ш. Москваҟа диасит. Араҟа аус иуан агазеҭ «Россия» ахҳәааҟаҵаҩыс, ажурнал «Эксперт» акорреспондентс. Арҭ аҭыжьымҭақәа, иара убас ажурналқәа «Россия», «Педагогический колейдоскоп», «Общая газета», «Хасе», «Литературные новости» уҳәа рҟны икьыԥхьын афилософиатә-гәазыҳәаратә ессе, астатиақәа. Урҭ рызкын Кавказ ҳаамҭазтәи апроблемақәеи, Нхыҵ-Кавкази Аԥсни рҭагылазаашьа, амилаҭбжьаратә еимакқәа.
Убри аамҭазы иажәабжьқәа, иповестқәа, иажәеинраалақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Урыстәылеи иҭыҵуаз агазеҭқәеи ажурналқәеи («Эхо Абхазии», «Литературная газета», «Общая газета», «Новая газета», «Россия», «Дружба народов», «Знамя», «Новый мир», «Сельская молодежь», «Абаза» уҳәа). Урысшәала иҩит ароман «Золотое колесо». Уи анылеит ажурнал «Знамя» 1977 шықәсазы. (№3-4), Хазы шәҟәны иҭыжьын Москва (1998).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥшаҳәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Нар улбааит. Ажәабжьқәа. Аҟәа 1984.
*Аҽацә лас. Ажәабжьқәеи аповестқәеи. Аҟәа, 1988.
*Аҷныш. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2009.
*Ашьанҵа-уаҩ. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2010.
*Аизга. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа. Аҟәа, 2013.
*аурысшәала: Золотое кольцо. Ароман. М., (1998).
*Колхидский странник. Роман, повести, рассказы. Екатеринбург, 2002.
*Мир за игольным ушком. (Поэзия. Проза. Публицистика. Дневники). Сухум, 2007.
*Собрание. Стихотворения, рассказы, повести, роман, публицистика, из дневников. Сухум, 2013.
==Алитература==
*{{Аԥпа|938-939}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zantariya-daur-badzovich Зантария Даур Бадзович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zan%D2%ADaria-daur-ba%D3%A1-i%D2%A7a Занҭариа Даур Баӡ-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Занҭариаа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2001 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 8 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 8 рзы иԥсыз]]
n20ie5klq6ryviiotcid5b0ogfw2mkb
Макачаа-ԥҳа, Лариса Забеҭ-иԥҳа
0
28315
171689
109113
2026-08-07T07:52:01Z
EmausBot
2108
исправление двойного перенаправления на [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]]
171689
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]]
ecvyiw0yrasqywvhfpd776khpvyqmpx
Игор Хәарцкиа
0
28720
171688
110755
2026-08-07T07:51:51Z
EmausBot
2108
исправление двойного перенаправления на [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]]
171688
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]]
k43i4uzhj882xr8op9r8i0fe1n61jhn
Барцыц-ԥҳа, Белла Урысҟан-иԥҳа
0
29146
171687
117829
2026-08-07T07:51:40Z
EmausBot
2108
исправление двойного перенаправления на [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]]
171687
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]]
evzzufvwu73bgt5b7g8rfcbmtqnibp6
Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа
0
29679
171130
170270
2026-08-06T17:55:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171130
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Абредж Гильда Салиховна
|афото=Абредж Гильда Салиховна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|29|5|1941}}
|аира аҭыԥ=Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ
|аусура=адыга шәҟәыҩҩы
}}
'''Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа''' ({{lang-ru|Абредж Гильда Салиховна}}; {{date|29|5|1941}}, Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ) – адыга шәҟәыҩҩы. Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала.
Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан [[Гәылрыԥшь араион]] Агәыӡера аҳаблан. Иахьазы дынхоит [[Гагра]] ақалақь аҟны.
Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия».
==Абиблиографиа==
*Акварель детства. Ановеллақәа рышәҟәы. М., 1995.
*Вечность учит терпению. Аповест. Аҟәа, 2010.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abredzh-gilda-salixovna Абредж Гильда Салиховна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/abre%D1%9F-gilda-sali%D2%B3-i%D4%A5%D2%B3a Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Адыгеиатәи ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]}}
5vzlnvqzd4n3p4b5kc9wp7qhtdvngrt
171263
171130
2026-08-06T18:08:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171263
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Абредж Гильда Салиховна
|афото=Абредж Гильда Салиховна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|29|5|1941}}
|аира аҭыԥ=Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ
|аусура=адыга шәҟәыҩҩы
}}
'''Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа''' ({{lang-ru|Абредж Гильда Салиховна}}; {{date|29|5|1941}}, Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ) – адыга шәҟәыҩҩы. Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала.
Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан [[Гәылрыԥшь араион]] Агәыӡера аҳаблан. Иахьазы дынхоит [[Гагра]] ақалақь аҟны.
Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия».
==Абиблиографиа==
*Акварель детства. Ановеллақәа рышәҟәы. М., 1995.
*Вечность учит терпению. Аповест. Аҟәа, 2010.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abredzh-gilda-salixovna Абредж Гильда Салиховна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/abre%D1%9F-gilda-sali%D2%B3-i%D4%A5%D2%B3a Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Адыгеиатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
fec8qpoo928y4d56thjp15ruqovpxtr
171396
171263
2026-08-06T18:39:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171396
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь
|даҽа ахьӡ=Гильда Салиховна Абредж
|афото=Абредж Гильда Салиховна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь
|аира арыцхә={{date|29|5|1941}}
|аира аҭыԥ=Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ
|аусура=адыга шәҟәыҩҩы
}}
'''Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь''' ({{lang-ru|Гильда Салиховна Абредж}}; {{date|29|5|1941}}, Адыгатәылатәи Автономтә Област, ақ. Маиҟәаԥ) – адыга шәҟәыҩҩы. Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала.
Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан [[Гәылрыԥшь араион]] Агәыӡера аҳаблан. Иахьазы дынхоит [[Гагра]] ақалақь аҟны.
Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия».
==Абиблиографиа==
*Акварель детства. Ановеллақәа рышәҟәы. М., 1995.
*Вечность учит терпению. Аповест. Аҟәа, 2010.
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/abredzh-gilda-salixovna Абредж Гильда Салиховна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/abre%D1%9F-gilda-sali%D2%B3-i%D4%A5%D2%B3a Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Адыгеиатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
mngprn8ovb7jdxwdww47tf1ezma70ke
Агрба, Владимир Бабахь-иԥа
0
29696
171131
170271
2026-08-06T17:55:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171131
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агрба Владимир Бабахь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Агрба Владимир Бабахович
|афото=Агрба Владимир Бабахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агрба Владимир Бабахь-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|3|2020}}
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист
}}
'''Агрба Владимир Бабахь-иԥа''' ({{lang-ru|Агрба Владимир Бабахович}}; {{date|10|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|29|3|2020}}) – аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1967). Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан (2015), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1983), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Ашкол дҭалеит 1943ш., аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны. 1950 ш. иҵара иациҵеит Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аҩбатәи акласс аҟны дантәаз аԥсышәала аҵара аанкыланы ақырҭшәахь ииаган. В. Агрба ашкол далгеит 1954 шықәсазы. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1959), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантура (1965). 1959-1961 ш. ш. раан Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны дырҵаҩын. Аспирантура даналга акәзар, хышықәса усурҭада дыҟан. 1968 ш. аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дрыдыркылеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны, 1975 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 2012 ш. инаркны – усзуҩы хадас.
Иҭҵаарадырратә статиақәеи ишәҟәқәеи рызкуп Д. Гәлиа, Ж. Ачба, Гь.Чачба, С. Ҷанба, М. Лакрба, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, А. Аџьынџьал, М. Миқаиа, Р. Лашәриа, Е. Ажьиба, И. Аҳашба, Гә. Сақаниа, Гә. Кәыҵниа уҳәа егьырҭгьы рырҿиамҭақәа, иара убас алитература-фольклортә еимадарақәа. Истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа институт Адыррақәа» уҳәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*Абхазская поэзия и устное народное творчество, Тбилиси, 1971, Ашәҟәыҩҩи жәлар рырҿиамҭеи. Алитера-ҭҵааратә статиақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥсҭазаареи ахәрыбӷьыци. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980.
*Из истории дореволюционной абхазской литературы. Сухуми, 1988.
*Р. Лашәриа. Арҿиаратә потреҭ. Аҟәа, 2013.
*Б. У. Шьынқәба ипоезиеи жәлар рҿаԥыц рҿиамҭеи. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agrba-vladimir-babaxovich Агрба Владимир Бабахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agrba-vladimir-babax-i%D4%A5a-(1935) Агрба Владимир Бабахь-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 29 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аграа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]}}
jvwpbd9b6ksc6g3iw76go54s056p696
171264
171131
2026-08-06T18:08:17Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171264
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Агрба Владимир Бабахь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Агрба Владимир Бабахович
|афото=Агрба Владимир Бабахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Агрба Владимир Бабахь-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|3|2020}}
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист
}}
'''Агрба Владимир Бабахь-иԥа''' ({{lang-ru|Агрба Владимир Бабахович}}; {{date|10|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|29|3|2020}}) – аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1967). Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан (2015), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1983), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Ашкол дҭалеит 1943ш., аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны. 1950 ш. иҵара иациҵеит Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аҩбатәи акласс аҟны дантәаз аԥсышәала аҵара аанкыланы ақырҭшәахь ииаган. В. Агрба ашкол далгеит 1954 шықәсазы. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1959), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантура (1965). 1959-1961 ш. ш. раан Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны дырҵаҩын. Аспирантура даналга акәзар, хышықәса усурҭада дыҟан. 1968 ш. аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дрыдыркылеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны, 1975 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 2012 ш. инаркны – усзуҩы хадас.
Иҭҵаарадырратә статиақәеи ишәҟәқәеи рызкуп Д. Гәлиа, Ж. Ачба, Гь.Чачба, С. Ҷанба, М. Лакрба, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, А. Аџьынџьал, М. Миқаиа, Р. Лашәриа, Е. Ажьиба, И. Аҳашба, Гә. Сақаниа, Гә. Кәыҵниа уҳәа егьырҭгьы рырҿиамҭақәа, иара убас алитература-фольклортә еимадарақәа. Истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа институт Адыррақәа» уҳәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*Абхазская поэзия и устное народное творчество, Тбилиси, 1971, Ашәҟәыҩҩи жәлар рырҿиамҭеи. Алитера-ҭҵааратә статиақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥсҭазаареи ахәрыбӷьыци. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980.
*Из истории дореволюционной абхазской литературы. Сухуми, 1988.
*Р. Лашәриа. Арҿиаратә потреҭ. Аҟәа, 2013.
*Б. У. Шьынқәба ипоезиеи жәлар рҿаԥыц рҿиамҭеи. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agrba-vladimir-babaxovich Агрба Владимир Бабахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agrba-vladimir-babax-i%D4%A5a-(1935) Агрба Владимир Бабахь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аграа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
av8szsgoi4ic4w1owbmw58dat65nn18
171397
171264
2026-08-06T18:39:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171397
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Бабахь-иԥа Агрба
|даҽа ахьӡ=Владимир Бабахович Агрба
|афото=Агрба Владимир Бабахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Бабахь-иԥа Агрба
|аира арыцхә={{date|10|7|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|29|3|2020}}
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист
}}
'''Владимир Бабахь-иԥа Агрба''' ({{lang-ru|Владимир Бабахович Агрба}}; {{date|10|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|29|3|2020}}) – аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1967). Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан (2015), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1983), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Ашкол дҭалеит 1943ш., аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны. 1950 ш. иҵара иациҵеит Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аҩбатәи акласс аҟны дантәаз аԥсышәала аҵара аанкыланы ақырҭшәахь ииаган. В. Агрба ашкол далгеит 1954 шықәсазы. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1959), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантура (1965). 1959-1961 ш. ш. раан Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны дырҵаҩын. Аспирантура даналга акәзар, хышықәса усурҭада дыҟан. 1968 ш. аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дрыдыркылеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны, 1975 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 2012 ш. инаркны – усзуҩы хадас.
Иҭҵаарадырратә статиақәеи ишәҟәқәеи рызкуп Д. Гәлиа, Ж. Ачба, Гь.Чачба, С. Ҷанба, М. Лакрба, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, А. Аџьынџьал, М. Миқаиа, Р. Лашәриа, Е. Ажьиба, И. Аҳашба, Гә. Сақаниа, Гә. Кәыҵниа уҳәа егьырҭгьы рырҿиамҭақәа, иара убас алитература-фольклортә еимадарақәа. Истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа институт Адыррақәа» уҳәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*Абхазская поэзия и устное народное творчество, Тбилиси, 1971, Ашәҟәыҩҩи жәлар рырҿиамҭеи. Алитера-ҭҵааратә статиақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥсҭазаареи ахәрыбӷьыци. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980.
*Из истории дореволюционной абхазской литературы. Сухуми, 1988.
*Р. Лашәриа. Арҿиаратә потреҭ. Аҟәа, 2013.
*Б. У. Шьынқәба ипоезиеи жәлар рҿаԥыц рҿиамҭеи. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agrba-vladimir-babaxovich Агрба Владимир Бабахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agrba-vladimir-babax-i%D4%A5a-(1935) Агрба Владимир Бабахь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аграа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
kimz7iedprd2vvlp5gqc1ltqfb20zhd
171571
171397
2026-08-06T20:20:19Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171571
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Бабахь-иԥа Агрба
|даҽа ахьӡ=Владимир Бабахович Агрба
|афото=Агрба Владимир Бабахович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Бабахь-иԥа Агрба
|аира арыцхә={{date|10|7|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|29|3|2020}}
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист
}}
'''Владимир Бабахь-иԥа Агрба''' ({{lang-ru|Владимир Бабахович Агрба}}; {{date|10|7|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа — {{date|29|3|2020}}) – аԥсуа литератураҭҵааҩы, афольклорист. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1967). Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ихҵан (2015), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1983), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) дрылан. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Ашкол дҭалеит 1943ш., аҵара иҵон Кәтолтәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны. 1950 ш. иҵара иациҵеит Тамшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны. Аҩбатәи акласс аҟны дантәаз аԥсышәала аҵара аанкыланы ақырҭшәахь ииаган. В. Агрба ашкол далгеит 1954 шықәсазы. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет далгеит (1959), иара убас СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантура (1965). 1959-1961 ш. ш. раан Кәтолтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны дырҵаҩын. Аспирантура даналга акәзар, хышықәса усурҭада дыҟан. 1968 ш. аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс дрыдыркылеит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны, 1975 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, 2012 ш. инаркны – усзуҩы хадас.
Иҭҵаарадырратә статиақәеи ишәҟәқәеи рызкуп Д. Гәлиа, Ж. Ачба, Гь.Чачба, С. Ҷанба, М. Лакрба, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, А. Аџьынџьал, М. Миқаиа, Р. Лашәриа, Е. Ажьиба, И. Аҳашба, Гә. Сақаниа, Гә. Кәыҵниа уҳәа егьырҭгьы рырҿиамҭақәа, иара убас алитература-фольклортә еимадарақәа. Истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Алашара», «Аԥсуа институт Адыррақәа» уҳәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*Абхазская поэзия и устное народное творчество, Тбилиси, 1971, Ашәҟәыҩҩи жәлар рырҿиамҭеи. Алитера-ҭҵааратә статиақәа. Аҟәа, 1977.
*Аԥсҭазаареи ахәрыбӷьыци. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980.
*Из истории дореволюционной абхазской литературы. Сухуми, 1988.
*Р. Лашәриа. Арҿиаратә потреҭ. Аҟәа, 2013.
*Б. У. Шьынқәба ипоезиеи жәлар рҿаԥыц рҿиамҭеи. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/agrba-vladimir-babaxovich Агрба Владимир Бабахович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/agrba-vladimir-babax-i%D4%A5a-(1935) Агрба Владимир Бабахь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2020 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 29 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аграа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
rkc6vd84dhq8nbmpdkm727f7khjdji5
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла
0
29710
171557
166441
2026-08-06T19:33:29Z
Nart17
17397
Point at [[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]] — the duplicate [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] was merged there
171557
wikitext
text/x-wiki
'''Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла''' ({{lang-ru|Союз писателей Республики Абхазия}}) — Ауажәларратә арҿиаратә еиҿкаара. Еидиҵоит [[Аԥсны]]тәии аҳәаанырцәтәии алитераторцәа.
[[1933]] шықәса «Аԥснытәи Асовет шәҟәыҩҩцәа Реидгыла» аԥҵан (ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ҳәа ишьақәгылоит).<ref>КУЧУБЕРИЯ, Анжела. ''[https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/43441/ Союз писателей Абхазии отметил свой семидесятилетний юбилей]''. Кавказский Узел. {{date|19|9|2003}}. {{ru icon}}</ref>
== Аидгыла ихантәаҩцәа ==
* [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]] (1933-1937)
* [[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа|Л. Б. Кәыҵниа]] (1938-1939)
* [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] (1940–1945)
* [[Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа]] (1945–1948)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1948–1953)
* [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]] (1953–1958)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1958–1979)
* [[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]] (1979–1986)
* [[Џьонуа, Алықса Нестор-иԥа]] (1986–1989)
* [[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]] (1989–1997)
* [[Гәыргәлиа, Борис Алмисхан-иԥа]] (1997–2002)
* [[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]] (2002–2004)
* [[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]] (2004–2010)
* [[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]] (2010–2011)
* [[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]] (2011–2016)
* [[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]] (2016)
== Аидгыла алахәылацәа ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
*[[Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа]]
*[[Агрба, Владимир Бабахь-иԥа]]
*[[Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа]]
*[[Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа]]
*[[Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа]]
*[[Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа]]
*[[Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа]]
*[[Аҟәсба, Шамиль Раџьи-иԥа]]
*[[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]]
*[[Амаршьан, Витали Џьота-иԥа]]
*[[Анқәаб, Владимир Платон-иԥа]]
*[[Аншба, Артур Артиом-иԥа]]
*[[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]]
*[[Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа]]
*[[Ахьиба, Владимир Александр-иԥа]]
*[[Аҳашԥҳа, Инна Никәала-иԥҳа]]
*[[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа]]
*[[Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа]]
*[[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа]]
*[[Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа]]
*[[Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа]]
*[[Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа]]
*[[Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа]]
*[[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟан-иԥҳа]]
*[[Басариа, Владимир Константин-иԥа]]
*[[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]]
*[[Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа]]
*[[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]]
*[[Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа]]
*[[Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа]]
*[[Быҭәба, Дырмит Иван-иԥа]]
*[[Быҭәба, Заур Расим-иԥа]]
*[[Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа]]
*[[Возба, Анатоли Бата-иԥа]]
*[[Габелиа, Дмитри Павел-иԥа]]
*[[Гердов, Константин Николаи-иԥа]]
*[[Герхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа]]
*[[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]]
*[[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]]
*[[Гыцба, Леванти Борис-иԥа]]
*[[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]]
*[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа]]
*[[Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа]]
{{col-break}}
*[[Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа]]
*[[Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа]]
*[[Дауҭиа, Валери Константин-иԥа]]
*[[Дбар, Валентин Григори-иԥа]]
*[[Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа]]
*[[Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа]]
*[[Занҭариа, Владимир Константин-иԥа]]
*[[Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа]]
*[[Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа]]
*[[Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа]]
*[[Ебжьноу, Руфбеи Иван-иԥа]]
*[[Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа]]
*[[Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа]]
*[[Искандер, Фазиль Абдул-иԥа]]
*[[Касланӡиа, Валери Платон-иԥа]]
*[[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа]]
*[[Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа]]
*[[Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа]]
*[[Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа]]
*[[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа]]
*[[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]]
*[[Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа]]
*[[Кәыҵниа, Шалуа Уасили-иԥа]]
*[[Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа]]
*[[Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа]]
*[[Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа]]
*[[Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа]]
*[[Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа]]
*[[Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа]]
*[[Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа]]
*[[Лакоба, Станислав Зосим-иԥа]]
*[[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа]]
*[[Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа]]
*[[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]]
*[[Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа]]
*[[Лиубченко, Лев Николаи-иԥа]]
*[[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа]]
*[[Маан, Владимир Тарас-иԥа]]
*[[Макачааԥҳа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]]
*[[Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа]]
*[[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]]
*[[Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа]]
*[[Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа]]
{{col-break}}
*[[Папасқьырԥҳа, Гәышька Гьаргь-иԥҳа]]
*[[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа]]
*[[Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа]]
*[[Папба, Маҳинур Ҭуна]]
*[[Патулиди, Николаи Георги-иԥа]]
*[[Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа]]
*[[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]]
*[[Сақаниа, Гәында Валентин-иԥҳа]]
*[[Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа]]
*[[Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа]]
*[[Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа]]
*[[Сарециан, Артавазд Аик-иԥа]]
*[[Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа]]
*[[Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа]]
*[[Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа]]
*[[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]]
*[[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]]
*[[Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа]]
*[[Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа]]
*[[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]]
*[[Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа]]
*[[Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа]]
*[[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]]
*[[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]]
*[[Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа]]
*[[Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа]]
*[[Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа]]
*[[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]]
*[[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]]
*[[Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа]]
*[[Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа]]
*[[Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа]]
*[[Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа]]
*[[Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа]]
*[[Шариа, Витали Валериан-иԥа]]
*[[Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа]]
*[[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]]
*[[Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа]]
*[[Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа]]
*[[Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа]]
*[[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа]]
*[[Џьопуа Рушьни Кәыкәиа-иԥа]]
*[[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]]
{{col-end}}
==Азхьарԥшқәа==
* [http://spapsny.org/abkh/axada Аофициалтә саит]
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]]
[[Акатегориа:1933 шықәсазы ицәырҵит]]
5k30rakdezpoe3sprw5xgb8sx8xl9g9
Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа
0
30573
171125
170266
2026-08-06T17:55:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171125
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джения Алексей Камугович
|афото=Джения Алексей Камугович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|2|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|6|1998}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҭасраҟәа аҳабла
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа''' ({{lang-ru|Джения Алексей Камугович}}; {{date|21|2|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – {{date|7|6|1998}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] араион Ҭасраҟәа аҳабла) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1949), ашьҭахь - Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (1955). 1973-1975 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау акурсқәа рҟны. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс, акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс (1955-1963), С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа аиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1963 ш. маи инаркны), аредактор хадас (1975 №8 – 1978 №3) ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас (1978 ш. инаркны), Аԥсны ашәҟәыбзиабаҩцәа ргәыԥ анапхгаҩыс.
Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977-1978 шш. раан Қырҭтәыла амчрақәа Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатәи амилаҭеилыхратәи аполитика иаҿагыланы ақәԥара дахьалахәыз (130-ҩык аԥсуа интеллигенциа рнапы зҵаҩыз «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа зыхьӡхаз, КПСС Ацентр Кимитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев уҳәа рыхьӡала ишьҭыз) азы ажурнал «Алашара» аредактор хадас даныҟаз имаҵура дамырхит.
Раԥхьатәи иажәабжьқәа кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны 1949 шықәсазы. Араҟа икьыԥхьуан иара убас аԥсуеи, аурыси, мраҭашәараевропатәи ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызкыз астатиақәа. Раԥхьатәи ишәҟәы «Сышьха қыҭа» ҭыжьын 1960 шықәсазы. Ажурнал «Алашара» лассы-лассы зҩымҭақәа анырҵоз дреиуан, ароуп шамахамзар иҩымҭақәа зегьы раԥхьаӡа акьыԥхь иахьанылоз. Иажәабжьқәа иреиуоуп: «Абжьаҟьала», «Асасааирҭа ду», «Уара узы, ажьи Гыд!», «Дшьацәхныслеит, аха…», «Ажьақәа зыцәшәо», «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс даҭахуп» (алакә), «Ашьоура», «Аҵла баша игылан рымҳәааит», «Аҵх лашьца», «Аиқәырхара», «Аӡәгьы бзиа дсымбацызт, дызбарангьы сыҟам», «Аџьра амца ацроуп», «Ашьхыц», «Шьаҭажә дызусҭоу», Аҭынчра рҽалакны ицәан ахәыҷқәа», «Мышкы ԥсҭазаарак еиҳауп», «Ахьаа змам, насыԥ имоуп», аповестқәа: «Аԥшӡа зегьы дыртәуп», «Аӡы аԥсра», «Ахаҵа шәа», «Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа», ароманқәа: «Абна амаӡа», «Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы», «Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы», аочеркқәа: «Урҭ рыԥсадгьылахь ихынҳәит», «Амагнит», «Ашьхақәа ҿыхеит», «Ааԥын абжьы», «Зшьапқәа хту аӡӷаб хәыҷы», «Адгьыл амч», «Аҳамҭа ду», «Анаԥхара» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҳәаанырцәтәи, иара убас аурыс, абаза, аҟабарда, ачерқес, ақырҭуа, ауаԥс уҳәа ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи жәпакы, урҭ иреиуоуп: А. Моравиа, К. Г. Паустовски, В. П. Астафиев, А. Несин, Б. Ҳ. Ҭҳаиҵыхә, А. Н. Охтов, П. Т. Мисаков, А. Шогенцуков, О. Ш. Иоселиани, В. Гаглоев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха қыҭа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Ақалақь иаҵәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашәҭқәа шәымкәаҳан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1967.
*Абна амаӡа. Ароман. Аҟәа, 1971.
*Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Аӡы аԥсра. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Иалкаау. Ароман. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1982.
*Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы. Ароман. Аҟәа, 1986, (аиҭаҭыжьра – 1990).
*Аамҭа афырхацәа. Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Иҩымҭақәа реизга: 5-томкны, актәи, аҩбатәи атомқәа.
*Аҟәа, 2010, 2012).
*аурысшәахь аиҭага: Тайна леса. Роман. Сухуми, 1979.
==Алитература==
*Восьмой цвет радуги. – Сухум, 1976;
*Избранное. – Сухум, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzheniya-aleksej-kamugovich Джения Алексей Камугович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fenia-alyi%D2%9Bsa-kamyig%D3%99-i%D2%A7a Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 7 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:1998 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Џьениаа]][[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы иԥсыз]]}}
n990xxzvgpne1syoo7u6p3wga6rwp3r
171258
171125
2026-08-06T18:08:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171258
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Джения Алексей Камугович
|афото=Джения Алексей Камугович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|2|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|6|1998}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҭасраҟәа аҳабла
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа''' ({{lang-ru|Джения Алексей Камугович}}; {{date|21|2|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – {{date|7|6|1998}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] араион Ҭасраҟәа аҳабла) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1949), ашьҭахь - Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (1955). 1973-1975 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау акурсқәа рҟны. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс, акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс (1955-1963), С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа аиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1963 ш. маи инаркны), аредактор хадас (1975 №8 – 1978 №3) ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас (1978 ш. инаркны), Аԥсны ашәҟәыбзиабаҩцәа ргәыԥ анапхгаҩыс.
Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977-1978 шш. раан Қырҭтәыла амчрақәа Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатәи амилаҭеилыхратәи аполитика иаҿагыланы ақәԥара дахьалахәыз (130-ҩык аԥсуа интеллигенциа рнапы зҵаҩыз «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа зыхьӡхаз, КПСС Ацентр Кимитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев уҳәа рыхьӡала ишьҭыз) азы ажурнал «Алашара» аредактор хадас даныҟаз имаҵура дамырхит.
Раԥхьатәи иажәабжьқәа кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны 1949 шықәсазы. Араҟа икьыԥхьуан иара убас аԥсуеи, аурыси, мраҭашәараевропатәи ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызкыз астатиақәа. Раԥхьатәи ишәҟәы «Сышьха қыҭа» ҭыжьын 1960 шықәсазы. Ажурнал «Алашара» лассы-лассы зҩымҭақәа анырҵоз дреиуан, ароуп шамахамзар иҩымҭақәа зегьы раԥхьаӡа акьыԥхь иахьанылоз. Иажәабжьқәа иреиуоуп: «Абжьаҟьала», «Асасааирҭа ду», «Уара узы, ажьи Гыд!», «Дшьацәхныслеит, аха…», «Ажьақәа зыцәшәо», «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс даҭахуп» (алакә), «Ашьоура», «Аҵла баша игылан рымҳәааит», «Аҵх лашьца», «Аиқәырхара», «Аӡәгьы бзиа дсымбацызт, дызбарангьы сыҟам», «Аџьра амца ацроуп», «Ашьхыц», «Шьаҭажә дызусҭоу», Аҭынчра рҽалакны ицәан ахәыҷқәа», «Мышкы ԥсҭазаарак еиҳауп», «Ахьаа змам, насыԥ имоуп», аповестқәа: «Аԥшӡа зегьы дыртәуп», «Аӡы аԥсра», «Ахаҵа шәа», «Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа», ароманқәа: «Абна амаӡа», «Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы», «Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы», аочеркқәа: «Урҭ рыԥсадгьылахь ихынҳәит», «Амагнит», «Ашьхақәа ҿыхеит», «Ааԥын абжьы», «Зшьапқәа хту аӡӷаб хәыҷы», «Адгьыл амч», «Аҳамҭа ду», «Анаԥхара» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҳәаанырцәтәи, иара убас аурыс, абаза, аҟабарда, ачерқес, ақырҭуа, ауаԥс уҳәа ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи жәпакы, урҭ иреиуоуп: А. Моравиа, К. Г. Паустовски, В. П. Астафиев, А. Несин, Б. Ҳ. Ҭҳаиҵыхә, А. Н. Охтов, П. Т. Мисаков, А. Шогенцуков, О. Ш. Иоселиани, В. Гаглоев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха қыҭа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Ақалақь иаҵәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашәҭқәа шәымкәаҳан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1967.
*Абна амаӡа. Ароман. Аҟәа, 1971.
*Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Аӡы аԥсра. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Иалкаау. Ароман. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1982.
*Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы. Ароман. Аҟәа, 1986, (аиҭаҭыжьра – 1990).
*Аамҭа афырхацәа. Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Иҩымҭақәа реизга: 5-томкны, актәи, аҩбатәи атомқәа.
*Аҟәа, 2010, 2012).
*аурысшәахь аиҭага: Тайна леса. Роман. Сухуми, 1979.
==Алитература==
*Восьмой цвет радуги. – Сухум, 1976;
*Избранное. – Сухум, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzheniya-aleksej-kamugovich Джения Алексей Камугович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fenia-alyi%D2%9Bsa-kamyig%D3%99-i%D2%A7a Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1998 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьениаа]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы иԥсыз]]
f6f8cb0urjzqj6zrwhonghgkijvop8b
171391
171258
2026-08-06T18:39:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171391
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа
|даҽа ахьӡ=Алексей Камугович Джения
|афото=Джения Алексей Камугович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа
|аира арыцхә={{date|21|2|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Аҷандара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|6|1998}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҭасраҟәа аҳабла
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа''' ({{lang-ru|Алексей Камугович Джения}}; {{date|21|2|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – {{date|7|6|1998}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] араион Ҭасраҟәа аҳабла) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1949), ашьҭахь - Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (1955). 1973-1975 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау акурсқәа рҟны. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс, акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс (1955-1963), С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа аиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1963 ш. маи инаркны), аредактор хадас (1975 №8 – 1978 №3) ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас (1978 ш. инаркны), Аԥсны ашәҟәыбзиабаҩцәа ргәыԥ анапхгаҩыс.
Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977-1978 шш. раан Қырҭтәыла амчрақәа Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатәи амилаҭеилыхратәи аполитика иаҿагыланы ақәԥара дахьалахәыз (130-ҩык аԥсуа интеллигенциа рнапы зҵаҩыз «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа зыхьӡхаз, КПСС Ацентр Кимитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев уҳәа рыхьӡала ишьҭыз) азы ажурнал «Алашара» аредактор хадас даныҟаз имаҵура дамырхит.
Раԥхьатәи иажәабжьқәа кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны 1949 шықәсазы. Араҟа икьыԥхьуан иара убас аԥсуеи, аурыси, мраҭашәараевропатәи ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызкыз астатиақәа. Раԥхьатәи ишәҟәы «Сышьха қыҭа» ҭыжьын 1960 шықәсазы. Ажурнал «Алашара» лассы-лассы зҩымҭақәа анырҵоз дреиуан, ароуп шамахамзар иҩымҭақәа зегьы раԥхьаӡа акьыԥхь иахьанылоз. Иажәабжьқәа иреиуоуп: «Абжьаҟьала», «Асасааирҭа ду», «Уара узы, ажьи Гыд!», «Дшьацәхныслеит, аха…», «Ажьақәа зыцәшәо», «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс даҭахуп» (алакә), «Ашьоура», «Аҵла баша игылан рымҳәааит», «Аҵх лашьца», «Аиқәырхара», «Аӡәгьы бзиа дсымбацызт, дызбарангьы сыҟам», «Аџьра амца ацроуп», «Ашьхыц», «Шьаҭажә дызусҭоу», Аҭынчра рҽалакны ицәан ахәыҷқәа», «Мышкы ԥсҭазаарак еиҳауп», «Ахьаа змам, насыԥ имоуп», аповестқәа: «Аԥшӡа зегьы дыртәуп», «Аӡы аԥсра», «Ахаҵа шәа», «Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа», ароманқәа: «Абна амаӡа», «Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы», «Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы», аочеркқәа: «Урҭ рыԥсадгьылахь ихынҳәит», «Амагнит», «Ашьхақәа ҿыхеит», «Ааԥын абжьы», «Зшьапқәа хту аӡӷаб хәыҷы», «Адгьыл амч», «Аҳамҭа ду», «Анаԥхара» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҳәаанырцәтәи, иара убас аурыс, абаза, аҟабарда, ачерқес, ақырҭуа, ауаԥс уҳәа ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи жәпакы, урҭ иреиуоуп: А. Моравиа, К. Г. Паустовски, В. П. Астафиев, А. Несин, Б. Ҳ. Ҭҳаиҵыхә, А. Н. Охтов, П. Т. Мисаков, А. Шогенцуков, О. Ш. Иоселиани, В. Гаглоев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха қыҭа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Ақалақь иаҵәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашәҭқәа шәымкәаҳан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1967.
*Абна амаӡа. Ароман. Аҟәа, 1971.
*Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Аӡы аԥсра. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Иалкаау. Ароман. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1982.
*Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы. Ароман. Аҟәа, 1986, (аиҭаҭыжьра – 1990).
*Аамҭа афырхацәа. Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Иҩымҭақәа реизга: 5-томкны, актәи, аҩбатәи атомқәа.
*Аҟәа, 2010, 2012).
*аурысшәахь аиҭага: Тайна леса. Роман. Сухуми, 1979.
==Алитература==
*Восьмой цвет радуги. – Сухум, 1976;
*Избранное. – Сухум, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzheniya-aleksej-kamugovich Джения Алексей Камугович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fenia-alyi%D2%9Bsa-kamyig%D3%99-i%D2%A7a Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1998 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьениаа]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы иԥсыз]]
datvnravf5f2tji0agj69l4yjqz31p9
171567
171391
2026-08-06T20:20:11Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171567
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа
|даҽа ахьӡ=Алексей Камугович Джения
|афото=Джения Алексей Камугович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа
|аира арыцхә={{date|21|2|1930}}
|аира аҭыԥ=[[Аҷандара]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә={{date|7|6|1998}}
|аԥсра аҭыԥ=Ҭасраҟәа аҳабла, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Алықьса Камыгә-иԥа Џьениа''' ({{lang-ru|Алексей Камугович Джения}}; {{date|21|2|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Аҷандара]] ақыҭа – {{date|7|6|1998}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] араион Ҭасраҟәа аҳабла) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҷандаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1949), ашьҭахь - Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (1955). 1973-1975 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт Иреиҳау акурсқәа рҟны. Аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акорреспондентс, акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс (1955-1963), С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа аиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс (1963 ш. маи инаркны), аредактор хадас (1975 №8 – 1978 №3) ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредактор хадас (1978 ш. инаркны), Аԥсны ашәҟәыбзиабаҩцәа ргәыԥ анапхгаҩыс.
Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977-1978 шш. раан Қырҭтәыла амчрақәа Аԥсны имҩаԥыргоз ассимилиациатәи амилаҭеилыхратәи аполитика иаҿагыланы ақәԥара дахьалахәыз (130-ҩык аԥсуа интеллигенциа рнапы зҵаҩыз «Аԥсуа шәҟәы» ҳәа зыхьӡхаз, КПСС Ацентр Кимитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев уҳәа рыхьӡала ишьҭыз) азы ажурнал «Алашара» аредактор хадас даныҟаз имаҵура дамырхит.
Раԥхьатәи иажәабжьқәа кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аҟны 1949 шықәсазы. Араҟа икьыԥхьуан иара убас аԥсуеи, аурыси, мраҭашәараевропатәи ашәҟәыҩҩцәа рырҿиамҭақәа ирызкыз астатиақәа. Раԥхьатәи ишәҟәы «Сышьха қыҭа» ҭыжьын 1960 шықәсазы. Ажурнал «Алашара» лассы-лассы зҩымҭақәа анырҵоз дреиуан, ароуп шамахамзар иҩымҭақәа зегьы раԥхьаӡа акьыԥхь иахьанылоз. Иажәабжьқәа иреиуоуп: «Абжьаҟьала», «Асасааирҭа ду», «Уара узы, ажьи Гыд!», «Дшьацәхныслеит, аха…», «Ажьақәа зыцәшәо», «Аҩны аԥшәмаԥҳәыс даҭахуп» (алакә), «Ашьоура», «Аҵла баша игылан рымҳәааит», «Аҵх лашьца», «Аиқәырхара», «Аӡәгьы бзиа дсымбацызт, дызбарангьы сыҟам», «Аџьра амца ацроуп», «Ашьхыц», «Шьаҭажә дызусҭоу», Аҭынчра рҽалакны ицәан ахәыҷқәа», «Мышкы ԥсҭазаарак еиҳауп», «Ахьаа змам, насыԥ имоуп», аповестқәа: «Аԥшӡа зегьы дыртәуп», «Аӡы аԥсра», «Ахаҵа шәа», «Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа», ароманқәа: «Абна амаӡа», «Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы», «Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы», аочеркқәа: «Урҭ рыԥсадгьылахь ихынҳәит», «Амагнит», «Ашьхақәа ҿыхеит», «Ааԥын абжьы», «Зшьапқәа хту аӡӷаб хәыҷы», «Адгьыл амч», «Аҳамҭа ду», «Анаԥхара» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҳәаанырцәтәи, иара убас аурыс, абаза, аҟабарда, ачерқес, ақырҭуа, ауаԥс уҳәа ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи жәпакы, урҭ иреиуоуп: А. Моравиа, К. Г. Паустовски, В. П. Астафиев, А. Несин, Б. Ҳ. Ҭҳаиҵыхә, А. Н. Охтов, П. Т. Мисаков, А. Шогенцуков, О. Ш. Иоселиани, В. Гаглоев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сышьха қыҭа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Ақалақь иаҵәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Ашәҭқәа шәымкәаҳан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1967.
*Абна амаӡа. Ароман. Аҟәа, 1971.
*Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы. Ароман. Аҟәа, 1976.
*Аӡы аԥсра. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Иалкаау. Ароман. Аповестқәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1982.
*Анмираҳ-ҩыџьа рынцәахәы. Ароман. Аҟәа, 1986, (аиҭаҭыжьра – 1990).
*Аамҭа афырхацәа. Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1999.
*Иҩымҭақәа реизга: 5-томкны, актәи, аҩбатәи атомқәа.
*Аҟәа, 2010, 2012).
*аурысшәахь аиҭага: Тайна леса. Роман. Сухуми, 1979.
==Алитература==
*Восьмой цвет радуги. – Сухум, 1976;
*Избранное. – Сухум, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzheniya-aleksej-kamugovich Джения Алексей Камугович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fenia-alyi%D2%9Bsa-kamyig%D3%99-i%D2%A7a Џьениа Алықьса Камыгә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жәабранмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 7 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:1998 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Џьениаа]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы иԥсыз]]
toyd9cxr46tn517nw71xjeh8i7us6nl
Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа
0
37268
171082
170290
2026-08-06T15:09:20Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа]] в [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]] поверх перенаправления: Patronymic corrected to Салуман - the Abkhaz form of the name, listed in [[Аԥсуа хьӡқәа]]; this page carried that title until July 2026.
170290
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бгажба Хухут Соломонович
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа
|аира арыцхә=15.10.1914
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә=23.12.2000
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа''' ({{lang-ru|Бгажба Хухут Соломонович}}; 15.10.1914, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – 23.12.2000, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]][[Акатегориа:Бӷажәаа]][[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]}}
o72evb8gg35v0a7osljfi85d2uwqp4z
171084
171082
2026-08-06T15:09:24Z
Nart17
17397
Bring the name in the infobox and lead into line with the corrected title.
171084
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бгажба Хухут Соломонович
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|аира арыцхә=15.10.1914
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә=23.12.2000
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа''' ({{lang-ru|Бгажба Хухут Соломонович}}; 15.10.1914, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – 23.12.2000, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]][[Акатегориа:Бӷажәаа]][[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]}}
am2zcvxak8fyzq1xerducui2s9ster3
171161
171084
2026-08-06T17:56:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171161
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бгажба Хухут Соломонович
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|10|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|12|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа''' ({{lang-ru|Бгажба Хухут Соломонович}}; {{date|15|10|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|23|12|2000}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]][[Акатегориа:Бӷажәаа]][[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]}}
125fyyjez9viqslvjm2l456vnf6qebv
171294
171161
2026-08-06T18:09:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171294
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бгажба Хухут Соломонович
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|10|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|12|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Бӷажәба Хәыхәыт Салуман-иԥа''' ({{lang-ru|Бгажба Хухут Соломонович}}; {{date|15|10|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|23|12|2000}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]]
[[Акатегориа:Бӷажәаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
qssk8suh2qoo7r81j4pq910bwi0tde0
171428
171294
2026-08-06T18:40:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171428
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба
|даҽа ахьӡ=Хухут Соломонович Бгажба
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба
|аира арыцхә={{date|15|10|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|12|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба''' ({{lang-ru|Хухут Соломонович Бгажба}}; {{date|15|10|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|23|12|2000}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]]
[[Акатегориа:Бӷажәаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
agg36wmoytrskfwhs7i3n4tr12qm4qh
171593
171428
2026-08-06T20:21:01Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171593
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба
|даҽа ахьӡ=Хухут Соломонович Бгажба
|афото=Бгажба Хухут Соломонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба
|аира арыцхә={{date|15|10|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|23|12|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист
}}
'''Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба''' ({{lang-ru|Хухут Соломонович Бгажба}}; {{date|15|10|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|23|12|2000}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп (1941). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1969).
==Абиографиа==
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (1997). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреат (1986, ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
Иаб данԥсы (1923), ашьҭахь ихәыҷра ашықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны [[Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жә-шықәсатәи ашкол аҟны. Уи нахыс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит (1933). Иҵара иациҵеит В.И.Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет аҟны (1937). 1938 ш. С.Н. Џьанашьиа иабжьгарала Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит 1941 шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
1937 ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) ҭҵаарадырратә усзуҩын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩысгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «Аԥсны ҟаԥшь» аредакторс даман. 1941 ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949-1953), адиректорс (1953-1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945-1948 шш. раан – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩын. 1969 ш. Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа» аԥсышәала.
Аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥшбызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны (1940-1970 шш.). Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959-1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит 1933 шықәсазы ишәҟәы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩыцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжь-разы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д.Гәлиа, С.Ҷанба, А.Ҷоҷуа, И.Коӷониа, В.Агрба, А.Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д.Маан, С.Бжьаниа, В.Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив рнапхгаҩыс дрыман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А.Н.Толстои, И.А. Крылов ражәеинраалақәа, М.И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А.П.Чехов, А.Исаакиан ражәабжьқәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥсуа литература аочеркқәа. Аҟәа, 1940.
*Аԥсуа аорфографиа абаҟақәа. Аҟәа, 1958.
*Ԥсра зқәым ахьӡ. Аԥшаарақәеи аԥыхьашәақәеи. Аҟәа, 1977.
*Астатиақәеи аҭҵаамҭақәеи. Аҟәа, 1989.
*Платон Бебиа ипоезиа аҷыдарақәа. Аҟәа, 2003.
*урысшәала аҭыжьымҭақәа: Дмитрий Гулиа. Критико-биографический очерк. (В соавторстве с К.Л. Зелинским). М., 1956. Абри ашықәс азы ашәҟәы аԥсышәалагьы иҭыжьын, еиҭаҭыжьын урысшәала – Аҟәа, 1965).
*Об абхазской литературе. Критические очерки. Сухуми, 1960.
*Бзыбский диалект абхазского языка. (Исследования и факты). Тбилиси, 1964. ( 3-ое издание, дополненное – Сухум, 2006).
*Из истории письменности в Абхазии. Тбилиси, 1967.
*Этюды и исследования. Сухуми, 1974.
*Страницы из летописи дружбы. Тбилиси, 1983.
*Труды : в 2 книгах. Сухуми, 1987-1988.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich Бгажба Хухут Соломонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/b%D3%B7azh%D3%99ba-x%D3%99yix%D3%99yit-solomon-i%D2%A7a Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа] {{ab icon}}
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]]
[[Акатегориа:Бӷажәаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 15 рзы ииз]]
niao5f8hvl77vhbfripercr5lba930z
Хәыхәыт Бӷажәба
0
37270
171690
170674
2026-08-07T07:52:11Z
EmausBot
2108
исправление двойного перенаправления на [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]]
171690
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]]
p846ghou6lfa4zm1xgrhve5zyppe29h
Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа
0
37338
171181
170303
2026-08-06T17:57:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171181
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа
|даҽа ахьӡ=Инал-ипа Шалва Денисович
|афото=Инал-ипа Шалва Денисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|10|1916}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|9|1955}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа''' ({{lang-ru|Инал-ипа Шалва Денисович}}; {{date|20|10|1916}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|22|9|1955}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1963), апрофессор (1964). Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи академиа алахәыла (1993). Аԥсни (1962) Қырҭтәылеи (1982) рҟны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1962), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1986, ашәҟәы «Аԥсуа етикет азы аочеркқәа» азы), СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшӡаз иани иаби иԥхоит. Иашьцәа аҩыџьагьы харада ахара рыдҵаны иҭаркхьан. Ш. Инал-иԥа аҵара иҵон Гәыԥтәи ԥшь-класстәи ашкол аҟны, 1927 ш. – Очамчыратәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, 1928 ш. инаркны – Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат аҟны , уи далгоит 1936 шықәсазы. Убри ашықәс аан қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дагьҭалоит афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут афилософиатә факультет. Аха, дук мырҵыкәа уаҟа еилыркааит иашьеиҳаб, Н. И. Вавилов ихьӡ зху академиа аспирант, 1935 ш. харада ахара идҵаны дышҭаркыз, хара имгакәагьы аҵараиурҭа аанижьыр акәхеит.
Ш. Инал-иԥа дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Ақыҭақәа рҟны рҵаҩыс аусура далагоит. Ҩаԥхьа ааха иоуеит аҵарауаҩ қәыԥш. Харада ахара идҵаны, ажәлар драӷоуп ҳәа дҭаркуеит иашьа агәыбжьанытәгьы. Имацара даанхоит.
1938ш. иҩызцәа рыбзоурала ҩаԥхьа Москваҟа дцоит, дагьҭалоит К. Либкнехт ихьӡ зху Москватәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Адиплом ҟаԥшь иманы иреиҳау аҵара хиркәшеит (1941). Аҟәаҟа даныхынҳә аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа ақыҭа нхамҩа аҟәша аиҳабыс. 1943-1946 шықәсқәа раан аспирантура акурс дахысуан Қырҭтәыла аҭоурых аинститут аҟны, аетнографиа аганахьала егьихьчеит акандидаттә диссертациа.
Ш. Инал-иԥа 1946 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дыҟан. 1940-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы усура днарԥхьеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи ахь. 1957 ш. инаркны акәзар, аԥсуа институт аҭоурыхи аетнографиеи рыҟәша еиҳабыс аус иуан. 1958-1988 шш. раан аҭҵаарадырра ахәҭазы аинститут аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1988 ш. нахыс - аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас. 1961 ш. аетнографиазы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Инал-иԥа ԥыхьатәи СССР-и аҳәаанырцәи еиуеиԥшым аҭҵаарадырратә форумқәа дрылахәын. 1963 ш. иара иаԥшьгарала Аҟәа имҩаԥысит нарҭаа репос апроблеқәа ирызкыз Зегьеидгылоутәи аконференциа. Академик И.В. Бромлеи иааирԥшыз адгыларала Аҟәа имҩаԥигоит аетнографиатәи антропологиатәи ҭҵаарақәа ирызкыз Зегьеидгыларатәи асессиа (1988). Кавказ ақәрарацәа апроблемақәа рзы асовет-америактәи апроект далахәын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) дҭахеит иԥа, аҵарауаҩ Адгәыр. Даараӡа ихьааигон иара убас 1980 ш. Аԥсуа институт аҟны архив абылраан иахьалаблыз инапҩымҭа «Аԥсны [[Гал араион]] амикротопонимика». Еиҳагьы ихьанҭаз цәыӡ духеит Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан, 1992 ш. октиабр 22 рзы ақырҭуа еибашьцәа аԥсуа институт анырбылуаз иахьалаблыз ихатә архиви абиблиотекеи, уаҟа ирылан иусумҭа «Мраҭашәаратәи Қырҭтәыла аԥсуа-адыга топонимика».
Ш. Инал-иԥа аҭҵаарадырра напы алеикит аспирантура данҭаз. Иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны ақыҭақәа рҟны адәынтәи аекспедициақәа мҩаԥигон, еизигон нарҭаа ражәабжьқәеи егьырҭ афольклортәи амифологиатәи рҿиамҭақәа, алингвисттә, еиҳаракгьы атопонимикатә материал. Ҷыдала ахшыҩзышьҭра риҭон аҭоурых-етногарфиатә материалқәа, ашьҭахь урҭ хыԥхьаӡарарацәала астатиақәеи амонографиақәеи шьагәыҭсгьы ироуит. Абарҭқәа рнаҩсан Ш. Инал-иԥа илаԥш ахын алитературатә процесс. Ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» ирниҵон алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәа.
«Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩеижәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа нарҭтә епос» аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп (К. С. Шьаҟрыли, Б. У. Шьынқәбеи иареи, Аҟәа, 1962 ш., аԥсышәала, абри ашықәс азы [[Москва]] иҭыжьын урысшәала; «Аԥсуа жәаԥҟақәа» (Аҟәа, 1967) уҳәа егьырҭгьы.
Ш. Инал-иԥа (Д. И. Гәлиеи иареи еилахәны) авторс дамоуп 2-тәи акласс «Ахатәы бызшәа» (1956, ашьҭахь аиҭакрақәеи ахарҭәаарақәеи алагаланы еиҭаҭыжьын жәантә инареиҳаны); аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп «Аԥсуа литература ахрестоматиа. 7-тәи акласс азы» (Г. А. Ӡиӡариеи иареи еилахәны, иҭыжьын 1955, 1957, 1962; егьырҭ ашықәсқәа - 1964, 1966, 1968, 1978 уҳәа раан Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, иареи еилахәны; 1981 – Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, Н. Ҳ. Аӡынбеи, иареи еицҭрыжьит).
==Абиблиографиа==
*аԥсуаа рҭоурыхи ретнографиеи рыла: Очерки по истории брака и семьи у абхазов. Сухуми, 1954.
*Абхазы: (Историко-этнографические очерки). Сухуми, 1960 (2-е переработанное, дополненное издание — Сухуми, 1965).
*Об этногенезе древнеабхазских племен. [Доклад]. М., 1964.
*Страницы исторической этнографии абхазов. (Материалы и исследования). Сухуми, 1971.
*К вопросу о древних этнокультурных связях Западного Кавказа и Малой Азии (lX Международный конгресс антропологических и этнографических наук. Чикаго, сентябрь 1973 г. Доклады советской делегации). М., 1973.
*Традиции и современность. (По материалам этнографии абхазов). Сухуми, 1973 (2-е издание, переработанное и дополненное — Сухуми, 1978).
*Вопросы этнокультурной истории абхазов. Сухуми, 1976. (Переиздание — в томе III «Трудов» Ш. Д. Инал-ипа в 11 томах. — Сухум, 2011).
*Дурипш. (Историко-этнографический очерк). Сухуми, 1981.
*Очерки об абхазском этикете. Сухуми, 1984.
*Зарубежные абхазы. (Историко-этнографические этюды). Сухуми, 1990.
*Ступени к исторической действительности. (Об этнической ситуации в Абхазии XV — начала XX вв.). Сухуми, 1992.
*Садзы. Историко-этнографические очерки. (Материалы к серии «Народы и культуры». Вып. XXVIII. Народы Кавказа. Кн. 2.). М., 1995.
*Антропонимия абхазов. Майкоп, 2002.
*Труды. Том III. Вопросы этно-культурной историй абхазов. Второе, переработанное и дополненное издание. Сухум, 2011.
*алитературеи афольклори рыла: Аԥсуа фольклори алитературеи рзы зҵаарақәак. Аочеркқәа. Аҟәа, 1955.
*Аԥсуа литература аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 1961.
*Шоҭа Русҭавели. Апоет диижьҭеи 800 шықәсхыҵра иазкны. Аҟәа, 1966.
*Заметки о развитии абхазской литературы. Сухуми, 1967.
*Прыжок благородного оленя (К 100-летию со дня рождения народного поэта Абхазии Д. И. Гулиа). Сухуми, 1974.
*Мҩахәасҭала ахрақәа рахь. Акритикатә статиақәеи аматериалқәеи реизга. Аҟәа, 1975.
*Страницы абхазской литературы. Статьи, очерки, выступления. Сухуми, 1980.
*Труды. Первая книга. [Литературоведческие фольклористические работы]. Сухуми, 1987.
==Инал-Иԥа инысмҩа==
Шьалуа Денис-иԥа диит [[1916]] шықәса [[жьҭаарамза 20]] рзы, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан. Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа – ажәытәӡантә иаауа аԥсуа ҭауад жәла [[Инал-иԥа]]цәа дырхылҵшьҭроуп. Иара ихаҭа ижәла аҩ-хәҭакгьы нбан дула акәын ишиҩуаз, уи дыршаҳаҭуеит ихьӡ зну адокументқәа зегьы. Убас акәын [[XIX ашәышықәса]]зы абри ажәла шанҵаз, [[Урыстәылатәи аимпериа]]тә еилазаара Инал-иԥацәа ргерб анышьақәдырӷәӷәоз: усҟангьы ажәла Инал-иԥа анырҵеит адефис бжьаҵаны, аҩажәакгьы нбан дула. Шьалуа Инал-Иԥа иҭаацәа иалоу зегьы иара ус ауп рыжәла шырыҩуа иахьа уажәраанӡагьы. Зҭаацәа рҭоурыхи, заб иԥсҭазаара иадҳәалоу хәы змаӡам агәалашәарақәеи гәыбылрала еиқәырханы измоу, Шьалуа Инал-Иԥа иԥҳа Арда, ишазгәалҭо ала, абжьыуаа рҟны Инал-Иԥацәа ҭоурыхла изқәынхоз дгьылқәамызт. «Ҳара ҳабашьҭрагьы, ҳажәла зегь реиԥш, аханатә иахьынхоз [[Бзыԥ]] аганахь акәын. Аха саб иабду [[Инал-иԥа, Гьаргь|Гьаргь Инал-иԥа]] иашьа Нарџьхьоуи иареи ахьынхоз [[Калдахәара|Калдахәареи]] [[Пицунда|Пицундеи]] рџьынџь дгьылқәа ааныжьны иқәҵыр акәхеит, избан акәзар аинрал Горчаков инапаҵаҟа аҟалара мап ацәыркит. Убас ҳара ҳабиԥара [[Абжьыуа]]ҟа иианагеит, раԥхьа [[Река]] ақыҭан итәеит, нас Гәыԥ нхара ииасит, иара уоуп Шьалуа Денис-иԥагьы дахьиз. Иани иаби заа иԥхеит, иааӡараҿы рџьабаа рацәоуп Аҭәмаа рҭаацәара, иара убасгьы Аԥсны зыхьӡ адыруа арккаҩы Пиотр Ҷараиа», – ҳәа азгәалҭоит Арда Иналԥҳа.<ref name="аԥсны аҟазара">{{Cite web |url=https://www.mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |title= Аԥсны аҟазара |access-date=2023-11-23 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513065123/https://mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |url-status=dead }}</ref>
[[Сталин ирепрессиа]] ашықәсқәа Инал-иԥа иҭаацәара ааха ӷәӷәа рнаҭеит. Аԥхьа, [[1937]] шықәсазы дҭаркит, нас иеихсны дыршьит иашьа Илларион, «дытроцкиступ» ҳәа. Анаҩс [[Санкт-Петербург|Петроград]] ақалақь аҟны «Киров иус» дадҳәалоуп ҳәа дҭаркит Шьалуа иашьеиҳаб Ипполит, уи усҟан даспирантын, академик [[Вавилов, Николаи Иван-иԥа|Николаи Вавилов]] напхгаҩыс диман. Абарҭқәа лгәы иазымычҳакәа, Шьалуа иан лыԥсҭазаара далҵуеит, иара ашкол далганы аҵыхәтәантәи аԥышәарақәа аниҭиуаз амшқәа рзы.
==Ашколи иреиҳау аҵараиурҭеи рыҟны==
[[1922]] шықәсазы раб данрыԥха аамышьҭахь, Шьалуеи егьырҭ ахәыҷқәеи ран лымацара илааӡон. Акырӡа зҵазкуаны, илахьынҵаӡбагахаз хҭысны Шьалуа Денис-иԥа ихаҭа иԥхьаӡон Аҟәатәи иҿырԥшыгоу ашьхарыуаа рышкол иҭалара. [[Аҟәа]]тәи акомиссиа иара далнакааит аҟыбаҩ змоу ҵаҩык иаҳасабала, алагарҭатә школ аҟынтә Ашьхарыуаа рышкол ахь ииагарагьы иахаҵгылеит. Шьалуа хәыҷы даара деигәырӷьон аҵаратә ԥсҭазаара ахьеилашуаз аилазаара дахьахәҭакхаз. Ашкол данҭалоз урысшәала ажәак-ҩажәак мацара шракәызгьы иидыруаз, аамҭа кьаҿк иалагӡаны ашкол аҿы иреиӷьу аҵаҩцәа дыруаӡәкхеит. Ашьхарыуаа рышкол арҵаҩцәа анырра ду ҟарҵеит иара ишьақәгылараҿы.
Ашкол данҭазтәи аамҭазы иҟалаз хҭыск даара ибзианы иаанарԥшуеит Шьалуа Инал-иԥа ихаҭара зеиԥшраз. Ашьхарыуаа рышкол ахь даниарга, зҟыбаҩ бзиаз иара иҩызак алагарҭатә школ аҿы дахьаанхаз ҭаха инаҭомызт. Шьалуа хәыҷы ашкол адиректор Кондрат Фиодор-иԥа Ӡиӡариа иҟынӡа анеира илыршаны, иҩыза иӡбахә изеиҭеиҳәеит. Кондрат Фиодор-иԥа аҷкәын иажәақәа рыгәра игеит, ҩымшгьы аамҭа ииҭеит иҩыза ашкол ахь дааигаразы.
Дара аҩыџьагь ашкол еицалгеит ахьтәы медалқәа рыманы. Рыцҳарас иҟалаз, иҩыза дышқәыԥшыз аибашьраҿы дҭахеит. Шьалуа Инал-иԥа еиҭеиҳәоит ашкол даналгоз амаҭәарқәа жәпакы рҟны еиԥшны аихьӡара бзиақәа шимаз, анаҩс хырхарҭак алхра ицәыуадаҩхо аҟынӡа ҳәа, аха аҵыхәтәан [[афилософиа]] алихуеит. [[Москва]] дцаны дҭалоит [[Чернышевски ихьӡ зху, афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут]], афилософиатә факультет. Аха «жәлар раӷа» диашьоуп ҳәа уаҟа аҵараҵаха ирымҭеит.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dxxUCuAU2_o&feature=emb_logo</ref>
[[1938]] шықәсазы Инал-иԥа дҭалоит [[Либкхнет ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә педагогикатә институт]], аҭоурыхтә факультет. Аха ари аҵараиурҭагьы алгаха имоуит излагаз [[Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду]] амшала. Иара афронт ахь дцеит, Десна аӡиас ахықәан атанкқәа рҽацәыхьчаратә цәаҳәақәа рыргылара далахәын. Аха, уа дыҟанаҵ ӷәӷәала дычмазаҩхан, Аԥсныҟа иԥсадгьылахь аара иқәшәеит. Иҵара иациҵеит [[Аҟәатәи арҵаҩратә институт]] аҭоурыхтә факультет аҟны, хара имгакәа уи далгеит диплом ҟаԥшьыла.
[[1943]] шықәсазы Шьалуа Инал-иԥа [[Қырҭтәылатәи АССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа]] иатәу Аҭоурыхтә институт даспирантхоит, ҷыдала аетнографиа аҭҵаара иҽазикуеит. Раԥхьатәи ҭҵаарадырратә темас ишьҭихит аԥсуаа рҟны аҭаацәаратә институт традициала аиҿкаашьа.
==Аҭҵаарадырратә ус==
[[1946]] шықәсазы Шьалуа Денис-иԥа аҭҵаарадырратә усзуҩ иаҳасабала дрыдыркылеит академик [[Марр ихьӡ зхыз Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт]] ахь. Араҟа уи аус иуит 1988 шықәсанӡа, дагьынаӡеит аетнографиа аҟәша аиҳаби, аҭҵаарадырра аҟәша знапы иану аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩи рмаҵурақәа рҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа қәҿиарала еилеигӡон аҭҵаарадырреи, арҵаҩреи, [[Аԥсны аҳәынҭқарратә музеи]] аҟны аусуреи. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор [[Анчабаӡе, Иури Дырмит-иԥа|Иури Анчабаӡе]] аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа изкны ииҩыз аочерк аҟны иазгәеиҭеит уи иҭҵаарадырратә усура дшалагаз иаспирантра ашықәсқәа раан. Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рахь аекспедициақәа рымҩаԥгараан Инал-иԥа хәыц-хәыц еизганы иҭаиҩуан абарҭ ҩ-темак рыла аматериалқәа: аԥсуа [[Нарҭтә епос]] аҳәамҭақәеи, Аԥсны атопонимикеи, анаҩс уи аматериал аҭҵаареи аклассификациа азуреи. [[Адиссертациа]] аус адулараан азҿлымҳара ҷыда аиҭон аԥсуаа рҭаацәаратә бзазашьеи руаажәларратә ԥсҭазаашьеи ирыдҳәалаз аҵас-қьабзқәа ранҵара.
Инал-иԥа иҭҵаарадырратә интерес аиҳарак иахьыҟаз аетногенез азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар ретникатә ҭоурых азҵаарақәеи рҟноуп.
«Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа ҷыдала азҿлымҳара аиҭон аԥсуааи урҭ рыиашьара жәларқәеи – [[ашәуаа]]и, [[адыгаа]]и, иара убас еиҳарак аинтерес ду изцәырызгоз [[Аубыхқәа|аубыхқәеи]] дареи рыбжьара иҟаз аҭоурыхтә еимадарақәа зеиԥшраз, лҵшәақәас иҟарҵаз аилкаара», – ҳәа иҩуеит Анчабаӡе.
Аҵарауаҩ хықәкыла дыззааҭгылоз темоуп – [[аԥсуа бызшәа]]. [[1960]] шықәсазы [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа|Мушьни Аҳашбеи]] иареи [[аԥсуа терминологиатә жәар]] аиқәыршәареи аредакциа азуреи рнапы алакын. [[1980-1989|1980-тәи ашықәсқәа]] рзы атәыла аҵараиурҭақәа рҿы аԥсуа бызшәа арҵареи аҭҵаареи иахылаԥшуа акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан.
Шьалуа Инал-иԥа афольклор аҭҵаараҿгьы илшамҭақәа рацәоуп: аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа, ҳаҭалагьы Нарҭаа репос иналукааша аҭҵааҩцәа дыруаӡәкуп. [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа|Хәыхәыт Бӷажәбеи]] иареи рыхьӡқәа еицырҳәоит аԥсуаҭҵаараҿы [[алитературатә критика]] ажанр хацзыркыз раҳасабала. Шьалуа Инал-иԥа шьаҭанкылатәи иусумҭа ду «Абхазы», ихарҭәааны [[1965]] шықәсазы иҭыҵыз, Иури Анчабаӡе иажәақәа рыла, аԥсуаа ретногенези, рмилаҭ аҿиара аҭоурыхи, аԥсуа доуҳатә, материалтә культурақәеи ирызку адыррақәа еидызкыло енциклопедиоуп ҳәа иуԥхьаӡар ҟалоит.<ref>https://abaza.org/abk/apsua-ttsaaradyrra-akorifei-apatriot-du-shalua-inal-ipa</ref>
==Аԥснытәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993 шш.)==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәарзтәи [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]]ан Шьалуа Инал-Иԥеи уи иԥәшәмаԥҳәыс [[Хотелашвилии, Мира Константин-иԥҳа|Мира Константин-иԥҳа Хотелашвилии]] аӷацәа иааныркылаз Аҟәа иалаханы иҟан. 1992 шықәса, [[жьҭаарамза 22]] рзы ақырҭуа еибашьцәа [[Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут]] анырблы, уи амца иалаблит Шьалуа Инал-иԥа иусумҭақәеи инапылаҩырақәеи реиҳараӡак, аҭыжьра иазырхианы иҟазгьы уахь иналаҵаны. Ари даара иааха ӷәӷәахеит аҵарауаҩ изы, уи иԥҳа лажәақәа рыла, иԥсы ахьынӡаҭазгьы аҵыхәтәанынӡа дзалымҵыцкәа дыҟан. Убри абылра аныҟала ашьҭахь, уаҳа иуаҭах дагьыҩнымҵит, ианамухгьы аҩны иҟоу сархив сыхьчап ҳәа, уи иуалԥшьас иԥхьаӡон, уаагьы хәы змаӡам адыррақәа еидкылан, ҳәарада.<ref>http://abkhazia24.org/2015/segodnia-shalve-inal-ipa-ispolnilos-by-99-let/</ref>
==Иҭаацәеи иареи реизыҟазаашьақәа==
[[Иналԥҳа, Арда Шьалуа-иԥҳа|Арда Иналԥҳа]] лажәақәа рыла, Шьалуа Денис-иԥа абык иаҳасабала даара дыгәцаракын, дгәыбылҩын. «Иара илшон хаала, аха ухшыҩ азцаратәы, еицырдыруа ауаа рыԥсҭазаарақәа рҟынтә, ма иара ихатә ԥсҭазаара аҿынтә аҿырԥштәқәа ааганы, ауаҩы ишьақәгылара зыда иҟамло апринцип ӷәӷәақәа ҳалааӡара. Ауаа аус бзиақәак рыла рҽалыркаазар, убри алкаашьа, алагәырӷьашьа дақәшәон, убри алагьы иаҳирҵон аамысҭашәареи, агәымшәареи, агәыҳалалреи, агәадуреи пату рықәҵашьа, ҳаргьы еснагь убас ҳаҟазарц ҳгәаԥхартә еиԥш… Ихы данақәиҭыз аамҭа даара имаҷны иман, аха аԥсшьарамшқәа раан, анаукатә, ма ауаажәларратә усқәа дырҿымкәа дыҟазар, зегь ҳаиманы ҳшынҭаацәоу [[Аӡҩыбжьа]]ҟа ҳцон, иашьеиҳаб Ипполит иҭаацәеи иареи ахьынхоз аҩнаҭахьы. Абарҭ ҳцарақәа раан, ҭаацәашәалатәи ҳаибабара еиӷьу аамҭак ыҟамзар ҟаларын. Ажәытәӡатәи Аԥсни, аԥсуаа рҵасқәеи рқьабзқәеи, асовет аамҭа афырхацәеи ахҭысқәеи уҳәа ирыдҳәалаз ажәабжьқәа реиҳараӡак, иара убасгьы ҳажәла Инал-иԥа цәа рхылҵшьҭра иазку аҭоурыхқәеи раԥхьаӡакәны иахьҳаҳаз убри аӡҩыбжьатәи аҩнаҭаҿоуп. Лассы-лассы ҳаб ҳаигалон археологиатә жрақәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рахьгьы, аҭоурыхтә баҟақәа ҳирбон».
Шьалуа Инал-иԥа иԥеи иԥҳаи, Адгәыри Ардеи, раб иҟынтә ишқәыԥшқәаз ирдыруан [[Аԥсны аҭоурых]] иашаҵәҟьа аҭҵаара иацыз ауадаҩрақәа. Аҵарауаҩ ихәыҷқәа ианрызҳа, иԥсадгьыл алахьынҵазы имаз агәҭынчымрақәеи ахьаақәеи рыцеиҩишон. Аха уи адагьы, иара лымкаала иԥсы зыҿҳәараз Аԥснытәи ашьхақәа ргәыбылра диркит ихәыҷқәагьы. [[Инал-иԥа, Адгәыр Шьалуа-иԥа|Адгәыр Инал-иԥа]] убри аҟара ашьханыҟәара игәаԥхеит, дагьазҟазахеит, [[Ельбрус]] ашьха ақәцәагьы дхалартә аҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа аҽықәтәарагьы даара бзиа ибон аҟнытә, иԥҳа Ардагьы илгәаирԥхеит.<ref name="аԥсны аҟазара" />
Шьалуа Инал-иԥа, жәаҳәарада, иԥеи иԥҳаи рзы зегь рыла дҿырԥшыган. «Сара даара сеигәырӷьон Москва аҵара анысҵоз саб дансзаауаз, – ҳәа лгәалалыршәоит Арда Иналԥҳа, – урҭ амшқәа еснагь иҭәын аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәеи, амузеиқәеи атеатрқәеи рҭаареи рыла. Шьалуа Денис-иԥа есымша дҳалабжьон адунеи ҳҽаҟәыҭханы ҳаанымхарц, аурыси адунеитәи акультурақәа иахьынӡауа иҵауланы реилкааразы лшарас иҟоу зегьы ҳхы иаҳархәаларц».
Хҭысла ибеиаз аҵарауаҩ иԥсҭазаара аҟынтә иԥҳа иалылкаауеит Шьалуа Инал-иԥа раԥхьаӡакәны Ҭырқәтәыла иаҭаауаз аԥсуа делегациа дахәҭакны аԥсуа диаспора дырԥыланы, дрыҿцәажәаны даныхынҳәуаз амш, уа имҩаԥысит хашҭшьа зқәым аиқәшәарақәа. Убасгьы лгәалашәараҿы иаанхеит лаби лареи Шәача акәшамыкәша рныҟәарақәа, уа иара ианиҵон макьаназы еиқәханы иҟаз аԥсуа ҭыԥхьыӡқәа, хьаас иҟаҵангьы еиҭеиҳәон [[XIX ашәышықәса]]зы арҭ аҭыԥқәа рҿы имҩаԥысуаз ишьаарҵәыраз ахҭыс хьанҭақәа рыӡбахә.
Инал-иԥацәа рыҩнаҭа ахаангьы асасцәа агмызт. «Москвантә, Ленинградынтә асасцәа ҳзаауан, саб иҩызцәеи иколлегацәеи ҳҭаауан, урҭ зегь иналукааша хаҭарақәан, – ҳәа еиҭалҳәоит Арда Иналԥҳа. Аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәа ҳаман есымша. Насгьы, Шьалуа Инал-иԥа астол амҩаԥгашьа даараӡа ибзианы идыруан, аныҳәаҿақәа рышьҭыхраҿы дҟазан, асасцәа еснагь зҿлымҳара дула изыӡырҩуан. Иҩызцәа зегьы реиқәыԥхьаӡара уадаҩуп, уи даара ауаа дырзааигәан, аҩызцәа-адырцәа рацәаҩӡаны иман. Аҭҵаарадырреи, алитературеи рҟны аџьабаа збоз, аԥсуа жәлар рлахьынҵа хьаас измаз иҩызцәеи иареи ешьарак реиԥш еизааигәахеит, иԥсы ахьынӡаҭаз абзиеи-ацәгьеи рҿы ивагылан, иара иеиԥш Гәыԥ ақыҭа иалҵыз иҩызцәа хҩык: [[Езыгә Габелиа]], [[Алықьса Гәарамиа]], [[Лев Гармелиа]].
Шьалуа Инал-иԥа иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан хнырҳәышьа змамыз ацәыӡ дуқәа дрыниеит. Иуникалтәыз иархив абылра инаҭаз ааха изхымгацкәа, Аџьынџьтәылатә еибашьра ахыркәшамҭаз, Аҟәа ақалақь ахақәиҭтәраан дҭахоит иара иԥазаҵә Адгәыр Инал-иԥа – аҵарауаҩ қәыԥш, афизик, [[Москватәи акосмостә ҭҵаарақәа ринститут]] аусзуҩ. Ари аныҟала ашьҭахь аби аҭаацәеи ирыԥсҭазаашьахаз ахаҿы аагара уадаҩуп. Шьалуа Денис-Иԥа иҷкәынзаҵә даниԥха ашьҭахь даҽа ҩышықәса роуп иниҵыз: иԥсҭазаара далҵит [[1995]] шықәсазы.<ref>{{Cite web |url=https://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |title=ШАЛВА ДЕНИСОВИЧ ИНАЛ-ИПА |access-date=2023-11-23 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727053645/http://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |url-status=dead }}</ref>
==Агәалашәара==
Аҵарауаҩ ду иаҳзынижьыз аҭҵаарадырратә ҭынха даараӡа амҽхак дууп: уи аҭҵааразы мацара аспециалистцәа ԥыҭҩык адыԥхьаланы акыр аџьабаа абара аҭаххоит. Иусумҭақәа интересуп аетнографцәеи, аҭоурыхҭҵааҩцәеи, алитератураҭҵааҩцәеи рзыҳәан еиԥш, аԥсуаа ажәытәтәи рыбзазашьеи, рҟазшьақәеи, рҵасқәеи, рқьабзқәеи инарҭбааны еилызкаарц зҭаху зегьы рзы.
[[1976]] шықәсазы акьыԥхь абоит амонографиа «Аԥсуаа ретно-культуратә ҭоурых азҵаарақәа». Ари аусумҭа Инал-иԥа аԥсуа жәлар ретногенез аганахьала иҭҵаарақәа акрызҵазкуа аихшьала рзыҟанаҵоит. «Иазгәаҭатәуп, – иҳәоит [[Анчабаӡе]], – аетногенези аетникатә ҭоурыхи ургәылаланы аҭҵаарақәа рымҩаԥгара усҟан лассы-лассы ашәарҭара зцыз акакәны ишыҟаз. Ажәларқәа рхылҵшьҭра, аетникатә теориақәа реизыҟазаашьа, аҭыԥантәи ауааԥсыра равтохтонтәреи, мамзаргьы џьарантә арахь рықәнагалареи уҳәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа, ашәышықәсақәеи азқьышықәсақәеи иргәылсны аҭоурых ахь ухьазырԥшуаз, еснагь аполитикатә ҟазшьа ҵары шьҭырхуан, убри аҟнытә аидеологиатә, ахылаԥшратә усбарҭақәа еснагь рылаԥш ааихымсыхьӡакәа ирышьклаԥшуан». Ашәҟәы ианыз ақырҭқәа даара иргәамԥхеит, Шьалуа Инал-иԥа ҵарауаҩк иаҳасабала ҭаха ирымҭо иалагеит, днационалиступ ҳәа ахара идырҵон, «аԥсуааи ақырҭқәеи еичирчарц даҿуп» рҳәон.<ref>http://gazeta-ra.info/index-1.php?ELEMENT_ID=14140{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
==Алитература==
* Абхазский Институт гуманитарных исследований им. Гулия АН Абхазии, Ш.Д. Инал-ипа библиографический указатель.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/inal-ipa-shalva-denisovich Инал-ипа Шалва Денисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/inal-i%D2%A7a-shalua-denis-i%D2%A7a Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Жьҭаарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1916 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]][[Акатегориа:Аԥсны агенеологцәа]][[Акатегориа:Агеральдистцәа]][[Акатегориа:Иналаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы иԥсыз]]}}
qx5xggyxauu3d3liwfvhp9d4u6rrp8t
171313
171181
2026-08-06T18:09:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171313
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа
|даҽа ахьӡ=Инал-ипа Шалва Денисович
|афото=Инал-ипа Шалва Денисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|10|1916}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|9|1955}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа''' ({{lang-ru|Инал-ипа Шалва Денисович}}; {{date|20|10|1916}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|22|9|1955}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1963), апрофессор (1964). Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи академиа алахәыла (1993). Аԥсни (1962) Қырҭтәылеи (1982) рҟны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1962), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1986, ашәҟәы «Аԥсуа етикет азы аочеркқәа» азы), СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшӡаз иани иаби иԥхоит. Иашьцәа аҩыџьагьы харада ахара рыдҵаны иҭаркхьан. Ш. Инал-иԥа аҵара иҵон Гәыԥтәи ԥшь-класстәи ашкол аҟны, 1927 ш. – Очамчыратәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, 1928 ш. инаркны – Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат аҟны , уи далгоит 1936 шықәсазы. Убри ашықәс аан қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дагьҭалоит афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут афилософиатә факультет. Аха, дук мырҵыкәа уаҟа еилыркааит иашьеиҳаб, Н. И. Вавилов ихьӡ зху академиа аспирант, 1935 ш. харада ахара идҵаны дышҭаркыз, хара имгакәагьы аҵараиурҭа аанижьыр акәхеит.
Ш. Инал-иԥа дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Ақыҭақәа рҟны рҵаҩыс аусура далагоит. Ҩаԥхьа ааха иоуеит аҵарауаҩ қәыԥш. Харада ахара идҵаны, ажәлар драӷоуп ҳәа дҭаркуеит иашьа агәыбжьанытәгьы. Имацара даанхоит.
1938ш. иҩызцәа рыбзоурала ҩаԥхьа Москваҟа дцоит, дагьҭалоит К. Либкнехт ихьӡ зху Москватәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Адиплом ҟаԥшь иманы иреиҳау аҵара хиркәшеит (1941). Аҟәаҟа даныхынҳә аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа ақыҭа нхамҩа аҟәша аиҳабыс. 1943-1946 шықәсқәа раан аспирантура акурс дахысуан Қырҭтәыла аҭоурых аинститут аҟны, аетнографиа аганахьала егьихьчеит акандидаттә диссертациа.
Ш. Инал-иԥа 1946 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дыҟан. 1940-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы усура днарԥхьеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи ахь. 1957 ш. инаркны акәзар, аԥсуа институт аҭоурыхи аетнографиеи рыҟәша еиҳабыс аус иуан. 1958-1988 шш. раан аҭҵаарадырра ахәҭазы аинститут аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1988 ш. нахыс - аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас. 1961 ш. аетнографиазы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Инал-иԥа ԥыхьатәи СССР-и аҳәаанырцәи еиуеиԥшым аҭҵаарадырратә форумқәа дрылахәын. 1963 ш. иара иаԥшьгарала Аҟәа имҩаԥысит нарҭаа репос апроблеқәа ирызкыз Зегьеидгылоутәи аконференциа. Академик И.В. Бромлеи иааирԥшыз адгыларала Аҟәа имҩаԥигоит аетнографиатәи антропологиатәи ҭҵаарақәа ирызкыз Зегьеидгыларатәи асессиа (1988). Кавказ ақәрарацәа апроблемақәа рзы асовет-америактәи апроект далахәын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) дҭахеит иԥа, аҵарауаҩ Адгәыр. Даараӡа ихьааигон иара убас 1980 ш. Аԥсуа институт аҟны архив абылраан иахьалаблыз инапҩымҭа «Аԥсны [[Гал араион]] амикротопонимика». Еиҳагьы ихьанҭаз цәыӡ духеит Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан, 1992 ш. октиабр 22 рзы ақырҭуа еибашьцәа аԥсуа институт анырбылуаз иахьалаблыз ихатә архиви абиблиотекеи, уаҟа ирылан иусумҭа «Мраҭашәаратәи Қырҭтәыла аԥсуа-адыга топонимика».
Ш. Инал-иԥа аҭҵаарадырра напы алеикит аспирантура данҭаз. Иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны ақыҭақәа рҟны адәынтәи аекспедициақәа мҩаԥигон, еизигон нарҭаа ражәабжьқәеи егьырҭ афольклортәи амифологиатәи рҿиамҭақәа, алингвисттә, еиҳаракгьы атопонимикатә материал. Ҷыдала ахшыҩзышьҭра риҭон аҭоурых-етногарфиатә материалқәа, ашьҭахь урҭ хыԥхьаӡарарацәала астатиақәеи амонографиақәеи шьагәыҭсгьы ироуит. Абарҭқәа рнаҩсан Ш. Инал-иԥа илаԥш ахын алитературатә процесс. Ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» ирниҵон алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәа.
«Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩеижәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа нарҭтә епос» аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп (К. С. Шьаҟрыли, Б. У. Шьынқәбеи иареи, Аҟәа, 1962 ш., аԥсышәала, абри ашықәс азы [[Москва]] иҭыжьын урысшәала; «Аԥсуа жәаԥҟақәа» (Аҟәа, 1967) уҳәа егьырҭгьы.
Ш. Инал-иԥа (Д. И. Гәлиеи иареи еилахәны) авторс дамоуп 2-тәи акласс «Ахатәы бызшәа» (1956, ашьҭахь аиҭакрақәеи ахарҭәаарақәеи алагаланы еиҭаҭыжьын жәантә инареиҳаны); аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп «Аԥсуа литература ахрестоматиа. 7-тәи акласс азы» (Г. А. Ӡиӡариеи иареи еилахәны, иҭыжьын 1955, 1957, 1962; егьырҭ ашықәсқәа - 1964, 1966, 1968, 1978 уҳәа раан Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, иареи еилахәны; 1981 – Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, Н. Ҳ. Аӡынбеи, иареи еицҭрыжьит).
==Абиблиографиа==
*аԥсуаа рҭоурыхи ретнографиеи рыла: Очерки по истории брака и семьи у абхазов. Сухуми, 1954.
*Абхазы: (Историко-этнографические очерки). Сухуми, 1960 (2-е переработанное, дополненное издание — Сухуми, 1965).
*Об этногенезе древнеабхазских племен. [Доклад]. М., 1964.
*Страницы исторической этнографии абхазов. (Материалы и исследования). Сухуми, 1971.
*К вопросу о древних этнокультурных связях Западного Кавказа и Малой Азии (lX Международный конгресс антропологических и этнографических наук. Чикаго, сентябрь 1973 г. Доклады советской делегации). М., 1973.
*Традиции и современность. (По материалам этнографии абхазов). Сухуми, 1973 (2-е издание, переработанное и дополненное — Сухуми, 1978).
*Вопросы этнокультурной истории абхазов. Сухуми, 1976. (Переиздание — в томе III «Трудов» Ш. Д. Инал-ипа в 11 томах. — Сухум, 2011).
*Дурипш. (Историко-этнографический очерк). Сухуми, 1981.
*Очерки об абхазском этикете. Сухуми, 1984.
*Зарубежные абхазы. (Историко-этнографические этюды). Сухуми, 1990.
*Ступени к исторической действительности. (Об этнической ситуации в Абхазии XV — начала XX вв.). Сухуми, 1992.
*Садзы. Историко-этнографические очерки. (Материалы к серии «Народы и культуры». Вып. XXVIII. Народы Кавказа. Кн. 2.). М., 1995.
*Антропонимия абхазов. Майкоп, 2002.
*Труды. Том III. Вопросы этно-культурной историй абхазов. Второе, переработанное и дополненное издание. Сухум, 2011.
*алитературеи афольклори рыла: Аԥсуа фольклори алитературеи рзы зҵаарақәак. Аочеркқәа. Аҟәа, 1955.
*Аԥсуа литература аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 1961.
*Шоҭа Русҭавели. Апоет диижьҭеи 800 шықәсхыҵра иазкны. Аҟәа, 1966.
*Заметки о развитии абхазской литературы. Сухуми, 1967.
*Прыжок благородного оленя (К 100-летию со дня рождения народного поэта Абхазии Д. И. Гулиа). Сухуми, 1974.
*Мҩахәасҭала ахрақәа рахь. Акритикатә статиақәеи аматериалқәеи реизга. Аҟәа, 1975.
*Страницы абхазской литературы. Статьи, очерки, выступления. Сухуми, 1980.
*Труды. Первая книга. [Литературоведческие фольклористические работы]. Сухуми, 1987.
==Инал-Иԥа инысмҩа==
Шьалуа Денис-иԥа диит [[1916]] шықәса [[жьҭаарамза 20]] рзы, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан. Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа – ажәытәӡантә иаауа аԥсуа ҭауад жәла [[Инал-иԥа]]цәа дырхылҵшьҭроуп. Иара ихаҭа ижәла аҩ-хәҭакгьы нбан дула акәын ишиҩуаз, уи дыршаҳаҭуеит ихьӡ зну адокументқәа зегьы. Убас акәын [[XIX ашәышықәса]]зы абри ажәла шанҵаз, [[Урыстәылатәи аимпериа]]тә еилазаара Инал-иԥацәа ргерб анышьақәдырӷәӷәоз: усҟангьы ажәла Инал-иԥа анырҵеит адефис бжьаҵаны, аҩажәакгьы нбан дула. Шьалуа Инал-Иԥа иҭаацәа иалоу зегьы иара ус ауп рыжәла шырыҩуа иахьа уажәраанӡагьы. Зҭаацәа рҭоурыхи, заб иԥсҭазаара иадҳәалоу хәы змаӡам агәалашәарақәеи гәыбылрала еиқәырханы измоу, Шьалуа Инал-Иԥа иԥҳа Арда, ишазгәалҭо ала, абжьыуаа рҟны Инал-Иԥацәа ҭоурыхла изқәынхоз дгьылқәамызт. «Ҳара ҳабашьҭрагьы, ҳажәла зегь реиԥш, аханатә иахьынхоз [[Бзыԥ]] аганахь акәын. Аха саб иабду [[Инал-иԥа, Гьаргь|Гьаргь Инал-иԥа]] иашьа Нарџьхьоуи иареи ахьынхоз [[Калдахәара|Калдахәареи]] [[Пицунда|Пицундеи]] рџьынџь дгьылқәа ааныжьны иқәҵыр акәхеит, избан акәзар аинрал Горчаков инапаҵаҟа аҟалара мап ацәыркит. Убас ҳара ҳабиԥара [[Абжьыуа]]ҟа иианагеит, раԥхьа [[Река]] ақыҭан итәеит, нас Гәыԥ нхара ииасит, иара уоуп Шьалуа Денис-иԥагьы дахьиз. Иани иаби заа иԥхеит, иааӡараҿы рџьабаа рацәоуп Аҭәмаа рҭаацәара, иара убасгьы Аԥсны зыхьӡ адыруа арккаҩы Пиотр Ҷараиа», – ҳәа азгәалҭоит Арда Иналԥҳа.<ref name="аԥсны аҟазара">{{Cite web |url=https://www.mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |title= Аԥсны аҟазара |access-date=2023-11-23 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513065123/https://mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |url-status=dead }}</ref>
[[Сталин ирепрессиа]] ашықәсқәа Инал-иԥа иҭаацәара ааха ӷәӷәа рнаҭеит. Аԥхьа, [[1937]] шықәсазы дҭаркит, нас иеихсны дыршьит иашьа Илларион, «дытроцкиступ» ҳәа. Анаҩс [[Санкт-Петербург|Петроград]] ақалақь аҟны «Киров иус» дадҳәалоуп ҳәа дҭаркит Шьалуа иашьеиҳаб Ипполит, уи усҟан даспирантын, академик [[Вавилов, Николаи Иван-иԥа|Николаи Вавилов]] напхгаҩыс диман. Абарҭқәа лгәы иазымычҳакәа, Шьалуа иан лыԥсҭазаара далҵуеит, иара ашкол далганы аҵыхәтәантәи аԥышәарақәа аниҭиуаз амшқәа рзы.
==Ашколи иреиҳау аҵараиурҭеи рыҟны==
[[1922]] шықәсазы раб данрыԥха аамышьҭахь, Шьалуеи егьырҭ ахәыҷқәеи ран лымацара илааӡон. Акырӡа зҵазкуаны, илахьынҵаӡбагахаз хҭысны Шьалуа Денис-иԥа ихаҭа иԥхьаӡон Аҟәатәи иҿырԥшыгоу ашьхарыуаа рышкол иҭалара. [[Аҟәа]]тәи акомиссиа иара далнакааит аҟыбаҩ змоу ҵаҩык иаҳасабала, алагарҭатә школ аҟынтә Ашьхарыуаа рышкол ахь ииагарагьы иахаҵгылеит. Шьалуа хәыҷы даара деигәырӷьон аҵаратә ԥсҭазаара ахьеилашуаз аилазаара дахьахәҭакхаз. Ашкол данҭалоз урысшәала ажәак-ҩажәак мацара шракәызгьы иидыруаз, аамҭа кьаҿк иалагӡаны ашкол аҿы иреиӷьу аҵаҩцәа дыруаӡәкхеит. Ашьхарыуаа рышкол арҵаҩцәа анырра ду ҟарҵеит иара ишьақәгылараҿы.
Ашкол данҭазтәи аамҭазы иҟалаз хҭыск даара ибзианы иаанарԥшуеит Шьалуа Инал-иԥа ихаҭара зеиԥшраз. Ашьхарыуаа рышкол ахь даниарга, зҟыбаҩ бзиаз иара иҩызак алагарҭатә школ аҿы дахьаанхаз ҭаха инаҭомызт. Шьалуа хәыҷы ашкол адиректор Кондрат Фиодор-иԥа Ӡиӡариа иҟынӡа анеира илыршаны, иҩыза иӡбахә изеиҭеиҳәеит. Кондрат Фиодор-иԥа аҷкәын иажәақәа рыгәра игеит, ҩымшгьы аамҭа ииҭеит иҩыза ашкол ахь дааигаразы.
Дара аҩыџьагь ашкол еицалгеит ахьтәы медалқәа рыманы. Рыцҳарас иҟалаз, иҩыза дышқәыԥшыз аибашьраҿы дҭахеит. Шьалуа Инал-иԥа еиҭеиҳәоит ашкол даналгоз амаҭәарқәа жәпакы рҟны еиԥшны аихьӡара бзиақәа шимаз, анаҩс хырхарҭак алхра ицәыуадаҩхо аҟынӡа ҳәа, аха аҵыхәтәан [[афилософиа]] алихуеит. [[Москва]] дцаны дҭалоит [[Чернышевски ихьӡ зху, афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут]], афилософиатә факультет. Аха «жәлар раӷа» диашьоуп ҳәа уаҟа аҵараҵаха ирымҭеит.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dxxUCuAU2_o&feature=emb_logo</ref>
[[1938]] шықәсазы Инал-иԥа дҭалоит [[Либкхнет ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә педагогикатә институт]], аҭоурыхтә факультет. Аха ари аҵараиурҭагьы алгаха имоуит излагаз [[Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду]] амшала. Иара афронт ахь дцеит, Десна аӡиас ахықәан атанкқәа рҽацәыхьчаратә цәаҳәақәа рыргылара далахәын. Аха, уа дыҟанаҵ ӷәӷәала дычмазаҩхан, Аԥсныҟа иԥсадгьылахь аара иқәшәеит. Иҵара иациҵеит [[Аҟәатәи арҵаҩратә институт]] аҭоурыхтә факультет аҟны, хара имгакәа уи далгеит диплом ҟаԥшьыла.
[[1943]] шықәсазы Шьалуа Инал-иԥа [[Қырҭтәылатәи АССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа]] иатәу Аҭоурыхтә институт даспирантхоит, ҷыдала аетнографиа аҭҵаара иҽазикуеит. Раԥхьатәи ҭҵаарадырратә темас ишьҭихит аԥсуаа рҟны аҭаацәаратә институт традициала аиҿкаашьа.
==Аҭҵаарадырратә ус==
[[1946]] шықәсазы Шьалуа Денис-иԥа аҭҵаарадырратә усзуҩ иаҳасабала дрыдыркылеит академик [[Марр ихьӡ зхыз Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт]] ахь. Араҟа уи аус иуит 1988 шықәсанӡа, дагьынаӡеит аетнографиа аҟәша аиҳаби, аҭҵаарадырра аҟәша знапы иану аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩи рмаҵурақәа рҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа қәҿиарала еилеигӡон аҭҵаарадырреи, арҵаҩреи, [[Аԥсны аҳәынҭқарратә музеи]] аҟны аусуреи. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор [[Анчабаӡе, Иури Дырмит-иԥа|Иури Анчабаӡе]] аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа изкны ииҩыз аочерк аҟны иазгәеиҭеит уи иҭҵаарадырратә усура дшалагаз иаспирантра ашықәсқәа раан. Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рахь аекспедициақәа рымҩаԥгараан Инал-иԥа хәыц-хәыц еизганы иҭаиҩуан абарҭ ҩ-темак рыла аматериалқәа: аԥсуа [[Нарҭтә епос]] аҳәамҭақәеи, Аԥсны атопонимикеи, анаҩс уи аматериал аҭҵаареи аклассификациа азуреи. [[Адиссертациа]] аус адулараан азҿлымҳара ҷыда аиҭон аԥсуаа рҭаацәаратә бзазашьеи руаажәларратә ԥсҭазаашьеи ирыдҳәалаз аҵас-қьабзқәа ранҵара.
Инал-иԥа иҭҵаарадырратә интерес аиҳарак иахьыҟаз аетногенез азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар ретникатә ҭоурых азҵаарақәеи рҟноуп.
«Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа ҷыдала азҿлымҳара аиҭон аԥсуааи урҭ рыиашьара жәларқәеи – [[ашәуаа]]и, [[адыгаа]]и, иара убас еиҳарак аинтерес ду изцәырызгоз [[Аубыхқәа|аубыхқәеи]] дареи рыбжьара иҟаз аҭоурыхтә еимадарақәа зеиԥшраз, лҵшәақәас иҟарҵаз аилкаара», – ҳәа иҩуеит Анчабаӡе.
Аҵарауаҩ хықәкыла дыззааҭгылоз темоуп – [[аԥсуа бызшәа]]. [[1960]] шықәсазы [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа|Мушьни Аҳашбеи]] иареи [[аԥсуа терминологиатә жәар]] аиқәыршәареи аредакциа азуреи рнапы алакын. [[1980-1989|1980-тәи ашықәсқәа]] рзы атәыла аҵараиурҭақәа рҿы аԥсуа бызшәа арҵареи аҭҵаареи иахылаԥшуа акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан.
Шьалуа Инал-иԥа афольклор аҭҵаараҿгьы илшамҭақәа рацәоуп: аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа, ҳаҭалагьы Нарҭаа репос иналукааша аҭҵааҩцәа дыруаӡәкуп. [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа|Хәыхәыт Бӷажәбеи]] иареи рыхьӡқәа еицырҳәоит аԥсуаҭҵаараҿы [[алитературатә критика]] ажанр хацзыркыз раҳасабала. Шьалуа Инал-иԥа шьаҭанкылатәи иусумҭа ду «Абхазы», ихарҭәааны [[1965]] шықәсазы иҭыҵыз, Иури Анчабаӡе иажәақәа рыла, аԥсуаа ретногенези, рмилаҭ аҿиара аҭоурыхи, аԥсуа доуҳатә, материалтә культурақәеи ирызку адыррақәа еидызкыло енциклопедиоуп ҳәа иуԥхьаӡар ҟалоит.<ref>https://abaza.org/abk/apsua-ttsaaradyrra-akorifei-apatriot-du-shalua-inal-ipa</ref>
==Аԥснытәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993 шш.)==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәарзтәи [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]]ан Шьалуа Инал-Иԥеи уи иԥәшәмаԥҳәыс [[Хотелашвилии, Мира Константин-иԥҳа|Мира Константин-иԥҳа Хотелашвилии]] аӷацәа иааныркылаз Аҟәа иалаханы иҟан. 1992 шықәса, [[жьҭаарамза 22]] рзы ақырҭуа еибашьцәа [[Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут]] анырблы, уи амца иалаблит Шьалуа Инал-иԥа иусумҭақәеи инапылаҩырақәеи реиҳараӡак, аҭыжьра иазырхианы иҟазгьы уахь иналаҵаны. Ари даара иааха ӷәӷәахеит аҵарауаҩ изы, уи иԥҳа лажәақәа рыла, иԥсы ахьынӡаҭазгьы аҵыхәтәанынӡа дзалымҵыцкәа дыҟан. Убри абылра аныҟала ашьҭахь, уаҳа иуаҭах дагьыҩнымҵит, ианамухгьы аҩны иҟоу сархив сыхьчап ҳәа, уи иуалԥшьас иԥхьаӡон, уаагьы хәы змаӡам адыррақәа еидкылан, ҳәарада.<ref>http://abkhazia24.org/2015/segodnia-shalve-inal-ipa-ispolnilos-by-99-let/</ref>
==Иҭаацәеи иареи реизыҟазаашьақәа==
[[Иналԥҳа, Арда Шьалуа-иԥҳа|Арда Иналԥҳа]] лажәақәа рыла, Шьалуа Денис-иԥа абык иаҳасабала даара дыгәцаракын, дгәыбылҩын. «Иара илшон хаала, аха ухшыҩ азцаратәы, еицырдыруа ауаа рыԥсҭазаарақәа рҟынтә, ма иара ихатә ԥсҭазаара аҿынтә аҿырԥштәқәа ааганы, ауаҩы ишьақәгылара зыда иҟамло апринцип ӷәӷәақәа ҳалааӡара. Ауаа аус бзиақәак рыла рҽалыркаазар, убри алкаашьа, алагәырӷьашьа дақәшәон, убри алагьы иаҳирҵон аамысҭашәареи, агәымшәареи, агәыҳалалреи, агәадуреи пату рықәҵашьа, ҳаргьы еснагь убас ҳаҟазарц ҳгәаԥхартә еиԥш… Ихы данақәиҭыз аамҭа даара имаҷны иман, аха аԥсшьарамшқәа раан, анаукатә, ма ауаажәларратә усқәа дырҿымкәа дыҟазар, зегь ҳаиманы ҳшынҭаацәоу [[Аӡҩыбжьа]]ҟа ҳцон, иашьеиҳаб Ипполит иҭаацәеи иареи ахьынхоз аҩнаҭахьы. Абарҭ ҳцарақәа раан, ҭаацәашәалатәи ҳаибабара еиӷьу аамҭак ыҟамзар ҟаларын. Ажәытәӡатәи Аԥсни, аԥсуаа рҵасқәеи рқьабзқәеи, асовет аамҭа афырхацәеи ахҭысқәеи уҳәа ирыдҳәалаз ажәабжьқәа реиҳараӡак, иара убасгьы ҳажәла Инал-иԥа цәа рхылҵшьҭра иазку аҭоурыхқәеи раԥхьаӡакәны иахьҳаҳаз убри аӡҩыбжьатәи аҩнаҭаҿоуп. Лассы-лассы ҳаб ҳаигалон археологиатә жрақәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рахьгьы, аҭоурыхтә баҟақәа ҳирбон».
Шьалуа Инал-иԥа иԥеи иԥҳаи, Адгәыри Ардеи, раб иҟынтә ишқәыԥшқәаз ирдыруан [[Аԥсны аҭоурых]] иашаҵәҟьа аҭҵаара иацыз ауадаҩрақәа. Аҵарауаҩ ихәыҷқәа ианрызҳа, иԥсадгьыл алахьынҵазы имаз агәҭынчымрақәеи ахьаақәеи рыцеиҩишон. Аха уи адагьы, иара лымкаала иԥсы зыҿҳәараз Аԥснытәи ашьхақәа ргәыбылра диркит ихәыҷқәагьы. [[Инал-иԥа, Адгәыр Шьалуа-иԥа|Адгәыр Инал-иԥа]] убри аҟара ашьханыҟәара игәаԥхеит, дагьазҟазахеит, [[Ельбрус]] ашьха ақәцәагьы дхалартә аҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа аҽықәтәарагьы даара бзиа ибон аҟнытә, иԥҳа Ардагьы илгәаирԥхеит.<ref name="аԥсны аҟазара" />
Шьалуа Инал-иԥа, жәаҳәарада, иԥеи иԥҳаи рзы зегь рыла дҿырԥшыган. «Сара даара сеигәырӷьон Москва аҵара анысҵоз саб дансзаауаз, – ҳәа лгәалалыршәоит Арда Иналԥҳа, – урҭ амшқәа еснагь иҭәын аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәеи, амузеиқәеи атеатрқәеи рҭаареи рыла. Шьалуа Денис-иԥа есымша дҳалабжьон адунеи ҳҽаҟәыҭханы ҳаанымхарц, аурыси адунеитәи акультурақәа иахьынӡауа иҵауланы реилкааразы лшарас иҟоу зегьы ҳхы иаҳархәаларц».
Хҭысла ибеиаз аҵарауаҩ иԥсҭазаара аҟынтә иԥҳа иалылкаауеит Шьалуа Инал-иԥа раԥхьаӡакәны Ҭырқәтәыла иаҭаауаз аԥсуа делегациа дахәҭакны аԥсуа диаспора дырԥыланы, дрыҿцәажәаны даныхынҳәуаз амш, уа имҩаԥысит хашҭшьа зқәым аиқәшәарақәа. Убасгьы лгәалашәараҿы иаанхеит лаби лареи Шәача акәшамыкәша рныҟәарақәа, уа иара ианиҵон макьаназы еиқәханы иҟаз аԥсуа ҭыԥхьыӡқәа, хьаас иҟаҵангьы еиҭеиҳәон [[XIX ашәышықәса]]зы арҭ аҭыԥқәа рҿы имҩаԥысуаз ишьаарҵәыраз ахҭыс хьанҭақәа рыӡбахә.
Инал-иԥацәа рыҩнаҭа ахаангьы асасцәа агмызт. «Москвантә, Ленинградынтә асасцәа ҳзаауан, саб иҩызцәеи иколлегацәеи ҳҭаауан, урҭ зегь иналукааша хаҭарақәан, – ҳәа еиҭалҳәоит Арда Иналԥҳа. Аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәа ҳаман есымша. Насгьы, Шьалуа Инал-иԥа астол амҩаԥгашьа даараӡа ибзианы идыруан, аныҳәаҿақәа рышьҭыхраҿы дҟазан, асасцәа еснагь зҿлымҳара дула изыӡырҩуан. Иҩызцәа зегьы реиқәыԥхьаӡара уадаҩуп, уи даара ауаа дырзааигәан, аҩызцәа-адырцәа рацәаҩӡаны иман. Аҭҵаарадырреи, алитературеи рҟны аџьабаа збоз, аԥсуа жәлар рлахьынҵа хьаас измаз иҩызцәеи иареи ешьарак реиԥш еизааигәахеит, иԥсы ахьынӡаҭаз абзиеи-ацәгьеи рҿы ивагылан, иара иеиԥш Гәыԥ ақыҭа иалҵыз иҩызцәа хҩык: [[Езыгә Габелиа]], [[Алықьса Гәарамиа]], [[Лев Гармелиа]].
Шьалуа Инал-иԥа иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан хнырҳәышьа змамыз ацәыӡ дуқәа дрыниеит. Иуникалтәыз иархив абылра инаҭаз ааха изхымгацкәа, Аџьынџьтәылатә еибашьра ахыркәшамҭаз, Аҟәа ақалақь ахақәиҭтәраан дҭахоит иара иԥазаҵә Адгәыр Инал-иԥа – аҵарауаҩ қәыԥш, афизик, [[Москватәи акосмостә ҭҵаарақәа ринститут]] аусзуҩ. Ари аныҟала ашьҭахь аби аҭаацәеи ирыԥсҭазаашьахаз ахаҿы аагара уадаҩуп. Шьалуа Денис-Иԥа иҷкәынзаҵә даниԥха ашьҭахь даҽа ҩышықәса роуп иниҵыз: иԥсҭазаара далҵит [[1995]] шықәсазы.<ref>{{Cite web |url=https://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |title=ШАЛВА ДЕНИСОВИЧ ИНАЛ-ИПА |access-date=2023-11-23 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727053645/http://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |url-status=dead }}</ref>
==Агәалашәара==
Аҵарауаҩ ду иаҳзынижьыз аҭҵаарадырратә ҭынха даараӡа амҽхак дууп: уи аҭҵааразы мацара аспециалистцәа ԥыҭҩык адыԥхьаланы акыр аџьабаа абара аҭаххоит. Иусумҭақәа интересуп аетнографцәеи, аҭоурыхҭҵааҩцәеи, алитератураҭҵааҩцәеи рзыҳәан еиԥш, аԥсуаа ажәытәтәи рыбзазашьеи, рҟазшьақәеи, рҵасқәеи, рқьабзқәеи инарҭбааны еилызкаарц зҭаху зегьы рзы.
[[1976]] шықәсазы акьыԥхь абоит амонографиа «Аԥсуаа ретно-культуратә ҭоурых азҵаарақәа». Ари аусумҭа Инал-иԥа аԥсуа жәлар ретногенез аганахьала иҭҵаарақәа акрызҵазкуа аихшьала рзыҟанаҵоит. «Иазгәаҭатәуп, – иҳәоит [[Анчабаӡе]], – аетногенези аетникатә ҭоурыхи ургәылаланы аҭҵаарақәа рымҩаԥгара усҟан лассы-лассы ашәарҭара зцыз акакәны ишыҟаз. Ажәларқәа рхылҵшьҭра, аетникатә теориақәа реизыҟазаашьа, аҭыԥантәи ауааԥсыра равтохтонтәреи, мамзаргьы џьарантә арахь рықәнагалареи уҳәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа, ашәышықәсақәеи азқьышықәсақәеи иргәылсны аҭоурых ахь ухьазырԥшуаз, еснагь аполитикатә ҟазшьа ҵары шьҭырхуан, убри аҟнытә аидеологиатә, ахылаԥшратә усбарҭақәа еснагь рылаԥш ааихымсыхьӡакәа ирышьклаԥшуан». Ашәҟәы ианыз ақырҭқәа даара иргәамԥхеит, Шьалуа Инал-иԥа ҵарауаҩк иаҳасабала ҭаха ирымҭо иалагеит, днационалиступ ҳәа ахара идырҵон, «аԥсуааи ақырҭқәеи еичирчарц даҿуп» рҳәон.<ref>http://gazeta-ra.info/index-1.php?ELEMENT_ID=14140{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
==Алитература==
* Абхазский Институт гуманитарных исследований им. Гулия АН Абхазии, Ш.Д. Инал-ипа библиографический указатель.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/inal-ipa-shalva-denisovich Инал-ипа Шалва Денисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/inal-i%D2%A7a-shalua-denis-i%D2%A7a Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1916 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны агенеологцәа]]
[[Акатегориа:Агеральдистцәа]]
[[Акатегориа:Иналаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы иԥсыз]]
2jibqfutvuh95zp6md1pnfyp9i6maeh
171450
171313
2026-08-06T18:41:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171450
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шалва Денисович Инал-ипа
|афото=Инал-ипа Шалва Денисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|10|1916}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|9|1955}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа''' ({{lang-ru|Шалва Денисович Инал-ипа}}; {{date|20|10|1916}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|22|9|1955}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1963), апрофессор (1964). Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи академиа алахәыла (1993). Аԥсни (1962) Қырҭтәылеи (1982) рҟны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1962), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1986, ашәҟәы «Аԥсуа етикет азы аочеркқәа» азы), СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшӡаз иани иаби иԥхоит. Иашьцәа аҩыџьагьы харада ахара рыдҵаны иҭаркхьан. Ш. Инал-иԥа аҵара иҵон Гәыԥтәи ԥшь-класстәи ашкол аҟны, 1927 ш. – Очамчыратәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, 1928 ш. инаркны – Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат аҟны , уи далгоит 1936 шықәсазы. Убри ашықәс аан қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дагьҭалоит афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут афилософиатә факультет. Аха, дук мырҵыкәа уаҟа еилыркааит иашьеиҳаб, Н. И. Вавилов ихьӡ зху академиа аспирант, 1935 ш. харада ахара идҵаны дышҭаркыз, хара имгакәагьы аҵараиурҭа аанижьыр акәхеит.
Ш. Инал-иԥа дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Ақыҭақәа рҟны рҵаҩыс аусура далагоит. Ҩаԥхьа ааха иоуеит аҵарауаҩ қәыԥш. Харада ахара идҵаны, ажәлар драӷоуп ҳәа дҭаркуеит иашьа агәыбжьанытәгьы. Имацара даанхоит.
1938ш. иҩызцәа рыбзоурала ҩаԥхьа Москваҟа дцоит, дагьҭалоит К. Либкнехт ихьӡ зху Москватәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Адиплом ҟаԥшь иманы иреиҳау аҵара хиркәшеит (1941). Аҟәаҟа даныхынҳә аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа ақыҭа нхамҩа аҟәша аиҳабыс. 1943-1946 шықәсқәа раан аспирантура акурс дахысуан Қырҭтәыла аҭоурых аинститут аҟны, аетнографиа аганахьала егьихьчеит акандидаттә диссертациа.
Ш. Инал-иԥа 1946 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дыҟан. 1940-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы усура днарԥхьеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи ахь. 1957 ш. инаркны акәзар, аԥсуа институт аҭоурыхи аетнографиеи рыҟәша еиҳабыс аус иуан. 1958-1988 шш. раан аҭҵаарадырра ахәҭазы аинститут аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1988 ш. нахыс - аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас. 1961 ш. аетнографиазы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Инал-иԥа ԥыхьатәи СССР-и аҳәаанырцәи еиуеиԥшым аҭҵаарадырратә форумқәа дрылахәын. 1963 ш. иара иаԥшьгарала Аҟәа имҩаԥысит нарҭаа репос апроблеқәа ирызкыз Зегьеидгылоутәи аконференциа. Академик И.В. Бромлеи иааирԥшыз адгыларала Аҟәа имҩаԥигоит аетнографиатәи антропологиатәи ҭҵаарақәа ирызкыз Зегьеидгыларатәи асессиа (1988). Кавказ ақәрарацәа апроблемақәа рзы асовет-америактәи апроект далахәын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) дҭахеит иԥа, аҵарауаҩ Адгәыр. Даараӡа ихьааигон иара убас 1980 ш. Аԥсуа институт аҟны архив абылраан иахьалаблыз инапҩымҭа «Аԥсны [[Гал араион]] амикротопонимика». Еиҳагьы ихьанҭаз цәыӡ духеит Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан, 1992 ш. октиабр 22 рзы ақырҭуа еибашьцәа аԥсуа институт анырбылуаз иахьалаблыз ихатә архиви абиблиотекеи, уаҟа ирылан иусумҭа «Мраҭашәаратәи Қырҭтәыла аԥсуа-адыга топонимика».
Ш. Инал-иԥа аҭҵаарадырра напы алеикит аспирантура данҭаз. Иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны ақыҭақәа рҟны адәынтәи аекспедициақәа мҩаԥигон, еизигон нарҭаа ражәабжьқәеи егьырҭ афольклортәи амифологиатәи рҿиамҭақәа, алингвисттә, еиҳаракгьы атопонимикатә материал. Ҷыдала ахшыҩзышьҭра риҭон аҭоурых-етногарфиатә материалқәа, ашьҭахь урҭ хыԥхьаӡарарацәала астатиақәеи амонографиақәеи шьагәыҭсгьы ироуит. Абарҭқәа рнаҩсан Ш. Инал-иԥа илаԥш ахын алитературатә процесс. Ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» ирниҵон алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәа.
«Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩеижәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа нарҭтә епос» аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп (К. С. Шьаҟрыли, Б. У. Шьынқәбеи иареи, Аҟәа, 1962 ш., аԥсышәала, абри ашықәс азы [[Москва]] иҭыжьын урысшәала; «Аԥсуа жәаԥҟақәа» (Аҟәа, 1967) уҳәа егьырҭгьы.
Ш. Инал-иԥа (Д. И. Гәлиеи иареи еилахәны) авторс дамоуп 2-тәи акласс «Ахатәы бызшәа» (1956, ашьҭахь аиҭакрақәеи ахарҭәаарақәеи алагаланы еиҭаҭыжьын жәантә инареиҳаны); аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп «Аԥсуа литература ахрестоматиа. 7-тәи акласс азы» (Г. А. Ӡиӡариеи иареи еилахәны, иҭыжьын 1955, 1957, 1962; егьырҭ ашықәсқәа - 1964, 1966, 1968, 1978 уҳәа раан Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, иареи еилахәны; 1981 – Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, Н. Ҳ. Аӡынбеи, иареи еицҭрыжьит).
==Абиблиографиа==
*аԥсуаа рҭоурыхи ретнографиеи рыла: Очерки по истории брака и семьи у абхазов. Сухуми, 1954.
*Абхазы: (Историко-этнографические очерки). Сухуми, 1960 (2-е переработанное, дополненное издание — Сухуми, 1965).
*Об этногенезе древнеабхазских племен. [Доклад]. М., 1964.
*Страницы исторической этнографии абхазов. (Материалы и исследования). Сухуми, 1971.
*К вопросу о древних этнокультурных связях Западного Кавказа и Малой Азии (lX Международный конгресс антропологических и этнографических наук. Чикаго, сентябрь 1973 г. Доклады советской делегации). М., 1973.
*Традиции и современность. (По материалам этнографии абхазов). Сухуми, 1973 (2-е издание, переработанное и дополненное — Сухуми, 1978).
*Вопросы этнокультурной истории абхазов. Сухуми, 1976. (Переиздание — в томе III «Трудов» Ш. Д. Инал-ипа в 11 томах. — Сухум, 2011).
*Дурипш. (Историко-этнографический очерк). Сухуми, 1981.
*Очерки об абхазском этикете. Сухуми, 1984.
*Зарубежные абхазы. (Историко-этнографические этюды). Сухуми, 1990.
*Ступени к исторической действительности. (Об этнической ситуации в Абхазии XV — начала XX вв.). Сухуми, 1992.
*Садзы. Историко-этнографические очерки. (Материалы к серии «Народы и культуры». Вып. XXVIII. Народы Кавказа. Кн. 2.). М., 1995.
*Антропонимия абхазов. Майкоп, 2002.
*Труды. Том III. Вопросы этно-культурной историй абхазов. Второе, переработанное и дополненное издание. Сухум, 2011.
*алитературеи афольклори рыла: Аԥсуа фольклори алитературеи рзы зҵаарақәак. Аочеркқәа. Аҟәа, 1955.
*Аԥсуа литература аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 1961.
*Шоҭа Русҭавели. Апоет диижьҭеи 800 шықәсхыҵра иазкны. Аҟәа, 1966.
*Заметки о развитии абхазской литературы. Сухуми, 1967.
*Прыжок благородного оленя (К 100-летию со дня рождения народного поэта Абхазии Д. И. Гулиа). Сухуми, 1974.
*Мҩахәасҭала ахрақәа рахь. Акритикатә статиақәеи аматериалқәеи реизга. Аҟәа, 1975.
*Страницы абхазской литературы. Статьи, очерки, выступления. Сухуми, 1980.
*Труды. Первая книга. [Литературоведческие фольклористические работы]. Сухуми, 1987.
==Инал-Иԥа инысмҩа==
Шьалуа Денис-иԥа диит [[1916]] шықәса [[жьҭаарамза 20]] рзы, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан. Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа – ажәытәӡантә иаауа аԥсуа ҭауад жәла [[Инал-иԥа]]цәа дырхылҵшьҭроуп. Иара ихаҭа ижәла аҩ-хәҭакгьы нбан дула акәын ишиҩуаз, уи дыршаҳаҭуеит ихьӡ зну адокументқәа зегьы. Убас акәын [[XIX ашәышықәса]]зы абри ажәла шанҵаз, [[Урыстәылатәи аимпериа]]тә еилазаара Инал-иԥацәа ргерб анышьақәдырӷәӷәоз: усҟангьы ажәла Инал-иԥа анырҵеит адефис бжьаҵаны, аҩажәакгьы нбан дула. Шьалуа Инал-Иԥа иҭаацәа иалоу зегьы иара ус ауп рыжәла шырыҩуа иахьа уажәраанӡагьы. Зҭаацәа рҭоурыхи, заб иԥсҭазаара иадҳәалоу хәы змаӡам агәалашәарақәеи гәыбылрала еиқәырханы измоу, Шьалуа Инал-Иԥа иԥҳа Арда, ишазгәалҭо ала, абжьыуаа рҟны Инал-Иԥацәа ҭоурыхла изқәынхоз дгьылқәамызт. «Ҳара ҳабашьҭрагьы, ҳажәла зегь реиԥш, аханатә иахьынхоз [[Бзыԥ]] аганахь акәын. Аха саб иабду [[Инал-иԥа, Гьаргь|Гьаргь Инал-иԥа]] иашьа Нарџьхьоуи иареи ахьынхоз [[Калдахәара|Калдахәареи]] [[Пицунда|Пицундеи]] рџьынџь дгьылқәа ааныжьны иқәҵыр акәхеит, избан акәзар аинрал Горчаков инапаҵаҟа аҟалара мап ацәыркит. Убас ҳара ҳабиԥара [[Абжьыуа]]ҟа иианагеит, раԥхьа [[Река]] ақыҭан итәеит, нас Гәыԥ нхара ииасит, иара уоуп Шьалуа Денис-иԥагьы дахьиз. Иани иаби заа иԥхеит, иааӡараҿы рџьабаа рацәоуп Аҭәмаа рҭаацәара, иара убасгьы Аԥсны зыхьӡ адыруа арккаҩы Пиотр Ҷараиа», – ҳәа азгәалҭоит Арда Иналԥҳа.<ref name="аԥсны аҟазара">{{Cite web |url=https://www.mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |title= Аԥсны аҟазара |access-date=2023-11-23 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513065123/https://mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |url-status=dead }}</ref>
[[Сталин ирепрессиа]] ашықәсқәа Инал-иԥа иҭаацәара ааха ӷәӷәа рнаҭеит. Аԥхьа, [[1937]] шықәсазы дҭаркит, нас иеихсны дыршьит иашьа Илларион, «дытроцкиступ» ҳәа. Анаҩс [[Санкт-Петербург|Петроград]] ақалақь аҟны «Киров иус» дадҳәалоуп ҳәа дҭаркит Шьалуа иашьеиҳаб Ипполит, уи усҟан даспирантын, академик [[Вавилов, Николаи Иван-иԥа|Николаи Вавилов]] напхгаҩыс диман. Абарҭқәа лгәы иазымычҳакәа, Шьалуа иан лыԥсҭазаара далҵуеит, иара ашкол далганы аҵыхәтәантәи аԥышәарақәа аниҭиуаз амшқәа рзы.
==Ашколи иреиҳау аҵараиурҭеи рыҟны==
[[1922]] шықәсазы раб данрыԥха аамышьҭахь, Шьалуеи егьырҭ ахәыҷқәеи ран лымацара илааӡон. Акырӡа зҵазкуаны, илахьынҵаӡбагахаз хҭысны Шьалуа Денис-иԥа ихаҭа иԥхьаӡон Аҟәатәи иҿырԥшыгоу ашьхарыуаа рышкол иҭалара. [[Аҟәа]]тәи акомиссиа иара далнакааит аҟыбаҩ змоу ҵаҩык иаҳасабала, алагарҭатә школ аҟынтә Ашьхарыуаа рышкол ахь ииагарагьы иахаҵгылеит. Шьалуа хәыҷы даара деигәырӷьон аҵаратә ԥсҭазаара ахьеилашуаз аилазаара дахьахәҭакхаз. Ашкол данҭалоз урысшәала ажәак-ҩажәак мацара шракәызгьы иидыруаз, аамҭа кьаҿк иалагӡаны ашкол аҿы иреиӷьу аҵаҩцәа дыруаӡәкхеит. Ашьхарыуаа рышкол арҵаҩцәа анырра ду ҟарҵеит иара ишьақәгылараҿы.
Ашкол данҭазтәи аамҭазы иҟалаз хҭыск даара ибзианы иаанарԥшуеит Шьалуа Инал-иԥа ихаҭара зеиԥшраз. Ашьхарыуаа рышкол ахь даниарга, зҟыбаҩ бзиаз иара иҩызак алагарҭатә школ аҿы дахьаанхаз ҭаха инаҭомызт. Шьалуа хәыҷы ашкол адиректор Кондрат Фиодор-иԥа Ӡиӡариа иҟынӡа анеира илыршаны, иҩыза иӡбахә изеиҭеиҳәеит. Кондрат Фиодор-иԥа аҷкәын иажәақәа рыгәра игеит, ҩымшгьы аамҭа ииҭеит иҩыза ашкол ахь дааигаразы.
Дара аҩыџьагь ашкол еицалгеит ахьтәы медалқәа рыманы. Рыцҳарас иҟалаз, иҩыза дышқәыԥшыз аибашьраҿы дҭахеит. Шьалуа Инал-иԥа еиҭеиҳәоит ашкол даналгоз амаҭәарқәа жәпакы рҟны еиԥшны аихьӡара бзиақәа шимаз, анаҩс хырхарҭак алхра ицәыуадаҩхо аҟынӡа ҳәа, аха аҵыхәтәан [[афилософиа]] алихуеит. [[Москва]] дцаны дҭалоит [[Чернышевски ихьӡ зху, афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут]], афилософиатә факультет. Аха «жәлар раӷа» диашьоуп ҳәа уаҟа аҵараҵаха ирымҭеит.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dxxUCuAU2_o&feature=emb_logo</ref>
[[1938]] шықәсазы Инал-иԥа дҭалоит [[Либкхнет ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә педагогикатә институт]], аҭоурыхтә факультет. Аха ари аҵараиурҭагьы алгаха имоуит излагаз [[Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду]] амшала. Иара афронт ахь дцеит, Десна аӡиас ахықәан атанкқәа рҽацәыхьчаратә цәаҳәақәа рыргылара далахәын. Аха, уа дыҟанаҵ ӷәӷәала дычмазаҩхан, Аԥсныҟа иԥсадгьылахь аара иқәшәеит. Иҵара иациҵеит [[Аҟәатәи арҵаҩратә институт]] аҭоурыхтә факультет аҟны, хара имгакәа уи далгеит диплом ҟаԥшьыла.
[[1943]] шықәсазы Шьалуа Инал-иԥа [[Қырҭтәылатәи АССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа]] иатәу Аҭоурыхтә институт даспирантхоит, ҷыдала аетнографиа аҭҵаара иҽазикуеит. Раԥхьатәи ҭҵаарадырратә темас ишьҭихит аԥсуаа рҟны аҭаацәаратә институт традициала аиҿкаашьа.
==Аҭҵаарадырратә ус==
[[1946]] шықәсазы Шьалуа Денис-иԥа аҭҵаарадырратә усзуҩ иаҳасабала дрыдыркылеит академик [[Марр ихьӡ зхыз Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт]] ахь. Араҟа уи аус иуит 1988 шықәсанӡа, дагьынаӡеит аетнографиа аҟәша аиҳаби, аҭҵаарадырра аҟәша знапы иану аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩи рмаҵурақәа рҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа қәҿиарала еилеигӡон аҭҵаарадырреи, арҵаҩреи, [[Аԥсны аҳәынҭқарратә музеи]] аҟны аусуреи. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор [[Анчабаӡе, Иури Дырмит-иԥа|Иури Анчабаӡе]] аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа изкны ииҩыз аочерк аҟны иазгәеиҭеит уи иҭҵаарадырратә усура дшалагаз иаспирантра ашықәсқәа раан. Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рахь аекспедициақәа рымҩаԥгараан Инал-иԥа хәыц-хәыц еизганы иҭаиҩуан абарҭ ҩ-темак рыла аматериалқәа: аԥсуа [[Нарҭтә епос]] аҳәамҭақәеи, Аԥсны атопонимикеи, анаҩс уи аматериал аҭҵаареи аклассификациа азуреи. [[Адиссертациа]] аус адулараан азҿлымҳара ҷыда аиҭон аԥсуаа рҭаацәаратә бзазашьеи руаажәларратә ԥсҭазаашьеи ирыдҳәалаз аҵас-қьабзқәа ранҵара.
Инал-иԥа иҭҵаарадырратә интерес аиҳарак иахьыҟаз аетногенез азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар ретникатә ҭоурых азҵаарақәеи рҟноуп.
«Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа ҷыдала азҿлымҳара аиҭон аԥсуааи урҭ рыиашьара жәларқәеи – [[ашәуаа]]и, [[адыгаа]]и, иара убас еиҳарак аинтерес ду изцәырызгоз [[Аубыхқәа|аубыхқәеи]] дареи рыбжьара иҟаз аҭоурыхтә еимадарақәа зеиԥшраз, лҵшәақәас иҟарҵаз аилкаара», – ҳәа иҩуеит Анчабаӡе.
Аҵарауаҩ хықәкыла дыззааҭгылоз темоуп – [[аԥсуа бызшәа]]. [[1960]] шықәсазы [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа|Мушьни Аҳашбеи]] иареи [[аԥсуа терминологиатә жәар]] аиқәыршәареи аредакциа азуреи рнапы алакын. [[1980-1989|1980-тәи ашықәсқәа]] рзы атәыла аҵараиурҭақәа рҿы аԥсуа бызшәа арҵареи аҭҵаареи иахылаԥшуа акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан.
Шьалуа Инал-иԥа афольклор аҭҵаараҿгьы илшамҭақәа рацәоуп: аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа, ҳаҭалагьы Нарҭаа репос иналукааша аҭҵааҩцәа дыруаӡәкуп. [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа|Хәыхәыт Бӷажәбеи]] иареи рыхьӡқәа еицырҳәоит аԥсуаҭҵаараҿы [[алитературатә критика]] ажанр хацзыркыз раҳасабала. Шьалуа Инал-иԥа шьаҭанкылатәи иусумҭа ду «Абхазы», ихарҭәааны [[1965]] шықәсазы иҭыҵыз, Иури Анчабаӡе иажәақәа рыла, аԥсуаа ретногенези, рмилаҭ аҿиара аҭоурыхи, аԥсуа доуҳатә, материалтә культурақәеи ирызку адыррақәа еидызкыло енциклопедиоуп ҳәа иуԥхьаӡар ҟалоит.<ref>https://abaza.org/abk/apsua-ttsaaradyrra-akorifei-apatriot-du-shalua-inal-ipa</ref>
==Аԥснытәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993 шш.)==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәарзтәи [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]]ан Шьалуа Инал-Иԥеи уи иԥәшәмаԥҳәыс [[Хотелашвилии, Мира Константин-иԥҳа|Мира Константин-иԥҳа Хотелашвилии]] аӷацәа иааныркылаз Аҟәа иалаханы иҟан. 1992 шықәса, [[жьҭаарамза 22]] рзы ақырҭуа еибашьцәа [[Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут]] анырблы, уи амца иалаблит Шьалуа Инал-иԥа иусумҭақәеи инапылаҩырақәеи реиҳараӡак, аҭыжьра иазырхианы иҟазгьы уахь иналаҵаны. Ари даара иааха ӷәӷәахеит аҵарауаҩ изы, уи иԥҳа лажәақәа рыла, иԥсы ахьынӡаҭазгьы аҵыхәтәанынӡа дзалымҵыцкәа дыҟан. Убри абылра аныҟала ашьҭахь, уаҳа иуаҭах дагьыҩнымҵит, ианамухгьы аҩны иҟоу сархив сыхьчап ҳәа, уи иуалԥшьас иԥхьаӡон, уаагьы хәы змаӡам адыррақәа еидкылан, ҳәарада.<ref>http://abkhazia24.org/2015/segodnia-shalve-inal-ipa-ispolnilos-by-99-let/</ref>
==Иҭаацәеи иареи реизыҟазаашьақәа==
[[Иналԥҳа, Арда Шьалуа-иԥҳа|Арда Иналԥҳа]] лажәақәа рыла, Шьалуа Денис-иԥа абык иаҳасабала даара дыгәцаракын, дгәыбылҩын. «Иара илшон хаала, аха ухшыҩ азцаратәы, еицырдыруа ауаа рыԥсҭазаарақәа рҟынтә, ма иара ихатә ԥсҭазаара аҿынтә аҿырԥштәқәа ааганы, ауаҩы ишьақәгылара зыда иҟамло апринцип ӷәӷәақәа ҳалааӡара. Ауаа аус бзиақәак рыла рҽалыркаазар, убри алкаашьа, алагәырӷьашьа дақәшәон, убри алагьы иаҳирҵон аамысҭашәареи, агәымшәареи, агәыҳалалреи, агәадуреи пату рықәҵашьа, ҳаргьы еснагь убас ҳаҟазарц ҳгәаԥхартә еиԥш… Ихы данақәиҭыз аамҭа даара имаҷны иман, аха аԥсшьарамшқәа раан, анаукатә, ма ауаажәларратә усқәа дырҿымкәа дыҟазар, зегь ҳаиманы ҳшынҭаацәоу [[Аӡҩыбжьа]]ҟа ҳцон, иашьеиҳаб Ипполит иҭаацәеи иареи ахьынхоз аҩнаҭахьы. Абарҭ ҳцарақәа раан, ҭаацәашәалатәи ҳаибабара еиӷьу аамҭак ыҟамзар ҟаларын. Ажәытәӡатәи Аԥсни, аԥсуаа рҵасқәеи рқьабзқәеи, асовет аамҭа афырхацәеи ахҭысқәеи уҳәа ирыдҳәалаз ажәабжьқәа реиҳараӡак, иара убасгьы ҳажәла Инал-иԥа цәа рхылҵшьҭра иазку аҭоурыхқәеи раԥхьаӡакәны иахьҳаҳаз убри аӡҩыбжьатәи аҩнаҭаҿоуп. Лассы-лассы ҳаб ҳаигалон археологиатә жрақәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рахьгьы, аҭоурыхтә баҟақәа ҳирбон».
Шьалуа Инал-иԥа иԥеи иԥҳаи, Адгәыри Ардеи, раб иҟынтә ишқәыԥшқәаз ирдыруан [[Аԥсны аҭоурых]] иашаҵәҟьа аҭҵаара иацыз ауадаҩрақәа. Аҵарауаҩ ихәыҷқәа ианрызҳа, иԥсадгьыл алахьынҵазы имаз агәҭынчымрақәеи ахьаақәеи рыцеиҩишон. Аха уи адагьы, иара лымкаала иԥсы зыҿҳәараз Аԥснытәи ашьхақәа ргәыбылра диркит ихәыҷқәагьы. [[Инал-иԥа, Адгәыр Шьалуа-иԥа|Адгәыр Инал-иԥа]] убри аҟара ашьханыҟәара игәаԥхеит, дагьазҟазахеит, [[Ельбрус]] ашьха ақәцәагьы дхалартә аҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа аҽықәтәарагьы даара бзиа ибон аҟнытә, иԥҳа Ардагьы илгәаирԥхеит.<ref name="аԥсны аҟазара" />
Шьалуа Инал-иԥа, жәаҳәарада, иԥеи иԥҳаи рзы зегь рыла дҿырԥшыган. «Сара даара сеигәырӷьон Москва аҵара анысҵоз саб дансзаауаз, – ҳәа лгәалалыршәоит Арда Иналԥҳа, – урҭ амшқәа еснагь иҭәын аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәеи, амузеиқәеи атеатрқәеи рҭаареи рыла. Шьалуа Денис-иԥа есымша дҳалабжьон адунеи ҳҽаҟәыҭханы ҳаанымхарц, аурыси адунеитәи акультурақәа иахьынӡауа иҵауланы реилкааразы лшарас иҟоу зегьы ҳхы иаҳархәаларц».
Хҭысла ибеиаз аҵарауаҩ иԥсҭазаара аҟынтә иԥҳа иалылкаауеит Шьалуа Инал-иԥа раԥхьаӡакәны Ҭырқәтәыла иаҭаауаз аԥсуа делегациа дахәҭакны аԥсуа диаспора дырԥыланы, дрыҿцәажәаны даныхынҳәуаз амш, уа имҩаԥысит хашҭшьа зқәым аиқәшәарақәа. Убасгьы лгәалашәараҿы иаанхеит лаби лареи Шәача акәшамыкәша рныҟәарақәа, уа иара ианиҵон макьаназы еиқәханы иҟаз аԥсуа ҭыԥхьыӡқәа, хьаас иҟаҵангьы еиҭеиҳәон [[XIX ашәышықәса]]зы арҭ аҭыԥқәа рҿы имҩаԥысуаз ишьаарҵәыраз ахҭыс хьанҭақәа рыӡбахә.
Инал-иԥацәа рыҩнаҭа ахаангьы асасцәа агмызт. «Москвантә, Ленинградынтә асасцәа ҳзаауан, саб иҩызцәеи иколлегацәеи ҳҭаауан, урҭ зегь иналукааша хаҭарақәан, – ҳәа еиҭалҳәоит Арда Иналԥҳа. Аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәа ҳаман есымша. Насгьы, Шьалуа Инал-иԥа астол амҩаԥгашьа даараӡа ибзианы идыруан, аныҳәаҿақәа рышьҭыхраҿы дҟазан, асасцәа еснагь зҿлымҳара дула изыӡырҩуан. Иҩызцәа зегьы реиқәыԥхьаӡара уадаҩуп, уи даара ауаа дырзааигәан, аҩызцәа-адырцәа рацәаҩӡаны иман. Аҭҵаарадырреи, алитературеи рҟны аџьабаа збоз, аԥсуа жәлар рлахьынҵа хьаас измаз иҩызцәеи иареи ешьарак реиԥш еизааигәахеит, иԥсы ахьынӡаҭаз абзиеи-ацәгьеи рҿы ивагылан, иара иеиԥш Гәыԥ ақыҭа иалҵыз иҩызцәа хҩык: [[Езыгә Габелиа]], [[Алықьса Гәарамиа]], [[Лев Гармелиа]].
Шьалуа Инал-иԥа иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан хнырҳәышьа змамыз ацәыӡ дуқәа дрыниеит. Иуникалтәыз иархив абылра инаҭаз ааха изхымгацкәа, Аџьынџьтәылатә еибашьра ахыркәшамҭаз, Аҟәа ақалақь ахақәиҭтәраан дҭахоит иара иԥазаҵә Адгәыр Инал-иԥа – аҵарауаҩ қәыԥш, афизик, [[Москватәи акосмостә ҭҵаарақәа ринститут]] аусзуҩ. Ари аныҟала ашьҭахь аби аҭаацәеи ирыԥсҭазаашьахаз ахаҿы аагара уадаҩуп. Шьалуа Денис-Иԥа иҷкәынзаҵә даниԥха ашьҭахь даҽа ҩышықәса роуп иниҵыз: иԥсҭазаара далҵит [[1995]] шықәсазы.<ref>{{Cite web |url=https://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |title=ШАЛВА ДЕНИСОВИЧ ИНАЛ-ИПА |access-date=2023-11-23 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727053645/http://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |url-status=dead }}</ref>
==Агәалашәара==
Аҵарауаҩ ду иаҳзынижьыз аҭҵаарадырратә ҭынха даараӡа амҽхак дууп: уи аҭҵааразы мацара аспециалистцәа ԥыҭҩык адыԥхьаланы акыр аџьабаа абара аҭаххоит. Иусумҭақәа интересуп аетнографцәеи, аҭоурыхҭҵааҩцәеи, алитератураҭҵааҩцәеи рзыҳәан еиԥш, аԥсуаа ажәытәтәи рыбзазашьеи, рҟазшьақәеи, рҵасқәеи, рқьабзқәеи инарҭбааны еилызкаарц зҭаху зегьы рзы.
[[1976]] шықәсазы акьыԥхь абоит амонографиа «Аԥсуаа ретно-культуратә ҭоурых азҵаарақәа». Ари аусумҭа Инал-иԥа аԥсуа жәлар ретногенез аганахьала иҭҵаарақәа акрызҵазкуа аихшьала рзыҟанаҵоит. «Иазгәаҭатәуп, – иҳәоит [[Анчабаӡе]], – аетногенези аетникатә ҭоурыхи ургәылаланы аҭҵаарақәа рымҩаԥгара усҟан лассы-лассы ашәарҭара зцыз акакәны ишыҟаз. Ажәларқәа рхылҵшьҭра, аетникатә теориақәа реизыҟазаашьа, аҭыԥантәи ауааԥсыра равтохтонтәреи, мамзаргьы џьарантә арахь рықәнагалареи уҳәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа, ашәышықәсақәеи азқьышықәсақәеи иргәылсны аҭоурых ахь ухьазырԥшуаз, еснагь аполитикатә ҟазшьа ҵары шьҭырхуан, убри аҟнытә аидеологиатә, ахылаԥшратә усбарҭақәа еснагь рылаԥш ааихымсыхьӡакәа ирышьклаԥшуан». Ашәҟәы ианыз ақырҭқәа даара иргәамԥхеит, Шьалуа Инал-иԥа ҵарауаҩк иаҳасабала ҭаха ирымҭо иалагеит, днационалиступ ҳәа ахара идырҵон, «аԥсуааи ақырҭқәеи еичирчарц даҿуп» рҳәон.<ref>http://gazeta-ra.info/index-1.php?ELEMENT_ID=14140{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
==Алитература==
* Абхазский Институт гуманитарных исследований им. Гулия АН Абхазии, Ш.Д. Инал-ипа библиографический указатель.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/inal-ipa-shalva-denisovich Инал-ипа Шалва Денисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/inal-i%D2%A7a-shalua-denis-i%D2%A7a Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1916 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны агенеологцәа]]
[[Акатегориа:Агеральдистцәа]]
[[Акатегориа:Иналаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы иԥсыз]]
civfibd793obmkdv7dg63xu14k57k2d
171611
171450
2026-08-06T20:21:37Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171611
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шалва Денисович Инал-ипа
|афото=Инал-ипа Шалва Денисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|10|1916}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|9|1955}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Шалуа Денис-иԥа Инал-иԥа''' ({{lang-ru|Шалва Денисович Инал-ипа}}; {{date|20|10|1916}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|22|9|1955}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аҭоурыхҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1963), апрофессор (1964). Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи академиа алахәыла (1993). Аԥсни (1962) Қырҭтәылеи (1982) рҟны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1962), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1986, ашәҟәы «Аԥсуа етикет азы аочеркқәа» азы), СССР-и (1956) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Дышқәыԥшӡаз иани иаби иԥхоит. Иашьцәа аҩыџьагьы харада ахара рыдҵаны иҭаркхьан. Ш. Инал-иԥа аҵара иҵон Гәыԥтәи ԥшь-класстәи ашкол аҟны, 1927 ш. – Очамчыратәи ихарҭәаам абжьаратә школ аҟны, 1928 ш. инаркны – Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат аҟны , уи далгоит 1936 шықәсазы. Убри ашықәс аан қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дагьҭалоит афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут афилософиатә факультет. Аха, дук мырҵыкәа уаҟа еилыркааит иашьеиҳаб, Н. И. Вавилов ихьӡ зху академиа аспирант, 1935 ш. харада ахара идҵаны дышҭаркыз, хара имгакәагьы аҵараиурҭа аанижьыр акәхеит.
Ш. Инал-иԥа дхынҳәуеит Аԥсныҟа. Ақыҭақәа рҟны рҵаҩыс аусура далагоит. Ҩаԥхьа ааха иоуеит аҵарауаҩ қәыԥш. Харада ахара идҵаны, ажәлар драӷоуп ҳәа дҭаркуеит иашьа агәыбжьанытәгьы. Имацара даанхоит.
1938ш. иҩызцәа рыбзоурала ҩаԥхьа Москваҟа дцоит, дагьҭалоит К. Либкнехт ихьӡ зху Москватәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет. Адиплом ҟаԥшь иманы иреиҳау аҵара хиркәшеит (1941). Аҟәаҟа даныхынҳә аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа ақыҭа нхамҩа аҟәша аиҳабыс. 1943-1946 шықәсқәа раан аспирантура акурс дахысуан Қырҭтәыла аҭоурых аинститут аҟны, аетнографиа аганахьала егьихьчеит акандидаттә диссертациа.
Ш. Инал-иԥа 1946 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дыҟан. 1940-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы усура днарԥхьеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи ахь. 1957 ш. инаркны акәзар, аԥсуа институт аҭоурыхи аетнографиеи рыҟәша еиҳабыс аус иуан. 1958-1988 шш. раан аҭҵаарадырра ахәҭазы аинститут аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1988 ш. нахыс - аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас. 1961 ш. аетнографиазы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Инал-иԥа ԥыхьатәи СССР-и аҳәаанырцәи еиуеиԥшым аҭҵаарадырратә форумқәа дрылахәын. 1963 ш. иара иаԥшьгарала Аҟәа имҩаԥысит нарҭаа репос апроблеқәа ирызкыз Зегьеидгылоутәи аконференциа. Академик И.В. Бромлеи иааирԥшыз адгыларала Аҟәа имҩаԥигоит аетнографиатәи антропологиатәи ҭҵаарақәа ирызкыз Зегьеидгыларатәи асессиа (1988). Кавказ ақәрарацәа апроблемақәа рзы асовет-америактәи апроект далахәын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) дҭахеит иԥа, аҵарауаҩ Адгәыр. Даараӡа ихьааигон иара убас 1980 ш. Аԥсуа институт аҟны архив абылраан иахьалаблыз инапҩымҭа «Аԥсны [[Гал араион]] амикротопонимика». Еиҳагьы ихьанҭаз цәыӡ духеит Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан, 1992 ш. октиабр 22 рзы ақырҭуа еибашьцәа аԥсуа институт анырбылуаз иахьалаблыз ихатә архиви абиблиотекеи, уаҟа ирылан иусумҭа «Мраҭашәаратәи Қырҭтәыла аԥсуа-адыга топонимика».
Ш. Инал-иԥа аҭҵаарадырра напы алеикит аспирантура данҭаз. Иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны ақыҭақәа рҟны адәынтәи аекспедициақәа мҩаԥигон, еизигон нарҭаа ражәабжьқәеи егьырҭ афольклортәи амифологиатәи рҿиамҭақәа, алингвисттә, еиҳаракгьы атопонимикатә материал. Ҷыдала ахшыҩзышьҭра риҭон аҭоурых-етногарфиатә материалқәа, ашьҭахь урҭ хыԥхьаӡарарацәала астатиақәеи амонографиақәеи шьагәыҭсгьы ироуит. Абарҭқәа рнаҩсан Ш. Инал-иԥа илаԥш ахын алитературатә процесс. Ажурнал «Алашара», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» ирниҵон алитератураҭҵааратәи алитература-критикатәи статиақәа.
«Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩеижәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа нарҭтә епос» аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп (К. С. Шьаҟрыли, Б. У. Шьынқәбеи иареи, Аҟәа, 1962 ш., аԥсышәала, абри ашықәс азы [[Москва]] иҭыжьын урысшәала; «Аԥсуа жәаԥҟақәа» (Аҟәа, 1967) уҳәа егьырҭгьы.
Ш. Инал-иԥа (Д. И. Гәлиеи иареи еилахәны) авторс дамоуп 2-тәи акласс «Ахатәы бызшәа» (1956, ашьҭахь аиҭакрақәеи ахарҭәаарақәеи алагаланы еиҭаҭыжьын жәантә инареиҳаны); аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп «Аԥсуа литература ахрестоматиа. 7-тәи акласс азы» (Г. А. Ӡиӡариеи иареи еилахәны, иҭыжьын 1955, 1957, 1962; егьырҭ ашықәсқәа - 1964, 1966, 1968, 1978 уҳәа раан Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, иареи еилахәны; 1981 – Ш. Хь. Салаҟаиеи, А. Н. Гогәуеи, Н. Ҳ. Аӡынбеи, иареи еицҭрыжьит).
==Абиблиографиа==
*аԥсуаа рҭоурыхи ретнографиеи рыла: Очерки по истории брака и семьи у абхазов. Сухуми, 1954.
*Абхазы: (Историко-этнографические очерки). Сухуми, 1960 (2-е переработанное, дополненное издание — Сухуми, 1965).
*Об этногенезе древнеабхазских племен. [Доклад]. М., 1964.
*Страницы исторической этнографии абхазов. (Материалы и исследования). Сухуми, 1971.
*К вопросу о древних этнокультурных связях Западного Кавказа и Малой Азии (lX Международный конгресс антропологических и этнографических наук. Чикаго, сентябрь 1973 г. Доклады советской делегации). М., 1973.
*Традиции и современность. (По материалам этнографии абхазов). Сухуми, 1973 (2-е издание, переработанное и дополненное — Сухуми, 1978).
*Вопросы этнокультурной истории абхазов. Сухуми, 1976. (Переиздание — в томе III «Трудов» Ш. Д. Инал-ипа в 11 томах. — Сухум, 2011).
*Дурипш. (Историко-этнографический очерк). Сухуми, 1981.
*Очерки об абхазском этикете. Сухуми, 1984.
*Зарубежные абхазы. (Историко-этнографические этюды). Сухуми, 1990.
*Ступени к исторической действительности. (Об этнической ситуации в Абхазии XV — начала XX вв.). Сухуми, 1992.
*Садзы. Историко-этнографические очерки. (Материалы к серии «Народы и культуры». Вып. XXVIII. Народы Кавказа. Кн. 2.). М., 1995.
*Антропонимия абхазов. Майкоп, 2002.
*Труды. Том III. Вопросы этно-культурной историй абхазов. Второе, переработанное и дополненное издание. Сухум, 2011.
*алитературеи афольклори рыла: Аԥсуа фольклори алитературеи рзы зҵаарақәак. Аочеркқәа. Аҟәа, 1955.
*Аԥсуа литература аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 1961.
*Шоҭа Русҭавели. Апоет диижьҭеи 800 шықәсхыҵра иазкны. Аҟәа, 1966.
*Заметки о развитии абхазской литературы. Сухуми, 1967.
*Прыжок благородного оленя (К 100-летию со дня рождения народного поэта Абхазии Д. И. Гулиа). Сухуми, 1974.
*Мҩахәасҭала ахрақәа рахь. Акритикатә статиақәеи аматериалқәеи реизга. Аҟәа, 1975.
*Страницы абхазской литературы. Статьи, очерки, выступления. Сухуми, 1980.
*Труды. Первая книга. [Литературоведческие фольклористические работы]. Сухуми, 1987.
==Инал-Иԥа инысмҩа==
Шьалуа Денис-иԥа диит [[1916]] шықәса [[жьҭаарамза 20]] рзы, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан. Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа – ажәытәӡантә иаауа аԥсуа ҭауад жәла [[Инал-иԥа]]цәа дырхылҵшьҭроуп. Иара ихаҭа ижәла аҩ-хәҭакгьы нбан дула акәын ишиҩуаз, уи дыршаҳаҭуеит ихьӡ зну адокументқәа зегьы. Убас акәын [[XIX ашәышықәса]]зы абри ажәла шанҵаз, [[Урыстәылатәи аимпериа]]тә еилазаара Инал-иԥацәа ргерб анышьақәдырӷәӷәоз: усҟангьы ажәла Инал-иԥа анырҵеит адефис бжьаҵаны, аҩажәакгьы нбан дула. Шьалуа Инал-Иԥа иҭаацәа иалоу зегьы иара ус ауп рыжәла шырыҩуа иахьа уажәраанӡагьы. Зҭаацәа рҭоурыхи, заб иԥсҭазаара иадҳәалоу хәы змаӡам агәалашәарақәеи гәыбылрала еиқәырханы измоу, Шьалуа Инал-Иԥа иԥҳа Арда, ишазгәалҭо ала, абжьыуаа рҟны Инал-Иԥацәа ҭоурыхла изқәынхоз дгьылқәамызт. «Ҳара ҳабашьҭрагьы, ҳажәла зегь реиԥш, аханатә иахьынхоз [[Бзыԥ]] аганахь акәын. Аха саб иабду [[Инал-иԥа, Гьаргь|Гьаргь Инал-иԥа]] иашьа Нарџьхьоуи иареи ахьынхоз [[Калдахәара|Калдахәареи]] [[Пицунда|Пицундеи]] рџьынџь дгьылқәа ааныжьны иқәҵыр акәхеит, избан акәзар аинрал Горчаков инапаҵаҟа аҟалара мап ацәыркит. Убас ҳара ҳабиԥара [[Абжьыуа]]ҟа иианагеит, раԥхьа [[Река]] ақыҭан итәеит, нас Гәыԥ нхара ииасит, иара уоуп Шьалуа Денис-иԥагьы дахьиз. Иани иаби заа иԥхеит, иааӡараҿы рџьабаа рацәоуп Аҭәмаа рҭаацәара, иара убасгьы Аԥсны зыхьӡ адыруа арккаҩы Пиотр Ҷараиа», – ҳәа азгәалҭоит Арда Иналԥҳа.<ref name="аԥсны аҟазара">{{Cite web |url=https://www.mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |title= Аԥсны аҟазара |access-date=2023-11-23 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513065123/https://mkra.org/images/APSNYAKAZARA_PDF/Akazara_2020_01.pdf |url-status=dead }}</ref>
[[Сталин ирепрессиа]] ашықәсқәа Инал-иԥа иҭаацәара ааха ӷәӷәа рнаҭеит. Аԥхьа, [[1937]] шықәсазы дҭаркит, нас иеихсны дыршьит иашьа Илларион, «дытроцкиступ» ҳәа. Анаҩс [[Санкт-Петербург|Петроград]] ақалақь аҟны «Киров иус» дадҳәалоуп ҳәа дҭаркит Шьалуа иашьеиҳаб Ипполит, уи усҟан даспирантын, академик [[Вавилов, Николаи Иван-иԥа|Николаи Вавилов]] напхгаҩыс диман. Абарҭқәа лгәы иазымычҳакәа, Шьалуа иан лыԥсҭазаара далҵуеит, иара ашкол далганы аҵыхәтәантәи аԥышәарақәа аниҭиуаз амшқәа рзы.
==Ашколи иреиҳау аҵараиурҭеи рыҟны==
[[1922]] шықәсазы раб данрыԥха аамышьҭахь, Шьалуеи егьырҭ ахәыҷқәеи ран лымацара илааӡон. Акырӡа зҵазкуаны, илахьынҵаӡбагахаз хҭысны Шьалуа Денис-иԥа ихаҭа иԥхьаӡон Аҟәатәи иҿырԥшыгоу ашьхарыуаа рышкол иҭалара. [[Аҟәа]]тәи акомиссиа иара далнакааит аҟыбаҩ змоу ҵаҩык иаҳасабала, алагарҭатә школ аҟынтә Ашьхарыуаа рышкол ахь ииагарагьы иахаҵгылеит. Шьалуа хәыҷы даара деигәырӷьон аҵаратә ԥсҭазаара ахьеилашуаз аилазаара дахьахәҭакхаз. Ашкол данҭалоз урысшәала ажәак-ҩажәак мацара шракәызгьы иидыруаз, аамҭа кьаҿк иалагӡаны ашкол аҿы иреиӷьу аҵаҩцәа дыруаӡәкхеит. Ашьхарыуаа рышкол арҵаҩцәа анырра ду ҟарҵеит иара ишьақәгылараҿы.
Ашкол данҭазтәи аамҭазы иҟалаз хҭыск даара ибзианы иаанарԥшуеит Шьалуа Инал-иԥа ихаҭара зеиԥшраз. Ашьхарыуаа рышкол ахь даниарга, зҟыбаҩ бзиаз иара иҩызак алагарҭатә школ аҿы дахьаанхаз ҭаха инаҭомызт. Шьалуа хәыҷы ашкол адиректор Кондрат Фиодор-иԥа Ӡиӡариа иҟынӡа анеира илыршаны, иҩыза иӡбахә изеиҭеиҳәеит. Кондрат Фиодор-иԥа аҷкәын иажәақәа рыгәра игеит, ҩымшгьы аамҭа ииҭеит иҩыза ашкол ахь дааигаразы.
Дара аҩыџьагь ашкол еицалгеит ахьтәы медалқәа рыманы. Рыцҳарас иҟалаз, иҩыза дышқәыԥшыз аибашьраҿы дҭахеит. Шьалуа Инал-иԥа еиҭеиҳәоит ашкол даналгоз амаҭәарқәа жәпакы рҟны еиԥшны аихьӡара бзиақәа шимаз, анаҩс хырхарҭак алхра ицәыуадаҩхо аҟынӡа ҳәа, аха аҵыхәтәан [[афилософиа]] алихуеит. [[Москва]] дцаны дҭалоит [[Чернышевски ихьӡ зху, афилософиеи, алитературеи, аҭоурыхи Москватәи ринститут]], афилософиатә факультет. Аха «жәлар раӷа» диашьоуп ҳәа уаҟа аҵараҵаха ирымҭеит.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dxxUCuAU2_o&feature=emb_logo</ref>
[[1938]] шықәсазы Инал-иԥа дҭалоит [[Либкхнет ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә педагогикатә институт]], аҭоурыхтә факультет. Аха ари аҵараиурҭагьы алгаха имоуит излагаз [[Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду]] амшала. Иара афронт ахь дцеит, Десна аӡиас ахықәан атанкқәа рҽацәыхьчаратә цәаҳәақәа рыргылара далахәын. Аха, уа дыҟанаҵ ӷәӷәала дычмазаҩхан, Аԥсныҟа иԥсадгьылахь аара иқәшәеит. Иҵара иациҵеит [[Аҟәатәи арҵаҩратә институт]] аҭоурыхтә факультет аҟны, хара имгакәа уи далгеит диплом ҟаԥшьыла.
[[1943]] шықәсазы Шьалуа Инал-иԥа [[Қырҭтәылатәи АССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа]] иатәу Аҭоурыхтә институт даспирантхоит, ҷыдала аетнографиа аҭҵаара иҽазикуеит. Раԥхьатәи ҭҵаарадырратә темас ишьҭихит аԥсуаа рҟны аҭаацәаратә институт традициала аиҿкаашьа.
==Аҭҵаарадырратә ус==
[[1946]] шықәсазы Шьалуа Денис-иԥа аҭҵаарадырратә усзуҩ иаҳасабала дрыдыркылеит академик [[Марр ихьӡ зхыз Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт]] ахь. Араҟа уи аус иуит 1988 шықәсанӡа, дагьынаӡеит аетнографиа аҟәша аиҳаби, аҭҵаарадырра аҟәша знапы иану аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩи рмаҵурақәа рҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа қәҿиарала еилеигӡон аҭҵаарадырреи, арҵаҩреи, [[Аԥсны аҳәынҭқарратә музеи]] аҟны аусуреи. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор [[Анчабаӡе, Иури Дырмит-иԥа|Иури Анчабаӡе]] аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа изкны ииҩыз аочерк аҟны иазгәеиҭеит уи иҭҵаарадырратә усура дшалагаз иаспирантра ашықәсқәа раан. Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рахь аекспедициақәа рымҩаԥгараан Инал-иԥа хәыц-хәыц еизганы иҭаиҩуан абарҭ ҩ-темак рыла аматериалқәа: аԥсуа [[Нарҭтә епос]] аҳәамҭақәеи, Аԥсны атопонимикеи, анаҩс уи аматериал аҭҵаареи аклассификациа азуреи. [[Адиссертациа]] аус адулараан азҿлымҳара ҷыда аиҭон аԥсуаа рҭаацәаратә бзазашьеи руаажәларратә ԥсҭазаашьеи ирыдҳәалаз аҵас-қьабзқәа ранҵара.
Инал-иԥа иҭҵаарадырратә интерес аиҳарак иахьыҟаз аетногенез азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар ретникатә ҭоурых азҵаарақәеи рҟноуп.
«Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа ҷыдала азҿлымҳара аиҭон аԥсуааи урҭ рыиашьара жәларқәеи – [[ашәуаа]]и, [[адыгаа]]и, иара убас еиҳарак аинтерес ду изцәырызгоз [[Аубыхқәа|аубыхқәеи]] дареи рыбжьара иҟаз аҭоурыхтә еимадарақәа зеиԥшраз, лҵшәақәас иҟарҵаз аилкаара», – ҳәа иҩуеит Анчабаӡе.
Аҵарауаҩ хықәкыла дыззааҭгылоз темоуп – [[аԥсуа бызшәа]]. [[1960]] шықәсазы [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа|Мушьни Аҳашбеи]] иареи [[аԥсуа терминологиатә жәар]] аиқәыршәареи аредакциа азуреи рнапы алакын. [[1980-1989|1980-тәи ашықәсқәа]] рзы атәыла аҵараиурҭақәа рҿы аԥсуа бызшәа арҵареи аҭҵаареи иахылаԥшуа акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан.
Шьалуа Инал-иԥа афольклор аҭҵаараҿгьы илшамҭақәа рацәоуп: аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа, ҳаҭалагьы Нарҭаа репос иналукааша аҭҵааҩцәа дыруаӡәкуп. [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа|Хәыхәыт Бӷажәбеи]] иареи рыхьӡқәа еицырҳәоит аԥсуаҭҵаараҿы [[алитературатә критика]] ажанр хацзыркыз раҳасабала. Шьалуа Инал-иԥа шьаҭанкылатәи иусумҭа ду «Абхазы», ихарҭәааны [[1965]] шықәсазы иҭыҵыз, Иури Анчабаӡе иажәақәа рыла, аԥсуаа ретногенези, рмилаҭ аҿиара аҭоурыхи, аԥсуа доуҳатә, материалтә культурақәеи ирызку адыррақәа еидызкыло енциклопедиоуп ҳәа иуԥхьаӡар ҟалоит.<ref>https://abaza.org/abk/apsua-ttsaaradyrra-akorifei-apatriot-du-shalua-inal-ipa</ref>
==Аԥснытәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993 шш.)==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәарзтәи [[Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра]]ан Шьалуа Инал-Иԥеи уи иԥәшәмаԥҳәыс [[Хотелашвилии, Мира Константин-иԥҳа|Мира Константин-иԥҳа Хотелашвилии]] аӷацәа иааныркылаз Аҟәа иалаханы иҟан. 1992 шықәса, [[жьҭаарамза 22]] рзы ақырҭуа еибашьцәа [[Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут]] анырблы, уи амца иалаблит Шьалуа Инал-иԥа иусумҭақәеи инапылаҩырақәеи реиҳараӡак, аҭыжьра иазырхианы иҟазгьы уахь иналаҵаны. Ари даара иааха ӷәӷәахеит аҵарауаҩ изы, уи иԥҳа лажәақәа рыла, иԥсы ахьынӡаҭазгьы аҵыхәтәанынӡа дзалымҵыцкәа дыҟан. Убри абылра аныҟала ашьҭахь, уаҳа иуаҭах дагьыҩнымҵит, ианамухгьы аҩны иҟоу сархив сыхьчап ҳәа, уи иуалԥшьас иԥхьаӡон, уаагьы хәы змаӡам адыррақәа еидкылан, ҳәарада.<ref>http://abkhazia24.org/2015/segodnia-shalve-inal-ipa-ispolnilos-by-99-let/</ref>
==Иҭаацәеи иареи реизыҟазаашьақәа==
[[Иналԥҳа, Арда Шьалуа-иԥҳа|Арда Иналԥҳа]] лажәақәа рыла, Шьалуа Денис-иԥа абык иаҳасабала даара дыгәцаракын, дгәыбылҩын. «Иара илшон хаала, аха ухшыҩ азцаратәы, еицырдыруа ауаа рыԥсҭазаарақәа рҟынтә, ма иара ихатә ԥсҭазаара аҿынтә аҿырԥштәқәа ааганы, ауаҩы ишьақәгылара зыда иҟамло апринцип ӷәӷәақәа ҳалааӡара. Ауаа аус бзиақәак рыла рҽалыркаазар, убри алкаашьа, алагәырӷьашьа дақәшәон, убри алагьы иаҳирҵон аамысҭашәареи, агәымшәареи, агәыҳалалреи, агәадуреи пату рықәҵашьа, ҳаргьы еснагь убас ҳаҟазарц ҳгәаԥхартә еиԥш… Ихы данақәиҭыз аамҭа даара имаҷны иман, аха аԥсшьарамшқәа раан, анаукатә, ма ауаажәларратә усқәа дырҿымкәа дыҟазар, зегь ҳаиманы ҳшынҭаацәоу [[Аӡҩыбжьа]]ҟа ҳцон, иашьеиҳаб Ипполит иҭаацәеи иареи ахьынхоз аҩнаҭахьы. Абарҭ ҳцарақәа раан, ҭаацәашәалатәи ҳаибабара еиӷьу аамҭак ыҟамзар ҟаларын. Ажәытәӡатәи Аԥсни, аԥсуаа рҵасқәеи рқьабзқәеи, асовет аамҭа афырхацәеи ахҭысқәеи уҳәа ирыдҳәалаз ажәабжьқәа реиҳараӡак, иара убасгьы ҳажәла Инал-иԥа цәа рхылҵшьҭра иазку аҭоурыхқәеи раԥхьаӡакәны иахьҳаҳаз убри аӡҩыбжьатәи аҩнаҭаҿоуп. Лассы-лассы ҳаб ҳаигалон археологиатә жрақәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рахьгьы, аҭоурыхтә баҟақәа ҳирбон».
Шьалуа Инал-иԥа иԥеи иԥҳаи, Адгәыри Ардеи, раб иҟынтә ишқәыԥшқәаз ирдыруан [[Аԥсны аҭоурых]] иашаҵәҟьа аҭҵаара иацыз ауадаҩрақәа. Аҵарауаҩ ихәыҷқәа ианрызҳа, иԥсадгьыл алахьынҵазы имаз агәҭынчымрақәеи ахьаақәеи рыцеиҩишон. Аха уи адагьы, иара лымкаала иԥсы зыҿҳәараз Аԥснытәи ашьхақәа ргәыбылра диркит ихәыҷқәагьы. [[Инал-иԥа, Адгәыр Шьалуа-иԥа|Адгәыр Инал-иԥа]] убри аҟара ашьханыҟәара игәаԥхеит, дагьазҟазахеит, [[Ельбрус]] ашьха ақәцәагьы дхалартә аҟынӡа. Шьалуа Инал-иԥа аҽықәтәарагьы даара бзиа ибон аҟнытә, иԥҳа Ардагьы илгәаирԥхеит.<ref name="аԥсны аҟазара" />
Шьалуа Инал-иԥа, жәаҳәарада, иԥеи иԥҳаи рзы зегь рыла дҿырԥшыган. «Сара даара сеигәырӷьон Москва аҵара анысҵоз саб дансзаауаз, – ҳәа лгәалалыршәоит Арда Иналԥҳа, – урҭ амшқәа еснагь иҭәын аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәеи, амузеиқәеи атеатрқәеи рҭаареи рыла. Шьалуа Денис-иԥа есымша дҳалабжьон адунеи ҳҽаҟәыҭханы ҳаанымхарц, аурыси адунеитәи акультурақәа иахьынӡауа иҵауланы реилкааразы лшарас иҟоу зегьы ҳхы иаҳархәаларц».
Хҭысла ибеиаз аҵарауаҩ иԥсҭазаара аҟынтә иԥҳа иалылкаауеит Шьалуа Инал-иԥа раԥхьаӡакәны Ҭырқәтәыла иаҭаауаз аԥсуа делегациа дахәҭакны аԥсуа диаспора дырԥыланы, дрыҿцәажәаны даныхынҳәуаз амш, уа имҩаԥысит хашҭшьа зқәым аиқәшәарақәа. Убасгьы лгәалашәараҿы иаанхеит лаби лареи Шәача акәшамыкәша рныҟәарақәа, уа иара ианиҵон макьаназы еиқәханы иҟаз аԥсуа ҭыԥхьыӡқәа, хьаас иҟаҵангьы еиҭеиҳәон [[XIX ашәышықәса]]зы арҭ аҭыԥқәа рҿы имҩаԥысуаз ишьаарҵәыраз ахҭыс хьанҭақәа рыӡбахә.
Инал-иԥацәа рыҩнаҭа ахаангьы асасцәа агмызт. «Москвантә, Ленинградынтә асасцәа ҳзаауан, саб иҩызцәеи иколлегацәеи ҳҭаауан, урҭ зегь иналукааша хаҭарақәан, – ҳәа еиҭалҳәоит Арда Иналԥҳа. Аинтерес ду зҵаз аицәажәарақәа ҳаман есымша. Насгьы, Шьалуа Инал-иԥа астол амҩаԥгашьа даараӡа ибзианы идыруан, аныҳәаҿақәа рышьҭыхраҿы дҟазан, асасцәа еснагь зҿлымҳара дула изыӡырҩуан. Иҩызцәа зегьы реиқәыԥхьаӡара уадаҩуп, уи даара ауаа дырзааигәан, аҩызцәа-адырцәа рацәаҩӡаны иман. Аҭҵаарадырреи, алитературеи рҟны аџьабаа збоз, аԥсуа жәлар рлахьынҵа хьаас измаз иҩызцәеи иареи ешьарак реиԥш еизааигәахеит, иԥсы ахьынӡаҭаз абзиеи-ацәгьеи рҿы ивагылан, иара иеиԥш Гәыԥ ақыҭа иалҵыз иҩызцәа хҩык: [[Езыгә Габелиа]], [[Алықьса Гәарамиа]], [[Лев Гармелиа]].
Шьалуа Инал-иԥа иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан хнырҳәышьа змамыз ацәыӡ дуқәа дрыниеит. Иуникалтәыз иархив абылра инаҭаз ааха изхымгацкәа, Аџьынџьтәылатә еибашьра ахыркәшамҭаз, Аҟәа ақалақь ахақәиҭтәраан дҭахоит иара иԥазаҵә Адгәыр Инал-иԥа – аҵарауаҩ қәыԥш, афизик, [[Москватәи акосмостә ҭҵаарақәа ринститут]] аусзуҩ. Ари аныҟала ашьҭахь аби аҭаацәеи ирыԥсҭазаашьахаз ахаҿы аагара уадаҩуп. Шьалуа Денис-Иԥа иҷкәынзаҵә даниԥха ашьҭахь даҽа ҩышықәса роуп иниҵыз: иԥсҭазаара далҵит [[1995]] шықәсазы.<ref>{{Cite web |url=https://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |title=ШАЛВА ДЕНИСОВИЧ ИНАЛ-ИПА |access-date=2023-11-23 |archive-date=2020-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727053645/http://journal.iea.ras.ru/archive/1990s/1996/no6/1996_6_166_Shalva.pdf |url-status=dead }}</ref>
==Агәалашәара==
Аҵарауаҩ ду иаҳзынижьыз аҭҵаарадырратә ҭынха даараӡа амҽхак дууп: уи аҭҵааразы мацара аспециалистцәа ԥыҭҩык адыԥхьаланы акыр аџьабаа абара аҭаххоит. Иусумҭақәа интересуп аетнографцәеи, аҭоурыхҭҵааҩцәеи, алитератураҭҵааҩцәеи рзыҳәан еиԥш, аԥсуаа ажәытәтәи рыбзазашьеи, рҟазшьақәеи, рҵасқәеи, рқьабзқәеи инарҭбааны еилызкаарц зҭаху зегьы рзы.
[[1976]] шықәсазы акьыԥхь абоит амонографиа «Аԥсуаа ретно-культуратә ҭоурых азҵаарақәа». Ари аусумҭа Инал-иԥа аԥсуа жәлар ретногенез аганахьала иҭҵаарақәа акрызҵазкуа аихшьала рзыҟанаҵоит. «Иазгәаҭатәуп, – иҳәоит [[Анчабаӡе]], – аетногенези аетникатә ҭоурыхи ургәылаланы аҭҵаарақәа рымҩаԥгара усҟан лассы-лассы ашәарҭара зцыз акакәны ишыҟаз. Ажәларқәа рхылҵшьҭра, аетникатә теориақәа реизыҟазаашьа, аҭыԥантәи ауааԥсыра равтохтонтәреи, мамзаргьы џьарантә арахь рықәнагалареи уҳәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа, ашәышықәсақәеи азқьышықәсақәеи иргәылсны аҭоурых ахь ухьазырԥшуаз, еснагь аполитикатә ҟазшьа ҵары шьҭырхуан, убри аҟнытә аидеологиатә, ахылаԥшратә усбарҭақәа еснагь рылаԥш ааихымсыхьӡакәа ирышьклаԥшуан». Ашәҟәы ианыз ақырҭқәа даара иргәамԥхеит, Шьалуа Инал-иԥа ҵарауаҩк иаҳасабала ҭаха ирымҭо иалагеит, днационалиступ ҳәа ахара идырҵон, «аԥсуааи ақырҭқәеи еичирчарц даҿуп» рҳәон.<ref>http://gazeta-ra.info/index-1.php?ELEMENT_ID=14140{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
==Алитература==
* Абхазский Институт гуманитарных исследований им. Гулия АН Абхазии, Ш.Д. Инал-ипа библиографический указатель.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/inal-ipa-shalva-denisovich Инал-ипа Шалва Денисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/inal-i%D2%A7a-shalua-denis-i%D2%A7a Инал-иԥа Шалуа Денис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1916 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Асовет ҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аетнографцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны агенеологцәа]]
[[Акатегориа:Агеральдистцәа]]
[[Акатегориа:Иналаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1955 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 22 рзы иԥсыз]]
491u0tjr4sq2xgkb2qh7cabkq44fess
Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа
0
37345
171255
170349
2026-08-06T18:00:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171255
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пачалиа Шарах Абзагович
|афото=Пачалиа Шарах Абзагович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Аацы ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=11.2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа''' ({{lang-ru|Пачалиа Шарах Абзагович}}; {{date|20|5|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Аацы]] ақыҭа – 11.2000, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1982), Аԥсни, Қырҭтәылеи (1955) жәлар рартист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1955) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә профессионалтә театри адраматургиеи русхк аҟны. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аацытәи алагарҭатә школ дҭалеит, ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ашкол-интернат (далгеит 1929ш.) аҟны. 1929 ш. апрель азы Аҟәантә ашкол иаҭааит хҩык еидызкылоз акомиссиа – Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, Аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа аԥышәара иахнажьит жәохәҩык – адраматә кружок иалахәыз, урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылаз хәҩык арԥарцәа: М. Ақаҩбеи, А. Агрбеи, Р. Агрбеи, В. Аргәыни, Шә. Ԥачалиеи ракәхеит. Астудиа далгеит 1933 шықәсазы. Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт далгеит (1939).
1960 ш. Шә. Ԥачалиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩыс даман.
1962 ш. Аҟәатәи аурыс оперетта режиссиор хадас дарҭеит. Ашьҭахь аус иуан Ижевсктәи амузыкатә драматә театр аҟны, аха хара имгакәа Аԥсныҟа дхынҳәит, С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь. Еиҿикааит Тҟәарчалтәи жәлар ртеатр. Жәохә шықәса С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс дыҟан. Абри атеатр аҟны акыр арольқәа дыхәмарит, урҭ иреиуоуп: Кьагәа (М. Ақаҩба - «Инаԥҳа Кьагәа»), Рашьыҭ (С. И. Ҷанба – «Амҳаџьыр»), Иазон (Еврипид – «Медеиа»), Осип (Н. В. Гоголь – «Аревизор»), Иаго (У. Шекспир – «Отелло»), Фердинанд (Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи»), Жорж Данден (Молиер – «Жорж Данден»), Незнамов (А. Н. Островски – «Ахашәала зцу аҭыԥ»), Дудукин ( А. Н. Островски – «Харада ахара зду»), Заур (Шә. Ԥачалиа – «Гәында»), Қьалашьбеи ( Г. Д. Гәлиа – «Асас еиқәаҵәақәа»), Забелин (Н. Ф. Погодин - «Кремльтәи акурантқәа»), аҭауад Вано (А. Цагарели – «Ҳанума»), Аҳмед (Н. Ҳиқьмеҭ – «Аџьашьахә»), Ҳаџьараҭ (Б. У. Шьынқәба – «Ахра ашәа», Ҳамырза (Б. У. Шьынқәба – «Ацынҵәарах»), Гәдым (Д. И. Гәлиа – «Анаурқәа») уҳәа егьырҭгьы.
Режиссиорк иаҳасабала аԥсуа сценаҿы иқәиргылеит ҩеижәижәаба инареиҳаны аспектакльқәа, урҭ иреиуоуп М. А. Лакрба – «Гьечаа рҵыхәтәа» (1940), И. Г. Папасқьыр – «Ҭемыр», У. Шекспир – «Отелло» (1955), А. Н. Островски – «Харада ахара зду» (1943), Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи», А. Корнеичук – «Аескадра аҭахара», Н. Ф. Погодин – «Кремльтәи акурантқәа», ихаҭа ипиеса «Гәында» уҳәа егьырҭгьы.
Дыхәмаруан асахьаркыратә фильмқәа жәпакы рҟны: «Хҭырԥа шкәакәа» (Б. У. Шьынқәба иажәеинраалоу ироман «Ахра ашәа» ала; асценариа автор Б. У. Шьынқәба; арежиссиор-ақәыргылаҩ В. Савелиев; А. Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975) аҟны Еслан ироль; «Амзаҿа ангыло ауха» (асценариа автор Шь. М. Аџьынџьал, арежиссиорцәа И. Даниалов, Д. Коржихин, 1977) аҟны - Гьедлач уҳәа егьырҭгьы.
Апиесақәа хәба авторс дрымоуп. Аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыжьуп.
Аиҭаҭыжьымҭа: аԥсышәала: Апиесақәа. Аҟәа, 1956; Гәында. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1977; Актиор имҩа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1968; Сара сзаанаҭ. (актиор ианҵамҭақәа). Аҟәа, 1958; Марица. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1988.
==Анысмҩа==
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа диит [[Тҟәарчал|лаҵарамза 20]], [[1914]] шықәсазы, Аԥсны, Гәдоуҭа араион [[Аацы]] ақыҭан.
1931 шықәсазы Шәарах далгоит [[Аҟәатәи адраматә студиа]], анаҩс аҵара иҵон В. И. Домогарови К. Ф. Ӡиӡариеи рыҟны. [[1939]] шықәсазы [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зхыз Қарҭтәи атеатр]] иатәыз атеатртә студиа далгеит. 1931–[[1961]]-тәи ашықәсқәа, нас [[1966]] шықәса инаркны Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа – [[Самсон Иаков-иԥа Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] актоирси арежиссирси дыҟан. [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа Аԥсуа драматә театр адиректорс аус иуан. 150 инарзынаԥшуа еиуеиԥшым арольқәа дыхәмарит.
[[1960-1969|1960-тәи ашықәсқәа]] ралагамҭазы шықәсқәак аус иуан [[Ижевск]], уа [[Удмуртиатәи адраматә театр]] арежиссиорс дыҟан, иара убас, напхгара аиҭон [[Тҟәарчалтәи ашахтиорцәа ртеатр]].
[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] ицхыраарала, усҟан [[Аԥсны аҟазара]] аусқәа рзы ахеилак аиҳабыс аус зуаз, Шәарах Ԥачалиа [[Москва]] [[Раевски, Иосиф Моисе-иԥа |И. М. Раевски]] иҟны [[Урыстәылатәи атеатртә ҟазара аинститут|ГИТИС]] арежиссиор икурсқәа дрылгоит.
Шәарах Ԥачалиа [[Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа]] асахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан. [[1970-1979|1970-тәи ашықәсазы]] афилармониа аҟны иаԥҵаз аминиатиурақәа ртеатр «Чарирама» ашьаҭаркыҩцәа дыруаӡәкхеит, иара убасгьы, атеатр актиорс дыҟан, амоноспектакльқәа иманы дықәгылон. Аминиатиуратә театр арепертуар аҟны иҟан [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Д. Гәлиа]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Б. Шьынқәба]], [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа|И. Папасқьыр]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|М. Лакрба]], [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа|Гь. Гәлиа]], [[Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа|Шь. Ҷкадуа]], А. Аргәын. П. Бебиа, Џь. Аҳәба, Н. Ҳашыг, А. Возба уҳәа аӡәырҩы рҩымҭақәа.
Шәарах иоуп иаԥызҵаз [[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]], насгьы ашьаҭаркҩыси анапхгаҩыси иҟаз.
Шәарах Ԥачалиа «Ачара ду» (1942), «Гәында» (1957), «ԥсра зқәым», «Мазлоу зегьы злоу», «Иҭахаз ақыҭа», «Салуман» уҳәа авторс дрымоуп. Акомедиа «Гәында» ықәыргылан [[Ужгород Закарпаттәи Украина амузыка-драматә театр]] асцена аҟны. Шәарах Ԥачалиа ҩ-шәҟәык – «Сара сзанааҭи» «Актиор имҩеи» авторс дрымоуп.
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәсазы. Анышә дамадоуп Аԥсны ауаажәларратә усзуҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи Аҟәатәи рпантеон аҟны.<ref>https://abaza.org/abk/astsenei-apstazaarei-asovet-eidgyla-zhlar-rartist-sharakh-pachalia-itourykh</ref>
==Раԥхьатәи аԥсуа профессионал==
Актиор иқәыԥшра шықәсқәа ҭәын ашкол аҟны еиҿыркаауаз атеатралтә қәгыларақәеи, иҩызцәеи иареи ашьапылампыл реицасрақәеи рыла. Усҟан ухаҿы иузаагомызт, Аацытәи ақыҭаҷкәын адунеи аҟны еицырдыруа, [[Асовет Еидгыла Жәлар рартист]]ны дҟалоит ҳәа.
Шәарах актиортә мҩа данылеит Аҟәатәи атеатртә студиа аҟны. Ирҵаҩцәа дыруаӡәкын еицырдыруа аԥсуа милаҭтә кульутра аусзуҩы Кондрат Ӡиӡариа. Анаҩс, Ԥачалиа иҵара иациҵеит [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатр]] иаҵанакуаз астудиаҿы. Ҳәарада, актиорра илахь ианын уҳәар ҟалоит, инаигӡоз арольқәа зегьы идыршаҳаҭуан абаҩхатәра ду шилаз. Иаԥхьаҟа изыԥшын хыԥхьаӡара рацәала арольқәа – атеатр аҟны еиԥш, акино аҿгьы.
Раԥхьаӡакәны аԥсуа хәаԥшцәа Ԥачалиа асценаҿы дырбеит [[1931]] шықәсазы, дшыстудентыз. Ԥачалиа аԥсуа хәаԥшцәа зегь реиҳа бзиа ирбоз актиорцәа дыруаӡәкын, иара изы анапеинҟьара еигӡомызт. Шәарах ирольқәа рҟынтә ахәаԥшцәа зегь реиҳа иргәаԥхоз – Иаго ироль акәын, Шекспир ипиеса «Отелло» аҟны ихадоу аперсонажцәа ируаӡәкыз.
Иааизакны, Ԥачалиа асценаҿы 150 инареиҳаны арольқәа наигӡеит. Асценаҿы ақәгылара адагьы, [[1939]] шықәса инаркны аспектакльқәа ықәиргылон, убасгьы атеатр азы иҩхьан апиесақәа, иаҳҳәап: «Ачара ду», «Гәында».
[[1940]] шықәсазы ианашьахоит [[Аԥснытәи АССР Жәлар рартист]] ҳәа ахьӡ. 15 шықәса рышьҭахь, [[1955]] шықәсазы - [[Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартист]] ҳәа. [[1966]] шықәсазы Ԥачалиа дхынҳәуеит [[С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] ахь, [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа уи атеатр хадара азиуан.
==Аҭаацәаратә ԥсҭазаара==
Шәарах Ԥачалиа лымкаала бзиа дибон имаҭа заҵәы Марица Кәачаа, абык иеиԥш дылзыҟан. Иахьазы Марица дынхоит, аусгьы луеит Аҟәа. Лабду иԥсҭазаара даналҵуаз 16 шықәса ракәын илхыҵуаз.
Марица, лажәақәа рыла, лабду есымша дылзыџьбаран, аха даараӡа бзиа дибон. Иагьазгәалҭоит, зегьы рзы илеишәа шыцәгьаз, ихахьы иигоз аҭакԥхықәрагьы шырацәаз атәы. Лара иазгәалҭоит, лабду аламыс змаз, зтеатр бзиа избоз уаҩны дшыҟаз. Марица лажәақәа рыла, еицырдыруа артист абдус имазаара насыԥ дуӡӡоуп.<ref>http://spapsny.org/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_3.pdf</ref>
==Тҟәарчалтәи атеатр аԥҵаҩы==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәа рзтәи [[Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра]] анеилга ашьҭахь, Шәарах Ԥачалиа [[Тҟәарчал]] атеатртә кружок еиҿикаауеит. Ҳәарада, уи агәыԥ иалахәыз зегьы апрофессионалтә актиорцәа ракәымызт, аха асцена гәыла иазнеиуан. Аибашьра ашьҭахьтәи Тҟәарчал азы атеатртә гәыԥ ацәырҵра – хҭыс дуун. Ауааԥсыра аспектакльқәа рахь иныҟәон, уажәгьы Тҟәарчал «ажәытә нхацәа» иргәалашәоит урҭ аамҭақәа. Уи атеатр иахьагьы аус ауеит.Иџьбараз, абаҩхатәра дуи, аламыси, ауаҩреи злаз Шәарах Ԥачалиа ухаҿы дааугарц азы иуҳәаша аепитетқәа рацәаӡоуп. Шәарах Ԥачалиа – аҟазареи ахӡырымгареи дырҿырԥшыгоуп. Иара иаҳзынижьит акы иуцәаламҩашьо аԥсуа театри акинои рдунеи. Тҟәарчал анкьа даара зегь рыла ибеиаз қалақьын, уи атәы рҳәоит знык иадамхаргьы аибашьра ҟалаанӡа уи аҭаара иахьӡаз зегьы. Ара аҿар рыԥсшьараамҭа ахьырхыргоз аҭыԥқәа еиҿкаан. Убас иҟаз иреиуан ашахтаргылаҩцәа рыклуб, араҟа еиҿкаан адраматә кружокгьы. Уи раԥхьаӡа еиҿызкааз, напхгара азҭоз [[1955]] шықәса инаркны Асҭамыр Цыба иакәын. Ари акружок иалаз раԥхьатәи актиорцәа иреиуан Шьалуа Ҵәыџьба (анаҩс Тҟәарчалтәи атеатр напхгара азҭоз), Даҭикәа Григолиа, Вианор Какоба, Заира Амқәаб, Арда Харчлаа, Вальтер ԥачлиа, Ҷыҷыкәа Харчлаа, Теренти Қәычбериа, Иура Џьынџьал уҳәа.
[[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]] ашьақәгылараҿы ацхыраара дуӡӡа ҟарҵеит еицырдыруа Аԥсны жәлар рартистцәа: Шәарах Ԥачалиа, Мираб Ҷыҭанаа, Нур Кәарҷиа, Нурбеи Камкьиа, Шьалуа Гыцба, Сырбеи Сангәылиа (иахьа атеатр арежиссиорс иҟоу). Аха зегь раԥхьаӡа иӡбахә ҳәатәуп ари атеатр аҳәынҭқарратә ҳәа ахьӡ аиура зыбзоурахаз Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа. Раԥхьаӡагьы ари жәлар ркомедиатә театр аҟны режиссиорс иҟалазгьы иара иоуп.
[[1957]] шықәсазы иқәыргылан Ԥачалиа ииҩыз акомедиа "Ачара ду". [[1958]] шықәсазы иқәиргылеит [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа|Самсон Ҷанба]] идрама "Амҳаџьыр". Абри апиеса ықәыргылан [[Қарҭ]], ахаԥшьгаратә гәыԥқәа рфестиваль аҟны [[1961]] шықәсазы, убасҟан ари адраматә кружок иаиуит ахьӡ Аԥсны жәлар рдраматә театр ҳәа. 1992 шықәсазы Тҟәарчалтәи акомедиатә театр ҳәа ахьӡ ахырҵеит. Уи инамадангьы атеатр апремиера ҿыц ақәыргылара аҽазыҟаҵара иаҿын, аха усҟан иаарылаҩит ахлымӡаах жәабжь, Аԥсны ақырҭцәа ақәлеит, аибашьра иалагеит ҳәа. Атеатр актиорцәа еибашьра ицеит: ари аибашьраҿы иҭахеит актиорцәа ҿарацәа Вахтанг Матуа, Ҭамаз Ҳаџьымба, Гена Кархалаа, еибашьуан егьырҭ атеатр амаҵ азызуазгьы. Аха ус шакәызгьы, аибашьра анцозгьы дара апозициақәа рҿы аскетчқәа ықәдыргылон.
Шәарах Ԥачалиа аҵыхәтәантәи исалам шәҟәқәа [[1997]], [[1998]] шықәсқәа рзы иҩу рҟны иааирԥшуеит Тҟәарчалтәи атеатр игәы шазыбылуа, уи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы игәы ишыҵхо, анапхгаҩи актиорцәеи ирабжьигоит русура шеиҿыркааша атәы, иара игәамбзиара иахҟьаны шьҭа Тҟәарчал дзаауамызт, анапхгареи азыҟаҵареи Шьалуа Ҵәыџьба ихәда иқәлоит. Анаҩс, ари атеатр акырынтә арежиссиорцәа рыԥсахит, аха Шәарах Абзагә-иԥа ихаантәи реизҳазыӷьара иахьагьы аӡбахә рҳәоит. Уи инапхгарала Тҟәарчалтәи атеатр имҩаԥнагеит Аԥсны анҭыҵтәи агастрольқәа жәпакы, [[Нхыҵ-Кавказ]]тәи афестивальқәа рҟны аԥхьахәқәа ргон. [[2001]] шықәсазы Тҟәарчалтәи атеатр Шәарах Ԥачалиа ихьӡ ахҵан.<ref>http://nl-ra.ru/images/pdf/Kalendar_2014.pdf</ref>
==Ахархәара змоу алитература==
* Шәарах Ԥачалиа. Марица. Аҟәа. "Алашара", 1988ш.
* Михаил Лакербай. Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухум. Абгосиздат, 1957г.
* А. Аргун. История абхазского театра. Сухум. «Алашара», 1978 г.
* Алексей Аргун-Театр абхазов конца ХХ века, Сухум. "Алашара", 2001
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/pachalia-sharax-abzagovich Пачалиа Шарах Абзагович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5achalia-sh%D3%99arax-abzag%D3%99-i%D2%A7a Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]][[Акатегориа:Асовет актиорцәа]][[Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа]][[Акатегориа:Аԥсны атеатртә режиссиорцәа]][[Акатегориа:Асовет театртә режиссиорцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Асовет драматургцәа]][[Акатегориа:СССР Жәлар рартистцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Жәлар рартистцәа]][[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартистцәа]][[Акатегориа:Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Удмуртиатәи адраматә театр аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Ԥачалиаа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]}}
gszq7zscwgfms09j4yk9hmfkuzivnxo
171383
171255
2026-08-06T18:12:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171383
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Пачалиа Шарах Абзагович
|афото=Пачалиа Шарах Абзагович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Аацы ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=11.2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа''' ({{lang-ru|Пачалиа Шарах Абзагович}}; {{date|20|5|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Аацы]] ақыҭа – 11.2000, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1982), Аԥсни, Қырҭтәылеи (1955) жәлар рартист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1955) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә профессионалтә театри адраматургиеи русхк аҟны. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аацытәи алагарҭатә школ дҭалеит, ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ашкол-интернат (далгеит 1929ш.) аҟны. 1929 ш. апрель азы Аҟәантә ашкол иаҭааит хҩык еидызкылоз акомиссиа – Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, Аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа аԥышәара иахнажьит жәохәҩык – адраматә кружок иалахәыз, урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылаз хәҩык арԥарцәа: М. Ақаҩбеи, А. Агрбеи, Р. Агрбеи, В. Аргәыни, Шә. Ԥачалиеи ракәхеит. Астудиа далгеит 1933 шықәсазы. Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт далгеит (1939).
1960 ш. Шә. Ԥачалиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩыс даман.
1962 ш. Аҟәатәи аурыс оперетта режиссиор хадас дарҭеит. Ашьҭахь аус иуан Ижевсктәи амузыкатә драматә театр аҟны, аха хара имгакәа Аԥсныҟа дхынҳәит, С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь. Еиҿикааит Тҟәарчалтәи жәлар ртеатр. Жәохә шықәса С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс дыҟан. Абри атеатр аҟны акыр арольқәа дыхәмарит, урҭ иреиуоуп: Кьагәа (М. Ақаҩба - «Инаԥҳа Кьагәа»), Рашьыҭ (С. И. Ҷанба – «Амҳаџьыр»), Иазон (Еврипид – «Медеиа»), Осип (Н. В. Гоголь – «Аревизор»), Иаго (У. Шекспир – «Отелло»), Фердинанд (Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи»), Жорж Данден (Молиер – «Жорж Данден»), Незнамов (А. Н. Островски – «Ахашәала зцу аҭыԥ»), Дудукин ( А. Н. Островски – «Харада ахара зду»), Заур (Шә. Ԥачалиа – «Гәында»), Қьалашьбеи ( Г. Д. Гәлиа – «Асас еиқәаҵәақәа»), Забелин (Н. Ф. Погодин - «Кремльтәи акурантқәа»), аҭауад Вано (А. Цагарели – «Ҳанума»), Аҳмед (Н. Ҳиқьмеҭ – «Аџьашьахә»), Ҳаџьараҭ (Б. У. Шьынқәба – «Ахра ашәа», Ҳамырза (Б. У. Шьынқәба – «Ацынҵәарах»), Гәдым (Д. И. Гәлиа – «Анаурқәа») уҳәа егьырҭгьы.
Режиссиорк иаҳасабала аԥсуа сценаҿы иқәиргылеит ҩеижәижәаба инареиҳаны аспектакльқәа, урҭ иреиуоуп М. А. Лакрба – «Гьечаа рҵыхәтәа» (1940), И. Г. Папасқьыр – «Ҭемыр», У. Шекспир – «Отелло» (1955), А. Н. Островски – «Харада ахара зду» (1943), Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи», А. Корнеичук – «Аескадра аҭахара», Н. Ф. Погодин – «Кремльтәи акурантқәа», ихаҭа ипиеса «Гәында» уҳәа егьырҭгьы.
Дыхәмаруан асахьаркыратә фильмқәа жәпакы рҟны: «Хҭырԥа шкәакәа» (Б. У. Шьынқәба иажәеинраалоу ироман «Ахра ашәа» ала; асценариа автор Б. У. Шьынқәба; арежиссиор-ақәыргылаҩ В. Савелиев; А. Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975) аҟны Еслан ироль; «Амзаҿа ангыло ауха» (асценариа автор Шь. М. Аџьынџьал, арежиссиорцәа И. Даниалов, Д. Коржихин, 1977) аҟны - Гьедлач уҳәа егьырҭгьы.
Апиесақәа хәба авторс дрымоуп. Аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыжьуп.
Аиҭаҭыжьымҭа: аԥсышәала: Апиесақәа. Аҟәа, 1956; Гәында. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1977; Актиор имҩа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1968; Сара сзаанаҭ. (актиор ианҵамҭақәа). Аҟәа, 1958; Марица. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1988.
==Анысмҩа==
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа диит [[Тҟәарчал|лаҵарамза 20]], [[1914]] шықәсазы, Аԥсны, Гәдоуҭа араион [[Аацы]] ақыҭан.
1931 шықәсазы Шәарах далгоит [[Аҟәатәи адраматә студиа]], анаҩс аҵара иҵон В. И. Домогарови К. Ф. Ӡиӡариеи рыҟны. [[1939]] шықәсазы [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зхыз Қарҭтәи атеатр]] иатәыз атеатртә студиа далгеит. 1931–[[1961]]-тәи ашықәсқәа, нас [[1966]] шықәса инаркны Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа – [[Самсон Иаков-иԥа Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] актоирси арежиссирси дыҟан. [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа Аԥсуа драматә театр адиректорс аус иуан. 150 инарзынаԥшуа еиуеиԥшым арольқәа дыхәмарит.
[[1960-1969|1960-тәи ашықәсқәа]] ралагамҭазы шықәсқәак аус иуан [[Ижевск]], уа [[Удмуртиатәи адраматә театр]] арежиссиорс дыҟан, иара убас, напхгара аиҭон [[Тҟәарчалтәи ашахтиорцәа ртеатр]].
[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] ицхыраарала, усҟан [[Аԥсны аҟазара]] аусқәа рзы ахеилак аиҳабыс аус зуаз, Шәарах Ԥачалиа [[Москва]] [[Раевски, Иосиф Моисе-иԥа |И. М. Раевски]] иҟны [[Урыстәылатәи атеатртә ҟазара аинститут|ГИТИС]] арежиссиор икурсқәа дрылгоит.
Шәарах Ԥачалиа [[Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа]] асахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан. [[1970-1979|1970-тәи ашықәсазы]] афилармониа аҟны иаԥҵаз аминиатиурақәа ртеатр «Чарирама» ашьаҭаркыҩцәа дыруаӡәкхеит, иара убасгьы, атеатр актиорс дыҟан, амоноспектакльқәа иманы дықәгылон. Аминиатиуратә театр арепертуар аҟны иҟан [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Д. Гәлиа]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Б. Шьынқәба]], [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа|И. Папасқьыр]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|М. Лакрба]], [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа|Гь. Гәлиа]], [[Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа|Шь. Ҷкадуа]], А. Аргәын. П. Бебиа, Џь. Аҳәба, Н. Ҳашыг, А. Возба уҳәа аӡәырҩы рҩымҭақәа.
Шәарах иоуп иаԥызҵаз [[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]], насгьы ашьаҭаркҩыси анапхгаҩыси иҟаз.
Шәарах Ԥачалиа «Ачара ду» (1942), «Гәында» (1957), «ԥсра зқәым», «Мазлоу зегьы злоу», «Иҭахаз ақыҭа», «Салуман» уҳәа авторс дрымоуп. Акомедиа «Гәында» ықәыргылан [[Ужгород Закарпаттәи Украина амузыка-драматә театр]] асцена аҟны. Шәарах Ԥачалиа ҩ-шәҟәык – «Сара сзанааҭи» «Актиор имҩеи» авторс дрымоуп.
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәсазы. Анышә дамадоуп Аԥсны ауаажәларратә усзуҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи Аҟәатәи рпантеон аҟны.<ref>https://abaza.org/abk/astsenei-apstazaarei-asovet-eidgyla-zhlar-rartist-sharakh-pachalia-itourykh</ref>
==Раԥхьатәи аԥсуа профессионал==
Актиор иқәыԥшра шықәсқәа ҭәын ашкол аҟны еиҿыркаауаз атеатралтә қәгыларақәеи, иҩызцәеи иареи ашьапылампыл реицасрақәеи рыла. Усҟан ухаҿы иузаагомызт, Аацытәи ақыҭаҷкәын адунеи аҟны еицырдыруа, [[Асовет Еидгыла Жәлар рартист]]ны дҟалоит ҳәа.
Шәарах актиортә мҩа данылеит Аҟәатәи атеатртә студиа аҟны. Ирҵаҩцәа дыруаӡәкын еицырдыруа аԥсуа милаҭтә кульутра аусзуҩы Кондрат Ӡиӡариа. Анаҩс, Ԥачалиа иҵара иациҵеит [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатр]] иаҵанакуаз астудиаҿы. Ҳәарада, актиорра илахь ианын уҳәар ҟалоит, инаигӡоз арольқәа зегьы идыршаҳаҭуан абаҩхатәра ду шилаз. Иаԥхьаҟа изыԥшын хыԥхьаӡара рацәала арольқәа – атеатр аҟны еиԥш, акино аҿгьы.
Раԥхьаӡакәны аԥсуа хәаԥшцәа Ԥачалиа асценаҿы дырбеит [[1931]] шықәсазы, дшыстудентыз. Ԥачалиа аԥсуа хәаԥшцәа зегь реиҳа бзиа ирбоз актиорцәа дыруаӡәкын, иара изы анапеинҟьара еигӡомызт. Шәарах ирольқәа рҟынтә ахәаԥшцәа зегь реиҳа иргәаԥхоз – Иаго ироль акәын, Шекспир ипиеса «Отелло» аҟны ихадоу аперсонажцәа ируаӡәкыз.
Иааизакны, Ԥачалиа асценаҿы 150 инареиҳаны арольқәа наигӡеит. Асценаҿы ақәгылара адагьы, [[1939]] шықәса инаркны аспектакльқәа ықәиргылон, убасгьы атеатр азы иҩхьан апиесақәа, иаҳҳәап: «Ачара ду», «Гәында».
[[1940]] шықәсазы ианашьахоит [[Аԥснытәи АССР Жәлар рартист]] ҳәа ахьӡ. 15 шықәса рышьҭахь, [[1955]] шықәсазы - [[Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартист]] ҳәа. [[1966]] шықәсазы Ԥачалиа дхынҳәуеит [[С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] ахь, [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа уи атеатр хадара азиуан.
==Аҭаацәаратә ԥсҭазаара==
Шәарах Ԥачалиа лымкаала бзиа дибон имаҭа заҵәы Марица Кәачаа, абык иеиԥш дылзыҟан. Иахьазы Марица дынхоит, аусгьы луеит Аҟәа. Лабду иԥсҭазаара даналҵуаз 16 шықәса ракәын илхыҵуаз.
Марица, лажәақәа рыла, лабду есымша дылзыџьбаран, аха даараӡа бзиа дибон. Иагьазгәалҭоит, зегьы рзы илеишәа шыцәгьаз, ихахьы иигоз аҭакԥхықәрагьы шырацәаз атәы. Лара иазгәалҭоит, лабду аламыс змаз, зтеатр бзиа избоз уаҩны дшыҟаз. Марица лажәақәа рыла, еицырдыруа артист абдус имазаара насыԥ дуӡӡоуп.<ref>http://spapsny.org/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_3.pdf</ref>
==Тҟәарчалтәи атеатр аԥҵаҩы==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәа рзтәи [[Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра]] анеилга ашьҭахь, Шәарах Ԥачалиа [[Тҟәарчал]] атеатртә кружок еиҿикаауеит. Ҳәарада, уи агәыԥ иалахәыз зегьы апрофессионалтә актиорцәа ракәымызт, аха асцена гәыла иазнеиуан. Аибашьра ашьҭахьтәи Тҟәарчал азы атеатртә гәыԥ ацәырҵра – хҭыс дуун. Ауааԥсыра аспектакльқәа рахь иныҟәон, уажәгьы Тҟәарчал «ажәытә нхацәа» иргәалашәоит урҭ аамҭақәа. Уи атеатр иахьагьы аус ауеит.Иџьбараз, абаҩхатәра дуи, аламыси, ауаҩреи злаз Шәарах Ԥачалиа ухаҿы дааугарц азы иуҳәаша аепитетқәа рацәаӡоуп. Шәарах Ԥачалиа – аҟазареи ахӡырымгареи дырҿырԥшыгоуп. Иара иаҳзынижьит акы иуцәаламҩашьо аԥсуа театри акинои рдунеи. Тҟәарчал анкьа даара зегь рыла ибеиаз қалақьын, уи атәы рҳәоит знык иадамхаргьы аибашьра ҟалаанӡа уи аҭаара иахьӡаз зегьы. Ара аҿар рыԥсшьараамҭа ахьырхыргоз аҭыԥқәа еиҿкаан. Убас иҟаз иреиуан ашахтаргылаҩцәа рыклуб, араҟа еиҿкаан адраматә кружокгьы. Уи раԥхьаӡа еиҿызкааз, напхгара азҭоз [[1955]] шықәса инаркны Асҭамыр Цыба иакәын. Ари акружок иалаз раԥхьатәи актиорцәа иреиуан Шьалуа Ҵәыџьба (анаҩс Тҟәарчалтәи атеатр напхгара азҭоз), Даҭикәа Григолиа, Вианор Какоба, Заира Амқәаб, Арда Харчлаа, Вальтер ԥачлиа, Ҷыҷыкәа Харчлаа, Теренти Қәычбериа, Иура Џьынџьал уҳәа.
[[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]] ашьақәгылараҿы ацхыраара дуӡӡа ҟарҵеит еицырдыруа Аԥсны жәлар рартистцәа: Шәарах Ԥачалиа, Мираб Ҷыҭанаа, Нур Кәарҷиа, Нурбеи Камкьиа, Шьалуа Гыцба, Сырбеи Сангәылиа (иахьа атеатр арежиссиорс иҟоу). Аха зегь раԥхьаӡа иӡбахә ҳәатәуп ари атеатр аҳәынҭқарратә ҳәа ахьӡ аиура зыбзоурахаз Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа. Раԥхьаӡагьы ари жәлар ркомедиатә театр аҟны режиссиорс иҟалазгьы иара иоуп.
[[1957]] шықәсазы иқәыргылан Ԥачалиа ииҩыз акомедиа "Ачара ду". [[1958]] шықәсазы иқәиргылеит [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа|Самсон Ҷанба]] идрама "Амҳаџьыр". Абри апиеса ықәыргылан [[Қарҭ]], ахаԥшьгаратә гәыԥқәа рфестиваль аҟны [[1961]] шықәсазы, убасҟан ари адраматә кружок иаиуит ахьӡ Аԥсны жәлар рдраматә театр ҳәа. 1992 шықәсазы Тҟәарчалтәи акомедиатә театр ҳәа ахьӡ ахырҵеит. Уи инамадангьы атеатр апремиера ҿыц ақәыргылара аҽазыҟаҵара иаҿын, аха усҟан иаарылаҩит ахлымӡаах жәабжь, Аԥсны ақырҭцәа ақәлеит, аибашьра иалагеит ҳәа. Атеатр актиорцәа еибашьра ицеит: ари аибашьраҿы иҭахеит актиорцәа ҿарацәа Вахтанг Матуа, Ҭамаз Ҳаџьымба, Гена Кархалаа, еибашьуан егьырҭ атеатр амаҵ азызуазгьы. Аха ус шакәызгьы, аибашьра анцозгьы дара апозициақәа рҿы аскетчқәа ықәдыргылон.
Шәарах Ԥачалиа аҵыхәтәантәи исалам шәҟәқәа [[1997]], [[1998]] шықәсқәа рзы иҩу рҟны иааирԥшуеит Тҟәарчалтәи атеатр игәы шазыбылуа, уи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы игәы ишыҵхо, анапхгаҩи актиорцәеи ирабжьигоит русура шеиҿыркааша атәы, иара игәамбзиара иахҟьаны шьҭа Тҟәарчал дзаауамызт, анапхгареи азыҟаҵареи Шьалуа Ҵәыџьба ихәда иқәлоит. Анаҩс, ари атеатр акырынтә арежиссиорцәа рыԥсахит, аха Шәарах Абзагә-иԥа ихаантәи реизҳазыӷьара иахьагьы аӡбахә рҳәоит. Уи инапхгарала Тҟәарчалтәи атеатр имҩаԥнагеит Аԥсны анҭыҵтәи агастрольқәа жәпакы, [[Нхыҵ-Кавказ]]тәи афестивальқәа рҟны аԥхьахәқәа ргон. [[2001]] шықәсазы Тҟәарчалтәи атеатр Шәарах Ԥачалиа ихьӡ ахҵан.<ref>http://nl-ra.ru/images/pdf/Kalendar_2014.pdf</ref>
==Ахархәара змоу алитература==
* Шәарах Ԥачалиа. Марица. Аҟәа. "Алашара", 1988ш.
* Михаил Лакербай. Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухум. Абгосиздат, 1957г.
* А. Аргун. История абхазского театра. Сухум. «Алашара», 1978 г.
* Алексей Аргун-Театр абхазов конца ХХ века, Сухум. "Алашара", 2001
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/pachalia-sharax-abzagovich Пачалиа Шарах Абзагович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5achalia-sh%D3%99arax-abzag%D3%99-i%D2%A7a Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет актиорцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны атеатртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет театртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Асовет драматургцәа]]
[[Акатегориа:СССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Удмуртиатәи адраматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥачалиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
mindpgbq5zyo6ntrhbq57zhhxtfd7ve
171526
171383
2026-08-06T18:44:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171526
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|даҽа ахьӡ=Шарах Абзагович Пачалиа
|афото=Пачалиа Шарах Абзагович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|аира арыцхә={{date|20|5|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Аацы ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=11.2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа''' ({{lang-ru|Шарах Абзагович Пачалиа}}; {{date|20|5|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Аацы]] ақыҭа – 11.2000, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1982), Аԥсни, Қырҭтәылеи (1955) жәлар рартист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1955) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә профессионалтә театри адраматургиеи русхк аҟны. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аацытәи алагарҭатә школ дҭалеит, ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ашкол-интернат (далгеит 1929ш.) аҟны. 1929 ш. апрель азы Аҟәантә ашкол иаҭааит хҩык еидызкылоз акомиссиа – Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, Аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа аԥышәара иахнажьит жәохәҩык – адраматә кружок иалахәыз, урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылаз хәҩык арԥарцәа: М. Ақаҩбеи, А. Агрбеи, Р. Агрбеи, В. Аргәыни, Шә. Ԥачалиеи ракәхеит. Астудиа далгеит 1933 шықәсазы. Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт далгеит (1939).
1960 ш. Шә. Ԥачалиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩыс даман.
1962 ш. Аҟәатәи аурыс оперетта режиссиор хадас дарҭеит. Ашьҭахь аус иуан Ижевсктәи амузыкатә драматә театр аҟны, аха хара имгакәа Аԥсныҟа дхынҳәит, С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь. Еиҿикааит Тҟәарчалтәи жәлар ртеатр. Жәохә шықәса С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс дыҟан. Абри атеатр аҟны акыр арольқәа дыхәмарит, урҭ иреиуоуп: Кьагәа (М. Ақаҩба - «Инаԥҳа Кьагәа»), Рашьыҭ (С. И. Ҷанба – «Амҳаџьыр»), Иазон (Еврипид – «Медеиа»), Осип (Н. В. Гоголь – «Аревизор»), Иаго (У. Шекспир – «Отелло»), Фердинанд (Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи»), Жорж Данден (Молиер – «Жорж Данден»), Незнамов (А. Н. Островски – «Ахашәала зцу аҭыԥ»), Дудукин ( А. Н. Островски – «Харада ахара зду»), Заур (Шә. Ԥачалиа – «Гәында»), Қьалашьбеи ( Г. Д. Гәлиа – «Асас еиқәаҵәақәа»), Забелин (Н. Ф. Погодин - «Кремльтәи акурантқәа»), аҭауад Вано (А. Цагарели – «Ҳанума»), Аҳмед (Н. Ҳиқьмеҭ – «Аџьашьахә»), Ҳаџьараҭ (Б. У. Шьынқәба – «Ахра ашәа», Ҳамырза (Б. У. Шьынқәба – «Ацынҵәарах»), Гәдым (Д. И. Гәлиа – «Анаурқәа») уҳәа егьырҭгьы.
Режиссиорк иаҳасабала аԥсуа сценаҿы иқәиргылеит ҩеижәижәаба инареиҳаны аспектакльқәа, урҭ иреиуоуп М. А. Лакрба – «Гьечаа рҵыхәтәа» (1940), И. Г. Папасқьыр – «Ҭемыр», У. Шекспир – «Отелло» (1955), А. Н. Островски – «Харада ахара зду» (1943), Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи», А. Корнеичук – «Аескадра аҭахара», Н. Ф. Погодин – «Кремльтәи акурантқәа», ихаҭа ипиеса «Гәында» уҳәа егьырҭгьы.
Дыхәмаруан асахьаркыратә фильмқәа жәпакы рҟны: «Хҭырԥа шкәакәа» (Б. У. Шьынқәба иажәеинраалоу ироман «Ахра ашәа» ала; асценариа автор Б. У. Шьынқәба; арежиссиор-ақәыргылаҩ В. Савелиев; А. Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975) аҟны Еслан ироль; «Амзаҿа ангыло ауха» (асценариа автор Шь. М. Аџьынџьал, арежиссиорцәа И. Даниалов, Д. Коржихин, 1977) аҟны - Гьедлач уҳәа егьырҭгьы.
Апиесақәа хәба авторс дрымоуп. Аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыжьуп.
Аиҭаҭыжьымҭа: аԥсышәала: Апиесақәа. Аҟәа, 1956; Гәында. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1977; Актиор имҩа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1968; Сара сзаанаҭ. (актиор ианҵамҭақәа). Аҟәа, 1958; Марица. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1988.
==Анысмҩа==
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа диит [[Тҟәарчал|лаҵарамза 20]], [[1914]] шықәсазы, Аԥсны, Гәдоуҭа араион [[Аацы]] ақыҭан.
1931 шықәсазы Шәарах далгоит [[Аҟәатәи адраматә студиа]], анаҩс аҵара иҵон В. И. Домогарови К. Ф. Ӡиӡариеи рыҟны. [[1939]] шықәсазы [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зхыз Қарҭтәи атеатр]] иатәыз атеатртә студиа далгеит. 1931–[[1961]]-тәи ашықәсқәа, нас [[1966]] шықәса инаркны Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа – [[Самсон Иаков-иԥа Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] актоирси арежиссирси дыҟан. [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа Аԥсуа драматә театр адиректорс аус иуан. 150 инарзынаԥшуа еиуеиԥшым арольқәа дыхәмарит.
[[1960-1969|1960-тәи ашықәсқәа]] ралагамҭазы шықәсқәак аус иуан [[Ижевск]], уа [[Удмуртиатәи адраматә театр]] арежиссиорс дыҟан, иара убас, напхгара аиҭон [[Тҟәарчалтәи ашахтиорцәа ртеатр]].
[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] ицхыраарала, усҟан [[Аԥсны аҟазара]] аусқәа рзы ахеилак аиҳабыс аус зуаз, Шәарах Ԥачалиа [[Москва]] [[Раевски, Иосиф Моисе-иԥа |И. М. Раевски]] иҟны [[Урыстәылатәи атеатртә ҟазара аинститут|ГИТИС]] арежиссиор икурсқәа дрылгоит.
Шәарах Ԥачалиа [[Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа]] асахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан. [[1970-1979|1970-тәи ашықәсазы]] афилармониа аҟны иаԥҵаз аминиатиурақәа ртеатр «Чарирама» ашьаҭаркыҩцәа дыруаӡәкхеит, иара убасгьы, атеатр актиорс дыҟан, амоноспектакльқәа иманы дықәгылон. Аминиатиуратә театр арепертуар аҟны иҟан [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Д. Гәлиа]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Б. Шьынқәба]], [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа|И. Папасқьыр]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|М. Лакрба]], [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа|Гь. Гәлиа]], [[Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа|Шь. Ҷкадуа]], А. Аргәын. П. Бебиа, Џь. Аҳәба, Н. Ҳашыг, А. Возба уҳәа аӡәырҩы рҩымҭақәа.
Шәарах иоуп иаԥызҵаз [[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]], насгьы ашьаҭаркҩыси анапхгаҩыси иҟаз.
Шәарах Ԥачалиа «Ачара ду» (1942), «Гәында» (1957), «ԥсра зқәым», «Мазлоу зегьы злоу», «Иҭахаз ақыҭа», «Салуман» уҳәа авторс дрымоуп. Акомедиа «Гәында» ықәыргылан [[Ужгород Закарпаттәи Украина амузыка-драматә театр]] асцена аҟны. Шәарах Ԥачалиа ҩ-шәҟәык – «Сара сзанааҭи» «Актиор имҩеи» авторс дрымоуп.
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәсазы. Анышә дамадоуп Аԥсны ауаажәларратә усзуҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи Аҟәатәи рпантеон аҟны.<ref>https://abaza.org/abk/astsenei-apstazaarei-asovet-eidgyla-zhlar-rartist-sharakh-pachalia-itourykh</ref>
==Раԥхьатәи аԥсуа профессионал==
Актиор иқәыԥшра шықәсқәа ҭәын ашкол аҟны еиҿыркаауаз атеатралтә қәгыларақәеи, иҩызцәеи иареи ашьапылампыл реицасрақәеи рыла. Усҟан ухаҿы иузаагомызт, Аацытәи ақыҭаҷкәын адунеи аҟны еицырдыруа, [[Асовет Еидгыла Жәлар рартист]]ны дҟалоит ҳәа.
Шәарах актиортә мҩа данылеит Аҟәатәи атеатртә студиа аҟны. Ирҵаҩцәа дыруаӡәкын еицырдыруа аԥсуа милаҭтә кульутра аусзуҩы Кондрат Ӡиӡариа. Анаҩс, Ԥачалиа иҵара иациҵеит [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатр]] иаҵанакуаз астудиаҿы. Ҳәарада, актиорра илахь ианын уҳәар ҟалоит, инаигӡоз арольқәа зегьы идыршаҳаҭуан абаҩхатәра ду шилаз. Иаԥхьаҟа изыԥшын хыԥхьаӡара рацәала арольқәа – атеатр аҟны еиԥш, акино аҿгьы.
Раԥхьаӡакәны аԥсуа хәаԥшцәа Ԥачалиа асценаҿы дырбеит [[1931]] шықәсазы, дшыстудентыз. Ԥачалиа аԥсуа хәаԥшцәа зегь реиҳа бзиа ирбоз актиорцәа дыруаӡәкын, иара изы анапеинҟьара еигӡомызт. Шәарах ирольқәа рҟынтә ахәаԥшцәа зегь реиҳа иргәаԥхоз – Иаго ироль акәын, Шекспир ипиеса «Отелло» аҟны ихадоу аперсонажцәа ируаӡәкыз.
Иааизакны, Ԥачалиа асценаҿы 150 инареиҳаны арольқәа наигӡеит. Асценаҿы ақәгылара адагьы, [[1939]] шықәса инаркны аспектакльқәа ықәиргылон, убасгьы атеатр азы иҩхьан апиесақәа, иаҳҳәап: «Ачара ду», «Гәында».
[[1940]] шықәсазы ианашьахоит [[Аԥснытәи АССР Жәлар рартист]] ҳәа ахьӡ. 15 шықәса рышьҭахь, [[1955]] шықәсазы - [[Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартист]] ҳәа. [[1966]] шықәсазы Ԥачалиа дхынҳәуеит [[С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] ахь, [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа уи атеатр хадара азиуан.
==Аҭаацәаратә ԥсҭазаара==
Шәарах Ԥачалиа лымкаала бзиа дибон имаҭа заҵәы Марица Кәачаа, абык иеиԥш дылзыҟан. Иахьазы Марица дынхоит, аусгьы луеит Аҟәа. Лабду иԥсҭазаара даналҵуаз 16 шықәса ракәын илхыҵуаз.
Марица, лажәақәа рыла, лабду есымша дылзыџьбаран, аха даараӡа бзиа дибон. Иагьазгәалҭоит, зегьы рзы илеишәа шыцәгьаз, ихахьы иигоз аҭакԥхықәрагьы шырацәаз атәы. Лара иазгәалҭоит, лабду аламыс змаз, зтеатр бзиа избоз уаҩны дшыҟаз. Марица лажәақәа рыла, еицырдыруа артист абдус имазаара насыԥ дуӡӡоуп.<ref>http://spapsny.org/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_3.pdf</ref>
==Тҟәарчалтәи атеатр аԥҵаҩы==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәа рзтәи [[Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра]] анеилга ашьҭахь, Шәарах Ԥачалиа [[Тҟәарчал]] атеатртә кружок еиҿикаауеит. Ҳәарада, уи агәыԥ иалахәыз зегьы апрофессионалтә актиорцәа ракәымызт, аха асцена гәыла иазнеиуан. Аибашьра ашьҭахьтәи Тҟәарчал азы атеатртә гәыԥ ацәырҵра – хҭыс дуун. Ауааԥсыра аспектакльқәа рахь иныҟәон, уажәгьы Тҟәарчал «ажәытә нхацәа» иргәалашәоит урҭ аамҭақәа. Уи атеатр иахьагьы аус ауеит.Иџьбараз, абаҩхатәра дуи, аламыси, ауаҩреи злаз Шәарах Ԥачалиа ухаҿы дааугарц азы иуҳәаша аепитетқәа рацәаӡоуп. Шәарах Ԥачалиа – аҟазареи ахӡырымгареи дырҿырԥшыгоуп. Иара иаҳзынижьит акы иуцәаламҩашьо аԥсуа театри акинои рдунеи. Тҟәарчал анкьа даара зегь рыла ибеиаз қалақьын, уи атәы рҳәоит знык иадамхаргьы аибашьра ҟалаанӡа уи аҭаара иахьӡаз зегьы. Ара аҿар рыԥсшьараамҭа ахьырхыргоз аҭыԥқәа еиҿкаан. Убас иҟаз иреиуан ашахтаргылаҩцәа рыклуб, араҟа еиҿкаан адраматә кружокгьы. Уи раԥхьаӡа еиҿызкааз, напхгара азҭоз [[1955]] шықәса инаркны Асҭамыр Цыба иакәын. Ари акружок иалаз раԥхьатәи актиорцәа иреиуан Шьалуа Ҵәыџьба (анаҩс Тҟәарчалтәи атеатр напхгара азҭоз), Даҭикәа Григолиа, Вианор Какоба, Заира Амқәаб, Арда Харчлаа, Вальтер ԥачлиа, Ҷыҷыкәа Харчлаа, Теренти Қәычбериа, Иура Џьынџьал уҳәа.
[[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]] ашьақәгылараҿы ацхыраара дуӡӡа ҟарҵеит еицырдыруа Аԥсны жәлар рартистцәа: Шәарах Ԥачалиа, Мираб Ҷыҭанаа, Нур Кәарҷиа, Нурбеи Камкьиа, Шьалуа Гыцба, Сырбеи Сангәылиа (иахьа атеатр арежиссиорс иҟоу). Аха зегь раԥхьаӡа иӡбахә ҳәатәуп ари атеатр аҳәынҭқарратә ҳәа ахьӡ аиура зыбзоурахаз Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа. Раԥхьаӡагьы ари жәлар ркомедиатә театр аҟны режиссиорс иҟалазгьы иара иоуп.
[[1957]] шықәсазы иқәыргылан Ԥачалиа ииҩыз акомедиа "Ачара ду". [[1958]] шықәсазы иқәиргылеит [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа|Самсон Ҷанба]] идрама "Амҳаџьыр". Абри апиеса ықәыргылан [[Қарҭ]], ахаԥшьгаратә гәыԥқәа рфестиваль аҟны [[1961]] шықәсазы, убасҟан ари адраматә кружок иаиуит ахьӡ Аԥсны жәлар рдраматә театр ҳәа. 1992 шықәсазы Тҟәарчалтәи акомедиатә театр ҳәа ахьӡ ахырҵеит. Уи инамадангьы атеатр апремиера ҿыц ақәыргылара аҽазыҟаҵара иаҿын, аха усҟан иаарылаҩит ахлымӡаах жәабжь, Аԥсны ақырҭцәа ақәлеит, аибашьра иалагеит ҳәа. Атеатр актиорцәа еибашьра ицеит: ари аибашьраҿы иҭахеит актиорцәа ҿарацәа Вахтанг Матуа, Ҭамаз Ҳаџьымба, Гена Кархалаа, еибашьуан егьырҭ атеатр амаҵ азызуазгьы. Аха ус шакәызгьы, аибашьра анцозгьы дара апозициақәа рҿы аскетчқәа ықәдыргылон.
Шәарах Ԥачалиа аҵыхәтәантәи исалам шәҟәқәа [[1997]], [[1998]] шықәсқәа рзы иҩу рҟны иааирԥшуеит Тҟәарчалтәи атеатр игәы шазыбылуа, уи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы игәы ишыҵхо, анапхгаҩи актиорцәеи ирабжьигоит русура шеиҿыркааша атәы, иара игәамбзиара иахҟьаны шьҭа Тҟәарчал дзаауамызт, анапхгареи азыҟаҵареи Шьалуа Ҵәыџьба ихәда иқәлоит. Анаҩс, ари атеатр акырынтә арежиссиорцәа рыԥсахит, аха Шәарах Абзагә-иԥа ихаантәи реизҳазыӷьара иахьагьы аӡбахә рҳәоит. Уи инапхгарала Тҟәарчалтәи атеатр имҩаԥнагеит Аԥсны анҭыҵтәи агастрольқәа жәпакы, [[Нхыҵ-Кавказ]]тәи афестивальқәа рҟны аԥхьахәқәа ргон. [[2001]] шықәсазы Тҟәарчалтәи атеатр Шәарах Ԥачалиа ихьӡ ахҵан.<ref>http://nl-ra.ru/images/pdf/Kalendar_2014.pdf</ref>
==Ахархәара змоу алитература==
* Шәарах Ԥачалиа. Марица. Аҟәа. "Алашара", 1988ш.
* Михаил Лакербай. Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухум. Абгосиздат, 1957г.
* А. Аргун. История абхазского театра. Сухум. «Алашара», 1978 г.
* Алексей Аргун-Театр абхазов конца ХХ века, Сухум. "Алашара", 2001
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/pachalia-sharax-abzagovich Пачалиа Шарах Абзагович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5achalia-sh%D3%99arax-abzag%D3%99-i%D2%A7a Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет актиорцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны атеатртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет театртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Асовет драматургцәа]]
[[Акатегориа:СССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Удмуртиатәи адраматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥачалиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
cieekiuagv1ul4l15demsfpohu42ubc
171548
171526
2026-08-06T19:12:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171548
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|даҽа ахьӡ=Шарах Абзагович Пачалиа
|афото=Пачалиа Шарах Абзагович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|аира арыцхә={{date|20|5|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date||11|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа''' ({{lang-ru|Шарах Абзагович Пачалиа}}; {{date|20|5|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Аацы]] ақыҭа – 11.2000, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1982), Аԥсни, Қырҭтәылеи (1955) жәлар рартист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1955) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә профессионалтә театри адраматургиеи русхк аҟны. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аацытәи алагарҭатә школ дҭалеит, ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ашкол-интернат (далгеит 1929ш.) аҟны. 1929 ш. апрель азы Аҟәантә ашкол иаҭааит хҩык еидызкылоз акомиссиа – Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, Аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа аԥышәара иахнажьит жәохәҩык – адраматә кружок иалахәыз, урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылаз хәҩык арԥарцәа: М. Ақаҩбеи, А. Агрбеи, Р. Агрбеи, В. Аргәыни, Шә. Ԥачалиеи ракәхеит. Астудиа далгеит 1933 шықәсазы. Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт далгеит (1939).
1960 ш. Шә. Ԥачалиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩыс даман.
1962 ш. Аҟәатәи аурыс оперетта режиссиор хадас дарҭеит. Ашьҭахь аус иуан Ижевсктәи амузыкатә драматә театр аҟны, аха хара имгакәа Аԥсныҟа дхынҳәит, С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь. Еиҿикааит Тҟәарчалтәи жәлар ртеатр. Жәохә шықәса С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс дыҟан. Абри атеатр аҟны акыр арольқәа дыхәмарит, урҭ иреиуоуп: Кьагәа (М. Ақаҩба - «Инаԥҳа Кьагәа»), Рашьыҭ (С. И. Ҷанба – «Амҳаџьыр»), Иазон (Еврипид – «Медеиа»), Осип (Н. В. Гоголь – «Аревизор»), Иаго (У. Шекспир – «Отелло»), Фердинанд (Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи»), Жорж Данден (Молиер – «Жорж Данден»), Незнамов (А. Н. Островски – «Ахашәала зцу аҭыԥ»), Дудукин ( А. Н. Островски – «Харада ахара зду»), Заур (Шә. Ԥачалиа – «Гәында»), Қьалашьбеи ( Г. Д. Гәлиа – «Асас еиқәаҵәақәа»), Забелин (Н. Ф. Погодин - «Кремльтәи акурантқәа»), аҭауад Вано (А. Цагарели – «Ҳанума»), Аҳмед (Н. Ҳиқьмеҭ – «Аџьашьахә»), Ҳаџьараҭ (Б. У. Шьынқәба – «Ахра ашәа», Ҳамырза (Б. У. Шьынқәба – «Ацынҵәарах»), Гәдым (Д. И. Гәлиа – «Анаурқәа») уҳәа егьырҭгьы.
Режиссиорк иаҳасабала аԥсуа сценаҿы иқәиргылеит ҩеижәижәаба инареиҳаны аспектакльқәа, урҭ иреиуоуп М. А. Лакрба – «Гьечаа рҵыхәтәа» (1940), И. Г. Папасқьыр – «Ҭемыр», У. Шекспир – «Отелло» (1955), А. Н. Островски – «Харада ахара зду» (1943), Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи», А. Корнеичук – «Аескадра аҭахара», Н. Ф. Погодин – «Кремльтәи акурантқәа», ихаҭа ипиеса «Гәында» уҳәа егьырҭгьы.
Дыхәмаруан асахьаркыратә фильмқәа жәпакы рҟны: «Хҭырԥа шкәакәа» (Б. У. Шьынқәба иажәеинраалоу ироман «Ахра ашәа» ала; асценариа автор Б. У. Шьынқәба; арежиссиор-ақәыргылаҩ В. Савелиев; А. Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975) аҟны Еслан ироль; «Амзаҿа ангыло ауха» (асценариа автор Шь. М. Аџьынџьал, арежиссиорцәа И. Даниалов, Д. Коржихин, 1977) аҟны - Гьедлач уҳәа егьырҭгьы.
Апиесақәа хәба авторс дрымоуп. Аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыжьуп.
Аиҭаҭыжьымҭа: аԥсышәала: Апиесақәа. Аҟәа, 1956; Гәында. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1977; Актиор имҩа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1968; Сара сзаанаҭ. (актиор ианҵамҭақәа). Аҟәа, 1958; Марица. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1988.
==Анысмҩа==
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа диит [[Тҟәарчал|лаҵарамза 20]], [[1914]] шықәсазы, Аԥсны, Гәдоуҭа араион [[Аацы]] ақыҭан.
1931 шықәсазы Шәарах далгоит [[Аҟәатәи адраматә студиа]], анаҩс аҵара иҵон В. И. Домогарови К. Ф. Ӡиӡариеи рыҟны. [[1939]] шықәсазы [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зхыз Қарҭтәи атеатр]] иатәыз атеатртә студиа далгеит. 1931–[[1961]]-тәи ашықәсқәа, нас [[1966]] шықәса инаркны Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа – [[Самсон Иаков-иԥа Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] актоирси арежиссирси дыҟан. [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа Аԥсуа драматә театр адиректорс аус иуан. 150 инарзынаԥшуа еиуеиԥшым арольқәа дыхәмарит.
[[1960-1969|1960-тәи ашықәсқәа]] ралагамҭазы шықәсқәак аус иуан [[Ижевск]], уа [[Удмуртиатәи адраматә театр]] арежиссиорс дыҟан, иара убас, напхгара аиҭон [[Тҟәарчалтәи ашахтиорцәа ртеатр]].
[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] ицхыраарала, усҟан [[Аԥсны аҟазара]] аусқәа рзы ахеилак аиҳабыс аус зуаз, Шәарах Ԥачалиа [[Москва]] [[Раевски, Иосиф Моисе-иԥа |И. М. Раевски]] иҟны [[Урыстәылатәи атеатртә ҟазара аинститут|ГИТИС]] арежиссиор икурсқәа дрылгоит.
Шәарах Ԥачалиа [[Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа]] асахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан. [[1970-1979|1970-тәи ашықәсазы]] афилармониа аҟны иаԥҵаз аминиатиурақәа ртеатр «Чарирама» ашьаҭаркыҩцәа дыруаӡәкхеит, иара убасгьы, атеатр актиорс дыҟан, амоноспектакльқәа иманы дықәгылон. Аминиатиуратә театр арепертуар аҟны иҟан [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Д. Гәлиа]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Б. Шьынқәба]], [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа|И. Папасқьыр]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|М. Лакрба]], [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа|Гь. Гәлиа]], [[Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа|Шь. Ҷкадуа]], А. Аргәын. П. Бебиа, Џь. Аҳәба, Н. Ҳашыг, А. Возба уҳәа аӡәырҩы рҩымҭақәа.
Шәарах иоуп иаԥызҵаз [[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]], насгьы ашьаҭаркҩыси анапхгаҩыси иҟаз.
Шәарах Ԥачалиа «Ачара ду» (1942), «Гәында» (1957), «ԥсра зқәым», «Мазлоу зегьы злоу», «Иҭахаз ақыҭа», «Салуман» уҳәа авторс дрымоуп. Акомедиа «Гәында» ықәыргылан [[Ужгород Закарпаттәи Украина амузыка-драматә театр]] асцена аҟны. Шәарах Ԥачалиа ҩ-шәҟәык – «Сара сзанааҭи» «Актиор имҩеи» авторс дрымоуп.
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәсазы. Анышә дамадоуп Аԥсны ауаажәларратә усзуҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи Аҟәатәи рпантеон аҟны.<ref>https://abaza.org/abk/astsenei-apstazaarei-asovet-eidgyla-zhlar-rartist-sharakh-pachalia-itourykh</ref>
==Раԥхьатәи аԥсуа профессионал==
Актиор иқәыԥшра шықәсқәа ҭәын ашкол аҟны еиҿыркаауаз атеатралтә қәгыларақәеи, иҩызцәеи иареи ашьапылампыл реицасрақәеи рыла. Усҟан ухаҿы иузаагомызт, Аацытәи ақыҭаҷкәын адунеи аҟны еицырдыруа, [[Асовет Еидгыла Жәлар рартист]]ны дҟалоит ҳәа.
Шәарах актиортә мҩа данылеит Аҟәатәи атеатртә студиа аҟны. Ирҵаҩцәа дыруаӡәкын еицырдыруа аԥсуа милаҭтә кульутра аусзуҩы Кондрат Ӡиӡариа. Анаҩс, Ԥачалиа иҵара иациҵеит [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатр]] иаҵанакуаз астудиаҿы. Ҳәарада, актиорра илахь ианын уҳәар ҟалоит, инаигӡоз арольқәа зегьы идыршаҳаҭуан абаҩхатәра ду шилаз. Иаԥхьаҟа изыԥшын хыԥхьаӡара рацәала арольқәа – атеатр аҟны еиԥш, акино аҿгьы.
Раԥхьаӡакәны аԥсуа хәаԥшцәа Ԥачалиа асценаҿы дырбеит [[1931]] шықәсазы, дшыстудентыз. Ԥачалиа аԥсуа хәаԥшцәа зегь реиҳа бзиа ирбоз актиорцәа дыруаӡәкын, иара изы анапеинҟьара еигӡомызт. Шәарах ирольқәа рҟынтә ахәаԥшцәа зегь реиҳа иргәаԥхоз – Иаго ироль акәын, Шекспир ипиеса «Отелло» аҟны ихадоу аперсонажцәа ируаӡәкыз.
Иааизакны, Ԥачалиа асценаҿы 150 инареиҳаны арольқәа наигӡеит. Асценаҿы ақәгылара адагьы, [[1939]] шықәса инаркны аспектакльқәа ықәиргылон, убасгьы атеатр азы иҩхьан апиесақәа, иаҳҳәап: «Ачара ду», «Гәында».
[[1940]] шықәсазы ианашьахоит [[Аԥснытәи АССР Жәлар рартист]] ҳәа ахьӡ. 15 шықәса рышьҭахь, [[1955]] шықәсазы - [[Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартист]] ҳәа. [[1966]] шықәсазы Ԥачалиа дхынҳәуеит [[С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] ахь, [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа уи атеатр хадара азиуан.
==Аҭаацәаратә ԥсҭазаара==
Шәарах Ԥачалиа лымкаала бзиа дибон имаҭа заҵәы Марица Кәачаа, абык иеиԥш дылзыҟан. Иахьазы Марица дынхоит, аусгьы луеит Аҟәа. Лабду иԥсҭазаара даналҵуаз 16 шықәса ракәын илхыҵуаз.
Марица, лажәақәа рыла, лабду есымша дылзыџьбаран, аха даараӡа бзиа дибон. Иагьазгәалҭоит, зегьы рзы илеишәа шыцәгьаз, ихахьы иигоз аҭакԥхықәрагьы шырацәаз атәы. Лара иазгәалҭоит, лабду аламыс змаз, зтеатр бзиа избоз уаҩны дшыҟаз. Марица лажәақәа рыла, еицырдыруа артист абдус имазаара насыԥ дуӡӡоуп.<ref>http://spapsny.org/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_3.pdf</ref>
==Тҟәарчалтәи атеатр аԥҵаҩы==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәа рзтәи [[Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра]] анеилга ашьҭахь, Шәарах Ԥачалиа [[Тҟәарчал]] атеатртә кружок еиҿикаауеит. Ҳәарада, уи агәыԥ иалахәыз зегьы апрофессионалтә актиорцәа ракәымызт, аха асцена гәыла иазнеиуан. Аибашьра ашьҭахьтәи Тҟәарчал азы атеатртә гәыԥ ацәырҵра – хҭыс дуун. Ауааԥсыра аспектакльқәа рахь иныҟәон, уажәгьы Тҟәарчал «ажәытә нхацәа» иргәалашәоит урҭ аамҭақәа. Уи атеатр иахьагьы аус ауеит.Иџьбараз, абаҩхатәра дуи, аламыси, ауаҩреи злаз Шәарах Ԥачалиа ухаҿы дааугарц азы иуҳәаша аепитетқәа рацәаӡоуп. Шәарах Ԥачалиа – аҟазареи ахӡырымгареи дырҿырԥшыгоуп. Иара иаҳзынижьит акы иуцәаламҩашьо аԥсуа театри акинои рдунеи. Тҟәарчал анкьа даара зегь рыла ибеиаз қалақьын, уи атәы рҳәоит знык иадамхаргьы аибашьра ҟалаанӡа уи аҭаара иахьӡаз зегьы. Ара аҿар рыԥсшьараамҭа ахьырхыргоз аҭыԥқәа еиҿкаан. Убас иҟаз иреиуан ашахтаргылаҩцәа рыклуб, араҟа еиҿкаан адраматә кружокгьы. Уи раԥхьаӡа еиҿызкааз, напхгара азҭоз [[1955]] шықәса инаркны Асҭамыр Цыба иакәын. Ари акружок иалаз раԥхьатәи актиорцәа иреиуан Шьалуа Ҵәыџьба (анаҩс Тҟәарчалтәи атеатр напхгара азҭоз), Даҭикәа Григолиа, Вианор Какоба, Заира Амқәаб, Арда Харчлаа, Вальтер ԥачлиа, Ҷыҷыкәа Харчлаа, Теренти Қәычбериа, Иура Џьынџьал уҳәа.
[[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]] ашьақәгылараҿы ацхыраара дуӡӡа ҟарҵеит еицырдыруа Аԥсны жәлар рартистцәа: Шәарах Ԥачалиа, Мираб Ҷыҭанаа, Нур Кәарҷиа, Нурбеи Камкьиа, Шьалуа Гыцба, Сырбеи Сангәылиа (иахьа атеатр арежиссиорс иҟоу). Аха зегь раԥхьаӡа иӡбахә ҳәатәуп ари атеатр аҳәынҭқарратә ҳәа ахьӡ аиура зыбзоурахаз Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа. Раԥхьаӡагьы ари жәлар ркомедиатә театр аҟны режиссиорс иҟалазгьы иара иоуп.
[[1957]] шықәсазы иқәыргылан Ԥачалиа ииҩыз акомедиа "Ачара ду". [[1958]] шықәсазы иқәиргылеит [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа|Самсон Ҷанба]] идрама "Амҳаџьыр". Абри апиеса ықәыргылан [[Қарҭ]], ахаԥшьгаратә гәыԥқәа рфестиваль аҟны [[1961]] шықәсазы, убасҟан ари адраматә кружок иаиуит ахьӡ Аԥсны жәлар рдраматә театр ҳәа. 1992 шықәсазы Тҟәарчалтәи акомедиатә театр ҳәа ахьӡ ахырҵеит. Уи инамадангьы атеатр апремиера ҿыц ақәыргылара аҽазыҟаҵара иаҿын, аха усҟан иаарылаҩит ахлымӡаах жәабжь, Аԥсны ақырҭцәа ақәлеит, аибашьра иалагеит ҳәа. Атеатр актиорцәа еибашьра ицеит: ари аибашьраҿы иҭахеит актиорцәа ҿарацәа Вахтанг Матуа, Ҭамаз Ҳаџьымба, Гена Кархалаа, еибашьуан егьырҭ атеатр амаҵ азызуазгьы. Аха ус шакәызгьы, аибашьра анцозгьы дара апозициақәа рҿы аскетчқәа ықәдыргылон.
Шәарах Ԥачалиа аҵыхәтәантәи исалам шәҟәқәа [[1997]], [[1998]] шықәсқәа рзы иҩу рҟны иааирԥшуеит Тҟәарчалтәи атеатр игәы шазыбылуа, уи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы игәы ишыҵхо, анапхгаҩи актиорцәеи ирабжьигоит русура шеиҿыркааша атәы, иара игәамбзиара иахҟьаны шьҭа Тҟәарчал дзаауамызт, анапхгареи азыҟаҵареи Шьалуа Ҵәыџьба ихәда иқәлоит. Анаҩс, ари атеатр акырынтә арежиссиорцәа рыԥсахит, аха Шәарах Абзагә-иԥа ихаантәи реизҳазыӷьара иахьагьы аӡбахә рҳәоит. Уи инапхгарала Тҟәарчалтәи атеатр имҩаԥнагеит Аԥсны анҭыҵтәи агастрольқәа жәпакы, [[Нхыҵ-Кавказ]]тәи афестивальқәа рҟны аԥхьахәқәа ргон. [[2001]] шықәсазы Тҟәарчалтәи атеатр Шәарах Ԥачалиа ихьӡ ахҵан.<ref>http://nl-ra.ru/images/pdf/Kalendar_2014.pdf</ref>
==Ахархәара змоу алитература==
* Шәарах Ԥачалиа. Марица. Аҟәа. "Алашара", 1988ш.
* Михаил Лакербай. Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухум. Абгосиздат, 1957г.
* А. Аргун. История абхазского театра. Сухум. «Алашара», 1978 г.
* Алексей Аргун-Театр абхазов конца ХХ века, Сухум. "Алашара", 2001
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/pachalia-sharax-abzagovich Пачалиа Шарах Абзагович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5achalia-sh%D3%99arax-abzag%D3%99-i%D2%A7a Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет актиорцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны атеатртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет театртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Асовет драматургцәа]]
[[Акатегориа:СССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Удмуртиатәи адраматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥачалиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
bivt4iyog8ugj6s1o5bnuu7dzeevs22
171666
171548
2026-08-06T20:23:30Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171666
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|даҽа ахьӡ=Шарах Абзагович Пачалиа
|афото=Пачалиа Шарах Абзагович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа
|аира арыцхә={{date|20|5|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Аацы ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date||11|2000}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа''' ({{lang-ru|Шарах Абзагович Пачалиа}}; {{date|20|5|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Аацы]] ақыҭа – 11.2000, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа актиор, арежиссиор, ашәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1982), Аԥсни, Қырҭтәылеи (1955) жәлар рартист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1955) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Илагала маҷымкәа иҟоуп амилаҭтә профессионалтә театри адраматургиеи русхк аҟны. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аацытәи алагарҭатә школ дҭалеит, ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ашкол-интернат (далгеит 1929ш.) аҟны. 1929 ш. апрель азы Аҟәантә ашкол иаҭааит хҩык еидызкылоз акомиссиа – Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, Аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа аԥышәара иахнажьит жәохәҩык – адраматә кружок иалахәыз, урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылаз хәҩык арԥарцәа: М. Ақаҩбеи, А. Агрбеи, Р. Агрбеи, В. Аргәыни, Шә. Ԥачалиеи ракәхеит. Астудиа далгеит 1933 шықәсазы. Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә атеатртә институт далгеит (1939).
1960 ш. Шә. Ԥачалиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩыс даман.
1962 ш. Аҟәатәи аурыс оперетта режиссиор хадас дарҭеит. Ашьҭахь аус иуан Ижевсктәи амузыкатә драматә театр аҟны, аха хара имгакәа Аԥсныҟа дхынҳәит, С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь. Еиҿикааит Тҟәарчалтәи жәлар ртеатр. Жәохә шықәса С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс дыҟан. Абри атеатр аҟны акыр арольқәа дыхәмарит, урҭ иреиуоуп: Кьагәа (М. Ақаҩба - «Инаԥҳа Кьагәа»), Рашьыҭ (С. И. Ҷанба – «Амҳаџьыр»), Иазон (Еврипид – «Медеиа»), Осип (Н. В. Гоголь – «Аревизор»), Иаго (У. Шекспир – «Отелло»), Фердинанд (Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи»), Жорж Данден (Молиер – «Жорж Данден»), Незнамов (А. Н. Островски – «Ахашәала зцу аҭыԥ»), Дудукин ( А. Н. Островски – «Харада ахара зду»), Заур (Шә. Ԥачалиа – «Гәында»), Қьалашьбеи ( Г. Д. Гәлиа – «Асас еиқәаҵәақәа»), Забелин (Н. Ф. Погодин - «Кремльтәи акурантқәа»), аҭауад Вано (А. Цагарели – «Ҳанума»), Аҳмед (Н. Ҳиқьмеҭ – «Аџьашьахә»), Ҳаџьараҭ (Б. У. Шьынқәба – «Ахра ашәа», Ҳамырза (Б. У. Шьынқәба – «Ацынҵәарах»), Гәдым (Д. И. Гәлиа – «Анаурқәа») уҳәа егьырҭгьы.
Режиссиорк иаҳасабала аԥсуа сценаҿы иқәиргылеит ҩеижәижәаба инареиҳаны аспектакльқәа, урҭ иреиуоуп М. А. Лакрба – «Гьечаа рҵыхәтәа» (1940), И. Г. Папасқьыр – «Ҭемыр», У. Шекспир – «Отелло» (1955), А. Н. Островски – «Харада ахара зду» (1943), Ф. Шиллер – «Ацәгьоуреи абзиабареи», А. Корнеичук – «Аескадра аҭахара», Н. Ф. Погодин – «Кремльтәи акурантқәа», ихаҭа ипиеса «Гәында» уҳәа егьырҭгьы.
Дыхәмаруан асахьаркыратә фильмқәа жәпакы рҟны: «Хҭырԥа шкәакәа» (Б. У. Шьынқәба иажәеинраалоу ироман «Ахра ашәа» ала; асценариа автор Б. У. Шьынқәба; арежиссиор-ақәыргылаҩ В. Савелиев; А. Довженко ихьӡ зху акиностудиа, 1975) аҟны Еслан ироль; «Амзаҿа ангыло ауха» (асценариа автор Шь. М. Аџьынџьал, арежиссиорцәа И. Даниалов, Д. Коржихин, 1977) аҟны - Гьедлач уҳәа егьырҭгьы.
Апиесақәа хәба авторс дрымоуп. Аԥсышәала ишәҟәқәа ҭыжьуп.
Аиҭаҭыжьымҭа: аԥсышәала: Апиесақәа. Аҟәа, 1956; Гәында. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1977; Актиор имҩа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1968; Сара сзаанаҭ. (актиор ианҵамҭақәа). Аҟәа, 1958; Марица. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1988.
==Анысмҩа==
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа диит [[Тҟәарчал|лаҵарамза 20]], [[1914]] шықәсазы, Аԥсны, Гәдоуҭа араион [[Аацы]] ақыҭан.
1931 шықәсазы Шәарах далгоит [[Аҟәатәи адраматә студиа]], анаҩс аҵара иҵон В. И. Домогарови К. Ф. Ӡиӡариеи рыҟны. [[1939]] шықәсазы [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зхыз Қарҭтәи атеатр]] иатәыз атеатртә студиа далгеит. 1931–[[1961]]-тәи ашықәсқәа, нас [[1966]] шықәса инаркны Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа – [[Самсон Иаков-иԥа Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] актоирси арежиссирси дыҟан. [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа Аԥсуа драматә театр адиректорс аус иуан. 150 инарзынаԥшуа еиуеиԥшым арольқәа дыхәмарит.
[[1960-1969|1960-тәи ашықәсқәа]] ралагамҭазы шықәсқәак аус иуан [[Ижевск]], уа [[Удмуртиатәи адраматә театр]] арежиссиорс дыҟан, иара убас, напхгара аиҭон [[Тҟәарчалтәи ашахтиорцәа ртеатр]].
[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]] ицхыраарала, усҟан [[Аԥсны аҟазара]] аусқәа рзы ахеилак аиҳабыс аус зуаз, Шәарах Ԥачалиа [[Москва]] [[Раевски, Иосиф Моисе-иԥа |И. М. Раевски]] иҟны [[Урыстәылатәи атеатртә ҟазара аинститут|ГИТИС]] арежиссиор икурсқәа дрылгоит.
Шәарах Ԥачалиа [[Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа]] асахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан. [[1970-1979|1970-тәи ашықәсазы]] афилармониа аҟны иаԥҵаз аминиатиурақәа ртеатр «Чарирама» ашьаҭаркыҩцәа дыруаӡәкхеит, иара убасгьы, атеатр актиорс дыҟан, амоноспектакльқәа иманы дықәгылон. Аминиатиуратә театр арепертуар аҟны иҟан [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Д. Гәлиа]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Б. Шьынқәба]], [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа|И. Папасқьыр]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|М. Лакрба]], [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа|Гь. Гәлиа]], [[Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа|Шь. Ҷкадуа]], А. Аргәын. П. Бебиа, Џь. Аҳәба, Н. Ҳашыг, А. Возба уҳәа аӡәырҩы рҩымҭақәа.
Шәарах иоуп иаԥызҵаз [[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]], насгьы ашьаҭаркҩыси анапхгаҩыси иҟаз.
Шәарах Ԥачалиа «Ачара ду» (1942), «Гәында» (1957), «ԥсра зқәым», «Мазлоу зегьы злоу», «Иҭахаз ақыҭа», «Салуман» уҳәа авторс дрымоуп. Акомедиа «Гәында» ықәыргылан [[Ужгород Закарпаттәи Украина амузыка-драматә театр]] асцена аҟны. Шәарах Ԥачалиа ҩ-шәҟәык – «Сара сзанааҭи» «Актиор имҩеи» авторс дрымоуп.
Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәсазы. Анышә дамадоуп Аԥсны ауаажәларратә усзуҩцәеи ашәҟәыҩҩцәеи Аҟәатәи рпантеон аҟны.<ref>https://abaza.org/abk/astsenei-apstazaarei-asovet-eidgyla-zhlar-rartist-sharakh-pachalia-itourykh</ref>
==Раԥхьатәи аԥсуа профессионал==
Актиор иқәыԥшра шықәсқәа ҭәын ашкол аҟны еиҿыркаауаз атеатралтә қәгыларақәеи, иҩызцәеи иареи ашьапылампыл реицасрақәеи рыла. Усҟан ухаҿы иузаагомызт, Аацытәи ақыҭаҷкәын адунеи аҟны еицырдыруа, [[Асовет Еидгыла Жәлар рартист]]ны дҟалоит ҳәа.
Шәарах актиортә мҩа данылеит Аҟәатәи атеатртә студиа аҟны. Ирҵаҩцәа дыруаӡәкын еицырдыруа аԥсуа милаҭтә кульутра аусзуҩы Кондрат Ӡиӡариа. Анаҩс, Ԥачалиа иҵара иациҵеит [[Шьоҭа Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатр]] иаҵанакуаз астудиаҿы. Ҳәарада, актиорра илахь ианын уҳәар ҟалоит, инаигӡоз арольқәа зегьы идыршаҳаҭуан абаҩхатәра ду шилаз. Иаԥхьаҟа изыԥшын хыԥхьаӡара рацәала арольқәа – атеатр аҟны еиԥш, акино аҿгьы.
Раԥхьаӡакәны аԥсуа хәаԥшцәа Ԥачалиа асценаҿы дырбеит [[1931]] шықәсазы, дшыстудентыз. Ԥачалиа аԥсуа хәаԥшцәа зегь реиҳа бзиа ирбоз актиорцәа дыруаӡәкын, иара изы анапеинҟьара еигӡомызт. Шәарах ирольқәа рҟынтә ахәаԥшцәа зегь реиҳа иргәаԥхоз – Иаго ироль акәын, Шекспир ипиеса «Отелло» аҟны ихадоу аперсонажцәа ируаӡәкыз.
Иааизакны, Ԥачалиа асценаҿы 150 инареиҳаны арольқәа наигӡеит. Асценаҿы ақәгылара адагьы, [[1939]] шықәса инаркны аспектакльқәа ықәиргылон, убасгьы атеатр азы иҩхьан апиесақәа, иаҳҳәап: «Ачара ду», «Гәында».
[[1940]] шықәсазы ианашьахоит [[Аԥснытәи АССР Жәлар рартист]] ҳәа ахьӡ. 15 шықәса рышьҭахь, [[1955]] шықәсазы - [[Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартист]] ҳәа. [[1966]] шықәсазы Ԥачалиа дхынҳәуеит [[С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр]] ахь, [[1976]] шықәса инаркны [[1988]] шықәсанӡа уи атеатр хадара азиуан.
==Аҭаацәаратә ԥсҭазаара==
Шәарах Ԥачалиа лымкаала бзиа дибон имаҭа заҵәы Марица Кәачаа, абык иеиԥш дылзыҟан. Иахьазы Марица дынхоит, аусгьы луеит Аҟәа. Лабду иԥсҭазаара даналҵуаз 16 шықәса ракәын илхыҵуаз.
Марица, лажәақәа рыла, лабду есымша дылзыџьбаран, аха даараӡа бзиа дибон. Иагьазгәалҭоит, зегьы рзы илеишәа шыцәгьаз, ихахьы иигоз аҭакԥхықәрагьы шырацәаз атәы. Лара иазгәалҭоит, лабду аламыс змаз, зтеатр бзиа избоз уаҩны дшыҟаз. Марица лажәақәа рыла, еицырдыруа артист абдус имазаара насыԥ дуӡӡоуп.<ref>http://spapsny.org/%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0_3.pdf</ref>
==Тҟәарчалтәи атеатр аԥҵаҩы==
[[1992]]–[[1993]] шықәсқәа рзтәи [[Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра]] анеилга ашьҭахь, Шәарах Ԥачалиа [[Тҟәарчал]] атеатртә кружок еиҿикаауеит. Ҳәарада, уи агәыԥ иалахәыз зегьы апрофессионалтә актиорцәа ракәымызт, аха асцена гәыла иазнеиуан. Аибашьра ашьҭахьтәи Тҟәарчал азы атеатртә гәыԥ ацәырҵра – хҭыс дуун. Ауааԥсыра аспектакльқәа рахь иныҟәон, уажәгьы Тҟәарчал «ажәытә нхацәа» иргәалашәоит урҭ аамҭақәа. Уи атеатр иахьагьы аус ауеит.Иџьбараз, абаҩхатәра дуи, аламыси, ауаҩреи злаз Шәарах Ԥачалиа ухаҿы дааугарц азы иуҳәаша аепитетқәа рацәаӡоуп. Шәарах Ԥачалиа – аҟазареи ахӡырымгареи дырҿырԥшыгоуп. Иара иаҳзынижьит акы иуцәаламҩашьо аԥсуа театри акинои рдунеи. Тҟәарчал анкьа даара зегь рыла ибеиаз қалақьын, уи атәы рҳәоит знык иадамхаргьы аибашьра ҟалаанӡа уи аҭаара иахьӡаз зегьы. Ара аҿар рыԥсшьараамҭа ахьырхыргоз аҭыԥқәа еиҿкаан. Убас иҟаз иреиуан ашахтаргылаҩцәа рыклуб, араҟа еиҿкаан адраматә кружокгьы. Уи раԥхьаӡа еиҿызкааз, напхгара азҭоз [[1955]] шықәса инаркны Асҭамыр Цыба иакәын. Ари акружок иалаз раԥхьатәи актиорцәа иреиуан Шьалуа Ҵәыџьба (анаҩс Тҟәарчалтәи атеатр напхгара азҭоз), Даҭикәа Григолиа, Вианор Какоба, Заира Амқәаб, Арда Харчлаа, Вальтер ԥачлиа, Ҷыҷыкәа Харчлаа, Теренти Қәычбериа, Иура Џьынџьал уҳәа.
[[Тҟәарчалтәи аҳәынҭқарратә акомедиатә театр]] ашьақәгылараҿы ацхыраара дуӡӡа ҟарҵеит еицырдыруа Аԥсны жәлар рартистцәа: Шәарах Ԥачалиа, Мираб Ҷыҭанаа, Нур Кәарҷиа, Нурбеи Камкьиа, Шьалуа Гыцба, Сырбеи Сангәылиа (иахьа атеатр арежиссиорс иҟоу). Аха зегь раԥхьаӡа иӡбахә ҳәатәуп ари атеатр аҳәынҭқарратә ҳәа ахьӡ аиура зыбзоурахаз Шәарах Абзагә-иԥа Ԥачалиа. Раԥхьаӡагьы ари жәлар ркомедиатә театр аҟны режиссиорс иҟалазгьы иара иоуп.
[[1957]] шықәсазы иқәыргылан Ԥачалиа ииҩыз акомедиа "Ачара ду". [[1958]] шықәсазы иқәиргылеит [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа|Самсон Ҷанба]] идрама "Амҳаџьыр". Абри апиеса ықәыргылан [[Қарҭ]], ахаԥшьгаратә гәыԥқәа рфестиваль аҟны [[1961]] шықәсазы, убасҟан ари адраматә кружок иаиуит ахьӡ Аԥсны жәлар рдраматә театр ҳәа. 1992 шықәсазы Тҟәарчалтәи акомедиатә театр ҳәа ахьӡ ахырҵеит. Уи инамадангьы атеатр апремиера ҿыц ақәыргылара аҽазыҟаҵара иаҿын, аха усҟан иаарылаҩит ахлымӡаах жәабжь, Аԥсны ақырҭцәа ақәлеит, аибашьра иалагеит ҳәа. Атеатр актиорцәа еибашьра ицеит: ари аибашьраҿы иҭахеит актиорцәа ҿарацәа Вахтанг Матуа, Ҭамаз Ҳаџьымба, Гена Кархалаа, еибашьуан егьырҭ атеатр амаҵ азызуазгьы. Аха ус шакәызгьы, аибашьра анцозгьы дара апозициақәа рҿы аскетчқәа ықәдыргылон.
Шәарах Ԥачалиа аҵыхәтәантәи исалам шәҟәқәа [[1997]], [[1998]] шықәсқәа рзы иҩу рҟны иааирԥшуеит Тҟәарчалтәи атеатр игәы шазыбылуа, уи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы игәы ишыҵхо, анапхгаҩи актиорцәеи ирабжьигоит русура шеиҿыркааша атәы, иара игәамбзиара иахҟьаны шьҭа Тҟәарчал дзаауамызт, анапхгареи азыҟаҵареи Шьалуа Ҵәыџьба ихәда иқәлоит. Анаҩс, ари атеатр акырынтә арежиссиорцәа рыԥсахит, аха Шәарах Абзагә-иԥа ихаантәи реизҳазыӷьара иахьагьы аӡбахә рҳәоит. Уи инапхгарала Тҟәарчалтәи атеатр имҩаԥнагеит Аԥсны анҭыҵтәи агастрольқәа жәпакы, [[Нхыҵ-Кавказ]]тәи афестивальқәа рҟны аԥхьахәқәа ргон. [[2001]] шықәсазы Тҟәарчалтәи атеатр Шәарах Ԥачалиа ихьӡ ахҵан.<ref>http://nl-ra.ru/images/pdf/Kalendar_2014.pdf</ref>
==Ахархәара змоу алитература==
* Шәарах Ԥачалиа. Марица. Аҟәа. "Алашара", 1988ш.
* Михаил Лакербай. Очерки истории абхазского театрального искусства. Сухум. Абгосиздат, 1957г.
* А. Аргун. История абхазского театра. Сухум. «Алашара», 1978 г.
* Алексей Аргун-Театр абхазов конца ХХ века, Сухум. "Алашара", 2001
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/pachalia-sharax-abzagovich Пачалиа Шарах Абзагович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D4%A5achalia-sh%D3%99arax-abzag%D3%99-i%D2%A7a Ԥачалиа Шәарах Абзагә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет актиорцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны атеатртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Асовет театртә режиссиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Асовет драматургцәа]]
[[Акатегориа:СССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Қырҭтәылатәи ССР Жәлар рартистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Удмуртиатәи адраматә театр аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Ԥачалиаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
b9yxoqh05h2u59hio3s57yu3ynxkj5u
Гыцба, Леванти Борис-иԥа
0
37676
171168
170294
2026-08-06T17:57:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171168
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович
|афото=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|6|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гыцба Леуанти Борис-иԥа (ԥсевдонимс имоуп Гыц Асԥа)''' ({{lang-ru|Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович}}; {{date|7|6|1945}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп Леон иорден (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәала (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Бзыԥтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны (1953-1964). 1964 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьоит, иуалԥшьа наигӡон Мрагыларанаскьатәи афлот аԥырҩцәа реилазаараҿы; 1965 ш. аррамаҵура аанижьит игәабзиара аҭагылазаашьа инамаданы. 1969-1974 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-англыз аҟәша аҟны. Ленин истипендиа иоуан. Астудентцәа рыҭҵаарадырратә гәыԥ ахантәаҩыс дыҟан. 1974-1991 шш. раан – Бзыԥҭатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, англыз бызшәеи дирҵон.
Л. Гыцба аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977ш. «Аԥсуа шәҟәы» знапы аҵазҩыз 130ҩык дыруаӡәкуп. Декабр 10 рзы (Қырҭтәылатәи ССР Аконституциа ҿыц анрыдыркылоз, уи аҟны Аԥсны Автономтә Республикак аҳасабала Қырҭтәыла аилазаараҿы иаанхон) ашәҟәы шьҭын СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиуро, хаҭала КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев, РСФСР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ахантәаҩы М. А. Иаснов рышҟа. Ашәҟәы знапы аҵазҩыз афактқәа маҷымкәа иааргон аԥсуа жәлар рзинқәа рҿаҟәара иазкны, иазгәарҭон Аԥсны автономиа Қырҭтәыла алазаарала, Аԥсни аԥсуааи рақырҭуатәра аполитика шымҩаԥысуа хықәкыхырхарҭала ареволиуциа ашьҭахьтәи аамҭақәа зегьы раан. Ашәҟәы СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми рҟны ианроу, Е. А. Шеварнаӡе дызхагылаз Қырҭтәыла анапхгара рахь ирышьҭит, аҵыхәтәаны Аԥсныҟа иаашьҭын. Ашәҟәы ӷәӷәала иақәӡбеит Қырҭтәылеи Аԥсни рнапхгарақәа, «асовет политика иаҿагылоит», «апартиа иаҿагылоит» ҳәа азыԥхьаӡаны. Ашәҟәы знапы аҵаҩыз ирықәымчуа иалагеит. Аха аԥсуа жәлар рҵеицәа рыхьчеит, [[Лыхны]] ақыҭан ажәлар реизара мҩаԥыргеит, Аԥсны анапхгара рахь агәрагара мап ацәыркит.
1980 ш. сентиабр азы Л. Гыцба дырбаандаҩын, [[Қарҭ]], Қырҭтәылатәи ССР Ашәарҭадара Аҳәынҭқарратә комитет абахҭа дҭаркит. Акоммунист партиагьы далцан. Фымз рышьҭахь иус аӡбараан ихаҭа дықәгылеит дырҿагыланы. Ихы дақәиҭтәын ахьырхәра идҵаны.
1980-тәи ашықәсқәеи 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан ашәҟәыҩҩы амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара дшалагылац далагылан, ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Абрыскьыл» акомитет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Бзыԥҭатәи Гәымсҭатәи афронтқәа ркомиссарс дыҟан. Аиааира ашьҭахь ихатә ус еиҿикааит, аха алитературатә рҿиареи иареи еилеигӡон.
Л. Гыцба арҿиара дазхьаԥшит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Раԥхьатәи иажәабжь «Аламыс» кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (1977, №7). Убри ашықәсан «Амцабз» ианылеит (№4, ииуль-август) иажәабжь «Аишьцәа». Ашьҭахь арҭ аҭыжьымҭақәа ирнылеит иажәабжьқәа жәпакы, ироман «Аиҭарҿиара» ацыԥҵәахақәа.
Л. Гыцба еиҳаракгьы дыҩуеит ароман ажанр ала, егьҭижьхьеит жәа-романк иреиҵамкәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аихырҿиара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Кьараз. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1989.
*Аҳақ шықәса. Ароман-мшынҵа. Актәи ашәҟәы. Аԥазаҵәқәа. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аԥышәарҭа. Аҟәа, 1988.
*Ахԥатәи ашәҟәы. Агәнаҳаи аҳақи. Аҟәа. 2001.
*Ҩ-романк. Аԥсҳара. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2005.
*Ауыра мҩа. Ароман. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа шәҟәы. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аигәныҩра. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Абахҭа. Аҟәа, 2012.
*Ҽнак, 1989 шықәсазы. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Гыц А. Щурка или Апсха на две недели. Исторический роман. - Сухум: «Дом печати», 1995.
*Бигуаа В. Литературоведение. «Щурка или Апсха на две недели»//Акуа. - 2008. - №1. С. 305
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/giczba-levantij-borisovich Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gyiczba-levanti-boris-i%D2%A7a Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы ииз]][[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Гыцаа]]}}
nc7ubur3x2uwmyvuxtype2x467nbbp9
171301
171168
2026-08-06T18:09:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171301
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович
|афото=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|6|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Гыцба Леуанти Борис-иԥа (ԥсевдонимс имоуп Гыц Асԥа)''' ({{lang-ru|Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович}}; {{date|7|6|1945}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп Леон иорден (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәала (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Бзыԥтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны (1953-1964). 1964 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьоит, иуалԥшьа наигӡон Мрагыларанаскьатәи афлот аԥырҩцәа реилазаараҿы; 1965 ш. аррамаҵура аанижьит игәабзиара аҭагылазаашьа инамаданы. 1969-1974 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-англыз аҟәша аҟны. Ленин истипендиа иоуан. Астудентцәа рыҭҵаарадырратә гәыԥ ахантәаҩыс дыҟан. 1974-1991 шш. раан – Бзыԥҭатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, англыз бызшәеи дирҵон.
Л. Гыцба аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977ш. «Аԥсуа шәҟәы» знапы аҵазҩыз 130ҩык дыруаӡәкуп. Декабр 10 рзы (Қырҭтәылатәи ССР Аконституциа ҿыц анрыдыркылоз, уи аҟны Аԥсны Автономтә Республикак аҳасабала Қырҭтәыла аилазаараҿы иаанхон) ашәҟәы шьҭын СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиуро, хаҭала КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев, РСФСР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ахантәаҩы М. А. Иаснов рышҟа. Ашәҟәы знапы аҵазҩыз афактқәа маҷымкәа иааргон аԥсуа жәлар рзинқәа рҿаҟәара иазкны, иазгәарҭон Аԥсны автономиа Қырҭтәыла алазаарала, Аԥсни аԥсуааи рақырҭуатәра аполитика шымҩаԥысуа хықәкыхырхарҭала ареволиуциа ашьҭахьтәи аамҭақәа зегьы раан. Ашәҟәы СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми рҟны ианроу, Е. А. Шеварнаӡе дызхагылаз Қырҭтәыла анапхгара рахь ирышьҭит, аҵыхәтәаны Аԥсныҟа иаашьҭын. Ашәҟәы ӷәӷәала иақәӡбеит Қырҭтәылеи Аԥсни рнапхгарақәа, «асовет политика иаҿагылоит», «апартиа иаҿагылоит» ҳәа азыԥхьаӡаны. Ашәҟәы знапы аҵаҩыз ирықәымчуа иалагеит. Аха аԥсуа жәлар рҵеицәа рыхьчеит, [[Лыхны]] ақыҭан ажәлар реизара мҩаԥыргеит, Аԥсны анапхгара рахь агәрагара мап ацәыркит.
1980 ш. сентиабр азы Л. Гыцба дырбаандаҩын, [[Қарҭ]], Қырҭтәылатәи ССР Ашәарҭадара Аҳәынҭқарратә комитет абахҭа дҭаркит. Акоммунист партиагьы далцан. Фымз рышьҭахь иус аӡбараан ихаҭа дықәгылеит дырҿагыланы. Ихы дақәиҭтәын ахьырхәра идҵаны.
1980-тәи ашықәсқәеи 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан ашәҟәыҩҩы амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара дшалагылац далагылан, ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Абрыскьыл» акомитет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Бзыԥҭатәи Гәымсҭатәи афронтқәа ркомиссарс дыҟан. Аиааира ашьҭахь ихатә ус еиҿикааит, аха алитературатә рҿиареи иареи еилеигӡон.
Л. Гыцба арҿиара дазхьаԥшит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Раԥхьатәи иажәабжь «Аламыс» кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (1977, №7). Убри ашықәсан «Амцабз» ианылеит (№4, ииуль-август) иажәабжь «Аишьцәа». Ашьҭахь арҭ аҭыжьымҭақәа ирнылеит иажәабжьқәа жәпакы, ироман «Аиҭарҿиара» ацыԥҵәахақәа.
Л. Гыцба еиҳаракгьы дыҩуеит ароман ажанр ала, егьҭижьхьеит жәа-романк иреиҵамкәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аихырҿиара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Кьараз. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1989.
*Аҳақ шықәса. Ароман-мшынҵа. Актәи ашәҟәы. Аԥазаҵәқәа. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аԥышәарҭа. Аҟәа, 1988.
*Ахԥатәи ашәҟәы. Агәнаҳаи аҳақи. Аҟәа. 2001.
*Ҩ-романк. Аԥсҳара. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2005.
*Ауыра мҩа. Ароман. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа шәҟәы. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аигәныҩра. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Абахҭа. Аҟәа, 2012.
*Ҽнак, 1989 шықәсазы. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Гыц А. Щурка или Апсха на две недели. Исторический роман. - Сухум: «Дом печати», 1995.
*Бигуаа В. Литературоведение. «Щурка или Апсха на две недели»//Акуа. - 2008. - №1. С. 305
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/giczba-levantij-borisovich Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gyiczba-levanti-boris-i%D2%A7a Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гыцаа]]
5r8y1t61nbrqvrtlr6lndmeyqlnvks9
171435
171301
2026-08-06T18:41:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171435
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=(Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа Гыцба
|даҽа ахьӡ=Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)
|афото=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=(Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа Гыцба
|аира арыцхә={{date|7|6|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Леуанти Борис-иԥа (ԥсевдонимс имоуп Гыц Асԥа) Гыцба''' ({{lang-ru|Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)}}; {{date|7|6|1945}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп Леон иорден (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәала (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Бзыԥтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны (1953-1964). 1964 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьоит, иуалԥшьа наигӡон Мрагыларанаскьатәи афлот аԥырҩцәа реилазаараҿы; 1965 ш. аррамаҵура аанижьит игәабзиара аҭагылазаашьа инамаданы. 1969-1974 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-англыз аҟәша аҟны. Ленин истипендиа иоуан. Астудентцәа рыҭҵаарадырратә гәыԥ ахантәаҩыс дыҟан. 1974-1991 шш. раан – Бзыԥҭатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, англыз бызшәеи дирҵон.
Л. Гыцба аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977ш. «Аԥсуа шәҟәы» знапы аҵазҩыз 130ҩык дыруаӡәкуп. Декабр 10 рзы (Қырҭтәылатәи ССР Аконституциа ҿыц анрыдыркылоз, уи аҟны Аԥсны Автономтә Республикак аҳасабала Қырҭтәыла аилазаараҿы иаанхон) ашәҟәы шьҭын СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиуро, хаҭала КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев, РСФСР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ахантәаҩы М. А. Иаснов рышҟа. Ашәҟәы знапы аҵазҩыз афактқәа маҷымкәа иааргон аԥсуа жәлар рзинқәа рҿаҟәара иазкны, иазгәарҭон Аԥсны автономиа Қырҭтәыла алазаарала, Аԥсни аԥсуааи рақырҭуатәра аполитика шымҩаԥысуа хықәкыхырхарҭала ареволиуциа ашьҭахьтәи аамҭақәа зегьы раан. Ашәҟәы СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми рҟны ианроу, Е. А. Шеварнаӡе дызхагылаз Қырҭтәыла анапхгара рахь ирышьҭит, аҵыхәтәаны Аԥсныҟа иаашьҭын. Ашәҟәы ӷәӷәала иақәӡбеит Қырҭтәылеи Аԥсни рнапхгарақәа, «асовет политика иаҿагылоит», «апартиа иаҿагылоит» ҳәа азыԥхьаӡаны. Ашәҟәы знапы аҵаҩыз ирықәымчуа иалагеит. Аха аԥсуа жәлар рҵеицәа рыхьчеит, [[Лыхны]] ақыҭан ажәлар реизара мҩаԥыргеит, Аԥсны анапхгара рахь агәрагара мап ацәыркит.
1980 ш. сентиабр азы Л. Гыцба дырбаандаҩын, [[Қарҭ]], Қырҭтәылатәи ССР Ашәарҭадара Аҳәынҭқарратә комитет абахҭа дҭаркит. Акоммунист партиагьы далцан. Фымз рышьҭахь иус аӡбараан ихаҭа дықәгылеит дырҿагыланы. Ихы дақәиҭтәын ахьырхәра идҵаны.
1980-тәи ашықәсқәеи 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан ашәҟәыҩҩы амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара дшалагылац далагылан, ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Абрыскьыл» акомитет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Бзыԥҭатәи Гәымсҭатәи афронтқәа ркомиссарс дыҟан. Аиааира ашьҭахь ихатә ус еиҿикааит, аха алитературатә рҿиареи иареи еилеигӡон.
Л. Гыцба арҿиара дазхьаԥшит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Раԥхьатәи иажәабжь «Аламыс» кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (1977, №7). Убри ашықәсан «Амцабз» ианылеит (№4, ииуль-август) иажәабжь «Аишьцәа». Ашьҭахь арҭ аҭыжьымҭақәа ирнылеит иажәабжьқәа жәпакы, ироман «Аиҭарҿиара» ацыԥҵәахақәа.
Л. Гыцба еиҳаракгьы дыҩуеит ароман ажанр ала, егьҭижьхьеит жәа-романк иреиҵамкәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аихырҿиара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Кьараз. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1989.
*Аҳақ шықәса. Ароман-мшынҵа. Актәи ашәҟәы. Аԥазаҵәқәа. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аԥышәарҭа. Аҟәа, 1988.
*Ахԥатәи ашәҟәы. Агәнаҳаи аҳақи. Аҟәа. 2001.
*Ҩ-романк. Аԥсҳара. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2005.
*Ауыра мҩа. Ароман. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа шәҟәы. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аигәныҩра. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Абахҭа. Аҟәа, 2012.
*Ҽнак, 1989 шықәсазы. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Гыц А. Щурка или Апсха на две недели. Исторический роман. - Сухум: «Дом печати», 1995.
*Бигуаа В. Литературоведение. «Щурка или Апсха на две недели»//Акуа. - 2008. - №1. С. 305
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/giczba-levantij-borisovich Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gyiczba-levanti-boris-i%D2%A7a Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гыцаа]]
ewumkf5b9znjnjxkvsjahxytarlcx15
171531
171435
2026-08-06T19:09:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171531
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леванти Борис-иԥа Гыцба (Гыц Асԥа)
|даҽа ахьӡ=Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)
|афото=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леванти Борис-иԥа Гыцба (Гыц Асԥа)
|аира арыцхә={{date|7|6|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Леуанти Борис-иԥа Гыцба (ԥсевдонимс имоуп Гыц Асԥа)''' ({{lang-ru|Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)}}; {{date|7|6|1945}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп Леон иорден (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәала (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Бзыԥтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны (1953-1964). 1964 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьоит, иуалԥшьа наигӡон Мрагыларанаскьатәи афлот аԥырҩцәа реилазаараҿы; 1965 ш. аррамаҵура аанижьит игәабзиара аҭагылазаашьа инамаданы. 1969-1974 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-англыз аҟәша аҟны. Ленин истипендиа иоуан. Астудентцәа рыҭҵаарадырратә гәыԥ ахантәаҩыс дыҟан. 1974-1991 шш. раан – Бзыԥҭатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, англыз бызшәеи дирҵон.
Л. Гыцба аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977ш. «Аԥсуа шәҟәы» знапы аҵазҩыз 130ҩык дыруаӡәкуп. Декабр 10 рзы (Қырҭтәылатәи ССР Аконституциа ҿыц анрыдыркылоз, уи аҟны Аԥсны Автономтә Республикак аҳасабала Қырҭтәыла аилазаараҿы иаанхон) ашәҟәы шьҭын СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиуро, хаҭала КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев, РСФСР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ахантәаҩы М. А. Иаснов рышҟа. Ашәҟәы знапы аҵазҩыз афактқәа маҷымкәа иааргон аԥсуа жәлар рзинқәа рҿаҟәара иазкны, иазгәарҭон Аԥсны автономиа Қырҭтәыла алазаарала, Аԥсни аԥсуааи рақырҭуатәра аполитика шымҩаԥысуа хықәкыхырхарҭала ареволиуциа ашьҭахьтәи аамҭақәа зегьы раан. Ашәҟәы СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми рҟны ианроу, Е. А. Шеварнаӡе дызхагылаз Қырҭтәыла анапхгара рахь ирышьҭит, аҵыхәтәаны Аԥсныҟа иаашьҭын. Ашәҟәы ӷәӷәала иақәӡбеит Қырҭтәылеи Аԥсни рнапхгарақәа, «асовет политика иаҿагылоит», «апартиа иаҿагылоит» ҳәа азыԥхьаӡаны. Ашәҟәы знапы аҵаҩыз ирықәымчуа иалагеит. Аха аԥсуа жәлар рҵеицәа рыхьчеит, [[Лыхны]] ақыҭан ажәлар реизара мҩаԥыргеит, Аԥсны анапхгара рахь агәрагара мап ацәыркит.
1980 ш. сентиабр азы Л. Гыцба дырбаандаҩын, [[Қарҭ]], Қырҭтәылатәи ССР Ашәарҭадара Аҳәынҭқарратә комитет абахҭа дҭаркит. Акоммунист партиагьы далцан. Фымз рышьҭахь иус аӡбараан ихаҭа дықәгылеит дырҿагыланы. Ихы дақәиҭтәын ахьырхәра идҵаны.
1980-тәи ашықәсқәеи 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан ашәҟәыҩҩы амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара дшалагылац далагылан, ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Абрыскьыл» акомитет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Бзыԥҭатәи Гәымсҭатәи афронтқәа ркомиссарс дыҟан. Аиааира ашьҭахь ихатә ус еиҿикааит, аха алитературатә рҿиареи иареи еилеигӡон.
Л. Гыцба арҿиара дазхьаԥшит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Раԥхьатәи иажәабжь «Аламыс» кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (1977, №7). Убри ашықәсан «Амцабз» ианылеит (№4, ииуль-август) иажәабжь «Аишьцәа». Ашьҭахь арҭ аҭыжьымҭақәа ирнылеит иажәабжьқәа жәпакы, ироман «Аиҭарҿиара» ацыԥҵәахақәа.
Л. Гыцба еиҳаракгьы дыҩуеит ароман ажанр ала, егьҭижьхьеит жәа-романк иреиҵамкәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аихырҿиара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Кьараз. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1989.
*Аҳақ шықәса. Ароман-мшынҵа. Актәи ашәҟәы. Аԥазаҵәқәа. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аԥышәарҭа. Аҟәа, 1988.
*Ахԥатәи ашәҟәы. Агәнаҳаи аҳақи. Аҟәа. 2001.
*Ҩ-романк. Аԥсҳара. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2005.
*Ауыра мҩа. Ароман. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа шәҟәы. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аигәныҩра. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Абахҭа. Аҟәа, 2012.
*Ҽнак, 1989 шықәсазы. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Гыц А. Щурка или Апсха на две недели. Исторический роман. - Сухум: «Дом печати», 1995.
*Бигуаа В. Литературоведение. «Щурка или Апсха на две недели»//Акуа. - 2008. - №1. С. 305
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/giczba-levantij-borisovich Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gyiczba-levanti-boris-i%D2%A7a Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гыцаа]]
24qzn5a0vzcxej48k81qdvx1wsgy80a
171598
171531
2026-08-06T20:21:11Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171598
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Леванти Борис-иԥа Гыцба (Гыц Асԥа)
|даҽа ахьӡ=Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)
|афото=Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Леванти Борис-иԥа Гыцба (Гыц Асԥа)
|аира арыцхә={{date|7|6|1945}}
|аира аҭыԥ=[[Бзыԥҭа]] ақыҭа, [[Гагра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Леуанти Борис-иԥа Гыцба (ԥсевдонимс имоуп Гыц Асԥа)''' ({{lang-ru|Левантий Борисович Гицба (Гыц Аспа)}}; {{date|7|6|1945}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. Ианашьоуп Леон иорден (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәала (1997), ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Бзыԥтәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны (1953-1964). 1964 ш. аррамаҵура ашҟа иԥхьоит, иуалԥшьа наигӡон Мрагыларанаскьатәи афлот аԥырҩцәа реилазаараҿы; 1965 ш. аррамаҵура аанижьит игәабзиара аҭагылазаашьа инамаданы. 1969-1974 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-англыз аҟәша аҟны. Ленин истипендиа иоуан. Астудентцәа рыҭҵаарадырратә гәыԥ ахантәаҩыс дыҟан. 1974-1991 шш. раан – Бзыԥҭатәи актәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи, алитературеи, англыз бызшәеи дирҵон.
Л. Гыцба аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. 1977ш. «Аԥсуа шәҟәы» знапы аҵазҩыз 130ҩык дыруаӡәкуп. Декабр 10 рзы (Қырҭтәылатәи ССР Аконституциа ҿыц анрыдыркылоз, уи аҟны Аԥсны Автономтә Республикак аҳасабала Қырҭтәыла аилазаараҿы иаанхон) ашәҟәы шьҭын СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиуро, хаҭала КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежнев, РСФСР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ахантәаҩы М. А. Иаснов рышҟа. Ашәҟәы знапы аҵазҩыз афактқәа маҷымкәа иааргон аԥсуа жәлар рзинқәа рҿаҟәара иазкны, иазгәарҭон Аԥсны автономиа Қырҭтәыла алазаарала, Аԥсни аԥсуааи рақырҭуатәра аполитика шымҩаԥысуа хықәкыхырхарҭала ареволиуциа ашьҭахьтәи аамҭақәа зегьы раан. Ашәҟәы СССР Иреиҳаӡоу Асовет VIII асессиеи Апрезидиуми рҟны ианроу, Е. А. Шеварнаӡе дызхагылаз Қырҭтәыла анапхгара рахь ирышьҭит, аҵыхәтәаны Аԥсныҟа иаашьҭын. Ашәҟәы ӷәӷәала иақәӡбеит Қырҭтәылеи Аԥсни рнапхгарақәа, «асовет политика иаҿагылоит», «апартиа иаҿагылоит» ҳәа азыԥхьаӡаны. Ашәҟәы знапы аҵаҩыз ирықәымчуа иалагеит. Аха аԥсуа жәлар рҵеицәа рыхьчеит, [[Лыхны]] ақыҭан ажәлар реизара мҩаԥыргеит, Аԥсны анапхгара рахь агәрагара мап ацәыркит.
1980 ш. сентиабр азы Л. Гыцба дырбаандаҩын, [[Қарҭ]], Қырҭтәылатәи ССР Ашәарҭадара Аҳәынҭқарратә комитет абахҭа дҭаркит. Акоммунист партиагьы далцан. Фымз рышьҭахь иус аӡбараан ихаҭа дықәгылеит дырҿагыланы. Ихы дақәиҭтәын ахьырхәра идҵаны.
1980-тәи ашықәсқәеи 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭеи раан ашәҟәыҩҩы амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара дшалагылац далагылан, ауаажәларра-политикатә еиҿкаара «Абрыскьыл» акомитет ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Бзыԥҭатәи Гәымсҭатәи афронтқәа ркомиссарс дыҟан. Аиааира ашьҭахь ихатә ус еиҿикааит, аха алитературатә рҿиареи иареи еилеигӡон.
Л. Гыцба арҿиара дазхьаԥшит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Раԥхьатәи иажәабжь «Аламыс» кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (1977, №7). Убри ашықәсан «Амцабз» ианылеит (№4, ииуль-август) иажәабжь «Аишьцәа». Ашьҭахь арҭ аҭыжьымҭақәа ирнылеит иажәабжьқәа жәпакы, ироман «Аиҭарҿиара» ацыԥҵәахақәа.
Л. Гыцба еиҳаракгьы дыҩуеит ароман ажанр ала, егьҭижьхьеит жәа-романк иреиҵамкәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аихырҿиара. Ароман. Аҟәа, 1984.
*Кьараз. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1989.
*Аҳақ шықәса. Ароман-мшынҵа. Актәи ашәҟәы. Аԥазаҵәқәа. Аҟәа, 1977.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аԥышәарҭа. Аҟәа, 1988.
*Ахԥатәи ашәҟәы. Агәнаҳаи аҳақи. Аҟәа. 2001.
*Ҩ-романк. Аԥсҳара. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2005.
*Ауыра мҩа. Ароман. Аҟәа, 2008.
*Аԥсуа шәҟәы. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аигәныҩра. Аҟәа, 2011.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Абахҭа. Аҟәа, 2012.
*Ҽнак, 1989 шықәсазы. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Алитература==
*Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.
*Гыц А. Щурка или Апсха на две недели. Исторический роман. - Сухум: «Дом печати», 1995.
*Бигуаа В. Литературоведение. «Щурка или Апсха на две недели»//Акуа. - 2008. - №1. С. 305
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/giczba-levantij-borisovich Гицба (Гыц Аспа) Левантий Борисович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gyiczba-levanti-boris-i%D2%A7a Гыцба (Гыц Асԥа) Леванти Борис-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Рашәарамза 7 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Гыцаа]]
9jczg6qsaw62bh1osdbihrg41kbqa1i
Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа
0
37684
171102
170295
2026-08-06T15:36:37Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171102
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гулиа Георгий Дмитриевич
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|аира арыцхә=14.03.1913
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә=26.11.1989
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа''' ({{lang-ru|Гулиа Георгий Дмитриевич}}; 14.03.1913, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь, - 26.11.1989, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]][[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Гәлиаа]][[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]}}
aqyckdw7uox8e586xknkrlzb64lk3g0
171170
171102
2026-08-06T17:57:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171170
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гулиа Георгий Дмитриевич
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа''' ({{lang-ru|Гулиа Георгий Дмитриевич}}; {{date|14|3|1913}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь, - {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]][[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]][[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]][[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]][[Акатегориа:Гәлиаа]][[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]}}
4c5wcce0y4fu1yc9zzpml6h7928css6
171302
171170
2026-08-06T18:09:30Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171302
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гулиа Георгий Дмитриевич
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа''' ({{lang-ru|Гулиа Георгий Дмитриевич}}; {{date|14|3|1913}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь, - {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
po02b6t9j6pjpprbq5ye8r2tcii3dgk
171437
171302
2026-08-06T18:41:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171437
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Дмитриевич Гулиа
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=Москва
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Георгий Дмитриевич Гулиа}}; {{date|14|3|1913}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь, - {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
e9ll3xrnphnowon4fbmv2502i59fikd
171599
171437
2026-08-06T20:21:13Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171599
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Дмитриевич Гулиа
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Георгий Дмитриевич Гулиа}}; {{date|14|3|1913}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь, - {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
bay3yrdh2r6nnlkr7rrrg5nbegqutid
171671
171599
2026-08-06T20:30:59Z
Fraxinus.cs
8381
171671
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Дмитриевич Гулиа
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]], [[СССР]]
|аб=[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Георгий Дмитриевич Гулиа}}; {{date|14|3|1913}} [[Аҟәа]] ақалақь, - {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
kfl941cbmk1u3w0zwnrwgcu5r1gmy7l
171672
171671
2026-08-06T20:31:13Z
Fraxinus.cs
8381
171672
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Дмитриевич Гулиа
|афото=Гулиа Георгий Дмитриевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа
|аира арыцхә={{date|14|3|1913}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|11|1989}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Москва]], [[СССР]]
|аб=[[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Дырмит-иԥа Гәлиа''' ({{lang-ru|Георгий Дмитриевич Гулиа}}; {{date|14|3|1913}} [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|26|11|1989}}, [[Москва]]) – ашәҟәыҩҩы, асахьаҭыхҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР Аҳәынҭқарратә премиа («Сакьан ааԥынра» азы) алауреат. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1934 ш инаркны), СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа апрезидиум алахәыла (1955), аревизиатә комиссиа ахантәаҩыс дыҟан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (1974, «Сакьан ааԥынра» азы). Ианашьан Аџьар Ҟаԥшь аорден, «Аҳаҭыр Дырга» аорденқәа рыхԥагьы, иара убас Болгариатәи аорден Кирилли Мефодии актәи аҩаӡара. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Диит аԥсуа сахьаркыратә литература аԥҵаҩы Д.И. Гәлиа иҭаацәараҿы. 1929 ш. абжьаратә школ далгеит, нас қәҿиарала аԥышәарақәа ҭины дҭалеит аихамҩа анџьнырцәа азыҟазҵоз Қарҭтәи аинститут. Изанааҭ ала аҵараҿы иааирԥшуаз адыррақәа ирҷыданы, астудентра ашықәсқәа раан ихы азцо далагеит арҿиаратә усурагьы – даԥхьон асахьаркыратә литература, бзиа ибон адунеи аклассикатә ҩымҭақәа, Мрагылареи Мраҭашәареи ажәларқәа рҭоурых иахҳәааз арҿиамҭақәа. Ҳәарада, уи дышқәыԥшыз ԥсабарала илаз абаҩхатәра ахы цәырнагеит, аха алитературадырҩцәа аӡәырҩы ргәаанагарала, аус ауит, анырра ҟанаҵеит аԥсуа сахьаркыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа иҿырԥшы – ажәлар рҿы уи имаз ахьӡ-аԥша, ажәлар ирзаԥиҵахьаз апоезиатәи апрозатәи рҿиамҭақәа, жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызкыз аусумҭақәа.
Гь. Гәлиа иҵара далганы Аԥсныҟа даныхынҳә, аусура далагеит Амшын Еиқәаҿтәи аихамҩа аргылараҿы, аха убри аамҭазы апублицистикаҿы иааирԥшхьаз ақәҿиарақәа ирыбзоураны, Аҟәа иҭыҵуаз аҿар ргазеҭ «Комсомолец Абхазии» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан. 1939 шықәсазы – аҟазара аусқәа рзы Аԥснытәи АССР аҿы акомиссариат иатәыз аҟәша анапхгара идырҵеит.
Гь .Гәлиа 1948 ш. инаркны Москва дынхон, адунеи иадыруа «Литератураиа газета» аредколлегиа далан. Уи дицхраауан К. М. Симонов.
Аиҩызаратә еимадарақәа рыбжьан адунеи ашәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩи иареи, урҭ рхыԥхьаӡараҿы: А. Т. Твардовски, К. М. Симонов, К. А. Федин, Н. Саррот, И. И. Барабаш, Ж. Амаду, Ж. Л. Арагон, М. Стивенсон, М. А. Ибрагимов уҳәа.
Гь. Гәлиа ажәеинраалақәа иҩуан, аха деицырдырит прозаикны. Авторс дрымоуп хыԥхьаӡарарацәала ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа. 1930 ш. иҩит ажәабжь «На скате», - иаб Д.И. Гәлиа иажәабжь «Атәым жәҩан аҵаҟа» амотивқәа рыла. 1936 ш. иҭыжьын иповест «Месть». 1947 ш. акәзар, иҭыҵит иповест « Весна в Сакене», уи ала адунеи аҟны деицырдырит. Арҿиамҭа дадгылеит К. Симонов, уи ихаҭа редакторс дызмаз ажурнал «Новыи мир» ианиҵеит. Аповест хазы шәҟәны иҭыжьын 1948 ш., насгьы 1960 ш. рзынӡа ԥыхьатәи СССР акыр абызшәақәа рахь еиҭаган, иара убас анемец, ачех, акитаи, арумын, англыз, аҭырқәа, акореи, авиетнам уҳәа абызшәақәа рахь. 1949 ш. ажурнал «Новыи мир» (№5) ианылеит «Весна в Сакене» иацыз – аповест «Добрыи город». Абригьы акыр абызшәақәа рахь еиҭаган (ачех, анемец, алатыш, аукраин, асловак уҳәа). Аҩымҭа хзыркәшоз акәхеит аповест «Кама» (1950).
1954 ш. акәзар, атрилогиа «Весна в Сакене» иагәылалеит аповестқәа рыхԥагьы. Атрилогиа азкуп аԥсуа қыҭа Сакьан аҭоурыхи аԥсҭазаареи, ахҭысқәагьы мҩаԥысуеит асоциалисттә ԥсҭазаара аан аҭагылазаашьа ҿыцқәа ирҿырԥшны.
1950 ш. «Новыи мир» ианылеит ашәҟәыҩҩы иповест «Асасцәа еиқәаҵәақәа». Аԥсны уи аимак-аиҿак ахылҿиааит. Ҳшьам дгьыл «аԥшәмацәа» ргәаанагарала, асасцәа еиқәаҵәақәа ҳәа автор дзышьҭаз ақырҭцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡеит. Ҳәарада, ацә иақәкны, - ажә ҳәа шырҳәо аиԥш, араҟа зегь зықәкыз дара ракәын, аха ашәҟәыҩҩы ибаҩхатәра, иԥышәа, исахьаркыратә ажәа ари агәаанагара ахҽра иазырхан. Ирҳәоит Аԥсны жәлар зегьы ршьапы иқәнаргылеит ҳәа Аҟәа ақалақь аҿы имҩаԥгаз аповест аилыргара, аха нҵәара зқәымыз аиҿагылара наӡаӡа ихыркәшахеит 1953 шықәсазы – Сталин иԥсра инашьҭарххны.
Гь. Гәлиа – аԥсуа патриот ду иҩымҭақәа аҭыԥ ду рымоуп адунеи ажәларқәа рлитературақәа рҟны. Урҭ иреиуоуп аҭоурыхтә романқәа «Аӡеибафара», «Омар Ҳаиам изку аҳәамҭа», «Сулла», «Афинынтә иааз ауаҩы», «Михаил Лермонтов иԥсҭазаареи иԥсреи», аповест «Саб изку аповест» уҳәа егьырҭгьы. Гь. Гәлиа ибиографиа ануп Кембриџьтәи ауниверситет иҭнажьыз аенциклопедиатә жәар «Кто есть кто» «Адунеи ашәҟәыҩҩцәеи» «Анаука ауааи» рсериала (1992) аҟны.
Анышә дамадоуп Аҟәа, иаб иҩны ашҭаҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Месть. Повесть. Сухум, 1936.
*Добрый город. Повесть. М., 1949. (Переиздания – Ленинград, 1950; М., 1950; Иваново, 1951; М., 1963; на немецком – Берлин, 1949, 1950; латышском – Рига, 1950; словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1951.
*украинском – Киев, 1951).
*Весна в Сакене. Повесть. М., 1948. (Переиздания – М., 1949; Астрахань, 1949; Симферополь, 1949; Курск, 1953; Иваново, 1954; на абхазском – Сухуми, 1949; литовском – Вильнюс, 1949; немецком – Берлин, 1949.
*английском – М., 1949.
*эстонском – Таллин, 1949.
*азербайджанском – Баку, 1949.
*румынском – Бухарест, 1949.
*украинском – Киев, 1949.
*латышском – Рига, 1949.
*молдавском – Кишинев, 1950.
*татарском – Казань, 1950.
*китайском – Шанхай, 1950.
*словацком – Братислава, 1950.
*чешском – Прага, 1950.
*казахском – Алма-Ата, 1951.
*осетинском – 1951.
*узбекском – Ташкент, 1951, корейском – Пхеньян, 159 1955.
*вьетнамском – Ханой, 1960).
*Кама. Повесть. М., 1953. (На болгарском – София, 1954).
*Друзья из Сакена. Трилогия. М., 1954. (Переиздания – М., 1960, 1969; на туркменском – Ашхабад, 1956).
*Черные гости. Историческая повесть. М., 1954. (На китайском – Пекин, 1958).
*Белая ночь. Рассказы и очерки. М., 1958.
*Водоворот. Исторический роман. М., 1959.
*Дмитрий Гулиа. Повесть о моем отце. М., 1962. (2-е изд-е – М., 1965).
*Пока вращается земля. Роман. – Каштановый дом. Повесть. – Водоворот. Исторический роман. М., 1964.
*Фараон Эхнатон. Роман. М., 1969. (Переиздания – М., 1973, 1980, 1982; на польском – Варшава, 1978; литовском – Вильнюс, 1987).
*Избранные произведения: в 2 томах. М., 1969.
*Человек из Афин. Хроника: в 6-ти кн. М., 1970.
*Сулла. Исторический роман. М., 1972. (Переиздания – М., 1973, 1982, 1998).
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1974–1976.
*Сказание об Омаре Хайяме. Роман. М., 1975. (На латышском – Рига, 1981; киргизском – Фрунзе, 1982; казахском – Алма-Ата, 1984).
*Жизнь и смерть Михаила Лермонтова: Книга-роман. Сказание об Омаре Хайяме: Роман. М., 1980.
*Викинг: Новейшая сага. М., 1981.
*Три повести. Сухуми, 1981.
*Жил-был абхазский мальчик. Рассказы. М., 1984.
*Чудеса совершаются в небе. Рассказы о детстве. М., 1987.
*Собрание сочинений: в 4 томах. М., 1987–1988.
*Жили поэты... Роман, повесть. Сухуми, 1990.
==Ахархәара змоу литература==
*Писатели Москвы: Биобиблиографический справочник / Сост.: Е. П. Ионов, С. П. Колов.— М.: Моск. рабочий, 1987. — С. 125—126.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gulia-georgij-dmitrievich Гулиа Георгий Дмитриевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/g%D3%99lia-garg-dyirmit-i%D2%A7a Гәлиа Гьаргь Дырмит-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1913 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1989 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:КПСС алахәылацәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Қыртҭәылатәи ССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Гәлиаа]]
boxxxett2hqgmuf15mpk729sf5jswup
Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа
0
37689
171140
170278
2026-08-06T17:56:17Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171140
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алексей Хутович
|афото=Аргун Алексей Хутович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|4|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|29|6|2008}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алексей Хутович}}; {{date|10|4|1937}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|29|6|2008}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы. Аҟазараҭҵаара адоктор, апрофессор (1991). Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1982). СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999), Аԥсны акомпозиторцәа Реидгыла алахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; арҵага шәҟәы «Художественная культура абхазов» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2007). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Тҟәарчалтәи актәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. В. Луначарски ихьӡ зху атеатртә ҟазара аҳәынҭқарратә институт (иахьа - Урыстәылатәи атеатртә академиа) (1965), абри аинститут аҟны ауп акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа ахьихьчазгьы.
Аус иуан ақыҭа рҵаҩыс, Очамчыратәи акультура араионтә ҩны асахьаркыратә напхгаҩыс (1958) диаргоит. 1970 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректор ихаҭыҩуаҩыс дыҟан , аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. 1972 ш. ианвар 7 нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректорс дҟалоит. 1973 ш. ииуль 15 рзы С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс днаргоит. 1973 анҵәамҭа инаркны 1986 ш. азынӡа Аԥсны акультура аминистр имаҵура дахагылан. Уи нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аиститут аҟазара аҟәша деиҳабын, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилософиеи акультурологиеи ркафедра аҟны профессорын.
Заа дазҿлымҳахеит алитература. 1965 ш. инаркны 2007 ш. азынӡа А. Аргәын ажурнал «Алашара» аҟны икьыԥхьит ановеллақәа быжьқәа, еиуеиԥшым ажанрқәа ирыҵанакуа адраматә ҩымҭақәа жәиԥшь. С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылон ипиесақәа, иара убас ԥыхьатәи СССР ареспубликақәа жәпакы ртеатрқәа рсценақәа рҿы.
А. Аргәын жәаба инареиҳаны асакьаркыратә ҩымҭақәа реизгақәа дравторуп, иара убас алитература-критикатә уҳәа астатиақәа. Урҭ ркьыԥхьуан аԥсышәалеи, урысшәалеи, қырҭшәалеи абарҭ аҭыжьымҭақәа: «Алашара», «Аԥсны аҟазара», «Собчаҭа Хеловнеба», «Театралури моамбе», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа рҟны. Ҩажәа инареиҳаны аҭҵаарадырратәи аҭҵаарадырратә-популиартәи усумҭақәа ҭижьит аԥсуа театри, атеатри акинои рактиорцәеи, арежиссиорцәеи, амилаҭтә культура егьырҭ аусзуҩцәеи, арҿиаратә коллективқәеи аҟазареи ртеоретикатә проблемақәа ирызкны.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа: аԥсышәала: Апиесақәа реизга. Аҟәа. 1975.
*Ашьхақәа амшын иӡааԥшылоит. Апиесақәа. Аҟәа, 1980.
*Ҿамҩак аӡы. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Атама гәаӷь. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Редед. Ановеллақәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М.: ВААП, 1977.
*Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М., 1979.
*Горы смотрятся в море: Драма в 2-х частях. М.: ВААП–Информ, 1982.
*Глоток воды. Пьеса-сказка: В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Да не угаснет мой очаг (Лирические и грустные сцены из жизни абхазского села): В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Горы смотрятся в море. Пьесы. М., 1986.
*Дом горел, и песню пели... Новеллы. М., 1990.
*Абхазия: ад в раю... (Беседы с погибшим сыном Баталом). Сухум, 1994.
*Редед — князь адыгов. (Историческая новелла). Сухум, 1994.
*аҟазараҭҵааратә усумҭақәа, аԥсышәала.
*Имааԥсаӡо агәы. Аҟәа, 1968.
*Ицәажәо аблақәа. Аҟәа, 1970.
*Аестетика адунеи. Аҟәа, 1995.
*урысшәала: Абхазский театр. Сухуми, 1976.
*История абхазского театра. Сухуми, 1978.
*Абхазский государственный ордена «Знак Почета» драматический театр им. С. Я. Чанба. Сухуми, 1981.
*Абхазский театр и фольклор. Тбилиси, 1986.
*Шарах Пачалиа — народный артист СССР. Сухуми, 1989.
*Шарах Пачалиа в роли короля Лира. Сухум, 1995.
*Константин Ковач и абхазская песня. Сухум, 1995.
*Софа Агумаа (Рассказ о творческом пути актрисы). Сухум, 1995.
*Эдуард Бебиа и ансамбль «Шаратын». Сухум, 1996.
*Василий Царгуш и Госансамбль песни и танца Абхазии. М., 1997.
*Шалва Гицба. О творческом пути актера. Сухум, 1997.
*Поет ансамбль абхазских долгожителей «Нартаа». Сухум, 1999.
*Народные танцы абхазов. М., 1999.
*Дирижирует Вадим Судаков. М., 2000.
*Поэтесса абхазской сцены. О творчестве народной артистки Абхазии и Грузии Анны Аргун-Коношок. Сухум, 2005.
*Ткуарчальский Абхазский государственный театр комедии им. Ш. Пачалиа. Сухум, 2005.
*Художественная культура абхазов. Сухум, 2006.
*Многоликий Джарнас. Сухум, 2007.
*қырҭшәала: Азиз Агрба. Қарҭ, 1970.
*Михаил Кове. Қарҭ, 1970.
*Шәарах Ԥачалиа. Қарҭ,1970.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-aleksej-xutovich Аргун Алексей Хутович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alyi%D2%9Bsa-x%D3%99yita-i%D2%A7a Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа] {{ab icon}}
* [https://web.archive.org/web/20131109205524/http://www.mkra.org/ministerstvo/exministr/704/ Аргун Алексей Хутович (1937—2008)] на сайте Министерства культуры Республики Абхазия.
* [https://web.archive.org/web/20160304222201/http://www.abigi.org/about_authors/argun_a_kh.php Аргун Алексей Хутович.]
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 1 рзы иԥсыз]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]][[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аргәынаа]][[Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа]][[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 29 рзы иԥсыз]]}}
tkxbsx2bt3r2lx3znjkgb8jcyo2c15n
171273
171140
2026-08-06T18:08:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171273
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алексей Хутович
|афото=Аргун Алексей Хутович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|4|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|29|6|2008}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алексей Хутович}}; {{date|10|4|1937}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|29|6|2008}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы. Аҟазараҭҵаара адоктор, апрофессор (1991). Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1982). СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999), Аԥсны акомпозиторцәа Реидгыла алахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; арҵага шәҟәы «Художественная культура абхазов» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2007). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Тҟәарчалтәи актәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. В. Луначарски ихьӡ зху атеатртә ҟазара аҳәынҭқарратә институт (иахьа - Урыстәылатәи атеатртә академиа) (1965), абри аинститут аҟны ауп акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа ахьихьчазгьы.
Аус иуан ақыҭа рҵаҩыс, Очамчыратәи акультура араионтә ҩны асахьаркыратә напхгаҩыс (1958) диаргоит. 1970 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректор ихаҭыҩуаҩыс дыҟан , аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. 1972 ш. ианвар 7 нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректорс дҟалоит. 1973 ш. ииуль 15 рзы С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс днаргоит. 1973 анҵәамҭа инаркны 1986 ш. азынӡа Аԥсны акультура аминистр имаҵура дахагылан. Уи нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аиститут аҟазара аҟәша деиҳабын, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилософиеи акультурологиеи ркафедра аҟны профессорын.
Заа дазҿлымҳахеит алитература. 1965 ш. инаркны 2007 ш. азынӡа А. Аргәын ажурнал «Алашара» аҟны икьыԥхьит ановеллақәа быжьқәа, еиуеиԥшым ажанрқәа ирыҵанакуа адраматә ҩымҭақәа жәиԥшь. С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылон ипиесақәа, иара убас ԥыхьатәи СССР ареспубликақәа жәпакы ртеатрқәа рсценақәа рҿы.
А. Аргәын жәаба инареиҳаны асакьаркыратә ҩымҭақәа реизгақәа дравторуп, иара убас алитература-критикатә уҳәа астатиақәа. Урҭ ркьыԥхьуан аԥсышәалеи, урысшәалеи, қырҭшәалеи абарҭ аҭыжьымҭақәа: «Алашара», «Аԥсны аҟазара», «Собчаҭа Хеловнеба», «Театралури моамбе», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа рҟны. Ҩажәа инареиҳаны аҭҵаарадырратәи аҭҵаарадырратә-популиартәи усумҭақәа ҭижьит аԥсуа театри, атеатри акинои рактиорцәеи, арежиссиорцәеи, амилаҭтә культура егьырҭ аусзуҩцәеи, арҿиаратә коллективқәеи аҟазареи ртеоретикатә проблемақәа ирызкны.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа: аԥсышәала: Апиесақәа реизга. Аҟәа. 1975.
*Ашьхақәа амшын иӡааԥшылоит. Апиесақәа. Аҟәа, 1980.
*Ҿамҩак аӡы. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Атама гәаӷь. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Редед. Ановеллақәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М.: ВААП, 1977.
*Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М., 1979.
*Горы смотрятся в море: Драма в 2-х частях. М.: ВААП–Информ, 1982.
*Глоток воды. Пьеса-сказка: В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Да не угаснет мой очаг (Лирические и грустные сцены из жизни абхазского села): В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Горы смотрятся в море. Пьесы. М., 1986.
*Дом горел, и песню пели... Новеллы. М., 1990.
*Абхазия: ад в раю... (Беседы с погибшим сыном Баталом). Сухум, 1994.
*Редед — князь адыгов. (Историческая новелла). Сухум, 1994.
*аҟазараҭҵааратә усумҭақәа, аԥсышәала.
*Имааԥсаӡо агәы. Аҟәа, 1968.
*Ицәажәо аблақәа. Аҟәа, 1970.
*Аестетика адунеи. Аҟәа, 1995.
*урысшәала: Абхазский театр. Сухуми, 1976.
*История абхазского театра. Сухуми, 1978.
*Абхазский государственный ордена «Знак Почета» драматический театр им. С. Я. Чанба. Сухуми, 1981.
*Абхазский театр и фольклор. Тбилиси, 1986.
*Шарах Пачалиа — народный артист СССР. Сухуми, 1989.
*Шарах Пачалиа в роли короля Лира. Сухум, 1995.
*Константин Ковач и абхазская песня. Сухум, 1995.
*Софа Агумаа (Рассказ о творческом пути актрисы). Сухум, 1995.
*Эдуард Бебиа и ансамбль «Шаратын». Сухум, 1996.
*Василий Царгуш и Госансамбль песни и танца Абхазии. М., 1997.
*Шалва Гицба. О творческом пути актера. Сухум, 1997.
*Поет ансамбль абхазских долгожителей «Нартаа». Сухум, 1999.
*Народные танцы абхазов. М., 1999.
*Дирижирует Вадим Судаков. М., 2000.
*Поэтесса абхазской сцены. О творчестве народной артистки Абхазии и Грузии Анны Аргун-Коношок. Сухум, 2005.
*Ткуарчальский Абхазский государственный театр комедии им. Ш. Пачалиа. Сухум, 2005.
*Художественная культура абхазов. Сухум, 2006.
*Многоликий Джарнас. Сухум, 2007.
*қырҭшәала: Азиз Агрба. Қарҭ, 1970.
*Михаил Кове. Қарҭ, 1970.
*Шәарах Ԥачалиа. Қарҭ,1970.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-aleksej-xutovich Аргун Алексей Хутович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alyi%D2%9Bsa-x%D3%99yita-i%D2%A7a Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа] {{ab icon}}
* [https://web.archive.org/web/20131109205524/http://www.mkra.org/ministerstvo/exministr/704/ Аргун Алексей Хутович (1937—2008)] на сайте Министерства культуры Республики Абхазия.
* [https://web.archive.org/web/20160304222201/http://www.abigi.org/about_authors/argun_a_kh.php Аргун Алексей Хутович.]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аргәынаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 29 рзы иԥсыз]]
4c9exdrao67st6bqn2vw7cq1kduv9du
171406
171273
2026-08-06T18:40:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171406
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын
|даҽа ахьӡ=Алексей Хутович Аргун
|афото=Аргун Алексей Хутович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын
|аира арыцхә={{date|10|4|1937}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|29|6|2008}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын''' ({{lang-ru|Алексей Хутович Аргун}}; {{date|10|4|1937}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|29|6|2008}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы. Аҟазараҭҵаара адоктор, апрофессор (1991). Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1982). СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999), Аԥсны акомпозиторцәа Реидгыла алахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; арҵага шәҟәы «Художественная культура абхазов» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2007). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Тҟәарчалтәи актәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. В. Луначарски ихьӡ зху атеатртә ҟазара аҳәынҭқарратә институт (иахьа - Урыстәылатәи атеатртә академиа) (1965), абри аинститут аҟны ауп акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа ахьихьчазгьы.
Аус иуан ақыҭа рҵаҩыс, Очамчыратәи акультура араионтә ҩны асахьаркыратә напхгаҩыс (1958) диаргоит. 1970 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректор ихаҭыҩуаҩыс дыҟан , аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. 1972 ш. ианвар 7 нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректорс дҟалоит. 1973 ш. ииуль 15 рзы С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс днаргоит. 1973 анҵәамҭа инаркны 1986 ш. азынӡа Аԥсны акультура аминистр имаҵура дахагылан. Уи нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аиститут аҟазара аҟәша деиҳабын, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилософиеи акультурологиеи ркафедра аҟны профессорын.
Заа дазҿлымҳахеит алитература. 1965 ш. инаркны 2007 ш. азынӡа А. Аргәын ажурнал «Алашара» аҟны икьыԥхьит ановеллақәа быжьқәа, еиуеиԥшым ажанрқәа ирыҵанакуа адраматә ҩымҭақәа жәиԥшь. С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылон ипиесақәа, иара убас ԥыхьатәи СССР ареспубликақәа жәпакы ртеатрқәа рсценақәа рҿы.
А. Аргәын жәаба инареиҳаны асакьаркыратә ҩымҭақәа реизгақәа дравторуп, иара убас алитература-критикатә уҳәа астатиақәа. Урҭ ркьыԥхьуан аԥсышәалеи, урысшәалеи, қырҭшәалеи абарҭ аҭыжьымҭақәа: «Алашара», «Аԥсны аҟазара», «Собчаҭа Хеловнеба», «Театралури моамбе», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа рҟны. Ҩажәа инареиҳаны аҭҵаарадырратәи аҭҵаарадырратә-популиартәи усумҭақәа ҭижьит аԥсуа театри, атеатри акинои рактиорцәеи, арежиссиорцәеи, амилаҭтә культура егьырҭ аусзуҩцәеи, арҿиаратә коллективқәеи аҟазареи ртеоретикатә проблемақәа ирызкны.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа: аԥсышәала: Апиесақәа реизга. Аҟәа. 1975.
*Ашьхақәа амшын иӡааԥшылоит. Апиесақәа. Аҟәа, 1980.
*Ҿамҩак аӡы. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Атама гәаӷь. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Редед. Ановеллақәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М.: ВААП, 1977.
*Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М., 1979.
*Горы смотрятся в море: Драма в 2-х частях. М.: ВААП–Информ, 1982.
*Глоток воды. Пьеса-сказка: В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Да не угаснет мой очаг (Лирические и грустные сцены из жизни абхазского села): В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Горы смотрятся в море. Пьесы. М., 1986.
*Дом горел, и песню пели... Новеллы. М., 1990.
*Абхазия: ад в раю... (Беседы с погибшим сыном Баталом). Сухум, 1994.
*Редед — князь адыгов. (Историческая новелла). Сухум, 1994.
*аҟазараҭҵааратә усумҭақәа, аԥсышәала.
*Имааԥсаӡо агәы. Аҟәа, 1968.
*Ицәажәо аблақәа. Аҟәа, 1970.
*Аестетика адунеи. Аҟәа, 1995.
*урысшәала: Абхазский театр. Сухуми, 1976.
*История абхазского театра. Сухуми, 1978.
*Абхазский государственный ордена «Знак Почета» драматический театр им. С. Я. Чанба. Сухуми, 1981.
*Абхазский театр и фольклор. Тбилиси, 1986.
*Шарах Пачалиа — народный артист СССР. Сухуми, 1989.
*Шарах Пачалиа в роли короля Лира. Сухум, 1995.
*Константин Ковач и абхазская песня. Сухум, 1995.
*Софа Агумаа (Рассказ о творческом пути актрисы). Сухум, 1995.
*Эдуард Бебиа и ансамбль «Шаратын». Сухум, 1996.
*Василий Царгуш и Госансамбль песни и танца Абхазии. М., 1997.
*Шалва Гицба. О творческом пути актера. Сухум, 1997.
*Поет ансамбль абхазских долгожителей «Нартаа». Сухум, 1999.
*Народные танцы абхазов. М., 1999.
*Дирижирует Вадим Судаков. М., 2000.
*Поэтесса абхазской сцены. О творчестве народной артистки Абхазии и Грузии Анны Аргун-Коношок. Сухум, 2005.
*Ткуарчальский Абхазский государственный театр комедии им. Ш. Пачалиа. Сухум, 2005.
*Художественная культура абхазов. Сухум, 2006.
*Многоликий Джарнас. Сухум, 2007.
*қырҭшәала: Азиз Агрба. Қарҭ, 1970.
*Михаил Кове. Қарҭ, 1970.
*Шәарах Ԥачалиа. Қарҭ,1970.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-aleksej-xutovich Аргун Алексей Хутович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alyi%D2%9Bsa-x%D3%99yita-i%D2%A7a Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа] {{ab icon}}
* [https://web.archive.org/web/20131109205524/http://www.mkra.org/ministerstvo/exministr/704/ Аргун Алексей Хутович (1937—2008)] на сайте Министерства культуры Республики Абхазия.
* [https://web.archive.org/web/20160304222201/http://www.abigi.org/about_authors/argun_a_kh.php Аргун Алексей Хутович.]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аргәынаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 29 рзы иԥсыз]]
hdlq8czo60idr8kxahk2kwer6ftjdg8
171579
171406
2026-08-06T20:20:35Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171579
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын
|даҽа ахьӡ=Алексей Хутович Аргун
|афото=Аргун Алексей Хутович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын
|аира арыцхә={{date|10|4|1937}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|29|6|2008}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Алықьса Хәыта-иԥа Аргәын''' ({{lang-ru|Алексей Хутович Аргун}}; {{date|10|4|1937}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|29|6|2008}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа ҟазараҭҵааҩы, атеатрҭҵааҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, ауаажәларратә усзуҩы. Аҟазараҭҵаара адоктор, апрофессор (1991). Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1982). СССР-и (1982) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1999), Аԥсны акомпозиторцәа Реидгыла алахәыла. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2007; арҵага шәҟәы «Художественная культура абхазов» азы). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара (2007). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Тҟәарчалтәи актәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. В. Луначарски ихьӡ зху атеатртә ҟазара аҳәынҭқарратә институт (иахьа - Урыстәылатәи атеатртә академиа) (1965), абри аинститут аҟны ауп акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа ахьихьчазгьы.
Аус иуан ақыҭа рҵаҩыс, Очамчыратәи акультура араионтә ҩны асахьаркыратә напхгаҩыс (1958) диаргоит. 1970 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректор ихаҭыҩуаҩыс дыҟан , аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А.М. Горки ихьӡ зхыз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. 1972 ш. ианвар 7 нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи адиректорс дҟалоит. 1973 ш. ииуль 15 рзы С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр адиректорс днаргоит. 1973 анҵәамҭа инаркны 1986 ш. азынӡа Аԥсны акультура аминистр имаҵура дахагылан. Уи нахыс Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аиститут аҟазара аҟәша деиҳабын, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилософиеи акультурологиеи ркафедра аҟны профессорын.
Заа дазҿлымҳахеит алитература. 1965 ш. инаркны 2007 ш. азынӡа А. Аргәын ажурнал «Алашара» аҟны икьыԥхьит ановеллақәа быжьқәа, еиуеиԥшым ажанрқәа ирыҵанакуа адраматә ҩымҭақәа жәиԥшь. С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылон ипиесақәа, иара убас ԥыхьатәи СССР ареспубликақәа жәпакы ртеатрқәа рсценақәа рҿы.
А. Аргәын жәаба инареиҳаны асакьаркыратә ҩымҭақәа реизгақәа дравторуп, иара убас алитература-критикатә уҳәа астатиақәа. Урҭ ркьыԥхьуан аԥсышәалеи, урысшәалеи, қырҭшәалеи абарҭ аҭыжьымҭақәа: «Алашара», «Аԥсны аҟазара», «Собчаҭа Хеловнеба», «Театралури моамбе», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны» уҳәа рҟны. Ҩажәа инареиҳаны аҭҵаарадырратәи аҭҵаарадырратә-популиартәи усумҭақәа ҭижьит аԥсуа театри, атеатри акинои рактиорцәеи, арежиссиорцәеи, амилаҭтә культура егьырҭ аусзуҩцәеи, арҿиаратә коллективқәеи аҟазареи ртеоретикатә проблемақәа ирызкны.
==Абиблиографиа==
*асахьаркыратә ҩымҭақәа: аԥсышәала: Апиесақәа реизга. Аҟәа. 1975.
*Ашьхақәа амшын иӡааԥшылоит. Апиесақәа. Аҟәа, 1980.
*Ҿамҩак аӡы. Апиесақәа. Аҟәа, 1984.
*Атама гәаӷь. Ановеллақәа. Аҟәа, 1987.
*Редед. Ановеллақәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М.: ВААП, 1977.
*Песнь о сердце: Драма в 2-х частях, 6-ти картинах. М., 1979.
*Горы смотрятся в море: Драма в 2-х частях. М.: ВААП–Информ, 1982.
*Глоток воды. Пьеса-сказка: В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Да не угаснет мой очаг (Лирические и грустные сцены из жизни абхазского села): В 2-х действиях. М.: ВААП–Информ, 1983.
*Горы смотрятся в море. Пьесы. М., 1986.
*Дом горел, и песню пели... Новеллы. М., 1990.
*Абхазия: ад в раю... (Беседы с погибшим сыном Баталом). Сухум, 1994.
*Редед — князь адыгов. (Историческая новелла). Сухум, 1994.
*аҟазараҭҵааратә усумҭақәа, аԥсышәала.
*Имааԥсаӡо агәы. Аҟәа, 1968.
*Ицәажәо аблақәа. Аҟәа, 1970.
*Аестетика адунеи. Аҟәа, 1995.
*урысшәала: Абхазский театр. Сухуми, 1976.
*История абхазского театра. Сухуми, 1978.
*Абхазский государственный ордена «Знак Почета» драматический театр им. С. Я. Чанба. Сухуми, 1981.
*Абхазский театр и фольклор. Тбилиси, 1986.
*Шарах Пачалиа — народный артист СССР. Сухуми, 1989.
*Шарах Пачалиа в роли короля Лира. Сухум, 1995.
*Константин Ковач и абхазская песня. Сухум, 1995.
*Софа Агумаа (Рассказ о творческом пути актрисы). Сухум, 1995.
*Эдуард Бебиа и ансамбль «Шаратын». Сухум, 1996.
*Василий Царгуш и Госансамбль песни и танца Абхазии. М., 1997.
*Шалва Гицба. О творческом пути актера. Сухум, 1997.
*Поет ансамбль абхазских долгожителей «Нартаа». Сухум, 1999.
*Народные танцы абхазов. М., 1999.
*Дирижирует Вадим Судаков. М., 2000.
*Поэтесса абхазской сцены. О творчестве народной артистки Абхазии и Грузии Анны Аргун-Коношок. Сухум, 2005.
*Ткуарчальский Абхазский государственный театр комедии им. Ш. Пачалиа. Сухум, 2005.
*Художественная культура абхазов. Сухум, 2006.
*Многоликий Джарнас. Сухум, 2007.
*қырҭшәала: Азиз Агрба. Қарҭ, 1970.
*Михаил Кове. Қарҭ, 1970.
*Шәарах Ԥачалиа. Қарҭ,1970.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-aleksej-xutovich Аргун Алексей Хутович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alyi%D2%9Bsa-x%D3%99yita-i%D2%A7a Аргәын Алықьса Хәыта-иԥа] {{ab icon}}
* [https://web.archive.org/web/20131109205524/http://www.mkra.org/ministerstvo/exministr/704/ Аргун Алексей Хутович (1937—2008)] на сайте Министерства культуры Республики Абхазия.
* [https://web.archive.org/web/20160304222201/http://www.abigi.org/about_authors/argun_a_kh.php Аргун Алексей Хутович.]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2008 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 1 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет адепутатцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аргәынаа]]
[[Акатегориа:Аԥсны акомпозиторцәа]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 29 рзы иԥсыз]]
k62w0ujwkv0eimjoyvffes3usitl84y
Ашаблон:Decade (dis)establishments in continent category header/core
10
45274
171055
167850
2026-08-06T15:04:43Z
Fraxinus.cs
8381
171055
wikitext
text/x-wiki
<!--
;Diagnostics
* decade = [{{{decade}}}]
* continent = [{{{continent}}}]
--><includeonly><!--
######## Begin header text
-->{{Category explanation|'''[[{{Decade link|{{{decade}}}}}]]''' рзы '''[[{{{continent}}}]]''' <!--
-->{{#switch: {{{type}}}<!--
-->|ицәырҵыз=иаԥҵаз <!--
-->|иӡыз=иаԥыхыз<!--
-->}}<!--
--> аиҿкаарақәа, аҭыԥқәа, мамзаргьы егьырҭ амаҭәахәқәа рзы ауп.}}<!--
######## End header text
-->
{| class="toccolours" style="margin:1em auto;"
|<small>''{{Category link if exists|{{#if:{{CENTURY|{{title year}}}}|{{#ifexpr:{{CENTURY|{{title year}}}} > 1|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 2}}}}90-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|Ҳ. ҟ. 0-тәи шш.}}|{{#if:{{CENTURY|{{title year}}}}|{{#ifexpr:{{CENTURY|{{title year}}}} > 1|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 2}}}}90-тәи шш.|Ҳ. ҟ. 0-тәи шш.}}}}''</small> • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}00-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}00-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}10-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}10-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}20-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}20-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}30-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}30-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}40-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}40-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}50-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}50-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}60-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}60-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}70-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}70-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}80-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}80-тәи шш.}} • {{Category link if exists|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}90-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{#expr: {{CENTURY|{{title year}}}} - 1}}90-тәи шш.}} • <small>''{{Category link if exists|{{CENTURY|{{title year}}}}00-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} {{lc: {{Continent2continental|{{{continent}}}}}}} атәылақәа рыла аобиектқәа|{{CENTURY|{{title year}}}}00-тәи шш.}}''</small>
|}
{{Category see also if exists 2<!--
-->|{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан {{#switch: {{{type}}}<!--
-->|ицәырҵыз=иӡыз<!--
-->|иӡыз=ицәырҵыз<!--
-->}} {{{continent}}}тәи атәылақәа рыла аобиектқәа<!--
-->|{{ucfirst:{{#switch: {{{type}}}<!--
-->|ицәырҵыз=иӡыз<!--
-->|иӡыз=ицәырҵыз<!--
-->}}}} {{Century name from decade or year|{{{decade}}}}} {{{continent}}}<!--
-->}}
{{#switch: {{lc:{{{nocat|}}}}}
| y | yes = <!-- nocat=Yes, so no categories -->
| #default = <!-- do categories -->
[[Акатегориа:{{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан {{{type}}} аконтинентқәа рыла аобиектқәа{{!}}{{{continent}}}]]
[[Акатегориа:{{#switch: {{{type}}}<!--
-->|ицәырҵыз=Ицәырҵит<!--
-->|иӡыз=Иӡит<!--
-->}} {{Century name from decade or year|{{#expr: {{Title year}} + 1}}}} {{{continent}}}{{!}}{{{decade}}}]]
[[Акатегориа:{{{continent}}} {{{type}}} ажәашықәсақәа рыла аобиектқәа{{!}}{{{decade}}}]]
[[Акатегориа:{{{continent}}} {{{decade}}}-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых{{!}}/{{{type}}}]]
}}
__NOGALLERY__
</includeonly><noinclude>
{{Documentation|content=Ари [[Ашаблон:Decade (dis)establishments in continent category header]] асубшаблон ауп.}}
</noinclude>
nhuiuelngyxpx8yjd34yv0eq9v28zrp
Афольклор
0
53924
171674
169693
2026-08-07T00:24:29Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
171674
wikitext
text/x-wiki
[[Афаил:Максимов Бабушкины сказки 1867.jpg|мини|360пкс|[[Максимов, Василий Максимович|В. М. Максимов]] «[[Бабушкины сказки (картина)|Анду лажәабжьқәа]]» (1867)]]
'''Афольклор''' (англ. folk-lore – «ажәлар рдырра») – [[Устная традиция|ҿырҳәалатәи]] ажәалатәи ([[миф|амифқәа]], [[Легенда|алегендақәа]], [[Сказка|алакәқәа]] уҳәа уб. иҵ.) иара убас ажәлар [[Народная музыка|рмузыкатә ҟазара]], [[Народная песня|ажәалатәи-амузыкатәи]] [[Народный танец|амузыка-хореографиатәи]] жәлар рырҿиамҭақәа роуп.<ref>[https://glosum.ru/Значение-слова-Фольклор-в-словаре-Ожегова Фольклор] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20190722201723/https://glosum.ru/%D0%97%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%A4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80-%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5-%D0%9E%D0%B6%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0 |date=2019-07-22 }} в [[Словарь Ожегова]]</ref><ref name="БРЭ">{{Cite web |url = https://old.bigenc.ru/music/text/4716709 |title = Большая российская энциклопедия 2004–2017 // «ФОЛЬКЛО́Р» |publisher = [[Большая российская энциклопедия]] |access-date = 2023-05-20 |archive-date = 2023-05-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230510182542/https://old.bigenc.ru/music/text/4716709 |url-status = live }}</ref>
Инарҭбааны иуҳәозар, ажәалатәи ажанрқәа рыдагьы, уахь иаҵанакуеит «'''ажәлар рҟазара'''» зегьы, ажәлар рдоуҳатә (зны-зынлагьы [[Материальная культура|рматериалтә]]) культура ацәырҵрақәа – рбызшәа, [[верования|рыгәрагарақәа]], [[обряд|рҵасқәа]], [[Ремесло|рнапҟазара]].<ref>{{Cite web|url=http://interpretive.ru/termin/folklor.html|title=Фольклор // Национальная историческая энциклопедия|publisher=interpretive.ru|access-date=2019-09-21|archive-date=2019-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911193853/http://interpretive.ru/termin/folklor.html|url-status=live}}</ref><ref name="клэ">''[[Гусев, Виктор Евгеньевич|Гусев В. Е.]]'' [http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke8/ke8-0321.htm Фольклор] // Краткая литературная энциклопедия. — Т. 8. — Стб. 32.</ref>
Афольклор ҭызҵаауа маҭәароуп [[Фольклористика|афольклордырреи]] [[Этнология|аетнологиеи]].
== Аилкаара ==
Атермин «фольклор» (англ. folk-lore - «ажәлар рҟәыӷара») раԥхьаӡа акәны иалеигалеит англыз ҵарауаҩ [[Томс, Уильям|Уильям Џь. Томс]] 1846ш. азы, асахьаркыратәи (аҳәамҭақәа, акәашарақәа, амузыка уҳәа егь.) аматериалтәи (анхарҭа, [[утварь|амаҭәахәқәа]], амаҭәа) культура арбаразы. Ҭҵаарадырратә терминк аҳасабала, аофициалла [[Фольклорное общество|Британиатәи афольклортә еилазаара]] (The Folklore Society) иаднакылеит.<ref name="клэ" /><ref>{{БСЭ3 |статья= Фольклор|автор= |том= 27|страницы= 516|ref= }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FOLKLOR.html|title=ФОЛЬКЛОР|author=|website=Энциклопедия Кругосвет|date=|publisher=krugosvet.ru|lang=ru|access-date=2018-05-11|archive-date=2018-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507012732/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/literatura/FOLKLOR.html|url-status=live}}</ref><ref>''Еникеева А. Р.'' [https://books.google.com.ua/books?id=jYVlDwAAQBAJ&pg=PA120&dq=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-6M7D5bTsAhXJwosKHadpAbsQ6AEwBHoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&f=false Этнопедагогический потенциал музыкального фольклора в системе народной художественной культуры] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20201016231837/https://books.google.com.ua/books?id=jYVlDwAAQBAJ&pg=PA120&dq=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-6M7D5bTsAhXJwosKHadpAbsQ6AEwBHoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80&f=false |date=2020-10-16 }}. — М.; Берлин: Директ Медиа, 2017. — С. 120.</ref><ref>{{Cite web|url=http://interpretive.ru/termin/folklor.html|title=ФОЛЬКЛОР это что такое ФОЛЬКЛОР: определение — История.НЭС|publisher=interpretive.ru|lang=ru|access-date=2018-05-11|archive-date=2018-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521021915/http://interpretive.ru/termin/folklor.html|url-status=live}}</ref>
Аамҭа цацыԥхьаӡа, еиуеиԥшым атәылақәа рҿы афольклор иаҵанакуеит ҳәа ирыԥхьаӡон ажәлар рҟазара ацәырҵрақәа зегьы, уи аҵакы еиҳа иҭшәаны иуҳәозар - «[[устная словесность|ҿырҳәалатәи]]», «ажәалатәи апоетикатә ҟазара»; атермин ахархәараҿы акзаара ыҟаӡам.<ref name="клэ"/> Аларҵәара змоу гәаанагароуп афольклор афеодалтә еилазаараҿы атрадициатә нхаҩыжәлар ркультура ахәҭак аҳасабала ишьақәгылеит, анаҩстәи аамҭақәа зегьы рзы анхаҩцәа ркультура иахәҭакны иаанхеит ҳәа; уи аамҭазы, иарбанзаалак ахаԥшьгаратә ҟазара (ҳаамҭазтәи [[городской фольклор|ақалақьтә фольклор]]) афольклор ҳәа иахәаԥшыр алшоит, азҿлымҳара ҷыда цәырнагоит асубкультуратә гәыԥқәа рҟазара, урҭ еицырзеиԥшу уск еиднакылоит (ашьхаусзуҩцәа, асолдаҭцәа, атуристцәа, астудентцәа рфольклор) мамзаргьы даҽа мзызқәак.<ref>''Гусев В. Е.'' [http://anthropology.ru/ru/text/gusev-ve/folklor-kak-universalnyy-tip-subkultury Фольклор как универсальный тип субкультуры] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20171224042329/http://anthropology.ru/ru/text/gusev-ve/folklor-kak-universalnyy-tip-subkultury |date=2017-12-24 }}</ref>
Ҿырҳәалатәи ҳәа еилкаатәуп [[народ|ажәлар]] рсахьаркыратә рколлективтә ҟазара, уи ианыԥшуеит рыԥсҭазаара, рдунеихәаԥшышьа, ридеалқәа, рпринципқәа; ажәлар иаԥырҵо, ауаа рацәа [[поэзия|рпоезиа]] иалоу ([[предание|ажәытәжәабжьқәа]], [[песни|ашәақәа]], [[Частушка|ахьӡыртәрақәа]], [[анекдот|анекдотқәа]], [[сказка|алакәқәа]], [[эпос|аепосқәа]]), [[народная музыка|ажәлар рмузыка]] ([[народная песня|ашәақәа]], [[наигрыш|аинструменталтә ашәақәеи]] аспектакльқәеи), [[театр|атеатр]] ([[Драма (жанр)|адрамақәа]], [[пьеса (театр)|асатиратә спектакльқәа]], [[театр кукол|акьанџьақәа ртеатр]]), [[танец|акәашара]]. Афольклор атрадиционализм аныԥшуеит, аинформациа ҿырҳәала еиқәнархоит, убри алагьы еиԥшым алитературеи иахьатәи ашәҟәытә культуреи. Ақыҭа уааԥсыра ([[Крестьянин|анхацәа]]) ракәын еиҳарак арҭ арҿиамҭақәа ныҟәызгоз.
== Аҷыдарақәа ==
[[Афаил:BovaChest.jpg|мини|[[Бова Королевич]]. Ашәындыҟәра ахҩа иану асахьа. [[Великий Устюг|Велики Устиуг]], XVII ашәышықәса.]]
[[Древний мир|Ажәытәӡатәи аамҭақәа]] раан ицәырҵыз [[Народное творчество|жәлар рҟазара]], — [[МХК|адунеизегьтәи асахьаркыратә культура]] зегьы азы аҭоурыхтә шьаҭа амоуп, амилаҭтә сахьаркыратә [[традиция|традициақәа]] ирхыҵхырҭоуп, амилаҭтә хдырра аазырԥшуа мыругоуп.
Иҟоуп азнеишьа, уи инақәыршәаны системак аҳасабала фольклортә жанырқәаны иԥхьаӡоу ашәақәа, амифқәа, акәашарақәа ракәым, афольклортә ҟазара иалкаау «[[Произведение искусства|аусумҭақәа]]» ракәым, иаку афольклортә актқәеи, афольклортә рҿиареи роуп ([[ритуал|аритуалқәа]], [[обряд|ақьабзқәа]] ҵакы ҭбаала ҳазнеиуазар). Иаҳҳәап, иарбанзаалак ашәа «баша» шәаны акәым, уи структуралеи функциалеи акы иадҳәалоуп. Убасҵәҟьа акәашарагьы, амузыкагьы, амаҭәагьы, жәлар ртеатргьы.<ref>{{Книга|автор=Алексеев Э. Е.|заглавие=Фольклор в контексте современной культуры: рассуждения о судьбах народной песни|ссылка=https://vk.com/doc6752525_453689982?hash=960bfe1a7bb47a83cd&dl=5e9b9861bc5477a58f|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Советский композитор|год=1988|страницы=33—35|страниц=237|isbn=|isbn2=|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230090932/https://vk.com/doc6752525_453689982?hash=960bfe1a7bb47a83cd&dl=5e9b9861bc5477a58f}}</ref>
[[Первобытное общество|Аҭоурыхԥхьатә аамҭа иаҵанакуа]] [[Бесписьменные языки|аҵара змам ауаажәларра]] рфольклор шьаҭас иамоуп [[Мифология|амифологиеи]] [[Адин|адинтә]] системеи; еиҳарак акыр зҵазкуа аҭыԥ ааныркылоит ақьабзтә формақәа.
Ижәытәӡатәиу аҩыратә жанрқәа афольклортә традициақәа ирыцырҵоит, ақьабзтә поезиа (амзартә, ачаратә), амиф, аҭоурыхтә легендақәа; убри аан, алитература афольклор иазааигәоу астилистикатә ҟазшьақәа еиқәнархоит: еиԥшуп аиҭаҳәашьа асистемақәа, аметафорақәа, ажәахәмаррақәа уҳәа уб. иҵ. Убри аан, ижәытәӡатәиу аҩырақәагьы рфункциа ажәалатәи афольклор ала анагӡара залыршахом (иаҳҳәап, ажәытә Мысратәи аамсҭацәа «равтобиографиатә» ҩырақәеи еиуеиԥшым аԥсыжратә текстқәеи).
Ашәҟәыҩреи алитературеи анцәырҵ ашьҭахь, аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәа анышьақәгылеи еиҳа иуадаҩу адинтәи амифологиатәи системақәа аныҿио аамҭази, афольклор еиқәханы иҟоуп, аха ас еиԥш иҟоу атрадициатә, мамзаргьы «аклассикатә» афольклор ҟалеит архаикатә фольклор ӷәӷәала еиԥшымкәа.
Ижәытәӡоу асиужеттә фонд [[Сакрализация|адесакрализациа]] ахҭысит, ҿырҳәалатәи атрадициа [[Книга|аҩыра]] анцәырҵ ганрацәала анырра анаҭеит: абас ала, ҿырҳәалатәи ажәа аҩыратә бызшәа анормақәа иреиԥшхар алшоит (еиҳарак аныҳәатә ҟазшьа змоу аритмтә ажәаҳәара иазҷыдоуп), уи аамҭазы ашәҟәытә хыҵхырҭақәа афольклоризациеи архаизациеи рыхҭысуеит. Алитература иҟанаҵо анырра адагьы, абри аҩыза аеффект аанарԥшыр алшоит еиҳа иҿиахьоу ааигәа инхо ажәларқәа рфольклор анырра иахҟьаны (иаҳҳәап, аурыс фольклор СССР егьырҭ ажәларқәа рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҿы иҟанаҵаз анырра).<ref>{{Книга|автор=[[Мелетинский, Елеазар Моисеевич|Мелетинский Е. М.]], Неклюдов С. Ю., Новик Е. С.|заглавие=Статус слова и понятие жанра в фольклоре|ссылка=http://www.ruthenia.ru/folklore/meletneklgrinc.htm|ответственный=П. А. Гринцер|издание=Историческая поэтика. Литературные эпохи и типы художественного сознания|место=М.|издательство=Наследие|год=1994|страницы=39—104|страниц=|isbn=|isbn2=|archive-date=2010-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128170033/http://www.ruthenia.ru/folklore/meletneklgrinc.htm}}</ref>
Афольклор азнеишьа иахнагаз аеволиуциа иахҟьеит ауаажәларраҿы уи афункциа [[Литературоведение|алитературадырра]] аганахьала мацара акәымкәа, [[Антропология|антропологиеи]] [[Социология|асоциологиеи]] рганахьалагьы иахьахәаԥшуа.<ref>{{книга|часть=[[Богданов, Константин Анатольевич|Константин Богданов]]|заглавие=Беседы на рубеже тысячелетий|страницы=778—780}}</ref>
Иофициалтәым, иканонтәым афольклор ажанрқәеи ахкқәеи жәпакы иаразнак аспециалистцәа рылаԥш иҵашәом. Иаҳҳәап, [[Рукописный девичий рассказ|аӡӷабцәа рыбзиабаратә ҭоурыхқәа]] афольклореизгаҩцәа рылаԥш иҵашәеит 1980-тәи ашықәсқәа рзы, абзазаратәқәа ракәзар, урҭ еиҳа иҭбаау аҭоурых рымоуп.
== Аурыс фольклор ==
: ''Астатиа хада: [[Русский фольклор|Аурыс фольклор]].''
: ''Уахә. иара уб.: [[Культура СССР|СССР акультура]].''
СССР-аҿы [[цензура в СССР|ацензура]] иахҟьаны, аполитикатә, мамзаргьы асексуалтә ҵакы змаз [[Частушка|ахьӡыртәрақәеи]] [[анекдот|анекдотқәеи]] ԥсахын (уахә. [[Сатира в СССР|СССР аҿы асатира]]).
== Иара уб. уахә. ==
* [[Устная традиция|Аҿаԥыцтә традициа]]
* [[Народная песня|Ажәлар рашәа]]
* [[Народная музыка|Ажәлар рмузыка]]
* [[Этническая музыка|Аетникатә музыка]]
* [[Народная архитектура|Ажәлар рархитектура]]
* [[Малые жанры фольклора|Афольклор ажанр маҷқәа]]
* [[Городской фольклор|Ақалақьтә фольклор]]
* [[Детский фольклор|Ахәыҷтәы фольклор]]
* [[Фольклорные формулы|Афольклортә формулақәа]]
* [[Фейклор|Афеиклор]]
== Азгәаҭақәа ==
{{Reflist}}
== Алитература ==
* {{Книга
|заглавие = Большая российская энциклопедия. Том 33
|часть = Фольклор
|ссылка часть = https://old.bigenc.ru/music/text/4716709
|место = М.
|год = 2017
|страницы = 457
|ref = Большая российская энциклопедия
}}
* {{Из БСЭ|Народное творчество}}
* ''Соколов Ю.'' [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/leb/leb-7751.htm Фольклор] // Литературная энциклопедия. — Т. 11.
* [https://archive.org/details/B-001-026-938-15 Фольклор] // Советская историческая энциклопедия. — Т. 15. — Стб. 231.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Фолклор|[[Аничков, Евгений Васильевич|Аничков Е. В.]]}}
* {{книга|автор=Адоньева С. Б.|заглавие=Прагматика фольклора|издание=|ответственный=|место=СПб.|издательство=Изд-во С.-Петерб. ун-та|год=2004|страниц=312|страницы=|isbn=5-288-03428-1|том=|ссылка=http://www.folk.ru/Monogr/pragmatics.pdf|archive-date=2024-07-18|access-date=2026-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718131148/https://folk.ru/Monogr/pragmatics.pdf|url-status=dead}}
* {{книга|автор=[[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю. Е.]]|заглавие=Тематическая классификация и распределение фольклорно-мифологических мотивов по ареалам|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://ruthenia.ru/folklore/berezkin/}}
* {{книга|автор=[[Борев, Юрий Борисович|Борев Ю. Б.]]|заглавие=История государства советского в преданиях и анекдотах|издание=|ответственный=|место=М.|издательство=Рипол|год=1995|страниц=|страницы=|isbn=5-87907-056-5|том=|ссылка=https://archive.org/details/istoriiagosudars0000bore}}
* {{книга|автор=[[Жирмунский, Виктор Максимович|Жирмунский В. М.]]|заглавие=Фольклор Запад и Восток. Сравнительно-исторические очерки|издание=|ответственный=|место=М.|издательство= ОГИ (Объединенное Гуманитарное Издательство)|год=2004|страниц=464 |страницы=|isbn=5-94282-179-8|ссылка=}}
* {{книга|автор=Зуева Т. В., Кирдан Б. П.|заглавие=Русский фольклор. Учебник для высших учебных заведений|издание=|ответственный=|место=|издательство=Флинта: Наука|год=2002|страниц=400 |страницы=|isbn=5-89349-115-7|том=|ссылка=http://refdb.ru/look/1459905-p7.html}}
* {{книга|автор=Калугин В. И.|заглавие=Струны рокотаху…: Очерки о русском фольклоре|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://www.razumei.ru/lastlib/otherbooks/792}}
* {{статья|автор= Костина А. В.|заглавие= Молодёжная культура и фольклор|ссылка= http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2009/4/Kostina_Youth_Culture/|издательство = [[МосГУ]]| издание= Электронный журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]»|место = М.|год = 2009|номер = 4 - [[Культурология]]|страницы=}}
* {{статья|автор=[[Михневич, Владимир Осипович|Михневич В. О.]]|заглавие=Извращение народного песнетворчества|издание=|ответственный=|место=|издательство=[[Исторический вестник]]|год=1880|страницы=749—779|номер=12|том=III|ссылка=http://www.memoirs.ru/rarhtml/1377Mihnevic.htm|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019125824/http://www.memoirs.ru/rarhtml/1377Mihnevic.htm|url-status=dead}}
* {{книга|автор=Никитченков А.|заглавие=Вопросы истории методики преподавания фольклора в российской начальной школе|ссылка=https://books.google.com/books?id=7wOHCwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT3|место=М.|издательство=Прометей|год=2012}}
* {{книга|автор=Румянцева С.|заглавие=Нравственность в русской народной премудрости и иносказательности|издание=|ответственный=|место=|издательство=[[LAP Lambert Academic Publishing]]|год=2012|страниц=|страницы=|isbn=978-3-659-21493-6|том=|ссылка=}}
* {{книга|автор=Стефанов П.|заглавие=Мытарства души после смерти в болгарском фольклоре и культуре|издание=|ответственный=|место=|издательство=|год=|страниц=|страницы=|isbn=|том=|ссылка=http://manefon.org/show.php?t=2&txt=11|archive-date=2016-10-07|access-date=2026-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007053130/http://manefon.org/show.php?t=2&txt=11|url-status=dead}}
* ''[[Берёзкин, Юрий Евгеньевич|Берёзкин Ю. Е.]], Дувакин Е. Н.'' [http://ruthenia.ru/folklore/berezkin/ Тематическая классификация и распределение фольклорно-мифологических мотивов по ареалам. Аналитический каталог].
== Азхьарԥшқәа ==
* [http://www.ruthenia.ru/folklore/ Фольклор и постфольклор. Структура, типология, семиотика]
** [http://www.ruthenia.ru/folklore/publications.htm Фольклор и постфольклор — Публикации]
** [http://www.ruthenia.ru/folklore/folkloristlibrary.htm Фольклор и постфольклор — Библиотека фольклориста]
* [http://www2.rsuh.ru/article.html?id=73289 Терминология и понятия современной фольклористики] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20240910011714/http://www2.rsuh.ru/article.html?id=73289 |date=2024-09-10 }}. Институт высших гуманитарных исследований им. Е. М. Мелетинского. [[Российский государственный гуманитарный университет|РГГУ]].
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:фольклор}}
[[Акатегориа:Афольклор| ]]
[[Акатегориа:Амилаҭтә культура]]
[[Акатегориа:1840-тәи ашықәсқәа раан алагамҭақәа]]
mhfdamxar16w1vs85qi9a2jyh6c676g
Џьынџьал, Нонна Иури-иԥҳа
0
54995
171054
170207
2026-08-06T14:59:13Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]]
171054
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Джинджолия Нонна Юрьевна
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә=21.08.1971
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан - 13.06.2025
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Джинджолия Нонна Юрьевна}}; 21.08.1971, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - 13.06.2025) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
ks26fmzprjcxru49rci0zdolvzhut2o
Аншба, Артур Артиом-иԥа
0
54996
171137
170208
2026-08-06T17:56:12Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171137
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аншба Артур Артиом-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аншба Артур Артемович
|афото=Аншба Артур Артемович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аншба Артур Артиом-иԥа
|аира арыцхә={{date|2|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|19|12|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966)
}}
'''Аншба Артур Артиом-иԥа''' ({{lang-ru|Аншба Артур Артемович}}; {{date|2|1|1936}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|19|12|1985}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966). СССР-и (1978) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1955 ш. Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. 1962-1965 шш. раан СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы аҵара иҵон, иара абраҟа, 1966 шықәсазы акандидаттә диссертациа ихьчеит. Уи азкын нарҭаа репос апоетика азҵаарақәа. 1967 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа аҟәша деиҳабын, убри ашықәс инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дрыдыркылеит, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. Иҭҵаарадырратә усура хада акәны иҟан аԥсуа фольклори алитературеи рпоблемақәа, урҭ ирзикит 80 инареиҳаны аусумҭақәа (урҭ рхыԥхьаӡараҿы – амонографиатә ҭҵаамҭақәа, астатиақәеи, аочеркқәеи, аматериалқәеи реизгақәа). Аԥсуа профессионалтә фольклористцәа дызларуаӡәкыз ала, илагала шьардоуп афольклор иазку аҭҵаарадырраҿы. Ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыдагьы ааннакылоит Кавказтәи Нарҭҵаара. Ишәҟәқәа хԥа рызкуп Нарҭаа репос аетикеи астили, афольклори аҵабырги реизыҟазаашьақәа.
А. Аншба акырӡа илагала ыҟоуп 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны 1980-тәи ашықәсқәа рзынӡа аԥсуа фольклор аматериалқәа реизгараҿы. 1000 инареиҳаны атекстқәа аниҵеит, урҭ реиҳараӡак анкьыԥхьха аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ауп. Убри инаваргыланы А. Аншба иааиԥмырҟьаӡакәа илаԥш ахын аԥсуа литература аҿиашьа. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатә статиақәеи рзкуп Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ӡ. Хә. Дарсалиа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, А. К. Џьениа, Т. Шь. Аџьба, С. Х. Ҭаркьыл, Н. Т. Кәыҵниа уҳәа рырҿиамҭақәа, иара убас алитература, алирика, ажәабжь, асахьаркыратә еиҭагара, аԥсуа литература аҭоурых. Уи аԥсуа литератураҭҵаараҿы раԥхьӡа акәны дазхьаԥшит амилаҭтә литература атекстологиа апроблема. «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974) авторцәа дыруаӡәкуп, насгьы - «Аԥсуа литература аҭоурых» (Аҟәа, 1986, аԥсышәала).
А. Аншба амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, 1977 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ассесиеи, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиурои, КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежневи рышҟа ишьҭыз «Аԥсуа шәҟәы» зыхьӡхаз авторцәа дыруаӡәкын.
==Абиблиографиа==
*Аԥсуа нарҭаа рҳәамҭақәа рсахьаркыратә ҷыдарақәак. Аҟәа, 1968, аԥсышәала.
*Вопросы поэтики абхазского нартского эпоса. Тбилиси, 1970, урысшәала.
*Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәеи рашәақәеи. Еиқәдыршәеит: А. А. Аншба, С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа, Аҟәа, 1970, аԥсышәала.
*Михаил Лакербаи. (Творческий портрет). Сухуми, 1979 (В. В. Дарсалиеи иара еилахәны).
*Аамҭақәа реиқәҿыцра. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980, аԥсышәала.
*Абхазский фольклор и действительность. Тбилиси, 1982.
*Абхазская народная поэзия (Пер. с абх. Н. Гребнева; сост. и коммент. А. А. Аншба и С. Л. Зухба; предисловие А. А. Аншба. Сухуми, 1983; Самсон Ҷанба. (Акритика-биографиатә очерк). Аҟәа, 1985 (В. В. Дарсалиеи иареи еилахәны), аԥсышәала.
*Анашана мҳәыр: Аԥсуа лакәқәа (Аус адиулеит А. А. Аншба, Аҟәа, 1985, аԥсышәала; Аамҭақәа реиқәҿыҭра. Астатиақәа. Аҟәа, 1986; аԥсышәала; Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа. Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстологиа ациҵеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи иҩит З. Џь. Џьапуа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/anshba-artur-artemovich Аншба Артур Артемович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/anshba-artur-artiom-i%D2%A7a Аншба Артур Артиом-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы ииз]][[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 19 рзы иԥсыз]]}}
ft2ehiakibrvege07cahlivux4d6z6b
171270
171137
2026-08-06T18:08:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171270
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аншба Артур Артиом-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аншба Артур Артемович
|афото=Аншба Артур Артемович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аншба Артур Артиом-иԥа
|аира арыцхә={{date|2|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|19|12|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966)
}}
'''Аншба Артур Артиом-иԥа''' ({{lang-ru|Аншба Артур Артемович}}; {{date|2|1|1936}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|19|12|1985}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966). СССР-и (1978) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1955 ш. Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. 1962-1965 шш. раан СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы аҵара иҵон, иара абраҟа, 1966 шықәсазы акандидаттә диссертациа ихьчеит. Уи азкын нарҭаа репос апоетика азҵаарақәа. 1967 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа аҟәша деиҳабын, убри ашықәс инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дрыдыркылеит, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. Иҭҵаарадырратә усура хада акәны иҟан аԥсуа фольклори алитературеи рпоблемақәа, урҭ ирзикит 80 инареиҳаны аусумҭақәа (урҭ рхыԥхьаӡараҿы – амонографиатә ҭҵаамҭақәа, астатиақәеи, аочеркқәеи, аматериалқәеи реизгақәа). Аԥсуа профессионалтә фольклористцәа дызларуаӡәкыз ала, илагала шьардоуп афольклор иазку аҭҵаарадырраҿы. Ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыдагьы ааннакылоит Кавказтәи Нарҭҵаара. Ишәҟәқәа хԥа рызкуп Нарҭаа репос аетикеи астили, афольклори аҵабырги реизыҟазаашьақәа.
А. Аншба акырӡа илагала ыҟоуп 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны 1980-тәи ашықәсқәа рзынӡа аԥсуа фольклор аматериалқәа реизгараҿы. 1000 инареиҳаны атекстқәа аниҵеит, урҭ реиҳараӡак анкьыԥхьха аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ауп. Убри инаваргыланы А. Аншба иааиԥмырҟьаӡакәа илаԥш ахын аԥсуа литература аҿиашьа. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатә статиақәеи рзкуп Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ӡ. Хә. Дарсалиа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, А. К. Џьениа, Т. Шь. Аџьба, С. Х. Ҭаркьыл, Н. Т. Кәыҵниа уҳәа рырҿиамҭақәа, иара убас алитература, алирика, ажәабжь, асахьаркыратә еиҭагара, аԥсуа литература аҭоурых. Уи аԥсуа литератураҭҵаараҿы раԥхьӡа акәны дазхьаԥшит амилаҭтә литература атекстологиа апроблема. «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974) авторцәа дыруаӡәкуп, насгьы - «Аԥсуа литература аҭоурых» (Аҟәа, 1986, аԥсышәала).
А. Аншба амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, 1977 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ассесиеи, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиурои, КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежневи рышҟа ишьҭыз «Аԥсуа шәҟәы» зыхьӡхаз авторцәа дыруаӡәкын.
==Абиблиографиа==
*Аԥсуа нарҭаа рҳәамҭақәа рсахьаркыратә ҷыдарақәак. Аҟәа, 1968, аԥсышәала.
*Вопросы поэтики абхазского нартского эпоса. Тбилиси, 1970, урысшәала.
*Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәеи рашәақәеи. Еиқәдыршәеит: А. А. Аншба, С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа, Аҟәа, 1970, аԥсышәала.
*Михаил Лакербаи. (Творческий портрет). Сухуми, 1979 (В. В. Дарсалиеи иара еилахәны).
*Аамҭақәа реиқәҿыцра. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980, аԥсышәала.
*Абхазский фольклор и действительность. Тбилиси, 1982.
*Абхазская народная поэзия (Пер. с абх. Н. Гребнева; сост. и коммент. А. А. Аншба и С. Л. Зухба; предисловие А. А. Аншба. Сухуми, 1983; Самсон Ҷанба. (Акритика-биографиатә очерк). Аҟәа, 1985 (В. В. Дарсалиеи иареи еилахәны), аԥсышәала.
*Анашана мҳәыр: Аԥсуа лакәқәа (Аус адиулеит А. А. Аншба, Аҟәа, 1985, аԥсышәала; Аамҭақәа реиқәҿыҭра. Астатиақәа. Аҟәа, 1986; аԥсышәала; Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа. Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстологиа ациҵеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи иҩит З. Џь. Џьапуа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/anshba-artur-artemovich Аншба Артур Артемович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/anshba-artur-artiom-i%D2%A7a Аншба Артур Артиом-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 19 рзы иԥсыз]]
6gh1bvursjf44h0abv14snx3wzo8xv9
171403
171270
2026-08-06T18:40:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171403
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Артур Артиом-иԥа Аншба
|даҽа ахьӡ=Артур Артемович Аншба
|афото=Аншба Артур Артемович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Артур Артиом-иԥа Аншба
|аира арыцхә={{date|2|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Тҟәарчал ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|19|12|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966)
}}
'''Артур Артиом-иԥа Аншба''' ({{lang-ru|Артур Артемович Аншба}}; {{date|2|1|1936}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|19|12|1985}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966). СССР-и (1978) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1955 ш. Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. 1962-1965 шш. раан СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы аҵара иҵон, иара абраҟа, 1966 шықәсазы акандидаттә диссертациа ихьчеит. Уи азкын нарҭаа репос апоетика азҵаарақәа. 1967 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа аҟәша деиҳабын, убри ашықәс инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дрыдыркылеит, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. Иҭҵаарадырратә усура хада акәны иҟан аԥсуа фольклори алитературеи рпоблемақәа, урҭ ирзикит 80 инареиҳаны аусумҭақәа (урҭ рхыԥхьаӡараҿы – амонографиатә ҭҵаамҭақәа, астатиақәеи, аочеркқәеи, аматериалқәеи реизгақәа). Аԥсуа профессионалтә фольклористцәа дызларуаӡәкыз ала, илагала шьардоуп афольклор иазку аҭҵаарадырраҿы. Ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыдагьы ааннакылоит Кавказтәи Нарҭҵаара. Ишәҟәқәа хԥа рызкуп Нарҭаа репос аетикеи астили, афольклори аҵабырги реизыҟазаашьақәа.
А. Аншба акырӡа илагала ыҟоуп 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны 1980-тәи ашықәсқәа рзынӡа аԥсуа фольклор аматериалқәа реизгараҿы. 1000 инареиҳаны атекстқәа аниҵеит, урҭ реиҳараӡак анкьыԥхьха аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ауп. Убри инаваргыланы А. Аншба иааиԥмырҟьаӡакәа илаԥш ахын аԥсуа литература аҿиашьа. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатә статиақәеи рзкуп Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ӡ. Хә. Дарсалиа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, А. К. Џьениа, Т. Шь. Аџьба, С. Х. Ҭаркьыл, Н. Т. Кәыҵниа уҳәа рырҿиамҭақәа, иара убас алитература, алирика, ажәабжь, асахьаркыратә еиҭагара, аԥсуа литература аҭоурых. Уи аԥсуа литератураҭҵаараҿы раԥхьӡа акәны дазхьаԥшит амилаҭтә литература атекстологиа апроблема. «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974) авторцәа дыруаӡәкуп, насгьы - «Аԥсуа литература аҭоурых» (Аҟәа, 1986, аԥсышәала).
А. Аншба амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, 1977 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ассесиеи, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиурои, КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежневи рышҟа ишьҭыз «Аԥсуа шәҟәы» зыхьӡхаз авторцәа дыруаӡәкын.
==Абиблиографиа==
*Аԥсуа нарҭаа рҳәамҭақәа рсахьаркыратә ҷыдарақәак. Аҟәа, 1968, аԥсышәала.
*Вопросы поэтики абхазского нартского эпоса. Тбилиси, 1970, урысшәала.
*Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәеи рашәақәеи. Еиқәдыршәеит: А. А. Аншба, С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа, Аҟәа, 1970, аԥсышәала.
*Михаил Лакербаи. (Творческий портрет). Сухуми, 1979 (В. В. Дарсалиеи иара еилахәны).
*Аамҭақәа реиқәҿыцра. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980, аԥсышәала.
*Абхазский фольклор и действительность. Тбилиси, 1982.
*Абхазская народная поэзия (Пер. с абх. Н. Гребнева; сост. и коммент. А. А. Аншба и С. Л. Зухба; предисловие А. А. Аншба. Сухуми, 1983; Самсон Ҷанба. (Акритика-биографиатә очерк). Аҟәа, 1985 (В. В. Дарсалиеи иареи еилахәны), аԥсышәала.
*Анашана мҳәыр: Аԥсуа лакәқәа (Аус адиулеит А. А. Аншба, Аҟәа, 1985, аԥсышәала; Аамҭақәа реиқәҿыҭра. Астатиақәа. Аҟәа, 1986; аԥсышәала; Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа. Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстологиа ациҵеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи иҩит З. Џь. Џьапуа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/anshba-artur-artemovich Аншба Артур Артемович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/anshba-artur-artiom-i%D2%A7a Аншба Артур Артиом-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 19 рзы иԥсыз]]
eumcfu664n0rnabyqv3inl9nhkwlux4
171576
171403
2026-08-06T20:20:29Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171576
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Артур Артиом-иԥа Аншба
|даҽа ахьӡ=Артур Артемович Аншба
|афото=Аншба Артур Артемович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Артур Артиом-иԥа Аншба
|аира арыцхә={{date|2|1|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|19|12|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966)
}}
'''Артур Артиом-иԥа Аншба''' ({{lang-ru|Артур Артемович Аншба}}; {{date|2|1|1936}}, Аԥсны, [[Тҟәарчал]] ақалақь – {{date|19|12|1985}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист-кавказҭҵааҩ, аепосҭҵааҩ, алитературатә критик, Нарҭаа репоси аԥсуа сахьаркыратә литературеи рзы аспециалист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат (1966). СССР-и (1978) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1955 ш. Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт. 1962-1965 шш. раан СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы аҵара иҵон, иара абраҟа, 1966 шықәсазы акандидаттә диссертациа ихьчеит. Уи азкын нарҭаа репос апоетика азҵаарақәа. 1967 ш. агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа аҟәша деиҳабын, убри ашықәс инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩыс дрыдыркылеит, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. Иҭҵаарадырратә усура хада акәны иҟан аԥсуа фольклори алитературеи рпоблемақәа, урҭ ирзикит 80 инареиҳаны аусумҭақәа (урҭ рхыԥхьаӡараҿы – амонографиатә ҭҵаамҭақәа, астатиақәеи, аочеркқәеи, аматериалқәеи реизгақәа). Аԥсуа профессионалтә фольклористцәа дызларуаӡәкыз ала, илагала шьардоуп афольклор иазку аҭҵаарадырраҿы. Ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыдагьы ааннакылоит Кавказтәи Нарҭҵаара. Ишәҟәқәа хԥа рызкуп Нарҭаа репос аетикеи астили, афольклори аҵабырги реизыҟазаашьақәа.
А. Аншба акырӡа илагала ыҟоуп 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны 1980-тәи ашықәсқәа рзынӡа аԥсуа фольклор аматериалқәа реизгараҿы. 1000 инареиҳаны атекстқәа аниҵеит, урҭ реиҳараӡак анкьыԥхьха аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ауп. Убри инаваргыланы А. Аншба иааиԥмырҟьаӡакәа илаԥш ахын аԥсуа литература аҿиашьа. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатә статиақәеи рзкуп Д. И. Гәлиа, С. И. Ҷанба, М. А. Лакрба, Ӡ. Хә. Дарсалиа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, А. К. Џьениа, Т. Шь. Аџьба, С. Х. Ҭаркьыл, Н. Т. Кәыҵниа уҳәа рырҿиамҭақәа, иара убас алитература, алирика, ажәабжь, асахьаркыратә еиҭагара, аԥсуа литература аҭоурых. Уи аԥсуа литератураҭҵаараҿы раԥхьӡа акәны дазхьаԥшит амилаҭтә литература атекстологиа апроблема. «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974) авторцәа дыруаӡәкуп, насгьы - «Аԥсуа литература аҭоурых» (Аҟәа, 1986, аԥсышәала).
А. Аншба амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын, 1977 ш. СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ассесиеи, КПСС Ацентр Комитет Аполитбиурои, КПСС Ацентр Комитет Амаӡаныҟәгаҩ хада Л. И. Брежневи рышҟа ишьҭыз «Аԥсуа шәҟәы» зыхьӡхаз авторцәа дыруаӡәкын.
==Абиблиографиа==
*Аԥсуа нарҭаа рҳәамҭақәа рсахьаркыратә ҷыдарақәак. Аҟәа, 1968, аԥсышәала.
*Вопросы поэтики абхазского нартского эпоса. Тбилиси, 1970, урысшәала.
*Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәеи рашәақәеи. Еиқәдыршәеит: А. А. Аншба, С. Л. Зыхәба, Ш. Хь. Салаҟаиа, Аҟәа, 1970, аԥсышәала.
*Михаил Лакербаи. (Творческий портрет). Сухуми, 1979 (В. В. Дарсалиеи иара еилахәны).
*Аамҭақәа реиқәҿыцра. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1980, аԥсышәала.
*Абхазский фольклор и действительность. Тбилиси, 1982.
*Абхазская народная поэзия (Пер. с абх. Н. Гребнева; сост. и коммент. А. А. Аншба и С. Л. Зухба; предисловие А. А. Аншба. Сухуми, 1983; Самсон Ҷанба. (Акритика-биографиатә очерк). Аҟәа, 1985 (В. В. Дарсалиеи иареи еилахәны), аԥсышәала.
*Анашана мҳәыр: Аԥсуа лакәқәа (Аус адиулеит А. А. Аншба, Аҟәа, 1985, аԥсышәала; Аамҭақәа реиқәҿыҭра. Астатиақәа. Аҟәа, 1986; аԥсышәала; Аԥсуа фольклор: Артур Аншба ианҵамҭақәа. Еиқәиршәеит, анҵамҭақәа ртекстологиа ациҵеит, аԥхьажәеи азгәаҭақәеи иҩит З. Џь. Џьапуа. Аҟәа, 1995, аԥсышәала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/anshba-artur-artemovich Аншба Артур Артемович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/anshba-artur-artiom-i%D2%A7a Аншба Артур Артиом-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 19 рзы иԥсыз]]
l7b8khtt8si8ov355hmigw5invvhhc7
Аргәын, Алхас Валико-иԥа
0
54997
171045
170209
2026-08-06T14:58:51Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]]
171045
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алхас Валико-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алхас Валикович
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алхас Валико-иԥа
|аира арыцхә=03.05.1972
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Аргәын Алхас Валико-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алхас Валикович}}; 03.05.1972, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]}}
eq43jbb5abm98zpjxgd3u7yu3vjxkwn
Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа
0
54998
171144
170210
2026-08-06T17:56:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171144
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджинджал Шалодиа Михайлович
|афото=Аджинджал Шалодиа Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|8|2015}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Аджинджал Шалодиа Михайлович}}; {{date|1|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|31|8|2015}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акльтура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы.
==Абиографиа==
СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1959), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи (1974), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1999) ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа Жәларбжьаратәи реилазаареи дрылан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиеи (1984) В. Маиаковски ихьӡ зху Жәларбжьаратәи апремиеи (2010), «Ахьӡ-Аԥша» аорден II-тәи аҩаӡареи ианашьан. Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (2012) ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
Заа иаб диԥхеит (1939). Ихәыҷра ашықәсқәа мариамызт. Ега ус акәзаргьы, иан Татеи Аргәын иаалылшоз зегьы ҟалҵон ԥшьҩык лыхшара ршьапы рықәыргыларазы. Лҭынхацәеи ақыҭауааи лыцхраауан. Шь. Аџьынџьал аԥхьа аҵара иҵон дахьиз Урҭа аҳаблан алагарҭатә школ аҟны. Ашьҭахь Рекатәи ихарҭәаамыз абжьаратәи ашкол аҿы. 1951 ш. Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол далгеит. Уи нахыс аџьа агьама икит Тҟәарчалтәи ашахтаҿы. Аха аҵаралашарахь зхы кыдыз арԥыс игәҭакы анагӡара дацәхьамҵит, хара имгакәа аҵара иҽазикит. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит. Иҵара ашықәсқәа раан далахәын уаҟа еиҿкааз алитературатә кружок. Убасҟан ауп илаз абаҩхатәра аҽанцәырнагазгьы. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга ашьҭахь мызқәак аус иуан Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа - «Ерцахә») аредакциаҿы. 1961 ш. инаркны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь») аредакциа аҟәша аиҳабыс, Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Реидгыла Афонд аиҳабыс, апартиа Аԥснытәи аобком аҟәша аиҳабыс, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» анапхгаҩыс, акьыԥхь азы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс. Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет 11-тәи ааԥхьара (1985-1990) адепутатс дыҟан. 2005-2013 шықәсқәа раан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ауаажәлаарратә палата далан. Аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә программа анагӡаразы Аҳәынҭқарратә комиссиа далахәын.
Аус ахьиуазаалакгьы, инапы злакызаалакгьы Шь. Аџьынџьал арҿиара аус аганахь иаанижьуамызт. Рҿиаҩык иаҳасабала ишьақәгылараҿы анырра бзиа ирҭеит ихәыҷра ашықәсқәа инадыркны дзызҿлымҳаз жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа, иара убас аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, И. Коӷониа, Л. Лабахәуа, М. Аҳашба, Б. Шьынқәба, Кь. Чачхалиа, насгьы аурыс литература аклассикцәа Н. Гоголь, М. Салтыков-Шьчедрин, А. Чехов уҳәа егьырҭгьы.
Асахьаркыратә литература агәбылра аник, алитератураҿы раԥхьатәи ишьаҿақәагьы аныҟаиҵа нахыс аԥхьаҩцәа дырдырит. Раԥхьаӡа акьыԥхь збаз иажәабжь «Амаҳә» ала, мышьҭабзиала алитературахь дымҩахыҵит. Уи инашьҭарххны акьыԥхь рбо иалагеит егьырҭ иҩымҭақәагьы. Иажәабжьқәа раԥхьатәи реизга «Агәахәтәы» (1960) анҭыҵ еиҳагьы аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит. Асатиратә ҩымҭақәа даараӡа ишиқәҿиоз шьақәнарӷәӷәеит аизга «Хырбза-кәырбза» (1963). Ароман «Ашәахсҭа» (1966) акәзар, аԥхьаҩцәа ирылаҵәеит, избанзар ихаҭа дызхааныз, дызлагылаз аԥсҭазаара аанарԥшуеит. Аԥсуа ҿар усҟантәи аамҭа изҭанаргылаз ауадаҩрақәа, ахьанҭарақәа қәҿиарала рцәыргара илиршеит.
Ижәлар рҟазшьа аҷыдарақәа изхысыз-изҵысыз еиламырсӡакәа иахьидыруаз иабзоуроу рацәоуп ирҿиаратә мҩаҿы. Ажәабжьоу «Амзаҿа ангыло» (1974) ари зегьы арҵабыргуеит.
1930-тәи ашықәс еиқәаҵәақәа ҳажәлар зҭадыргылаз, иреиӷьыз рҵеицәа рҭархарала арыцҳарақәа зхызгаз, ӷәӷәала изхьысыз, насгьы урҭ ирыцыз ахьааи агәырҩеи хҭысла ишьақәырӷәӷәаны асахьаркыратә ҩымҭа шьахә аԥиҵеит, ароман хьӡысгьы иаиуит «Аҳәа зыҟәну аџьныш» ҩ-хәҭакны (актәи ҭыжьын 1989 ш., ахәҭақәа аҩбагьы еидкыланы иҭыҵит (2004 ш.). Урысшәала еиҭаганы ианҭыҵ ахԥша акырӡа еиҳахеит, аҭҵааҩцәеи аԥхьаҩцәеи рҟнытә ахәшьара бзиагьы аиуит.
Егьырҭ абызшәақәа рахь еиҭагоу иҩымҭақәа аԥсуа сахьаркыратә литература аихьӡарақәа аадырԥшуан.
Шь. Аџьынџьал қәҿиарала еилоигӡон ауаажәларратәи арҿиаратәи усура. Иажәабжьқәеи, иажәабжьоуқәеи, ироманқәеи, Аԥсны еиԥш, [[Москва]], егьырҭ атәылақәа рҟны урысшәала, латыш бызшәала уҳәа иҭыҵит. Иалкаау иҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа налаҵаны 25 инареиҳаны адунеи рбахьеит. Урысшәала Аҟәа иҭыжьын ироман «Корни» (1978), Москва иҭрыжьхьеит ишәҟәқәа «На обрыве» (1984), «Зуб мудрости», «Дӷвол с мечом» (1991), Санкт-Петербург, (2011), «Амзаҿа ангыло», Рига, «Мисема» (1986). Иажәабжьқәа еиҭаганы ирнылеит ажурналқәа «Крокодил», «Дружба народов», агазеҭқәа: «Правда», «Литератураная газета», «Советская культура» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа драматургиаҿы акәзаргьы, ашәҟәыҩҩы илшарақәа маҷӡам. С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит ипиесақәа рыла аспектакльқәа: «Аӡыхь абжьы» (1982), «Март 4» (1984), «Апартфел шкәакәа» (1987). Акомедиа «Сара сроль» еиҭаганы иқәдыргылеит Гроднотәи аобласттә драматә театр аҟны (1989), «Аҵарҭыша» акәзар, Даӷьсҭан, Махачкалатәи адраматә театр аҟны (1988).
Аԥсуа кинематографиа арҿиараҿгьы илагала маҷым. Акиностудиа «Мосфильм» аҿы иҭыхын Шь. Аџьынџьал икиносценариақәа ирылху афильмқәа: «Амзаҿа ангыло ауха» (1978), «Иԥшьоу ажьира асаркьал» (1984), «Перекресток» (Зегьеидгылоутәи асатиратә киножурнал «Фитиль» (1984).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) ҳажәлар иргаз Аиааира агәацԥыҳәара инаҭеит. Ҳажәлар зҭагылаз, ирхыргаз, аибашьреи уи ашьаҭахьтәи аамҭа уадаҩи ирыцыз ахынҭаҩынҭарақәа аанарԥшуеит ироман «Ақәыџьма кәашара» (2004). Ааԥхьаҩцәа рнапаҿы ироуит иара убас ирҿиамҭақәа еидызкыло х-томк, насгьы Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку ироман ҿыц «Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон» (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәахәтәы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Хырбза-кәырбза. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Ашәахсҭа. Ароман. Актәи аҩбатәи ашәҟәқәа. Аҟәа, 1964, 1973.
*Амзаҿа ангыло ауыха. Аповести асатиратә жәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Алахьынҵа. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1982.
*Ахьтәы хаԥыц. Аповестқәа, асатиратә жәабжьқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1986.
*Ахьтәы хаԥыц. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. 1-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1989.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. Ароман: 2-хәҭак аманы. Аҟәа, 2004.
*Ақәыџьмакәашара. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 2007-2008.
*Апиесақәа. Аҟәа, 2011.
*Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон. Ароман. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Корни. [Роман, повести, рассказы]. Сухуми, 1978.
*На обрыве. Роман, повести, юмористические произведения. М., 1984.
*Белый портфель. Сатирические произведения. Сухуми, 1985.
*Дьявол с мечом. Роман. М., 1991.
*Зуб мудрости. СПб., 2011.
*ақырҭшәахь аиҭагақәа: Ишәҳәа, иԥсы еиқәхома? Қарҭ, 1968.
*Ашәахсҭа. Аромани ажәабжьқәеи. Қарҭ, 1984.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-shalodia-mixajlovich Аджинджал Шалодиа Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-shalodia-mixail-i%D2%A7a Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:2015 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 31 рзы иԥсыз]]}}
hidf0xfie5h9qbbxi20lva9ylp92wiq
171277
171144
2026-08-06T18:08:42Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171277
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аджинджал Шалодиа Михайлович
|афото=Аджинджал Шалодиа Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|8|2015}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа''' ({{lang-ru|Аджинджал Шалодиа Михайлович}}; {{date|1|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|31|8|2015}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акльтура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы.
==Абиографиа==
СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1959), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи (1974), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1999) ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа Жәларбжьаратәи реилазаареи дрылан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиеи (1984) В. Маиаковски ихьӡ зху Жәларбжьаратәи апремиеи (2010), «Ахьӡ-Аԥша» аорден II-тәи аҩаӡареи ианашьан. Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (2012) ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
Заа иаб диԥхеит (1939). Ихәыҷра ашықәсқәа мариамызт. Ега ус акәзаргьы, иан Татеи Аргәын иаалылшоз зегьы ҟалҵон ԥшьҩык лыхшара ршьапы рықәыргыларазы. Лҭынхацәеи ақыҭауааи лыцхраауан. Шь. Аџьынџьал аԥхьа аҵара иҵон дахьиз Урҭа аҳаблан алагарҭатә школ аҟны. Ашьҭахь Рекатәи ихарҭәаамыз абжьаратәи ашкол аҿы. 1951 ш. Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол далгеит. Уи нахыс аџьа агьама икит Тҟәарчалтәи ашахтаҿы. Аха аҵаралашарахь зхы кыдыз арԥыс игәҭакы анагӡара дацәхьамҵит, хара имгакәа аҵара иҽазикит. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит. Иҵара ашықәсқәа раан далахәын уаҟа еиҿкааз алитературатә кружок. Убасҟан ауп илаз абаҩхатәра аҽанцәырнагазгьы. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга ашьҭахь мызқәак аус иуан Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа - «Ерцахә») аредакциаҿы. 1961 ш. инаркны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь») аредакциа аҟәша аиҳабыс, Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Реидгыла Афонд аиҳабыс, апартиа Аԥснытәи аобком аҟәша аиҳабыс, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» анапхгаҩыс, акьыԥхь азы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс. Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет 11-тәи ааԥхьара (1985-1990) адепутатс дыҟан. 2005-2013 шықәсқәа раан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ауаажәлаарратә палата далан. Аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә программа анагӡаразы Аҳәынҭқарратә комиссиа далахәын.
Аус ахьиуазаалакгьы, инапы злакызаалакгьы Шь. Аџьынџьал арҿиара аус аганахь иаанижьуамызт. Рҿиаҩык иаҳасабала ишьақәгылараҿы анырра бзиа ирҭеит ихәыҷра ашықәсқәа инадыркны дзызҿлымҳаз жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа, иара убас аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, И. Коӷониа, Л. Лабахәуа, М. Аҳашба, Б. Шьынқәба, Кь. Чачхалиа, насгьы аурыс литература аклассикцәа Н. Гоголь, М. Салтыков-Шьчедрин, А. Чехов уҳәа егьырҭгьы.
Асахьаркыратә литература агәбылра аник, алитератураҿы раԥхьатәи ишьаҿақәагьы аныҟаиҵа нахыс аԥхьаҩцәа дырдырит. Раԥхьаӡа акьыԥхь збаз иажәабжь «Амаҳә» ала, мышьҭабзиала алитературахь дымҩахыҵит. Уи инашьҭарххны акьыԥхь рбо иалагеит егьырҭ иҩымҭақәагьы. Иажәабжьқәа раԥхьатәи реизга «Агәахәтәы» (1960) анҭыҵ еиҳагьы аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит. Асатиратә ҩымҭақәа даараӡа ишиқәҿиоз шьақәнарӷәӷәеит аизга «Хырбза-кәырбза» (1963). Ароман «Ашәахсҭа» (1966) акәзар, аԥхьаҩцәа ирылаҵәеит, избанзар ихаҭа дызхааныз, дызлагылаз аԥсҭазаара аанарԥшуеит. Аԥсуа ҿар усҟантәи аамҭа изҭанаргылаз ауадаҩрақәа, ахьанҭарақәа қәҿиарала рцәыргара илиршеит.
Ижәлар рҟазшьа аҷыдарақәа изхысыз-изҵысыз еиламырсӡакәа иахьидыруаз иабзоуроу рацәоуп ирҿиаратә мҩаҿы. Ажәабжьоу «Амзаҿа ангыло» (1974) ари зегьы арҵабыргуеит.
1930-тәи ашықәс еиқәаҵәақәа ҳажәлар зҭадыргылаз, иреиӷьыз рҵеицәа рҭархарала арыцҳарақәа зхызгаз, ӷәӷәала изхьысыз, насгьы урҭ ирыцыз ахьааи агәырҩеи хҭысла ишьақәырӷәӷәаны асахьаркыратә ҩымҭа шьахә аԥиҵеит, ароман хьӡысгьы иаиуит «Аҳәа зыҟәну аџьныш» ҩ-хәҭакны (актәи ҭыжьын 1989 ш., ахәҭақәа аҩбагьы еидкыланы иҭыҵит (2004 ш.). Урысшәала еиҭаганы ианҭыҵ ахԥша акырӡа еиҳахеит, аҭҵааҩцәеи аԥхьаҩцәеи рҟнытә ахәшьара бзиагьы аиуит.
Егьырҭ абызшәақәа рахь еиҭагоу иҩымҭақәа аԥсуа сахьаркыратә литература аихьӡарақәа аадырԥшуан.
Шь. Аџьынџьал қәҿиарала еилоигӡон ауаажәларратәи арҿиаратәи усура. Иажәабжьқәеи, иажәабжьоуқәеи, ироманқәеи, Аԥсны еиԥш, [[Москва]], егьырҭ атәылақәа рҟны урысшәала, латыш бызшәала уҳәа иҭыҵит. Иалкаау иҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа налаҵаны 25 инареиҳаны адунеи рбахьеит. Урысшәала Аҟәа иҭыжьын ироман «Корни» (1978), Москва иҭрыжьхьеит ишәҟәқәа «На обрыве» (1984), «Зуб мудрости», «Дӷвол с мечом» (1991), Санкт-Петербург, (2011), «Амзаҿа ангыло», Рига, «Мисема» (1986). Иажәабжьқәа еиҭаганы ирнылеит ажурналқәа «Крокодил», «Дружба народов», агазеҭқәа: «Правда», «Литератураная газета», «Советская культура» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа драматургиаҿы акәзаргьы, ашәҟәыҩҩы илшарақәа маҷӡам. С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит ипиесақәа рыла аспектакльқәа: «Аӡыхь абжьы» (1982), «Март 4» (1984), «Апартфел шкәакәа» (1987). Акомедиа «Сара сроль» еиҭаганы иқәдыргылеит Гроднотәи аобласттә драматә театр аҟны (1989), «Аҵарҭыша» акәзар, Даӷьсҭан, Махачкалатәи адраматә театр аҟны (1988).
Аԥсуа кинематографиа арҿиараҿгьы илагала маҷым. Акиностудиа «Мосфильм» аҿы иҭыхын Шь. Аџьынџьал икиносценариақәа ирылху афильмқәа: «Амзаҿа ангыло ауха» (1978), «Иԥшьоу ажьира асаркьал» (1984), «Перекресток» (Зегьеидгылоутәи асатиратә киножурнал «Фитиль» (1984).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) ҳажәлар иргаз Аиааира агәацԥыҳәара инаҭеит. Ҳажәлар зҭагылаз, ирхыргаз, аибашьреи уи ашьаҭахьтәи аамҭа уадаҩи ирыцыз ахынҭаҩынҭарақәа аанарԥшуеит ироман «Ақәыџьма кәашара» (2004). Ааԥхьаҩцәа рнапаҿы ироуит иара убас ирҿиамҭақәа еидызкыло х-томк, насгьы Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку ироман ҿыц «Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон» (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәахәтәы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Хырбза-кәырбза. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Ашәахсҭа. Ароман. Актәи аҩбатәи ашәҟәқәа. Аҟәа, 1964, 1973.
*Амзаҿа ангыло ауыха. Аповести асатиратә жәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Алахьынҵа. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1982.
*Ахьтәы хаԥыц. Аповестқәа, асатиратә жәабжьқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1986.
*Ахьтәы хаԥыц. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. 1-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1989.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. Ароман: 2-хәҭак аманы. Аҟәа, 2004.
*Ақәыџьмакәашара. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 2007-2008.
*Апиесақәа. Аҟәа, 2011.
*Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон. Ароман. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Корни. [Роман, повести, рассказы]. Сухуми, 1978.
*На обрыве. Роман, повести, юмористические произведения. М., 1984.
*Белый портфель. Сатирические произведения. Сухуми, 1985.
*Дьявол с мечом. Роман. М., 1991.
*Зуб мудрости. СПб., 2011.
*ақырҭшәахь аиҭагақәа: Ишәҳәа, иԥсы еиқәхома? Қарҭ, 1968.
*Ашәахсҭа. Аромани ажәабжьқәеи. Қарҭ, 1984.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-shalodia-mixajlovich Аджинджал Шалодиа Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-shalodia-mixail-i%D2%A7a Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2015 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
od63d9rtt6ge5sb7s30wtll07qlbdj5
171410
171277
2026-08-06T18:40:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171410
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал
|даҽа ахьӡ=Шалодиа Михайлович Аджинджал
|афото=Аджинджал Шалодиа Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал
|аира арыцхә={{date|1|8|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|8|2015}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал''' ({{lang-ru|Шалодиа Михайлович Аджинджал}}; {{date|1|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|31|8|2015}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акльтура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы.
==Абиографиа==
СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1959), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи (1974), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1999) ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа Жәларбжьаратәи реилазаареи дрылан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиеи (1984) В. Маиаковски ихьӡ зху Жәларбжьаратәи апремиеи (2010), «Ахьӡ-Аԥша» аорден II-тәи аҩаӡареи ианашьан. Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (2012) ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
Заа иаб диԥхеит (1939). Ихәыҷра ашықәсқәа мариамызт. Ега ус акәзаргьы, иан Татеи Аргәын иаалылшоз зегьы ҟалҵон ԥшьҩык лыхшара ршьапы рықәыргыларазы. Лҭынхацәеи ақыҭауааи лыцхраауан. Шь. Аџьынџьал аԥхьа аҵара иҵон дахьиз Урҭа аҳаблан алагарҭатә школ аҟны. Ашьҭахь Рекатәи ихарҭәаамыз абжьаратәи ашкол аҿы. 1951 ш. Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол далгеит. Уи нахыс аџьа агьама икит Тҟәарчалтәи ашахтаҿы. Аха аҵаралашарахь зхы кыдыз арԥыс игәҭакы анагӡара дацәхьамҵит, хара имгакәа аҵара иҽазикит. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит. Иҵара ашықәсқәа раан далахәын уаҟа еиҿкааз алитературатә кружок. Убасҟан ауп илаз абаҩхатәра аҽанцәырнагазгьы. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга ашьҭахь мызқәак аус иуан Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа - «Ерцахә») аредакциаҿы. 1961 ш. инаркны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь») аредакциа аҟәша аиҳабыс, Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Реидгыла Афонд аиҳабыс, апартиа Аԥснытәи аобком аҟәша аиҳабыс, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» анапхгаҩыс, акьыԥхь азы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс. Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет 11-тәи ааԥхьара (1985-1990) адепутатс дыҟан. 2005-2013 шықәсқәа раан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ауаажәлаарратә палата далан. Аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә программа анагӡаразы Аҳәынҭқарратә комиссиа далахәын.
Аус ахьиуазаалакгьы, инапы злакызаалакгьы Шь. Аџьынџьал арҿиара аус аганахь иаанижьуамызт. Рҿиаҩык иаҳасабала ишьақәгылараҿы анырра бзиа ирҭеит ихәыҷра ашықәсқәа инадыркны дзызҿлымҳаз жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа, иара убас аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, И. Коӷониа, Л. Лабахәуа, М. Аҳашба, Б. Шьынқәба, Кь. Чачхалиа, насгьы аурыс литература аклассикцәа Н. Гоголь, М. Салтыков-Шьчедрин, А. Чехов уҳәа егьырҭгьы.
Асахьаркыратә литература агәбылра аник, алитератураҿы раԥхьатәи ишьаҿақәагьы аныҟаиҵа нахыс аԥхьаҩцәа дырдырит. Раԥхьаӡа акьыԥхь збаз иажәабжь «Амаҳә» ала, мышьҭабзиала алитературахь дымҩахыҵит. Уи инашьҭарххны акьыԥхь рбо иалагеит егьырҭ иҩымҭақәагьы. Иажәабжьқәа раԥхьатәи реизга «Агәахәтәы» (1960) анҭыҵ еиҳагьы аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит. Асатиратә ҩымҭақәа даараӡа ишиқәҿиоз шьақәнарӷәӷәеит аизга «Хырбза-кәырбза» (1963). Ароман «Ашәахсҭа» (1966) акәзар, аԥхьаҩцәа ирылаҵәеит, избанзар ихаҭа дызхааныз, дызлагылаз аԥсҭазаара аанарԥшуеит. Аԥсуа ҿар усҟантәи аамҭа изҭанаргылаз ауадаҩрақәа, ахьанҭарақәа қәҿиарала рцәыргара илиршеит.
Ижәлар рҟазшьа аҷыдарақәа изхысыз-изҵысыз еиламырсӡакәа иахьидыруаз иабзоуроу рацәоуп ирҿиаратә мҩаҿы. Ажәабжьоу «Амзаҿа ангыло» (1974) ари зегьы арҵабыргуеит.
1930-тәи ашықәс еиқәаҵәақәа ҳажәлар зҭадыргылаз, иреиӷьыз рҵеицәа рҭархарала арыцҳарақәа зхызгаз, ӷәӷәала изхьысыз, насгьы урҭ ирыцыз ахьааи агәырҩеи хҭысла ишьақәырӷәӷәаны асахьаркыратә ҩымҭа шьахә аԥиҵеит, ароман хьӡысгьы иаиуит «Аҳәа зыҟәну аџьныш» ҩ-хәҭакны (актәи ҭыжьын 1989 ш., ахәҭақәа аҩбагьы еидкыланы иҭыҵит (2004 ш.). Урысшәала еиҭаганы ианҭыҵ ахԥша акырӡа еиҳахеит, аҭҵааҩцәеи аԥхьаҩцәеи рҟнытә ахәшьара бзиагьы аиуит.
Егьырҭ абызшәақәа рахь еиҭагоу иҩымҭақәа аԥсуа сахьаркыратә литература аихьӡарақәа аадырԥшуан.
Шь. Аџьынџьал қәҿиарала еилоигӡон ауаажәларратәи арҿиаратәи усура. Иажәабжьқәеи, иажәабжьоуқәеи, ироманқәеи, Аԥсны еиԥш, [[Москва]], егьырҭ атәылақәа рҟны урысшәала, латыш бызшәала уҳәа иҭыҵит. Иалкаау иҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа налаҵаны 25 инареиҳаны адунеи рбахьеит. Урысшәала Аҟәа иҭыжьын ироман «Корни» (1978), Москва иҭрыжьхьеит ишәҟәқәа «На обрыве» (1984), «Зуб мудрости», «Дӷвол с мечом» (1991), Санкт-Петербург, (2011), «Амзаҿа ангыло», Рига, «Мисема» (1986). Иажәабжьқәа еиҭаганы ирнылеит ажурналқәа «Крокодил», «Дружба народов», агазеҭқәа: «Правда», «Литератураная газета», «Советская культура» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа драматургиаҿы акәзаргьы, ашәҟәыҩҩы илшарақәа маҷӡам. С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит ипиесақәа рыла аспектакльқәа: «Аӡыхь абжьы» (1982), «Март 4» (1984), «Апартфел шкәакәа» (1987). Акомедиа «Сара сроль» еиҭаганы иқәдыргылеит Гроднотәи аобласттә драматә театр аҟны (1989), «Аҵарҭыша» акәзар, Даӷьсҭан, Махачкалатәи адраматә театр аҟны (1988).
Аԥсуа кинематографиа арҿиараҿгьы илагала маҷым. Акиностудиа «Мосфильм» аҿы иҭыхын Шь. Аџьынџьал икиносценариақәа ирылху афильмқәа: «Амзаҿа ангыло ауха» (1978), «Иԥшьоу ажьира асаркьал» (1984), «Перекресток» (Зегьеидгылоутәи асатиратә киножурнал «Фитиль» (1984).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) ҳажәлар иргаз Аиааира агәацԥыҳәара инаҭеит. Ҳажәлар зҭагылаз, ирхыргаз, аибашьреи уи ашьаҭахьтәи аамҭа уадаҩи ирыцыз ахынҭаҩынҭарақәа аанарԥшуеит ироман «Ақәыџьма кәашара» (2004). Ааԥхьаҩцәа рнапаҿы ироуит иара убас ирҿиамҭақәа еидызкыло х-томк, насгьы Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку ироман ҿыц «Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон» (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәахәтәы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Хырбза-кәырбза. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Ашәахсҭа. Ароман. Актәи аҩбатәи ашәҟәқәа. Аҟәа, 1964, 1973.
*Амзаҿа ангыло ауыха. Аповести асатиратә жәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Алахьынҵа. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1982.
*Ахьтәы хаԥыц. Аповестқәа, асатиратә жәабжьқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1986.
*Ахьтәы хаԥыц. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. 1-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1989.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. Ароман: 2-хәҭак аманы. Аҟәа, 2004.
*Ақәыџьмакәашара. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 2007-2008.
*Апиесақәа. Аҟәа, 2011.
*Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон. Ароман. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Корни. [Роман, повести, рассказы]. Сухуми, 1978.
*На обрыве. Роман, повести, юмористические произведения. М., 1984.
*Белый портфель. Сатирические произведения. Сухуми, 1985.
*Дьявол с мечом. Роман. М., 1991.
*Зуб мудрости. СПб., 2011.
*ақырҭшәахь аиҭагақәа: Ишәҳәа, иԥсы еиқәхома? Қарҭ, 1968.
*Ашәахсҭа. Аромани ажәабжьқәеи. Қарҭ, 1984.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-shalodia-mixajlovich Аджинджал Шалодиа Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-shalodia-mixail-i%D2%A7a Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2015 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
qld0rv83s5f55gm4t2k1swvcjpgg6yr
171584
171410
2026-08-06T20:20:43Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171584
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал
|даҽа ахьӡ=Шалодиа Михайлович Аджинджал
|афото=Аджинджал Шалодиа Михайлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал
|аира арыцхә={{date|1|8|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥақәашь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|31|8|2015}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Шьалодиа Михаил-иԥа Аџьынџьал''' ({{lang-ru|Шалодиа Михайлович Аджинджал}}; {{date|1|8|1932}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа – {{date|31|8|2015}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акльтура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы.
==Абиографиа==
СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1959), СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи (1974), Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи (1999) ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа Жәларбжьаратәи реилазаареи дрылан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиеи (1984) В. Маиаковски ихьӡ зху Жәларбжьаратәи апремиеи (2010), «Ахьӡ-Аԥша» аорден II-тәи аҩаӡареи ианашьан. Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (2012) ҳәа ахьӡ ихҵан. Дыҩуан аԥсышәала.
Заа иаб диԥхеит (1939). Ихәыҷра ашықәсқәа мариамызт. Ега ус акәзаргьы, иан Татеи Аргәын иаалылшоз зегьы ҟалҵон ԥшьҩык лыхшара ршьапы рықәыргыларазы. Лҭынхацәеи ақыҭауааи лыцхраауан. Шь. Аџьынџьал аԥхьа аҵара иҵон дахьиз Урҭа аҳаблан алагарҭатә школ аҟны. Ашьҭахь Рекатәи ихарҭәаамыз абжьаратәи ашкол аҿы. 1951 ш. Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол далгеит. Уи нахыс аџьа агьама икит Тҟәарчалтәи ашахтаҿы. Аха аҵаралашарахь зхы кыдыз арԥыс игәҭакы анагӡара дацәхьамҵит, хара имгакәа аҵара иҽазикит. 1959 ш. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит. Иҵара ашықәсқәа раан далахәын уаҟа еиҿкааз алитературатә кружок. Убасҟан ауп илаз абаҩхатәра аҽанцәырнагазгьы. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга ашьҭахь мызқәак аус иуан Очамчыратәи араионтә газеҭ «Акоммунизм ахь» (иахьа - «Ерцахә») аредакциаҿы. 1961 ш. инаркны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь») аредакциа аҟәша аиҳабыс, Аԥсны асахьаҭыхҩцәа Реидгыла Афонд аиҳабыс, апартиа Аԥснытәи аобком аҟәша аиҳабыс, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа «Алашара» анапхгаҩыс, акьыԥхь азы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс. Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет 11-тәи ааԥхьара (1985-1990) адепутатс дыҟан. 2005-2013 шықәсқәа раан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ауаажәлаарратә палата далан. Аԥсуа бызшәа арҿиара Аҳәынҭқарратә программа анагӡаразы Аҳәынҭқарратә комиссиа далахәын.
Аус ахьиуазаалакгьы, инапы злакызаалакгьы Шь. Аџьынџьал арҿиара аус аганахь иаанижьуамызт. Рҿиаҩык иаҳасабала ишьақәгылараҿы анырра бзиа ирҭеит ихәыҷра ашықәсқәа инадыркны дзызҿлымҳаз жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа, иара убас аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, С. Ҷанба, И. Коӷониа, Л. Лабахәуа, М. Аҳашба, Б. Шьынқәба, Кь. Чачхалиа, насгьы аурыс литература аклассикцәа Н. Гоголь, М. Салтыков-Шьчедрин, А. Чехов уҳәа егьырҭгьы.
Асахьаркыратә литература агәбылра аник, алитератураҿы раԥхьатәи ишьаҿақәагьы аныҟаиҵа нахыс аԥхьаҩцәа дырдырит. Раԥхьаӡа акьыԥхь збаз иажәабжь «Амаҳә» ала, мышьҭабзиала алитературахь дымҩахыҵит. Уи инашьҭарххны акьыԥхь рбо иалагеит егьырҭ иҩымҭақәагьы. Иажәабжьқәа раԥхьатәи реизга «Агәахәтәы» (1960) анҭыҵ еиҳагьы аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит. Асатиратә ҩымҭақәа даараӡа ишиқәҿиоз шьақәнарӷәӷәеит аизга «Хырбза-кәырбза» (1963). Ароман «Ашәахсҭа» (1966) акәзар, аԥхьаҩцәа ирылаҵәеит, избанзар ихаҭа дызхааныз, дызлагылаз аԥсҭазаара аанарԥшуеит. Аԥсуа ҿар усҟантәи аамҭа изҭанаргылаз ауадаҩрақәа, ахьанҭарақәа қәҿиарала рцәыргара илиршеит.
Ижәлар рҟазшьа аҷыдарақәа изхысыз-изҵысыз еиламырсӡакәа иахьидыруаз иабзоуроу рацәоуп ирҿиаратә мҩаҿы. Ажәабжьоу «Амзаҿа ангыло» (1974) ари зегьы арҵабыргуеит.
1930-тәи ашықәс еиқәаҵәақәа ҳажәлар зҭадыргылаз, иреиӷьыз рҵеицәа рҭархарала арыцҳарақәа зхызгаз, ӷәӷәала изхьысыз, насгьы урҭ ирыцыз ахьааи агәырҩеи хҭысла ишьақәырӷәӷәаны асахьаркыратә ҩымҭа шьахә аԥиҵеит, ароман хьӡысгьы иаиуит «Аҳәа зыҟәну аџьныш» ҩ-хәҭакны (актәи ҭыжьын 1989 ш., ахәҭақәа аҩбагьы еидкыланы иҭыҵит (2004 ш.). Урысшәала еиҭаганы ианҭыҵ ахԥша акырӡа еиҳахеит, аҭҵааҩцәеи аԥхьаҩцәеи рҟнытә ахәшьара бзиагьы аиуит.
Егьырҭ абызшәақәа рахь еиҭагоу иҩымҭақәа аԥсуа сахьаркыратә литература аихьӡарақәа аадырԥшуан.
Шь. Аџьынџьал қәҿиарала еилоигӡон ауаажәларратәи арҿиаратәи усура. Иажәабжьқәеи, иажәабжьоуқәеи, ироманқәеи, Аԥсны еиԥш, [[Москва]], егьырҭ атәылақәа рҟны урысшәала, латыш бызшәала уҳәа иҭыҵит. Иалкаау иҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа налаҵаны 25 инареиҳаны адунеи рбахьеит. Урысшәала Аҟәа иҭыжьын ироман «Корни» (1978), Москва иҭрыжьхьеит ишәҟәқәа «На обрыве» (1984), «Зуб мудрости», «Дӷвол с мечом» (1991), Санкт-Петербург, (2011), «Амзаҿа ангыло», Рига, «Мисема» (1986). Иажәабжьқәа еиҭаганы ирнылеит ажурналқәа «Крокодил», «Дружба народов», агазеҭқәа: «Правда», «Литератураная газета», «Советская культура» уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа драматургиаҿы акәзаргьы, ашәҟәыҩҩы илшарақәа маҷӡам. С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит ипиесақәа рыла аспектакльқәа: «Аӡыхь абжьы» (1982), «Март 4» (1984), «Апартфел шкәакәа» (1987). Акомедиа «Сара сроль» еиҭаганы иқәдыргылеит Гроднотәи аобласттә драматә театр аҟны (1989), «Аҵарҭыша» акәзар, Даӷьсҭан, Махачкалатәи адраматә театр аҟны (1988).
Аԥсуа кинематографиа арҿиараҿгьы илагала маҷым. Акиностудиа «Мосфильм» аҿы иҭыхын Шь. Аџьынџьал икиносценариақәа ирылху афильмқәа: «Амзаҿа ангыло ауха» (1978), «Иԥшьоу ажьира асаркьал» (1984), «Перекресток» (Зегьеидгылоутәи асатиратә киножурнал «Фитиль» (1984).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) ҳажәлар иргаз Аиааира агәацԥыҳәара инаҭеит. Ҳажәлар зҭагылаз, ирхыргаз, аибашьреи уи ашьаҭахьтәи аамҭа уадаҩи ирыцыз ахынҭаҩынҭарақәа аанарԥшуеит ироман «Ақәыџьма кәашара» (2004). Ааԥхьаҩцәа рнапаҿы ироуит иара убас ирҿиамҭақәа еидызкыло х-томк, насгьы Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку ироман ҿыц «Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон» (2015).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәахәтәы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1960.
*Хырбза-кәырбза. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Ашәахсҭа. Ароман. Актәи аҩбатәи ашәҟәқәа. Аҟәа, 1964, 1973.
*Амзаҿа ангыло ауыха. Аповести асатиратә жәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Алахьынҵа. Аповести апиесақәеи. Аҟәа, 1980.
*Иалкаау. Ароман, аповестқәа. Аҟәа, 1982.
*Ахьтәы хаԥыц. Аповестқәа, асатиратә жәабжьқәа, апиесақәа. Аҟәа, 1986.
*Ахьтәы хаԥыц. Асатиратә жәабжьқәа. Аҟәа, 1988.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. 1-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1989.
*Аҳәа зыҟәну аџьныш. Ароман: 2-хәҭак аманы. Аҟәа, 2004.
*Ақәыџьмакәашара. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Иҩымҭақәа. Х-томкны. Аҟәа, 2007-2008.
*Апиесақәа. Аҟәа, 2011.
*Шаҟа еицәыхарахоз аҟара еизааигәахон. Ароман. Аҟәа, 2015.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Корни. [Роман, повести, рассказы]. Сухуми, 1978.
*На обрыве. Роман, повести, юмористические произведения. М., 1984.
*Белый портфель. Сатирические произведения. Сухуми, 1985.
*Дьявол с мечом. Роман. М., 1991.
*Зуб мудрости. СПб., 2011.
*ақырҭшәахь аиҭагақәа: Ишәҳәа, иԥсы еиқәхома? Қарҭ, 1968.
*Ашәахсҭа. Аромани ажәабжьқәеи. Қарҭ, 1984.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/adzhindzhal-shalodia-mixajlovich Аджинджал Шалодиа Михайлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D1%9Fyin%D1%9Fal-shalodia-mixail-i%D2%A7a Аџьынџьал Шьалодиа Михаил-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2015 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 31 рзы иԥсыз]]
dwztwdnvwuzufxeastggblfvjmsuagf
Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа
0
54999
171145
170211
2026-08-06T17:56:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171145
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кове Мты (Муты) Османович
|афото=Кове Мты (Муты) Османович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|3|1909}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион)
|аԥсра аҭыԥ=инықәырԥшны 1938
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ
}}
'''Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа''' ({{lang-ru|Кове Мты (Муты) Османович}}; {{date|14|3|1909}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) – инықәырԥшны 1938) – аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи жәлар рартист.
==Абиографиа==
Ақыҭа школ даналга аҵара изацымҵеит, аҩны дыҟан, иҭаацәа дрыцхраауан анхамҩа аус аҟны. Ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи жәашықәсатәи ашкол аҟны, адраматә кружокгьы далахәын.
1929 ш. апрель азы Аҟәантә дызҭаз ашкол иаҭааит хҩык рыла ишьақәгылаз акомиссиа: Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, иара убас арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа иалаз аԥышәара иахрыжьит адраматә кружок иалахәыз жәохәҩык. Урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылеит хәҩык, «насыԥ змаз» дрылан М. Ақаҩба, насгьы амилаҭтә театртә ҟазара иналукааша аусзуҩцәа А. Агрба, Шә. Ԥачалиа, Р. Агрба, В. Аргәын .
М. Ақаҩба астудиаҿы иҵара анхиркәша аусура далагоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Уи нахыс, 1936 ш. инаркны аҵара иҵон Қарҭтәи атеатртә институт аҟны. Рҵаҩцәас иман еицырдыруа актиорцәа, СССР жәлар рартистцәа А. Хорава, Џь. Алексиӡе, А. Васаӡе. Усҟан аинстиут иҭан иара убас М. Зыхәба, Ҳ. Қапба, Ҷ. Џьонуа уҳәа егьырҭгьы.
Жәлар рыкәашареи рашәақәеи дрызҿлымҳахеит дышқәыԥшыз. Дышнеи-шнеиуаз дхореографхеит, П. Ԥанцулаиа напхгара зиҭоз Аԥснытәи аетнографиатә ансамбль акәашаҩцәа нагақәа дреиуан. Араҟа ахкы нагӡаҩцәас иҟан еицырдыруа акәашаҩцәа Г. Агрба, Џь. Хьециа, Ф. Ачба, А. Гәыблиа, Ш. Аҩардан, К. Лазба, А. Чычба, Д. Царгәыш уҳәа егьырҭгьы. М. Ақаҩба ихьӡ иадҳәалоуп «Шьараҭын» назлоу акәашарақәа ансамбль апрограмма алаҵара.
М. Ақаҩба ибаҩхатәра акәашарақәа рҟны мацара акәым иахьааԥшуаз. Аҟәатәи адраматә студиа даналга, арежиссиор В. И. Домогаров идигалеит адраматә ҩымҭақәа ҩба: «Кьахьба Ҳаџьараҭ», «Инаԥҳа Кьагәа». Иҩын жәлар рашәақәеи ражәабжьқәеи шьаҭас иаҭаны. Нас ихаҭагьы ароль хадақәа (Ҳаџьараҭи Кьагәеи) наигӡеит арҭ аспектакльқәа рҟны. Аҩымҭақәа хазы иҭыжьын [[Аҟәа]].
М.Ақаҩба авторс дамоуп иара убас аетиуд «Шәхынҳәы» (иҩуп С. И. Ҷанба иҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» аҵыхәтәантәи ахәҭа шьаҭас иаҭаны), апиесақәа «Аӡахәа ашәа», «Мҩамш, аԥҳәызба», актк злоу аскетч «Ҳабахә ила».
Аԥсуа драматә театр аҟны М. Ақаҩба дыхәмарит арольқәа: акомандор (Лопе де Вега, «Ауаса рӡыхь»), Ҳаџьы Мураҭ (И. Вакели, «Шамиль»), Рылеев (Н. Лернер, «Адекабристцәа»), Лиапкин-Триапкин (Н. В. Гоголь, «Аревизор»), аокруг аиҳабы (С. И. Ҷанба, «Кьараз») уҳәа.
1938 ш. алагамҭаз [[Қарҭ]] М. Ақаҩба дырбаандаҩын, уи нахыс аӡәгьы ихабар имбеит. Заа дыршьхьан иашьа Шьрыф. М. Ақаҩба ашьауӷа иқәҵан 1938 ш. март 14 рзы, ахәҭаҷ 58, 10-58, 11 инақәыршәаны. Апартиеи аиҳабыреи (ахәҭакахьала Л. Бериа) дырҿагыланы дықәгылеит ҳәа ахьӡҵаны ахара идҵан. Дандырбаандаҩуаз аламҭала адраматург иҩуан акомедиа «Аҵыхәтәантәи ачара», аригьы афольклортә материалқәа ахархәарала.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахьба Ҳаџьараҭ. 3-хәҭаки хә-сахьаки змоу адрама . Аҟәа, 1933.
*Инаԥҳа Кьагәа. 5-хәҭаки 9-сахьаки змоу адрама. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Икыдлаз аеҵәа. (Апиесақәа. Ихаҭа изку астатиақәеи агәалашәарақәеи). Аҟәа, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kove-mtyi-(mutyi)-osmanovich Кове Мты (Муты) Османович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Ba%D2%A9ba-m%D2%ADyi-oman-i%D2%A7a Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]][[Акатегориа:1909 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]][[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]}}
68zp0lbihp13srlqreik404bc3nltr5
171278
171145
2026-08-06T18:08:44Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171278
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кове Мты (Муты) Османович
|афото=Кове Мты (Муты) Османович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|3|1909}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион)
|аԥсра аҭыԥ=инықәырԥшны 1938
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ
}}
'''Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа''' ({{lang-ru|Кове Мты (Муты) Османович}}; {{date|14|3|1909}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) – инықәырԥшны 1938) – аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи жәлар рартист.
==Абиографиа==
Ақыҭа школ даналга аҵара изацымҵеит, аҩны дыҟан, иҭаацәа дрыцхраауан анхамҩа аус аҟны. Ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи жәашықәсатәи ашкол аҟны, адраматә кружокгьы далахәын.
1929 ш. апрель азы Аҟәантә дызҭаз ашкол иаҭааит хҩык рыла ишьақәгылаз акомиссиа: Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, иара убас арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа иалаз аԥышәара иахрыжьит адраматә кружок иалахәыз жәохәҩык. Урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылеит хәҩык, «насыԥ змаз» дрылан М. Ақаҩба, насгьы амилаҭтә театртә ҟазара иналукааша аусзуҩцәа А. Агрба, Шә. Ԥачалиа, Р. Агрба, В. Аргәын .
М. Ақаҩба астудиаҿы иҵара анхиркәша аусура далагоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Уи нахыс, 1936 ш. инаркны аҵара иҵон Қарҭтәи атеатртә институт аҟны. Рҵаҩцәас иман еицырдыруа актиорцәа, СССР жәлар рартистцәа А. Хорава, Џь. Алексиӡе, А. Васаӡе. Усҟан аинстиут иҭан иара убас М. Зыхәба, Ҳ. Қапба, Ҷ. Џьонуа уҳәа егьырҭгьы.
Жәлар рыкәашареи рашәақәеи дрызҿлымҳахеит дышқәыԥшыз. Дышнеи-шнеиуаз дхореографхеит, П. Ԥанцулаиа напхгара зиҭоз Аԥснытәи аетнографиатә ансамбль акәашаҩцәа нагақәа дреиуан. Араҟа ахкы нагӡаҩцәас иҟан еицырдыруа акәашаҩцәа Г. Агрба, Џь. Хьециа, Ф. Ачба, А. Гәыблиа, Ш. Аҩардан, К. Лазба, А. Чычба, Д. Царгәыш уҳәа егьырҭгьы. М. Ақаҩба ихьӡ иадҳәалоуп «Шьараҭын» назлоу акәашарақәа ансамбль апрограмма алаҵара.
М. Ақаҩба ибаҩхатәра акәашарақәа рҟны мацара акәым иахьааԥшуаз. Аҟәатәи адраматә студиа даналга, арежиссиор В. И. Домогаров идигалеит адраматә ҩымҭақәа ҩба: «Кьахьба Ҳаџьараҭ», «Инаԥҳа Кьагәа». Иҩын жәлар рашәақәеи ражәабжьқәеи шьаҭас иаҭаны. Нас ихаҭагьы ароль хадақәа (Ҳаџьараҭи Кьагәеи) наигӡеит арҭ аспектакльқәа рҟны. Аҩымҭақәа хазы иҭыжьын [[Аҟәа]].
М.Ақаҩба авторс дамоуп иара убас аетиуд «Шәхынҳәы» (иҩуп С. И. Ҷанба иҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» аҵыхәтәантәи ахәҭа шьаҭас иаҭаны), апиесақәа «Аӡахәа ашәа», «Мҩамш, аԥҳәызба», актк злоу аскетч «Ҳабахә ила».
Аԥсуа драматә театр аҟны М. Ақаҩба дыхәмарит арольқәа: акомандор (Лопе де Вега, «Ауаса рӡыхь»), Ҳаџьы Мураҭ (И. Вакели, «Шамиль»), Рылеев (Н. Лернер, «Адекабристцәа»), Лиапкин-Триапкин (Н. В. Гоголь, «Аревизор»), аокруг аиҳабы (С. И. Ҷанба, «Кьараз») уҳәа.
1938 ш. алагамҭаз [[Қарҭ]] М. Ақаҩба дырбаандаҩын, уи нахыс аӡәгьы ихабар имбеит. Заа дыршьхьан иашьа Шьрыф. М. Ақаҩба ашьауӷа иқәҵан 1938 ш. март 14 рзы, ахәҭаҷ 58, 10-58, 11 инақәыршәаны. Апартиеи аиҳабыреи (ахәҭакахьала Л. Бериа) дырҿагыланы дықәгылеит ҳәа ахьӡҵаны ахара идҵан. Дандырбаандаҩуаз аламҭала адраматург иҩуан акомедиа «Аҵыхәтәантәи ачара», аригьы афольклортә материалқәа ахархәарала.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахьба Ҳаџьараҭ. 3-хәҭаки хә-сахьаки змоу адрама . Аҟәа, 1933.
*Инаԥҳа Кьагәа. 5-хәҭаки 9-сахьаки змоу адрама. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Икыдлаз аеҵәа. (Апиесақәа. Ихаҭа изку астатиақәеи агәалашәарақәеи). Аҟәа, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kove-mtyi-(mutyi)-osmanovich Кове Мты (Муты) Османович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Ba%D2%A9ba-m%D2%ADyi-oman-i%D2%A7a Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
[[Акатегориа:1909 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
6ajo7jns21l76xs34550xaipkis9lmv
171411
171278
2026-08-06T18:40:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171411
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|даҽа ахьӡ=(Муты) Османович Кове Мты
|афото=Кове Мты (Муты) Османович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|аира арыцхә={{date|14|3|1909}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион)
|аԥсра аҭыԥ=инықәырԥшны 1938
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ
}}
'''Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба''' ({{lang-ru|(Муты) Османович Кове Мты}}; {{date|14|3|1909}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) – инықәырԥшны 1938) – аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи жәлар рартист.
==Абиографиа==
Ақыҭа школ даналга аҵара изацымҵеит, аҩны дыҟан, иҭаацәа дрыцхраауан анхамҩа аус аҟны. Ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи жәашықәсатәи ашкол аҟны, адраматә кружокгьы далахәын.
1929 ш. апрель азы Аҟәантә дызҭаз ашкол иаҭааит хҩык рыла ишьақәгылаз акомиссиа: Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, иара убас арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа иалаз аԥышәара иахрыжьит адраматә кружок иалахәыз жәохәҩык. Урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылеит хәҩык, «насыԥ змаз» дрылан М. Ақаҩба, насгьы амилаҭтә театртә ҟазара иналукааша аусзуҩцәа А. Агрба, Шә. Ԥачалиа, Р. Агрба, В. Аргәын .
М. Ақаҩба астудиаҿы иҵара анхиркәша аусура далагоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Уи нахыс, 1936 ш. инаркны аҵара иҵон Қарҭтәи атеатртә институт аҟны. Рҵаҩцәас иман еицырдыруа актиорцәа, СССР жәлар рартистцәа А. Хорава, Џь. Алексиӡе, А. Васаӡе. Усҟан аинстиут иҭан иара убас М. Зыхәба, Ҳ. Қапба, Ҷ. Џьонуа уҳәа егьырҭгьы.
Жәлар рыкәашареи рашәақәеи дрызҿлымҳахеит дышқәыԥшыз. Дышнеи-шнеиуаз дхореографхеит, П. Ԥанцулаиа напхгара зиҭоз Аԥснытәи аетнографиатә ансамбль акәашаҩцәа нагақәа дреиуан. Араҟа ахкы нагӡаҩцәас иҟан еицырдыруа акәашаҩцәа Г. Агрба, Џь. Хьециа, Ф. Ачба, А. Гәыблиа, Ш. Аҩардан, К. Лазба, А. Чычба, Д. Царгәыш уҳәа егьырҭгьы. М. Ақаҩба ихьӡ иадҳәалоуп «Шьараҭын» назлоу акәашарақәа ансамбль апрограмма алаҵара.
М. Ақаҩба ибаҩхатәра акәашарақәа рҟны мацара акәым иахьааԥшуаз. Аҟәатәи адраматә студиа даналга, арежиссиор В. И. Домогаров идигалеит адраматә ҩымҭақәа ҩба: «Кьахьба Ҳаџьараҭ», «Инаԥҳа Кьагәа». Иҩын жәлар рашәақәеи ражәабжьқәеи шьаҭас иаҭаны. Нас ихаҭагьы ароль хадақәа (Ҳаџьараҭи Кьагәеи) наигӡеит арҭ аспектакльқәа рҟны. Аҩымҭақәа хазы иҭыжьын [[Аҟәа]].
М.Ақаҩба авторс дамоуп иара убас аетиуд «Шәхынҳәы» (иҩуп С. И. Ҷанба иҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» аҵыхәтәантәи ахәҭа шьаҭас иаҭаны), апиесақәа «Аӡахәа ашәа», «Мҩамш, аԥҳәызба», актк злоу аскетч «Ҳабахә ила».
Аԥсуа драматә театр аҟны М. Ақаҩба дыхәмарит арольқәа: акомандор (Лопе де Вега, «Ауаса рӡыхь»), Ҳаџьы Мураҭ (И. Вакели, «Шамиль»), Рылеев (Н. Лернер, «Адекабристцәа»), Лиапкин-Триапкин (Н. В. Гоголь, «Аревизор»), аокруг аиҳабы (С. И. Ҷанба, «Кьараз») уҳәа.
1938 ш. алагамҭаз [[Қарҭ]] М. Ақаҩба дырбаандаҩын, уи нахыс аӡәгьы ихабар имбеит. Заа дыршьхьан иашьа Шьрыф. М. Ақаҩба ашьауӷа иқәҵан 1938 ш. март 14 рзы, ахәҭаҷ 58, 10-58, 11 инақәыршәаны. Апартиеи аиҳабыреи (ахәҭакахьала Л. Бериа) дырҿагыланы дықәгылеит ҳәа ахьӡҵаны ахара идҵан. Дандырбаандаҩуаз аламҭала адраматург иҩуан акомедиа «Аҵыхәтәантәи ачара», аригьы афольклортә материалқәа ахархәарала.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахьба Ҳаџьараҭ. 3-хәҭаки хә-сахьаки змоу адрама . Аҟәа, 1933.
*Инаԥҳа Кьагәа. 5-хәҭаки 9-сахьаки змоу адрама. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Икыдлаз аеҵәа. (Апиесақәа. Ихаҭа изку астатиақәеи агәалашәарақәеи). Аҟәа, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kove-mtyi-(mutyi)-osmanovich Кове Мты (Муты) Османович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Ba%D2%A9ba-m%D2%ADyi-oman-i%D2%A7a Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
[[Акатегориа:1909 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
p5akzhsg6n4ojx6jss9o7v8c0k7cu3c
171528
171411
2026-08-06T19:09:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171528
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|даҽа ахьӡ=Мты (Муты) Османович Кове
|афото=Кове Мты (Муты) Османович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|аира арыцхә={{date|14|3|1909}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион)
|аԥсра аҭыԥ=инықәырԥшны 1938
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ
}}
'''Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба''' ({{lang-ru|Мты (Муты) Османович Кове}}; {{date|14|3|1909}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) – инықәырԥшны 1938) – аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи жәлар рартист.
==Абиографиа==
Ақыҭа школ даналга аҵара изацымҵеит, аҩны дыҟан, иҭаацәа дрыцхраауан анхамҩа аус аҟны. Ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи жәашықәсатәи ашкол аҟны, адраматә кружокгьы далахәын.
1929 ш. апрель азы Аҟәантә дызҭаз ашкол иаҭааит хҩык рыла ишьақәгылаз акомиссиа: Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, иара убас арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа иалаз аԥышәара иахрыжьит адраматә кружок иалахәыз жәохәҩык. Урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылеит хәҩык, «насыԥ змаз» дрылан М. Ақаҩба, насгьы амилаҭтә театртә ҟазара иналукааша аусзуҩцәа А. Агрба, Шә. Ԥачалиа, Р. Агрба, В. Аргәын .
М. Ақаҩба астудиаҿы иҵара анхиркәша аусура далагоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Уи нахыс, 1936 ш. инаркны аҵара иҵон Қарҭтәи атеатртә институт аҟны. Рҵаҩцәас иман еицырдыруа актиорцәа, СССР жәлар рартистцәа А. Хорава, Џь. Алексиӡе, А. Васаӡе. Усҟан аинстиут иҭан иара убас М. Зыхәба, Ҳ. Қапба, Ҷ. Џьонуа уҳәа егьырҭгьы.
Жәлар рыкәашареи рашәақәеи дрызҿлымҳахеит дышқәыԥшыз. Дышнеи-шнеиуаз дхореографхеит, П. Ԥанцулаиа напхгара зиҭоз Аԥснытәи аетнографиатә ансамбль акәашаҩцәа нагақәа дреиуан. Араҟа ахкы нагӡаҩцәас иҟан еицырдыруа акәашаҩцәа Г. Агрба, Џь. Хьециа, Ф. Ачба, А. Гәыблиа, Ш. Аҩардан, К. Лазба, А. Чычба, Д. Царгәыш уҳәа егьырҭгьы. М. Ақаҩба ихьӡ иадҳәалоуп «Шьараҭын» назлоу акәашарақәа ансамбль апрограмма алаҵара.
М. Ақаҩба ибаҩхатәра акәашарақәа рҟны мацара акәым иахьааԥшуаз. Аҟәатәи адраматә студиа даналга, арежиссиор В. И. Домогаров идигалеит адраматә ҩымҭақәа ҩба: «Кьахьба Ҳаџьараҭ», «Инаԥҳа Кьагәа». Иҩын жәлар рашәақәеи ражәабжьқәеи шьаҭас иаҭаны. Нас ихаҭагьы ароль хадақәа (Ҳаџьараҭи Кьагәеи) наигӡеит арҭ аспектакльқәа рҟны. Аҩымҭақәа хазы иҭыжьын [[Аҟәа]].
М.Ақаҩба авторс дамоуп иара убас аетиуд «Шәхынҳәы» (иҩуп С. И. Ҷанба иҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» аҵыхәтәантәи ахәҭа шьаҭас иаҭаны), апиесақәа «Аӡахәа ашәа», «Мҩамш, аԥҳәызба», актк злоу аскетч «Ҳабахә ила».
Аԥсуа драматә театр аҟны М. Ақаҩба дыхәмарит арольқәа: акомандор (Лопе де Вега, «Ауаса рӡыхь»), Ҳаџьы Мураҭ (И. Вакели, «Шамиль»), Рылеев (Н. Лернер, «Адекабристцәа»), Лиапкин-Триапкин (Н. В. Гоголь, «Аревизор»), аокруг аиҳабы (С. И. Ҷанба, «Кьараз») уҳәа.
1938 ш. алагамҭаз [[Қарҭ]] М. Ақаҩба дырбаандаҩын, уи нахыс аӡәгьы ихабар имбеит. Заа дыршьхьан иашьа Шьрыф. М. Ақаҩба ашьауӷа иқәҵан 1938 ш. март 14 рзы, ахәҭаҷ 58, 10-58, 11 инақәыршәаны. Апартиеи аиҳабыреи (ахәҭакахьала Л. Бериа) дырҿагыланы дықәгылеит ҳәа ахьӡҵаны ахара идҵан. Дандырбаандаҩуаз аламҭала адраматург иҩуан акомедиа «Аҵыхәтәантәи ачара», аригьы афольклортә материалқәа ахархәарала.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахьба Ҳаџьараҭ. 3-хәҭаки хә-сахьаки змоу адрама . Аҟәа, 1933.
*Инаԥҳа Кьагәа. 5-хәҭаки 9-сахьаки змоу адрама. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Икыдлаз аеҵәа. (Апиесақәа. Ихаҭа изку астатиақәеи агәалашәарақәеи). Аҟәа, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kove-mtyi-(mutyi)-osmanovich Кове Мты (Муты) Османович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Ba%D2%A9ba-m%D2%ADyi-oman-i%D2%A7a Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
[[Акатегориа:1909 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
mojryaoxn07f0p286y7n3kr0qhlz6av
171537
171528
2026-08-06T19:12:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171537
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|даҽа ахьӡ=Мты (Муты) Османович Кове
|афото=Кове Мты (Муты) Османович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба
|аира арыцхә={{date|14|3|1909}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион)
|аԥсра арыцхә=инықәырԥшны [[1938]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ
}}
'''Мҭы Осман-иԥа Ақаҩба''' ({{lang-ru|Мты (Муты) Османович Кове}}; {{date|14|3|1909}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) – инықәырԥшны 1938) – аԥсуа шәҟәыҩҩы-адраматург, арежиссиор, актиор, акәашаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи жәлар рартист.
==Абиографиа==
Ақыҭа школ даналга аҵара изацымҵеит, аҩны дыҟан, иҭаацәа дрыцхраауан анхамҩа аус аҟны. Ашьҭахь аҵара иҵон Гәдоуҭатәи жәашықәсатәи ашкол аҟны, адраматә кружокгьы далахәын.
1929 ш. апрель азы Аҟәантә дызҭаз ашкол иаҭааит хҩык рыла ишьақәгылаз акомиссиа: Аҟәатәи аԥсуа школ адиректор К. Ӡиӡариа, аҟәатәи адраматә студиа арежиссиор В. И. Домогаров, иара убас арҵаҩы В. Маан. Акомиссиа иалаз аԥышәара иахрыжьит адраматә кружок иалахәыз жәохәҩык. Урҭ рахьтә Аҟәатәи адраматә студиа ашҟа ирыдыркылеит хәҩык, «насыԥ змаз» дрылан М. Ақаҩба, насгьы амилаҭтә театртә ҟазара иналукааша аусзуҩцәа А. Агрба, Шә. Ԥачалиа, Р. Агрба, В. Аргәын .
М. Ақаҩба астудиаҿы иҵара анхиркәша аусура далагоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны. Уи нахыс, 1936 ш. инаркны аҵара иҵон Қарҭтәи атеатртә институт аҟны. Рҵаҩцәас иман еицырдыруа актиорцәа, СССР жәлар рартистцәа А. Хорава, Џь. Алексиӡе, А. Васаӡе. Усҟан аинстиут иҭан иара убас М. Зыхәба, Ҳ. Қапба, Ҷ. Џьонуа уҳәа егьырҭгьы.
Жәлар рыкәашареи рашәақәеи дрызҿлымҳахеит дышқәыԥшыз. Дышнеи-шнеиуаз дхореографхеит, П. Ԥанцулаиа напхгара зиҭоз Аԥснытәи аетнографиатә ансамбль акәашаҩцәа нагақәа дреиуан. Араҟа ахкы нагӡаҩцәас иҟан еицырдыруа акәашаҩцәа Г. Агрба, Џь. Хьециа, Ф. Ачба, А. Гәыблиа, Ш. Аҩардан, К. Лазба, А. Чычба, Д. Царгәыш уҳәа егьырҭгьы. М. Ақаҩба ихьӡ иадҳәалоуп «Шьараҭын» назлоу акәашарақәа ансамбль апрограмма алаҵара.
М. Ақаҩба ибаҩхатәра акәашарақәа рҟны мацара акәым иахьааԥшуаз. Аҟәатәи адраматә студиа даналга, арежиссиор В. И. Домогаров идигалеит адраматә ҩымҭақәа ҩба: «Кьахьба Ҳаџьараҭ», «Инаԥҳа Кьагәа». Иҩын жәлар рашәақәеи ражәабжьқәеи шьаҭас иаҭаны. Нас ихаҭагьы ароль хадақәа (Ҳаџьараҭи Кьагәеи) наигӡеит арҭ аспектакльқәа рҟны. Аҩымҭақәа хазы иҭыжьын [[Аҟәа]].
М.Ақаҩба авторс дамоуп иара убас аетиуд «Шәхынҳәы» (иҩуп С. И. Ҷанба иҭоурыхтә драма «Амҳаџьыр» аҵыхәтәантәи ахәҭа шьаҭас иаҭаны), апиесақәа «Аӡахәа ашәа», «Мҩамш, аԥҳәызба», актк злоу аскетч «Ҳабахә ила».
Аԥсуа драматә театр аҟны М. Ақаҩба дыхәмарит арольқәа: акомандор (Лопе де Вега, «Ауаса рӡыхь»), Ҳаџьы Мураҭ (И. Вакели, «Шамиль»), Рылеев (Н. Лернер, «Адекабристцәа»), Лиапкин-Триапкин (Н. В. Гоголь, «Аревизор»), аокруг аиҳабы (С. И. Ҷанба, «Кьараз») уҳәа.
1938 ш. алагамҭаз [[Қарҭ]] М. Ақаҩба дырбаандаҩын, уи нахыс аӡәгьы ихабар имбеит. Заа дыршьхьан иашьа Шьрыф. М. Ақаҩба ашьауӷа иқәҵан 1938 ш. март 14 рзы, ахәҭаҷ 58, 10-58, 11 инақәыршәаны. Апартиеи аиҳабыреи (ахәҭакахьала Л. Бериа) дырҿагыланы дықәгылеит ҳәа ахьӡҵаны ахара идҵан. Дандырбаандаҩуаз аламҭала адраматург иҩуан акомедиа «Аҵыхәтәантәи ачара», аригьы афольклортә материалқәа ахархәарала.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахьба Ҳаџьараҭ. 3-хәҭаки хә-сахьаки змоу адрама . Аҟәа, 1933.
*Инаԥҳа Кьагәа. 5-хәҭаки 9-сахьаки змоу адрама. Аҟәа, 1936.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1958.
*Икыдлаз аеҵәа. (Апиесақәа. Ихаҭа изку астатиақәеи агәалашәарақәеи). Аҟәа, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kove-mtyi-(mutyi)-osmanovich Кове Мты (Муты) Османович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Ba%D2%A9ba-m%D2%ADyi-oman-i%D2%A7a Ақаҩба Мҭы Осман-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арежиссиорцәа]]
[[Акатегориа:1909 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1938 шықәсазы иԥсыз]]
2hvj0dj8oxa8q8r0pyttnkvfmdqnqlt
Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа
0
55000
171146
170212
2026-08-06T17:56:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171146
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Колбая Абзагу Татарханович
|афото=Колбая Абзагу Татарханович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|6|1992}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Абӷархықә ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Аҟалӷьба (Ҟолбаиа) Абзагә Ҭаҭархан-иԥа''' ({{lang-ru|Колбая Абзагу Татарханович}}; {{date|27|6|1992}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Абӷархықә ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2018). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
2010 ш. рзы далгеит Гәҭоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ №3. Уи ашықәсан дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет «Аԥсуа бызшәеи алитературеи» азанааҭ ала. Иҵара хиркәшеит 2015 ш. рзы.
2016-2018шш. ран [[Москва]], М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны дырхысуан иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа (апоезиа асеминар аҿы). Напхгаҩыс диман ажурнал «Новый мир» аредактор хада, апоет Василевски Андреи Витали-иԥа.
2018ш. раахыс аус Иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа литература акафедра арҵаҩыс аус иуеит.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, 9-10 шықәса анихыҵуаз инаркны. Раԥхьаӡа акьыԥхь рбеит агазеҭ «Аԥсуа университет» адаҟьақәа рҿы 2009ш. рзы. Уи аахыс, Аԥсны иҭыҵуа апериодикатә кьыԥхь аҟны изныкымкәа иажәеинраалақәа рнылахьеит, иаагозар ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», «Аԥсынгьери», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Бзыԥ», «Агара», «Аамҭа», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы «Ашацкыра» рдаҟьақәа рҿы.
2011 ш. рзы далахәын Нхыҵ-Кавказ Владикавказ ақалақь аҟны имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа аԥшьбатәи реизара, иара убас Москва, ашәҟәыҩҩцәа рыҩны Переделкино, актәи Урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа реизара. Уи иабзоураны иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит ажурналқәа: «День и ночь», «Аврора», «Вестник», «Ваинах»; агазеҭ «Литературная газета».
2015-2017шш. рзы ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыбжьара ажурнал «Алашара» апремиа даԥсахеит (апоезиа ажанр аҟны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Афцырҟьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Амра ақәла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kolbaya-abzagu-tatarxanovich-(1992) Колбая Абзагу Татарханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Fal%D3%B7ba-abzag%D3%99-%D2%ADa%D2%ADarxan-i%D2%ADa Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1992 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 27 рзы ииз]]}}
sdhje6krsu72s4x50tt1m3fg8xi65bp
171279
171146
2026-08-06T18:08:46Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171279
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Колбая Абзагу Татарханович
|афото=Колбая Абзагу Татарханович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа
|аира арыцхә={{date|27|6|1992}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Абӷархықә ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Аҟалӷьба (Ҟолбаиа) Абзагә Ҭаҭархан-иԥа''' ({{lang-ru|Колбая Абзагу Татарханович}}; {{date|27|6|1992}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Абӷархықә ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2018). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
2010 ш. рзы далгеит Гәҭоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ №3. Уи ашықәсан дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет «Аԥсуа бызшәеи алитературеи» азанааҭ ала. Иҵара хиркәшеит 2015 ш. рзы.
2016-2018шш. ран [[Москва]], М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны дырхысуан иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа (апоезиа асеминар аҿы). Напхгаҩыс диман ажурнал «Новый мир» аредактор хада, апоет Василевски Андреи Витали-иԥа.
2018ш. раахыс аус Иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа литература акафедра арҵаҩыс аус иуеит.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, 9-10 шықәса анихыҵуаз инаркны. Раԥхьаӡа акьыԥхь рбеит агазеҭ «Аԥсуа университет» адаҟьақәа рҿы 2009ш. рзы. Уи аахыс, Аԥсны иҭыҵуа апериодикатә кьыԥхь аҟны изныкымкәа иажәеинраалақәа рнылахьеит, иаагозар ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», «Аԥсынгьери», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Бзыԥ», «Агара», «Аамҭа», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы «Ашацкыра» рдаҟьақәа рҿы.
2011 ш. рзы далахәын Нхыҵ-Кавказ Владикавказ ақалақь аҟны имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа аԥшьбатәи реизара, иара убас Москва, ашәҟәыҩҩцәа рыҩны Переделкино, актәи Урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа реизара. Уи иабзоураны иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит ажурналқәа: «День и ночь», «Аврора», «Вестник», «Ваинах»; агазеҭ «Литературная газета».
2015-2017шш. рзы ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыбжьара ажурнал «Алашара» апремиа даԥсахеит (апоезиа ажанр аҟны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Афцырҟьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Амра ақәла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kolbaya-abzagu-tatarxanovich-(1992) Колбая Абзагу Татарханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Fal%D3%B7ba-abzag%D3%99-%D2%ADa%D2%ADarxan-i%D2%ADa Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 27 рзы ииз]]
h6m2yvx0413n7c24251dlv9g7ftr0kk
171412
171279
2026-08-06T18:40:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171412
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|даҽа ахьӡ=Абзагу Татарханович Колбая
|афото=Колбая Абзагу Татарханович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|аира арыцхә={{date|27|6|1992}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Абӷархықә ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''(Ҟолбаиа) Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба''' ({{lang-ru|Абзагу Татарханович Колбая}}; {{date|27|6|1992}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Абӷархықә ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2018). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
2010 ш. рзы далгеит Гәҭоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ №3. Уи ашықәсан дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет «Аԥсуа бызшәеи алитературеи» азанааҭ ала. Иҵара хиркәшеит 2015 ш. рзы.
2016-2018шш. ран [[Москва]], М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны дырхысуан иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа (апоезиа асеминар аҿы). Напхгаҩыс диман ажурнал «Новый мир» аредактор хада, апоет Василевски Андреи Витали-иԥа.
2018ш. раахыс аус Иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа литература акафедра арҵаҩыс аус иуеит.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, 9-10 шықәса анихыҵуаз инаркны. Раԥхьаӡа акьыԥхь рбеит агазеҭ «Аԥсуа университет» адаҟьақәа рҿы 2009ш. рзы. Уи аахыс, Аԥсны иҭыҵуа апериодикатә кьыԥхь аҟны изныкымкәа иажәеинраалақәа рнылахьеит, иаагозар ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», «Аԥсынгьери», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Бзыԥ», «Агара», «Аамҭа», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы «Ашацкыра» рдаҟьақәа рҿы.
2011 ш. рзы далахәын Нхыҵ-Кавказ Владикавказ ақалақь аҟны имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа аԥшьбатәи реизара, иара убас Москва, ашәҟәыҩҩцәа рыҩны Переделкино, актәи Урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа реизара. Уи иабзоураны иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит ажурналқәа: «День и ночь», «Аврора», «Вестник», «Ваинах»; агазеҭ «Литературная газета».
2015-2017шш. рзы ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыбжьара ажурнал «Алашара» апремиа даԥсахеит (апоезиа ажанр аҟны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Афцырҟьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Амра ақәла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kolbaya-abzagu-tatarxanovich-(1992) Колбая Абзагу Татарханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Fal%D3%B7ba-abzag%D3%99-%D2%ADa%D2%ADarxan-i%D2%ADa Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 27 рзы ииз]]
45vhwblcv5ia5e8m8qhwuicata4h171
171529
171412
2026-08-06T19:09:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171529
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|даҽа ахьӡ=Абзагу Татарханович Колбая
|афото=Колбая Абзагу Татарханович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|аира арыцхә={{date|27|6|1992}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Абӷархықә ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба (Ҟолбаиа)''' ({{lang-ru|Абзагу Татарханович Колбая}}; {{date|27|6|1992}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Абӷархықә ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2018). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
2010 ш. рзы далгеит Гәҭоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ №3. Уи ашықәсан дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет «Аԥсуа бызшәеи алитературеи» азанааҭ ала. Иҵара хиркәшеит 2015 ш. рзы.
2016-2018шш. ран [[Москва]], М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны дырхысуан иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа (апоезиа асеминар аҿы). Напхгаҩыс диман ажурнал «Новый мир» аредактор хада, апоет Василевски Андреи Витали-иԥа.
2018ш. раахыс аус Иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа литература акафедра арҵаҩыс аус иуеит.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, 9-10 шықәса анихыҵуаз инаркны. Раԥхьаӡа акьыԥхь рбеит агазеҭ «Аԥсуа университет» адаҟьақәа рҿы 2009ш. рзы. Уи аахыс, Аԥсны иҭыҵуа апериодикатә кьыԥхь аҟны изныкымкәа иажәеинраалақәа рнылахьеит, иаагозар ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», «Аԥсынгьери», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Бзыԥ», «Агара», «Аамҭа», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы «Ашацкыра» рдаҟьақәа рҿы.
2011 ш. рзы далахәын Нхыҵ-Кавказ Владикавказ ақалақь аҟны имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа аԥшьбатәи реизара, иара убас Москва, ашәҟәыҩҩцәа рыҩны Переделкино, актәи Урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа реизара. Уи иабзоураны иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит ажурналқәа: «День и ночь», «Аврора», «Вестник», «Ваинах»; агазеҭ «Литературная газета».
2015-2017шш. рзы ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыбжьара ажурнал «Алашара» апремиа даԥсахеит (апоезиа ажанр аҟны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Афцырҟьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Амра ақәла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kolbaya-abzagu-tatarxanovich-(1992) Колбая Абзагу Татарханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Fal%D3%B7ba-abzag%D3%99-%D2%ADa%D2%ADarxan-i%D2%ADa Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 27 рзы ииз]]
o4zkairi7w3kzhpf6c9a2v0j5jyz7vv
171585
171529
2026-08-06T20:20:46Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171585
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|даҽа ахьӡ=Абзагу Татарханович Колбая
|афото=Колбая Абзагу Татарханович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба
|аира арыцхә={{date|27|6|1992}}
|аира аҭыԥ=[[Абӷархықә]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥсны]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Абзагә Ҭаҭархан-иԥа Аҟалӷьба (Ҟолбаиа)''' ({{lang-ru|Абзагу Татарханович Колбая}}; {{date|27|6|1992}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] Абӷархықә ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2018). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
2010 ш. рзы далгеит Гәҭоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ №3. Уи ашықәсан дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет «Аԥсуа бызшәеи алитературеи» азанааҭ ала. Иҵара хиркәшеит 2015 ш. рзы.
2016-2018шш. ран [[Москва]], М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҟны дырхысуан иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа (апоезиа асеминар аҿы). Напхгаҩыс диман ажурнал «Новый мир» аредактор хада, апоет Василевски Андреи Витали-иԥа.
2018ш. раахыс аус Иуеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аԥсуа литература акафедра арҵаҩыс аус иуеит.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз, 9-10 шықәса анихыҵуаз инаркны. Раԥхьаӡа акьыԥхь рбеит агазеҭ «Аԥсуа университет» адаҟьақәа рҿы 2009ш. рзы. Уи аахыс, Аԥсны иҭыҵуа апериодикатә кьыԥхь аҟны изныкымкәа иажәеинраалақәа рнылахьеит, иаагозар ажурналқәа: «Алашара», «[[Аҟәа]]-Сухум», «Аԥсынгьери», агазеҭқәа: «Аԥсны», «Еҵәаџьаа», «Бзыԥ», «Агара», «Аамҭа», ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәы «Ашацкыра» рдаҟьақәа рҿы.
2011 ш. рзы далахәын Нхыҵ-Кавказ Владикавказ ақалақь аҟны имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа аԥшьбатәи реизара, иара убас Москва, ашәҟәыҩҩцәа рыҩны Переделкино, актәи Урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа реизара. Уи иабзоураны иажәеинраалақәа акьыԥхь рбеит ажурналқәа: «День и ночь», «Аврора», «Вестник», «Ваинах»; агазеҭ «Литературная газета».
2015-2017шш. рзы ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыбжьара ажурнал «Алашара» апремиа даԥсахеит (апоезиа ажанр аҟны).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Афцырҟьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2013.
*Амра ақәла. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kolbaya-abzagu-tatarxanovich-(1992) Колбая Абзагу Татарханович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9Fal%D3%B7ba-abzag%D3%99-%D2%ADa%D2%ADarxan-i%D2%ADa Аҟалӷьба Абзагә Ҭаҭархан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 27 рзы ииз]]
33xcw744otnhbzg2sc7mf9o5nltqzg2
Аҟәсба, Шамиль Раџьи-иԥа
0
55001
171044
170213
2026-08-06T14:58:49Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]]
171044
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Акусба Шамиль Раджеевич
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа
|аира арыцхә=20.08.914
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа - 08.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Аҟәсба Шамиль Раџь-иԥа''' ({{lang-ru|Акусба Шамиль Раджеевич}}; 20.08.914, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]}}
el3pa66wu10utk5ogq5iih50v00f2mo
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа
0
55002
171043
170351
2026-08-06T14:58:26Z
Nart17
17397
Update links to the corrected article titles (reviewed name forms).
171043
wikitext
text/x-wiki
* [[Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа]] (1941)
* [[Агрба, Владимир Бабахь-иԥа]] (1935-2020)
* [[Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа]] (1953)
* [[Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа]] (1915 – 1951)
* [[Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа]] (1909 – 1938)
* [[Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа]] (1992)
* [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]] (1912 – 1992)
* [[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]] (1949)
* [[Амаршьан, Витали Џьота-иԥа]] (1941-2020)
* [[Анқәаб, Владимир Платон-иԥа]] (1928 – 1987)
* [[Аншба, Артур Артиом-иԥа]] (1936 – 1985)
* [[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]] (1973)
* [[Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа]] (1933 – 2008)
* [[Ахьиба, Владимир Александр-иԥа]] (1938 – 2000)
* [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] (1953 - 2023)
* [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа]] (1903-1992)
* [[Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа]] (1937 – 2019)
* [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа]] (1938 – 2006)
* [[Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа]] (1939-1992)
* [[Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа]] (1930 – 1977)
* [[Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа]] (1932 – 2015)
* [[Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа]] (1912 – 2000)
* [[Барцыц, Белла Урысҟа-иԥҳа]] (1945)
* [[Басариа, Владимир Константин-иԥа]] (1934 - 2021)
* [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]] (1949 – 2013)
* [[Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]] (1958)
* [[Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа]] (1935 - 2021)
* [[Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа]] (1957)
* [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]] (1951-2022)
* [[Быҭәба, Заур Расим-иԥа]] (1942-2025)
* [[Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа]] (1952)
* [[Возба, Анатоли Бата-иԥа]] (1932 – 1994)
* [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]] (1986)
* [[Гердов, Константин Николаи-иԥа]] (1941-2025)
* [[Герхелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа]] (1932 – 1996)
* [[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]] (1932-2025)
* [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] (1928 - 2019)
* [[Гыцба, Леванти Борис-иԥа]] (1945)
* [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] (1913 – 1989)
* [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа]] (1874 – 1960)
* [[Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа]] (1935 – 2013)
* [[Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа]] (1936 – 2000)
* [[Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа]] (1898 – 1977)
* [[Дауҭиа, Валери Константин-иԥа]] (1936 – 2009)
* [[Дбар, Валентин Григори-иԥа]] (1948 – 2010)
* [[Делба, Саида Бадра-иԥҳа]] (1965 – 1992)
* [[Демерџьиԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа]] (1910 – 1939)
* [[Занҭариа, Владимир Константин-иԥа]] (1953-2023)
* [[Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа]] (1953 – 2001)
* [[Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа]] (1936 – 2014)
* [[Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа]] (1945 – 2003)
* [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]] (1946 - 2016)
* [[Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа]] (1916 – 1995)
* [[Инџьгиа, Џьамбул Џьумбер-иԥа]] (1986)
* [[Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа]] (1951 - 2021)
* [[Искандер, Фазиль Абдул-иԥа]] (1929 – 2016)
* [[Касланӡиа, Валери Платон-иԥа]] (1943)
* [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа]] (1904 – 1928)
* [[Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа]] (1959)
* [[Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа]] (1936 – 2008)
* [[Кәыҵниа, Гәында Сергеи-иԥҳа]] (1965)
* [[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа]] (1912 – 1941)
* [[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]] (1938 – 2020)
* [[Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа]] (1935 - 2019)
* [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]] (1937 - 2021)
* [[Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа]] (1935)
* [[Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа]] (1959)
* [[Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа]] (1961 - 2026)
* [[Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа]] (1917 – 1994)
* [[Ладариа, Светлана Фиридон-иԥҳа]] (1959)
* [[Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа]] (1934 – 2004)
* [[Лакоба, Станислав Зосим-иԥа]] (1953 - 2025)
* [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа]] (1901 – 1965)
* [[Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа]] (1927-1959)
* [[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]] (1938 - 2024)
* [[Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа]] (1945 – 2014)
* [[Лиубченко, Лев Николаи-иԥа]] (1930 – 1995)
* [[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа]] (1928 – 1999)
* [[Маан, Владимир Тарас-иԥа]] (1940 – 2003)
* [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] (1950)
* [[Миқаиа, Иван Ирод-иԥа]] (1949 - 2024)
* [[Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа]] (1932 – 2018)
* [[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]] (1946)
* [[Мышәба, Дмитри Мақсим-иԥа]] (1987)
* [[Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа]] (1960)
* [[Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа]] (1925 – 2011)
* [[Папасқьыр, Гәышька Гьаргь-иԥҳа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа]] (1915 – 1999)
* [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]] (1950)
* [[Патулиди, Николаи Георги-иԥа]] (1944 – 2010)
* [[Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Ԥлиа, Шамиль Хәсеин-иԥа]] (1932 – 2013)
* [[Сақаниа, Гәында Валентин-иԥҳа]] (1966)
* [[Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа]] (1933 - 2021)
* [[Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа]] (1911 – 1976)
* [[Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа]] (1922 – 1982)
* [[Сарециан, Артавазд Аик-иԥа]] (1957)
* [[Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа]] (1950)
* [[Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа]] (1924 – 1013)
* [[Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа]] (1950 – 2009)
* [[Тәан-ԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] (1952 – 2006)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1921 – 1994)
* [[Ҭар-ԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа]] (1934 – 2014)
* [[Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа]] (1936 – 2005)
* [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] (1966)
* [[Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа]] (1931 – 2012)
* [[Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа]] (1932 - 2014)
* [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]] (1965)
* [[Хокерба, Шамиль Ибрагим-иԥа]] (1899 – 1942)
* [[Хьиуитт, Џьорџь]] (1949)
* [[Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа]] (1955)
* [[Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа]] (1912 – 1987)
* [[Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа]] (1936 - 2023)
* [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]] (1866 – 1937)
* [[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]] (1937-2021)
* [[Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа]] (1950)
* [[Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа]] (1918 – 1970)
* [[Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа]] (1904 – 1985)
* [[Ҷкадуа, Ричард Мегона-иԥа]] (1968)
* [[Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа]] (1932 – 2003)
* [[Ҷоҷуа, Иасон Тыҟә-иԥа]] (1912-1999)
* [[Ҷыҭанаа, Аинар Зураб-иԥа]] (1999)
* [[Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа]] (1955 – 2005)
* [[Шариа, Витали Валериан-иԥа]] (1951-2024)
* [[Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа]] (1892 – 1969)
* [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]] (1917 – 2004)
* [[Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа]] (1960)
* [[Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа]] (1930 – 1998)
* [[Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа]] (1920 – 1989)
* [[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа]] (1915 – 1975)
* [[Џьопуа, Рушьни Кәакәиа-иԥа]] (1934 – 2016)
* [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]] (1971-2025)
==Азхьарԥшқәа==
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла] {{ab icon}}
*[https://spapsny.org/pisateli Союз писателей Республики Абхазия] {{ru icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитература]]}}
kmx0qzxxi6851wtjvqsgq56tsrrfyja
171085
171043
2026-08-06T15:10:16Z
Nart17
17397
Point the list at the current article titles; fix the one red link.
171085
wikitext
text/x-wiki
* [[Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа]] (1941)
* [[Агрба, Владимир Бабахь-иԥа]] (1935-2020)
* [[Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа]] (1953)
* [[Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа]] (1915 – 1951)
* [[Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа]] (1909 – 1938)
* [[Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа]] (1992)
* [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]] (1912 – 1992)
* [[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]] (1949)
* [[Амаршьан, Витали Џьота-иԥа]] (1941-2020)
* [[Анқәаб, Владимир Платон-иԥа]] (1928 – 1987)
* [[Аншба, Артур Артиом-иԥа]] (1936 – 1985)
* [[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]] (1973)
* [[Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа]] (1933 – 2008)
* [[Ахьиба, Владимир Александр-иԥа]] (1938 – 2000)
* [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] (1953 - 2023)
* [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа]] (1903-1992)
* [[Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа]] (1937 – 2019)
* [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа]] (1938 – 2006)
* [[Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа]] (1939-1992)
* [[Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа]] (1930 – 1977)
* [[Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа]] (1932 – 2015)
* [[Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа]] (1912 – 2000)
* [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]] (1945)
* [[Басариа, Владимир Константин-иԥа]] (1934 - 2021)
* [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]] (1949 – 2013)
* [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]] (1958)
* [[Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа]] (1935 - 2021)
* [[Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа]] (1957)
* [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]] (1951-2022)
* [[Быҭәба, Заур Расим-иԥа]] (1942-2025)
* [[Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа]] (1952)
* [[Возба, Анатоли Бата-иԥа]] (1932 – 1994)
* [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]] (1986)
* [[Гердов, Константин Николаи-иԥа]] (1941-2025)
* [[Гьерхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа]] (1932 – 1996)
* [[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]] (1932-2025)
* [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] (1928 - 2019)
* [[Гыцба, Леванти Борис-иԥа]] (1945)
* [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] (1913 – 1989)
* [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа]] (1874 – 1960)
* [[Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа]] (1935 – 2013)
* [[Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа]] (1936 – 2000)
* [[Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа]] (1898 – 1977)
* [[Дауҭиа, Валери Константин-иԥа]] (1936 – 2009)
* [[Дбар, Валентин Григори-иԥа]] (1948 – 2010)
* [[Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа]] (1965 – 1992)
* [[Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа]] (1910 – 1939)
* [[Занҭариа, Владимир Константин-иԥа]] (1953-2023)
* [[Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа]] (1953 – 2001)
* [[Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа]] (1936 – 2014)
* [[Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа]] (1945 – 2003)
* [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]] (1946 - 2016)
* [[Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа]] (1916 – 1995)
* [[Инџьгиа, Џьамбул Џьумбер-иԥа]] (1986)
* [[Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа]] (1951 - 2021)
* [[Искандер, Фазиль Абдул-иԥа]] (1929 – 2016)
* [[Касланӡиа, Валери Платон-иԥа]] (1943)
* [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа]] (1904 – 1928)
* [[Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа]] (1959)
* [[Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа]] (1936 – 2008)
* [[Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа]] (1965)
* [[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа]] (1912 – 1941)
* [[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]] (1938 – 2020)
* [[Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа]] (1935 - 2019)
* [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]] (1937 - 2021)
* [[Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа]] (1935)
* [[Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа]] (1959)
* [[Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа]] (1961 - 2026)
* [[Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа]] (1917 – 1994)
* [[Ладариаԥҳа, Светлана Фиридон-иԥҳа]] (1959)
* [[Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа]] (1934 – 2004)
* [[Лакоба, Станислав Зосим-иԥа]] (1953 - 2025)
* [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа]] (1901 – 1965)
* [[Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа]] (1927-1959)
* [[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]] (1938 - 2024)
* [[Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа]] (1945 – 2014)
* [[Лиубченко, Лев Николаи-иԥа]] (1930 – 1995)
* [[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа]] (1928 – 1999)
* [[Маан, Владимир Тарас-иԥа]] (1940 – 2003)
* [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] (1950)
* [[Миқаиа, Иван Ирод-иԥа]] (1949 - 2024)
* [[Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа]] (1932 – 2018)
* [[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]] (1946)
* [[Мышәба, Дмитри Мақсим-иԥа]] (1987)
* [[Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа]] (1960)
* [[Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа]] (1925 – 2011)
* [[Папасқьыр, Гәышька Гьаргь-иԥҳа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа]] (1915 – 1999)
* [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]] (1950)
* [[Патулиди, Николаи Георги-иԥа]] (1944 – 2010)
* [[Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]] (1932 – 2013)
* [[Сақаниаԥҳа, Гәында Валентин-иԥҳа]] (1966)
* [[Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа]] (1933 - 2021)
* [[Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа]] (1911 – 1976)
* [[Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа]] (1922 – 1982)
* [[Сарециан, Артавазд Аик-иԥа]] (1957)
* [[Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа]] (1950)
* [[Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа]] (1924 – 1013)
* [[Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа]] (1950 – 2009)
* [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] (1952 – 2006)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1921 – 1994)
* [[Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа]] (1934 – 2014)
* [[Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа]] (1936 – 2005)
* [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] (1966)
* [[Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа]] (1931 – 2012)
* [[Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа]] (1932 - 2014)
* [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]] (1965)
* [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]] (1899 – 1942)
* [[Хьиуитт, Џьорџь]] (1949)
* [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]] (1955)
* [[Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа]] (1912 – 1987)
* [[Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа]] (1936 - 2023)
* [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]] (1866 – 1937)
* [[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]] (1937-2021)
* [[Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа]] (1950)
* [[Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа]] (1918 – 1970)
* [[Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа]] (1904 – 1985)
* [[Ҷкадуа, Ричард Мегона-иԥа]] (1968)
* [[Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа]] (1932 – 2003)
* [[Ҷоҷуа, Иасон Тыҟә-иԥа]] (1912-1999)
* [[Ҷыҭанаа, Аинар Зураб-иԥа]] (1999)
* [[Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа]] (1955 – 2005)
* [[Шариа, Витали Валериан-иԥа]] (1951-2024)
* [[Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа]] (1892 – 1969)
* [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]] (1917 – 2004)
* [[Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа]] (1960)
* [[Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа]] (1930 – 1998)
* [[Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа]] (1920 – 1989)
* [[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа]] (1915 – 1975)
* [[Џьопуа, Рушьни Кәакәиа-иԥа]] (1934 – 2016)
* [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]] (1971-2025)
==Азхьарԥшқәа==
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла] {{ab icon}}
*[https://spapsny.org/pisateli Союз писателей Республики Абхазия] {{ru icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитература]]}}
p16qdr5m84gsytk5d9acm0i23pspv2x
171284
171085
2026-08-06T18:08:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171284
wikitext
text/x-wiki
* [[Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа]] (1941)
* [[Агрба, Владимир Бабахь-иԥа]] (1935-2020)
* [[Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа]] (1953)
* [[Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа]] (1915 – 1951)
* [[Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа]] (1909 – 1938)
* [[Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа]] (1992)
* [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]] (1912 – 1992)
* [[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]] (1949)
* [[Амаршьан, Витали Џьота-иԥа]] (1941-2020)
* [[Анқәаб, Владимир Платон-иԥа]] (1928 – 1987)
* [[Аншба, Артур Артиом-иԥа]] (1936 – 1985)
* [[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]] (1973)
* [[Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа]] (1933 – 2008)
* [[Ахьиба, Владимир Александр-иԥа]] (1938 – 2000)
* [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] (1953 - 2023)
* [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа]] (1903-1992)
* [[Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа]] (1937 – 2019)
* [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа]] (1938 – 2006)
* [[Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа]] (1939-1992)
* [[Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа]] (1930 – 1977)
* [[Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа]] (1932 – 2015)
* [[Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа]] (1912 – 2000)
* [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]] (1945)
* [[Басариа, Владимир Константин-иԥа]] (1934 - 2021)
* [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]] (1949 – 2013)
* [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]] (1958)
* [[Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа]] (1935 - 2021)
* [[Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа]] (1957)
* [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]] (1951-2022)
* [[Быҭәба, Заур Расим-иԥа]] (1942-2025)
* [[Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа]] (1952)
* [[Возба, Анатоли Бата-иԥа]] (1932 – 1994)
* [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]] (1986)
* [[Гердов, Константин Николаи-иԥа]] (1941-2025)
* [[Гьерхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа]] (1932 – 1996)
* [[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]] (1932-2025)
* [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] (1928 - 2019)
* [[Гыцба, Леванти Борис-иԥа]] (1945)
* [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] (1913 – 1989)
* [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа]] (1874 – 1960)
* [[Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа]] (1935 – 2013)
* [[Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа]] (1936 – 2000)
* [[Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа]] (1898 – 1977)
* [[Дауҭиа, Валери Константин-иԥа]] (1936 – 2009)
* [[Дбар, Валентин Григори-иԥа]] (1948 – 2010)
* [[Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа]] (1965 – 1992)
* [[Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа]] (1910 – 1939)
* [[Занҭариа, Владимир Константин-иԥа]] (1953-2023)
* [[Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа]] (1953 – 2001)
* [[Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа]] (1936 – 2014)
* [[Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа]] (1945 – 2003)
* [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]] (1946 - 2016)
* [[Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа]] (1916 – 1995)
* [[Инџьгиа, Џьамбул Џьумбер-иԥа]] (1986)
* [[Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа]] (1951 - 2021)
* [[Искандер, Фазиль Абдул-иԥа]] (1929 – 2016)
* [[Касланӡиа, Валери Платон-иԥа]] (1943)
* [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа]] (1904 – 1928)
* [[Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа]] (1959)
* [[Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа]] (1936 – 2008)
* [[Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа]] (1965)
* [[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа]] (1912 – 1941)
* [[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]] (1938 – 2020)
* [[Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа]] (1935 - 2019)
* [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]] (1937 - 2021)
* [[Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа]] (1935)
* [[Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа]] (1959)
* [[Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа]] (1961 - 2026)
* [[Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа]] (1917 – 1994)
* [[Ладариаԥҳа, Светлана Фиридон-иԥҳа]] (1959)
* [[Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа]] (1934 – 2004)
* [[Лакоба, Станислав Зосим-иԥа]] (1953 - 2025)
* [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа]] (1901 – 1965)
* [[Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа]] (1927-1959)
* [[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]] (1938 - 2024)
* [[Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа]] (1945 – 2014)
* [[Лиубченко, Лев Николаи-иԥа]] (1930 – 1995)
* [[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа]] (1928 – 1999)
* [[Маан, Владимир Тарас-иԥа]] (1940 – 2003)
* [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] (1950)
* [[Миқаиа, Иван Ирод-иԥа]] (1949 - 2024)
* [[Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа]] (1932 – 2018)
* [[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]] (1946)
* [[Мышәба, Дмитри Мақсим-иԥа]] (1987)
* [[Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа]] (1960)
* [[Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа]] (1925 – 2011)
* [[Папасқьыр, Гәышька Гьаргь-иԥҳа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа]] (1915 – 1999)
* [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]] (1950)
* [[Патулиди, Николаи Георги-иԥа]] (1944 – 2010)
* [[Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]] (1932 – 2013)
* [[Сақаниаԥҳа, Гәында Валентин-иԥҳа]] (1966)
* [[Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа]] (1933 - 2021)
* [[Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа]] (1911 – 1976)
* [[Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа]] (1922 – 1982)
* [[Сарециан, Артавазд Аик-иԥа]] (1957)
* [[Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа]] (1950)
* [[Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа]] (1924 – 1013)
* [[Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа]] (1950 – 2009)
* [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] (1952 – 2006)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1921 – 1994)
* [[Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа]] (1934 – 2014)
* [[Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа]] (1936 – 2005)
* [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] (1966)
* [[Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа]] (1931 – 2012)
* [[Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа]] (1932 - 2014)
* [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]] (1965)
* [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]] (1899 – 1942)
* [[Хьиуитт, Џьорџь]] (1949)
* [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]] (1955)
* [[Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа]] (1912 – 1987)
* [[Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа]] (1936 - 2023)
* [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]] (1866 – 1937)
* [[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]] (1937-2021)
* [[Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа]] (1950)
* [[Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа]] (1918 – 1970)
* [[Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа]] (1904 – 1985)
* [[Ҷкадуа, Ричард Мегона-иԥа]] (1968)
* [[Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа]] (1932 – 2003)
* [[Ҷоҷуа, Иасон Тыҟә-иԥа]] (1912-1999)
* [[Ҷыҭанаа, Аинар Зураб-иԥа]] (1999)
* [[Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа]] (1955 – 2005)
* [[Шариа, Витали Валериан-иԥа]] (1951-2024)
* [[Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа]] (1892 – 1969)
* [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]] (1917 – 2004)
* [[Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа]] (1960)
* [[Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа]] (1930 – 1998)
* [[Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа]] (1920 – 1989)
* [[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа]] (1915 – 1975)
* [[Џьопуа, Рушьни Кәакәиа-иԥа]] (1934 – 2016)
* [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]] (1971-2025)
==Азхьарԥшқәа==
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла] {{ab icon}}
*[https://spapsny.org/pisateli Союз писателей Республики Абхазия] {{ru icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитература]]
727ym4wo1emmzq1f693cpjb5ta14680
171556
171284
2026-08-06T19:33:26Z
Nart17
17397
Point at [[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]] — the duplicate [[Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа]] was merged there
171556
wikitext
text/x-wiki
* [[Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа]] (1941)
* [[Агрба, Владимир Бабахь-иԥа]] (1935-2020)
* [[Агындиа, Сергеи Арушьан-иԥа]] (1953)
* [[Агәмаа, Қьаазым Ҟараман-иԥа]] (1915 – 1951)
* [[Ажьиба, Енвер Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Ақаҩба, Мҭы Осман-иԥа]] (1909 – 1938)
* [[Аҟалӷьба, Абзагә Ҭаҭархан-иԥа]] (1992)
* [[Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа]] (1912 – 1992)
* [[Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа]] (1949)
* [[Амаршьан, Витали Џьота-иԥа]] (1941-2020)
* [[Анқәаб, Владимир Платон-иԥа]] (1928 – 1987)
* [[Аншба, Артур Артиом-иԥа]] (1936 – 1985)
* [[Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа]] (1958)
* [[Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа]] (1973)
* [[Аргәын, Алықьса Хәыта-иԥа]] (1933 – 2008)
* [[Ахьиба, Владимир Александр-иԥа]] (1938 – 2000)
* [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] (1953 - 2023)
* [[Аҳашба, Мушьни Лаврент-иԥа]] (1903-1992)
* [[Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа]] (1937 – 2019)
* [[Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа]] (1938 – 2006)
* [[Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа]] (1939-1992)
* [[Аџьынџьал, Анатоли Ҭархәына-иԥа]] (1930 – 1977)
* [[Аџьынџьал, Шьалодиа Михаил-иԥа]] (1932 – 2015)
* [[Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа]] (1912 – 2000)
* [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]] (1945)
* [[Басариа, Владимир Константин-иԥа]] (1934 - 2021)
* [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]] (1949 – 2013)
* [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]] (1958)
* [[Бебиа, Платон Хәамԥа-иԥа]] (1935 - 2021)
* [[Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа]] (1957)
* [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]] (1951-2022)
* [[Быҭәба, Заур Расим-иԥа]] (1942-2025)
* [[Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа]] (1952)
* [[Возба, Анатоли Бата-иԥа]] (1932 – 1994)
* [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]] (1986)
* [[Гердов, Константин Николаи-иԥа]] (1941-2025)
* [[Гьерхьелиа, Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа]] (1932 – 1996)
* [[Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа]] (1932-2025)
* [[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]] (1928 - 2019)
* [[Гыцба, Леванти Борис-иԥа]] (1945)
* [[Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа]] (1913 – 1989)
* [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа]] (1874 – 1960)
* [[Гәыргәлиа, Борис Алмасхан-иԥа]] (1935 – 2013)
* [[Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа]] (1936 – 2000)
* [[Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа]] (1898 – 1977)
* [[Дауҭиа, Валери Константин-иԥа]] (1936 – 2009)
* [[Дбар, Валентин Григори-иԥа]] (1948 – 2010)
* [[Делԥҳа, Саида Бадра-иԥҳа]] (1965 – 1992)
* [[Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа]] (1910 – 1939)
* [[Занҭариа, Владимир Константин-иԥа]] (1953-2023)
* [[Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа]] (1953 – 2001)
* [[Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа]] (1936 – 2014)
* [[Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа]] (1945 – 2003)
* [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]] (1946 - 2016)
* [[Инал-иԥа, Шалуа Денис-иԥа]] (1916 – 1995)
* [[Инџьгиа, Џьамбул Џьумбер-иԥа]] (1986)
* [[Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа]] (1951 - 2021)
* [[Искандер, Фазиль Абдул-иԥа]] (1929 – 2016)
* [[Касланӡиа, Валери Платон-иԥа]] (1943)
* [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа]] (1904 – 1928)
* [[Кәаӷәаниа, Валентин Асҭамыр-иԥа]] (1959)
* [[Кәарҷиа, Заур Гьаргь-иԥа]] (1936 – 2008)
* [[Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа]] (1965)
* [[Кәыҵниа, Леуарса Бида-иԥа]] (1912 – 1941)
* [[Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа]] (1938 – 2020)
* [[Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа]] (1935 - 2019)
* [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]] (1937 - 2021)
* [[Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа]] (1935)
* [[Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа]] (1959)
* [[Қәычбериа, Сҭеԥан Михаил-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лабахәуа, Леонти Бахәа-иԥа]] (1912 – 1938)
* [[Лагәлаа, Анатоли Ианкәа-иԥа]] (1961 - 2026)
* [[Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа]] (1917 – 1994)
* [[Ладариаԥҳа, Светлана Фиридон-иԥҳа]] (1959)
* [[Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа]] (1934 – 2004)
* [[Лакоба, Станислав Зосим-иԥа]] (1953 - 2025)
* [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа]] (1901 – 1965)
* [[Лашәриа, Алықьса Едгьы-иԥа]] (1927-1959)
* [[Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа]] (1938 - 2024)
* [[Лашәриа, Рауль Ӡыкәыр-иԥа]] (1945 – 2014)
* [[Лиубченко, Лев Николаи-иԥа]] (1930 – 1995)
* [[Ломиа, Кәымф Шьрын-иԥа]] (1928 – 1999)
* [[Маан, Владимир Тарас-иԥа]] (1940 – 2003)
* [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] (1950)
* [[Миқаиа, Иван Ирод-иԥа]] (1949 - 2024)
* [[Миқаиа, Мушьни Ирод-иԥа]] (1932 – 2018)
* [[Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа]] (1946)
* [[Мышәба, Дмитри Мақсим-иԥа]] (1987)
* [[Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа]] (1960)
* [[Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа]] (1925 – 2011)
* [[Папасқьыр, Гәышька Гьаргь-иԥҳа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа]] (1902 – 1980)
* [[Папасқьыр, Мушьни Гьаргь-иԥа]] (1915 – 1999)
* [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]] (1950)
* [[Патулиди, Николаи Георги-иԥа]] (1944 – 2010)
* [[Ԥачалиа, Шәарах Абзагә-иԥа]] (1914 – 2000)
* [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]] (1932 – 2013)
* [[Сақаниаԥҳа, Гәында Валентин-иԥҳа]] (1966)
* [[Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа]] (1933 - 2021)
* [[Сангәлиа, Сандро Ламшьаҵә-иԥа]] (1911 – 1976)
* [[Сангәлиа, Шьалуа Михаил-иԥа]] (1922 – 1982)
* [[Сарециан, Артавазд Аик-иԥа]] (1957)
* [[Смыр, Рушьбеи Ҳазараҭ-иԥа]] (1950)
* [[Тапаӷәуа, Џьота Константин-иԥа]] (1924 – 1013)
* [[Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа]] (1950 – 2009)
* [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] (1952 – 2006)
* [[Ҭарба, Иван Константин-иԥа]] (1921 – 1994)
* [[Ҭарԥҳа, Нелли Золотинск-иԥҳа]] (1934 – 2014)
* [[Ҭаркьыл, Сарион Хыгә-иԥа]] (1936 – 2005)
* [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] (1966)
* [[Ҭыжәба, Борис Мақсим-иԥа]] (1931 – 2012)
* [[Ҳашыг, Никәала Ҷыф-иԥа]] (1932 - 2014)
* [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]] (1965)
* [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]] (1899 – 1942)
* [[Хьиуитт, Џьорџь]] (1949)
* [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]] (1955)
* [[Ҵәыџьба, Шьалуа Леуарсан-иԥа]] (1912 – 1987)
* [[Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа]] (1936 - 2023)
* [[Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа]] (1866 – 1937)
* [[Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа]] (1937-2021)
* [[Чачхалиа, Денис Кьыршьал-иԥа]] (1950)
* [[Чачхалиа, Кьыршьал Шамил-иԥа]] (1918 – 1970)
* [[Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа]] (1904 – 1985)
* [[Ҷкадуа, Ричард Мегона-иԥа]] (1968)
* [[Ҷкадуа, Шоҭа Еугьан-иԥа]] (1932 – 2003)
* [[Ҷоҷуа, Иасон Тыҟә-иԥа]] (1912-1999)
* [[Ҷыҭанаа, Аинар Зураб-иԥа]] (1999)
* [[Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа]] (1955 – 2005)
* [[Шариа, Витали Валериан-иԥа]] (1951-2024)
* [[Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа]] (1892 – 1969)
* [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа]] (1917 – 2004)
* [[Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа]] (1960)
* [[Џьениа, Алықьса Камыгә-иԥа]] (1930 – 1998)
* [[Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа]] (1920 – 1989)
* [[Џьонуа, Ҷиҷико Михаил-иԥа]] (1915 – 1975)
* [[Џьопуа, Рушьни Кәакәиа-иԥа]] (1934 – 2016)
* [[Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа]] (1971-2025)
==Азхьарԥшқәа==
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла] {{ab icon}}
*[https://spapsny.org/pisateli Союз писателей Республики Абхазия] {{ru icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитература]]
mrugsawejxmyvjsab3veoc0kbu0uw24
Бараҭелиа, Нури Тарас-иԥа
0
55003
171153
170215
2026-08-06T17:56:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171153
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Барателиа Нури Тарасович
|афото=Барателиа Нури Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|5|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аусура=19
}}
'''Бараҭелиа Нури Тарас (Ҭахәыц)-иԥа''' ({{lang-ru|Барателиа Нури Тарасович}}; {{date|5|5|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|19|4|2000}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол аҟны. Иҵара хиркәшаанӡа, 1935 ш. аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны) аредакциаҿы. 1935-1939 ш. ш. раан – Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» аредакторс дыҟан. Ашьҭахь, ҩаԥхьа дхынҳәит «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, напхгара аиҭан апартиатә ҟәша. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан афронт ахь дцоит. Аӷацәа дрытҟәоит, аха уантә дыбналоит, апартизанцәагьы иҽрымеидоит. Ашьҭахь, дахьыртҟәахьаз инамаданы ддырбаандаҩуеит, абахҭагьы дҭаркуеит. Ихы дақәиҭыртәуеит 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз. Аԥсныҟа даныхынҳә Н. Бараҭелиа аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟны, 1971 ш. атәанчара ашҟа диасаанӡагьы уи амаҵ иуан.
Н. Бараҭелиа дырдыруеит хәыҷтәы шәҟәыҩҩны. Иажәабжьқәеи илакәқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит 10 инареиҳаны ашәҟәқәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови аҟабарда прозаик А. Т. Шортанови ражәабжьқәа, акьыԥхьгьы рбеит ажурнал «Алашара» аҟны (1965, №3; 1972, №4).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥашәыркра. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1959.
*Аиаша умҩа арлашоит. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1962.
*Ага бӷьыци ашьха бӷьыци. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Агәи абзи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Ашәаԥшь иаԥылаз. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1971.
*Аӡыхьқәа рҩашхоит. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1973.
*Раԥхьатәи ашьаҿа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа, алакәқәа, ажәамаанақәа. Аҟәа, 1979.
*Емхы Ҭемырҟан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа,1982.
*Ихәыҷызаргьы иулшо. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, аиуморқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ардәына-ҿықә-ҿықә. Ажәабжьтқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1989.
*Аӡыркәи ԥагьа хәыҷы. Алакәқәа. Аҟәа, 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barateliya-nuri-tarasovich Барателиа Нури Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bara%D2%ADelia-nuri-taras-i%D2%A7a Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 19 рзы иԥсыз]]}}
cu59k9j5xljxjcx38002iomtikt4z5a
171286
171153
2026-08-06T18:08:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171286
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Барателиа Нури Тарасович
|афото=Барателиа Нури Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|5|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аусура=19
}}
'''Бараҭелиа Нури Тарас (Ҭахәыц)-иԥа''' ({{lang-ru|Барателиа Нури Тарасович}}; {{date|5|5|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|19|4|2000}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол аҟны. Иҵара хиркәшаанӡа, 1935 ш. аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны) аредакциаҿы. 1935-1939 ш. ш. раан – Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» аредакторс дыҟан. Ашьҭахь, ҩаԥхьа дхынҳәит «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, напхгара аиҭан апартиатә ҟәша. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан афронт ахь дцоит. Аӷацәа дрытҟәоит, аха уантә дыбналоит, апартизанцәагьы иҽрымеидоит. Ашьҭахь, дахьыртҟәахьаз инамаданы ддырбаандаҩуеит, абахҭагьы дҭаркуеит. Ихы дақәиҭыртәуеит 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз. Аԥсныҟа даныхынҳә Н. Бараҭелиа аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟны, 1971 ш. атәанчара ашҟа диасаанӡагьы уи амаҵ иуан.
Н. Бараҭелиа дырдыруеит хәыҷтәы шәҟәыҩҩны. Иажәабжьқәеи илакәқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит 10 инареиҳаны ашәҟәқәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови аҟабарда прозаик А. Т. Шортанови ражәабжьқәа, акьыԥхьгьы рбеит ажурнал «Алашара» аҟны (1965, №3; 1972, №4).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥашәыркра. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1959.
*Аиаша умҩа арлашоит. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1962.
*Ага бӷьыци ашьха бӷьыци. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Агәи абзи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Ашәаԥшь иаԥылаз. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1971.
*Аӡыхьқәа рҩашхоит. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1973.
*Раԥхьатәи ашьаҿа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа, алакәқәа, ажәамаанақәа. Аҟәа, 1979.
*Емхы Ҭемырҟан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа,1982.
*Ихәыҷызаргьы иулшо. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, аиуморқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ардәына-ҿықә-ҿықә. Ажәабжьтқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1989.
*Аӡыркәи ԥагьа хәыҷы. Алакәқәа. Аҟәа, 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barateliya-nuri-tarasovich Барателиа Нури Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bara%D2%ADelia-nuri-taras-i%D2%A7a Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 19 рзы иԥсыз]]
jvhl2pyk9gixwzt973rtr00bpu31uq2
171419
171286
2026-08-06T18:40:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171419
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нури Тарас-иԥа Бараҭелиа
|даҽа ахьӡ=Нури Тарасович Барателиа
|афото=Барателиа Нури Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нури Тарас-иԥа Бараҭелиа
|аира арыцхә={{date|5|5|1912}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Тамшь ақыҭа
|аусура=19
}}
'''Нури Тарас (Ҭахәыц)-иԥа Бараҭелиа''' ({{lang-ru|Нури Тарасович Барателиа}}; {{date|5|5|1912}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Тамшь]] ақыҭа – {{date|19|4|2000}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи Ашьхаруаа ршкол аҟны. Иҵара хиркәшаанӡа, 1935 ш. аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны) аредакциаҿы. 1935-1939 ш. ш. раан – Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» аредакторс дыҟан. Ашьҭахь, ҩаԥхьа дхынҳәит «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь, напхгара аиҭан апартиатә ҟәша. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан афронт ахь дцоит. Аӷацәа дрытҟәоит, аха уантә дыбналоит, апартизанцәагьы иҽрымеидоит. Ашьҭахь, дахьыртҟәахьаз инамаданы ддырбаандаҩуеит, абахҭагьы дҭаркуеит. Ихы дақәиҭыртәуеит 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз. Аԥсныҟа даныхынҳә Н. Бараҭелиа аус иуан ахәыҷтәы журнал «Амцабз» аҟны, 1971 ш. атәанчара ашҟа диасаанӡагьы уи амаҵ иуан.
Н. Бараҭелиа дырдыруеит хәыҷтәы шәҟәыҩҩны. Иажәабжьқәеи илакәқәеи, рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» уҳәа егьырҭгьы.
Иҭижьит 10 инареиҳаны ашәҟәқәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови аҟабарда прозаик А. Т. Шортанови ражәабжьқәа, акьыԥхьгьы рбеит ажурнал «Алашара» аҟны (1965, №3; 1972, №4).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аԥашәыркра. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1959.
*Аиаша умҩа арлашоит. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1962.
*Ага бӷьыци ашьха бӷьыци. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1964.
*Агәи абзи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967.
*Ашәаԥшь иаԥылаз. Ажәабжьқәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1971.
*Аӡыхьқәа рҩашхоит. Ажәабжьқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1973.
*Раԥхьатәи ашьаҿа. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа, алакәқәа, ажәамаанақәа. Аҟәа, 1979.
*Емхы Ҭемырҟан. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи алакәқәеи. Аҟәа,1982.
*Ихәыҷызаргьы иулшо. Ажәабжьқәеи, алакәқәеи, аиуморқәеи. Аҟәа, 1985.
*Ардәына-ҿықә-ҿықә. Ажәабжьтқәеи алакәқәеи ахәыҷқәа рзы. Аҟәа, 1989.
*Аӡыркәи ԥагьа хәыҷы. Алакәқәа. Аҟәа, 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/barateliya-nuri-tarasovich Барателиа Нури Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bara%D2%ADelia-nuri-taras-i%D2%A7a Бараҭелиа Нури Тарас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 19 рзы иԥсыз]]
eu5rcbsl3jqaod2fjr1f8y5naghcudx
Басариа, Владимир Константин-иԥа
0
55004
171154
170216
2026-08-06T17:56:44Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171154
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариа Владимир Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Басария Владимир Константинович
|афото=Басария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариа Владимир Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|12|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Кәтол ақыҭа (Қьарақьан аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|24|12|2021}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Басариа Владимир Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Басария Владимир Константинович}}; {{date|5|12|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Кәтол]] ақыҭа (Қьарақьан аҳабла) – {{date|24|12|2021}}) аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1990) ҳәа ахьӡ ихын. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997), Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи дрылан. «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Қьарақьантәи ԥшь-классктәи алагарҭатә школ аҟны, аха раԥхьатәи ашықәс азы иҵысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа.
Аибашьра ашьҭахь иҵара иациҵар акәхеит қырҭшәала, избанзар аԥсуа школқәа адыркхьан. Қьарақьантәи ашкол, нас Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа (далгоит 1957ш.). 1958-1962 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭан. 1962 ш. нахыс рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны. Шықәсык ааҵуаны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь диасуеит. Жәибжь шықәса инеиԥынкыланы аус иуан литературатә усзуҩыс (1962-1967), корреспондентс (1967-1972), аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс (1972-1976), асовет ргылареи, административтә усбарҭақәеи, атауареикәыршареи рыҟәша аиҳабыс (1976-1978). Ашьҭахь аредактор еиҳабыс диасит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» ашҟа, аамҭак азы аредактор хада инапынҵақәа наигӡон.
Алитературатә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит 1950-тәи ашықәсқәа раан, Кәтолтәи ашкол аҟны аҵара аниҵоз. Раԥхьатәи иажәабжь акьыԥхь абеит 1955 шықәсазы.
Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа.
Ҩеижәа инареиҳаны апрозеи апублицистикеи еидызкыло ашәҟәқәа ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аиқәлацәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1965.
*Ақәыԥшра. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Агалстук ҟаԥшьқәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1976.
*Анаҟә анхыҵуа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Аҵаа аныԥсасиуа. Аповестқәа. Аҟәа, 1980.
*Раԥхьатәи асы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Еҵәаџьаа анылаҟәуа. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Амшәҳәыс-хәмарга. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1984.
*Аца ҟаԥшь. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1986.
*Ашьҭақәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Ашәаԥшь аԥштәы аԥсахуеит. Апроза. Адрама. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2009.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2010.
*Аԥарԥалыкь. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2010.
*Чабракаршә. Ахәыҷқәа ирызку апиесақәа. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-vladimir-konstantinovich Басария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Басариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 5 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз]]}}
3op9d92h1yfvrvipyi5txklsd3c7v64
171287
171154
2026-08-06T18:09:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171287
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариа Владимир Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Басария Владимир Константинович
|афото=Басария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариа Владимир Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|5|12|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Кәтол ақыҭа (Қьарақьан аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|24|12|2021}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Басариа Владимир Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Басария Владимир Константинович}}; {{date|5|12|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Кәтол]] ақыҭа (Қьарақьан аҳабла) – {{date|24|12|2021}}) аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1990) ҳәа ахьӡ ихын. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997), Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи дрылан. «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Қьарақьантәи ԥшь-классктәи алагарҭатә школ аҟны, аха раԥхьатәи ашықәс азы иҵысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа.
Аибашьра ашьҭахь иҵара иациҵар акәхеит қырҭшәала, избанзар аԥсуа школқәа адыркхьан. Қьарақьантәи ашкол, нас Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа (далгоит 1957ш.). 1958-1962 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭан. 1962 ш. нахыс рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны. Шықәсык ааҵуаны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь диасуеит. Жәибжь шықәса инеиԥынкыланы аус иуан литературатә усзуҩыс (1962-1967), корреспондентс (1967-1972), аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс (1972-1976), асовет ргылареи, административтә усбарҭақәеи, атауареикәыршареи рыҟәша аиҳабыс (1976-1978). Ашьҭахь аредактор еиҳабыс диасит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» ашҟа, аамҭак азы аредактор хада инапынҵақәа наигӡон.
Алитературатә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит 1950-тәи ашықәсқәа раан, Кәтолтәи ашкол аҟны аҵара аниҵоз. Раԥхьатәи иажәабжь акьыԥхь абеит 1955 шықәсазы.
Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа.
Ҩеижәа инареиҳаны апрозеи апублицистикеи еидызкыло ашәҟәқәа ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аиқәлацәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1965.
*Ақәыԥшра. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Агалстук ҟаԥшьқәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1976.
*Анаҟә анхыҵуа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Аҵаа аныԥсасиуа. Аповестқәа. Аҟәа, 1980.
*Раԥхьатәи асы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Еҵәаџьаа анылаҟәуа. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Амшәҳәыс-хәмарга. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1984.
*Аца ҟаԥшь. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1986.
*Ашьҭақәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Ашәаԥшь аԥштәы аԥсахуеит. Апроза. Адрама. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2009.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2010.
*Аԥарԥалыкь. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2010.
*Чабракаршә. Ахәыҷқәа ирызку апиесақәа. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-vladimir-konstantinovich Басария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Басариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз]]
n2y7zaaef25auxfhr9o0lmc0d395ig3
171421
171287
2026-08-06T18:40:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171421
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Константин-иԥа Басариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Константинович Басария
|афото=Басария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Константин-иԥа Басариа
|аира арыцхә={{date|5|12|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Кәтол ақыҭа (Қьарақьан аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|24|12|2021}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Владимир Константин-иԥа Басариа''' ({{lang-ru|Владимир Константинович Басария}}; {{date|5|12|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Кәтол]] ақыҭа (Қьарақьан аҳабла) – {{date|24|12|2021}}) аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1990) ҳәа ахьӡ ихын. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997), Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи дрылан. «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Қьарақьантәи ԥшь-классктәи алагарҭатә школ аҟны, аха раԥхьатәи ашықәс азы иҵысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа.
Аибашьра ашьҭахь иҵара иациҵар акәхеит қырҭшәала, избанзар аԥсуа школқәа адыркхьан. Қьарақьантәи ашкол, нас Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа (далгоит 1957ш.). 1958-1962 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭан. 1962 ш. нахыс рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны. Шықәсык ааҵуаны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь диасуеит. Жәибжь шықәса инеиԥынкыланы аус иуан литературатә усзуҩыс (1962-1967), корреспондентс (1967-1972), аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс (1972-1976), асовет ргылареи, административтә усбарҭақәеи, атауареикәыршареи рыҟәша аиҳабыс (1976-1978). Ашьҭахь аредактор еиҳабыс диасит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» ашҟа, аамҭак азы аредактор хада инапынҵақәа наигӡон.
Алитературатә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит 1950-тәи ашықәсқәа раан, Кәтолтәи ашкол аҟны аҵара аниҵоз. Раԥхьатәи иажәабжь акьыԥхь абеит 1955 шықәсазы.
Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа.
Ҩеижәа инареиҳаны апрозеи апублицистикеи еидызкыло ашәҟәқәа ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аиқәлацәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1965.
*Ақәыԥшра. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Агалстук ҟаԥшьқәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1976.
*Анаҟә анхыҵуа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Аҵаа аныԥсасиуа. Аповестқәа. Аҟәа, 1980.
*Раԥхьатәи асы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Еҵәаџьаа анылаҟәуа. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Амшәҳәыс-хәмарга. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1984.
*Аца ҟаԥшь. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1986.
*Ашьҭақәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Ашәаԥшь аԥштәы аԥсахуеит. Апроза. Адрама. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2009.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2010.
*Аԥарԥалыкь. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2010.
*Чабракаршә. Ахәыҷқәа ирызку апиесақәа. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-vladimir-konstantinovich Басария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Басариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз]]
13n53tt6fvnwwu0qji9ks6hfhlis2qx
171669
171421
2026-08-06T20:24:34Z
Nart17
17397
Source typo in the place field: Очамчыра арион -> Очамчыра араион
171669
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Константин-иԥа Басариа
|даҽа ахьӡ=Владимир Константинович Басария
|афото=Басария Владимир Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Константин-иԥа Басариа
|аира арыцхә={{date|5|12|1934}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа (Қьарақьан аҳабла)
|аԥсра арыцхә={{date|24|12|2021}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Владимир Константин-иԥа Басариа''' ({{lang-ru|Владимир Константинович Басария}}; {{date|5|12|1934}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Кәтол]] ақыҭа (Қьарақьан аҳабла) – {{date|24|12|2021}}) аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1990) ҳәа ахьӡ ихын. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997), Урыстәыла ажурналистцәа Реидгылеи дрылан. «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара ианашьан. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Қьарақьантәи ԥшь-классктәи алагарҭатә школ аҟны, аха раԥхьатәи ашықәс азы иҵысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа.
Аибашьра ашьҭахь иҵара иациҵар акәхеит қырҭшәала, избанзар аԥсуа школқәа адыркхьан. Қьарақьантәи ашкол, нас Кәтолтәи аа-шықәсатәи ашкол даналга, дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа (далгоит 1957ш.). 1958-1962 шш. рзы А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭан. 1962 ш. нахыс рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны. Шықәсык ааҵуаны агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциахь диасуеит. Жәибжь шықәса инеиԥынкыланы аус иуан литературатә усзуҩыс (1962-1967), корреспондентс (1967-1972), аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс (1972-1976), асовет ргылареи, административтә усбарҭақәеи, атауареикәыршареи рыҟәша аиҳабыс (1976-1978). Ашьҭахь аредактор еиҳабыс диасит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәыҭыжьырҭа «Алашара» ашҟа, аамҭак азы аредактор хада инапынҵақәа наигӡон.
Алитературатә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит 1950-тәи ашықәсқәа раан, Кәтолтәи ашкол аҟны аҵара аниҵоз. Раԥхьатәи иажәабжь акьыԥхь абеит 1955 шықәсазы.
Иҩымҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа.
Ҩеижәа инареиҳаны апрозеи апублицистикеи еидызкыло ашәҟәқәа ҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аиқәлацәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1965.
*Ақәыԥшра. Аповест. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Агалстук ҟаԥшьқәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1976.
*Анаҟә анхыҵуа. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Аҵаа аныԥсасиуа. Аповестқәа. Аҟәа, 1980.
*Раԥхьатәи асы. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1981.
*Еҵәаџьаа анылаҟәуа. Ароман. Аҟәа, 1983.
*Амшәҳәыс-хәмарга. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1984.
*Аца ҟаԥшь. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1986.
*Ашьҭақәа. Ароман. Аҟәа, 1989.
*Ашәаԥшь аԥштәы аԥсахуеит. Апроза. Адрама. Аҟәа, 2003.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Ҩ-томкны. Актәи атом. Аҟәа, 2009.
*Аҩбатәи атом. Аҟәа, 2010.
*Аԥарԥалыкь. Ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа. Аҟәа, 2010.
*Чабракаршә. Ахәыҷқәа ирызку апиесақәа. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-vladimir-konstantinovich Басария Владимир Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-vladimir-konstantin-i%D2%A7a Басариа Владимир Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 5 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз]]
gehzfbulwmm1j7e3mec74xptf85xf16
Басариа, Еҭери Фиодор-иԥҳа
0
55005
171046
170217
2026-08-06T14:58:53Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]]
171046
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Басария Этери Федоровна
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|аира арыцхә=03.06.1949
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=13.05.2013
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Басариа Еҭери Фиодр-иԥҳа''' ({{lang-ru|Басария Этери Федоровна}}; 03.06.1949, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 13.05.2013, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
165rmw2s0fnh2cf76b9xi4l1lkj0yi7
Бебиа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа
0
55006
171047
170218
2026-08-06T14:58:56Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]]
171047
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Екатерина Георгиевна
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә=20.11.1958
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Бебиа Екатерина Георгиевна}}; 20.11.1958, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]}}
jcuso6rrt6vex5d5w9xxb0xvzg8t48y
Бигәаа, Виачеслав Акаки-иԥа
0
55007
171158
170219
2026-08-06T17:56:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171158
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бигуаа Вячеслав Акакиевич
|афото=Бигуаа Вячеслав Акакиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|1|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа''' ({{lang-ru|Бигуаа Вячеслав Акакиевич}}; {{date|21|1|1957}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2003), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014). 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп. Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1964–1974 шш. рзы аҵара иҵон Бзыԥтәи абжьаратәи аԥсуа школ № 1 аҿы. Шықәсык аҟара аус иуан Гагратәи акурорттә хәҳахәҭраҿы еидарашьҭыхҩыс. 1975 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт (нас – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет) афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша. Араҟа далахәын алитературатә кружок, анапылаҩыратә журнал «Арҩаш» редакторс даман. Ауниверситет даналга, 1980 ш. инаркны аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (иахьа – «Аԥсны») аредакциаҿы – еиҭагаҩыс, корреспондентс. 1982 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәу ажурнал «Алашара» ашҟа диасуеит. Раԥхьа аус иуан техникатә редакторс, нас алитературатә критикеи апублицистикеи рыҟәша аиҳабыс.
1984–1987 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәылатәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы. 1988 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа повест ажанртә ҷыдарақәа. (30–80-тәи ашықәсқәа)». 1989 ш. аахыс аус иуеит Москва, Адунеитә литература аинститут аҟны – ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989 ш. ииун 16 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1995 ш. февраль 20 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы нагас (2000 ш. ианвар 1 аахыс). Аамҭакала, 1991–1998 шш. рзы аус иуан ажурнал, ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Эхо Кавказа» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс, сахьала еиқәыршәаз аенциклопедиа «Шамиль» (М., 1997) аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан, уи авторцәа дыруаӡәкуп.
1989 ш. инаркны В. Бигәаа Москва инхо аԥсуаа руаажәларратәи ркультуратәи ԥсҭазаара далахәуп. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) Москва Аԥсны ахаҭарнакра апресс-маҵзура дамадан, Аԥсны ацхрааразы араҟа еиҿкааз аштаб аҟны напхгара аиҭон Урыстәыла аҳҭны-қалақь аҿы амитингқәеи апикетқәеи еиҿызкаауаз агәыԥ.
2003 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа ҭоурыхтә роман. Аҭоурых. Атипологиа. Апоетика».
2013 ш. инаркны Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти рҟны ҭҵаарадырратә усзуҩы нагак иаҳасабала иусурақәа еилеигӡоит.
В. Бигәаа «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]]–Москва, 2001) аредакторцәа дыруаӡәкуп. Аредколлегиа иалаз иаҳасабала «Адыга (Ачерқьес) Енциклопедиа» (М., 2006) аҭыжьра азырхиара далахәын; «Кто есть кто» аҟәшаҿы ианылаз кавказҭҵааҩцәа аӡәырҩи, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рбиографиақәа авторс дрымоуп.
Аҵарауаҩ икьыԥхьхьеит аҭҵаарадырратә шәҟәқәеи астатиақәеи жәпакы. Урҭ рызкуп аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи, Д. Гәлиа, С. Ҷанба, Б. Шьынқәба, О. Беигәаа, Ф. Искандер, А. Гогәуа, С. Л. Зыхәба, В. Амаршьан, А. Џьениа, Џь. Аҳәба уҳәа рҩымҭақәа. Истатиақәа ркьыԥхьхьеит Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти русумҭақәа жәпакы рҟны, ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа–Сухум», «Эхо Кавказа», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Ашәышықәса анҵәамҭазы... (Ҳаамҭазтәи апублицистика иахылҵыз ахәыцрақәа)... М., 1996.
*Абхазская литература в историко-культурном контексте. Исследования и размышления. М., 1999.
*Абхазский исторический роман. История. Типология. Поэтика. М., 2003.
*Абхазская литература и литературы народов Северного Кавказа. (Историко-культурный контекст. Диаспора). М., 2011.
*Ажурнал «Алашара» (1955–2012). (Аҭоурых. Абиблиографиа). – Журнал «Алашара» (1955–2012). (История. Библиография). Сухум, 2017 (аԥсышәалеи урысшәалеи).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/biguaa-vyacheslav-akakievich Бигуаа Вячеслав Акакиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/big%D3%99aa-viacheslav-akaki-i%D2%A7a Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз]]}}
o2bntzkxg6uw61vx29u3g9rgjvqwrv3
171291
171158
2026-08-06T18:09:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171291
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бигуаа Вячеслав Акакиевич
|афото=Бигуаа Вячеслав Акакиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа
|аира арыцхә={{date|21|1|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа''' ({{lang-ru|Бигуаа Вячеслав Акакиевич}}; {{date|21|1|1957}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2003), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014). 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп. Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1964–1974 шш. рзы аҵара иҵон Бзыԥтәи абжьаратәи аԥсуа школ № 1 аҿы. Шықәсык аҟара аус иуан Гагратәи акурорттә хәҳахәҭраҿы еидарашьҭыхҩыс. 1975 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт (нас – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет) афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша. Араҟа далахәын алитературатә кружок, анапылаҩыратә журнал «Арҩаш» редакторс даман. Ауниверситет даналга, 1980 ш. инаркны аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (иахьа – «Аԥсны») аредакциаҿы – еиҭагаҩыс, корреспондентс. 1982 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәу ажурнал «Алашара» ашҟа диасуеит. Раԥхьа аус иуан техникатә редакторс, нас алитературатә критикеи апублицистикеи рыҟәша аиҳабыс.
1984–1987 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәылатәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы. 1988 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа повест ажанртә ҷыдарақәа. (30–80-тәи ашықәсқәа)». 1989 ш. аахыс аус иуеит Москва, Адунеитә литература аинститут аҟны – ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989 ш. ииун 16 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1995 ш. февраль 20 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы нагас (2000 ш. ианвар 1 аахыс). Аамҭакала, 1991–1998 шш. рзы аус иуан ажурнал, ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Эхо Кавказа» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс, сахьала еиқәыршәаз аенциклопедиа «Шамиль» (М., 1997) аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан, уи авторцәа дыруаӡәкуп.
1989 ш. инаркны В. Бигәаа Москва инхо аԥсуаа руаажәларратәи ркультуратәи ԥсҭазаара далахәуп. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) Москва Аԥсны ахаҭарнакра апресс-маҵзура дамадан, Аԥсны ацхрааразы араҟа еиҿкааз аштаб аҟны напхгара аиҭон Урыстәыла аҳҭны-қалақь аҿы амитингқәеи апикетқәеи еиҿызкаауаз агәыԥ.
2003 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа ҭоурыхтә роман. Аҭоурых. Атипологиа. Апоетика».
2013 ш. инаркны Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти рҟны ҭҵаарадырратә усзуҩы нагак иаҳасабала иусурақәа еилеигӡоит.
В. Бигәаа «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]]–Москва, 2001) аредакторцәа дыруаӡәкуп. Аредколлегиа иалаз иаҳасабала «Адыга (Ачерқьес) Енциклопедиа» (М., 2006) аҭыжьра азырхиара далахәын; «Кто есть кто» аҟәшаҿы ианылаз кавказҭҵааҩцәа аӡәырҩи, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рбиографиақәа авторс дрымоуп.
Аҵарауаҩ икьыԥхьхьеит аҭҵаарадырратә шәҟәқәеи астатиақәеи жәпакы. Урҭ рызкуп аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи, Д. Гәлиа, С. Ҷанба, Б. Шьынқәба, О. Беигәаа, Ф. Искандер, А. Гогәуа, С. Л. Зыхәба, В. Амаршьан, А. Џьениа, Џь. Аҳәба уҳәа рҩымҭақәа. Истатиақәа ркьыԥхьхьеит Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти русумҭақәа жәпакы рҟны, ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа–Сухум», «Эхо Кавказа», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Ашәышықәса анҵәамҭазы... (Ҳаамҭазтәи апублицистика иахылҵыз ахәыцрақәа)... М., 1996.
*Абхазская литература в историко-культурном контексте. Исследования и размышления. М., 1999.
*Абхазский исторический роман. История. Типология. Поэтика. М., 2003.
*Абхазская литература и литературы народов Северного Кавказа. (Историко-культурный контекст. Диаспора). М., 2011.
*Ажурнал «Алашара» (1955–2012). (Аҭоурых. Абиблиографиа). – Журнал «Алашара» (1955–2012). (История. Библиография). Сухум, 2017 (аԥсышәалеи урысшәалеи).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/biguaa-vyacheslav-akakievich Бигуаа Вячеслав Акакиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/big%D3%99aa-viacheslav-akaki-i%D2%A7a Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз]]
f0wxiu98t5pmk7ekm0hhg1mbmglpxj5
171425
171291
2026-08-06T18:40:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171425
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа
|даҽа ахьӡ=Вячеслав Акакиевич Бигуаа
|афото=Бигуаа Вячеслав Акакиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа
|аира арыцхә={{date|21|1|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра араион Бзыԥҭа ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа''' ({{lang-ru|Вячеслав Акакиевич Бигуаа}}; {{date|21|1|1957}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2003), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014). 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп. Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1964–1974 шш. рзы аҵара иҵон Бзыԥтәи абжьаратәи аԥсуа школ № 1 аҿы. Шықәсык аҟара аус иуан Гагратәи акурорттә хәҳахәҭраҿы еидарашьҭыхҩыс. 1975 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт (нас – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет) афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша. Араҟа далахәын алитературатә кружок, анапылаҩыратә журнал «Арҩаш» редакторс даман. Ауниверситет даналга, 1980 ш. инаркны аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (иахьа – «Аԥсны») аредакциаҿы – еиҭагаҩыс, корреспондентс. 1982 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәу ажурнал «Алашара» ашҟа диасуеит. Раԥхьа аус иуан техникатә редакторс, нас алитературатә критикеи апублицистикеи рыҟәша аиҳабыс.
1984–1987 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәылатәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы. 1988 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа повест ажанртә ҷыдарақәа. (30–80-тәи ашықәсқәа)». 1989 ш. аахыс аус иуеит Москва, Адунеитә литература аинститут аҟны – ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989 ш. ииун 16 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1995 ш. февраль 20 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы нагас (2000 ш. ианвар 1 аахыс). Аамҭакала, 1991–1998 шш. рзы аус иуан ажурнал, ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Эхо Кавказа» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс, сахьала еиқәыршәаз аенциклопедиа «Шамиль» (М., 1997) аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан, уи авторцәа дыруаӡәкуп.
1989 ш. инаркны В. Бигәаа Москва инхо аԥсуаа руаажәларратәи ркультуратәи ԥсҭазаара далахәуп. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) Москва Аԥсны ахаҭарнакра апресс-маҵзура дамадан, Аԥсны ацхрааразы араҟа еиҿкааз аштаб аҟны напхгара аиҭон Урыстәыла аҳҭны-қалақь аҿы амитингқәеи апикетқәеи еиҿызкаауаз агәыԥ.
2003 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа ҭоурыхтә роман. Аҭоурых. Атипологиа. Апоетика».
2013 ш. инаркны Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти рҟны ҭҵаарадырратә усзуҩы нагак иаҳасабала иусурақәа еилеигӡоит.
В. Бигәаа «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]]–Москва, 2001) аредакторцәа дыруаӡәкуп. Аредколлегиа иалаз иаҳасабала «Адыга (Ачерқьес) Енциклопедиа» (М., 2006) аҭыжьра азырхиара далахәын; «Кто есть кто» аҟәшаҿы ианылаз кавказҭҵааҩцәа аӡәырҩи, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рбиографиақәа авторс дрымоуп.
Аҵарауаҩ икьыԥхьхьеит аҭҵаарадырратә шәҟәқәеи астатиақәеи жәпакы. Урҭ рызкуп аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи, Д. Гәлиа, С. Ҷанба, Б. Шьынқәба, О. Беигәаа, Ф. Искандер, А. Гогәуа, С. Л. Зыхәба, В. Амаршьан, А. Џьениа, Џь. Аҳәба уҳәа рҩымҭақәа. Истатиақәа ркьыԥхьхьеит Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти русумҭақәа жәпакы рҟны, ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа–Сухум», «Эхо Кавказа», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Ашәышықәса анҵәамҭазы... (Ҳаамҭазтәи апублицистика иахылҵыз ахәыцрақәа)... М., 1996.
*Абхазская литература в историко-культурном контексте. Исследования и размышления. М., 1999.
*Абхазский исторический роман. История. Типология. Поэтика. М., 2003.
*Абхазская литература и литературы народов Северного Кавказа. (Историко-культурный контекст. Диаспора). М., 2011.
*Ажурнал «Алашара» (1955–2012). (Аҭоурых. Абиблиографиа). – Журнал «Алашара» (1955–2012). (История. Библиография). Сухум, 2017 (аԥсышәалеи урысшәалеи).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/biguaa-vyacheslav-akakievich Бигуаа Вячеслав Акакиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/big%D3%99aa-viacheslav-akaki-i%D2%A7a Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз]]
e4r8kp6avdsv1cvktr9o7m3le0ncw4l
171591
171425
2026-08-06T20:20:57Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171591
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа
|даҽа ахьӡ=Вячеслав Акакиевич Бигуаа
|афото=Бигуаа Вячеслав Акакиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа
|аира арыцхә={{date|21|1|1957}}
|аира аҭыԥ=[[Бзыԥҭа]] ақыҭа, [[Гагра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ
}}
'''Виачеслав Акаки-иԥа Бигәаа''' ({{lang-ru|Вячеслав Акакиевич Бигуаа}}; {{date|21|1|1957}}, Аԥсны, [[Гагра араион]] [[Бзыԥҭа]] ақыҭа) – аԥсуа литератутраҭҵааҩ, кавказҭҵааҩ, аԥсуаҭҵааҩ. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2003), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла-корреспондент (2014). 2003 ш. раахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп. Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
1964–1974 шш. рзы аҵара иҵон Бзыԥтәи абжьаратәи аԥсуа школ № 1 аҿы. Шықәсык аҟара аус иуан Гагратәи акурорттә хәҳахәҭраҿы еидарашьҭыхҩыс. 1975 ш. дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи арҵаҩратә институт (нас – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет) афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи англыз бызшәеи рыҟәша. Араҟа далахәын алитературатә кружок, анапылаҩыратә журнал «Арҩаш» редакторс даман. Ауниверситет даналга, 1980 ш. инаркны аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (иахьа – «Аԥсны») аредакциаҿы – еиҭагаҩыс, корреспондентс. 1982 ш. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иатәу ажурнал «Алашара» ашҟа диасуеит. Раԥхьа аус иуан техникатә редакторс, нас алитературатә критикеи апублицистикеи рыҟәша аиҳабыс.
1984–1987 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], СССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (иахьа – Урыстәылатәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа) А. М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аспирантураҿы. 1988 ш. араҟа ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа повест ажанртә ҷыдарақәа. (30–80-тәи ашықәсқәа)». 1989 ш. аахыс аус иуеит Москва, Адунеитә литература аинститут аҟны – ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1989 ш. ииун 16 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1995 ш. февраль 20 инаркны), ҭҵаарадырратә усзуҩы нагас (2000 ш. ианвар 1 аахыс). Аамҭакала, 1991–1998 шш. рзы аус иуан ажурнал, ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Эхо Кавказа» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс, сахьала еиқәыршәаз аенциклопедиа «Шамиль» (М., 1997) аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩыс дыҟан, уи авторцәа дыруаӡәкуп.
1989 ш. инаркны В. Бигәаа Москва инхо аԥсуаа руаажәларратәи ркультуратәи ԥсҭазаара далахәуп. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан (1992–1993) Москва Аԥсны ахаҭарнакра апресс-маҵзура дамадан, Аԥсны ацхрааразы араҟа еиҿкааз аштаб аҟны напхгара аиҭон Урыстәыла аҳҭны-қалақь аҿы амитингқәеи апикетқәеи еиҿызкаауаз агәыԥ.
2003 ш. Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа «Аԥсуа ҭоурыхтә роман. Аҭоурых. Атипологиа. Апоетика».
2013 ш. инаркны Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти рҟны ҭҵаарадырратә усзуҩы нагак иаҳасабала иусурақәа еилеигӡоит.
В. Бигәаа «Аԥсуа поезиа антологиа. ХХ ашәышықәса» ([[Аҟәа]]–Москва, 2001) аредакторцәа дыруаӡәкуп. Аредколлегиа иалаз иаҳасабала «Адыга (Ачерқьес) Енциклопедиа» (М., 2006) аҭыжьра азырхиара далахәын; «Кто есть кто» аҟәшаҿы ианылаз кавказҭҵааҩцәа аӡәырҩи, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рбиографиақәа авторс дрымоуп.
Аҵарауаҩ икьыԥхьхьеит аҭҵаарадырратә шәҟәқәеи астатиақәеи жәпакы. Урҭ рызкуп аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи, Д. Гәлиа, С. Ҷанба, Б. Шьынқәба, О. Беигәаа, Ф. Искандер, А. Гогәуа, С. Л. Зыхәба, В. Амаршьан, А. Џьениа, Џь. Аҳәба уҳәа рҩымҭақәа. Истатиақәа ркьыԥхьхьеит Адунеитә литература аинститути Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти русумҭақәа жәпакы рҟны, ажурналқәа «Алашара», «Аҟәа–Сухум», «Эхо Кавказа», агазеҭқәа «Аԥсны ҟаԥшь», «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Ашәышықәса анҵәамҭазы... (Ҳаамҭазтәи апублицистика иахылҵыз ахәыцрақәа)... М., 1996.
*Абхазская литература в историко-культурном контексте. Исследования и размышления. М., 1999.
*Абхазский исторический роман. История. Типология. Поэтика. М., 2003.
*Абхазская литература и литературы народов Северного Кавказа. (Историко-культурный контекст. Диаспора). М., 2011.
*Ажурнал «Алашара» (1955–2012). (Аҭоурых. Абиблиографиа). – Журнал «Алашара» (1955–2012). (История. Библиография). Сухум, 2017 (аԥсышәалеи урысшәалеи).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/biguaa-vyacheslav-akakievich Бигуаа Вячеслав Акакиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/big%D3%99aa-viacheslav-akaki-i%D2%A7a Бигәаа Виачеслав Акаки-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 21 рзы ииз]]
b63udwh4upu1a4lf8ur1tt2sl8wyr14
Быҭәба, Дырмит Иван-иԥа
0
55008
171048
170220
2026-08-06T14:58:58Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]]
171048
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Дырмит Иван-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Дмитрий Иванович
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Дырмит Иван-иԥа
|аира арыцхә=02.02.1951
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=24
}}
'''Быҭәба Дырмит Иван-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Дмитрий Иванович}}; 02.02.1951, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа) – 24.03.2022) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]][[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]}}
3mahphh9sdu8n68wtj56kqanic5bvp8
Венедиктова, Надежда Иури-иԥҳа
0
55009
171162
170221
2026-08-06T17:57:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171162
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Венедиктова Надежда Юрьевна
|афото=Венедиктова Надежда Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа
}}
'''Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Венедиктова Надежда Юрьевна}}; {{date|28|2|1952}}, Урыстәыла, [[Новгород]] ақалақь) – аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ажәиԥшьтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1970) иара убас – акультура Москватәи аҳәынҭқарратә институт (1976). 1977-1978 шш. рзы аус луан Москватәи аобласт абиблиотекақәа рҟны. 1979-1987 шш. раан И. Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотекаҿ аусура хацлыркит, нас – абиблиотекар хадас диасит, уи нахыс – аилыркаага-библиографиатә ҟәша деиҳабын.
1990-1992 шш. раан – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1992 ш. август мза инаркны 1993 ш. азынӡа Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра инамаданы Аҟәантә Крымҟа диасыр акәхеит, нас – Урыстәылаҟа. 1994-1995 шш. рзы Аԥсны аинформациеи акьыԥхьи рминистрра аналитикатә ҟәша деиҳабын, 1995 ш. – аҳәынҭқарратә информациатә агентра «Аԥсныпресс» аналитикатә информациатә ҟәша напхгара алҭон. 1996-2000 шш. Аԥсны аурысгәа ргәыԥ Аконгресс аусура далахәын. 1998-1999 шш. рзы – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада. 2000-2008 шш. раан – Аԥсны аиҳабыра иртәымыз ажурнал «Гражданское общество» аредактор. 2008-2009 шш. рзы – агазеҭ «Эхо Абхазии» ашеф-редактор; 2011-2013 шш. – альманах «Южный Кавказ» алитературатә редактор.
Ажәабжьқәеи, астатиақәеи, аессе, аочеркқәеи, Аԥсни уи атәылауааи, ауаҩытәыҩса ҳаамҭазтәи ипроблемақәеи ирызкуп; иҭлыжьит ароман «Сухумский отшельник».
Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Знамя» ([[Москва]], 1977-2014), альманахқәа «Дикое поле. Донецкий проспект» (2003-2005), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1981-1985), «Литературная Абхазия» (1991, №2), «Южный Кавказ» (2011, №1) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи жәпаҩык рҩымҭақәа аурысшәахь еиҭалгеит: А. Н. Гогәуа, (ажәабжьқәа «Дурная кровь», «Туман»), Г. С. Кәыҵниа (ажәеинраалақәа), И. И. Хәарцкиа (ажәабжь «День волчьего купания») уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Комплимент – оружие сильных. Стихи. Сухуми, 1990.
*Тоска по совершенству. Стихи. Сухуми, 1992.
*Сухумский отшельник. Роман.Сухум. 1999.
*Цезарь и Венедиктова. Роман, рассказы, эссе. Сухум, 2010.
*Вожделение интеллекта к яблоку… Стихи. Сухум, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/venediktova-nadezhda-yurevna Венедиктова Надежда Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/venediktova-nadezhda-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]}}
bru76ptg1wjndpojz9wzsytrnl8gbuw
171295
171162
2026-08-06T18:09:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171295
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Венедиктова Надежда Юрьевна
|афото=Венедиктова Надежда Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа
}}
'''Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Венедиктова Надежда Юрьевна}}; {{date|28|2|1952}}, Урыстәыла, [[Новгород]] ақалақь) – аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ажәиԥшьтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1970) иара убас – акультура Москватәи аҳәынҭқарратә институт (1976). 1977-1978 шш. рзы аус луан Москватәи аобласт абиблиотекақәа рҟны. 1979-1987 шш. раан И. Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотекаҿ аусура хацлыркит, нас – абиблиотекар хадас диасит, уи нахыс – аилыркаага-библиографиатә ҟәша деиҳабын.
1990-1992 шш. раан – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1992 ш. август мза инаркны 1993 ш. азынӡа Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра инамаданы Аҟәантә Крымҟа диасыр акәхеит, нас – Урыстәылаҟа. 1994-1995 шш. рзы Аԥсны аинформациеи акьыԥхьи рминистрра аналитикатә ҟәша деиҳабын, 1995 ш. – аҳәынҭқарратә информациатә агентра «Аԥсныпресс» аналитикатә информациатә ҟәша напхгара алҭон. 1996-2000 шш. Аԥсны аурысгәа ргәыԥ Аконгресс аусура далахәын. 1998-1999 шш. рзы – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада. 2000-2008 шш. раан – Аԥсны аиҳабыра иртәымыз ажурнал «Гражданское общество» аредактор. 2008-2009 шш. рзы – агазеҭ «Эхо Абхазии» ашеф-редактор; 2011-2013 шш. – альманах «Южный Кавказ» алитературатә редактор.
Ажәабжьқәеи, астатиақәеи, аессе, аочеркқәеи, Аԥсни уи атәылауааи, ауаҩытәыҩса ҳаамҭазтәи ипроблемақәеи ирызкуп; иҭлыжьит ароман «Сухумский отшельник».
Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Знамя» ([[Москва]], 1977-2014), альманахқәа «Дикое поле. Донецкий проспект» (2003-2005), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1981-1985), «Литературная Абхазия» (1991, №2), «Южный Кавказ» (2011, №1) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи жәпаҩык рҩымҭақәа аурысшәахь еиҭалгеит: А. Н. Гогәуа, (ажәабжьқәа «Дурная кровь», «Туман»), Г. С. Кәыҵниа (ажәеинраалақәа), И. И. Хәарцкиа (ажәабжь «День волчьего купания») уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Комплимент – оружие сильных. Стихи. Сухуми, 1990.
*Тоска по совершенству. Стихи. Сухуми, 1992.
*Сухумский отшельник. Роман.Сухум. 1999.
*Цезарь и Венедиктова. Роман, рассказы, эссе. Сухум, 2010.
*Вожделение интеллекта к яблоку… Стихи. Сухум, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/venediktova-nadezhda-yurevna Венедиктова Надежда Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/venediktova-nadezhda-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
jah7aod0brv8mq13iovuzfalu7xhh0x
171429
171295
2026-08-06T18:40:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171429
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
|даҽа ахьӡ=Надежда Юрьевна Венедиктова
|афото=Венедиктова Надежда Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
}}
'''Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова''' ({{lang-ru|Надежда Юрьевна Венедиктова}}; {{date|28|2|1952}}, Урыстәыла, [[Новгород]] ақалақь) – аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ажәиԥшьтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1970) иара убас – акультура Москватәи аҳәынҭқарратә институт (1976). 1977-1978 шш. рзы аус луан Москватәи аобласт абиблиотекақәа рҟны. 1979-1987 шш. раан И. Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотекаҿ аусура хацлыркит, нас – абиблиотекар хадас диасит, уи нахыс – аилыркаага-библиографиатә ҟәша деиҳабын.
1990-1992 шш. раан – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1992 ш. август мза инаркны 1993 ш. азынӡа Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра инамаданы Аҟәантә Крымҟа диасыр акәхеит, нас – Урыстәылаҟа. 1994-1995 шш. рзы Аԥсны аинформациеи акьыԥхьи рминистрра аналитикатә ҟәша деиҳабын, 1995 ш. – аҳәынҭқарратә информациатә агентра «Аԥсныпресс» аналитикатә информациатә ҟәша напхгара алҭон. 1996-2000 шш. Аԥсны аурысгәа ргәыԥ Аконгресс аусура далахәын. 1998-1999 шш. рзы – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада. 2000-2008 шш. раан – Аԥсны аиҳабыра иртәымыз ажурнал «Гражданское общество» аредактор. 2008-2009 шш. рзы – агазеҭ «Эхо Абхазии» ашеф-редактор; 2011-2013 шш. – альманах «Южный Кавказ» алитературатә редактор.
Ажәабжьқәеи, астатиақәеи, аессе, аочеркқәеи, Аԥсни уи атәылауааи, ауаҩытәыҩса ҳаамҭазтәи ипроблемақәеи ирызкуп; иҭлыжьит ароман «Сухумский отшельник».
Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Знамя» ([[Москва]], 1977-2014), альманахқәа «Дикое поле. Донецкий проспект» (2003-2005), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1981-1985), «Литературная Абхазия» (1991, №2), «Южный Кавказ» (2011, №1) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи жәпаҩык рҩымҭақәа аурысшәахь еиҭалгеит: А. Н. Гогәуа, (ажәабжьқәа «Дурная кровь», «Туман»), Г. С. Кәыҵниа (ажәеинраалақәа), И. И. Хәарцкиа (ажәабжь «День волчьего купания») уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Комплимент – оружие сильных. Стихи. Сухуми, 1990.
*Тоска по совершенству. Стихи. Сухуми, 1992.
*Сухумский отшельник. Роман.Сухум. 1999.
*Цезарь и Венедиктова. Роман, рассказы, эссе. Сухум, 2010.
*Вожделение интеллекта к яблоку… Стихи. Сухум, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/venediktova-nadezhda-yurevna Венедиктова Надежда Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/venediktova-nadezhda-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
h4yyxk0lvcmgyb9uceuwr3dnrld8wet
171549
171429
2026-08-06T19:15:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171549
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
|даҽа ахьӡ=Надежда Юрьевна Венедиктова
|афото=Венедиктова Надежда Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
|аира арыцхә={{date|28|2|1952}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Новгород ақалақь
|аусура=аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова''' ({{lang-ru|Надежда Юрьевна Венедиктова}}; {{date|28|2|1952}}, Урыстәыла, [[Новгород]] ақалақь) – аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ажәиԥшьтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1970) иара убас – акультура Москватәи аҳәынҭқарратә институт (1976). 1977-1978 шш. рзы аус луан Москватәи аобласт абиблиотекақәа рҟны. 1979-1987 шш. раан И. Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотекаҿ аусура хацлыркит, нас – абиблиотекар хадас диасит, уи нахыс – аилыркаага-библиографиатә ҟәша деиҳабын.
1990-1992 шш. раан – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1992 ш. август мза инаркны 1993 ш. азынӡа Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра инамаданы Аҟәантә Крымҟа диасыр акәхеит, нас – Урыстәылаҟа. 1994-1995 шш. рзы Аԥсны аинформациеи акьыԥхьи рминистрра аналитикатә ҟәша деиҳабын, 1995 ш. – аҳәынҭқарратә информациатә агентра «Аԥсныпресс» аналитикатә информациатә ҟәша напхгара алҭон. 1996-2000 шш. Аԥсны аурысгәа ргәыԥ Аконгресс аусура далахәын. 1998-1999 шш. рзы – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада. 2000-2008 шш. раан – Аԥсны аиҳабыра иртәымыз ажурнал «Гражданское общество» аредактор. 2008-2009 шш. рзы – агазеҭ «Эхо Абхазии» ашеф-редактор; 2011-2013 шш. – альманах «Южный Кавказ» алитературатә редактор.
Ажәабжьқәеи, астатиақәеи, аессе, аочеркқәеи, Аԥсни уи атәылауааи, ауаҩытәыҩса ҳаамҭазтәи ипроблемақәеи ирызкуп; иҭлыжьит ароман «Сухумский отшельник».
Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Знамя» ([[Москва]], 1977-2014), альманахқәа «Дикое поле. Донецкий проспект» (2003-2005), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1981-1985), «Литературная Абхазия» (1991, №2), «Южный Кавказ» (2011, №1) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи жәпаҩык рҩымҭақәа аурысшәахь еиҭалгеит: А. Н. Гогәуа, (ажәабжьқәа «Дурная кровь», «Туман»), Г. С. Кәыҵниа (ажәеинраалақәа), И. И. Хәарцкиа (ажәабжь «День волчьего купания») уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Комплимент – оружие сильных. Стихи. Сухуми, 1990.
*Тоска по совершенству. Стихи. Сухуми, 1992.
*Сухумский отшельник. Роман.Сухум. 1999.
*Цезарь и Венедиктова. Роман, рассказы, эссе. Сухум, 2010.
*Вожделение интеллекта к яблоку… Стихи. Сухум, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/venediktova-nadezhda-yurevna Венедиктова Надежда Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/venediktova-nadezhda-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
2gmxwk2tikhficsymj9rcctevnchaxt
171594
171549
2026-08-06T20:21:03Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171594
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
|даҽа ахьӡ=Надежда Юрьевна Венедиктова
|афото=Венедиктова Надежда Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова
|аира арыцхә={{date|28|2|1952}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Новгород ақалақь
|аусура=аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
|аира арыцхә={{date|28|2|1952}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Новгород ақалақь
|аусура=аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Надежда Иури-иԥҳа Венедиктова''' ({{lang-ru|Надежда Юрьевна Венедиктова}}; {{date|28|2|1952}}, Урыстәыла, [[Новгород]] ақалақь) – аурыс поет, апрозаик, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.
==Абиографиа==
Аҟәатәи ажәиԥшьтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1970) иара убас – акультура Москватәи аҳәынҭқарратә институт (1976). 1977-1978 шш. рзы аус луан Москватәи аобласт абиблиотекақәа рҟны. 1979-1987 шш. раан И. Г. Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи Амилаҭтә библиотекаҿ аусура хацлыркит, нас – абиблиотекар хадас диасит, уи нахыс – аилыркаага-библиографиатә ҟәша деиҳабын.
1990-1992 шш. раан – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1992 ш. август мза инаркны 1993 ш. азынӡа Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра инамаданы Аҟәантә Крымҟа диасыр акәхеит, нас – Урыстәылаҟа. 1994-1995 шш. рзы Аԥсны аинформациеи акьыԥхьи рминистрра аналитикатә ҟәша деиҳабын, 1995 ш. – аҳәынҭқарратә информациатә агентра «Аԥсныпресс» аналитикатә информациатә ҟәша напхгара алҭон. 1996-2000 шш. Аԥсны аурысгәа ргәыԥ Аконгресс аусура далахәын. 1998-1999 шш. рзы – альманах «Литературная Абхазия» аредактор хада. 2000-2008 шш. раан – Аԥсны аиҳабыра иртәымыз ажурнал «Гражданское общество» аредактор. 2008-2009 шш. рзы – агазеҭ «Эхо Абхазии» ашеф-редактор; 2011-2013 шш. – альманах «Южный Кавказ» алитературатә редактор.
Ажәабжьқәеи, астатиақәеи, аессе, аочеркқәеи, Аԥсни уи атәылауааи, ауаҩытәыҩса ҳаамҭазтәи ипроблемақәеи ирызкуп; иҭлыжьит ароман «Сухумский отшельник».
Лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Знамя» ([[Москва]], 1977-2014), альманахқәа «Дикое поле. Донецкий проспект» (2003-2005), «Дом под чинарами» ([[Қарҭ]], 1981-1985), «Литературная Абхазия» (1991, №2), «Южный Кавказ» (2011, №1) уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи жәпаҩык рҩымҭақәа аурысшәахь еиҭалгеит: А. Н. Гогәуа, (ажәабжьқәа «Дурная кровь», «Туман»), Г. С. Кәыҵниа (ажәеинраалақәа), И. И. Хәарцкиа (ажәабжь «День волчьего купания») уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*Комплимент – оружие сильных. Стихи. Сухуми, 1990.
*Тоска по совершенству. Стихи. Сухуми, 1992.
*Сухумский отшельник. Роман.Сухум. 1999.
*Цезарь и Венедиктова. Роман, рассказы, эссе. Сухум, 2010.
*Вожделение интеллекта к яблоку… Стихи. Сухум, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/venediktova-nadezhda-yurevna Венедиктова Надежда Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/venediktova-nadezhda-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Венедиктова Надежда Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 28 рзы ииз]]
lnaxpmhsbdb5317o7d5wwo13ss8wu51
Возба, Анатоли Бата-иԥа
0
55010
171100
170222
2026-08-06T15:36:32Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171100
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Возба Анатоли Бата-иԥа
|даҽа ахьӡ=Возба Анатолий Батович
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Возба Анатоли Бата-иԥа
|аира арыцхә=22.06.1932
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә=26.01.1994
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Возба Анатоли Бата-иԥа''' ({{lang-ru|Возба Анатолий Батович}}; 22.06.1932, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Лыхны]] ақыҭа - 26.01.1994). Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]][[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]}}
cjhrbfbi70v62nlhshfens7h3mgvaqt
171163
171100
2026-08-06T17:57:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171163
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Возба Анатоли Бата-иԥа
|даҽа ахьӡ=Возба Анатолий Батович
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Возба Анатоли Бата-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|6|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|1|1994}}}}
'''Возба Анатоли Бата-иԥа''' ({{lang-ru|Возба Анатолий Батович}}; {{date|22|6|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Лыхны]] ақыҭа - {{date|26|1|1994}}). Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]][[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]}}
0ezgnh5giv72z3hlur47d4xzsnqa65z
171296
171163
2026-08-06T18:09:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171296
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Возба Анатоли Бата-иԥа
|даҽа ахьӡ=Возба Анатолий Батович
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Возба Анатоли Бата-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|6|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|1|1994}}}}
'''Возба Анатоли Бата-иԥа''' ({{lang-ru|Возба Анатолий Батович}}; {{date|22|6|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Лыхны]] ақыҭа - {{date|26|1|1994}}). Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]
1q7ynyomm62ykhxv4wkn4tcv0g6ch67
171430
171296
2026-08-06T18:40:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171430
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Бата-иԥа Возба
|даҽа ахьӡ=Анатолий Батович Возба
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Бата-иԥа Возба
|аира арыцхә={{date|22|6|1932}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|1|1994}}}}
'''Анатоли Бата-иԥа Возба''' ({{lang-ru|Анатолий Батович Возба}}; {{date|22|6|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Лыхны]] ақыҭа - {{date|26|1|1994}}). Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]
jpuvegtscl8bqnuuxc9hw9m8zfgftzi
171565
171430
2026-08-06T20:20:05Z
Fraxinus.cs
8381
171565
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Бата-иԥа Возба
|даҽа ахьӡ=Анатолий Батович Возба
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Бата-иԥа Возба
|аира арыцхә={{date|22|6|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Лыхны]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|1|1994}}}}
'''Анатоли Бата-иԥа Возба''' ({{lang-ru|Анатолий Батович Возба}}; {{date|22|6|1932}} [[Лыхны]] ақыҭа - {{date|26|1|1994}}) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Возаа]]
5kd9dlhta04ssokv1emofj7djsi8iti
171595
171565
2026-08-06T20:21:05Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171595
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Анатоли Бата-иԥа Возба
|даҽа ахьӡ=Анатолий Батович Возба
|афото=Возба Анатолий Батович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Анатоли Бата-иԥа Возба
|аира арыцхә={{date|22|6|1932}}
|аира аҭыԥ=[[Лыхны]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|1|1994}}}}
'''Анатоли Бата-иԥа Возба''' ({{lang-ru|Анатолий Батович Возба}}; {{date|22|6|1932}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Лыхны]] ақыҭа - {{date|26|1|1994}}). Ашәҟәыҩҩы, ажурналист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи СССР-и Аԥсни ржурналистцәа Реидгылақәеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазааратә мҩа акыр илакьуан, дышқәыԥшӡаз иаб диԥхоит. Иашьеи иареи аибара дмырбакәа ран Зиза илааӡеит. Иқыҭаҿ абжьаратә школ даналга дҭалоит Москватәи аихамҩаргыларатә институт, аха актәи ашықәс аан иҭаацәаратә ҭагылазаашьа ауадаҩра инамаданы аҩныҟа дыхнымҳәыр амуит. Ега ус акәзаргьы, аҵара гәҭакыс измаз аҷкәын 1954 ш. А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт дҭалоит. Хәышықәса рышьҭахь иҵара хыркәшаны иқыҭахь дцоит, Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны аусура далагоит, хара имгакәа [[Гәдоуҭа]] араион аҵара аҟәша ашҟа диасуеит. Арантә диаргоит араионтә газеҭ «Бзыԥ» аредакциахь. «Бзыԥ» еиԥш, иҩымҭақәа анылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»). Ажурналист изанааҭ ицааиуан, ибызшәа беиан. Дышнеи-шнеиуаз аредактор ихаҭыԥуаҩс диаргоит, аҵыхәтәан редакторсгьы дыҟан. Акьыԥхь ианиҵаз иҩымҭақәа рыла ихьӡ аԥхьаҩцәа еицырдырит, агазеҭгьы аҳаҭыр шьҭнахуан.
1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс аамҭа ҿыц аира ицәырнагон абаҩхатәрақәа. Усҟантәи абиԥара дреиуаны дцәырҵит Анатоли Возба, ирылукаауазгьы дыруаӡәкын.
Арҿиара аус мацарала иҽҭахикаауамызт, иԥсҭазаара зегьы ижәлар рымаҵ аура иазкын, аԥсадгьыл азы ақәԥаҩцәа дреиуан. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далагылан. Аҵыхәтәан, Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» анеиҿкахаагьы, иара ари ахеидкыла Гәдоуҭатәи аҟәша напхгара аиҭон. Аԥсны ауаажәларра-политикатә ԥсҭазаара иазкны ииҩуаз, агазеҭ ианиҵоз истатиақәа, ишырҳәо еиԥш, ицҳафыруа иҟан, ажәлар ирылаҵәахьан, еснагь иазԥшын арҿиаҩы иажәа. Апублицист ҟаза еснагь аамҭа шизымхозгьы, игәыгәҭаижьуамызт алитература. Асахьаркыратә литература иаҵанакуа аҩымҭақәа маҷымкәагьы иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кьахь Ҳаџьараҭ. Аповест. Аҟәа, 1960.
*Агәыӷра ашә аартызароуп. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аӡбаҩцәа дрысҭоит. Аиумортә жәабжьқәа, Аҟәа, 1971.
*Амра аҽарыцқьоит. Ажәабжьқәа, Аҟәа, 1979.
*Ашыц мҳаҵә. Аиумортә жәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Кьахьба Ҳаџьараҭ. Ароман. Аҟәа, 1986.
*Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны. Аҟәа, 2010-2011.
*аурысшәала еиҭаган: Ҳаџьараҭ Кьахьба. Ароман. М., 1991.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/vozba-anatolij-batovich Возба Анатолий Батович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/vozba-anatoli-bata-i%D2%A7a Возба Анатоли Бата-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1932 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 22 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 26 рзы иԥсыз]]
pm7g1mcuc5m56cps1izqm78r3l4fr7q
Габелиа, Дмитри Павел-иԥа
0
55011
171049
170223
2026-08-06T14:59:01Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]]
171049
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Габалиа, Дырмит Павел-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Габелиа Дмитри Павел-иԥа
|даҽа ахьӡ=Габелия Дмитрий Павлович
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Габелиа Дмитри Павел-иԥа
|аира арыцхә=14.10.1986
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьал ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Габелиа Дмитри Павел-иԥа''' ({{lang-ru|Габелия Дмитрий Павлович}}; 14.10.1986, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]}}
8df55n7i8q29se35i2boc3sfvai882l
Гердов, Константин Николаи-иԥа
0
55012
171165
170224
2026-08-06T17:57:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171165
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гердов Константин Николаи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гердов Константин Николаевич
|афото=Гердов Константин Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гердов Константин Николаи-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|2|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|3|2025}}
|аусура=аурыс шәҟәыҩҩы
}}
'''Гердов Константин Николаи-иԥа (ижәлаҵәҟьа – Соловиов; Гердов – иан лыжәла ауп)''' ({{lang-ru|Гердов Константин Николаевич}}; {{date|16|2|1941}}, Аԥсны, [[Гагра]] — {{date|14|3|2025}}) – аурыс шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Крым ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Адунеи ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа аурыс ПЕН-Центр ҳаҭыр зқәу алахәыла.
Гагратәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол далгеит (1958). Аус иуан [[Џьырхәа]] – ГЕС, Гагратәи атипографиаҿы нбанҟәшәаҩыс, корректорс. 1960-1965 шш. раан аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә библиотекатә институт (ашьҭахь – Москватәи акультура аинститут) аҟны. Ҩеижәижәаба шықәса рыҩнуҵҟа аус иуан Арктика агеологиатәи, агеодезиатәи, агеофизикатәи експедициақәа рҟны, иара убас Колыма, Абжьаратәи Азиа, Ҟазахсҭан.
Москвеи Аҟәеи ишәҟәқәа жәпакы ҭыҵхьеит.
Иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь – агазеҭқәа «Свободная Трибуна», «Авангард» («Гагрскии вестник»), ажурналқәа «[[Аҟәа]]-Сухум», «Алашара» (А. Гогәуа, В. Амаршьан еиҭаргаз ажәабжьқәа). Иажәабжьқәа кьыԥхьын иара убас Москватәи агазеҭ «Литературная Россия», ажурналқәа: «Смена», «Литературная учеба» рҟны. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара иазкны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ргәаанагарақәа рҳәахьан Ф. Искандер, В. Аксенов, Е. Евтушенко, И. Казаков, М. Капустин, Ч. Гусеинов, В. Катаев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Лицо встречи. Рассказы. Сухуми, 1978.
*Перед будущей рекой. Повесть, рассказы. М., 1984.
*Любимые морские города. Повести. Тбилиси, 1986.
*Мангул. Тайна гложет (на руинах мира). Роман о духовной и материальной жизни Крыма. Сухуми, 1991.
*Из Арктики, из материнского лона, из миротворной бездны. Роман. Повести. Рассказы. Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerdov-konstantin-nikolaevich Гердов Константин Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerdov-konstantin-nikolai-i%D2%A7a Гердов Константин Николаи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы иԥсыз]]}}
tp8ue1vyjas38vcal9kenzhvc8l6bj5
171298
171165
2026-08-06T18:09:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171298
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гердов Константин Николаи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гердов Константин Николаевич
|афото=Гердов Константин Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гердов Константин Николаи-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|2|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|3|2025}}
|аусура=аурыс шәҟәыҩҩы
}}
'''Гердов Константин Николаи-иԥа (ижәлаҵәҟьа – Соловиов; Гердов – иан лыжәла ауп)''' ({{lang-ru|Гердов Константин Николаевич}}; {{date|16|2|1941}}, Аԥсны, [[Гагра]] — {{date|14|3|2025}}) – аурыс шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Крым ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Адунеи ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа аурыс ПЕН-Центр ҳаҭыр зқәу алахәыла.
Гагратәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол далгеит (1958). Аус иуан [[Џьырхәа]] – ГЕС, Гагратәи атипографиаҿы нбанҟәшәаҩыс, корректорс. 1960-1965 шш. раан аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә библиотекатә институт (ашьҭахь – Москватәи акультура аинститут) аҟны. Ҩеижәижәаба шықәса рыҩнуҵҟа аус иуан Арктика агеологиатәи, агеодезиатәи, агеофизикатәи експедициақәа рҟны, иара убас Колыма, Абжьаратәи Азиа, Ҟазахсҭан.
Москвеи Аҟәеи ишәҟәқәа жәпакы ҭыҵхьеит.
Иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь – агазеҭқәа «Свободная Трибуна», «Авангард» («Гагрскии вестник»), ажурналқәа «[[Аҟәа]]-Сухум», «Алашара» (А. Гогәуа, В. Амаршьан еиҭаргаз ажәабжьқәа). Иажәабжьқәа кьыԥхьын иара убас Москватәи агазеҭ «Литературная Россия», ажурналқәа: «Смена», «Литературная учеба» рҟны. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара иазкны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ргәаанагарақәа рҳәахьан Ф. Искандер, В. Аксенов, Е. Евтушенко, И. Казаков, М. Капустин, Ч. Гусеинов, В. Катаев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Лицо встречи. Рассказы. Сухуми, 1978.
*Перед будущей рекой. Повесть, рассказы. М., 1984.
*Любимые морские города. Повести. Тбилиси, 1986.
*Мангул. Тайна гложет (на руинах мира). Роман о духовной и материальной жизни Крыма. Сухуми, 1991.
*Из Арктики, из материнского лона, из миротворной бездны. Роман. Повести. Рассказы. Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerdov-konstantin-nikolaevich Гердов Константин Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerdov-konstantin-nikolai-i%D2%A7a Гердов Константин Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы иԥсыз]]
pjmmjj3ryx02h5ps60waivkcy0h5gbg
171432
171298
2026-08-06T18:41:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171432
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Константин Николаи-иԥа Гердов
|даҽа ахьӡ=Константин Николаевич Гердов
|афото=Гердов Константин Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Константин Николаи-иԥа Гердов
|аира арыцхә={{date|16|2|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|3|2025}}
|аусура=аурыс шәҟәыҩҩы
}}
'''Константин Николаи-иԥа (ижәлаҵәҟьа – Соловиов; Гердов – иан лыжәла ауп) Гердов''' ({{lang-ru|Константин Николаевич Гердов}}; {{date|16|2|1941}}, Аԥсны, [[Гагра]] — {{date|14|3|2025}}) – аурыс шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Крым ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Адунеи ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа аурыс ПЕН-Центр ҳаҭыр зқәу алахәыла.
Гагратәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол далгеит (1958). Аус иуан [[Џьырхәа]] – ГЕС, Гагратәи атипографиаҿы нбанҟәшәаҩыс, корректорс. 1960-1965 шш. раан аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә библиотекатә институт (ашьҭахь – Москватәи акультура аинститут) аҟны. Ҩеижәижәаба шықәса рыҩнуҵҟа аус иуан Арктика агеологиатәи, агеодезиатәи, агеофизикатәи експедициақәа рҟны, иара убас Колыма, Абжьаратәи Азиа, Ҟазахсҭан.
Москвеи Аҟәеи ишәҟәқәа жәпакы ҭыҵхьеит.
Иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь – агазеҭқәа «Свободная Трибуна», «Авангард» («Гагрскии вестник»), ажурналқәа «[[Аҟәа]]-Сухум», «Алашара» (А. Гогәуа, В. Амаршьан еиҭаргаз ажәабжьқәа). Иажәабжьқәа кьыԥхьын иара убас Москватәи агазеҭ «Литературная Россия», ажурналқәа: «Смена», «Литературная учеба» рҟны. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара иазкны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ргәаанагарақәа рҳәахьан Ф. Искандер, В. Аксенов, Е. Евтушенко, И. Казаков, М. Капустин, Ч. Гусеинов, В. Катаев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Лицо встречи. Рассказы. Сухуми, 1978.
*Перед будущей рекой. Повесть, рассказы. М., 1984.
*Любимые морские города. Повести. Тбилиси, 1986.
*Мангул. Тайна гложет (на руинах мира). Роман о духовной и материальной жизни Крыма. Сухуми, 1991.
*Из Арктики, из материнского лона, из миротворной бездны. Роман. Повести. Рассказы. Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerdov-konstantin-nikolaevich Гердов Константин Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerdov-konstantin-nikolai-i%D2%A7a Гердов Константин Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы иԥсыз]]
qtq0wsg2gyq1eki9n2svys5rt19cn40
171530
171432
2026-08-06T19:09:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171530
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Константин Николаи-иԥа Гердов
|даҽа ахьӡ=Константин Николаевич Гердов
|афото=Гердов Константин Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Константин Николаи-иԥа Гердов
|аира арыцхә={{date|16|2|1941}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гагра
|аԥсра арыцхә={{date|14|3|2025}}
|аусура=аурыс шәҟәыҩҩы
}}
'''Константин Николаи-иԥа Гердов (ижәлаҵәҟьа – Соловиов; Гердов – иан лыжәла ауп)''' ({{lang-ru|Константин Николаевич Гердов}}; {{date|16|2|1941}}, Аԥсны, [[Гагра]] — {{date|14|3|2025}}) – аурыс шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Крым ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Адунеи ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа аурыс ПЕН-Центр ҳаҭыр зқәу алахәыла.
Гагратәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол далгеит (1958). Аус иуан [[Џьырхәа]] – ГЕС, Гагратәи атипографиаҿы нбанҟәшәаҩыс, корректорс. 1960-1965 шш. раан аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә библиотекатә институт (ашьҭахь – Москватәи акультура аинститут) аҟны. Ҩеижәижәаба шықәса рыҩнуҵҟа аус иуан Арктика агеологиатәи, агеодезиатәи, агеофизикатәи експедициақәа рҟны, иара убас Колыма, Абжьаратәи Азиа, Ҟазахсҭан.
Москвеи Аҟәеи ишәҟәқәа жәпакы ҭыҵхьеит.
Иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь – агазеҭқәа «Свободная Трибуна», «Авангард» («Гагрскии вестник»), ажурналқәа «[[Аҟәа]]-Сухум», «Алашара» (А. Гогәуа, В. Амаршьан еиҭаргаз ажәабжьқәа). Иажәабжьқәа кьыԥхьын иара убас Москватәи агазеҭ «Литературная Россия», ажурналқәа: «Смена», «Литературная учеба» рҟны. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара иазкны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ргәаанагарақәа рҳәахьан Ф. Искандер, В. Аксенов, Е. Евтушенко, И. Казаков, М. Капустин, Ч. Гусеинов, В. Катаев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Лицо встречи. Рассказы. Сухуми, 1978.
*Перед будущей рекой. Повесть, рассказы. М., 1984.
*Любимые морские города. Повести. Тбилиси, 1986.
*Мангул. Тайна гложет (на руинах мира). Роман о духовной и материальной жизни Крыма. Сухуми, 1991.
*Из Арктики, из материнского лона, из миротворной бездны. Роман. Повести. Рассказы. Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerdov-konstantin-nikolaevich Гердов Константин Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerdov-konstantin-nikolai-i%D2%A7a Гердов Константин Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы иԥсыз]]
o1uwmkyv4f787wpfbuisrtsxl4531gk
171597
171530
2026-08-06T20:21:09Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171597
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Константин Николаи-иԥа Гердов
|даҽа ахьӡ=Константин Николаевич Гердов
|афото=Гердов Константин Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Константин Николаи-иԥа Гердов
|аира арыцхә={{date|16|2|1941}}
|аира аҭыԥ=[[Гагра]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|14|3|2025}}
|аусура=аурыс шәҟәыҩҩы
}}
'''Константин Николаи-иԥа Гердов (ижәлаҵәҟьа – Соловиов; Гердов – иан лыжәла ауп)''' ({{lang-ru|Константин Николаевич Гердов}}; {{date|16|2|1941}}, Аԥсны, [[Гагра]] — {{date|14|3|2025}}) – аурыс шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Крым ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла. Адунеи ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа аурыс ПЕН-Центр ҳаҭыр зқәу алахәыла.
Гагратәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол далгеит (1958). Аус иуан [[Џьырхәа]] – ГЕС, Гагратәи атипографиаҿы нбанҟәшәаҩыс, корректорс. 1960-1965 шш. раан аҵара иҵон Москватәи аҳәынҭқарратә библиотекатә институт (ашьҭахь – Москватәи акультура аинститут) аҟны. Ҩеижәижәаба шықәса рыҩнуҵҟа аус иуан Арктика агеологиатәи, агеодезиатәи, агеофизикатәи експедициақәа рҟны, иара убас Колыма, Абжьаратәи Азиа, Ҟазахсҭан.
Москвеи Аҟәеи ишәҟәқәа жәпакы ҭыҵхьеит.
Иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь – агазеҭқәа «Свободная Трибуна», «Авангард» («Гагрскии вестник»), ажурналқәа «[[Аҟәа]]-Сухум», «Алашара» (А. Гогәуа, В. Амаршьан еиҭаргаз ажәабжьқәа). Иажәабжьқәа кьыԥхьын иара убас Москватәи агазеҭ «Литературная Россия», ажурналқәа: «Смена», «Литературная учеба» рҟны. Ашәҟәыҩҩы ирҿиара иазкны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ргәаанагарақәа рҳәахьан Ф. Искандер, В. Аксенов, Е. Евтушенко, И. Казаков, М. Капустин, Ч. Гусеинов, В. Катаев уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Лицо встречи. Рассказы. Сухуми, 1978.
*Перед будущей рекой. Повесть, рассказы. М., 1984.
*Любимые морские города. Повести. Тбилиси, 1986.
*Мангул. Тайна гложет (на руинах мира). Роман о духовной и материальной жизни Крыма. Сухуми, 1991.
*Из Арктики, из материнского лона, из миротворной бездны. Роман. Повести. Рассказы. Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gerdov-konstantin-nikolaevich Гердов Константин Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gerdov-konstantin-nikolai-i%D2%A7a Гердов Константин Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1941 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 14 рзы иԥсыз]]
s51lrkc35q2g5jgmeqjq2rhjv70sjp8
Гублиа, Гьаргь Константин-иԥа
0
55013
171101
170225
2026-08-06T15:36:35Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171101
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гублия Георгий Константинович
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|аира арыцхә=15.05.1928
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә=6.11.2019
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Гублиа Гьаргь Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Гублия Георгий Константинович}}; 15.05.1928, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - 6.11.2019) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гублиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]][[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]}}
1huvxr4hcr5wk7044nc1sx0a5bt19pw
171167
171101
2026-08-06T17:57:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171167
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гублия Георгий Константинович
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гублиа Гьаргь Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Гублия Георгий Константинович}}; {{date|15|5|1928}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гублиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]][[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]}}
62699ror8fkhk9yn0lx2kqkfj1xddw6
171300
171167
2026-08-06T18:09:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171300
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|даҽа ахьӡ=Гублия Георгий Константинович
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гублиа Гьаргь Константин-иԥа''' ({{lang-ru|Гублия Георгий Константинович}}; {{date|15|5|1928}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гублиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]
6w3e2soplyoc0u076gekm20kcyduqp3
171434
171300
2026-08-06T18:41:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171434
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гьаргь Константин-иԥа Гублиа
|даҽа ахьӡ=Георгий Константинович Гублия
|афото=Гублия Георгий Константинович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гьаргь Константин-иԥа Гублиа
|аира арыцхә={{date|15|5|1928}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|6|11|2019}}
|аусура=апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы}}
'''Гьаргь Константин-иԥа Гублиа''' ({{lang-ru|Георгий Константинович Гублия}}; {{date|15|5|1928}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ҟәланырхәа]] ақыҭа - {{date|6|11|2019}}) - апоет, апрозаик, адраматург, алитератураҭҵааҩ, арҵаҩы-ааӡаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ ихҵан (1970), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедра адоцент, анаҩс апрофессор. «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» зыхьӡу иусумҭазы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1974), 1957 ш. раахыс СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылоуп, 1999 ш. инаркны – Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла. Ианашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҟәланырхәатәи ашкол аҟны ԥшьы-шықәса, анаҩс – абжьбатәи акласс аҟынӡа Гәдоуҭатәи абжьаратәи аԥсуа школ аҟны. 1944 ш. Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникум дҭалеит. Ашьҭахь уи Мықәҟа ииаргазаргьы, иҵара аанимыжьит. Убри нахыс алитература агәыблра икит. Адраматә кружок далахәын. Убасҟан ауп алитература даназҿлымҳахагьы. Раԥхьаӡа акәны инарҭбааны идырит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа Д.И. Гәлиа, С.И. Ҷанба, И.Г. Папасқьыр, иара убас Н.В. Гоголь, А.С. Пушкин, М.И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Урҭ рышәҟәқәа атехникум абиблиотекаҿы иҟан.
Иҵара аныхиркәша (1948), шықәсык аҟынӡа иқыҭа гәакьаҿ Ҟәланырхәа агрономс аус иуан. 1949 ш. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аха ашьҭахь гәыԥҩык иқәлацәеи иареи ииасит Қарҭтәи аҳәынҭуниверситет ахь. Иреиҳау аҵараиурҭа далганы Аԥсныҟа даныхынҳә (1954), аус иуан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы, нас Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ҩаԥхьа ҿыцны иаадыртыз афилологиатә факультет аԥсуа сектор аҟны аԥсуа алитература арҵаҩыс, ашьҭахь аԥсуа литература акафедра аиҳабыс (1965-1975). Дыҟан апартиа Аԥснытәи аобком алекторс. 1970 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Дырмит Гәлиа: ирҿиаратә мҩа» ахьӡны. Уи хара имгакәа хазы шәҟәны [[Аҟәа]] егьҭыжьын. 1975 ш. инаркны апартиа Аԥснытәи аобком алекторс дыҟан. 1978-1984 шш. раан - ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашьҭахь - ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аиҳабыс. Аԥснытәи Аҳәыҭуниверситет апрофессорк иаҳасабала акыр шықәса аԥсуа литература аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьон.
1950 ш. акьыԥхь аҟны данцәырҵ инаркны ипоезиатәи ипрозатәи рҿиамҭақәа рнылон ажурналқәа «Алашара», «Амцабз», «Аҟәа-Сухум», "Юность", "Молодая гвардия" агазеҭқәа «Бзыԥ», «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», «Литеранурная газета» уҳәа егьырҭгьы. Иажәеинраалақәа жәпакы агәылоуп «Аԥсуа поезиа антологиа ХХ ашә.» (2001; еиҭаҭыжьуп – Аҟәа-[[Москва]], 2009).
Г. Гублиа авторс дрымоуп ажәеинраалақәа реиԥш, апоемақәа, ажәабжьқәа, аповестқәа, ароманқәа, апиесақәа, аочеркқәа, аԥсуа литература иазку аҭҵаарадырратә статиақәа. Жәлар ражәабжьҳәаҩцәа Жана Ачбеи Чаҵә Чагәи рҳәамҭақәа реизгараҿы акәзаргьы, шьарда илиршахьеит. Иҩымҭақәа еиҭаганы иҭыҵхьеит аурыс, аукраин, ақырҭуа, аҟабарда уҳәа абызшәақәа рахь. Ихаҭагьы гәацԥыҳәарала аԥсшәахь еиҭеигон егьырҭ алитературақәа рхаҭарнакцәа рҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сыԥхьарца. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1956.
*Мҩамш. Апоемақәа. Аҟәа, 1958.
*Схәышҭаара ацԥхьқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1960.
*Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1963.
*Аиԥылараҿыц. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1965.
*Ашьха мҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1967.
*Аиҩызара ашәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1972.
*Амшыни сареи. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1975.
*Акаҵәараҿ аиқәшәара. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1978.
*Ицәқәырԥон амшын. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1980.
*Ахьшь агага. Аповестқәеи ажәабжьи. Аҟәа, 1981.
*Аҿара амҵәыжәҩақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1984.
*Адгьыл аҳақ. Ароман. Апиесақәа. 19.
*Иалкаау. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1988.
*Лахьынҵала иузшоу. Ароман. Аҟәа, 1996.
*Исзымҳәаз ажәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1998.
*Ирхәыз ашьауардын. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1999.
*Аҵыхәтәантәи ахысыбжь. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Нестор. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны. Аҟәа, 2005-2013.
*урысшәала аиҭагақәа: Посох. Лирика. М., 1966.
*Горсть земли. Стихи. М., 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gubliya-georgij-konstantinovich Гублия Георгий Константинович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gublia-garg-konstantin-i%D2%A7a Гублиа Гьаргь Константин-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1928 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы иԥсыз]]
2dvy4xqnlvd5m0mq0xofxfsho7wjfiy
171555
171434
2026-08-06T19:33:10Z
Nart17
17397
Duplicate of [[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]] (same person, created here 2026-07-21 because reconcile missed the existing article); content merged there, redirecting.
171555
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Гәыблиа, Гьаргь Константин-иԥа]]
20hwk6rz148gl9wusbth435mce4tl1n
Дарсалиа, Владимир Владимир-иԥа
0
55014
171173
170226
2026-08-06T17:57:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171173
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дарсалия Владимир Владимирович
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа, - 2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Дарсалия Владимир Владимирович}}; {{date|10|9|1936}}, Аԥсны, [[Аҟәа]], - 2000, Аҟәа ақалақь) - афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]}}
3l22wh77ir3o86vjkrxnqhpuxc1l9mc
171305
171173
2026-08-06T18:09:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171305
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дарсалия Владимир Владимирович
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа, - 2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа''' ({{lang-ru|Дарсалия Владимир Владимирович}}; {{date|10|9|1936}}, Аԥсны, [[Аҟәа]], - 2000, Аҟәа ақалақь) - афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
es0vrkdp2ng8g03ykva2kk1x3uh1wj2
171440
171305
2026-08-06T18:41:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171440
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир Владимирович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа, - 2000, Аҟәа ақалақь
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир Владимирович Дарсалия}}; {{date|10|9|1936}}, Аԥсны, [[Аҟәа]], - 2000, Аҟәа ақалақь) - афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
89jj1j1gg1keper7ino1a7fg42dpw3m
171539
171440
2026-08-06T19:12:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171539
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир Владимирович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аԥсра арыцхә=[[2000]]
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир Владимирович Дарсалия}}; {{date|10|9|1936}}, Аԥсны, [[Аҟәа]], - 2000, Аҟәа ақалақь) - афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
7ihvzst8s319rcy4ya82x2bk1qrd7mt
171603
171539
2026-08-06T20:21:21Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171603
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир Владимирович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә=[[2000]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир Владимирович Дарсалия}}; {{date|10|9|1936}}, Аԥсны, [[Аҟәа]], - 2000, Аҟәа ақалақь) - афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
4vld5fw4uspvdf0svl392skwdch6iu0
171677
171603
2026-08-07T02:22:49Z
Fraxinus.cs
8381
171677
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир Владимирович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә=[[2000]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир Владимирович Дарсалия}}; {{date|10|9|1936}} [[Аҟәа]] – {{date|||2000}}, Аҟәа ақалақь) — Аԥсны афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
h46kbpy95j77ch399njcpec66cnnv7f
171678
171677
2026-08-07T02:23:18Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Дарсалиаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
171678
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир Владимирович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир Владимирович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|10|9|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә=[[2000]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат
}}
'''Владимир Владимир-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир Владимирович Дарсалия}}; {{date|10|9|1936}} [[Аҟәа]] – {{date|||2000}}, Аҟәа ақалақь) — Аԥсны афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1944-1955 ш. ш. раан аҵара иҵон А. С. Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Далгеит А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҭоурых-филологиатә факультет (1960). 1960-1962 ш. ш. рзы аус иуан ари аҵараиурҭа СССР аҭоурых акафедра алаборант еиҳабыс, ашьҭахь – Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1962-19699, аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс (1971), аҭҵаарадырратә аусзуҩы хадас (1996 ш. нахыс). 1989-1996 ш. ш. раан аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
1975 ш. [[Қарҭ]] ихьчоит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа драматургиа аҿиара амҩақәа» (1919-1959шш.) атемала.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны. Истатиақәа рнылон ажурнал «Алашара», агазеҭ «Советская Абхазия» уҳәа. Ф-томкны иҟоу «Асовет милаҭрацәатә литература аҭоурых», (Ат. З. М., 1970) аԥсуа литература иазкны иагәылоу астатиақәа авторцәа дыруаӡәкуп.
В. Дарсалиа хә-шәҟәык инареиҳаны иҭижьит, астатиақәа рацәаны икьыԥхьит. Урҭ ирызкуп аԥсуа драматургиеи апрозеи, В. Агрба, Ӡ.Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ш. Ҷкадуа, Џь. Аҳәба, А. Гогәуа, А. Аргәын, Р. Џьопуа уҳәа рырҿиамҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Абхазская советская драматургия. (Историко-литературный и критический очерк). Тбилиси, 1968.
*Владимир Агрба. (Творческий портрет). Сухуми, 1974).
*Абхазская проза 20-х–60-х годов. Тбилиси, 1980.
*Быть человеком. Литературно-критические статьи. Сухуми, 1982.
*В ответе у времени. Литературно-критические статьи и очерк. Сухуми, 1986.
*Дзадз Дарсалиа. Критико-биографический очерк. Сухуми, 1988.
*Самсон Ҷанба. Акритикатә-биографиатә очерк. Аҟәа, 1988 ( А.А. Аншбеи иареи еилахәны).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-vladimir-vladimirovich Дарсалия Владимир Владимирович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-vladimir-vladimir-i%D2%A7a Дарсалиа Владимир Владимир-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Дарсалиаа]]
aruxb7zjse0tutf23x4jw4szwlo0vvw
Дарсалиа, Ӡаӡ Харитон-иԥа
0
55015
171103
170227
2026-08-06T15:36:40Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171103
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|аира арыцхә=16.08.1898
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә=18.12.1977
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Дарсалиа Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа''' ({{lang-ru|Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович}}; 16.08.1898, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – 18. 12. 1977, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]}}
m77zd7a658awpv5s54apmpq3ua47jzl
171174
171103
2026-08-06T17:57:24Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171174
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Дарсалиа Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа''' ({{lang-ru|Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович}}; {{date|16|8|1898}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]][[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]}}
pelyif7z83mcl0qqss7zfnu08hypynr
171306
171174
2026-08-06T18:09:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171306
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Дарсалиа Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа''' ({{lang-ru|Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович}}; {{date|16|8|1898}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
b5au1umsjstsdqhjgcc3mvlc66syh4n
171441
171306
2026-08-06T18:41:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171441
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=(Дзадз) Харитонович Дарсалия Владимир
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|(Дзадз) Харитонович Дарсалия Владимир}}; {{date|16|8|1898}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
7rqbzsbr5jrzakjfbg3mwgt19860u2s
171532
171441
2026-08-06T19:09:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171532
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия}}; {{date|16|8|1898}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
1zx7lbx5i7w20s5e2nwnj1kzd432647
171604
171532
2026-08-06T20:21:23Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171604
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия}}; {{date|16|8|1898}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]). Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
23vdsp5o5m0nwn6sovfexdn3uoiimd9
171680
171604
2026-08-07T02:28:04Z
Fraxinus.cs
8381
171680
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|даҽа ахьӡ=Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия
|афото=Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡаӡ Харитон-иԥа Дарсалиа
|аира арыцхә={{date|16|8|1898}}
|аира аҭыԥ=[[Гәыԥ]] ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг, [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|1977}}}}
'''Ӡаӡ Харитон (Хәанакьа)-иԥа Дарсалиа''' ({{lang-ru|Владимир (Дзадз) Харитонович Дарсалия}}; {{date|16|8|1898}} [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|18|12|1977}}, [[Аҟәа]]) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аԥхьа аҵара иҵон Гәыԥтәи алагарҭатә школ аҟны. 1914ш. рзы дҭалеит Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ. Аха шықәсык ааҵуаны аҵара иахшәаатәыз ахьимоуз аҟнытә иаанижьыр акәхеит. 1916ш. рзы аҵара иҵон Аҟәатәи арҵаҩратә курсқәа рҟны, ашьҭахь арҵаҩратә семинариа (нас – арҵаҩратә техникум) даанахәоит, дагьалгоит 1923ш. рзы. Ҩышықәса рҵаҩыс аус иуан [[Кәтол]] ақыҭани Очамчыреи. 1925ш. рзы Тифлистәи аполитехникатә институт дҭалоит. Адырҩашықәсан диасуеит Краснодартәи арҵаҩратә институт ахь. Аха ҩышықәса рышьҭахь игәабзиара ауашәшәырахара инамаданы Аԥсныҟа дхынҳәыр акәхоит.
1928 ш. рзы Аҟәа, агазеҭ «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» («Аԥсны») аредакциаҿы аусура далагоит. 30 шықәса рҟынӡа инеиԥынкыланы агазеҭ аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс дыҟан, 1937 ш. аамҭала Аԥснытәи аҳәынҭҭыжьырҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс аус аниуаз алаҳамҵозар.
Алитература дазҿлымҳахеит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа данҭаз, Д.Гәлиеи С.Ҷанбеи уа аус аныруаз аамҭазы. Аԥхьа апоезиа ала раԥхьатәи ишьаҿақәа еихигеит. Иажәеинраалақәа «Аԥсны», «Акәҷышь», «Аӷьыч», «Насыԥ имоуп…» раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» адаҟьақәа рҟны икьыԥхьын. Аха хара имгакәа апрозахь диасуеит. Ари агазеҭ аҟны ауп иахьикьыԥхьызгьы раԥхьатәи иажәабжь «Шьцылароуп иҟоу», иара убас истатиа «Ҳанбаҿыхо аԥсуаа?». С.Ҷанба ишьҭахь Ӡ.Дарсалиа аԥсуа драматургиа ауасхыр азышьҭазҵаз иакәны дыҟоуп. 1920 ш. рзы иҩит ақҭк змоу апиеса «Ахаԥыц хьаа», А.Чехов иновелла «Хирургия» амотивқәа рыла. Шықәсқәак рыла иаԥиҵеит даҽа ҩ-пиесак: «Абзиабара – аԥсҭазаара анцәахәы», «Адына». 1925ш. рзы акәзар, иҩит акомедиа «Аныхеи агәҭыхеи». Аԥхьаҩцәа деицгәарҭеит, деицырдырит асоциал-бзазаратә драма «Ажәытәра иагаз» ала. Уи зныкымкәа С.И.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иқәдыргылахьан.
Авторс дрымоуп иара убас аҭоурыхтә, асоциал-бзазаратә ҵакы змоу ажәабжьқәеи аповестқәеи маҷымкәа: иаагозар, «Ауаҩы-шас», «Абзагә», «Хамыжә уҽдыр», «Аидара иаҵаз аҭаҳмада», «Аӡыблара», «Амҳаџьыр Қәабча», «Досу иразҟы», иара убас агәалашәарақәа рышәҟәы «Аԥсҭазаара аҟнытә».
Ашәҟәыҩҩы аԥсшәахь еиҭеигеит А.Пушкин иҩымҭа «Акапитан иԥҳа».
Амилаҭтә литература иналукааша аклассикцәа ируаӡәку Ӡаӡ Дарсалиа ирҿиамҭақәа злаҩу абызшәа цқьоуп, еилыххоуп, ибеиоуп, иаадырԥшуеит ахатәы бызшәа иамоу алшарақәа.
Анышә дамадоуп Аҟәатәи апантеон аҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аныхеи агәҭыхеи. Апиеса қәгыларак – ҩ-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Ажәытәра иагаз. Адрама ԥшь-қәгыларак – хә-сахьак аманы. Аҟәа, 1929.
*Апиесақәа. Аҟәа, 1938.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1954.
*Ажәабжьқәеи апиесақәеи. Аҟәа, 1959.
*Аԥсҭазаара аҟнытә. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1963.
*Аӡыхь амҵан. Ажәабжьқәеи, апиесеи, ажәаԥҟақәеи, ацуфарақәеи. Аҟәа, «Алашара», 1967.
*Иалкаау. Ажәабжьқәеи агәалашәарақәеи. Аҟәа, 1970.
*Аӡыблара. Аповест. Аҟәа, 1973.
*Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәытәра иагаз. Актәи ашәҟәы. Ажәабжьқәа, апиесақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Аԥсҭазаара аҟынтә. Аҩбатәи ашәҟәы. Аповестқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1982.
*Ауаҩы шас. Ажәабжь. Аҟәа, 1984.
*Ацәаӷәаҩ. Аповестқәа, ажәабжьқәа, апиеса. Аҟәа, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/darsaliya-dzadz-xaritonovich Дарсалия Владимир (Дзадз) Харитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/darsalia-%D3%A1a%D3%A1-xariton-i%D2%A7a Дарсалиа Ӡаӡ Харитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1898 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 16 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Дарсалиаа]]
q1o2k49exfybq0ywbh41pp7k6yswhhq
Дбар, Валентин Григори-иԥа
0
55016
171176
170228
2026-08-06T17:57:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171176
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дбар Валентин Григори-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дбар Валентин Григорьевич
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дбар Валентин Григори-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=ақ. Гагра
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Дбар Валентин Григори-иԥа''' ({{lang-ru|Дбар Валентин Григорьевич}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) – СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]}}
cuibla9smdh6fa63yg9dfc5af9jlnxo
171308
171176
2026-08-06T18:09:42Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171308
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дбар Валентин Григори-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дбар Валентин Григорьевич
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дбар Валентин Григори-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=ақ. Гагра
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Дбар Валентин Григори-иԥа''' ({{lang-ru|Дбар Валентин Григорьевич}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) – СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]
t4p51p8m2e6sq643yaz0slg6vypsevl
171443
171308
2026-08-06T18:41:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171443
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Григори-иԥа Дбар
|даҽа ахьӡ=Валентин Григорьевич Дбар
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Григори-иԥа Дбар
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=ақ. Гагра
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Валентин Григори-иԥа Дбар''' ({{lang-ru|Валентин Григорьевич Дбар}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) – СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]
nyzai4zjt23ldeav14s4w0xfuyb95b5
171606
171443
2026-08-06T20:21:27Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171606
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Григори-иԥа Дбар
|даҽа ахьӡ=Валентин Григорьевич Дбар
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Григори-иԥа Дбар
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=[[Џьырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=ақ. Гагра
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Валентин Григори-иԥа Дбар''' ({{lang-ru|Валентин Григорьевич Дбар}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) – СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]
jwkxy2rvsq26scm7jfmwre53eplzoe6
171682
171606
2026-08-07T02:35:39Z
Fraxinus.cs
8381
171682
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Григори-иԥа Дбар
|даҽа ахьӡ=Валентин Григорьевич Дбар
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Григори-иԥа Дбар
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=[[Џьырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=ақ. [[Гагра]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Валентин Григори-иԥа Дбар''' ({{lang-ru|Валентин Григорьевич Дбар}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) — СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Дбараа]]
lhgsqdhl4gl6gyr4roaa74xxbh34r28
171683
171682
2026-08-07T02:36:00Z
Fraxinus.cs
8381
171683
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Валентин Григори-иԥа Дбар
|даҽа ахьӡ=Валентин Григорьевич Дбар
|афото=Дбар Валентин Григорьевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Валентин Григори-иԥа Дбар
|аира арыцхә={{date|1|5|1948}}
|аира аҭыԥ=[[Џьырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|28|4|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Гагра]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан
}}
'''Валентин Григори-иԥа Дбар''' ({{lang-ru|Валентин Григорьевич Дбар}}; {{date|1|5|1948}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|28|4|2010}}, ақ. [[Гагра]]) — СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1987) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
К.Ф.Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интеранат №1 далгеит (1967). А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны иреиҳау аҵара хиркәшеит (1972). Аррамаҵураҿы иуалԥшьа анихига ашьҭахь, 1978 ш. инаркны аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Гагратәи араионтә ҟәша аҟны, амилициа амаиор ичын иман.
В. Дбар асахьаркыратә ҩымҭақәа раԥҵара далагеит ашкол аҟны аҵара аниҵоз нахыс. 1965 ш. раԥхьатәи иажәабжь кьыԥхьын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны») аҟны. Адырҩашықәсан ажурнал «Амцабз» ианылеит иажәеинраала «Сара сышкол». Аха, хара имгакәа ашәҟәыҩҩы апроза ашҟа диасит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы алитературатә журнал «Алашара» ианылон иажәабжьқәа.
Авторс дрымоуп ажәабжьқәа реизгақәа. Иҟоуп иҭыжьым иҭынха, урҭ рахьтә ироманқәа ҩба.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Раԥхьатәи ааԥынра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Ашәҭқәа ангәылҵуа. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1981.
*Аԥсы дшаҳаҭым. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Иаанкылоу ашәҟәы. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dbar-valentin-grigorevich Дбар Валентин Григорьевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/dbar-valentin-grigori-i%D2%A7a Дбар Валентин Григори-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1948 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 28 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Дбараа]]
psm0n3olbzl2xun7lllby6oov99227g
Ебжьноу, Руфбеи Иван-иԥа
0
55017
171050
170229
2026-08-06T14:59:03Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]]
171050
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа
|даҽа ахьӡ=Эбжноу Руфбей Иванович
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа
|аира арыцхә=08.03.1946
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә=13.08.2016
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа''' ({{lang-ru|Эбжноу Руфбей Иванович}}; 08.03.1946, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – 13.08.2016, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]][[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]}}
kjjpek9a4d4c49ucqnn28tqyj14as9c
Зыхәба, Сергеи Лад-иԥа
0
55018
171180
170230
2026-08-06T17:57:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171180
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Зыхәба Сергеи Лад-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зухба Сергей Ладович
|афото=Зухба Сергей Ладович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Зыхәба Сергеи Лад-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|27|12|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Зыхәба Сергеи Лад-иԥа''' ({{lang-ru|Зухба Сергей Ладович}}; {{date|10|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|27|12|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик, Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла (2007), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984), Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014, амонографиа «Аԥсуа мифологиа» азы). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи (2003) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Гәыԥтәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь, шықәсык Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол дҭан, 1954 ш. далгеит Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1959), иара убас Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Ш. Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аҭоурых аинститут аспирантура ([[Қарҭ]], 1964) афольклористика азаанаҭ ала. Араҟа егьихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рлакә» ахьӡны. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аус иуан аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1959-1961), насгьы 1964-1969 шш, 1969-1978 шш. раан - ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 2004 ш. инаркны аамҭакала (контрактла) Маиҟәаԥ, агуманитартә ҭҵаарақәа Адыгатәи ареспубликатә институт аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабын, акраамҭа игәамбзиара иахҟьаны уа дыҟан (Аҟәа иахәҭаз амедицинатә мыруга ыҟамызт). 2012 ш. ауп Аԥсныҟа ахынҳәра анилша. 1975 ш. сентиабр инаркны аамҭакала аус иуан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт арҵаҩы еиҳабыс, 1980 ш. ианвар нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцентс. 1999 ш. март азы А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа имонографиа «Илакәтәым аԥсуа проза атипологиа» ала, уи Маиҟәаԥ егьҭыҵхьан 1995 шықәсазы.
С. Зыхәба авторс дрымоуп аԥсуа мифологиеи, жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи, аԥсуа-адыга фольклортә еимадарақәеи ирызку ашәҟәқәеи шәкыла астатиақәеи. Жәаба рҟынӡа афольклортә текстқәа рышәҟәқәа ҭижьит. Дырдыруеит иара убас литератураҭҵааҩны, критикны. Иҭижьит аизгақәа жәпакы, ашәҟәқәа, жәабала астатиақәа. Урҭ аԥсуа-аурыс, аԥсуа-адыга, аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа, амилаҭтә литература апроблемақәа ирызкуп, насгьы Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ӡ. Дарсалиа, Б. Шьынқәба, А. Гогәуа, А. Џьениа, К. Ломиа, В. Аҵнариа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, К. Герхелиа, И. Ҭарба, П. Бебиа, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, В Амаршьан, Б. Ҭыжәба, Ш. Инал-иԥа, Ш. Салаҟаиа, Р. Қапба рырҿиамҭақәа.
Авторс дрымоуп иара убас афоризмқәа рацәаны, ажәабжьқәа жәпакы. Урҭ рнылеит ажурналқәа «Алашара» (1978, №4; 1985, №5, 2010, №3), «Амцабз» (1960, №1; 1961, №1; 1967, №6; агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (1970, сентиабр 22).
С. Зыхәба ирҿиаратә ҭынхаҿы аҭыԥ маҷымкәа иааныркылоит ипублицистикатә усумҭақәа (астатиақәа, аочеркқәа, аинтервиу), егькьыԥхьын ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», аизгақәа уҳәа рҟны. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) иалахәызи, аҵарауааи, аетнографиа азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи (1919-1921), Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ҳаамҭазтәи аҭоурыхтәи аполитикатәи процессқәеи, ақырҭуа-аԥсуа еимаки, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993), аибашьра ашьҭахьтәи Аԥсны аекономикатәи, адоуҳатәи, акультуратәи ԥсҭазаареи, аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора, еиҳаракгьы Ҭырқәтәылаа рлахьынҵеи уҳәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Ҳ. К. Андерсен илакәқәа рышәҟәы «Алакәқәа» (Ш. Р. Аҟәсбеи иареи, Аҟәа, 1961), аизга «Аӡиасқәа анеилало амшын рылҵуеит. Адыгақәа ражәаԥҟақәеи ражәеинраалақәеи» (Н. Чуиаковаи иареи, Аҟәа, 1994).
==Абиблиографиа==
*аҭҵаамҭақәа: Абхазская народная сказка. Тбилиси, 1970.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. Еиҳау аҵараиурҭақәа рзы арҵага шәҟәы. Аҟәа, 1981.
*Абхазское устное народное творчество. Тбилиси, 1988, қырҭшәала).
*Типология абхазской несказочной прозы. Маикоп, 1995.
*Мифология абхазо-адыгских народов. Майкоп, 2007.
*Аԥсуа мифологиа. Аҭҵаарақәа. Аҟәа, 2012.
*Избранные труды: в 2 томах. Сухум, 2014.
*Афольклортә текстқәа реизга: Аԥсуа фольклор аматериалқәа. (Академик Н. И. Марр иархив аҟнытә). Аҟәа, 1967.
*Анҷакәынҷа. Алакә. Аҟәа, 1967.
*Қәаса иқьаса. Алакәқәа. Аҟәа, 1969.
*Аԥсуаа ҿырҳәалатәи ражәабжьқәеи рашәақәеи. Аҟәа, 1970 (А. А. Аншбеи, Ш. Хь. Салаҟаиеи, иареи еилахәны).
*Аԥсуа лакәқәа. Қарҭ, 1976.
*Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Аҟәа, 1978.
*Амра аанызкылаз аԥҳәызба. Алакәқәа. Аҟәа, 1983.
*Басиаҭи егьырҭи. Аԥсуа лафқәа. Аҟәа, 1991.
*Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа. 12 томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 5-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2007.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. 5-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2010.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2011.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2013.
*урысшәала: Абхазские анекдоты. Гагра, 1994.
*ҭырқәшәала: Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Аҿиара амҩала. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1975.
*Ахаҳә еиҩсамхарц. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәа сахьарк аԥшааразы. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1987.
*Дырмит ду иакәымзар… (Д. Гәлиа диижьҭеи 130 шықәса аҵра иазкны). Аҟәа, 2004.
*Ахәшҭаара амца мыцәарц. Алитературатә-критикатә статиақәа, аҭҵаарақәа, арецензиақәа, апублицистика. Аҟәа, 2006.
*Баграт Шьынқәба иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2009.
*урысшәала: На сквозняке времен. Литературно-критические, политические, статьи, рецензии, публицистика. Сухум, 2006.
*қырҭшәала: Аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа. Қарҭ, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zuxba-sergej-ladovich Зухба Сергей Ладович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zyix%D3%99ba-sergei-lad-i%D2%A7a Зыхәба Сергеи Лад-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 27 рзы иԥсыз]]}}
bugafa2wg44clmwf5cosqq5qd3vc2rm
171312
171180
2026-08-06T18:09:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171312
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Зыхәба Сергеи Лад-иԥа
|даҽа ахьӡ=Зухба Сергей Ладович
|афото=Зухба Сергей Ладович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Зыхәба Сергеи Лад-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|27|12|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Зыхәба Сергеи Лад-иԥа''' ({{lang-ru|Зухба Сергей Ладович}}; {{date|10|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|27|12|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик, Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла (2007), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984), Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014, амонографиа «Аԥсуа мифологиа» азы). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи (2003) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Гәыԥтәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь, шықәсык Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол дҭан, 1954 ш. далгеит Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1959), иара убас Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Ш. Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аҭоурых аинститут аспирантура ([[Қарҭ]], 1964) афольклористика азаанаҭ ала. Араҟа егьихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рлакә» ахьӡны. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аус иуан аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1959-1961), насгьы 1964-1969 шш, 1969-1978 шш. раан - ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 2004 ш. инаркны аамҭакала (контрактла) Маиҟәаԥ, агуманитартә ҭҵаарақәа Адыгатәи ареспубликатә институт аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабын, акраамҭа игәамбзиара иахҟьаны уа дыҟан (Аҟәа иахәҭаз амедицинатә мыруга ыҟамызт). 2012 ш. ауп Аԥсныҟа ахынҳәра анилша. 1975 ш. сентиабр инаркны аамҭакала аус иуан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт арҵаҩы еиҳабыс, 1980 ш. ианвар нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцентс. 1999 ш. март азы А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа имонографиа «Илакәтәым аԥсуа проза атипологиа» ала, уи Маиҟәаԥ егьҭыҵхьан 1995 шықәсазы.
С. Зыхәба авторс дрымоуп аԥсуа мифологиеи, жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи, аԥсуа-адыга фольклортә еимадарақәеи ирызку ашәҟәқәеи шәкыла астатиақәеи. Жәаба рҟынӡа афольклортә текстқәа рышәҟәқәа ҭижьит. Дырдыруеит иара убас литератураҭҵааҩны, критикны. Иҭижьит аизгақәа жәпакы, ашәҟәқәа, жәабала астатиақәа. Урҭ аԥсуа-аурыс, аԥсуа-адыга, аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа, амилаҭтә литература апроблемақәа ирызкуп, насгьы Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ӡ. Дарсалиа, Б. Шьынқәба, А. Гогәуа, А. Џьениа, К. Ломиа, В. Аҵнариа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, К. Герхелиа, И. Ҭарба, П. Бебиа, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, В Амаршьан, Б. Ҭыжәба, Ш. Инал-иԥа, Ш. Салаҟаиа, Р. Қапба рырҿиамҭақәа.
Авторс дрымоуп иара убас афоризмқәа рацәаны, ажәабжьқәа жәпакы. Урҭ рнылеит ажурналқәа «Алашара» (1978, №4; 1985, №5, 2010, №3), «Амцабз» (1960, №1; 1961, №1; 1967, №6; агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (1970, сентиабр 22).
С. Зыхәба ирҿиаратә ҭынхаҿы аҭыԥ маҷымкәа иааныркылоит ипублицистикатә усумҭақәа (астатиақәа, аочеркқәа, аинтервиу), егькьыԥхьын ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», аизгақәа уҳәа рҟны. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) иалахәызи, аҵарауааи, аетнографиа азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи (1919-1921), Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ҳаамҭазтәи аҭоурыхтәи аполитикатәи процессқәеи, ақырҭуа-аԥсуа еимаки, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993), аибашьра ашьҭахьтәи Аԥсны аекономикатәи, адоуҳатәи, акультуратәи ԥсҭазаареи, аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора, еиҳаракгьы Ҭырқәтәылаа рлахьынҵеи уҳәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Ҳ. К. Андерсен илакәқәа рышәҟәы «Алакәқәа» (Ш. Р. Аҟәсбеи иареи, Аҟәа, 1961), аизга «Аӡиасқәа анеилало амшын рылҵуеит. Адыгақәа ражәаԥҟақәеи ражәеинраалақәеи» (Н. Чуиаковаи иареи, Аҟәа, 1994).
==Абиблиографиа==
*аҭҵаамҭақәа: Абхазская народная сказка. Тбилиси, 1970.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. Еиҳау аҵараиурҭақәа рзы арҵага шәҟәы. Аҟәа, 1981.
*Абхазское устное народное творчество. Тбилиси, 1988, қырҭшәала).
*Типология абхазской несказочной прозы. Маикоп, 1995.
*Мифология абхазо-адыгских народов. Майкоп, 2007.
*Аԥсуа мифологиа. Аҭҵаарақәа. Аҟәа, 2012.
*Избранные труды: в 2 томах. Сухум, 2014.
*Афольклортә текстқәа реизга: Аԥсуа фольклор аматериалқәа. (Академик Н. И. Марр иархив аҟнытә). Аҟәа, 1967.
*Анҷакәынҷа. Алакә. Аҟәа, 1967.
*Қәаса иқьаса. Алакәқәа. Аҟәа, 1969.
*Аԥсуаа ҿырҳәалатәи ражәабжьқәеи рашәақәеи. Аҟәа, 1970 (А. А. Аншбеи, Ш. Хь. Салаҟаиеи, иареи еилахәны).
*Аԥсуа лакәқәа. Қарҭ, 1976.
*Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Аҟәа, 1978.
*Амра аанызкылаз аԥҳәызба. Алакәқәа. Аҟәа, 1983.
*Басиаҭи егьырҭи. Аԥсуа лафқәа. Аҟәа, 1991.
*Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа. 12 томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 5-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2007.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. 5-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2010.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2011.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2013.
*урысшәала: Абхазские анекдоты. Гагра, 1994.
*ҭырқәшәала: Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Аҿиара амҩала. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1975.
*Ахаҳә еиҩсамхарц. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәа сахьарк аԥшааразы. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1987.
*Дырмит ду иакәымзар… (Д. Гәлиа диижьҭеи 130 шықәса аҵра иазкны). Аҟәа, 2004.
*Ахәшҭаара амца мыцәарц. Алитературатә-критикатә статиақәа, аҭҵаарақәа, арецензиақәа, апублицистика. Аҟәа, 2006.
*Баграт Шьынқәба иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2009.
*урысшәала: На сквозняке времен. Литературно-критические, политические, статьи, рецензии, публицистика. Сухум, 2006.
*қырҭшәала: Аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа. Қарҭ, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zuxba-sergej-ladovich Зухба Сергей Ладович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zyix%D3%99ba-sergei-lad-i%D2%A7a Зыхәба Сергеи Лад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 27 рзы иԥсыз]]
f876jh4n8zzi6u0ssszka5fm9pp04me
171449
171312
2026-08-06T18:41:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171449
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Лад-иԥа Зыхәба
|даҽа ахьӡ=Сергей Ладович Зухба
|афото=Зухба Сергей Ладович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Лад-иԥа Зыхәба
|аира арыцхә={{date|10|7|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра арион Гәыԥ ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|27|12|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Сергеи Лад-иԥа Зыхәба''' ({{lang-ru|Сергей Ладович Зухба}}; {{date|10|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|27|12|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик, Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла (2007), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984), Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014, амонографиа «Аԥсуа мифологиа» азы). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи (2003) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Гәыԥтәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь, шықәсык Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол дҭан, 1954 ш. далгеит Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1959), иара убас Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Ш. Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аҭоурых аинститут аспирантура ([[Қарҭ]], 1964) афольклористика азаанаҭ ала. Араҟа егьихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рлакә» ахьӡны. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аус иуан аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1959-1961), насгьы 1964-1969 шш, 1969-1978 шш. раан - ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 2004 ш. инаркны аамҭакала (контрактла) Маиҟәаԥ, агуманитартә ҭҵаарақәа Адыгатәи ареспубликатә институт аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабын, акраамҭа игәамбзиара иахҟьаны уа дыҟан (Аҟәа иахәҭаз амедицинатә мыруга ыҟамызт). 2012 ш. ауп Аԥсныҟа ахынҳәра анилша. 1975 ш. сентиабр инаркны аамҭакала аус иуан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт арҵаҩы еиҳабыс, 1980 ш. ианвар нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцентс. 1999 ш. март азы А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа имонографиа «Илакәтәым аԥсуа проза атипологиа» ала, уи Маиҟәаԥ егьҭыҵхьан 1995 шықәсазы.
С. Зыхәба авторс дрымоуп аԥсуа мифологиеи, жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи, аԥсуа-адыга фольклортә еимадарақәеи ирызку ашәҟәқәеи шәкыла астатиақәеи. Жәаба рҟынӡа афольклортә текстқәа рышәҟәқәа ҭижьит. Дырдыруеит иара убас литератураҭҵааҩны, критикны. Иҭижьит аизгақәа жәпакы, ашәҟәқәа, жәабала астатиақәа. Урҭ аԥсуа-аурыс, аԥсуа-адыга, аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа, амилаҭтә литература апроблемақәа ирызкуп, насгьы Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ӡ. Дарсалиа, Б. Шьынқәба, А. Гогәуа, А. Џьениа, К. Ломиа, В. Аҵнариа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, К. Герхелиа, И. Ҭарба, П. Бебиа, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, В Амаршьан, Б. Ҭыжәба, Ш. Инал-иԥа, Ш. Салаҟаиа, Р. Қапба рырҿиамҭақәа.
Авторс дрымоуп иара убас афоризмқәа рацәаны, ажәабжьқәа жәпакы. Урҭ рнылеит ажурналқәа «Алашара» (1978, №4; 1985, №5, 2010, №3), «Амцабз» (1960, №1; 1961, №1; 1967, №6; агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (1970, сентиабр 22).
С. Зыхәба ирҿиаратә ҭынхаҿы аҭыԥ маҷымкәа иааныркылоит ипублицистикатә усумҭақәа (астатиақәа, аочеркқәа, аинтервиу), егькьыԥхьын ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», аизгақәа уҳәа рҟны. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) иалахәызи, аҵарауааи, аетнографиа азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи (1919-1921), Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ҳаамҭазтәи аҭоурыхтәи аполитикатәи процессқәеи, ақырҭуа-аԥсуа еимаки, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993), аибашьра ашьҭахьтәи Аԥсны аекономикатәи, адоуҳатәи, акультуратәи ԥсҭазаареи, аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора, еиҳаракгьы Ҭырқәтәылаа рлахьынҵеи уҳәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Ҳ. К. Андерсен илакәқәа рышәҟәы «Алакәқәа» (Ш. Р. Аҟәсбеи иареи, Аҟәа, 1961), аизга «Аӡиасқәа анеилало амшын рылҵуеит. Адыгақәа ражәаԥҟақәеи ражәеинраалақәеи» (Н. Чуиаковаи иареи, Аҟәа, 1994).
==Абиблиографиа==
*аҭҵаамҭақәа: Абхазская народная сказка. Тбилиси, 1970.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. Еиҳау аҵараиурҭақәа рзы арҵага шәҟәы. Аҟәа, 1981.
*Абхазское устное народное творчество. Тбилиси, 1988, қырҭшәала).
*Типология абхазской несказочной прозы. Маикоп, 1995.
*Мифология абхазо-адыгских народов. Майкоп, 2007.
*Аԥсуа мифологиа. Аҭҵаарақәа. Аҟәа, 2012.
*Избранные труды: в 2 томах. Сухум, 2014.
*Афольклортә текстқәа реизга: Аԥсуа фольклор аматериалқәа. (Академик Н. И. Марр иархив аҟнытә). Аҟәа, 1967.
*Анҷакәынҷа. Алакә. Аҟәа, 1967.
*Қәаса иқьаса. Алакәқәа. Аҟәа, 1969.
*Аԥсуаа ҿырҳәалатәи ражәабжьқәеи рашәақәеи. Аҟәа, 1970 (А. А. Аншбеи, Ш. Хь. Салаҟаиеи, иареи еилахәны).
*Аԥсуа лакәқәа. Қарҭ, 1976.
*Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Аҟәа, 1978.
*Амра аанызкылаз аԥҳәызба. Алакәқәа. Аҟәа, 1983.
*Басиаҭи егьырҭи. Аԥсуа лафқәа. Аҟәа, 1991.
*Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа. 12 томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 5-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2007.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. 5-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2010.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2011.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2013.
*урысшәала: Абхазские анекдоты. Гагра, 1994.
*ҭырқәшәала: Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Аҿиара амҩала. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1975.
*Ахаҳә еиҩсамхарц. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәа сахьарк аԥшааразы. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1987.
*Дырмит ду иакәымзар… (Д. Гәлиа диижьҭеи 130 шықәса аҵра иазкны). Аҟәа, 2004.
*Ахәшҭаара амца мыцәарц. Алитературатә-критикатә статиақәа, аҭҵаарақәа, арецензиақәа, апублицистика. Аҟәа, 2006.
*Баграт Шьынқәба иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2009.
*урысшәала: На сквозняке времен. Литературно-критические, политические, статьи, рецензии, публицистика. Сухум, 2006.
*қырҭшәала: Аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа. Қарҭ, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zuxba-sergej-ladovich Зухба Сергей Ладович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zyix%D3%99ba-sergei-lad-i%D2%A7a Зыхәба Сергеи Лад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 27 рзы иԥсыз]]
ekhs4pd0vqxcd5vt98g5kqv2ug0hlhf
171610
171449
2026-08-06T20:21:35Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171610
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Лад-иԥа Зыхәба
|даҽа ахьӡ=Сергей Ладович Зухба
|афото=Зухба Сергей Ладович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Лад-иԥа Зыхәба
|аира арыцхә={{date|10|7|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Гәыԥ]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|27|12|2014}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Сергеи Лад-иԥа Зыхәба''' ({{lang-ru|Сергей Ладович Зухба}}; {{date|10|7|1936}}, Аԥсны, [[Очамчыра]] арион [[Гәыԥ]] ақыҭа – {{date|27|12|2014}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа фольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик, Адыгатәи (Ачерқьестә) Жәларбжьаратәи аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа алахәыла (2007), Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1984), Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014, амонографиа «Аԥсуа мифологиа» азы). СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1981) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи (2003) Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Гәыԥтәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь, шықәсык Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол дҭан, 1954 ш. далгеит Ԥақәашьтәи абжьаратәи ашкол. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит (1959), иара убас Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Ш. Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аҭоурых аинститут аспирантура ([[Қарҭ]], 1964) афольклористика азаанаҭ ала. Араҟа егьихьчеит акандидаттә диссертациа «Аԥсуа жәлар рлакә» ахьӡны. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҟны аус иуан аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс (1959-1961), насгьы 1964-1969 шш, 1969-1978 шш. раан - ҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс. 2004 ш. инаркны аамҭакала (контрактла) Маиҟәаԥ, агуманитартә ҭҵаарақәа Адыгатәи ареспубликатә институт аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабын, акраамҭа игәамбзиара иахҟьаны уа дыҟан (Аҟәа иахәҭаз амедицинатә мыруга ыҟамызт). 2012 ш. ауп Аԥсныҟа ахынҳәра анилша. 1975 ш. сентиабр инаркны аамҭакала аус иуан Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт арҵаҩы еиҳабыс, 1980 ш. ианвар нахыс – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцентс. 1999 ш. март азы А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа имонографиа «Илакәтәым аԥсуа проза атипологиа» ала, уи Маиҟәаԥ егьҭыҵхьан 1995 шықәсазы.
С. Зыхәба авторс дрымоуп аԥсуа мифологиеи, жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи, аԥсуа-адыга фольклортә еимадарақәеи ирызку ашәҟәқәеи шәкыла астатиақәеи. Жәаба рҟынӡа афольклортә текстқәа рышәҟәқәа ҭижьит. Дырдыруеит иара убас литератураҭҵааҩны, критикны. Иҭижьит аизгақәа жәпакы, ашәҟәқәа, жәабала астатиақәа. Урҭ аԥсуа-аурыс, аԥсуа-адыга, аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа, амилаҭтә литература апроблемақәа ирызкуп, насгьы Д. Гәлиа, С. Ҷанба, М. Лакрба, Ӡ. Дарсалиа, Б. Шьынқәба, А. Гогәуа, А. Џьениа, К. Ломиа, В. Аҵнариа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, К. Герхелиа, И. Ҭарба, П. Бебиа, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, В Амаршьан, Б. Ҭыжәба, Ш. Инал-иԥа, Ш. Салаҟаиа, Р. Қапба рырҿиамҭақәа.
Авторс дрымоуп иара убас афоризмқәа рацәаны, ажәабжьқәа жәпакы. Урҭ рнылеит ажурналқәа «Алашара» (1978, №4; 1985, №5, 2010, №3), «Амцабз» (1960, №1; 1961, №1; 1967, №6; агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» (1970, сентиабр 22).
С. Зыхәба ирҿиаратә ҭынхаҿы аҭыԥ маҷымкәа иааныркылоит ипублицистикатә усумҭақәа (астатиақәа, аочеркқәа, аинтервиу), егькьыԥхьын ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Советская Абхазия», аизгақәа уҳәа рҟны. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) иалахәызи, аҵарауааи, аетнографиа азҵаарақәеи, аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥареи (1919-1921), Аԥсни уи акәша-мыкәшеи имҩаԥысуаз ҳаамҭазтәи аҭоурыхтәи аполитикатәи процессқәеи, ақырҭуа-аԥсуа еимаки, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи (1992-1993), аибашьра ашьҭахьтәи Аԥсны аекономикатәи, адоуҳатәи, акультуратәи ԥсҭазаареи, аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора, еиҳаракгьы Ҭырқәтәылаа рлахьынҵеи уҳәа.
Аԥсшәахь еиҭеигеит Ҳ. К. Андерсен илакәқәа рышәҟәы «Алакәқәа» (Ш. Р. Аҟәсбеи иареи, Аҟәа, 1961), аизга «Аӡиасқәа анеилало амшын рылҵуеит. Адыгақәа ражәаԥҟақәеи ражәеинраалақәеи» (Н. Чуиаковаи иареи, Аҟәа, 1994).
==Абиблиографиа==
*аҭҵаамҭақәа: Абхазская народная сказка. Тбилиси, 1970.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. Еиҳау аҵараиурҭақәа рзы арҵага шәҟәы. Аҟәа, 1981.
*Абхазское устное народное творчество. Тбилиси, 1988, қырҭшәала).
*Типология абхазской несказочной прозы. Маикоп, 1995.
*Мифология абхазо-адыгских народов. Майкоп, 2007.
*Аԥсуа мифологиа. Аҭҵаарақәа. Аҟәа, 2012.
*Избранные труды: в 2 томах. Сухум, 2014.
*Афольклортә текстқәа реизга: Аԥсуа фольклор аматериалқәа. (Академик Н. И. Марр иархив аҟнытә). Аҟәа, 1967.
*Анҷакәынҷа. Алакә. Аҟәа, 1967.
*Қәаса иқьаса. Алакәқәа. Аҟәа, 1969.
*Аԥсуаа ҿырҳәалатәи ражәабжьқәеи рашәақәеи. Аҟәа, 1970 (А. А. Аншбеи, Ш. Хь. Салаҟаиеи, иареи еилахәны).
*Аԥсуа лакәқәа. Қарҭ, 1976.
*Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә-фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Аҟәа, 1978.
*Амра аанызкылаз аԥҳәызба. Алакәқәа. Аҟәа, 1983.
*Басиаҭи егьырҭи. Аԥсуа лафқәа. Аҟәа, 1991.
*Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа. 12 томкны. Аԥсуа лакәқәа. 4-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2005.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 5-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2007.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. 5-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2010.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 2011.
*Аԥсуа жәлар рҿаԥыц рҿиамҭа. 12-томкны. Аԥсуа лакәқәа. 6-тәи атом. Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 2013.
*урысшәала: Абхазские анекдоты. Гагра, 1994.
*ҭырқәшәала: Аԥсуа лакәқәа. Аҟәа, 1997.
*алитература иазку ашәҟәқәа: Аҿиара амҩала. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1975.
*Ахаҳә еиҩсамхарц. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1984.
*Ажәа сахьарк аԥшааразы. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1987.
*Дырмит ду иакәымзар… (Д. Гәлиа диижьҭеи 130 шықәса аҵра иазкны). Аҟәа, 2004.
*Ахәшҭаара амца мыцәарц. Алитературатә-критикатә статиақәа, аҭҵаарақәа, арецензиақәа, апублицистика. Аҟәа, 2006.
*Баграт Шьынқәба иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2009.
*урысшәала: На сквозняке времен. Литературно-критические, политические, статьи, рецензии, публицистика. Сухум, 2006.
*қырҭшәала: Аԥсуа-ақырҭуа литературатә еимадарақәа. Қарҭ, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/zuxba-sergej-ladovich Зухба Сергей Ладович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/zyix%D3%99ba-sergei-lad-i%D2%A7a Зыхәба Сергеи Лад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2014 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 27 рзы иԥсыз]]
tvrfl0b0m8zq9wnivuyuokhmumj51fv
Инџьгиа, Џьамбул Џьумбер-иԥа
0
55019
171182
170231
2026-08-06T17:57:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171182
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа
|даҽа ахьӡ=Инджгия Джамбул Джумберович
|афото=Инджгия Джамбул Джумберович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа
|аира арыцхә={{date|28|9|1986}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа''' ({{lang-ru|Инджгия Джамбул Джумберович}}; {{date|28|9|1986}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит аԥсышәалеи (алитературатә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭҵаарадырратә усумҭақәа).
==Абиографиа==
2004 ш. рзы далгеит Тҟәарчалтәи 4-тәи абжьаратәи ашкол. Убри ашықәс азы дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга, 2009-2010 шш. рзы Аԥсны Арбџьар Мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
2011 ш. аусура дрыдыркылеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи ркафедра аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны қәҿиарала аспирантура хиркәшеит (2013). 2012-2013 шш. рзы агазеҭ «Аԥсуа университет» аредактор хадас дыҟан, 2012-2019 шш. раан – Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқарратә еилакы иатәу Омар Беигәаа ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи аԥсуаа рҭоурых амузеи аиҳабыс, 2018-2020 шш. рзы – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аминистр ихаҭыԥуаҩс (2019 ш. инаркны – Аԥсны адемографиеи Аԥсадгьыл ахь ахынҳәреи рминистрра), 2020 ш. ииун 30 инаркны – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра арҵаҩы, ашьҭахь – ари акафедра арҵаҩы еиҳабыс. 2020-2022 шш. рзы – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет апресс-маҵура анапхгаҩыс дыҟан.
2020 ш. раахыс иусура еилеигӡоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ажәытәӡатәи абжьаратәи ашәышықәсақәа рыҟәшаҿы, аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩыс дахьыҟоу. 2017 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Адунеизегьтәи Аԥсуа-абаза Конгресс Иреиҳаӡоу Ахеилак далоуп, уи аусура далахәуп.
Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи рӡыргара хықәкыс иҟаҵаны раԥхьаӡа акәны аус рыдиулеит ихатә проектқәа – Аԥсуа телехәаԥшрала идырбаз аԥсышәала ихаҭа еиҿикааз атематикатә дырраҭарақәа рцикл, урҭ иреиуоуп: «Аамҭа ашьҭақәа», «Аамҭеи ахҭысқәеи», «Агәаанагара», «Ахьышьҭа», «Аҭоурыхтә ҭынха аԥеиԥш азы», «Ашьаҭамырӡга». 2010 ш. инаркны 2025 шықәсанӡа еиқәиршәеит адокументалтә фильмқәа 40 инарыцны, ателехәаԥшратә дырраҭарақәа ракәзар, 400 инареиҳаны.
2022 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит XIX ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса актәи азбжеи рзы Аԥсны аҭоурых афилософиа азҵаарақәа» атемала. Аԥсны аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьахьеит Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахьынхо: Сҭампыл, Адаԥазар, Сакариа, Диузџье ақалақьқәа рҟны.
20 инареиҳаны жәларбжьаратәи, 25 инарыцны аҭҵаарадырра-практикатәи конференциақәеи дрылахәхахьеит. Авторс дрымоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнологиеи ирызкны 30 рҟынӡа астатиақәа.
Апоезиа дазҿлымҳахеит 14 ш. анихыҵуаз инаркны. 2013 ш. нахыс лассы-лассы иажәеинраалақәа рыла акьыԥхь аҟны дцәырҵуеит. Урҭ рнылоит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», иара убас иажәеинраалақәа ргәылоуп апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Аӡаӡа рыцқәа» (2015), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (2009; 2011; 2016; 2023). Еиуеиԥшым атемақәа ирызку истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Аԥсны аҟазара», алитературатә газеҭ «Аамҭа» рҟны.
Ашьыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аԥсықәрамҩа. Ажәеинраалақәа. [[Аҟәа]], 2018; урысшәала: Вопрос репатриации абхазской диаспоры в первые десятилетия XX в., Сухум, 2021; Сборник статей по истории и этнологии Абхазии. Сухум, 2025 г.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/indzhgiya-dzhambul-dzhumberovich Инджгия Джамбул Джумберович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/in%D1%9Fgia-%D1%9Fambul-%D1%9Fumber-i%D4%A5a Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 28 рзы ииз]]}}
dl08tgbbffug1kuha04lxe0g3pp05rs
171314
171182
2026-08-06T18:09:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171314
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа
|даҽа ахьӡ=Инджгия Джамбул Джумберович
|афото=Инджгия Джамбул Джумберович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа
|аира арыцхә={{date|28|9|1986}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа''' ({{lang-ru|Инджгия Джамбул Джумберович}}; {{date|28|9|1986}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит аԥсышәалеи (алитературатә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭҵаарадырратә усумҭақәа).
==Абиографиа==
2004 ш. рзы далгеит Тҟәарчалтәи 4-тәи абжьаратәи ашкол. Убри ашықәс азы дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга, 2009-2010 шш. рзы Аԥсны Арбџьар Мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
2011 ш. аусура дрыдыркылеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи ркафедра аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны қәҿиарала аспирантура хиркәшеит (2013). 2012-2013 шш. рзы агазеҭ «Аԥсуа университет» аредактор хадас дыҟан, 2012-2019 шш. раан – Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқарратә еилакы иатәу Омар Беигәаа ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи аԥсуаа рҭоурых амузеи аиҳабыс, 2018-2020 шш. рзы – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аминистр ихаҭыԥуаҩс (2019 ш. инаркны – Аԥсны адемографиеи Аԥсадгьыл ахь ахынҳәреи рминистрра), 2020 ш. ииун 30 инаркны – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра арҵаҩы, ашьҭахь – ари акафедра арҵаҩы еиҳабыс. 2020-2022 шш. рзы – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет апресс-маҵура анапхгаҩыс дыҟан.
2020 ш. раахыс иусура еилеигӡоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ажәытәӡатәи абжьаратәи ашәышықәсақәа рыҟәшаҿы, аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩыс дахьыҟоу. 2017 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Адунеизегьтәи Аԥсуа-абаза Конгресс Иреиҳаӡоу Ахеилак далоуп, уи аусура далахәуп.
Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи рӡыргара хықәкыс иҟаҵаны раԥхьаӡа акәны аус рыдиулеит ихатә проектқәа – Аԥсуа телехәаԥшрала идырбаз аԥсышәала ихаҭа еиҿикааз атематикатә дырраҭарақәа рцикл, урҭ иреиуоуп: «Аамҭа ашьҭақәа», «Аамҭеи ахҭысқәеи», «Агәаанагара», «Ахьышьҭа», «Аҭоурыхтә ҭынха аԥеиԥш азы», «Ашьаҭамырӡга». 2010 ш. инаркны 2025 шықәсанӡа еиқәиршәеит адокументалтә фильмқәа 40 инарыцны, ателехәаԥшратә дырраҭарақәа ракәзар, 400 инареиҳаны.
2022 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит XIX ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса актәи азбжеи рзы Аԥсны аҭоурых афилософиа азҵаарақәа» атемала. Аԥсны аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьахьеит Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахьынхо: Сҭампыл, Адаԥазар, Сакариа, Диузџье ақалақьқәа рҟны.
20 инареиҳаны жәларбжьаратәи, 25 инарыцны аҭҵаарадырра-практикатәи конференциақәеи дрылахәхахьеит. Авторс дрымоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнологиеи ирызкны 30 рҟынӡа астатиақәа.
Апоезиа дазҿлымҳахеит 14 ш. анихыҵуаз инаркны. 2013 ш. нахыс лассы-лассы иажәеинраалақәа рыла акьыԥхь аҟны дцәырҵуеит. Урҭ рнылоит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», иара убас иажәеинраалақәа ргәылоуп апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Аӡаӡа рыцқәа» (2015), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (2009; 2011; 2016; 2023). Еиуеиԥшым атемақәа ирызку истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Аԥсны аҟазара», алитературатә газеҭ «Аамҭа» рҟны.
Ашьыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аԥсықәрамҩа. Ажәеинраалақәа. [[Аҟәа]], 2018; урысшәала: Вопрос репатриации абхазской диаспоры в первые десятилетия XX в., Сухум, 2021; Сборник статей по истории и этнологии Абхазии. Сухум, 2025 г.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/indzhgiya-dzhambul-dzhumberovich Инджгия Джамбул Джумберович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/in%D1%9Fgia-%D1%9Fambul-%D1%9Fumber-i%D4%A5a Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 28 рзы ииз]]
s686e3dtcyy6982682aqp36hcjqljgq
171451
171314
2026-08-06T18:41:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171451
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа
|даҽа ахьӡ=Джамбул Джумберович Инджгия
|афото=Инджгия Джамбул Джумберович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа
|аира арыцхә={{date|28|9|1986}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа''' ({{lang-ru|Джамбул Джумберович Инджгия}}; {{date|28|9|1986}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит аԥсышәалеи (алитературатә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭҵаарадырратә усумҭақәа).
==Абиографиа==
2004 ш. рзы далгеит Тҟәарчалтәи 4-тәи абжьаратәи ашкол. Убри ашықәс азы дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга, 2009-2010 шш. рзы Аԥсны Арбџьар Мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
2011 ш. аусура дрыдыркылеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи ркафедра аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны қәҿиарала аспирантура хиркәшеит (2013). 2012-2013 шш. рзы агазеҭ «Аԥсуа университет» аредактор хадас дыҟан, 2012-2019 шш. раан – Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқарратә еилакы иатәу Омар Беигәаа ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи аԥсуаа рҭоурых амузеи аиҳабыс, 2018-2020 шш. рзы – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аминистр ихаҭыԥуаҩс (2019 ш. инаркны – Аԥсны адемографиеи Аԥсадгьыл ахь ахынҳәреи рминистрра), 2020 ш. ииун 30 инаркны – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра арҵаҩы, ашьҭахь – ари акафедра арҵаҩы еиҳабыс. 2020-2022 шш. рзы – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет апресс-маҵура анапхгаҩыс дыҟан.
2020 ш. раахыс иусура еилеигӡоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ажәытәӡатәи абжьаратәи ашәышықәсақәа рыҟәшаҿы, аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩыс дахьыҟоу. 2017 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Адунеизегьтәи Аԥсуа-абаза Конгресс Иреиҳаӡоу Ахеилак далоуп, уи аусура далахәуп.
Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи рӡыргара хықәкыс иҟаҵаны раԥхьаӡа акәны аус рыдиулеит ихатә проектқәа – Аԥсуа телехәаԥшрала идырбаз аԥсышәала ихаҭа еиҿикааз атематикатә дырраҭарақәа рцикл, урҭ иреиуоуп: «Аамҭа ашьҭақәа», «Аамҭеи ахҭысқәеи», «Агәаанагара», «Ахьышьҭа», «Аҭоурыхтә ҭынха аԥеиԥш азы», «Ашьаҭамырӡга». 2010 ш. инаркны 2025 шықәсанӡа еиқәиршәеит адокументалтә фильмқәа 40 инарыцны, ателехәаԥшратә дырраҭарақәа ракәзар, 400 инареиҳаны.
2022 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит XIX ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса актәи азбжеи рзы Аԥсны аҭоурых афилософиа азҵаарақәа» атемала. Аԥсны аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьахьеит Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахьынхо: Сҭампыл, Адаԥазар, Сакариа, Диузџье ақалақьқәа рҟны.
20 инареиҳаны жәларбжьаратәи, 25 инарыцны аҭҵаарадырра-практикатәи конференциақәеи дрылахәхахьеит. Авторс дрымоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнологиеи ирызкны 30 рҟынӡа астатиақәа.
Апоезиа дазҿлымҳахеит 14 ш. анихыҵуаз инаркны. 2013 ш. нахыс лассы-лассы иажәеинраалақәа рыла акьыԥхь аҟны дцәырҵуеит. Урҭ рнылоит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», иара убас иажәеинраалақәа ргәылоуп апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Аӡаӡа рыцқәа» (2015), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (2009; 2011; 2016; 2023). Еиуеиԥшым атемақәа ирызку истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Аԥсны аҟазара», алитературатә газеҭ «Аамҭа» рҟны.
Ашьыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аԥсықәрамҩа. Ажәеинраалақәа. [[Аҟәа]], 2018; урысшәала: Вопрос репатриации абхазской диаспоры в первые десятилетия XX в., Сухум, 2021; Сборник статей по истории и этнологии Абхазии. Сухум, 2025 г.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/indzhgiya-dzhambul-dzhumberovich Инджгия Джамбул Джумберович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/in%D1%9Fgia-%D1%9Fambul-%D1%9Fumber-i%D4%A5a Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 28 рзы ииз]]
19x6sbzjc1hu7n7z7ze05ssx7mbjonv
171612
171451
2026-08-06T20:21:39Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171612
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа
|даҽа ахьӡ=Джамбул Джумберович Инджгия
|афото=Инджгия Джамбул Джумберович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа
|аира арыцхә={{date|28|9|1986}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Џьамбул Џьумбер-иԥа Инџьгиа''' ({{lang-ru|Джамбул Джумберович Инджгия}}; {{date|28|9|1986}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – аԥсуа поет, аҭоурыхҭҵааҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит аԥсышәалеи (алитературатә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭҵаарадырратә усумҭақәа).
==Абиографиа==
2004 ш. рзы далгеит Тҟәарчалтәи 4-тәи абжьаратәи ашкол. Убри ашықәс азы дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга, 2009-2010 шш. рзы Аԥсны Арбџьар Мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
2011 ш. аусура дрыдыркылеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи ркафедра аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны қәҿиарала аспирантура хиркәшеит (2013). 2012-2013 шш. рзы агазеҭ «Аԥсуа университет» аредактор хадас дыҟан, 2012-2019 шш. раан – Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқарратә еилакы иатәу Омар Беигәаа ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи аԥсуаа рҭоурых амузеи аиҳабыс, 2018-2020 шш. рзы – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аминистр ихаҭыԥуаҩс (2019 ш. инаркны – Аԥсны адемографиеи Аԥсадгьыл ахь ахынҳәреи рминистрра), 2020 ш. ииун 30 инаркны – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра арҵаҩы, ашьҭахь – ари акафедра арҵаҩы еиҳабыс. 2020-2022 шш. рзы – Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет апресс-маҵура анапхгаҩыс дыҟан.
2020 ш. раахыс иусура еилеигӡоит Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ажәытәӡатәи абжьаратәи ашәышықәсақәа рыҟәшаҿы, аԥхьа аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – аҭҵаарадырратә усзуҩыс дахьыҟоу. 2017 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Адунеизегьтәи Аԥсуа-абаза Конгресс Иреиҳаӡоу Ахеилак далоуп, уи аусура далахәуп.
Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи рӡыргара хықәкыс иҟаҵаны раԥхьаӡа акәны аус рыдиулеит ихатә проектқәа – Аԥсуа телехәаԥшрала идырбаз аԥсышәала ихаҭа еиҿикааз атематикатә дырраҭарақәа рцикл, урҭ иреиуоуп: «Аамҭа ашьҭақәа», «Аамҭеи ахҭысқәеи», «Агәаанагара», «Ахьышьҭа», «Аҭоурыхтә ҭынха аԥеиԥш азы», «Ашьаҭамырӡга». 2010 ш. инаркны 2025 шықәсанӡа еиқәиршәеит адокументалтә фильмқәа 40 инарыцны, ателехәаԥшратә дырраҭарақәа ракәзар, 400 инареиҳаны.
2022 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит XIX ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса актәи азбжеи рзы Аԥсны аҭоурых афилософиа азҵаарақәа» атемала. Аԥсны аҭоурых иазкны алекциақәа дрыԥхьахьеит Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахьынхо: Сҭампыл, Адаԥазар, Сакариа, Диузџье ақалақьқәа рҟны.
20 инареиҳаны жәларбжьаратәи, 25 инарыцны аҭҵаарадырра-практикатәи конференциақәеи дрылахәхахьеит. Авторс дрымоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнологиеи ирызкны 30 рҟынӡа астатиақәа.
Апоезиа дазҿлымҳахеит 14 ш. анихыҵуаз инаркны. 2013 ш. нахыс лассы-лассы иажәеинраалақәа рыла акьыԥхь аҟны дцәырҵуеит. Урҭ рнылоит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара», ахәыҷтәы журнал «Амцабз», иара убас иажәеинраалақәа ргәылоуп апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Аӡаӡа рыцқәа» (2015), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа алитераторцәа ҿарацәа рҩымҭақәа реизга «Ашацкыра» (2009; 2011; 2016; 2023). Еиуеиԥшым атемақәа ирызку истатиақәа кьыԥхьуп ажурнал «Аԥсны аҟазара», алитературатә газеҭ «Аамҭа» рҟны.
Ашьыжьымҭақәа: аԥсышәала: Аԥсықәрамҩа. Ажәеинраалақәа. [[Аҟәа]], 2018; урысшәала: Вопрос репатриации абхазской диаспоры в первые десятилетия XX в., Сухум, 2021; Сборник статей по истории и этнологии Абхазии. Сухум, 2025 г.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/indzhgiya-dzhambul-dzhumberovich Инджгия Джамбул Джумберович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/in%D1%9Fgia-%D1%9Fambul-%D1%9Fumber-i%D4%A5a Инџьгиа Џьамбул Џьумбер-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 28 рзы ииз]]
ezuh59y9rsyia2dc3qq8wtfdiniibhf
Исаев, Тауз Сулҭан-иԥа
0
55020
171116
170232
2026-08-06T15:42:16Z
Nart17
17397
Death date corrected to 08.07.2020 per the source (spapsny.org) and moved to the date field.
171116
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Исаев Тауз Султанович
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|аира арыцхә=10.11.1951
|аира аҭыԥ=Ҟазахсҭан
|аԥсра арыцхә=08.07.2020
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Исаев Тауз Сулҭан-иԥа (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс)''' ({{lang-ru|Исаев Тауз Султанович}}; 10.11.1951, Ҟазахсҭан — 08.07.2020) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
2iwb6p842g7zbo92qbmu94q0o2hdomu
171183
171116
2026-08-06T17:57:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171183
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Исаев Тауз Султанович
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|11|1951}}
|аира аҭыԥ=Ҟазахсҭан
|аԥсра арыцхә={{date|8|7|2020}}
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Исаев Тауз Сулҭан-иԥа (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс)''' ({{lang-ru|Исаев Тауз Султанович}}; {{date|10|11|1951}}, Ҟазахсҭан — {{date|8|7|2020}}) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
rhomyp45kwycoz7trfcxu7np8osalqt
171315
171183
2026-08-06T18:09:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171315
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Исаев Тауз Султанович
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Исаев Тауз Сулҭан-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|11|1951}}
|аира аҭыԥ=Ҟазахсҭан
|аԥсра арыцхә={{date|8|7|2020}}
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Исаев Тауз Сулҭан-иԥа (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс)''' ({{lang-ru|Исаев Тауз Султанович}}; {{date|10|11|1951}}, Ҟазахсҭан — {{date|8|7|2020}}) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
1bwst4evmz2v2a7fgpc5p8obn8z61ue
171452
171315
2026-08-06T18:41:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171452
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|даҽа ахьӡ=Тауз Султанович Исаев
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|аира арыцхә={{date|10|11|1951}}
|аира аҭыԥ=Ҟазахсҭан
|аԥсра арыцхә={{date|8|7|2020}}
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Тауз Сулҭан-иԥа (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс) Исаев''' ({{lang-ru|Тауз Султанович Исаев}}; {{date|10|11|1951}}, Ҟазахсҭан — {{date|8|7|2020}}) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
98ualnh4wct6hwpf0yew4lxeyx13w5i
171533
171452
2026-08-06T19:09:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171533
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|даҽа ахьӡ=Тауз Султанович Исаев
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|аира арыцхә={{date|10|11|1951}}
|аира аҭыԥ=Ҟазахсҭан
|аԥсра арыцхә={{date|8|7|2020}}
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Тауз Сулҭан-иԥа Исаев (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс)''' ({{lang-ru|Тауз Султанович Исаев}}; {{date|10|11|1951}}, Ҟазахсҭан — {{date|8|7|2020}}) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
mrfvve8pave6c9k3g3vpcfba7o9fvkw
171613
171533
2026-08-06T20:21:41Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171613
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|даҽа ахьӡ=Тауз Султанович Исаев
|афото=Исаев Тауз Султанович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Тауз Сулҭан-иԥа Исаев
|аира арыцхә={{date|10|11|1951}}
|аира аҭыԥ=[[Ҟазахсҭан]]
|аԥсра арыцхә={{date|8|7|2020}}
|аусура=ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла
}}
'''Тауз Сулҭан-иԥа Исаев (илитературатә ԥсевдоним – Ҭауз Исс)''' ({{lang-ru|Тауз Султанович Исаев}}; {{date|10|11|1951}}, Ҟазахсҭан — {{date|8|7|2020}}) – ачечен поет, апрозаик, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003), Урыстәылеи Чечентәылеи рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа (2007) рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи чечен бызшәалеи.
==Абиографиа==
1957 шықәсазы, ачечен жәлар андыриаша, насгьы ареспублика анырзышьақәдыргыла, иҭаацәа Чечентәылаҟа ихынҳәыртә аҭагылазаашьа роуит. Убри ашықәс азы ашкол ахь дцеит. Асовет (Шатои) раион Зоновтәи 8-шықәсатәи ашкол даналга (1965), абжьаратә школ хиркәшеит 1968 ш. иҭаацәа нхара иахьиасыз Ростовтәи аобласт аҟны. 1970-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1973 ш. Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (аламырбатә ҟәша) дҭалеит. Ашколқәа рҟны дырҵаҩын, ашьҭахь Чечен-Ингәыштәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны актиорс дыҟан. 1976 ш. Воронежтәи аҟазара аинститут дҭалеит, уаанӡатәи изаанаҭ ала аҵареи аҟазареи еидибалон, аха ахԥатәи акурс аҟны дыштәаз иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы иҵара аанижьуеит. 1982 ш. [[Москва]], А. Г. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт даанахәеит. Хышықәса рышьҭахь иҵара аламырбатә ҟәша ашҟа ииаигеит. Аус иуан атеатр аҟны, иара убас агазеҭи ажурналқәеи рредакциақәа рҟны. 1988 ш. акәзар, Алитературатә институт (апоезиа асеминар) далгеит. 1995-2008 шш. раан Аԥсны дынхон. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аурыс литературеи акультурологиеи рзаанаҭ дирҵон. Ауаажәларратә еиҿкаара «Кавказ акультура академиа» ахада дихаҭыԥуаҩын.
Алитературатә рҿиарахь дымҩахыҵит апоезиа ала. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Звезда Востока» аҟны (чечен бызшәала, 1980). Иажәеинраалақәа рнылеит: аизга «Чтобы земле жить» (1982) аҟны, насгьы Москва иҭыжьыз «Ачечен поезиа антология» (чечен бызшәала), иара убас ажурналқәа: «Литературная Абхазия», «Орга», «Ваинах», «Нана» уҳәа рҟны.
Ажәеинраалақәеи апрозеи еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп.
Аҭыжьымҭа: урысшәала: Пространство души. Стихи. Грозный, 1991; Горсть. Стихи. Сухум, 2001; Грани. Эссе. [[Гагра]], 2003; Путешествие в полдень. Рассказы. Сухум, 2006; Путешествие в полдень. Рассказы (совместно со сборником стихов «Горсть») (переиздание). Грозный 2008; Линии. Стихи. Сухум, 2008; Имя Родины. Роман-светологос. Сухум, 2012; Имя Родины. Роман-светологос. М., 2014; Чеченское солнце. Эссе. Грозный, 2014; Стихия. Стихи. Сухум, 2014).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/isaev-tauz-sultanovich Исаев Тауз Султанович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/isaev-tauz-sul%D2%ADan-i%D2%A7a Исаев Тауз Сулҭан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 10 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
mvuo012g243oty5hf2ta0k2016rt762
Кәыҵниа, Сергеи Андреи-иԥа
0
55021
171191
170233
2026-08-06T17:58:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171191
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Сергей Андреевич
|афото=Квициния Сергей Андреевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|8|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|2019}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Сергей Андреевич}}; {{date|11|8|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|10|10|2019}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҩаԥсазтәыз аусзуҩы (2013). СССР-и (1981) Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҭаратәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1955 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аинститут даналга, 1960 ш. инаркны 15 шықәса рҵаҩыс аус иуит Аԥсны еиуеиԥшым ашколқәа рҟны. 1976 ш. нахыс – ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс аусура далагоит, ашьҭахь редактор еиҳабыс диасуеит. 2000-2011 ш.ш. рзы Аԥсны аҵара аминистрра арҵагатә литература аҭыжьра аусбарҭа аредактор хадас дыҟан.
С. Кәыҵниа раԥхьатәи иажәабжь икьыԥхьит 1958 шықәсазы. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа. 15 шәҟәы инареиҳаны иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Азԥшра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Гәында-ԥшӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амра аныԥхо. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1972.
*Аԥышәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1977.
*Аӡыхь аҵхра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1978.
*Ашҭа ҭбаа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Абжьынҵ аанда. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Мшыбзиа, сқыҭа!.. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Набжьоутәи ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Аҩны лаша. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1985.
*Аҿыҭбжьы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Насыԥ змоу. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Набжьоутәи ахҭысқәа. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Арина ахеилага, ахыҭҟьа… Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-sergej-andreevich Квициния Сергей Андреевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-sergei-andrei-i%D2%A7a Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 11 рзы ииз]][[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы иԥсыз]]}}
sdcnv5sa8o5gqlwu6c7lv0zltre1vav
171323
171191
2026-08-06T18:10:11Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171323
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Сергей Андреевич
|афото=Квициния Сергей Андреевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа
|аира арыцхә={{date|11|8|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|2019}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа''' ({{lang-ru|Квициния Сергей Андреевич}}; {{date|11|8|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|10|10|2019}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҩаԥсазтәыз аусзуҩы (2013). СССР-и (1981) Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҭаратәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1955 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аинститут даналга, 1960 ш. инаркны 15 шықәса рҵаҩыс аус иуит Аԥсны еиуеиԥшым ашколқәа рҟны. 1976 ш. нахыс – ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс аусура далагоит, ашьҭахь редактор еиҳабыс диасуеит. 2000-2011 ш.ш. рзы Аԥсны аҵара аминистрра арҵагатә литература аҭыжьра аусбарҭа аредактор хадас дыҟан.
С. Кәыҵниа раԥхьатәи иажәабжь икьыԥхьит 1958 шықәсазы. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа. 15 шәҟәы инареиҳаны иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Азԥшра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Гәында-ԥшӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амра аныԥхо. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1972.
*Аԥышәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1977.
*Аӡыхь аҵхра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1978.
*Ашҭа ҭбаа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Абжьынҵ аанда. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Мшыбзиа, сқыҭа!.. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Набжьоутәи ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Аҩны лаша. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1985.
*Аҿыҭбжьы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Насыԥ змоу. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Набжьоутәи ахҭысқәа. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Арина ахеилага, ахыҭҟьа… Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-sergej-andreevich Квициния Сергей Андреевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-sergei-andrei-i%D2%A7a Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы иԥсыз]]
qpaqaxdk2vikh9g3tbduu3usm46dujo
171460
171323
2026-08-06T18:41:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171460
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Сергей Андреевич Квициния
|афото=Квициния Сергей Андреевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|11|8|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|2019}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Сергей Андреевич Квициния}}; {{date|11|8|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|10|10|2019}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҩаԥсазтәыз аусзуҩы (2013). СССР-и (1981) Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҭаратәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1955 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аинститут даналга, 1960 ш. инаркны 15 шықәса рҵаҩыс аус иуит Аԥсны еиуеиԥшым ашколқәа рҟны. 1976 ш. нахыс – ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс аусура далагоит, ашьҭахь редактор еиҳабыс диасуеит. 2000-2011 ш.ш. рзы Аԥсны аҵара аминистрра арҵагатә литература аҭыжьра аусбарҭа аредактор хадас дыҟан.
С. Кәыҵниа раԥхьатәи иажәабжь икьыԥхьит 1958 шықәсазы. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа. 15 шәҟәы инареиҳаны иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Азԥшра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Гәында-ԥшӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амра аныԥхо. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1972.
*Аԥышәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1977.
*Аӡыхь аҵхра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1978.
*Ашҭа ҭбаа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Абжьынҵ аанда. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Мшыбзиа, сқыҭа!.. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Набжьоутәи ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Аҩны лаша. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1985.
*Аҿыҭбжьы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Насыԥ змоу. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Набжьоутәи ахҭысқәа. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Арина ахеилага, ахыҭҟьа… Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-sergej-andreevich Квициния Сергей Андреевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-sergei-andrei-i%D2%A7a Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы иԥсыз]]
fdn7ausyozre1kv91rdq8w3dq4vywn2
171620
171460
2026-08-06T20:21:56Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171620
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Сергей Андреевич Квициния
|афото=Квициния Сергей Андреевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|11|8|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|10|10|2019}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Сергеи Андреи-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Сергей Андреевич Квициния}}; {{date|11|8|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|10|10|2019}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҩаԥсазтәыз аусзуҩы (2013). СССР-и (1981) Аԥсни, Урыстәылеи (1999) рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа рлахәыла. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Аҭаратәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1955 ш. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Аинститут даналга, 1960 ш. инаркны 15 шықәса рҵаҩыс аус иуит Аԥсны еиуеиԥшым ашколқәа рҟны. 1976 ш. нахыс – ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс аусура далагоит, ашьҭахь редактор еиҳабыс диасуеит. 2000-2011 ш.ш. рзы Аԥсны аҵара аминистрра арҵагатә литература аҭыжьра аусбарҭа аредактор хадас дыҟан.
С. Кәыҵниа раԥхьатәи иажәабжь икьыԥхьит 1958 шықәсазы. Иҩымҭақәа рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Алашара» уҳәа. 15 шәҟәы инареиҳаны иҭижьит.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Азԥшра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1968.
*Гәында-ԥшӡа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1970.
*Амра аныԥхо. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1972.
*Аԥышәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1977.
*Аӡыхь аҵхра. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1978.
*Ашҭа ҭбаа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1979.
*Абжьынҵ аанда. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1980.
*Мшыбзиа, сқыҭа!.. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Набжьоутәи ажәабжьқәа. Аҟәа, 1983.
*Аҩны лаша. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1985.
*Аҿыҭбжьы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Насыԥ змоу. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1990.
*Набжьоутәи ахҭысқәа. Ароман. Аҟәа, 2004.
*Арина ахеилага, ахыҭҟьа… Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2006.
*Иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Аҟәа, 2010-2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-sergej-andreevich Квициния Сергей Андреевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-sergei-andrei-i%D2%A7a Кәыҵниа Сергеи Андреи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 11 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2019 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 10 рзы иԥсыз]]
k88m6j9hlxbqzyb3ws8eurfkytn2ktz
Кәыҵниа, Шалуа Васили-иԥа
0
55022
171051
170234
2026-08-06T14:59:06Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]]
171051
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа (Аҟәа, 02.05. 1937 – 30. 09. 2021) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла''' ({{lang-ru|Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
8czff01q64vnth8tzxoxd7y318woumi
Лагәлаа, Андреи Иаков-иԥа
0
55023
171196
170235
2026-08-06T17:58:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171196
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лагвилава Андрей Яковлевич
|афото=Лагвилава Андрей Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|11|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|11|10|1994}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа''' ({{lang-ru|Лагвилава Андрей Яковлевич}}; {{date|6|11|1917}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|11|10|1994}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга дҭалоит Краснодартәи амедицинатә институт. Аха аибашьра иҵара иаԥырхагахеит, егьаанижьуеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьан аорденқәеи амедалқәеи. Аԥсныҟа дхынҳәит алеитенант еиҳабы ичын иманы.
А. Лагәлаа акыр шықәса аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны референтс, атәанчара ашҟа диасит Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз адинхаҵара аусқәа рзы анапынҵа ҷыдақәа шимаз.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ибжьаӡит акьыԥхь зымбацыз инапҩымҭақәа, иаагозар, «Аҳратәра аан Кавказ ажәларқәа рнырҵәара» атемала ииҩыз атрилогиа. Убри акәын изызкыз С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны ақәыргылаз иҭоурыхтә драма «Ашамҭаз».
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagvilava-andrej-yakovlevich Лагвилава Андрей Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-andrei-iakov-i%D2%A7a Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы ииз]][[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 11 рзы иԥсыз]]}}
ohj4m5erdgqn2divxiz38pcvhuo5xq8
171327
171196
2026-08-06T18:10:19Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171327
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лагвилава Андрей Яковлевич
|афото=Лагвилава Андрей Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа
|аира арыцхә={{date|6|11|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|11|10|1994}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа''' ({{lang-ru|Лагвилава Андрей Яковлевич}}; {{date|6|11|1917}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|11|10|1994}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга дҭалоит Краснодартәи амедицинатә институт. Аха аибашьра иҵара иаԥырхагахеит, егьаанижьуеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьан аорденқәеи амедалқәеи. Аԥсныҟа дхынҳәит алеитенант еиҳабы ичын иманы.
А. Лагәлаа акыр шықәса аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны референтс, атәанчара ашҟа диасит Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз адинхаҵара аусқәа рзы анапынҵа ҷыдақәа шимаз.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ибжьаӡит акьыԥхь зымбацыз инапҩымҭақәа, иаагозар, «Аҳратәра аан Кавказ ажәларқәа рнырҵәара» атемала ииҩыз атрилогиа. Убри акәын изызкыз С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны ақәыргылаз иҭоурыхтә драма «Ашамҭаз».
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagvilava-andrej-yakovlevich Лагвилава Андрей Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-andrei-iakov-i%D2%A7a Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 11 рзы иԥсыз]]
ib54cex4q99ok4tm2xo77t1pv6zc9m5
171465
171327
2026-08-06T18:42:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171465
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Андреи Иаков-иԥа Лагәлаа
|даҽа ахьӡ=Андрей Яковлевич Лагвилава
|афото=Лагвилава Андрей Яковлевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Андреи Иаков-иԥа Лагәлаа
|аира арыцхә={{date|6|11|1917}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Џьгьарда ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|11|10|1994}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург
}}
'''Андреи Иаков-иԥа Лагәлаа''' ({{lang-ru|Андрей Яковлевич Лагвилава}}; {{date|6|11|1917}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Џьгьарда]] ақыҭа – {{date|11|10|1994}}) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург. СССР-и (1967) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга дҭалоит Краснодартәи амедицинатә институт. Аха аибашьра иҵара иаԥырхагахеит, егьаанижьуеит. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) далахәын. Ианашьан аорденқәеи амедалқәеи. Аԥсныҟа дхынҳәит алеитенант еиҳабы ичын иманы.
А. Лагәлаа акыр шықәса аус иуан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны референтс, атәанчара ашҟа диасит Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз адинхаҵара аусқәа рзы анапынҵа ҷыдақәа шимаз.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) ибжьаӡит акьыԥхь зымбацыз инапҩымҭақәа, иаагозар, «Аҳратәра аан Кавказ ажәларқәа рнырҵәара» атемала ииҩыз атрилогиа. Убри акәын изызкыз С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны ақәыргылаз иҭоурыхтә драма «Ашамҭаз».
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lagvilava-andrej-yakovlevich Лагвилава Андрей Яковлевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lag%D3%99laa-andrei-iakov-i%D2%A7a Лагәлаа Андреи Иаков-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:1917 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 6 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1994 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 11 рзы иԥсыз]]
9vo5nz3w02clrxd1lg652lo7gpc787e
Лакербаи, Иури Асҭамыр-иԥа
0
55024
171198
170236
2026-08-06T17:58:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171198
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакербай Юрий Астамурович
|афото=Лакербай Юрий Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|6|1934}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Иваново ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=2004
|аусура=аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа''' ({{lang-ru|Лакербай Юрий Астамурович}}; {{date|24|6|1934}}, Урыстәыла, Иваново ақалақь – 2004) – аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (1963), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (2004, ишәҟәы «Иалкаау. Ажәеинраалақәа» рзы. М., 2000). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Ихәыҷреи иқәыԥшреи ихигеит Аԥсны. 1945–1948 шш. раан Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол дҭан. Абжьаратә ҵара хиркәшеит Иваново. Иҭаацәа уахь ииасит ауаа андырӡуаз аамҭа цәгьақәа ирыхҟьаны. 1956 ш. иҭаацәа Аԥсныҟа ихынҳәит. Абаҩрҵәыра Минсктәи аинститут далгеит (1962), иара убас [[Москва]], СССР Аҳәынҭкино иатәыз асценаристцәеи арежиссиорцәеи Иреиҳау ркурсқәа дрылгеит (1967). Иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз афехтование азы аспорт азҟаза ҳәа ахьӡ иоуит (1959), насгьы Белоруссиатәи ССР ажәларқәа Рспартакиада дачемпионхеит, дрылахәын егьырҭ аицлабрақәагьы.
1990–1992 шықәсқәа раан ажурнал «Литературная Абхазия» ([[Аҟәа]]) аредактор хадас дыҟан. Аус иуан агазеҭ «Советская Россия» (Москва) аредакциа акорреспондентс, уаҟа икьыԥхьуан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазкыз аматериалқәа. Апоет диеиуан ажәыларқәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рҟны.
И.Лакербаи иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Юность», «Алашара», «Черкесский мир», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Литературная газета», «Советская Россия», «Советская Абхазия», «Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, аиҭагақәеи, иара убас астатиақәеи, аочеркқәеи, арепортажқәеи реизгақәа жәпакы дравторуп.
И.Лакербаи исценариақәа рыла иҭыхуп афильмқәа хәба: «Сотвори бой» (1967 «Белорусьфильм»), «Могила льва» (1970, Белорусьфильм», «Рыцарь из Княж-городка», (1976, «Ленфильм»; «Путь к медали» (ҩ-сериалк, 1980, «Мосфильми» иапониатәи акиностудиа «Тоеи» еицҭырхыз, «Свидетель» (1992, «Аԥсуафильми» А.П.Довженко ихьӡ зху Киевтәи акиностудиеи еицҭырхыз).
Аҵак ҷыда амоуп «Свидетель» (арежиссиор М. Мархолиа), избанзар ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны ҳазҭагылоу аамҭазынӡа зымҽхазкуа аҟны иаарԥшуп аԥсуа жәлар рфилософиеи, рҭоурыхи, ркультуреи.
И.Лакербаи илагала дууп аԥсуа литература аӡыргараҿы. Аурысшәахь еиҭеигеит Т.Аџьба, Р.Смыр, В.Анқәаб, Н.Ҭарба, Б.Гәыргәлиа, Кә.Герхелиа, П.Бебиа, Г.Аламиа ражәеинралақәа, А.Возба, Н.Кәыҵниа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Эхо родных гор. Стихи. Минск, 1962.
*На лезвии луча Стихи, Минск, 1964.
*Камни абхазского поля. Стихи. (Перевод с русского на абхазский). Сухуми, 1966.
*В сторону перевала. Стихи. Минск, 1968.
*Лабиринт. Стихи. Минск, 1972.
*Ловчая птица. Книга стихов. М., 1986.
*Камни абхазского поля. Стихи и поэмы. Сухуми, 1987.
*Соло для одной струны. Стихи и переводы. Сухуми, 1990.
*Над заревым холмом. Книга стихов. М., 1995.
*Избранное. Стихи. М., 2000.
*Дорогой Леона (Абхазия. 1992–2003 гг.): Очерки, статьи, репортажи. Сухум, 2003.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakerbaj-yurij-astamurovich Лакербай Юрий Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakerbai-iuri-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз]][[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]}}
ehiuno3hc6lhoii3l3e9ude5tbg8o0u
171328
171198
2026-08-06T18:10:21Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171328
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакербай Юрий Астамурович
|афото=Лакербай Юрий Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|6|1934}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Иваново ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=2004
|аусура=аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа''' ({{lang-ru|Лакербай Юрий Астамурович}}; {{date|24|6|1934}}, Урыстәыла, Иваново ақалақь – 2004) – аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (1963), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (2004, ишәҟәы «Иалкаау. Ажәеинраалақәа» рзы. М., 2000). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Ихәыҷреи иқәыԥшреи ихигеит Аԥсны. 1945–1948 шш. раан Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол дҭан. Абжьаратә ҵара хиркәшеит Иваново. Иҭаацәа уахь ииасит ауаа андырӡуаз аамҭа цәгьақәа ирыхҟьаны. 1956 ш. иҭаацәа Аԥсныҟа ихынҳәит. Абаҩрҵәыра Минсктәи аинститут далгеит (1962), иара убас [[Москва]], СССР Аҳәынҭкино иатәыз асценаристцәеи арежиссиорцәеи Иреиҳау ркурсқәа дрылгеит (1967). Иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз афехтование азы аспорт азҟаза ҳәа ахьӡ иоуит (1959), насгьы Белоруссиатәи ССР ажәларқәа Рспартакиада дачемпионхеит, дрылахәын егьырҭ аицлабрақәагьы.
1990–1992 шықәсқәа раан ажурнал «Литературная Абхазия» ([[Аҟәа]]) аредактор хадас дыҟан. Аус иуан агазеҭ «Советская Россия» (Москва) аредакциа акорреспондентс, уаҟа икьыԥхьуан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазкыз аматериалқәа. Апоет диеиуан ажәыларқәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рҟны.
И.Лакербаи иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Юность», «Алашара», «Черкесский мир», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Литературная газета», «Советская Россия», «Советская Абхазия», «Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, аиҭагақәеи, иара убас астатиақәеи, аочеркқәеи, арепортажқәеи реизгақәа жәпакы дравторуп.
И.Лакербаи исценариақәа рыла иҭыхуп афильмқәа хәба: «Сотвори бой» (1967 «Белорусьфильм»), «Могила льва» (1970, Белорусьфильм», «Рыцарь из Княж-городка», (1976, «Ленфильм»; «Путь к медали» (ҩ-сериалк, 1980, «Мосфильми» иапониатәи акиностудиа «Тоеи» еицҭырхыз, «Свидетель» (1992, «Аԥсуафильми» А.П.Довженко ихьӡ зху Киевтәи акиностудиеи еицҭырхыз).
Аҵак ҷыда амоуп «Свидетель» (арежиссиор М. Мархолиа), избанзар ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны ҳазҭагылоу аамҭазынӡа зымҽхазкуа аҟны иаарԥшуп аԥсуа жәлар рфилософиеи, рҭоурыхи, ркультуреи.
И.Лакербаи илагала дууп аԥсуа литература аӡыргараҿы. Аурысшәахь еиҭеигеит Т.Аџьба, Р.Смыр, В.Анқәаб, Н.Ҭарба, Б.Гәыргәлиа, Кә.Герхелиа, П.Бебиа, Г.Аламиа ражәеинралақәа, А.Возба, Н.Кәыҵниа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Эхо родных гор. Стихи. Минск, 1962.
*На лезвии луча Стихи, Минск, 1964.
*Камни абхазского поля. Стихи. (Перевод с русского на абхазский). Сухуми, 1966.
*В сторону перевала. Стихи. Минск, 1968.
*Лабиринт. Стихи. Минск, 1972.
*Ловчая птица. Книга стихов. М., 1986.
*Камни абхазского поля. Стихи и поэмы. Сухуми, 1987.
*Соло для одной струны. Стихи и переводы. Сухуми, 1990.
*Над заревым холмом. Книга стихов. М., 1995.
*Избранное. Стихи. М., 2000.
*Дорогой Леона (Абхазия. 1992–2003 гг.): Очерки, статьи, репортажи. Сухум, 2003.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakerbaj-yurij-astamurovich Лакербай Юрий Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakerbai-iuri-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
jz1oojtff5npul9nua0h4kxoy28vjh6
171467
171328
2026-08-06T18:42:11Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171467
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи
|даҽа ахьӡ=Юрий Астамурович Лакербай
|афото=Лакербай Юрий Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи
|аира арыцхә={{date|24|6|1934}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Иваново ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=2004
|аусура=аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи''' ({{lang-ru|Юрий Астамурович Лакербай}}; {{date|24|6|1934}}, Урыстәыла, Иваново ақалақь – 2004) – аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (1963), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (2004, ишәҟәы «Иалкаау. Ажәеинраалақәа» рзы. М., 2000). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Ихәыҷреи иқәыԥшреи ихигеит Аԥсны. 1945–1948 шш. раан Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол дҭан. Абжьаратә ҵара хиркәшеит Иваново. Иҭаацәа уахь ииасит ауаа андырӡуаз аамҭа цәгьақәа ирыхҟьаны. 1956 ш. иҭаацәа Аԥсныҟа ихынҳәит. Абаҩрҵәыра Минсктәи аинститут далгеит (1962), иара убас [[Москва]], СССР Аҳәынҭкино иатәыз асценаристцәеи арежиссиорцәеи Иреиҳау ркурсқәа дрылгеит (1967). Иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз афехтование азы аспорт азҟаза ҳәа ахьӡ иоуит (1959), насгьы Белоруссиатәи ССР ажәларқәа Рспартакиада дачемпионхеит, дрылахәын егьырҭ аицлабрақәагьы.
1990–1992 шықәсқәа раан ажурнал «Литературная Абхазия» ([[Аҟәа]]) аредактор хадас дыҟан. Аус иуан агазеҭ «Советская Россия» (Москва) аредакциа акорреспондентс, уаҟа икьыԥхьуан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазкыз аматериалқәа. Апоет диеиуан ажәыларқәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рҟны.
И.Лакербаи иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Юность», «Алашара», «Черкесский мир», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Литературная газета», «Советская Россия», «Советская Абхазия», «Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, аиҭагақәеи, иара убас астатиақәеи, аочеркқәеи, арепортажқәеи реизгақәа жәпакы дравторуп.
И.Лакербаи исценариақәа рыла иҭыхуп афильмқәа хәба: «Сотвори бой» (1967 «Белорусьфильм»), «Могила льва» (1970, Белорусьфильм», «Рыцарь из Княж-городка», (1976, «Ленфильм»; «Путь к медали» (ҩ-сериалк, 1980, «Мосфильми» иапониатәи акиностудиа «Тоеи» еицҭырхыз, «Свидетель» (1992, «Аԥсуафильми» А.П.Довженко ихьӡ зху Киевтәи акиностудиеи еицҭырхыз).
Аҵак ҷыда амоуп «Свидетель» (арежиссиор М. Мархолиа), избанзар ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны ҳазҭагылоу аамҭазынӡа зымҽхазкуа аҟны иаарԥшуп аԥсуа жәлар рфилософиеи, рҭоурыхи, ркультуреи.
И.Лакербаи илагала дууп аԥсуа литература аӡыргараҿы. Аурысшәахь еиҭеигеит Т.Аџьба, Р.Смыр, В.Анқәаб, Н.Ҭарба, Б.Гәыргәлиа, Кә.Герхелиа, П.Бебиа, Г.Аламиа ражәеинралақәа, А.Возба, Н.Кәыҵниа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Эхо родных гор. Стихи. Минск, 1962.
*На лезвии луча Стихи, Минск, 1964.
*Камни абхазского поля. Стихи. (Перевод с русского на абхазский). Сухуми, 1966.
*В сторону перевала. Стихи. Минск, 1968.
*Лабиринт. Стихи. Минск, 1972.
*Ловчая птица. Книга стихов. М., 1986.
*Камни абхазского поля. Стихи и поэмы. Сухуми, 1987.
*Соло для одной струны. Стихи и переводы. Сухуми, 1990.
*Над заревым холмом. Книга стихов. М., 1995.
*Избранное. Стихи. М., 2000.
*Дорогой Леона (Абхазия. 1992–2003 гг.): Очерки, статьи, репортажи. Сухум, 2003.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakerbaj-yurij-astamurovich Лакербай Юрий Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakerbai-iuri-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
01h7o62uhwj204gfiu2pkveozjhmu11
171543
171467
2026-08-06T19:12:18Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171543
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи
|даҽа ахьӡ=Юрий Астамурович Лакербай
|афото=Лакербай Юрий Астамурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи
|аира арыцхә={{date|24|6|1934}}
|аира аҭыԥ=Урыстәыла, Иваново ақалақь
|аԥсра арыцхә=[[2004]]
|аусура=аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист
}}
'''Иури Асҭамыр-иԥа Лакербаи''' ({{lang-ru|Юрий Астамурович Лакербай}}; {{date|24|6|1934}}, Урыстәыла, Иваново ақалақь – 2004) – аԥсуа, аурыс поет, акиносценарист, аиҭагаҩ, апублицист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (1963), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа (2003) рлахәыла. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьан (2004, ишәҟәы «Иалкаау. Ажәеинраалақәа» рзы. М., 2000). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Ихәыҷреи иқәыԥшреи ихигеит Аԥсны. 1945–1948 шш. раан Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол дҭан. Абжьаратә ҵара хиркәшеит Иваново. Иҭаацәа уахь ииасит ауаа андырӡуаз аамҭа цәгьақәа ирыхҟьаны. 1956 ш. иҭаацәа Аԥсныҟа ихынҳәит. Абаҩрҵәыра Минсктәи аинститут далгеит (1962), иара убас [[Москва]], СССР Аҳәынҭкино иатәыз асценаристцәеи арежиссиорцәеи Иреиҳау ркурсқәа дрылгеит (1967). Иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз афехтование азы аспорт азҟаза ҳәа ахьӡ иоуит (1959), насгьы Белоруссиатәи ССР ажәларқәа Рспартакиада дачемпионхеит, дрылахәын егьырҭ аицлабрақәагьы.
1990–1992 шықәсқәа раан ажурнал «Литературная Абхазия» ([[Аҟәа]]) аредактор хадас дыҟан. Аус иуан агазеҭ «Советская Россия» (Москва) аредакциа акорреспондентс, уаҟа икьыԥхьуан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазкыз аматериалқәа. Апоет диеиуан ажәыларқәа ахьымҩаԥысуаз аҭыԥқәа рҟны.
И.Лакербаи иажәеинраалақәа рнылон ажурналқәа: «Юность», «Алашара», «Черкесский мир», «Аҟәа-Сухум», агазеҭқәа «Литературная газета», «Советская Россия», «Советская Абхазия», «Абхазия» уҳәа егьырҭгьы. Ажәеинраалақәеи, апоемақәеи, аиҭагақәеи, иара убас астатиақәеи, аочеркқәеи, арепортажқәеи реизгақәа жәпакы дравторуп.
И.Лакербаи исценариақәа рыла иҭыхуп афильмқәа хәба: «Сотвори бой» (1967 «Белорусьфильм»), «Могила льва» (1970, Белорусьфильм», «Рыцарь из Княж-городка», (1976, «Ленфильм»; «Путь к медали» (ҩ-сериалк, 1980, «Мосфильми» иапониатәи акиностудиа «Тоеи» еицҭырхыз, «Свидетель» (1992, «Аԥсуафильми» А.П.Довженко ихьӡ зху Киевтәи акиностудиеи еицҭырхыз).
Аҵак ҷыда амоуп «Свидетель» (арежиссиор М. Мархолиа), избанзар ажәытәӡатәи аамҭақәа инадыркны ҳазҭагылоу аамҭазынӡа зымҽхазкуа аҟны иаарԥшуп аԥсуа жәлар рфилософиеи, рҭоурыхи, ркультуреи.
И.Лакербаи илагала дууп аԥсуа литература аӡыргараҿы. Аурысшәахь еиҭеигеит Т.Аџьба, Р.Смыр, В.Анқәаб, Н.Ҭарба, Б.Гәыргәлиа, Кә.Герхелиа, П.Бебиа, Г.Аламиа ражәеинралақәа, А.Возба, Н.Кәыҵниа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Эхо родных гор. Стихи. Минск, 1962.
*На лезвии луча Стихи, Минск, 1964.
*Камни абхазского поля. Стихи. (Перевод с русского на абхазский). Сухуми, 1966.
*В сторону перевала. Стихи. Минск, 1968.
*Лабиринт. Стихи. Минск, 1972.
*Ловчая птица. Книга стихов. М., 1986.
*Камни абхазского поля. Стихи и поэмы. Сухуми, 1987.
*Соло для одной струны. Стихи и переводы. Сухуми, 1990.
*Над заревым холмом. Книга стихов. М., 1995.
*Избранное. Стихи. М., 2000.
*Дорогой Леона (Абхазия. 1992–2003 гг.): Очерки, статьи, репортажи. Сухум, 2003.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakerbaj-yurij-astamurovich Лакербай Юрий Астамурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakerbai-iuri-as%D2%ADamyir-i%D2%A7a Лакербаи Иури Асҭамыр-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1934 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2004 шықәсазы иԥсыз]]
9mf8xlje3ior042226zmldbziewspax
Лакоба, Станислав Зосим-иԥа
0
55025
171106
170237
2026-08-06T15:36:47Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171106
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакоба Станислав Зосимович
|афото=Лакоба Станислав Зосимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|аира арыцхә=23.02.1953
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә=20.09.2025
|аусура=аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Лакоба Станислав Зосим-иԥа''' ({{lang-ru|Лакоба Станислав Зосимович}}; 23.02.1953, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь - 20.09.2025) – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет археологиеи, аҭоурыхи, аетнологиеи ркафедра апрофессор. (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1992).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи 14-тәи, 19-тәи абжьаратә школқәа рҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс (1976-1978), Аԥсны аҭоурыхтәи акультуратәи баҟақәа рыхьчара Агәыԥ аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс. 1980 ш. раахыс аус иуеит Д.И.Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҭҵаарадырратә усзуҩыс, 1989ш. инаркны аҭоурых аҟәша аиҳабыс. 1992-1993 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан, 1993-1994 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс, 1994-1996шш. раан – Аԥсны Апарламент Аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩыс. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» далан. Қырҭтәылеи Аԥсни реибашьратә еимакы аҭнышәныртәаларазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаԥшрала, Урыстәыла абжьаҟазарала имҩаԥысуаз Женеватәи апроцесс далахәын. 1996 ш. инаркны аофициалтә политика далахәымызт. 1999 ш октиабр мзазы «Выборы по Хичкоку» зыхьӡу истатиаҿы альтернатива змам алхрақәа дырҿагыланы дықәгылеит.
2000-2004 шш. раан инаԥхьаз апрофессорк иаҳасабала аҭҵаарадырратә усура инапы алакын Иапониа, Хоккаидо ақалақь аҟны иҟоу ауниверситет аславиантә ҭҵаарақәа рцентр аҟны. 2004 ш. август - сентиабр мзақәа рзы Аԥсны (Ахадарахь акандидат С.В. Багаԥшь дицны) Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дықәгылан. 2005-2009 шш., насгьы 2011-2013 шш. раан Аԥсны ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан.
Жәаба инареиҳаны амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи ҭижьхьеит. Урҭ XӀX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи, Ашьхаруатә Республикеи, аурыс-аԥсуа культуратәи алитературатәи еимадарақәа ирызкуп. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа рахьтә аԥсуа аҳра Урыстәылатәи аимпериа алалара даҽа концепциак ала ирыдызгалоз раԥхьатәи аҵарауаа дыруаӡәкуп. Ибжьажьауа агәаанагара шьақәиргылеит (В.Стражев ишьҭахь) аҭҵаарадырраҿы Аԥсҳа Қьалашьбеи Чачба иԥа Асланбеи дишьит ҳәа ишьақәгылахьоу. Иҽазишәеит 1917-1921 шш. раантәи Аԥсны аҭоурых обиективла аҩра. Егьырҭ аԥсуа ҵарауаа дрылахәны Аԥсны аҭоурых еицазкыз аӡәырҩы ҿаԥиҽуан. Аусумҭақәа жәпакы рзикит Кавказтәи аконфедерациа аҭоурыхи апроблемақәеи, XX ашә. азы Қарҭтәыла имҩамнагоз ампыҵахаларатәи ассимилициатәи политикеи аарԥшра.
С.Лакоба авторс дрымоуп иара убас прозала иҩу ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит агазеҭ «Советская Абхазия», ажурнал «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды» (М., 1994) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: художественные книги: Весна на траве. Стихи. Сухуми, 1981.
*Опрокинутое. Стихи. Сухуми, 1985, Избранное. Сухум, 2011.
*исследования: Боевики Абхазии в революции 1905–1907 годов. Сухуми, 1984.
*«Крылились дни в Сухум-Кале…»: Историко-культурные очерки. Сухуми, 1988.
*Абхазия в годы первой российской революции. Тбилиси, 1985.
*Очерки политической истории Абхазии. Сухуми, 1990.
*Столетняя война Грузии против Абхазии. Гагра, 1993.
*Абхазия. После двух оккупаций. Гагра, 1994.
*Тайна «Зеленой папки». Сухум, 1995.
*Асланбей. (К вопросу о политическом противоборстве в Абхазии в первой трети XIX столетия). Сухум, 1999.
*Абхазия — de-fakto или Грузия de-iure? (О политике России в Абхазии в постсоветский период. 1991–2000 гг.). Sapporo: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2001.
*Абхазия после двух империй XIX–XXI вв. (Slavic Eurasian Studies, № 5). М.: Sapporo: Slavic Recearch Center, Hokkaido University, 2004.
*История Абхазии. Сухум, 2006, 2007 (соавтор).
*Крылились дни в Сухум-Кале… Сухуми, 1988 (2-е издание: Сухум, 2011).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakoba-stanislav-zosimovich Лакоба Станислав Зосимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakoba-stanislav-zosim-i%D2%A7a Лакоба Станислав Зосим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны археологцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]}}
3p8ekgjjbafx8aflqdo4soxse4o8v0i
171199
171106
2026-08-06T17:58:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171199
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакоба Станислав Зосимович
|афото=Лакоба Станислав Зосимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|2|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2025}}
|аусура=аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Лакоба Станислав Зосим-иԥа''' ({{lang-ru|Лакоба Станислав Зосимович}}; {{date|23|2|1953}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь - {{date|20|9|2025}}) – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет археологиеи, аҭоурыхи, аетнологиеи ркафедра апрофессор. (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1992).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи 14-тәи, 19-тәи абжьаратә школқәа рҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс (1976-1978), Аԥсны аҭоурыхтәи акультуратәи баҟақәа рыхьчара Агәыԥ аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс. 1980 ш. раахыс аус иуеит Д.И.Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҭҵаарадырратә усзуҩыс, 1989ш. инаркны аҭоурых аҟәша аиҳабыс. 1992-1993 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан, 1993-1994 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс, 1994-1996шш. раан – Аԥсны Апарламент Аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩыс. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» далан. Қырҭтәылеи Аԥсни реибашьратә еимакы аҭнышәныртәаларазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаԥшрала, Урыстәыла абжьаҟазарала имҩаԥысуаз Женеватәи апроцесс далахәын. 1996 ш. инаркны аофициалтә политика далахәымызт. 1999 ш октиабр мзазы «Выборы по Хичкоку» зыхьӡу истатиаҿы альтернатива змам алхрақәа дырҿагыланы дықәгылеит.
2000-2004 шш. раан инаԥхьаз апрофессорк иаҳасабала аҭҵаарадырратә усура инапы алакын Иапониа, Хоккаидо ақалақь аҟны иҟоу ауниверситет аславиантә ҭҵаарақәа рцентр аҟны. 2004 ш. август - сентиабр мзақәа рзы Аԥсны (Ахадарахь акандидат С.В. Багаԥшь дицны) Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дықәгылан. 2005-2009 шш., насгьы 2011-2013 шш. раан Аԥсны ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан.
Жәаба инареиҳаны амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи ҭижьхьеит. Урҭ XӀX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи, Ашьхаруатә Республикеи, аурыс-аԥсуа культуратәи алитературатәи еимадарақәа ирызкуп. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа рахьтә аԥсуа аҳра Урыстәылатәи аимпериа алалара даҽа концепциак ала ирыдызгалоз раԥхьатәи аҵарауаа дыруаӡәкуп. Ибжьажьауа агәаанагара шьақәиргылеит (В.Стражев ишьҭахь) аҭҵаарадырраҿы Аԥсҳа Қьалашьбеи Чачба иԥа Асланбеи дишьит ҳәа ишьақәгылахьоу. Иҽазишәеит 1917-1921 шш. раантәи Аԥсны аҭоурых обиективла аҩра. Егьырҭ аԥсуа ҵарауаа дрылахәны Аԥсны аҭоурых еицазкыз аӡәырҩы ҿаԥиҽуан. Аусумҭақәа жәпакы рзикит Кавказтәи аконфедерациа аҭоурыхи апроблемақәеи, XX ашә. азы Қарҭтәыла имҩамнагоз ампыҵахаларатәи ассимилициатәи политикеи аарԥшра.
С.Лакоба авторс дрымоуп иара убас прозала иҩу ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит агазеҭ «Советская Абхазия», ажурнал «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды» (М., 1994) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: художественные книги: Весна на траве. Стихи. Сухуми, 1981.
*Опрокинутое. Стихи. Сухуми, 1985, Избранное. Сухум, 2011.
*исследования: Боевики Абхазии в революции 1905–1907 годов. Сухуми, 1984.
*«Крылились дни в Сухум-Кале…»: Историко-культурные очерки. Сухуми, 1988.
*Абхазия в годы первой российской революции. Тбилиси, 1985.
*Очерки политической истории Абхазии. Сухуми, 1990.
*Столетняя война Грузии против Абхазии. Гагра, 1993.
*Абхазия. После двух оккупаций. Гагра, 1994.
*Тайна «Зеленой папки». Сухум, 1995.
*Асланбей. (К вопросу о политическом противоборстве в Абхазии в первой трети XIX столетия). Сухум, 1999.
*Абхазия — de-fakto или Грузия de-iure? (О политике России в Абхазии в постсоветский период. 1991–2000 гг.). Sapporo: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2001.
*Абхазия после двух империй XIX–XXI вв. (Slavic Eurasian Studies, № 5). М.: Sapporo: Slavic Recearch Center, Hokkaido University, 2004.
*История Абхазии. Сухум, 2006, 2007 (соавтор).
*Крылились дни в Сухум-Кале… Сухуми, 1988 (2-е издание: Сухум, 2011).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakoba-stanislav-zosimovich Лакоба Станислав Зосимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakoba-stanislav-zosim-i%D2%A7a Лакоба Станислав Зосим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны археологцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]][[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]}}
12b3z29ipaeo9y99e4qanrgnslpn8zi
171329
171199
2026-08-06T18:10:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171329
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Лакоба Станислав Зосимович
|афото=Лакоба Станислав Зосимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лакоба Станислав Зосим-иԥа
|аира арыцхә={{date|23|2|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2025}}
|аусура=аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Лакоба Станислав Зосим-иԥа''' ({{lang-ru|Лакоба Станислав Зосимович}}; {{date|23|2|1953}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь - {{date|20|9|2025}}) – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет археологиеи, аҭоурыхи, аетнологиеи ркафедра апрофессор. (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1992).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи 14-тәи, 19-тәи абжьаратә школқәа рҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс (1976-1978), Аԥсны аҭоурыхтәи акультуратәи баҟақәа рыхьчара Агәыԥ аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс. 1980 ш. раахыс аус иуеит Д.И.Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҭҵаарадырратә усзуҩыс, 1989ш. инаркны аҭоурых аҟәша аиҳабыс. 1992-1993 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан, 1993-1994 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс, 1994-1996шш. раан – Аԥсны Апарламент Аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩыс. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» далан. Қырҭтәылеи Аԥсни реибашьратә еимакы аҭнышәныртәаларазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаԥшрала, Урыстәыла абжьаҟазарала имҩаԥысуаз Женеватәи апроцесс далахәын. 1996 ш. инаркны аофициалтә политика далахәымызт. 1999 ш октиабр мзазы «Выборы по Хичкоку» зыхьӡу истатиаҿы альтернатива змам алхрақәа дырҿагыланы дықәгылеит.
2000-2004 шш. раан инаԥхьаз апрофессорк иаҳасабала аҭҵаарадырратә усура инапы алакын Иапониа, Хоккаидо ақалақь аҟны иҟоу ауниверситет аславиантә ҭҵаарақәа рцентр аҟны. 2004 ш. август - сентиабр мзақәа рзы Аԥсны (Ахадарахь акандидат С.В. Багаԥшь дицны) Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дықәгылан. 2005-2009 шш., насгьы 2011-2013 шш. раан Аԥсны ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан.
Жәаба инареиҳаны амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи ҭижьхьеит. Урҭ XӀX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи, Ашьхаруатә Республикеи, аурыс-аԥсуа культуратәи алитературатәи еимадарақәа ирызкуп. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа рахьтә аԥсуа аҳра Урыстәылатәи аимпериа алалара даҽа концепциак ала ирыдызгалоз раԥхьатәи аҵарауаа дыруаӡәкуп. Ибжьажьауа агәаанагара шьақәиргылеит (В.Стражев ишьҭахь) аҭҵаарадырраҿы Аԥсҳа Қьалашьбеи Чачба иԥа Асланбеи дишьит ҳәа ишьақәгылахьоу. Иҽазишәеит 1917-1921 шш. раантәи Аԥсны аҭоурых обиективла аҩра. Егьырҭ аԥсуа ҵарауаа дрылахәны Аԥсны аҭоурых еицазкыз аӡәырҩы ҿаԥиҽуан. Аусумҭақәа жәпакы рзикит Кавказтәи аконфедерациа аҭоурыхи апроблемақәеи, XX ашә. азы Қарҭтәыла имҩамнагоз ампыҵахаларатәи ассимилициатәи политикеи аарԥшра.
С.Лакоба авторс дрымоуп иара убас прозала иҩу ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит агазеҭ «Советская Абхазия», ажурнал «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды» (М., 1994) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: художественные книги: Весна на траве. Стихи. Сухуми, 1981.
*Опрокинутое. Стихи. Сухуми, 1985, Избранное. Сухум, 2011.
*исследования: Боевики Абхазии в революции 1905–1907 годов. Сухуми, 1984.
*«Крылились дни в Сухум-Кале…»: Историко-культурные очерки. Сухуми, 1988.
*Абхазия в годы первой российской революции. Тбилиси, 1985.
*Очерки политической истории Абхазии. Сухуми, 1990.
*Столетняя война Грузии против Абхазии. Гагра, 1993.
*Абхазия. После двух оккупаций. Гагра, 1994.
*Тайна «Зеленой папки». Сухум, 1995.
*Асланбей. (К вопросу о политическом противоборстве в Абхазии в первой трети XIX столетия). Сухум, 1999.
*Абхазия — de-fakto или Грузия de-iure? (О политике России в Абхазии в постсоветский период. 1991–2000 гг.). Sapporo: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2001.
*Абхазия после двух империй XIX–XXI вв. (Slavic Eurasian Studies, № 5). М.: Sapporo: Slavic Recearch Center, Hokkaido University, 2004.
*История Абхазии. Сухум, 2006, 2007 (соавтор).
*Крылились дни в Сухум-Кале… Сухуми, 1988 (2-е издание: Сухум, 2011).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakoba-stanislav-zosimovich Лакоба Станислав Зосимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakoba-stanislav-zosim-i%D2%A7a Лакоба Станислав Зосим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны археологцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
mqkhgzn01rfnl5y86chpyikbvzopnz2
171468
171329
2026-08-06T18:42:13Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171468
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Станислав Зосим-иԥа Лакоба
|даҽа ахьӡ=Станислав Зосимович Лакоба
|афото=Лакоба Станислав Зосимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Станислав Зосим-иԥа Лакоба
|аира арыцхә={{date|23|2|1953}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2025}}
|аусура=аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Станислав Зосим-иԥа Лакоба''' ({{lang-ru|Станислав Зосимович Лакоба}}; {{date|23|2|1953}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь - {{date|20|9|2025}}) – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет археологиеи, аҭоурыхи, аетнологиеи ркафедра апрофессор. (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1992).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи 14-тәи, 19-тәи абжьаратә школқәа рҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс (1976-1978), Аԥсны аҭоурыхтәи акультуратәи баҟақәа рыхьчара Агәыԥ аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс. 1980 ш. раахыс аус иуеит Д.И.Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҭҵаарадырратә усзуҩыс, 1989ш. инаркны аҭоурых аҟәша аиҳабыс. 1992-1993 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан, 1993-1994 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс, 1994-1996шш. раан – Аԥсны Апарламент Аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩыс. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» далан. Қырҭтәылеи Аԥсни реибашьратә еимакы аҭнышәныртәаларазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаԥшрала, Урыстәыла абжьаҟазарала имҩаԥысуаз Женеватәи апроцесс далахәын. 1996 ш. инаркны аофициалтә политика далахәымызт. 1999 ш октиабр мзазы «Выборы по Хичкоку» зыхьӡу истатиаҿы альтернатива змам алхрақәа дырҿагыланы дықәгылеит.
2000-2004 шш. раан инаԥхьаз апрофессорк иаҳасабала аҭҵаарадырратә усура инапы алакын Иапониа, Хоккаидо ақалақь аҟны иҟоу ауниверситет аславиантә ҭҵаарақәа рцентр аҟны. 2004 ш. август - сентиабр мзақәа рзы Аԥсны (Ахадарахь акандидат С.В. Багаԥшь дицны) Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дықәгылан. 2005-2009 шш., насгьы 2011-2013 шш. раан Аԥсны ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан.
Жәаба инареиҳаны амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи ҭижьхьеит. Урҭ XӀX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи, Ашьхаруатә Республикеи, аурыс-аԥсуа культуратәи алитературатәи еимадарақәа ирызкуп. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа рахьтә аԥсуа аҳра Урыстәылатәи аимпериа алалара даҽа концепциак ала ирыдызгалоз раԥхьатәи аҵарауаа дыруаӡәкуп. Ибжьажьауа агәаанагара шьақәиргылеит (В.Стражев ишьҭахь) аҭҵаарадырраҿы Аԥсҳа Қьалашьбеи Чачба иԥа Асланбеи дишьит ҳәа ишьақәгылахьоу. Иҽазишәеит 1917-1921 шш. раантәи Аԥсны аҭоурых обиективла аҩра. Егьырҭ аԥсуа ҵарауаа дрылахәны Аԥсны аҭоурых еицазкыз аӡәырҩы ҿаԥиҽуан. Аусумҭақәа жәпакы рзикит Кавказтәи аконфедерациа аҭоурыхи апроблемақәеи, XX ашә. азы Қарҭтәыла имҩамнагоз ампыҵахаларатәи ассимилициатәи политикеи аарԥшра.
С.Лакоба авторс дрымоуп иара убас прозала иҩу ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит агазеҭ «Советская Абхазия», ажурнал «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды» (М., 1994) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: художественные книги: Весна на траве. Стихи. Сухуми, 1981.
*Опрокинутое. Стихи. Сухуми, 1985, Избранное. Сухум, 2011.
*исследования: Боевики Абхазии в революции 1905–1907 годов. Сухуми, 1984.
*«Крылились дни в Сухум-Кале…»: Историко-культурные очерки. Сухуми, 1988.
*Абхазия в годы первой российской революции. Тбилиси, 1985.
*Очерки политической истории Абхазии. Сухуми, 1990.
*Столетняя война Грузии против Абхазии. Гагра, 1993.
*Абхазия. После двух оккупаций. Гагра, 1994.
*Тайна «Зеленой папки». Сухум, 1995.
*Асланбей. (К вопросу о политическом противоборстве в Абхазии в первой трети XIX столетия). Сухум, 1999.
*Абхазия — de-fakto или Грузия de-iure? (О политике России в Абхазии в постсоветский период. 1991–2000 гг.). Sapporo: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2001.
*Абхазия после двух империй XIX–XXI вв. (Slavic Eurasian Studies, № 5). М.: Sapporo: Slavic Recearch Center, Hokkaido University, 2004.
*История Абхазии. Сухум, 2006, 2007 (соавтор).
*Крылились дни в Сухум-Кале… Сухуми, 1988 (2-е издание: Сухум, 2011).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakoba-stanislav-zosimovich Лакоба Станислав Зосимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakoba-stanislav-zosim-i%D2%A7a Лакоба Станислав Зосим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны археологцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
2i0nxxealo9kf1c0udd767szod9nnnq
171623
171468
2026-08-06T20:22:02Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171623
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Станислав Зосим-иԥа Лакоба
|даҽа ахьӡ=Станислав Зосимович Лакоба
|афото=Лакоба Станислав Зосимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Станислав Зосим-иԥа Лакоба
|аира арыцхә={{date|23|2|1953}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|20|9|2025}}
|аусура=аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы}}
'''Станислав Зосим-иԥа Лакоба''' ({{lang-ru|Станислав Зосимович Лакоба}}; {{date|23|2|1953}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь - {{date|20|9|2025}}) – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩы-кавказҭҵааҩ, ашәҟәыҩҩы, аполитикатәи ауаажәларратәи усзуҩы. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет археологиеи, аҭоурыхи, аетнологиеи ркафедра апрофессор. (2000). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997), Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1992).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Аҟәатәи 14-тәи, 19-тәи абжьаратә школқәа рҟны. А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1976). Аус иуан агазеҭ «Советская Абхазия» акорреспондентс (1976-1978), Аԥсны аҭоурыхтәи акультуратәи баҟақәа рыхьчара Агәыԥ аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс. 1980 ш. раахыс аус иуеит Д.И.Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (уажәы Аԥсуаҭҵаара аинститут) аҭҵаарадырратә усзуҩыс, 1989ш. инаркны аҭоурых аҟәша аиҳабыс. 1992-1993 шш. раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан, 1993-1994 шш. рзы – Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс, 1994-1996шш. раан – Аԥсны Апарламент Аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩыс. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» далан. Қырҭтәылеи Аԥсни реибашьратә еимакы аҭнышәныртәаларазы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаԥшрала, Урыстәыла абжьаҟазарала имҩаԥысуаз Женеватәи апроцесс далахәын. 1996 ш. инаркны аофициалтә политика далахәымызт. 1999 ш октиабр мзазы «Выборы по Хичкоку» зыхьӡу истатиаҿы альтернатива змам алхрақәа дырҿагыланы дықәгылеит.
2000-2004 шш. раан инаԥхьаз апрофессорк иаҳасабала аҭҵаарадырратә усура инапы алакын Иапониа, Хоккаидо ақалақь аҟны иҟоу ауниверситет аславиантә ҭҵаарақәа рцентр аҟны. 2004 ш. август - сентиабр мзақәа рзы Аԥсны (Ахадарахь акандидат С.В. Багаԥшь дицны) Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дықәгылан. 2005-2009 шш., насгьы 2011-2013 шш. раан Аԥсны ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан.
Жәаба инареиҳаны амонографиақәеи астатиақәа реизгақәеи ҭижьхьеит. Урҭ XӀX-XX ашәышықәсақәа раан аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи, Ашьхаруатә Республикеи, аурыс-аԥсуа культуратәи алитературатәи еимадарақәа ирызкуп. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа рахьтә аԥсуа аҳра Урыстәылатәи аимпериа алалара даҽа концепциак ала ирыдызгалоз раԥхьатәи аҵарауаа дыруаӡәкуп. Ибжьажьауа агәаанагара шьақәиргылеит (В.Стражев ишьҭахь) аҭҵаарадырраҿы Аԥсҳа Қьалашьбеи Чачба иԥа Асланбеи дишьит ҳәа ишьақәгылахьоу. Иҽазишәеит 1917-1921 шш. раантәи Аԥсны аҭоурых обиективла аҩра. Егьырҭ аԥсуа ҵарауаа дрылахәны Аԥсны аҭоурых еицазкыз аӡәырҩы ҿаԥиҽуан. Аусумҭақәа жәпакы рзикит Кавказтәи аконфедерациа аҭоурыхи апроблемақәеи, XX ашә. азы Қарҭтәыла имҩамнагоз ампыҵахаларатәи ассимилициатәи политикеи аарԥшра.
С.Лакоба авторс дрымоуп иара убас прозала иҩу ажәеинраалақәа, ажәабжьқәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит агазеҭ «Советская Абхазия», ажурнал «Литературная Кабардино-Балкария», ашәҟәы «Абхазские сказки и легенды» (М., 1994) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: художественные книги: Весна на траве. Стихи. Сухуми, 1981.
*Опрокинутое. Стихи. Сухуми, 1985, Избранное. Сухум, 2011.
*исследования: Боевики Абхазии в революции 1905–1907 годов. Сухуми, 1984.
*«Крылились дни в Сухум-Кале…»: Историко-культурные очерки. Сухуми, 1988.
*Абхазия в годы первой российской революции. Тбилиси, 1985.
*Очерки политической истории Абхазии. Сухуми, 1990.
*Столетняя война Грузии против Абхазии. Гагра, 1993.
*Абхазия. После двух оккупаций. Гагра, 1994.
*Тайна «Зеленой папки». Сухум, 1995.
*Асланбей. (К вопросу о политическом противоборстве в Абхазии в первой трети XIX столетия). Сухум, 1999.
*Абхазия — de-fakto или Грузия de-iure? (О политике России в Абхазии в постсоветский период. 1991–2000 гг.). Sapporo: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2001.
*Абхазия после двух империй XIX–XXI вв. (Slavic Eurasian Studies, № 5). М.: Sapporo: Slavic Recearch Center, Hokkaido University, 2004.
*История Абхазии. Сухум, 2006, 2007 (соавтор).
*Крылились дни в Сухум-Кале… Сухуми, 1988 (2-е издание: Сухум, 2011).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lakoba-stanislav-zosimovich Лакоба Станислав Зосимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/lakoba-stanislav-zosim-i%D2%A7a Лакоба Станислав Зосим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны археологцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аполитикцәа]]
[[Акатегориа:1953 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 23 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз]]
f1egmb3o5brey0vnlo9hmbbqokcg9mh
Лиубченко, Лев Николаи-иԥа
0
55026
171204
170238
2026-08-06T17:58:25Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171204
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лиубченко Лев Николаи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Любченко Лев Николаевич
|афото=Любченко Лев Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лиубченко Лев Николаи-иԥа
|аира арыцхә={{date|30|7|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=1995, Гәдоуҭа ақалақь
|аусура=аурыс поет
}}
'''Лиубченко Лев Николаи-иԥа''' ({{lang-ru|Любченко Лев Николаевич}}; {{date|30|7|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] ақалақь – 1995, Гәдоуҭа ақалақь) – аурыс поет. Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» иаԥнаҵаз апремиа «Аибашьра ашықәснҵа» ианашьоуп. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997).
==Абиографиа==
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 шықәсазы. 1960 ш. акәзар, иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Люди и мир». Л.Лиубченко ипоезиа ауаатәыҩса реизыҟазаашьа хьанҭақәа аанарԥшуеит, ҳауаажәларра иацәтәыму аидеиеи апринципқәеи рҿагылара ахырхарҭахь ухьадырԥшуеит.
Аԥсны 1992 шықәса август азтәи атрагедиатә хҭысқәа апоет ирҿиараҿы зынӡа даҽа хырхарҭак аанахәартә иҟалеит. Аибашьра раԥхьатәи амшқәа инадыркны уи ихазы еилырганы имаз иуаҩытәыҩсатә позициа ааникылеит, иҩымҭақәагьы еилыхха ирныԥшит. Арратә корреспондентс дыҟан, ашьҭахь Аԥсуа радио аредактор еиҳабыс аус иуан. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аефир ала азыӡырҩцәа ираҳауан. Иажәеинраалақәа жәпакы ашәақәа рылхуп. Л.Лиубченко аԥсшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа маҷымкәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы С. Делба лҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Люди и море. Стихи. Сухуми, 1960.
*Дорога в хороший день. Стихи и поэмы. Сухуми, 1965.
*Абхазы, абхазы, вы правы… Гагра, 1993.
*Абхазы, абхазы вы правы… Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lyubchenko-lev-nikolaevich Любченко Лев Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/liubchenko-lev-nikolai-i%D2%A7a Лиубченко Лев Николаи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 30 рзы ииз]][[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]}}
jabo41f8e4agpkf0hfclbdzpmd0nprm
171334
171204
2026-08-06T18:10:32Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171334
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лиубченко Лев Николаи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Любченко Лев Николаевич
|афото=Любченко Лев Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лиубченко Лев Николаи-иԥа
|аира арыцхә={{date|30|7|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=1995, Гәдоуҭа ақалақь
|аусура=аурыс поет
}}
'''Лиубченко Лев Николаи-иԥа''' ({{lang-ru|Любченко Лев Николаевич}}; {{date|30|7|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] ақалақь – 1995, Гәдоуҭа ақалақь) – аурыс поет. Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» иаԥнаҵаз апремиа «Аибашьра ашықәснҵа» ианашьоуп. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997).
==Абиографиа==
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 шықәсазы. 1960 ш. акәзар, иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Люди и мир». Л.Лиубченко ипоезиа ауаатәыҩса реизыҟазаашьа хьанҭақәа аанарԥшуеит, ҳауаажәларра иацәтәыму аидеиеи апринципқәеи рҿагылара ахырхарҭахь ухьадырԥшуеит.
Аԥсны 1992 шықәса август азтәи атрагедиатә хҭысқәа апоет ирҿиараҿы зынӡа даҽа хырхарҭак аанахәартә иҟалеит. Аибашьра раԥхьатәи амшқәа инадыркны уи ихазы еилырганы имаз иуаҩытәыҩсатә позициа ааникылеит, иҩымҭақәагьы еилыхха ирныԥшит. Арратә корреспондентс дыҟан, ашьҭахь Аԥсуа радио аредактор еиҳабыс аус иуан. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аефир ала азыӡырҩцәа ираҳауан. Иажәеинраалақәа жәпакы ашәақәа рылхуп. Л.Лиубченко аԥсшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа маҷымкәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы С. Делба лҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Люди и море. Стихи. Сухуми, 1960.
*Дорога в хороший день. Стихи и поэмы. Сухуми, 1965.
*Абхазы, абхазы, вы правы… Гагра, 1993.
*Абхазы, абхазы вы правы… Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lyubchenko-lev-nikolaevich Любченко Лев Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/liubchenko-lev-nikolai-i%D2%A7a Лиубченко Лев Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
t6ddoadrvspta2zrmnzeslpo4x7jqr5
171473
171334
2026-08-06T18:42:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171473
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|даҽа ахьӡ=Лев Николаевич Любченко
|афото=Любченко Лев Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|аира арыцхә={{date|30|7|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа ақалақь
|аԥсра аҭыԥ=1995, Гәдоуҭа ақалақь
|аусура=аурыс поет
}}
'''Лев Николаи-иԥа Лиубченко''' ({{lang-ru|Лев Николаевич Любченко}}; {{date|30|7|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] ақалақь – 1995, Гәдоуҭа ақалақь) – аурыс поет. Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» иаԥнаҵаз апремиа «Аибашьра ашықәснҵа» ианашьоуп. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997).
==Абиографиа==
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 шықәсазы. 1960 ш. акәзар, иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Люди и мир». Л.Лиубченко ипоезиа ауаатәыҩса реизыҟазаашьа хьанҭақәа аанарԥшуеит, ҳауаажәларра иацәтәыму аидеиеи апринципқәеи рҿагылара ахырхарҭахь ухьадырԥшуеит.
Аԥсны 1992 шықәса август азтәи атрагедиатә хҭысқәа апоет ирҿиараҿы зынӡа даҽа хырхарҭак аанахәартә иҟалеит. Аибашьра раԥхьатәи амшқәа инадыркны уи ихазы еилырганы имаз иуаҩытәыҩсатә позициа ааникылеит, иҩымҭақәагьы еилыхха ирныԥшит. Арратә корреспондентс дыҟан, ашьҭахь Аԥсуа радио аредактор еиҳабыс аус иуан. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аефир ала азыӡырҩцәа ираҳауан. Иажәеинраалақәа жәпакы ашәақәа рылхуп. Л.Лиубченко аԥсшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа маҷымкәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы С. Делба лҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Люди и море. Стихи. Сухуми, 1960.
*Дорога в хороший день. Стихи и поэмы. Сухуми, 1965.
*Абхазы, абхазы, вы правы… Гагра, 1993.
*Абхазы, абхазы вы правы… Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lyubchenko-lev-nikolaevich Любченко Лев Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/liubchenko-lev-nikolai-i%D2%A7a Лиубченко Лев Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
2cbczozvhs7h3s2c9qlgkg3efvhcvb3
171544
171473
2026-08-06T19:12:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171544
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|даҽа ахьӡ=Лев Николаевич Любченко
|афото=Любченко Лев Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|аира арыцхә={{date|30|7|1930}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа ақалақь
|аԥсра арыцхә=[[1995]]
|аԥсра аҭыԥ=Гәдоуҭа ақалақь
|аусура=аурыс поет
}}
'''Лев Николаи-иԥа Лиубченко''' ({{lang-ru|Лев Николаевич Любченко}}; {{date|30|7|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] ақалақь – 1995, Гәдоуҭа ақалақь) – аурыс поет. Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» иаԥнаҵаз апремиа «Аибашьра ашықәснҵа» ианашьоуп. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997).
==Абиографиа==
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 шықәсазы. 1960 ш. акәзар, иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Люди и мир». Л.Лиубченко ипоезиа ауаатәыҩса реизыҟазаашьа хьанҭақәа аанарԥшуеит, ҳауаажәларра иацәтәыму аидеиеи апринципқәеи рҿагылара ахырхарҭахь ухьадырԥшуеит.
Аԥсны 1992 шықәса август азтәи атрагедиатә хҭысқәа апоет ирҿиараҿы зынӡа даҽа хырхарҭак аанахәартә иҟалеит. Аибашьра раԥхьатәи амшқәа инадыркны уи ихазы еилырганы имаз иуаҩытәыҩсатә позициа ааникылеит, иҩымҭақәагьы еилыхха ирныԥшит. Арратә корреспондентс дыҟан, ашьҭахь Аԥсуа радио аредактор еиҳабыс аус иуан. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аефир ала азыӡырҩцәа ираҳауан. Иажәеинраалақәа жәпакы ашәақәа рылхуп. Л.Лиубченко аԥсшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа маҷымкәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы С. Делба лҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Люди и море. Стихи. Сухуми, 1960.
*Дорога в хороший день. Стихи и поэмы. Сухуми, 1965.
*Абхазы, абхазы, вы правы… Гагра, 1993.
*Абхазы, абхазы вы правы… Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lyubchenko-lev-nikolaevich Любченко Лев Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/liubchenko-lev-nikolai-i%D2%A7a Лиубченко Лев Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
tb3ij516g0qavlv01j8lwgldan443ct
171628
171544
2026-08-06T20:22:12Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171628
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|даҽа ахьӡ=Лев Николаевич Любченко
|афото=Любченко Лев Николаевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Лев Николаи-иԥа Лиубченко
|аира арыцхә={{date|30|7|1930}}
|аира аҭыԥ=[[Гәдоуҭа]] ақалақь, ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә=[[1995]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Гәдоуҭа]] ақалақь
|аусура=аурыс поет
}}
'''Лев Николаи-иԥа Лиубченко''' ({{lang-ru|Лев Николаевич Любченко}}; {{date|30|7|1930}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа]] ақалақь – 1995, Гәдоуҭа ақалақь) – аурыс поет. Ассоциациа «Аԥсны аинтеллигенциа» иаԥнаҵаз апремиа «Аибашьра ашықәснҵа» ианашьоуп. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997).
==Абиографиа==
Раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын 1956 шықәсазы. 1960 ш. акәзар, иҭыҵит раԥхьатәи иажәеинраалақәа реизга «Люди и мир». Л.Лиубченко ипоезиа ауаатәыҩса реизыҟазаашьа хьанҭақәа аанарԥшуеит, ҳауаажәларра иацәтәыму аидеиеи апринципқәеи рҿагылара ахырхарҭахь ухьадырԥшуеит.
Аԥсны 1992 шықәса август азтәи атрагедиатә хҭысқәа апоет ирҿиараҿы зынӡа даҽа хырхарҭак аанахәартә иҟалеит. Аибашьра раԥхьатәи амшқәа инадыркны уи ихазы еилырганы имаз иуаҩытәыҩсатә позициа ааникылеит, иҩымҭақәагьы еилыхха ирныԥшит. Арратә корреспондентс дыҟан, ашьҭахь Аԥсуа радио аредактор еиҳабыс аус иуан. Иажәеинраалақәа рыхәҭак аефир ала азыӡырҩцәа ираҳауан. Иажәеинраалақәа жәпакы ашәақәа рылхуп. Л.Лиубченко аԥсшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа маҷымкәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы С. Делба лҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*Люди и море. Стихи. Сухуми, 1960.
*Дорога в хороший день. Стихи и поэмы. Сухуми, 1965.
*Абхазы, абхазы, вы правы… Гагра, 1993.
*Абхазы, абхазы вы правы… Сухум, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/lyubchenko-lev-nikolaevich Любченко Лев Николаевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/liubchenko-lev-nikolai-i%D2%A7a Лиубченко Лев Николаи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1930 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 30 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1995 шықәсазы иԥсыз]]
1pwk27dkk8zrdse1g9icc219qfk3sw0
Маан, Владимир Тарас-иԥа
0
55027
171206
170239
2026-08-06T17:58:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171206
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Маан Владимир Тарас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Маан Владимир Тарасович
|афото=Маан Владимир Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Маан Владимир Тарас-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|11|1940}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|12|2003}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Маан Владимир Тарас-иԥа''' ({{lang-ru|Маан Владимир Тарасович}}; {{date|29|11|1940}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|31|12|2003}}) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Аԥсны арбџьар мчқәа рҟны 1994ш. маи мза азынӡа аррамаҵураҿы дыҟан, афицарын. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В.Маан иразҟы атрагедиатә хҭысқәа агмызт. Иаб Тарас Александр-иԥа Маан амҳаџьырра аҟнытә дхынҳәит 1913 ш. рзы, анхара ашьапы икит Уарча ақыҭан. Ашьҭахь Тарас иҭаацәа Аӡҩыбжьаҟа ииасит. Тарас ақыҭа нхамҩа аспециалист бзиа ҳәа дыршьон, еиҳаракгьы аҭаҭын аусхк аганахьала. Ф-бызшәак идыруан, араб бызшәала аҩреи аԥхьареи идыруан. Н.Лакобеи иареи акыр иааигәаны еибадыруан, уи Тарас ҳаҭыргьы иқәиҵон.
В.Маан аҵара иҵон Аӡҩыбжьатәи алагарҭатә школ аҟны, ашьҭахь 8-шықәсатәи ашкол аҟны. Аамҭақәак рышьҭахь иҵара иациҵеит Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны.
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изанааҭ иоуит (1971).
1958 ш. аусура далагеит Аҟәатәи аихамҩатә станциаҿы, абраҟа амашәыр дақәшәеит, адәыӷба исит, дхәахәа-жьахәаны даанхеит. Убри нахыс аҩбатәи агәыԥ змоу ахымхәа ҳәа ашәҟәы ирҭеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан аҵареи, аспорти, аԥсабара ахьчареи русхкқәа рҟны, агазеҭқәа рредакциақәеи ателехәаԥшреи, иара убас Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) [[Аҟәа]], ақырҭуа қәылаҩцәа рнапала дҭадырхеит В.Маан иԥа Олег, иара убас зцәазтәымыз уи иԥшәмаԥҳәыс Лаура.
В.Маан ажәеинраалақәа рыҩра далагеит афбатәи акласс аҟны дантәаз. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны.
==Абиблиографиа==
*Разговор наедине. Стихи. Сухум, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/maan-vladimir-tarasovich Маан Владимир Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/maan-vladimir-taras-i%D2%A7a Маан Владимир Тарас-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1940 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 29 рзы ииз]][[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы иԥсыз]]}}
8ls50lli7qyqu1bohwbkxr16bogszwj
171336
171206
2026-08-06T18:10:36Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171336
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Маан Владимир Тарас-иԥа
|даҽа ахьӡ=Маан Владимир Тарасович
|афото=Маан Владимир Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Маан Владимир Тарас-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|11|1940}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|12|2003}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Маан Владимир Тарас-иԥа''' ({{lang-ru|Маан Владимир Тарасович}}; {{date|29|11|1940}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|31|12|2003}}) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Аԥсны арбџьар мчқәа рҟны 1994ш. маи мза азынӡа аррамаҵураҿы дыҟан, афицарын. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В.Маан иразҟы атрагедиатә хҭысқәа агмызт. Иаб Тарас Александр-иԥа Маан амҳаџьырра аҟнытә дхынҳәит 1913 ш. рзы, анхара ашьапы икит Уарча ақыҭан. Ашьҭахь Тарас иҭаацәа Аӡҩыбжьаҟа ииасит. Тарас ақыҭа нхамҩа аспециалист бзиа ҳәа дыршьон, еиҳаракгьы аҭаҭын аусхк аганахьала. Ф-бызшәак идыруан, араб бызшәала аҩреи аԥхьареи идыруан. Н.Лакобеи иареи акыр иааигәаны еибадыруан, уи Тарас ҳаҭыргьы иқәиҵон.
В.Маан аҵара иҵон Аӡҩыбжьатәи алагарҭатә школ аҟны, ашьҭахь 8-шықәсатәи ашкол аҟны. Аамҭақәак рышьҭахь иҵара иациҵеит Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны.
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изанааҭ иоуит (1971).
1958 ш. аусура далагеит Аҟәатәи аихамҩатә станциаҿы, абраҟа амашәыр дақәшәеит, адәыӷба исит, дхәахәа-жьахәаны даанхеит. Убри нахыс аҩбатәи агәыԥ змоу ахымхәа ҳәа ашәҟәы ирҭеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан аҵареи, аспорти, аԥсабара ахьчареи русхкқәа рҟны, агазеҭқәа рредакциақәеи ателехәаԥшреи, иара убас Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) [[Аҟәа]], ақырҭуа қәылаҩцәа рнапала дҭадырхеит В.Маан иԥа Олег, иара убас зцәазтәымыз уи иԥшәмаԥҳәыс Лаура.
В.Маан ажәеинраалақәа рыҩра далагеит афбатәи акласс аҟны дантәаз. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны.
==Абиблиографиа==
*Разговор наедине. Стихи. Сухум, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/maan-vladimir-tarasovich Маан Владимир Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/maan-vladimir-taras-i%D2%A7a Маан Владимир Тарас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1940 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы иԥсыз]]
e94qu66xx6hq3hgcbob535wnodbbple
171475
171336
2026-08-06T18:42:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171475
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Тарас-иԥа Маан
|даҽа ахьӡ=Владимир Тарасович Маан
|афото=Маан Владимир Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Тарас-иԥа Маан
|аира арыцхә={{date|29|11|1940}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|31|12|2003}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Владимир Тарас-иԥа Маан''' ({{lang-ru|Владимир Тарасович Маан}}; {{date|29|11|1940}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|31|12|2003}}) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Аԥсны арбџьар мчқәа рҟны 1994ш. маи мза азынӡа аррамаҵураҿы дыҟан, афицарын. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В.Маан иразҟы атрагедиатә хҭысқәа агмызт. Иаб Тарас Александр-иԥа Маан амҳаџьырра аҟнытә дхынҳәит 1913 ш. рзы, анхара ашьапы икит Уарча ақыҭан. Ашьҭахь Тарас иҭаацәа Аӡҩыбжьаҟа ииасит. Тарас ақыҭа нхамҩа аспециалист бзиа ҳәа дыршьон, еиҳаракгьы аҭаҭын аусхк аганахьала. Ф-бызшәак идыруан, араб бызшәала аҩреи аԥхьареи идыруан. Н.Лакобеи иареи акыр иааигәаны еибадыруан, уи Тарас ҳаҭыргьы иқәиҵон.
В.Маан аҵара иҵон Аӡҩыбжьатәи алагарҭатә школ аҟны, ашьҭахь 8-шықәсатәи ашкол аҟны. Аамҭақәак рышьҭахь иҵара иациҵеит Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны.
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изанааҭ иоуит (1971).
1958 ш. аусура далагеит Аҟәатәи аихамҩатә станциаҿы, абраҟа амашәыр дақәшәеит, адәыӷба исит, дхәахәа-жьахәаны даанхеит. Убри нахыс аҩбатәи агәыԥ змоу ахымхәа ҳәа ашәҟәы ирҭеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан аҵареи, аспорти, аԥсабара ахьчареи русхкқәа рҟны, агазеҭқәа рредакциақәеи ателехәаԥшреи, иара убас Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) [[Аҟәа]], ақырҭуа қәылаҩцәа рнапала дҭадырхеит В.Маан иԥа Олег, иара убас зцәазтәымыз уи иԥшәмаԥҳәыс Лаура.
В.Маан ажәеинраалақәа рыҩра далагеит афбатәи акласс аҟны дантәаз. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны.
==Абиблиографиа==
*Разговор наедине. Стихи. Сухум, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/maan-vladimir-tarasovich Маан Владимир Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/maan-vladimir-taras-i%D2%A7a Маан Владимир Тарас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1940 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы иԥсыз]]
7f0ssp4jol9kb96t1x299mqij3zpc57
171630
171475
2026-08-06T20:22:16Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171630
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Владимир Тарас-иԥа Маан
|даҽа ахьӡ=Владимир Тарасович Маан
|афото=Маан Владимир Тарасович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Владимир Тарас-иԥа Маан
|аира арыцхә={{date|29|11|1940}}
|аира аҭыԥ=[[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|31|12|2003}}
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Владимир Тарас-иԥа Маан''' ({{lang-ru|Владимир Тарасович Маан}}; {{date|29|11|1940}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|31|12|2003}}) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Аԥсны арбџьар мчқәа рҟны 1994ш. маи мза азынӡа аррамаҵураҿы дыҟан, афицарын. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В.Маан иразҟы атрагедиатә хҭысқәа агмызт. Иаб Тарас Александр-иԥа Маан амҳаџьырра аҟнытә дхынҳәит 1913 ш. рзы, анхара ашьапы икит Уарча ақыҭан. Ашьҭахь Тарас иҭаацәа Аӡҩыбжьаҟа ииасит. Тарас ақыҭа нхамҩа аспециалист бзиа ҳәа дыршьон, еиҳаракгьы аҭаҭын аусхк аганахьала. Ф-бызшәак идыруан, араб бызшәала аҩреи аԥхьареи идыруан. Н.Лакобеи иареи акыр иааигәаны еибадыруан, уи Тарас ҳаҭыргьы иқәиҵон.
В.Маан аҵара иҵон Аӡҩыбжьатәи алагарҭатә школ аҟны, ашьҭахь 8-шықәсатәи ашкол аҟны. Аамҭақәак рышьҭахь иҵара иациҵеит Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол аҟны.
А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩы изанааҭ иоуит (1971).
1958 ш. аусура далагеит Аҟәатәи аихамҩатә станциаҿы, абраҟа амашәыр дақәшәеит, адәыӷба исит, дхәахәа-жьахәаны даанхеит. Убри нахыс аҩбатәи агәыԥ змоу ахымхәа ҳәа ашәҟәы ирҭеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан аҵареи, аспорти, аԥсабара ахьчареи русхкқәа рҟны, агазеҭқәа рредакциақәеи ателехәаԥшреи, иара убас Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) [[Аҟәа]], ақырҭуа қәылаҩцәа рнапала дҭадырхеит В.Маан иԥа Олег, иара убас зцәазтәымыз уи иԥшәмаԥҳәыс Лаура.
В.Маан ажәеинраалақәа рыҩра далагеит афбатәи акласс аҟны дантәаз. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы иҩымҭақәа рнылон Аԥсны апериодикатә кьыԥхь аҟны.
==Абиблиографиа==
*Разговор наедине. Стихи. Сухум, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/maan-vladimir-tarasovich Маан Владимир Тарасович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/maan-vladimir-taras-i%D2%A7a Маан Владимир Тарас-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1940 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 31 рзы иԥсыз]]
i991gzojo7gdrcwihg4psgbzcasy89p
Миқаиа, Иван Ирод-иԥа
0
55028
171207
170240
2026-08-06T17:58:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171207
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миқаиа Иван Ирод-иԥа
|даҽа ахьӡ=Микайя Иван Иродович
|афото=Микайя Иван Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миқаиа Иван Ирод-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|7|1949}}
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|2024}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Миқаиа Иван Ирод-иԥа''' ({{lang-ru|Микайя Иван Иродович}}; {{date|29|7|1949}} – {{date|18|12|2024}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2022). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1967). Иреиҳау аҵара иоуит А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны (1972).
Акыр шықәса [[Қарҭ]] дынхон. 1972-1984 шш. раан аус иуан Қарҭ ақалақь еиуеиԥшым аусҳәарҭақәа ркомҿареидгылатә еиҿкаарақәа рҟны. 1978-1984 шш. рзы – аусҳәарҭақәа аҭыԥантәи рпартиатә еиҿкаарақәа рҟны. 1982 ш. акәзар, Бақәатәи иреиҳау апартиатә школ далгеит диплом ҟаԥшьыла. 1984 ш. аусура диаган Қырҭтәыла аҵара аминистрра иаҵанакуаз Қарҭтәи азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа аиҳабыс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) иҭаацәеи иареи Владикавказ (Нхыҵ-Уаԥстәыла) иҟан, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи аҭынч уааԥсыреи рзы агәыҳалалратә цхыраара аиҿкаара инапы алакын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иааирала ианеилга, ҩаԥхьа уаанӡа аус ахьиуаз аҵараиурҭахь дгьежьит.
2006 инаркны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.
И. Миқаиа ашкол данҭаз инаркны апоезиа агәыблра шьҭикааит. 1960-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс иҩымҭақәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашықәс ҿыц» ахәыҷтәы журнал «Амцабз» ианылеит. Иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара аниҵоз ашықәсқәа раан иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Акоммунизм ахь» («Ерцахә»). Даҽа занааҭк инапы шалакызгьы, апоезиа дацәхьаҵны иҟамлацызт, арҿиара агәацԥыҳәара иман.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Аҵх шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Амш асаркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Алахьынҵа аԥша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Алакәқәа рышҭа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Имыцәаз акәицқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
*Ашьхақәа рхы ладырҟәӡом. Ажәеинралақәа. Аҟәа, 2022.
*Аԥсҭазаара ашәақәа. Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2024.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikajya-ivan-irodovich Микайя Иван Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-ivan-irod-i%D2%A7a Миқаиа Иван Ирод-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы ииз]][[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы иԥсыз]]}}
hw64h5p7glijq2ywnv32zkf8ytpu0hb
171337
171207
2026-08-06T18:10:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171337
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Миқаиа Иван Ирод-иԥа
|даҽа ахьӡ=Микайя Иван Иродович
|афото=Микайя Иван Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Миқаиа Иван Ирод-иԥа
|аира арыцхә={{date|29|7|1949}}
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|2024}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Миқаиа Иван Ирод-иԥа''' ({{lang-ru|Микайя Иван Иродович}}; {{date|29|7|1949}} – {{date|18|12|2024}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2022). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1967). Иреиҳау аҵара иоуит А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны (1972).
Акыр шықәса [[Қарҭ]] дынхон. 1972-1984 шш. раан аус иуан Қарҭ ақалақь еиуеиԥшым аусҳәарҭақәа ркомҿареидгылатә еиҿкаарақәа рҟны. 1978-1984 шш. рзы – аусҳәарҭақәа аҭыԥантәи рпартиатә еиҿкаарақәа рҟны. 1982 ш. акәзар, Бақәатәи иреиҳау апартиатә школ далгеит диплом ҟаԥшьыла. 1984 ш. аусура диаган Қырҭтәыла аҵара аминистрра иаҵанакуаз Қарҭтәи азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа аиҳабыс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) иҭаацәеи иареи Владикавказ (Нхыҵ-Уаԥстәыла) иҟан, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи аҭынч уааԥсыреи рзы агәыҳалалратә цхыраара аиҿкаара инапы алакын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иааирала ианеилга, ҩаԥхьа уаанӡа аус ахьиуаз аҵараиурҭахь дгьежьит.
2006 инаркны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.
И. Миқаиа ашкол данҭаз инаркны апоезиа агәыблра шьҭикааит. 1960-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс иҩымҭақәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашықәс ҿыц» ахәыҷтәы журнал «Амцабз» ианылеит. Иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара аниҵоз ашықәсқәа раан иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Акоммунизм ахь» («Ерцахә»). Даҽа занааҭк инапы шалакызгьы, апоезиа дацәхьаҵны иҟамлацызт, арҿиара агәацԥыҳәара иман.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Аҵх шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Амш асаркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Алахьынҵа аԥша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Алакәқәа рышҭа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Имыцәаз акәицқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
*Ашьхақәа рхы ладырҟәӡом. Ажәеинралақәа. Аҟәа, 2022.
*Аԥсҭазаара ашәақәа. Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2024.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikajya-ivan-irodovich Микайя Иван Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-ivan-irod-i%D2%A7a Миқаиа Иван Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы иԥсыз]]
976qnzxk4d8mwzlbcs7lm77bg36czgr
171477
171337
2026-08-06T18:42:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171477
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Ирод-иԥа Миқаиа
|даҽа ахьӡ=Иван Иродович Микайя
|афото=Микайя Иван Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Ирод-иԥа Миқаиа
|аира арыцхә={{date|29|7|1949}}
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|2024}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Иван Ирод-иԥа Миқаиа''' ({{lang-ru|Иван Иродович Микайя}}; {{date|29|7|1949}} – {{date|18|12|2024}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2022). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1967). Иреиҳау аҵара иоуит А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны (1972).
Акыр шықәса [[Қарҭ]] дынхон. 1972-1984 шш. раан аус иуан Қарҭ ақалақь еиуеиԥшым аусҳәарҭақәа ркомҿареидгылатә еиҿкаарақәа рҟны. 1978-1984 шш. рзы – аусҳәарҭақәа аҭыԥантәи рпартиатә еиҿкаарақәа рҟны. 1982 ш. акәзар, Бақәатәи иреиҳау апартиатә школ далгеит диплом ҟаԥшьыла. 1984 ш. аусура диаган Қырҭтәыла аҵара аминистрра иаҵанакуаз Қарҭтәи азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа аиҳабыс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) иҭаацәеи иареи Владикавказ (Нхыҵ-Уаԥстәыла) иҟан, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи аҭынч уааԥсыреи рзы агәыҳалалратә цхыраара аиҿкаара инапы алакын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иааирала ианеилга, ҩаԥхьа уаанӡа аус ахьиуаз аҵараиурҭахь дгьежьит.
2006 инаркны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.
И. Миқаиа ашкол данҭаз инаркны апоезиа агәыблра шьҭикааит. 1960-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс иҩымҭақәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашықәс ҿыц» ахәыҷтәы журнал «Амцабз» ианылеит. Иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара аниҵоз ашықәсқәа раан иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Акоммунизм ахь» («Ерцахә»). Даҽа занааҭк инапы шалакызгьы, апоезиа дацәхьаҵны иҟамлацызт, арҿиара агәацԥыҳәара иман.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Аҵх шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Амш асаркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Алахьынҵа аԥша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Алакәқәа рышҭа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Имыцәаз акәицқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
*Ашьхақәа рхы ладырҟәӡом. Ажәеинралақәа. Аҟәа, 2022.
*Аԥсҭазаара ашәақәа. Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2024.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikajya-ivan-irodovich Микайя Иван Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-ivan-irod-i%D2%A7a Миқаиа Иван Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы иԥсыз]]
3ezkz38pnkaqodj4l4vjpf4wi8nbnv0
171631
171477
2026-08-06T20:22:18Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171631
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Ирод-иԥа Миқаиа
|даҽа ахьӡ=Иван Иродович Микайя
|афото=Микайя Иван Иродович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Ирод-иԥа Миқаиа
|аира арыцхә={{date|29|7|1949}}
|аԥсра арыцхә={{date|18|12|2024}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥсны]]
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Иван Ирод-иԥа Миқаиа''' ({{lang-ru|Иван Иродович Микайя}}; {{date|29|7|1949}} – {{date|18|12|2024}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2022). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит (1967). Иреиҳау аҵара иоуит А. С. Пушкин ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны (1972).
Акыр шықәса [[Қарҭ]] дынхон. 1972-1984 шш. раан аус иуан Қарҭ ақалақь еиуеиԥшым аусҳәарҭақәа ркомҿареидгылатә еиҿкаарақәа рҟны. 1978-1984 шш. рзы – аусҳәарҭақәа аҭыԥантәи рпартиатә еиҿкаарақәа рҟны. 1982 ш. акәзар, Бақәатәи иреиҳау апартиатә школ далгеит диплом ҟаԥшьыла. 1984 ш. аусура диаган Қырҭтәыла аҵара аминистрра иаҵанакуаз Қарҭтәи азаанаҭ-техникатә ҵараиурҭа аиҳабыс. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) иҭаацәеи иареи Владикавказ (Нхыҵ-Уаԥстәыла) иҟан, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи аҭынч уааԥсыреи рзы агәыҳалалратә цхыраара аиҿкаара инапы алакын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иааирала ианеилга, ҩаԥхьа уаанӡа аус ахьиуаз аҵараиурҭахь дгьежьит.
2006 инаркны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.
И. Миқаиа ашкол данҭаз инаркны апоезиа агәыблра шьҭикааит. 1960-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа нахыс иҩымҭақәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашықәс ҿыц» ахәыҷтәы журнал «Амцабз» ианылеит. Иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара аниҵоз ашықәсқәа раан иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» («Аԥсны»), «Акоммунизм ахь» («Ерцахә»). Даҽа занааҭк инапы шалакызгьы, апоезиа дацәхьаҵны иҟамлацызт, арҿиара агәацԥыҳәара иман.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Агәыӷра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2006.
*Аҵх шкәакәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2010.
*Амш асаркьа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2012.
*Алахьынҵа аԥша. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*Алакәқәа рышҭа. Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Имыцәаз акәицқәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
*Ашьхақәа рхы ладырҟәӡом. Ажәеинралақәа. Аҟәа, 2022.
*Аԥсҭазаара ашәақәа. Ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2024.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mikajya-ivan-irodovich Микайя Иван Иродович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/mi%D2%9Baia-ivan-irod-i%D2%A7a Миқаиа Иван Ирод-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 29 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 18 рзы иԥсыз]]
iy5lpur1htie2ft6lixo97po8ocvuo2
Мышәба, Дмитри Мақсим-иԥа
0
55029
171209
170241
2026-08-06T17:58:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171209
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Мушба Дмитрий Максимович
|афото=Мушба Дмитрий Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1987}}
|аира аҭыԥ=Литватәи ССР Вильниус ақалақь
|аусура=аԥсуа ашәҟәыҩҩы
}}
'''Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа''' ({{lang-ru|Мушба Дмитрий Максимович}}; {{date|7|5|1987}}, Литватәи ССР [[Вильниус]] ақалақь) – аԥсуа ашәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
2004 ш. далгеит Ф. Ч. Аҩӡба ихьӡ зху Гәдоуҭатәи 7-тәи абжьаратәи ашкол.
2008 ш. иреиҳау аҵара хиркәшеит Аҟәатәи Иаарту Аинститу «Адунеитә економика» афакультет аҟны.
2006-2008 шш. раан Аԥсны ахьчара аҳәынҭқарратә маҵзура аҟны аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига, аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет «Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа» аҟәшаҿы (2009-2014 шш.).
2015 ш. инаркны референтс аусура дрыдыркылеит Аԥсны Аҳәынҭқарра адәныҟатәи аусқәа рминистрра Алатинтә Америкеи, Азиеи, Африкеи, Азиа-аокеанҭыч арегиони рыҟәша ареферентс.
2016-2021 шш. рзы аус иуан Гәдоуҭатәи араионтә Еизара аппарат аҟны, 2022-2024 шш. раан – еиуеиԥшым жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаарақәа рҟны. 2024 ш. раахыс ауаажәларратә еиҿкаара «Алшара» аҟны асоциал-економикатә проектқәа ркоординаторс дыҟоуп.
Ашкол данҭаз ашықәсқәа раан, иара убас иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз асахьаркыратә ҩымҭақәа рыԥхьара бзиа ибон, алитература дазҿлымҳан. Аханатә астатиақәа рыҩрала далагеит, аусураҿы еиуеиԥшым атемақәа ирызкны ажәахәқәа еиқәиршәон. Урҭ еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны иркьыԥхьуан. Дышнеишнеиуаз алитература дагәыланахалеит. Апроза ицааиуан, есааирагьы иҽԥишәон. Абасала алитературахь дымҩахыҵит.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Сухумский маяк. Повесть. Сухум, 2025.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mushba-dmitrij-maksimovich Мушба Дмитрий Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myish%D3%99ba-dmitri-ma%D2%9Bsim-i%D4%A5a Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1987 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]}}
atij37tqf9zslfgsbkbwzi6oltbdh7o
171339
171209
2026-08-06T18:10:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171339
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа
|даҽа ахьӡ=Мушба Дмитрий Максимович
|афото=Мушба Дмитрий Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа
|аира арыцхә={{date|7|5|1987}}
|аира аҭыԥ=Литватәи ССР Вильниус ақалақь
|аусура=аԥсуа ашәҟәыҩҩы
}}
'''Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа''' ({{lang-ru|Мушба Дмитрий Максимович}}; {{date|7|5|1987}}, Литватәи ССР [[Вильниус]] ақалақь) – аԥсуа ашәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
2004 ш. далгеит Ф. Ч. Аҩӡба ихьӡ зху Гәдоуҭатәи 7-тәи абжьаратәи ашкол.
2008 ш. иреиҳау аҵара хиркәшеит Аҟәатәи Иаарту Аинститу «Адунеитә економика» афакультет аҟны.
2006-2008 шш. раан Аԥсны ахьчара аҳәынҭқарратә маҵзура аҟны аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига, аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет «Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа» аҟәшаҿы (2009-2014 шш.).
2015 ш. инаркны референтс аусура дрыдыркылеит Аԥсны Аҳәынҭқарра адәныҟатәи аусқәа рминистрра Алатинтә Америкеи, Азиеи, Африкеи, Азиа-аокеанҭыч арегиони рыҟәша ареферентс.
2016-2021 шш. рзы аус иуан Гәдоуҭатәи араионтә Еизара аппарат аҟны, 2022-2024 шш. раан – еиуеиԥшым жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаарақәа рҟны. 2024 ш. раахыс ауаажәларратә еиҿкаара «Алшара» аҟны асоциал-економикатә проектқәа ркоординаторс дыҟоуп.
Ашкол данҭаз ашықәсқәа раан, иара убас иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз асахьаркыратә ҩымҭақәа рыԥхьара бзиа ибон, алитература дазҿлымҳан. Аханатә астатиақәа рыҩрала далагеит, аусураҿы еиуеиԥшым атемақәа ирызкны ажәахәқәа еиқәиршәон. Урҭ еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны иркьыԥхьуан. Дышнеишнеиуаз алитература дагәыланахалеит. Апроза ицааиуан, есааирагьы иҽԥишәон. Абасала алитературахь дымҩахыҵит.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Сухумский маяк. Повесть. Сухум, 2025.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mushba-dmitrij-maksimovich Мушба Дмитрий Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myish%D3%99ba-dmitri-ma%D2%9Bsim-i%D4%A5a Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
4cas63thzazf9q4sssfzgw6oggngtt8
171479
171339
2026-08-06T18:42:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171479
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дмитри Мақсим-иԥа Мышәба
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Максимович Мушба
|афото=Мушба Дмитрий Максимович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дмитри Мақсим-иԥа Мышәба
|аира арыцхә={{date|7|5|1987}}
|аира аҭыԥ=Литватәи ССР Вильниус ақалақь
|аусура=аԥсуа ашәҟәыҩҩы
}}
'''Дмитри Мақсим-иԥа Мышәба''' ({{lang-ru|Дмитрий Максимович Мушба}}; {{date|7|5|1987}}, Литватәи ССР [[Вильниус]] ақалақь) – аԥсуа ашәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
2004 ш. далгеит Ф. Ч. Аҩӡба ихьӡ зху Гәдоуҭатәи 7-тәи абжьаратәи ашкол.
2008 ш. иреиҳау аҵара хиркәшеит Аҟәатәи Иаарту Аинститу «Адунеитә економика» афакультет аҟны.
2006-2008 шш. раан Аԥсны ахьчара аҳәынҭқарратә маҵзура аҟны аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига, аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет «Жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа» аҟәшаҿы (2009-2014 шш.).
2015 ш. инаркны референтс аусура дрыдыркылеит Аԥсны Аҳәынҭқарра адәныҟатәи аусқәа рминистрра Алатинтә Америкеи, Азиеи, Африкеи, Азиа-аокеанҭыч арегиони рыҟәша ареферентс.
2016-2021 шш. рзы аус иуан Гәдоуҭатәи араионтә Еизара аппарат аҟны, 2022-2024 шш. раан – еиуеиԥшым жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаарақәа рҟны. 2024 ш. раахыс ауаажәларратә еиҿкаара «Алшара» аҟны асоциал-економикатә проектқәа ркоординаторс дыҟоуп.
Ашкол данҭаз ашықәсқәа раан, иара убас иреиҳау аҵараиурҭа данҭаз асахьаркыратә ҩымҭақәа рыԥхьара бзиа ибон, алитература дазҿлымҳан. Аханатә астатиақәа рыҩрала далагеит, аусураҿы еиуеиԥшым атемақәа ирызкны ажәахәқәа еиқәиршәон. Урҭ еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны иркьыԥхьуан. Дышнеишнеиуаз алитература дагәыланахалеит. Апроза ицааиуан, есааирагьы иҽԥишәон. Абасала алитературахь дымҩахыҵит.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Сухумский маяк. Повесть. Сухум, 2025.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/mushba-dmitrij-maksimovich Мушба Дмитрий Максимович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/myish%D3%99ba-dmitri-ma%D2%9Bsim-i%D4%A5a Мышәба Дмитри Мақсим-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1987 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 7 рзы ииз]]
8wrqgn5ch0nuibx6ez70fwm3kuzrn1t
Наҷҟьебиа, Даур Капитон-иԥа
0
55030
171211
170242
2026-08-06T17:58:39Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171211
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Начкебиа Даур Капитонович
|афото=Начкебиа Даур Капитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|7|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа''' ({{lang-ru|Начкебиа Даур Капитонович}}; {{date|24|7|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла далоуп (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ароман «Аҵх ахықәан» азы). Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1977), иара убас Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афизикатә факультет (1982). 2007-2008 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1983-1984 шш. рзы аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афизика алабораториа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсуа радио аурыс ҟәша аредактор хадас аус иуан. 1985-1988 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан. 1998 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩуп. 2010 ш. раахыс Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа деиҳабуп. 2011-2014 шш. раан Аԥсны аҵара аминистрс дыҟан.
2001-2004 шш. рзы аоппозициа иатәыз ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Аиҭаира» агазеҭ аредактор хадас дыҟан.
Ажәабжьқәеи астатиақәеи икьыԥхьуеит ажурнал «Алашара» (1989 ш. инаркны), «Колокол-Асаркьал» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны, аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (1995), ажурнал «Дружба народов» (2014) (Москва). Иажәабжьқәа еиҭагоуп англыз, азербаиџьан, аерман, ақырҭуа уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь.
Аԥсышәала иҭыжьуп иажәабжьқәа реизгақәа, урысшәала иҩу ироман «Берег ночи» еиҭагоуп ақырҭуа, аерман, асерб, аиспан уҳәа абызшәақәа рахь.
Д. Наҷҟьебиа авторс дрымоуп иара убас алитературеи Аԥсны ҳаамҭазтәи аԥсҭазаареи ирызку астатиақәа, урҭ кьыԥхьын Аԥсни Москвеи рпериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҵла. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Лицом к лицу. Публицистика. Литературные отклики. Сухум, 2005.
*Берег ночи. Роман. М., 2007. Аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 2009.
*М., 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/nachkebiya-daur-kapitonovich Начкебиа Даур Капитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/na%D2%B7%D2%9Febia-daur-kapiton-i%D2%A7a Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]}}
p6twg05o08kgmih68azqi13wbix29w7
171341
171211
2026-08-06T18:10:46Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171341
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа
|даҽа ахьӡ=Начкебиа Даур Капитонович
|афото=Начкебиа Даур Капитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа
|аира арыцхә={{date|24|7|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа''' ({{lang-ru|Начкебиа Даур Капитонович}}; {{date|24|7|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла далоуп (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ароман «Аҵх ахықәан» азы). Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1977), иара убас Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афизикатә факультет (1982). 2007-2008 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1983-1984 шш. рзы аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афизика алабораториа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсуа радио аурыс ҟәша аредактор хадас аус иуан. 1985-1988 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан. 1998 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩуп. 2010 ш. раахыс Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа деиҳабуп. 2011-2014 шш. раан Аԥсны аҵара аминистрс дыҟан.
2001-2004 шш. рзы аоппозициа иатәыз ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Аиҭаира» агазеҭ аредактор хадас дыҟан.
Ажәабжьқәеи астатиақәеи икьыԥхьуеит ажурнал «Алашара» (1989 ш. инаркны), «Колокол-Асаркьал» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны, аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (1995), ажурнал «Дружба народов» (2014) (Москва). Иажәабжьқәа еиҭагоуп англыз, азербаиџьан, аерман, ақырҭуа уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь.
Аԥсышәала иҭыжьуп иажәабжьқәа реизгақәа, урысшәала иҩу ироман «Берег ночи» еиҭагоуп ақырҭуа, аерман, асерб, аиспан уҳәа абызшәақәа рахь.
Д. Наҷҟьебиа авторс дрымоуп иара убас алитературеи Аԥсны ҳаамҭазтәи аԥсҭазаареи ирызку астатиақәа, урҭ кьыԥхьын Аԥсни Москвеи рпериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҵла. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Лицом к лицу. Публицистика. Литературные отклики. Сухум, 2005.
*Берег ночи. Роман. М., 2007. Аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 2009.
*М., 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/nachkebiya-daur-kapitonovich Начкебиа Даур Капитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/na%D2%B7%D2%9Febia-daur-kapiton-i%D2%A7a Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
c9yqmhgvxg7eewre99otgzmo0io351w
171481
171341
2026-08-06T18:42:38Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171481
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа
|даҽа ахьӡ=Даур Капитонович Начкебиа
|афото=Начкебиа Даур Капитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа
|аира арыцхә={{date|24|7|1960}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа''' ({{lang-ru|Даур Капитонович Начкебиа}}; {{date|24|7|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла далоуп (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ароман «Аҵх ахықәан» азы). Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1977), иара убас Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афизикатә факультет (1982). 2007-2008 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1983-1984 шш. рзы аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афизика алабораториа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсуа радио аурыс ҟәша аредактор хадас аус иуан. 1985-1988 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан. 1998 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩуп. 2010 ш. раахыс Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа деиҳабуп. 2011-2014 шш. раан Аԥсны аҵара аминистрс дыҟан.
2001-2004 шш. рзы аоппозициа иатәыз ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Аиҭаира» агазеҭ аредактор хадас дыҟан.
Ажәабжьқәеи астатиақәеи икьыԥхьуеит ажурнал «Алашара» (1989 ш. инаркны), «Колокол-Асаркьал» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны, аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (1995), ажурнал «Дружба народов» (2014) (Москва). Иажәабжьқәа еиҭагоуп англыз, азербаиџьан, аерман, ақырҭуа уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь.
Аԥсышәала иҭыжьуп иажәабжьқәа реизгақәа, урысшәала иҩу ироман «Берег ночи» еиҭагоуп ақырҭуа, аерман, асерб, аиспан уҳәа абызшәақәа рахь.
Д. Наҷҟьебиа авторс дрымоуп иара убас алитературеи Аԥсны ҳаамҭазтәи аԥсҭазаареи ирызку астатиақәа, урҭ кьыԥхьын Аԥсни Москвеи рпериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҵла. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Лицом к лицу. Публицистика. Литературные отклики. Сухум, 2005.
*Берег ночи. Роман. М., 2007. Аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 2009.
*М., 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/nachkebiya-daur-kapitonovich Начкебиа Даур Капитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/na%D2%B7%D2%9Febia-daur-kapiton-i%D2%A7a Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
37xmh8337resjie1iukjjchjexft317
171634
171481
2026-08-06T20:22:24Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171634
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа
|даҽа ахьӡ=Даур Капитонович Начкебиа
|афото=Начкебиа Даур Капитонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа
|аира арыцхә={{date|24|7|1960}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥақәашь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Даур Капитон-иԥа Наҷҟьебиа''' ({{lang-ru|Даур Капитонович Начкебиа}}; {{date|24|7|1960}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ԥақәашь]] ақыҭа) – ашәҟәыҩҩы, апрозаик, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩыцәа Реидгыла далоуп (1997). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2016; ароман «Аҵх ахықәан» азы). Дыҩуеит аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи ашкол-интернат №1 далгеит (1977), иара убас Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афизикатә факультет (1982). 2007-2008 шш. раан аҵара иҵон [[Москва]], А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт ҩышықәсатәи Иреиҳау алитературатә курсқәа рҟны. 1983-1984 шш. рзы аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афизика алабораториа аҟны. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсуа радио аурыс ҟәша аредактор хадас аус иуан. 1985-1988 шш. раан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан. 1998 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа рыҭаразы акомиссиа аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩуп. 2010 ш. раахыс Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа деиҳабуп. 2011-2014 шш. раан Аԥсны аҵара аминистрс дыҟан.
2001-2004 шш. рзы аоппозициа иатәыз ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Аиҭаира» агазеҭ аредактор хадас дыҟан.
Ажәабжьқәеи астатиақәеи икьыԥхьуеит ажурнал «Алашара» (1989 ш. инаркны), «Колокол-Асаркьал» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны, аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. (1995), ажурнал «Дружба народов» (2014) (Москва). Иажәабжьқәа еиҭагоуп англыз, азербаиџьан, аерман, ақырҭуа уҳәа егьырҭ абызшәақәа рахь.
Аԥсышәала иҭыжьуп иажәабжьқәа реизгақәа, урысшәала иҩу ироман «Берег ночи» еиҭагоуп ақырҭуа, аерман, асерб, аиспан уҳәа абызшәақәа рахь.
Д. Наҷҟьебиа авторс дрымоуп иара убас алитературеи Аԥсны ҳаамҭазтәи аԥсҭазаареи ирызку астатиақәа, урҭ кьыԥхьын Аԥсни Москвеи рпериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҵла. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2005.
*урысшәала: Лицом к лицу. Публицистика. Литературные отклики. Сухум, 2005.
*Берег ночи. Роман. М., 2007. Аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 2009.
*М., 2012.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/nachkebiya-daur-kapitonovich Начкебиа Даур Капитонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/na%D2%B7%D2%9Febia-daur-kapiton-i%D2%A7a Наҷҟьебиа Даур Капитон-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1960 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 24 рзы ииз]]
tib3mzivwsxcezyit9hycfq531o6boo
Оҭырба, Нури Кьаӷәра-иԥа
0
55031
171212
170243
2026-08-06T17:58:41Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171212
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа
|даҽа ахьӡ=Отырба Нури Кягурович
|афото=Отырба Нури Кягурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|12|1925}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион, Арсаул (Приморск) ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2011
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа''' ({{lang-ru|Отырба Нури Кягурович}}; {{date|25|12|1925}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]], Арсаул (Приморск) ақыҭа – 2011) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Арсаул ақыҭантәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, иҵара иациҵон Афонҿыцтәи ашкол-интернат аҟны. Аха шықәсыбжак ааҵуаны аинтернат анадыркы Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол ахь диасит. Аа-шықәсазаҵәык роуп аҵара ахьиҵоз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) ҵысит. 1948-1952 шш. раан Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭан. Даналга хышықәса рҵаҩыс аус иуан Приморсктәи ашкол аҟны. 1955-1960 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга жәашықәса аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Арсаултәи ашкол аҟны. 1971 ш. инаркны ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аурыс ҟәша аредакторс дыҟан. Аха ԥшьышықәса рышьҭахь, анхарҭа аиура дахьақәымгәыӷуаз аҟнытә, [[Аҟәа]] аанижьуеит. 1985 ш. азынӡа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс дыҟан ашкол аҟны. 1986 ш. атәанчара ашҟа даниас, алитературатә рҿиара мацара иҽазикит. 1993-1997 шш. рзы [[Аацы]] ақыҭа абыргцәа Рхеилак деиҳабын.
Раԥхьаӡа иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит ажурнал «Амцабз» аҟны 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны. Н. Оҭырба иажәабжьқәеи, иповестқәеи, илакәқәеи рнылон иара убас ажурнал «Алашара» (1955 ш. инаркны), «Аҟәа-Сухум», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Раԥхьатәи ишәҟәы «Аҭоуба» ҭыҵит Аҟәа 1965 шықәсазы. Уи нахыс хә-шәҟәык инарыцны иҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҟабарда шәҟәыҩҩы А. Т. Шортанови абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови ражәабжьқәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҭоуба. Аповест. Аҟәа, 1965.
*Хьыма лымшынҵа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Амаӡа. Аповести ажәабжьқәеи абжьаратәи ашколқәра иаҵанакуа рзы. Аҟәа, 1986.
*Анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҟармаҵыс. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2002.
*Адунеи - мардуануп. Ажәабжьқәа, аповест, ароман. Аҟәа, 2006.
*Амҩа уадаҩ. Автобиографиатә повест. Ажәабжь кьаҿқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/otyirba-nuri-kyagurovich Отырба Нури Кягурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/o%D2%ADyirba-nuri-ka%D3%B7%D3%99ra-i%D2%A7a Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1925 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз]][[Акатегориа:2011 шықәсазы иԥсыз]]}}
k8r88cvr36ahujev084vrd6etbr73ya
171342
171212
2026-08-06T18:10:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171342
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа
|даҽа ахьӡ=Отырба Нури Кягурович
|афото=Отырба Нури Кягурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа
|аира арыцхә={{date|25|12|1925}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион, Арсаул (Приморск) ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2011
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа''' ({{lang-ru|Отырба Нури Кягурович}}; {{date|25|12|1925}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]], Арсаул (Приморск) ақыҭа – 2011) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Арсаул ақыҭантәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, иҵара иациҵон Афонҿыцтәи ашкол-интернат аҟны. Аха шықәсыбжак ааҵуаны аинтернат анадыркы Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол ахь диасит. Аа-шықәсазаҵәык роуп аҵара ахьиҵоз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) ҵысит. 1948-1952 шш. раан Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭан. Даналга хышықәса рҵаҩыс аус иуан Приморсктәи ашкол аҟны. 1955-1960 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга жәашықәса аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Арсаултәи ашкол аҟны. 1971 ш. инаркны ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аурыс ҟәша аредакторс дыҟан. Аха ԥшьышықәса рышьҭахь, анхарҭа аиура дахьақәымгәыӷуаз аҟнытә, [[Аҟәа]] аанижьуеит. 1985 ш. азынӡа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс дыҟан ашкол аҟны. 1986 ш. атәанчара ашҟа даниас, алитературатә рҿиара мацара иҽазикит. 1993-1997 шш. рзы [[Аацы]] ақыҭа абыргцәа Рхеилак деиҳабын.
Раԥхьаӡа иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит ажурнал «Амцабз» аҟны 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны. Н. Оҭырба иажәабжьқәеи, иповестқәеи, илакәқәеи рнылон иара убас ажурнал «Алашара» (1955 ш. инаркны), «Аҟәа-Сухум», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Раԥхьатәи ишәҟәы «Аҭоуба» ҭыҵит Аҟәа 1965 шықәсазы. Уи нахыс хә-шәҟәык инарыцны иҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҟабарда шәҟәыҩҩы А. Т. Шортанови абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови ражәабжьқәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҭоуба. Аповест. Аҟәа, 1965.
*Хьыма лымшынҵа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Амаӡа. Аповести ажәабжьқәеи абжьаратәи ашколқәра иаҵанакуа рзы. Аҟәа, 1986.
*Анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҟармаҵыс. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2002.
*Адунеи - мардуануп. Ажәабжьқәа, аповест, ароман. Аҟәа, 2006.
*Амҩа уадаҩ. Автобиографиатә повест. Ажәабжь кьаҿқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/otyirba-nuri-kyagurovich Отырба Нури Кягурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/o%D2%ADyirba-nuri-ka%D3%B7%D3%99ra-i%D2%A7a Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1925 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2011 шықәсазы иԥсыз]]
a0lngdhonmc647cimxlxpuphyiwb0nk
171482
171342
2026-08-06T18:42:40Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171482
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|даҽа ахьӡ=Нури Кягурович Отырба
|афото=Отырба Нури Кягурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|аира арыцхә={{date|25|12|1925}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион, Арсаул (Приморск) ақыҭа
|аԥсра аҭыԥ=2011
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба''' ({{lang-ru|Нури Кягурович Отырба}}; {{date|25|12|1925}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]], Арсаул (Приморск) ақыҭа – 2011) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Арсаул ақыҭантәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, иҵара иациҵон Афонҿыцтәи ашкол-интернат аҟны. Аха шықәсыбжак ааҵуаны аинтернат анадыркы Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол ахь диасит. Аа-шықәсазаҵәык роуп аҵара ахьиҵоз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) ҵысит. 1948-1952 шш. раан Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭан. Даналга хышықәса рҵаҩыс аус иуан Приморсктәи ашкол аҟны. 1955-1960 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга жәашықәса аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Арсаултәи ашкол аҟны. 1971 ш. инаркны ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аурыс ҟәша аредакторс дыҟан. Аха ԥшьышықәса рышьҭахь, анхарҭа аиура дахьақәымгәыӷуаз аҟнытә, [[Аҟәа]] аанижьуеит. 1985 ш. азынӡа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс дыҟан ашкол аҟны. 1986 ш. атәанчара ашҟа даниас, алитературатә рҿиара мацара иҽазикит. 1993-1997 шш. рзы [[Аацы]] ақыҭа абыргцәа Рхеилак деиҳабын.
Раԥхьаӡа иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит ажурнал «Амцабз» аҟны 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны. Н. Оҭырба иажәабжьқәеи, иповестқәеи, илакәқәеи рнылон иара убас ажурнал «Алашара» (1955 ш. инаркны), «Аҟәа-Сухум», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Раԥхьатәи ишәҟәы «Аҭоуба» ҭыҵит Аҟәа 1965 шықәсазы. Уи нахыс хә-шәҟәык инарыцны иҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҟабарда шәҟәыҩҩы А. Т. Шортанови абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови ражәабжьқәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҭоуба. Аповест. Аҟәа, 1965.
*Хьыма лымшынҵа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Амаӡа. Аповести ажәабжьқәеи абжьаратәи ашколқәра иаҵанакуа рзы. Аҟәа, 1986.
*Анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҟармаҵыс. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2002.
*Адунеи - мардуануп. Ажәабжьқәа, аповест, ароман. Аҟәа, 2006.
*Амҩа уадаҩ. Автобиографиатә повест. Ажәабжь кьаҿқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/otyirba-nuri-kyagurovich Отырба Нури Кягурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/o%D2%ADyirba-nuri-ka%D3%B7%D3%99ra-i%D2%A7a Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1925 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2011 шықәсазы иԥсыз]]
fh1dcogtucnsf0itmkfnut5daf0bhgy
171545
171482
2026-08-06T19:12:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171545
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|даҽа ахьӡ=Нури Кягурович Отырба
|афото=Отырба Нури Кягурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|аира арыцхә={{date|25|12|1925}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион, Арсаул (Приморск) ақыҭа
|аԥсра арыцхә=[[2011]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба''' ({{lang-ru|Нури Кягурович Отырба}}; {{date|25|12|1925}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]], Арсаул (Приморск) ақыҭа – 2011) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Арсаул ақыҭантәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, иҵара иациҵон Афонҿыцтәи ашкол-интернат аҟны. Аха шықәсыбжак ааҵуаны аинтернат анадыркы Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол ахь диасит. Аа-шықәсазаҵәык роуп аҵара ахьиҵоз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) ҵысит. 1948-1952 шш. раан Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭан. Даналга хышықәса рҵаҩыс аус иуан Приморсктәи ашкол аҟны. 1955-1960 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга жәашықәса аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Арсаултәи ашкол аҟны. 1971 ш. инаркны ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аурыс ҟәша аредакторс дыҟан. Аха ԥшьышықәса рышьҭахь, анхарҭа аиура дахьақәымгәыӷуаз аҟнытә, [[Аҟәа]] аанижьуеит. 1985 ш. азынӡа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс дыҟан ашкол аҟны. 1986 ш. атәанчара ашҟа даниас, алитературатә рҿиара мацара иҽазикит. 1993-1997 шш. рзы [[Аацы]] ақыҭа абыргцәа Рхеилак деиҳабын.
Раԥхьаӡа иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит ажурнал «Амцабз» аҟны 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны. Н. Оҭырба иажәабжьқәеи, иповестқәеи, илакәқәеи рнылон иара убас ажурнал «Алашара» (1955 ш. инаркны), «Аҟәа-Сухум», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Раԥхьатәи ишәҟәы «Аҭоуба» ҭыҵит Аҟәа 1965 шықәсазы. Уи нахыс хә-шәҟәык инарыцны иҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҟабарда шәҟәыҩҩы А. Т. Шортанови абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови ражәабжьқәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҭоуба. Аповест. Аҟәа, 1965.
*Хьыма лымшынҵа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Амаӡа. Аповести ажәабжьқәеи абжьаратәи ашколқәра иаҵанакуа рзы. Аҟәа, 1986.
*Анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҟармаҵыс. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2002.
*Адунеи - мардуануп. Ажәабжьқәа, аповест, ароман. Аҟәа, 2006.
*Амҩа уадаҩ. Автобиографиатә повест. Ажәабжь кьаҿқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/otyirba-nuri-kyagurovich Отырба Нури Кягурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/o%D2%ADyirba-nuri-ka%D3%B7%D3%99ra-i%D2%A7a Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1925 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2011 шықәсазы иԥсыз]]
a0p30bl64vouwf08ivn69iuo1xafqzz
171635
171545
2026-08-06T20:22:26Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171635
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|даҽа ахьӡ=Нури Кягурович Отырба
|афото=Отырба Нури Кягурович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба
|аира арыцхә={{date|25|12|1925}}
|аира аҭыԥ=Арсаул (Приморск) ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], ССР Аԥсны
|аԥсра арыцхә=[[2011]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Нури Кьаӷәра-иԥа Оҭырба''' ({{lang-ru|Нури Кягурович Отырба}}; {{date|25|12|1925}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]], Арсаул (Приморск) ақыҭа – 2011) – аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1997). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Арсаул ақыҭантәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, иҵара иациҵон Афонҿыцтәи ашкол-интернат аҟны. Аха шықәсыбжак ааҵуаны аинтернат анадыркы Гәдоуҭатәи абжьаратәи ашкол ахь диасит. Аа-шықәсазаҵәык роуп аҵара ахьиҵоз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) ҵысит. 1948-1952 шш. раан Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭан. Даналга хышықәса рҵаҩыс аус иуан Приморсктәи ашкол аҟны. 1955-1960 шш. рзы аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша аҟны. Иреиҳау аҵараиурҭа даналга жәашықәса аԥсуа бызшәеи алитературеи аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус иуан Арсаултәи ашкол аҟны. 1971 ш. инаркны ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аурыс ҟәша аредакторс дыҟан. Аха ԥшьышықәса рышьҭахь, анхарҭа аиура дахьақәымгәыӷуаз аҟнытә, [[Аҟәа]] аанижьуеит. 1985 ш. азынӡа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс дыҟан ашкол аҟны. 1986 ш. атәанчара ашҟа даниас, алитературатә рҿиара мацара иҽазикит. 1993-1997 шш. рзы [[Аацы]] ақыҭа абыргцәа Рхеилак деиҳабын.
Раԥхьаӡа иҩымҭақәа икьыԥхьуа далагеит ажурнал «Амцабз» аҟны 1950-тәи ашықәсқәа инадыркны. Н. Оҭырба иажәабжьқәеи, иповестқәеи, илакәқәеи рнылон иара убас ажурнал «Алашара» (1955 ш. инаркны), «Аҟәа-Сухум», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» уҳәа егьырҭгьы. Раԥхьатәи ишәҟәы «Аҭоуба» ҭыҵит Аҟәа 1965 шықәсазы. Уи нахыс хә-шәҟәык инарыцны иҭижьит.
Аԥсшәахь еиҭеигеит аҟабарда шәҟәыҩҩы А. Т. Шортанови абаза шәҟәыҩҩы З. К. Хачукови ражәабжьқәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҭоуба. Аповест. Аҟәа, 1965.
*Хьыма лымшынҵа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Амаӡа. Аповести ажәабжьқәеи абжьаратәи ашколқәра иаҵанакуа рзы. Аҟәа, 1986.
*Анасыԥ. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1989.
*Аҟармаҵыс. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2002.
*Адунеи - мардуануп. Ажәабжьқәа, аповест, ароман. Аҟәа, 2006.
*Амҩа уадаҩ. Автобиографиатә повест. Ажәабжь кьаҿқәа. Астатиақәа. Аҟәа, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/otyirba-nuri-kyagurovich Отырба Нури Кягурович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/o%D2%ADyirba-nuri-ka%D3%B7%D3%99ra-i%D2%A7a Оҭырба Нури Кьаӷәра-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1925 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 25 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2011 шықәсазы иԥсыз]]
8f6o11aatpwdpn2mfhpzq6lztidzokq
Папасқьыр, Гәышька Гьаргь-иԥҳа
0
55032
171213
170244
2026-08-06T17:58:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171213
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Гушка Георгиевна
|афото=Папаскир Гушка Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|2|9|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|7|1999}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы
}}
'''Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Папаскир Гушка Георгиевна}}; {{date|2|9|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|7|1999}}) – аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҩышықәса аҵара лҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, нас лҵара иацылҵеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны (1923-1933). 1958 ш. дҭалеит амарксизм-ленинизм Аҟәатәи ауниверситет, дагьалгеит 1960 шықәсазы. 1933 ш. инаркны аус луан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿы. 1941-1945 шш. раан Қьарақьантәи (Кәтолтәи) алагарҭатә школ аҟны дырҵаҩын. 1946-1954 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корректорс, нас – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1954-1978 шш. рзы аус луан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз ацензура аҟәша аҟны.
Аԥсуа хәыҷтәы литература арҿиараҿы ллагала маҷымкәа иҟоуп. Раԥхьатәи лҩымҭа лкьыԥхьит 1932 шықәсазы. Лажәабжьқәеи лповестқәеи рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизга «Еҵәаџьаа» (аамҭақәак рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵак аҳасабала иҭыҵуан), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз».
Гә. Папасқьыр жәаба инареиҳаны лышәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭалгеит аурыси ақырҭуеи шәҟәыҩҩцәа рхәыҷтәы ҩымҭақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кәчыр дшпионерхаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1932.
*Ааԥынтәи ашәҭқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аиҩызцәа хәыҷқәа. (Ажәабжьқәеи апиесеи ахәыҷқәа рзы). Аҟәа, 1964.
*Гәдым-асахьаҭыхҩы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аҵыҵындрақәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1969.
*Ахынҳәра. (Аповести ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1972.
*Жәаф шықәса ихыҵуан… Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1976.
*Амшын ахықәаҿы. Ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахатәы мҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На берегу моря. Рассказы. Для среднего школьного возроста. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-gushka-georgievna Папаскир Гушка Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-g%D3%99yishka-garg-i%D2%A7%D2%B3a Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Цәыббрамза 2 рзы ииз]][[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 2 рзы иԥсыз]]}}
n9tmbq4hsbwtxu9rtj0866oh3etz4rs
171343
171213
2026-08-06T18:10:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171343
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Гушка Георгиевна
|афото=Папаскир Гушка Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|2|9|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|7|1999}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы
}}
'''Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Папаскир Гушка Георгиевна}}; {{date|2|9|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|7|1999}}) – аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҩышықәса аҵара лҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, нас лҵара иацылҵеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны (1923-1933). 1958 ш. дҭалеит амарксизм-ленинизм Аҟәатәи ауниверситет, дагьалгеит 1960 шықәсазы. 1933 ш. инаркны аус луан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿы. 1941-1945 шш. раан Қьарақьантәи (Кәтолтәи) алагарҭатә школ аҟны дырҵаҩын. 1946-1954 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корректорс, нас – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1954-1978 шш. рзы аус луан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз ацензура аҟәша аҟны.
Аԥсуа хәыҷтәы литература арҿиараҿы ллагала маҷымкәа иҟоуп. Раԥхьатәи лҩымҭа лкьыԥхьит 1932 шықәсазы. Лажәабжьқәеи лповестқәеи рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизга «Еҵәаџьаа» (аамҭақәак рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵак аҳасабала иҭыҵуан), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз».
Гә. Папасқьыр жәаба инареиҳаны лышәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭалгеит аурыси ақырҭуеи шәҟәыҩҩцәа рхәыҷтәы ҩымҭақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кәчыр дшпионерхаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1932.
*Ааԥынтәи ашәҭқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аиҩызцәа хәыҷқәа. (Ажәабжьқәеи апиесеи ахәыҷқәа рзы). Аҟәа, 1964.
*Гәдым-асахьаҭыхҩы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аҵыҵындрақәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1969.
*Ахынҳәра. (Аповести ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1972.
*Жәаф шықәса ихыҵуан… Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1976.
*Амшын ахықәаҿы. Ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахатәы мҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На берегу моря. Рассказы. Для среднего школьного возроста. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-gushka-georgievna Папаскир Гушка Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-g%D3%99yishka-garg-i%D2%A7%D2%B3a Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 2 рзы иԥсыз]]
2i440db5elsr3uh6fsbwybltvug7t1s
171483
171343
2026-08-06T18:42:42Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171483
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Гәышька Гьаргь-иԥҳа Папасқьыр
|даҽа ахьӡ=Гушка Георгиевна Папаскир
|афото=Папаскир Гушка Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Гәышька Гьаргь-иԥҳа Папасқьыр
|аира арыцхә={{date|2|9|1914}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|2|7|1999}}
|аусура=аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы
}}
'''Гәышька Гьаргь-иԥҳа Папасқьыр''' ({{lang-ru|Гушка Георгиевна Папаскир}}; {{date|2|9|1914}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|2|7|1999}}) – аԥсуа хәыҷтәы шәҟәыҩҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ҩышықәса аҵара лҵон Кәтолтәи алагарҭатә школ аҟны, нас лҵара иацылҵеит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ аҟны (1923-1933). 1958 ш. дҭалеит амарксизм-ленинизм Аҟәатәи ауниверситет, дагьалгеит 1960 шықәсазы. 1933 ш. инаркны аус луан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭаҿы. 1941-1945 шш. раан Қьарақьантәи (Кәтолтәи) алагарҭатә школ аҟны дырҵаҩын. 1946-1954 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы корректорс, нас – аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 1954-1978 шш. рзы аус луан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз ацензура аҟәша аҟны.
Аԥсуа хәыҷтәы литература арҿиараҿы ллагала маҷымкәа иҟоуп. Раԥхьатәи лҩымҭа лкьыԥхьит 1932 шықәсазы. Лажәабжьқәеи лповестқәеи рнылон агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизга «Еҵәаџьаа» (аамҭақәак рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» агәлаҵак аҳасабала иҭыҵуан), ажурналқәа «Алашара», «Амцабз».
Гә. Папасқьыр жәаба инареиҳаны лышәҟәқәа ҭыҵхьеит.
Аԥсшәахь еиҭалгеит аурыси ақырҭуеи шәҟәыҩҩцәа рхәыҷтәы ҩымҭақәа жәпакы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Кәчыр дшпионерхаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1932.
*Ааԥынтәи ашәҭқәа. Ахәыҷқәа рзы ажәабжьқәа. Аҟәа, 1960.
*Аиҩызцәа хәыҷқәа. (Ажәабжьқәеи апиесеи ахәыҷқәа рзы). Аҟәа, 1964.
*Гәдым-асахьаҭыхҩы. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1966.
*Аҵыҵындрақәа. Ажәабжь. Аҟәа, 1969.
*Ахынҳәра. (Аповести ажәабжьқәеи). Аҟәа, 1972.
*Жәаф шықәса ихыҵуан… Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ажәабжьқәеи аповести. Аҟәа, 1976.
*Амшын ахықәаҿы. Ажәабжьқәа, агәалашәарақәа. Аҟәа, 1979.
*Ахатәы мҩа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: На берегу моря. Рассказы. Для среднего школьного возроста. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-gushka-georgievna Папаскир Гушка Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-g%D3%99yishka-garg-i%D2%A7%D2%B3a Папасқьыр Гәышька Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Цәыббрамза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 2 рзы иԥсыз]]
epnhxaeiptj7x1ny4rn8olza2r8u1iq
Папасқьыр, Иван Гьаргь-иԥа
0
55033
171214
170245
2026-08-06T17:58:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171214
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Иван Георгиевич
|афото=Папаскир Иван Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|12|1902}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|13|10|1980}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Папаскир Иван Георгиевич}}; {{date|12|12|1902}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|13|10|1980}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (1977). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1967; ароман «Ҭемыр» азы). СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
1915ш. Кәтолтәи алагарҭатә школ далгеит. 1925ш. акәзар, Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҵара хиркәшеит. 1928-1929 шш. рзы аҵара иҵон мрагыларатәи абызшәақәа Ленинградтәи ринститут аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1943-1950 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын, анаҩс араҟа редакторс дыҟан.
Раԥхьатәи иочеркқәеи иажәабжьқәеи анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Алитературатә журнал», агазеҭ «Советская Абхазия», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа рҟны.
И. Папасқьыр аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи аԥсуа роман «Ҭемыр» авторс дамоуп (Аҟәа, 1937; еиҭаҭыжьын – Аҟәа, 1939, 1955; урысшәала – «К долгои жизни» ахьӡны, М., 1948; Аҟәа, 1954, 1972; [[Қарҭ]], 1959). Ароман азкуп ХХ ашә. аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи ҩажәижәабатәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭеи рзы аԥсуа қыҭа асоциалисттә еиҭакрақәа раан.
Ԥыхьатәи СССР аан И. Папасқьыр деицырдырит ироман «Аԥсҳәыс лыпату» абзоурала, уи ҩеижәа шықәса инареиҳаны аҩра даҿын. Аԥхьаӡа ироман иахьӡын «Амҵарсра», абас хыс измаз аҩымҭа раԥхьатәи ахқәа кьыԥхьын 1941 ш. «Алитературатә журнал» (№1, 2, 3) аҟны.
1949 ш. аҩымҭа хазы шәҟәны иҭыжьын «Хьмур лымҩа» ахьӡны, анаҩс – икьыԥхьын «Аԥҳәыс лыпату» ахьӡны. Х-шәҟәыкны ароман раԥхьаӡа иҭыҵит 1962-1963 шш. рзы, аха уи нахысгьы ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭа аус адиулон. Аҵыхәтәан ашәҟәқәа рыхԥагьы ргәылалеит «Иҩымҭақәа реизга» хә-томкны ишьақәыргылаз (Аҟәа, 1964-1970): Актәи ашәҟәы – ахԥатәи атом (1965), аҩбатәи ашәҟәы – аԥшьбатәи атом (1968), ахԥатәи ашҟәы – ахәбатәи атом (1970) аҟны. Р. Хә. Қапба излаиԥхьаӡо ала, ахԥатәи ахәбатәи атомқәа ирнылеит ашәҟәқәа рыхԥагьы аҵыхәтәантәи рварианқәа. (Қапба Р. Хә. Иван Папасқьыр. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. 2-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996. Ад.91). ашәҟәқәа рыхԥагьы аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьын Аҟәа, 1967ш. (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 1970, 1984, 1985, 1987, М., 1975). (Уаанӡа, 1958-1959 шш. раан аурысшәахь еиҭаганы иҭыҵхьан актәи аҩбатәи ашәҟәқәа рымацара).
Ароман еиҭаган ԥыхьатәи СССР ажәларқәа егьырҭ рбызшәақәа жәпакы рахьгьы.
Ароман «Аԥҳәыс лыпату» иалхны аспектакль ықәыргылан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны (аинсценировка – Н. Р. Ешба, Шә. А. Ԥачалиа, арежиссиор Н. Р. Ешба).
И. Папасқьыр авторс дамоуп иара убас ароман «Ерцахә амҵан» (Аҟәа, 1953; ацәаҿы иануп – 1954; аҩбатәи аҭыжьра – 1974), ажәабжьқәа реизгақәа жәпакы («Гәдоутәи аиҩхааҿы», «Аԥҳәыс лҵәуабжь», «Иҩым ашәҟәы ацԥҵәаха», «Ихәыцым аҭоурых», аҭоурыхтә повест «Ауаҩи аԥсадгьыли» (1979).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1937.
*Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1939.
*Хьмур лымҩа. Ароман. Аҟәа, 1949.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҟәа, 1953.
*Ҭемыр. Ароман. Аҟәа, 1956.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1956.
*Аԥҳәыс лыпату. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1962.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҩбатәи аҭыжьра.
*Иҩымҭақәа реизга: хә-томкны. Аҟәа, 1964-1970.
*Санду лажәабжьқәеи егьырҭи. Аҟәа, 1977.
*Ауаҩи аԥсадгьыли. Аповест. Аҟәа, 1979.
*Ауаҩи аиашеи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Акаруал шәақь. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
*Ацгәы фантина маанала аҳәынаԥ Ӷәыӷә шакыз. (ажәлар рҳәамҭахьтә). Аҟәа, 1990.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны: 2007-2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: К долгои жизни. Роман. (перевод Л. Пасынкова. М., 1948. (2-е переработанное издание – Сухум, 1954; под названием «Ҭемыр» - Тбилиси, 1959; Сухуми, 1972); Женская честь. Роман: в 2 книгах (перевод А. Дубровского. Сухуми, 1958-1959; Женская честь. Роман: в 3 книгах (Авторизованный перевод П. В. Счетова. Сухуми, 1967 (Переиздания : Сухуми, 1970.
*М., 1975.
*Сухуми, 1984, 1985, 1987).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-ivan-georgievich Папаскир Иван Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-ivan-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1902 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз]][[Акатегориа:1980 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
ax10yxwiznj9zoh5q7w7g0ahwoyo96p
171344
171214
2026-08-06T18:10:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171344
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа
|даҽа ахьӡ=Папаскир Иван Георгиевич
|афото=Папаскир Иван Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|12|1902}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|13|10|1980}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа''' ({{lang-ru|Папаскир Иван Георгиевич}}; {{date|12|12|1902}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|13|10|1980}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (1977). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1967; ароман «Ҭемыр» азы). СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
1915ш. Кәтолтәи алагарҭатә школ далгеит. 1925ш. акәзар, Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҵара хиркәшеит. 1928-1929 шш. рзы аҵара иҵон мрагыларатәи абызшәақәа Ленинградтәи ринститут аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1943-1950 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын, анаҩс араҟа редакторс дыҟан.
Раԥхьатәи иочеркқәеи иажәабжьқәеи анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Алитературатә журнал», агазеҭ «Советская Абхазия», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа рҟны.
И. Папасқьыр аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи аԥсуа роман «Ҭемыр» авторс дамоуп (Аҟәа, 1937; еиҭаҭыжьын – Аҟәа, 1939, 1955; урысшәала – «К долгои жизни» ахьӡны, М., 1948; Аҟәа, 1954, 1972; [[Қарҭ]], 1959). Ароман азкуп ХХ ашә. аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи ҩажәижәабатәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭеи рзы аԥсуа қыҭа асоциалисттә еиҭакрақәа раан.
Ԥыхьатәи СССР аан И. Папасқьыр деицырдырит ироман «Аԥсҳәыс лыпату» абзоурала, уи ҩеижәа шықәса инареиҳаны аҩра даҿын. Аԥхьаӡа ироман иахьӡын «Амҵарсра», абас хыс измаз аҩымҭа раԥхьатәи ахқәа кьыԥхьын 1941 ш. «Алитературатә журнал» (№1, 2, 3) аҟны.
1949 ш. аҩымҭа хазы шәҟәны иҭыжьын «Хьмур лымҩа» ахьӡны, анаҩс – икьыԥхьын «Аԥҳәыс лыпату» ахьӡны. Х-шәҟәыкны ароман раԥхьаӡа иҭыҵит 1962-1963 шш. рзы, аха уи нахысгьы ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭа аус адиулон. Аҵыхәтәан ашәҟәқәа рыхԥагьы ргәылалеит «Иҩымҭақәа реизга» хә-томкны ишьақәыргылаз (Аҟәа, 1964-1970): Актәи ашәҟәы – ахԥатәи атом (1965), аҩбатәи ашәҟәы – аԥшьбатәи атом (1968), ахԥатәи ашҟәы – ахәбатәи атом (1970) аҟны. Р. Хә. Қапба излаиԥхьаӡо ала, ахԥатәи ахәбатәи атомқәа ирнылеит ашәҟәқәа рыхԥагьы аҵыхәтәантәи рварианқәа. (Қапба Р. Хә. Иван Папасқьыр. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. 2-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996. Ад.91). ашәҟәқәа рыхԥагьы аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьын Аҟәа, 1967ш. (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 1970, 1984, 1985, 1987, М., 1975). (Уаанӡа, 1958-1959 шш. раан аурысшәахь еиҭаганы иҭыҵхьан актәи аҩбатәи ашәҟәқәа рымацара).
Ароман еиҭаган ԥыхьатәи СССР ажәларқәа егьырҭ рбызшәақәа жәпакы рахьгьы.
Ароман «Аԥҳәыс лыпату» иалхны аспектакль ықәыргылан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны (аинсценировка – Н. Р. Ешба, Шә. А. Ԥачалиа, арежиссиор Н. Р. Ешба).
И. Папасқьыр авторс дамоуп иара убас ароман «Ерцахә амҵан» (Аҟәа, 1953; ацәаҿы иануп – 1954; аҩбатәи аҭыжьра – 1974), ажәабжьқәа реизгақәа жәпакы («Гәдоутәи аиҩхааҿы», «Аԥҳәыс лҵәуабжь», «Иҩым ашәҟәы ацԥҵәаха», «Ихәыцым аҭоурых», аҭоурыхтә повест «Ауаҩи аԥсадгьыли» (1979).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1937.
*Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1939.
*Хьмур лымҩа. Ароман. Аҟәа, 1949.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҟәа, 1953.
*Ҭемыр. Ароман. Аҟәа, 1956.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1956.
*Аԥҳәыс лыпату. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1962.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҩбатәи аҭыжьра.
*Иҩымҭақәа реизга: хә-томкны. Аҟәа, 1964-1970.
*Санду лажәабжьқәеи егьырҭи. Аҟәа, 1977.
*Ауаҩи аԥсадгьыли. Аповест. Аҟәа, 1979.
*Ауаҩи аиашеи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Акаруал шәақь. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
*Ацгәы фантина маанала аҳәынаԥ Ӷәыӷә шакыз. (ажәлар рҳәамҭахьтә). Аҟәа, 1990.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны: 2007-2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: К долгои жизни. Роман. (перевод Л. Пасынкова. М., 1948. (2-е переработанное издание – Сухум, 1954; под названием «Ҭемыр» - Тбилиси, 1959; Сухуми, 1972); Женская честь. Роман: в 2 книгах (перевод А. Дубровского. Сухуми, 1958-1959; Женская честь. Роман: в 3 книгах (Авторизованный перевод П. В. Счетова. Сухуми, 1967 (Переиздания : Сухуми, 1970.
*М., 1975.
*Сухуми, 1984, 1985, 1987).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-ivan-georgievich Папаскир Иван Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-ivan-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1902 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1980 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 13 рзы иԥсыз]]
peqqvzpyr1suqp0b2gc5gnz1t0asehg
171484
171344
2026-08-06T18:42:44Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171484
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|даҽа ахьӡ=Иван Георгиевич Папаскир
|афото=Папаскир Иван Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|аира арыцхә={{date|12|12|1902}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|13|10|1980}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр''' ({{lang-ru|Иван Георгиевич Папаскир}}; {{date|12|12|1902}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|13|10|1980}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (1977). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1967; ароман «Ҭемыр» азы). СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
1915ш. Кәтолтәи алагарҭатә школ далгеит. 1925ш. акәзар, Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҵара хиркәшеит. 1928-1929 шш. рзы аҵара иҵон мрагыларатәи абызшәақәа Ленинградтәи ринститут аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1943-1950 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын, анаҩс араҟа редакторс дыҟан.
Раԥхьатәи иочеркқәеи иажәабжьқәеи анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Алитературатә журнал», агазеҭ «Советская Абхазия», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа рҟны.
И. Папасқьыр аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи аԥсуа роман «Ҭемыр» авторс дамоуп (Аҟәа, 1937; еиҭаҭыжьын – Аҟәа, 1939, 1955; урысшәала – «К долгои жизни» ахьӡны, М., 1948; Аҟәа, 1954, 1972; [[Қарҭ]], 1959). Ароман азкуп ХХ ашә. аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи ҩажәижәабатәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭеи рзы аԥсуа қыҭа асоциалисттә еиҭакрақәа раан.
Ԥыхьатәи СССР аан И. Папасқьыр деицырдырит ироман «Аԥсҳәыс лыпату» абзоурала, уи ҩеижәа шықәса инареиҳаны аҩра даҿын. Аԥхьаӡа ироман иахьӡын «Амҵарсра», абас хыс измаз аҩымҭа раԥхьатәи ахқәа кьыԥхьын 1941 ш. «Алитературатә журнал» (№1, 2, 3) аҟны.
1949 ш. аҩымҭа хазы шәҟәны иҭыжьын «Хьмур лымҩа» ахьӡны, анаҩс – икьыԥхьын «Аԥҳәыс лыпату» ахьӡны. Х-шәҟәыкны ароман раԥхьаӡа иҭыҵит 1962-1963 шш. рзы, аха уи нахысгьы ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭа аус адиулон. Аҵыхәтәан ашәҟәқәа рыхԥагьы ргәылалеит «Иҩымҭақәа реизга» хә-томкны ишьақәыргылаз (Аҟәа, 1964-1970): Актәи ашәҟәы – ахԥатәи атом (1965), аҩбатәи ашәҟәы – аԥшьбатәи атом (1968), ахԥатәи ашҟәы – ахәбатәи атом (1970) аҟны. Р. Хә. Қапба излаиԥхьаӡо ала, ахԥатәи ахәбатәи атомқәа ирнылеит ашәҟәқәа рыхԥагьы аҵыхәтәантәи рварианқәа. (Қапба Р. Хә. Иван Папасқьыр. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. 2-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996. Ад.91). ашәҟәқәа рыхԥагьы аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьын Аҟәа, 1967ш. (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 1970, 1984, 1985, 1987, М., 1975). (Уаанӡа, 1958-1959 шш. раан аурысшәахь еиҭаганы иҭыҵхьан актәи аҩбатәи ашәҟәқәа рымацара).
Ароман еиҭаган ԥыхьатәи СССР ажәларқәа егьырҭ рбызшәақәа жәпакы рахьгьы.
Ароман «Аԥҳәыс лыпату» иалхны аспектакль ықәыргылан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны (аинсценировка – Н. Р. Ешба, Шә. А. Ԥачалиа, арежиссиор Н. Р. Ешба).
И. Папасқьыр авторс дамоуп иара убас ароман «Ерцахә амҵан» (Аҟәа, 1953; ацәаҿы иануп – 1954; аҩбатәи аҭыжьра – 1974), ажәабжьқәа реизгақәа жәпакы («Гәдоутәи аиҩхааҿы», «Аԥҳәыс лҵәуабжь», «Иҩым ашәҟәы ацԥҵәаха», «Ихәыцым аҭоурых», аҭоурыхтә повест «Ауаҩи аԥсадгьыли» (1979).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1937.
*Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1939.
*Хьмур лымҩа. Ароман. Аҟәа, 1949.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҟәа, 1953.
*Ҭемыр. Ароман. Аҟәа, 1956.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1956.
*Аԥҳәыс лыпату. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1962.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҩбатәи аҭыжьра.
*Иҩымҭақәа реизга: хә-томкны. Аҟәа, 1964-1970.
*Санду лажәабжьқәеи егьырҭи. Аҟәа, 1977.
*Ауаҩи аԥсадгьыли. Аповест. Аҟәа, 1979.
*Ауаҩи аиашеи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Акаруал шәақь. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
*Ацгәы фантина маанала аҳәынаԥ Ӷәыӷә шакыз. (ажәлар рҳәамҭахьтә). Аҟәа, 1990.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны: 2007-2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: К долгои жизни. Роман. (перевод Л. Пасынкова. М., 1948. (2-е переработанное издание – Сухум, 1954; под названием «Ҭемыр» - Тбилиси, 1959; Сухуми, 1972); Женская честь. Роман: в 2 книгах (перевод А. Дубровского. Сухуми, 1958-1959; Женская честь. Роман: в 3 книгах (Авторизованный перевод П. В. Счетова. Сухуми, 1967 (Переиздания : Сухуми, 1970.
*М., 1975.
*Сухуми, 1984, 1985, 1987).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-ivan-georgievich Папаскир Иван Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-ivan-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1902 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1980 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 13 рзы иԥсыз]]
1wpqs8wqhqbleiu4ilx8th0vg5qzj1v
171636
171484
2026-08-06T20:22:28Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171636
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|даҽа ахьӡ=Иван Георгиевич Папаскир
|афото=Папаскир Иван Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр
|аира арыцхә={{date|12|12|1902}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион)
|аԥсра арыцхә={{date|13|10|1980}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы
}}
'''Иван Гьаргь-иԥа Папасқьыр''' ({{lang-ru|Иван Георгиевич Папаскир}}; {{date|12|12|1902}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) – {{date|13|10|1980}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы.
==Абиографиа==
Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩы (1977). Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1967; ароман «Ҭемыр» азы). СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Дыҩуан аԥсышәала.
1915ш. Кәтолтәи алагарҭатә школ далгеит. 1925ш. акәзар, Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны иҵара хиркәшеит. 1928-1929 шш. рзы аҵара иҵон мрагыларатәи абызшәақәа Ленинградтәи ринститут аҟны. Аԥсныҟа даныхынҳә аусура хациркит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы. 1943-1950 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын, анаҩс араҟа редакторс дыҟан.
Раԥхьатәи иочеркқәеи иажәабжьқәеи анылеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Алашара», «Алитературатә журнал», агазеҭ «Советская Абхазия», аизга «Аԥсуа жәабжьқәа» (Аҟәа, 1980) уҳәа рҟны.
И. Папасқьыр аԥсуа литератураҿы раԥхьатәи аԥсуа роман «Ҭемыр» авторс дамоуп (Аҟәа, 1937; еиҭаҭыжьын – Аҟәа, 1939, 1955; урысшәала – «К долгои жизни» ахьӡны, М., 1948; Аҟәа, 1954, 1972; [[Қарҭ]], 1959). Ароман азкуп ХХ ашә. аҩажәатәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи ҩажәижәабатәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭеи рзы аԥсуа қыҭа асоциалисттә еиҭакрақәа раан.
Ԥыхьатәи СССР аан И. Папасқьыр деицырдырит ироман «Аԥсҳәыс лыпату» абзоурала, уи ҩеижәа шықәса инареиҳаны аҩра даҿын. Аԥхьаӡа ироман иахьӡын «Амҵарсра», абас хыс измаз аҩымҭа раԥхьатәи ахқәа кьыԥхьын 1941 ш. «Алитературатә журнал» (№1, 2, 3) аҟны.
1949 ш. аҩымҭа хазы шәҟәны иҭыжьын «Хьмур лымҩа» ахьӡны, анаҩс – икьыԥхьын «Аԥҳәыс лыпату» ахьӡны. Х-шәҟәыкны ароман раԥхьаӡа иҭыҵит 1962-1963 шш. рзы, аха уи нахысгьы ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭа аус адиулон. Аҵыхәтәан ашәҟәқәа рыхԥагьы ргәылалеит «Иҩымҭақәа реизга» хә-томкны ишьақәыргылаз (Аҟәа, 1964-1970): Актәи ашәҟәы – ахԥатәи атом (1965), аҩбатәи ашәҟәы – аԥшьбатәи атом (1968), ахԥатәи ашҟәы – ахәбатәи атом (1970) аҟны. Р. Хә. Қапба излаиԥхьаӡо ала, ахԥатәи ахәбатәи атомқәа ирнылеит ашәҟәқәа рыхԥагьы аҵыхәтәантәи рварианқәа. (Қапба Р. Хә. Иван Папасқьыр. Иԥсҭазаареи ирҿиареи. 2-тәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996. Ад.91). ашәҟәқәа рыхԥагьы аурысшәахь еиҭаганы иҭыжьын Аҟәа, 1967ш. (аиҭаҭыжьра – Аҟәа, 1970, 1984, 1985, 1987, М., 1975). (Уаанӡа, 1958-1959 шш. раан аурысшәахь еиҭаганы иҭыҵхьан актәи аҩбатәи ашәҟәқәа рымацара).
Ароман еиҭаган ԥыхьатәи СССР ажәларқәа егьырҭ рбызшәақәа жәпакы рахьгьы.
Ароман «Аԥҳәыс лыпату» иалхны аспектакль ықәыргылан С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны (аинсценировка – Н. Р. Ешба, Шә. А. Ԥачалиа, арежиссиор Н. Р. Ешба).
И. Папасқьыр авторс дамоуп иара убас ароман «Ерцахә амҵан» (Аҟәа, 1953; ацәаҿы иануп – 1954; аҩбатәи аҭыжьра – 1974), ажәабжьқәа реизгақәа жәпакы («Гәдоутәи аиҩхааҿы», «Аԥҳәыс лҵәуабжь», «Иҩым ашәҟәы ацԥҵәаха», «Ихәыцым аҭоурых», аҭоурыхтә повест «Ауаҩи аԥсадгьыли» (1979).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1937.
*Ҭемыр. Аповест. Аҟәа, 1939.
*Хьмур лымҩа. Ароман. Аҟәа, 1949.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҟәа, 1953.
*Ҭемыр. Ароман. Аҟәа, 1956.
*Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1956.
*Аԥҳәыс лыпату. Ароман. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1962.
*Ерцахә амҵан. Ароман. Аҩбатәи аҭыжьра.
*Иҩымҭақәа реизга: хә-томкны. Аҟәа, 1964-1970.
*Санду лажәабжьқәеи егьырҭи. Аҟәа, 1977.
*Ауаҩи аԥсадгьыли. Аповест. Аҟәа, 1979.
*Ауаҩи аиашеи. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1981.
*Акаруал шәақь. Ажәабжь. Аҟәа, 1983.
*Ацгәы фантина маанала аҳәынаԥ Ӷәыӷә шакыз. (ажәлар рҳәамҭахьтә). Аҟәа, 1990.
*Иҩымҭақәа реизга. Хә-томкны: 2007-2008.
*аурысшәахь аиҭагақәа: К долгои жизни. Роман. (перевод Л. Пасынкова. М., 1948. (2-е переработанное издание – Сухум, 1954; под названием «Ҭемыр» - Тбилиси, 1959; Сухуми, 1972); Женская честь. Роман: в 2 книгах (перевод А. Дубровского. Сухуми, 1958-1959; Женская честь. Роман: в 3 книгах (Авторизованный перевод П. В. Счетова. Сухуми, 1967 (Переиздания : Сухуми, 1970.
*М., 1975.
*Сухуми, 1984, 1985, 1987).
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papaskir-ivan-georgievich Папаскир Иван Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papas%D2%9Byir-ivan-garg-i%D2%A7a Папасқьыр Иван Гьаргь-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1902 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 12 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1980 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 13 рзы иԥсыз]]
esjrh1of4pln2hr05yzerq9aqtpl197
Папба, Маҳинур Ҭуна
0
55034
171052
170246
2026-08-06T14:59:08Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]]
171052
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папба Маҳинур Ҭуна
|даҽа ахьӡ=Папба Махинур Туна
|афото=Папба Махинур Туна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папба Маҳинур Ҭуна
|аира арыцхә=20.04.1950
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Папба Маҳинур (Папа-ԥҳа, мамзаргьы Папԥҳа маҳинур) Ҭуна''' ({{lang-ru|Папба Махинур Туна}}; 20.04.1950, Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа) - Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2004). Иланашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Илдыруеит аԥсшәа, аҭырқәшәа, осман (ажәытәтәи аҭырқәа бызшәа), англыз бызшәақәа.
==Абиографиа==
Лхылҵшьҭра – Аԥсны, Дали Ҵабали иҭыҵыз иреиуоуп.
Аҩбатәи акласс даналга лҭаацәа Алынџьа ақыҭа ааныжьны ақалақь хәыҷы Ԥазаиери ашҟа нхара ииасит. Лан лыԥсҭазаара даналҵыз лара аԥшьбатәи акласс аҟны дтәан. Уи нахыс Есқьишьеҳир ақалақь иаҵанакуа, Чуқурхисар ақыҭахь диасит (араҟа дынхон лан лаҳәшьа), лҵарагьы иацылҵон. Ашьҭахь арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалеит. Лҵара аныхлыркәша ашьҭахь Сҭамԥылтәи ауниверситет алитературатә факультет аҟны аҵара лҵон. Ҩажәи хԥа шықәса аус луит аҳаиртә компаниа аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аспирантура дҭан. Омар Беигәаа иԥсҭазаареи ирҿиареи ирызкны адиссертациа азлырхиоит.
Ҭырқәтәылан иаԥылҵеит ашәҟәҭыжьырҭа «Asyayin», уи иҭнажьуан аԥсуааи Кавказ егьырҭ атәылақәеи ирызкыз ашәҟәқәа.
Лырҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылоит О. Беигәаа. Жәибжь шықәса лхыҵуан ашәҟәыҩҩи-аҵарауаҩи лареи анеибадырыз, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы аус ицылуан. Лааԥсара маҷымкәа иадылҵеит Омар иусумҭақәа аԥсшәахь реиҭагара. Авторс дамоуп О. Беигәаа ирҿиара иазку аочерк.
М. Папба Ҭырқәтәылан аҭҵааратәи апропагандатәи усура мҩаԥылгоит. Аԥсуа фольклортә, аетнографиатә материалқәа маҷымкәа еизылгеит. 2005 ш. еиҿылкааит афольклортә ансамбль «Уарада».
Ажурнал «Алашара» ианылеит лажәабжьқәа, аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку лыстатиақәа. Аҭырқәшәахь еиҭалгеит аԥсуа фольклортә текстқәа, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рыҭҵаарадырратә усумҭақәеи рсахьаркыратә ҩымҭақәеи: «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа жәлар репос», Б. У. Шьынқәба аус адуланы ииҩыз «Абрыскьыл», С. Л. Зыхәба ишәҟәы «Аԥсуа лакәқәа», В. Л. Бигәаа – «Аԥсны аҭоурых», В. Џь. Амаршьан ироман «Аԥсҳа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ҭырқәшәала: Аԥсилиеи Ҵабали. Сҭампыл, 2001.
*Раԥхьатәи аҭырқәа ԥҳәыс- асахьаҭыхҩы Миҳри Расим (Миушьфиқ) Ачба). Сҭампыл, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papba-maxinur-tuna Папба Махинур Туна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papba-ma%D2%B3inur-%D2%ADuna Папба Маҳинур Ҭуна] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз]]}}
2v0dnrffmb1dnmencx5rr0sbbleuu4e
Патулиди, Николаи Георги-иԥа
0
55035
171217
170247
2026-08-06T17:58:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171217
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Патулиди Николаи Георги-иԥа
|даҽа ахьӡ=Патулиди Николай Георгиевич
|афото=Патулиди Николай Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Патулиди Николаи Георги-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|8|1944}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Дмитриевка ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|11|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Патулиди Николаи Георги-иԥа''' ({{lang-ru|Патулиди Николай Георгиевич}}; {{date|13|8|1944}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Дмитриевка ақыҭа – {{date|3|11|2010}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1991). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2004). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1949 ш. Патулиди иҭаацәа егьырҭ абырзенқәа инарылакны Аԥснынтәи Ҟазахсҭанҟа иахыргеит. 1956 ш. Аԥсныҟа ианыхынҳә Н. Патулиди далгеит Аҟәатәи аусуцәа аҿар иртәыз абжьаратә школ №1 (1962), анаҩс – Полтаватәи атранспорттә ргыларатә техникум (1970), [[Москва]], ВЦСПС иатәыз азаанаҭеигылақәа Иреиҳау рышкол (1981). 1960 ш. усуҩыс дыҟан. 1966 ш. инаркны аус иуан «Закранстрои» атуризми аекскурсиақәеи рзы Аԥснытәи аобласттә совет иахьаҵанакуаз машьынаныҟәцаҩыс, нас – техникс, нџьнырс, автобаза атехникатә ҟәша аиҳабыс.
1985 ш. нахыс Аҟәа ихаҭа еиҿикааз абырзен жәлар ртеатр напхгара аиҭон. 1991 ш. инаркны - 1992 ш. август азынӡа абырзенцәа ркультуратә центр «Ирини» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1994-2001 шш. раан, 1994 ш. ианвар 22 рзы иаԥҵаз Аԥсны абырзенцәа Ргәыԥ дахантәаҩын. 1996-2001 шш. рзы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс, аҭҵаарадырреи, аҵареи, акультуреи рзы аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2001 ш. инаркны – Аԥсны акультура аминистр ихаҭыԥуаҩс.
Иҩымҭақәа рнылон Аҟәа, [[Қарҭ]], Москва иҭыҵуаз апериодикатә кьыԥхь. Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп. «Сухумские мотивы» ахьӡны Аҟәа 2500 шықәса ахыҵра иазкны Москва иҭыҵыз (2005) ажәеинраалақәа реизга авторцәа дыруаӡәкуп.
Н. Патулиди иажәеинраалақәа жәпакы Аԥсны иазкуп, уи адагьы иара иԥсҭазаара ихаҿы изаагомызт. Аԥсны аанимыжьит аполитикатә ҭагылазаашьа анеибарххаз, аибашьраангьы, уи ашьҭахь Аԥсны амацәаз ианҭакыз, абырзенцәа аӡәырҩы Бырзентәылаҟа ианцозгьы. Иара иҩуан: «Я с Абхазией жить обречен ибо с нею навек обручен…»
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Иду к тебе. Стихи. Сухум, 1977.
*Привязанность. Стихи. Сухум, 1980.
*Светлый день. Стихи. Сухум, 1984.
*Меч и скрипка. Стихи и поэмы. Сухум, 1987.
*Время жизни. Стихи. Сухум, 1988.
*Южные выси. Стихи. Донецк, 1991.
*Непокой. Сухум, Стихи. 1992.
*Под защитой льва. Сухум, 1995.
*Алычовая метель. Стихи и поэмы. Сухум, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/patulidi-nikolaj-georgievich Патулиди Николай Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/patulidi-nikolai-georgi-i%D2%A7a Патулиди Николаи Георги-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1944 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]][[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 3 рзы иԥсыз]]}}
jy9t971sr9luooa2zx2c30xydr5tjyb
171347
171217
2026-08-06T18:10:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171347
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Патулиди Николаи Георги-иԥа
|даҽа ахьӡ=Патулиди Николай Георгиевич
|афото=Патулиди Николай Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Патулиди Николаи Георги-иԥа
|аира арыцхә={{date|13|8|1944}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Дмитриевка ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|11|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Патулиди Николаи Георги-иԥа''' ({{lang-ru|Патулиди Николай Георгиевич}}; {{date|13|8|1944}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Дмитриевка ақыҭа – {{date|3|11|2010}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1991). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2004). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1949 ш. Патулиди иҭаацәа егьырҭ абырзенқәа инарылакны Аԥснынтәи Ҟазахсҭанҟа иахыргеит. 1956 ш. Аԥсныҟа ианыхынҳә Н. Патулиди далгеит Аҟәатәи аусуцәа аҿар иртәыз абжьаратә школ №1 (1962), анаҩс – Полтаватәи атранспорттә ргыларатә техникум (1970), [[Москва]], ВЦСПС иатәыз азаанаҭеигылақәа Иреиҳау рышкол (1981). 1960 ш. усуҩыс дыҟан. 1966 ш. инаркны аус иуан «Закранстрои» атуризми аекскурсиақәеи рзы Аԥснытәи аобласттә совет иахьаҵанакуаз машьынаныҟәцаҩыс, нас – техникс, нџьнырс, автобаза атехникатә ҟәша аиҳабыс.
1985 ш. нахыс Аҟәа ихаҭа еиҿикааз абырзен жәлар ртеатр напхгара аиҭон. 1991 ш. инаркны - 1992 ш. август азынӡа абырзенцәа ркультуратә центр «Ирини» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1994-2001 шш. раан, 1994 ш. ианвар 22 рзы иаԥҵаз Аԥсны абырзенцәа Ргәыԥ дахантәаҩын. 1996-2001 шш. рзы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс, аҭҵаарадырреи, аҵареи, акультуреи рзы аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2001 ш. инаркны – Аԥсны акультура аминистр ихаҭыԥуаҩс.
Иҩымҭақәа рнылон Аҟәа, [[Қарҭ]], Москва иҭыҵуаз апериодикатә кьыԥхь. Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп. «Сухумские мотивы» ахьӡны Аҟәа 2500 шықәса ахыҵра иазкны Москва иҭыҵыз (2005) ажәеинраалақәа реизга авторцәа дыруаӡәкуп.
Н. Патулиди иажәеинраалақәа жәпакы Аԥсны иазкуп, уи адагьы иара иԥсҭазаара ихаҿы изаагомызт. Аԥсны аанимыжьит аполитикатә ҭагылазаашьа анеибарххаз, аибашьраангьы, уи ашьҭахь Аԥсны амацәаз ианҭакыз, абырзенцәа аӡәырҩы Бырзентәылаҟа ианцозгьы. Иара иҩуан: «Я с Абхазией жить обречен ибо с нею навек обручен…»
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Иду к тебе. Стихи. Сухум, 1977.
*Привязанность. Стихи. Сухум, 1980.
*Светлый день. Стихи. Сухум, 1984.
*Меч и скрипка. Стихи и поэмы. Сухум, 1987.
*Время жизни. Стихи. Сухум, 1988.
*Южные выси. Стихи. Донецк, 1991.
*Непокой. Сухум, Стихи. 1992.
*Под защитой льва. Сухум, 1995.
*Алычовая метель. Стихи и поэмы. Сухум, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/patulidi-nikolaj-georgievich Патулиди Николай Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/patulidi-nikolai-georgi-i%D2%A7a Патулиди Николаи Георги-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1944 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 3 рзы иԥсыз]]
tvpiqkjl52m6e5a5lqx2qtrrahg21ki
171487
171347
2026-08-06T18:42:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171487
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Николаи Георги-иԥа Патулиди
|даҽа ахьӡ=Николай Георгиевич Патулиди
|афото=Патулиди Николай Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Николаи Георги-иԥа Патулиди
|аира арыцхә={{date|13|8|1944}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Дмитриевка ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|3|11|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа
|аусура=абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Николаи Георги-иԥа Патулиди''' ({{lang-ru|Николай Георгиевич Патулиди}}; {{date|13|8|1944}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Дмитриевка ақыҭа – {{date|3|11|2010}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1991). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2004). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1949 ш. Патулиди иҭаацәа егьырҭ абырзенқәа инарылакны Аԥснынтәи Ҟазахсҭанҟа иахыргеит. 1956 ш. Аԥсныҟа ианыхынҳә Н. Патулиди далгеит Аҟәатәи аусуцәа аҿар иртәыз абжьаратә школ №1 (1962), анаҩс – Полтаватәи атранспорттә ргыларатә техникум (1970), [[Москва]], ВЦСПС иатәыз азаанаҭеигылақәа Иреиҳау рышкол (1981). 1960 ш. усуҩыс дыҟан. 1966 ш. инаркны аус иуан «Закранстрои» атуризми аекскурсиақәеи рзы Аԥснытәи аобласттә совет иахьаҵанакуаз машьынаныҟәцаҩыс, нас – техникс, нџьнырс, автобаза атехникатә ҟәша аиҳабыс.
1985 ш. нахыс Аҟәа ихаҭа еиҿикааз абырзен жәлар ртеатр напхгара аиҭон. 1991 ш. инаркны - 1992 ш. август азынӡа абырзенцәа ркультуратә центр «Ирини» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1994-2001 шш. раан, 1994 ш. ианвар 22 рзы иаԥҵаз Аԥсны абырзенцәа Ргәыԥ дахантәаҩын. 1996-2001 шш. рзы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс, аҭҵаарадырреи, аҵареи, акультуреи рзы аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2001 ш. инаркны – Аԥсны акультура аминистр ихаҭыԥуаҩс.
Иҩымҭақәа рнылон Аҟәа, [[Қарҭ]], Москва иҭыҵуаз апериодикатә кьыԥхь. Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп. «Сухумские мотивы» ахьӡны Аҟәа 2500 шықәса ахыҵра иазкны Москва иҭыҵыз (2005) ажәеинраалақәа реизга авторцәа дыруаӡәкуп.
Н. Патулиди иажәеинраалақәа жәпакы Аԥсны иазкуп, уи адагьы иара иԥсҭазаара ихаҿы изаагомызт. Аԥсны аанимыжьит аполитикатә ҭагылазаашьа анеибарххаз, аибашьраангьы, уи ашьҭахь Аԥсны амацәаз ианҭакыз, абырзенцәа аӡәырҩы Бырзентәылаҟа ианцозгьы. Иара иҩуан: «Я с Абхазией жить обречен ибо с нею навек обручен…»
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Иду к тебе. Стихи. Сухум, 1977.
*Привязанность. Стихи. Сухум, 1980.
*Светлый день. Стихи. Сухум, 1984.
*Меч и скрипка. Стихи и поэмы. Сухум, 1987.
*Время жизни. Стихи. Сухум, 1988.
*Южные выси. Стихи. Донецк, 1991.
*Непокой. Сухум, Стихи. 1992.
*Под защитой льва. Сухум, 1995.
*Алычовая метель. Стихи и поэмы. Сухум, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/patulidi-nikolaj-georgievich Патулиди Николай Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/patulidi-nikolai-georgi-i%D2%A7a Патулиди Николаи Георги-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1944 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 3 рзы иԥсыз]]
69zinzgh4u6dkki34zypmwp6dukm4sn
171637
171487
2026-08-06T20:22:30Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171637
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Николаи Георги-иԥа Патулиди
|даҽа ахьӡ=Николай Георгиевич Патулиди
|афото=Патулиди Николай Георгиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Николаи Георги-иԥа Патулиди
|аира арыцхә={{date|13|8|1944}}
|аира аҭыԥ=Дмитриевка ақыҭа, [[Аҟәа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|3|11|2010}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥсны]]
|аусура=абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Николаи Георги-иԥа Патулиди''' ({{lang-ru|Николай Георгиевич Патулиди}}; {{date|13|8|1944}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Дмитриевка ақыҭа – {{date|3|11|2010}}, Аԥсны, [[Аҟәа]]) – абырзен поет, аиҭагаҩ, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1991). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2004). Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1997). Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
1949 ш. Патулиди иҭаацәа егьырҭ абырзенқәа инарылакны Аԥснынтәи Ҟазахсҭанҟа иахыргеит. 1956 ш. Аԥсныҟа ианыхынҳә Н. Патулиди далгеит Аҟәатәи аусуцәа аҿар иртәыз абжьаратә школ №1 (1962), анаҩс – Полтаватәи атранспорттә ргыларатә техникум (1970), [[Москва]], ВЦСПС иатәыз азаанаҭеигылақәа Иреиҳау рышкол (1981). 1960 ш. усуҩыс дыҟан. 1966 ш. инаркны аус иуан «Закранстрои» атуризми аекскурсиақәеи рзы Аԥснытәи аобласттә совет иахьаҵанакуаз машьынаныҟәцаҩыс, нас – техникс, нџьнырс, автобаза атехникатә ҟәша аиҳабыс.
1985 ш. нахыс Аҟәа ихаҭа еиҿикааз абырзен жәлар ртеатр напхгара аиҭон. 1991 ш. инаркны - 1992 ш. август азынӡа абырзенцәа ркультуратә центр «Ирини» аҭакзыԥхықәу маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1994-2001 шш. раан, 1994 ш. ианвар 22 рзы иаԥҵаз Аԥсны абырзенцәа Ргәыԥ дахантәаҩын. 1996-2001 шш. рзы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс, аҭҵаарадырреи, аҵареи, акультуреи рзы аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2001 ш. инаркны – Аԥсны акультура аминистр ихаҭыԥуаҩс.
Иҩымҭақәа рнылон Аҟәа, [[Қарҭ]], Москва иҭыҵуаз апериодикатә кьыԥхь. Ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы дравторуп. «Сухумские мотивы» ахьӡны Аҟәа 2500 шықәса ахыҵра иазкны Москва иҭыҵыз (2005) ажәеинраалақәа реизга авторцәа дыруаӡәкуп.
Н. Патулиди иажәеинраалақәа жәпакы Аԥсны иазкуп, уи адагьы иара иԥсҭазаара ихаҿы изаагомызт. Аԥсны аанимыжьит аполитикатә ҭагылазаашьа анеибарххаз, аибашьраангьы, уи ашьҭахь Аԥсны амацәаз ианҭакыз, абырзенцәа аӡәырҩы Бырзентәылаҟа ианцозгьы. Иара иҩуан: «Я с Абхазией жить обречен ибо с нею навек обручен…»
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Иду к тебе. Стихи. Сухум, 1977.
*Привязанность. Стихи. Сухум, 1980.
*Светлый день. Стихи. Сухум, 1984.
*Меч и скрипка. Стихи и поэмы. Сухум, 1987.
*Время жизни. Стихи. Сухум, 1988.
*Южные выси. Стихи. Донецк, 1991.
*Непокой. Сухум, Стихи. 1992.
*Под защитой льва. Сухум, 1995.
*Алычовая метель. Стихи и поэмы. Сухум, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/patulidi-nikolaj-georgievich Патулиди Николай Георгиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/patulidi-nikolai-georgi-i%D2%A7a Патулиди Николаи Георги-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1944 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2010 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 3 рзы иԥсыз]]
oxjfp7oq0iehv6l7yshzeljul8xiho0
Салаҟаиа, Шоҭа Хьыч-иԥа
0
55036
171218
170248
2026-08-06T17:58:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171218
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа
|даҽа ахьӡ=Салакая Шота Хичович
|афото=Салакая Шота Хичович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|7|1933}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|11|2021}}
|аусура=афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа''' ({{lang-ru|Салакая Шота Хичович}}; {{date|18|7|1933}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа – {{date|7|11|2021}}) – афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2006). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1980, амонографиа «Аԥсуа нарҭтә епос» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1983), Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2013), Аԥсны иреиҳау ашкол зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2014) ҳәа ахьӡқәа ихҵоуп. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьына ақыҭантәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны (1940-1948), иҵара иациҵоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1948-1952). А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ибзиаӡаны аҵара ахьиҵоз аҟнытә Ленин истипендиа иоуан. Иҵара анхиркәша, 1956 ш. афольклористика азанааҭ ала [[Қарҭ]], Ш.Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аинститут аспирантура даанахәоит.
Ш. Салаҟаиа 1965 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа. 1959 ш. абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҟны аусура дрыдыркылоит аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс, 1968 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – 1977-1988 шш. раан ари аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас дыҟан. 60 ш. инарыцны Ш. Салаҟаиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аус иуан. 1960-тәи ашықәсқәа раахыс иара убас Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны алекциақәа дрыԥхьон аԥсуа фольклори алитературеи, Нхыҵ-Кавказ ажәларқәа – абаза, адыга уҳәа рлитературақәа рзы. А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟнгьы аамҭак азы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Салаҟаиа иааԥсара шьардоуп Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ашьақәгылареи аҿиареи рҟны. 1998-2013 шықәсқәа раан уи аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩ хадас даман, аҵыхәтәанынӡа академиа ахадара далан. Аҭҵаарадырра аганахьала Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху апремиа рыҭаразы акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан ианаԥырҵаз 2005 ш. инаркны.
1999 ш. март азы Москва, А.М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа (аҭҵаарадырратә ажәахәк аҳасабала) «Аԥсуаа репикатә рҿиара» ахьӡны.
Ш. Салаҟаиа иҭҵааратә усура мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа реизгареи ранҵареи аганахьала, насгьы аԥсуа фольклор аепикатә жанрқәа рыҭҵаараҿы шьарда илиршеит. Аиқәыршәаҩс дрымоуп Аԥсуа жәлар репикатә рҿиара. Ахрестоматиа» (Қарҭ-[[Аҟәа]], 1975), «Аԥсуа фольклор» (Аҟәа, 2003), аизга «Аԥсуаа рҿаԥыц ажәабжьқәеи рашәақәеи» А.А. Аншбеи, с.Л. Зыхәбеи иареи еицеиқәдыршәеит) (Аҟәа, 1970). Авторс дрымоуп аԥсуа фольклор иазку аҭҵаарадырратә статиақәа рацәаны, иара убас амонографиақәа ҩба: «Аԥсуа жәлар рфырхаҵаратә епос», «Аԥсуа нарҭтә епос». Истатиақәа жәпакы (Абрыскьыл», «Ажәеиԥшь», «Нарџьхьоу», «Нарҭаа», «Сасрыҟәа», «Саҭанеи- Гәашьа», «Хәажәарԥыс», «Цәыцә» ирызкны) кьыԥхьуп аенциклопедиа «Адунеи ажәларқәа рмифқәа» (ҩ-томкны, М., 1980-1982) аҟны.
Ш. Салаҟаиа деицырдыруеит алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатәи статиақәеи ишәҟәқәа жәпаки рызкуп афольклортә хыҵхырҭақәеи амилаҭтә литература аҭоурыхи, аԥсуа-адыгеи, аԥсуа-ақырҭуеи егьырҭ алитературатәи акультуратәи еимадарақәа. Ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, Қь. Агәмаа, Ҷ. Џьонуа, А. Џьонуа, Ш. Ҵәыџьба, И. Ҭарба, А. Лашәриа, А. Аџьынџьал, К. Ломиа, А. Гогәуа, Ш. Аџьынџьал, Г. Гәыблиа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, Б. Гәыргәлиа, аҵарауаа Хә. Бӷажәба, В. Аҵнариа, С. Зыхәба уҳәа рырҿиара иазкуп истатиақәа жәпакы. Истатиақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Юность», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», «Аԥсуа институт адыррақәа», «Афольклори алитературеи рсериала Адыгатәылатәи аҭҵаарадырратә институт аҵаратә нҵамҭақәа», алитература-критикатә статиқәа реизга «Ажәеи аамҭеи» еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа рҟны. Алитератураҭҵааратәи алитература-критикатә статиақәеи аочеркқәеи реизгақәа жәпакы ҭижьит. Аусумҭақәа: Аԥсуа литература. Иаазыркьаҿу аочерк» (Аҟәа, 1968), «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974), «Асоветтә милаҭрацәатә литература» ф-томкны (ат. 5; М., 1974), «Аԥсуа литература иаазыркьаҿу аочеркқәа» (Қарҭ, 1975; қырҭшәала) уҳәа егьырҭгьы равторцәа дыруаӡәкуп.
Ш. Салаҟаиа илагала маҷымкәа иҟоуп аԥсуа литературазы ашколтә рҵага шәҟәқәеи апрограммақәеи реиқәыршәараҿы. 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны афбатәи, абыжьбатәи, ажәабатәи, ажәеизатәи аклассқәа рзы алитература аиқәыршәара далахәын.
Ш. Салаҟаиа иналаршә-ааларшәны акәзаргьы, асахьаркыратә рҿиара дазхьаԥшуан. Авторс дамоуп ажурнал «Алашара» (1962, №59 ианылаз «Шьақар-иԥа Ш.» ҳәа ԥсевдонимс измоу ажәабжь «Сара сашьа Шьханыҟәа».
==Абиблиографиа==
*афольклор иазку аҭҵаамҭақәа: Абхазский народный героический эпос. Тбилиси, 1966.
*Абхазский нартский эпос. Тбилиси, 1976.
*Избранные труды: в 3 томах. Т. 1. Эпическое творчество абхазов. Сухум, 2008.
*Некоторые вопросы по абхазскому фольклору и литературе. Сухум, 2012.
*алитература иазку аусумҭақәа: Аԥсҭазаара ашыкьымҭазы: Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Алитература алаԥшҳәаақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1983.
*Аамҭа ашьаҿа ақәыршәаны. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/salakaya-shota-xichovich Салакая Шота Хичович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sala%D2%9Faia-sho%D2%ADa-xyich-i%D2%A7a Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:1933 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 18 рзы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 7 рзы иԥсыз]]}}
dizyw8ys9jo5v63svsmo0au2jqox7bx
171348
171218
2026-08-06T18:10:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171348
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа
|даҽа ахьӡ=Салакая Шота Хичович
|афото=Салакая Шота Хичович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа
|аира арыцхә={{date|18|7|1933}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|11|2021}}
|аусура=афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа''' ({{lang-ru|Салакая Шота Хичович}}; {{date|18|7|1933}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа – {{date|7|11|2021}}) – афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2006). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1980, амонографиа «Аԥсуа нарҭтә епос» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1983), Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2013), Аԥсны иреиҳау ашкол зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2014) ҳәа ахьӡқәа ихҵоуп. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьына ақыҭантәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны (1940-1948), иҵара иациҵоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1948-1952). А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ибзиаӡаны аҵара ахьиҵоз аҟнытә Ленин истипендиа иоуан. Иҵара анхиркәша, 1956 ш. афольклористика азанааҭ ала [[Қарҭ]], Ш.Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аинститут аспирантура даанахәоит.
Ш. Салаҟаиа 1965 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа. 1959 ш. абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҟны аусура дрыдыркылоит аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс, 1968 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – 1977-1988 шш. раан ари аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас дыҟан. 60 ш. инарыцны Ш. Салаҟаиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аус иуан. 1960-тәи ашықәсқәа раахыс иара убас Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны алекциақәа дрыԥхьон аԥсуа фольклори алитературеи, Нхыҵ-Кавказ ажәларқәа – абаза, адыга уҳәа рлитературақәа рзы. А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟнгьы аамҭак азы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Салаҟаиа иааԥсара шьардоуп Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ашьақәгылареи аҿиареи рҟны. 1998-2013 шықәсқәа раан уи аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩ хадас даман, аҵыхәтәанынӡа академиа ахадара далан. Аҭҵаарадырра аганахьала Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху апремиа рыҭаразы акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан ианаԥырҵаз 2005 ш. инаркны.
1999 ш. март азы Москва, А.М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа (аҭҵаарадырратә ажәахәк аҳасабала) «Аԥсуаа репикатә рҿиара» ахьӡны.
Ш. Салаҟаиа иҭҵааратә усура мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа реизгареи ранҵареи аганахьала, насгьы аԥсуа фольклор аепикатә жанрқәа рыҭҵаараҿы шьарда илиршеит. Аиқәыршәаҩс дрымоуп Аԥсуа жәлар репикатә рҿиара. Ахрестоматиа» (Қарҭ-[[Аҟәа]], 1975), «Аԥсуа фольклор» (Аҟәа, 2003), аизга «Аԥсуаа рҿаԥыц ажәабжьқәеи рашәақәеи» А.А. Аншбеи, с.Л. Зыхәбеи иареи еицеиқәдыршәеит) (Аҟәа, 1970). Авторс дрымоуп аԥсуа фольклор иазку аҭҵаарадырратә статиақәа рацәаны, иара убас амонографиақәа ҩба: «Аԥсуа жәлар рфырхаҵаратә епос», «Аԥсуа нарҭтә епос». Истатиақәа жәпакы (Абрыскьыл», «Ажәеиԥшь», «Нарџьхьоу», «Нарҭаа», «Сасрыҟәа», «Саҭанеи- Гәашьа», «Хәажәарԥыс», «Цәыцә» ирызкны) кьыԥхьуп аенциклопедиа «Адунеи ажәларқәа рмифқәа» (ҩ-томкны, М., 1980-1982) аҟны.
Ш. Салаҟаиа деицырдыруеит алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатәи статиақәеи ишәҟәқәа жәпаки рызкуп афольклортә хыҵхырҭақәеи амилаҭтә литература аҭоурыхи, аԥсуа-адыгеи, аԥсуа-ақырҭуеи егьырҭ алитературатәи акультуратәи еимадарақәа. Ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, Қь. Агәмаа, Ҷ. Џьонуа, А. Џьонуа, Ш. Ҵәыџьба, И. Ҭарба, А. Лашәриа, А. Аџьынџьал, К. Ломиа, А. Гогәуа, Ш. Аџьынџьал, Г. Гәыблиа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, Б. Гәыргәлиа, аҵарауаа Хә. Бӷажәба, В. Аҵнариа, С. Зыхәба уҳәа рырҿиара иазкуп истатиақәа жәпакы. Истатиақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Юность», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», «Аԥсуа институт адыррақәа», «Афольклори алитературеи рсериала Адыгатәылатәи аҭҵаарадырратә институт аҵаратә нҵамҭақәа», алитература-критикатә статиқәа реизга «Ажәеи аамҭеи» еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа рҟны. Алитератураҭҵааратәи алитература-критикатә статиақәеи аочеркқәеи реизгақәа жәпакы ҭижьит. Аусумҭақәа: Аԥсуа литература. Иаазыркьаҿу аочерк» (Аҟәа, 1968), «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974), «Асоветтә милаҭрацәатә литература» ф-томкны (ат. 5; М., 1974), «Аԥсуа литература иаазыркьаҿу аочеркқәа» (Қарҭ, 1975; қырҭшәала) уҳәа егьырҭгьы равторцәа дыруаӡәкуп.
Ш. Салаҟаиа илагала маҷымкәа иҟоуп аԥсуа литературазы ашколтә рҵага шәҟәқәеи апрограммақәеи реиқәыршәараҿы. 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны афбатәи, абыжьбатәи, ажәабатәи, ажәеизатәи аклассқәа рзы алитература аиқәыршәара далахәын.
Ш. Салаҟаиа иналаршә-ааларшәны акәзаргьы, асахьаркыратә рҿиара дазхьаԥшуан. Авторс дамоуп ажурнал «Алашара» (1962, №59 ианылаз «Шьақар-иԥа Ш.» ҳәа ԥсевдонимс измоу ажәабжь «Сара сашьа Шьханыҟәа».
==Абиблиографиа==
*афольклор иазку аҭҵаамҭақәа: Абхазский народный героический эпос. Тбилиси, 1966.
*Абхазский нартский эпос. Тбилиси, 1976.
*Избранные труды: в 3 томах. Т. 1. Эпическое творчество абхазов. Сухум, 2008.
*Некоторые вопросы по абхазскому фольклору и литературе. Сухум, 2012.
*алитература иазку аусумҭақәа: Аԥсҭазаара ашыкьымҭазы: Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Алитература алаԥшҳәаақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1983.
*Аамҭа ашьаҿа ақәыршәаны. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/salakaya-shota-xichovich Салакая Шота Хичович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sala%D2%9Faia-sho%D2%ADa-xyich-i%D2%A7a Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1933 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
t0r2d1haqim95o54zdu1p0gl9byfqy2
171488
171348
2026-08-06T18:42:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171488
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа
|даҽа ахьӡ=Шота Хичович Салакая
|афото=Салакая Шота Хичович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа
|аира арыцхә={{date|18|7|1933}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Ҭхьына ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|7|11|2021}}
|аусура=афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа''' ({{lang-ru|Шота Хичович Салакая}}; {{date|18|7|1933}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа – {{date|7|11|2021}}) – афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2006). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1980, амонографиа «Аԥсуа нарҭтә епос» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1983), Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2013), Аԥсны иреиҳау ашкол зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2014) ҳәа ахьӡқәа ихҵоуп. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьына ақыҭантәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны (1940-1948), иҵара иациҵоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1948-1952). А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ибзиаӡаны аҵара ахьиҵоз аҟнытә Ленин истипендиа иоуан. Иҵара анхиркәша, 1956 ш. афольклористика азанааҭ ала [[Қарҭ]], Ш.Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аинститут аспирантура даанахәоит.
Ш. Салаҟаиа 1965 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа. 1959 ш. абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҟны аусура дрыдыркылоит аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс, 1968 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – 1977-1988 шш. раан ари аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас дыҟан. 60 ш. инарыцны Ш. Салаҟаиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аус иуан. 1960-тәи ашықәсқәа раахыс иара убас Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны алекциақәа дрыԥхьон аԥсуа фольклори алитературеи, Нхыҵ-Кавказ ажәларқәа – абаза, адыга уҳәа рлитературақәа рзы. А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟнгьы аамҭак азы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Салаҟаиа иааԥсара шьардоуп Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ашьақәгылареи аҿиареи рҟны. 1998-2013 шықәсқәа раан уи аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩ хадас даман, аҵыхәтәанынӡа академиа ахадара далан. Аҭҵаарадырра аганахьала Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху апремиа рыҭаразы акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан ианаԥырҵаз 2005 ш. инаркны.
1999 ш. март азы Москва, А.М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа (аҭҵаарадырратә ажәахәк аҳасабала) «Аԥсуаа репикатә рҿиара» ахьӡны.
Ш. Салаҟаиа иҭҵааратә усура мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа реизгареи ранҵареи аганахьала, насгьы аԥсуа фольклор аепикатә жанрқәа рыҭҵаараҿы шьарда илиршеит. Аиқәыршәаҩс дрымоуп Аԥсуа жәлар репикатә рҿиара. Ахрестоматиа» (Қарҭ-[[Аҟәа]], 1975), «Аԥсуа фольклор» (Аҟәа, 2003), аизга «Аԥсуаа рҿаԥыц ажәабжьқәеи рашәақәеи» А.А. Аншбеи, с.Л. Зыхәбеи иареи еицеиқәдыршәеит) (Аҟәа, 1970). Авторс дрымоуп аԥсуа фольклор иазку аҭҵаарадырратә статиақәа рацәаны, иара убас амонографиақәа ҩба: «Аԥсуа жәлар рфырхаҵаратә епос», «Аԥсуа нарҭтә епос». Истатиақәа жәпакы (Абрыскьыл», «Ажәеиԥшь», «Нарџьхьоу», «Нарҭаа», «Сасрыҟәа», «Саҭанеи- Гәашьа», «Хәажәарԥыс», «Цәыцә» ирызкны) кьыԥхьуп аенциклопедиа «Адунеи ажәларқәа рмифқәа» (ҩ-томкны, М., 1980-1982) аҟны.
Ш. Салаҟаиа деицырдыруеит алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатәи статиақәеи ишәҟәқәа жәпаки рызкуп афольклортә хыҵхырҭақәеи амилаҭтә литература аҭоурыхи, аԥсуа-адыгеи, аԥсуа-ақырҭуеи егьырҭ алитературатәи акультуратәи еимадарақәа. Ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, Қь. Агәмаа, Ҷ. Џьонуа, А. Џьонуа, Ш. Ҵәыџьба, И. Ҭарба, А. Лашәриа, А. Аџьынџьал, К. Ломиа, А. Гогәуа, Ш. Аџьынџьал, Г. Гәыблиа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, Б. Гәыргәлиа, аҵарауаа Хә. Бӷажәба, В. Аҵнариа, С. Зыхәба уҳәа рырҿиара иазкуп истатиақәа жәпакы. Истатиақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Юность», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», «Аԥсуа институт адыррақәа», «Афольклори алитературеи рсериала Адыгатәылатәи аҭҵаарадырратә институт аҵаратә нҵамҭақәа», алитература-критикатә статиқәа реизга «Ажәеи аамҭеи» еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа рҟны. Алитератураҭҵааратәи алитература-критикатә статиақәеи аочеркқәеи реизгақәа жәпакы ҭижьит. Аусумҭақәа: Аԥсуа литература. Иаазыркьаҿу аочерк» (Аҟәа, 1968), «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974), «Асоветтә милаҭрацәатә литература» ф-томкны (ат. 5; М., 1974), «Аԥсуа литература иаазыркьаҿу аочеркқәа» (Қарҭ, 1975; қырҭшәала) уҳәа егьырҭгьы равторцәа дыруаӡәкуп.
Ш. Салаҟаиа илагала маҷымкәа иҟоуп аԥсуа литературазы ашколтә рҵага шәҟәқәеи апрограммақәеи реиқәыршәараҿы. 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны афбатәи, абыжьбатәи, ажәабатәи, ажәеизатәи аклассқәа рзы алитература аиқәыршәара далахәын.
Ш. Салаҟаиа иналаршә-ааларшәны акәзаргьы, асахьаркыратә рҿиара дазхьаԥшуан. Авторс дамоуп ажурнал «Алашара» (1962, №59 ианылаз «Шьақар-иԥа Ш.» ҳәа ԥсевдонимс измоу ажәабжь «Сара сашьа Шьханыҟәа».
==Абиблиографиа==
*афольклор иазку аҭҵаамҭақәа: Абхазский народный героический эпос. Тбилиси, 1966.
*Абхазский нартский эпос. Тбилиси, 1976.
*Избранные труды: в 3 томах. Т. 1. Эпическое творчество абхазов. Сухум, 2008.
*Некоторые вопросы по абхазскому фольклору и литературе. Сухум, 2012.
*алитература иазку аусумҭақәа: Аԥсҭазаара ашыкьымҭазы: Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Алитература алаԥшҳәаақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1983.
*Аамҭа ашьаҿа ақәыршәаны. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/salakaya-shota-xichovich Салакая Шота Хичович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sala%D2%9Faia-sho%D2%ADa-xyich-i%D2%A7a Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1933 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
905g44iuk9bpnbv9of66rg0oblha8p6
171638
171488
2026-08-06T20:22:33Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171638
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа
|даҽа ахьӡ=Шота Хичович Салакая
|афото=Салакая Шота Хичович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа
|аира арыцхә={{date|18|7|1933}}
|аира аҭыԥ=[[Ҭхьына]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|7|11|2021}}
|аусура=афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик
}}
'''Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа''' ({{lang-ru|Шота Хичович Салакая}}; {{date|18|7|1933}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Ҭхьына]] ақыҭа – {{date|7|11|2021}}) – афольклорист, алитератураҭҵааҩ, акритик. Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (1999), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик (2006). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (1980, амонографиа «Аԥсуа нарҭтә епос» азы). Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1983), Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2013), Аԥсны иреиҳау ашкол зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2014) ҳәа ахьӡқәа ихҵоуп. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден аҩбатәи аҩаӡара. СССР-и (1973) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла, ашьҭахь – Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла (2003). Дыҩуан аԥсышәалеи урысшәалеи.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Ҭхьына ақыҭантәи 8-шықәсатәи ашкол аҟны (1940-1948), иҵара иациҵоит Аҟәатәи арҵаҩратә ҵараиурҭаҿы (1948-1952). А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны ибзиаӡаны аҵара ахьиҵоз аҟнытә Ленин истипендиа иоуан. Иҵара анхиркәша, 1956 ш. афольклористика азанааҭ ала [[Қарҭ]], Ш.Русҭавели ихьӡ зху ақырҭуа литература аинститут аспирантура даанахәоит.
Ш. Салаҟаиа 1965 ш. [[Москва]], А.М. Горки ихьӡ зху адунеитә литература аинститут аҟны ихьчоит акандидаттә диссертациа. 1959 ш. абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи Аԥснытәи ринститут аҟны аусура дрыдыркылоит аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҵбыс, 1968 ш. нахыс – аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – 1977-1988 шш. раан ари аинститут аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩс дыҟан. 1992 ш. инаркны Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас дыҟан. 60 ш. инарыцны Ш. Салаҟаиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны аус иуан. 1960-тәи ашықәсқәа раахыс иара убас Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны алекциақәа дрыԥхьон аԥсуа фольклори алитературеи, Нхыҵ-Кавказ ажәларқәа – абаза, адыга уҳәа рлитературақәа рзы. А.М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟнгьы аамҭак азы алекциақәа дрыԥхьон.
Ш. Салаҟаиа иааԥсара шьардоуп Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа ашьақәгылареи аҿиареи рҟны. 1998-2013 шықәсқәа раан уи аҵарауаҩ-маӡаныҟәгаҩ хадас даман, аҵыхәтәанынӡа академиа ахадара далан. Аҭҵаарадырра аганахьала Г. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху апремиа рыҭаразы акомиссиа ахантәаҩыс дыҟан ианаԥырҵаз 2005 ш. инаркны.
1999 ш. март азы Москва, А.М. Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны ихьчеит адоктортә диссертациа (аҭҵаарадырратә ажәахәк аҳасабала) «Аԥсуаа репикатә рҿиара» ахьӡны.
Ш. Салаҟаиа иҭҵааратә усура мҽхакы ҭбаала еиларсуп. Жәлар рҿаԥыц ҳәамҭақәа реизгареи ранҵареи аганахьала, насгьы аԥсуа фольклор аепикатә жанрқәа рыҭҵаараҿы шьарда илиршеит. Аиқәыршәаҩс дрымоуп Аԥсуа жәлар репикатә рҿиара. Ахрестоматиа» (Қарҭ-[[Аҟәа]], 1975), «Аԥсуа фольклор» (Аҟәа, 2003), аизга «Аԥсуаа рҿаԥыц ажәабжьқәеи рашәақәеи» А.А. Аншбеи, с.Л. Зыхәбеи иареи еицеиқәдыршәеит) (Аҟәа, 1970). Авторс дрымоуп аԥсуа фольклор иазку аҭҵаарадырратә статиақәа рацәаны, иара убас амонографиақәа ҩба: «Аԥсуа жәлар рфырхаҵаратә епос», «Аԥсуа нарҭтә епос». Истатиақәа жәпакы (Абрыскьыл», «Ажәеиԥшь», «Нарџьхьоу», «Нарҭаа», «Сасрыҟәа», «Саҭанеи- Гәашьа», «Хәажәарԥыс», «Цәыцә» ирызкны) кьыԥхьуп аенциклопедиа «Адунеи ажәларқәа рмифқәа» (ҩ-томкны, М., 1980-1982) аҟны.
Ш. Салаҟаиа деицырдыруеит алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны. Илитератураҭҵааратәи илитература-критикатәи статиақәеи ишәҟәқәа жәпаки рызкуп афольклортә хыҵхырҭақәеи амилаҭтә литература аҭоурыхи, аԥсуа-адыгеи, аԥсуа-ақырҭуеи егьырҭ алитературатәи акультуратәи еимадарақәа. Ашәҟәыҩҩцәа Д. Гәлиа, И. Коӷониа, Ӡ. Дарсалиа, С. Ҷанба, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, Кь. Чачхалиа, Б. Шьынқәба, Қь. Агәмаа, Ҷ. Џьонуа, А. Џьонуа, Ш. Ҵәыџьба, И. Ҭарба, А. Лашәриа, А. Аџьынџьал, К. Ломиа, А. Гогәуа, Ш. Аџьынџьал, Г. Гәыблиа, М. Лашәриа, Ш. Ҷкадуа, Б. Гәыргәлиа, аҵарауаа Хә. Бӷажәба, В. Аҵнариа, С. Зыхәба уҳәа рырҿиара иазкуп истатиақәа жәпакы. Истатиақәа кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Аҟәа-Сухум», «Юность», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия» «Еҵәаџьаа», «Аԥсуа институт адыррақәа», «Афольклори алитературеи рсериала Адыгатәылатәи аҭҵаарадырратә институт аҵаратә нҵамҭақәа», алитература-критикатә статиқәа реизга «Ажәеи аамҭеи» еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәа рҟны. Алитератураҭҵааратәи алитература-критикатә статиақәеи аочеркқәеи реизгақәа жәпакы ҭижьит. Аусумҭақәа: Аԥсуа литература. Иаазыркьаҿу аочерк» (Аҟәа, 1968), «Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа» (Аҟәа, 1974), «Асоветтә милаҭрацәатә литература» ф-томкны (ат. 5; М., 1974), «Аԥсуа литература иаазыркьаҿу аочеркқәа» (Қарҭ, 1975; қырҭшәала) уҳәа егьырҭгьы равторцәа дыруаӡәкуп.
Ш. Салаҟаиа илагала маҷымкәа иҟоуп аԥсуа литературазы ашколтә рҵага шәҟәқәеи апрограммақәеи реиқәыршәараҿы. 1960-тәи ашықәсқәа инадыркны афбатәи, абыжьбатәи, ажәабатәи, ажәеизатәи аклассқәа рзы алитература аиқәыршәара далахәын.
Ш. Салаҟаиа иналаршә-ааларшәны акәзаргьы, асахьаркыратә рҿиара дазхьаԥшуан. Авторс дамоуп ажурнал «Алашара» (1962, №59 ианылаз «Шьақар-иԥа Ш.» ҳәа ԥсевдонимс измоу ажәабжь «Сара сашьа Шьханыҟәа».
==Абиблиографиа==
*афольклор иазку аҭҵаамҭақәа: Абхазский народный героический эпос. Тбилиси, 1966.
*Абхазский нартский эпос. Тбилиси, 1976.
*Избранные труды: в 3 томах. Т. 1. Эпическое творчество абхазов. Сухум, 2008.
*Некоторые вопросы по абхазскому фольклору и литературе. Сухум, 2012.
*алитература иазку аусумҭақәа: Аԥсҭазаара ашыкьымҭазы: Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Алитература алаԥшҳәаақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 1983.
*Аамҭа ашьаҿа ақәыршәаны. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/salakaya-shota-xichovich Салакая Шота Хичович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sala%D2%9Faia-sho%D2%ADa-xyich-i%D2%A7a Салаҟаиа Шоҭа Хьыч-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1933 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 18 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 7 рзы иԥсыз]]
gon2kaqr7nvadhcp5c98pojz1a8l9uh
Сарециан, Артавазд Аик-иԥа
0
55037
171221
170249
2026-08-06T17:58:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171221
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сарециан Артавазд Аик-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сарецян Артавазд Айкович
|афото=Сарецян Артавазд Айкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сарециан Артавазд Аик-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|4|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Лечкоп ақыҭа
|аусура=Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Сарециан Артавазд Аик-иԥа''' ({{lang-ru|Сарецян Артавазд Айкович}}; {{date|22|4|1957}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Лечкоп ақыҭа) – Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Ермантәыла аерман шәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара аерман-аԥсуеи культуратәи алитературатәи еимадарақәа рзы (2012), Ермантәыла аҵара аминистрра Уилиам Сариан имедал имедал « Ахатәы бызшәа ацҳаражәҳәаҩ».
==Абиографиа==
Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-зинтә факультет (1983). Рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аерманцәа ршкол аҟны, 1988 ш. инаркны – [[Аҟәа]] араион Лечкоптәи аерманцәа ршкол адиректорс дыҟан, 1994 ш. нахыс – аерман газеҭ «Крунк» аредактор хада, 1997 ш. раахыс - аерман газеҭ «Амшен» аредактор хада.
1990-тәи ашықәсқәа раан ауаажәларра-политикатә ҭагылазаашьа ануадаҩыз ақырҭқәа иҟарҵоз ақәымчреи амақаррақәеи ҵыхәаԥҵәара шрымамызгьы, иаԥиҵоит алитература-рккаратә газеҭ «Амшен» (Аԥсны аерманцәа рдиаспора иатәу). Уи актәи аномер ҭыҵит 1991 ш. октиабр 15 рзы. Агазеҭ ианылон Аԥсни, Краснодартәи атәылаҿацәи, Еревани рҟнытә аерманцәа рхаҭарнакцәа ражәеинраалақәеи, ражәабжьқәеи, рстатиақәеи, иара убас аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа аерман бызшәахь еиҭаганы.
Ажәеинраалақәа рыҩра иҽазикит ашкол данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраала «Пионер-канч» агазеҭ ианылеит. Ашьҭахь иҩымҭақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Ермантәылеи, иара убас аерманцәа ахьынхо аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҭыҵуа ажурналқәеи агазеҭқәеи рҟны.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Гәаартыла аиԥылара» (1981), «Амра ԥшьа»» (1989), «Аԥсы цқьа ухазарц» (2001), «Аԥацха» (2002), «Аелегиа ацәырҵрақәа рыла» (2013), «Еилаԥсоу агәҭахәыцрақәа» (2014), «Амшынеиқәатәи ашәахәа» (2014), «Аџьшьаратә дыргақәа рыда… Атыша ахықә аҿы» (2014). 2012 ш. Аҟәа, асериа «Амшен» абиблиотека» ала ерман бызшәалеи урысшәалеи иҭыжьын сахьала еиқәршәоу ашәҟәы «Амшен-20» («Амшен» раԥхьатәи аномер анҭыҵыз аахыс 20 шықәса аҵра иазкны).
А. Сарециан дырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аерман бызшәахь еиҭеигеит, егьикьиԥхьит (еиҳарак агазеҭ «Амшен аҟны) аԥсуа жәлар ражәаԥҟақәа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Қь. Ҟ. Агәмаа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, Н. З. Ҭарба, А. Н. Џьонуа, Ҷ. М. Џьонуа, А. Е. Лашәриа, Қь. Ш. Чачхалиа, Т. Шь. Аџьба, Б. А. Гәыргәлиа, Т. М. Ҷаниа, В. Џь. Амаршьан, Г. Шь. Аламиа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Б. Занҭариа, В. К. Занҭариа, С. З. Лакоба, В. В. Аԥҳазоу, С. А. Агындиа, А. И. Лагәлаа, В. К. Кәакәаскьыр уҳәа ражәеинраалақәа.
А. Сарециан иажәеинраалақәеи иажәабжьқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭагоуп. Урҭ кьыԥхьын ажурнал «Алашара» (2002, №3), агазеҭ «Аԥсны» (2012, №68, сентиабр 5) уҳәа рҟны.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sareczyan-artavazd-ajkovich Сарецян Артавазд Айкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sareczian-artavazd-aik-i%D2%A7a Сарециан Артавазд Аик-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы ииз]]}}
223wm0j50s28bycvxajfgqja0owwrii
171351
171221
2026-08-06T18:11:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171351
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сарециан Артавазд Аик-иԥа
|даҽа ахьӡ=Сарецян Артавазд Айкович
|афото=Сарецян Артавазд Айкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сарециан Артавазд Аик-иԥа
|аира арыцхә={{date|22|4|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Лечкоп ақыҭа
|аусура=Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Сарециан Артавазд Аик-иԥа''' ({{lang-ru|Сарецян Артавазд Айкович}}; {{date|22|4|1957}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Лечкоп ақыҭа) – Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Ермантәыла аерман шәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара аерман-аԥсуеи культуратәи алитературатәи еимадарақәа рзы (2012), Ермантәыла аҵара аминистрра Уилиам Сариан имедал имедал « Ахатәы бызшәа ацҳаражәҳәаҩ».
==Абиографиа==
Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-зинтә факультет (1983). Рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аерманцәа ршкол аҟны, 1988 ш. инаркны – [[Аҟәа]] араион Лечкоптәи аерманцәа ршкол адиректорс дыҟан, 1994 ш. нахыс – аерман газеҭ «Крунк» аредактор хада, 1997 ш. раахыс - аерман газеҭ «Амшен» аредактор хада.
1990-тәи ашықәсқәа раан ауаажәларра-политикатә ҭагылазаашьа ануадаҩыз ақырҭқәа иҟарҵоз ақәымчреи амақаррақәеи ҵыхәаԥҵәара шрымамызгьы, иаԥиҵоит алитература-рккаратә газеҭ «Амшен» (Аԥсны аерманцәа рдиаспора иатәу). Уи актәи аномер ҭыҵит 1991 ш. октиабр 15 рзы. Агазеҭ ианылон Аԥсни, Краснодартәи атәылаҿацәи, Еревани рҟнытә аерманцәа рхаҭарнакцәа ражәеинраалақәеи, ражәабжьқәеи, рстатиақәеи, иара убас аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа аерман бызшәахь еиҭаганы.
Ажәеинраалақәа рыҩра иҽазикит ашкол данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраала «Пионер-канч» агазеҭ ианылеит. Ашьҭахь иҩымҭақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Ермантәылеи, иара убас аерманцәа ахьынхо аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҭыҵуа ажурналқәеи агазеҭқәеи рҟны.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Гәаартыла аиԥылара» (1981), «Амра ԥшьа»» (1989), «Аԥсы цқьа ухазарц» (2001), «Аԥацха» (2002), «Аелегиа ацәырҵрақәа рыла» (2013), «Еилаԥсоу агәҭахәыцрақәа» (2014), «Амшынеиқәатәи ашәахәа» (2014), «Аџьшьаратә дыргақәа рыда… Атыша ахықә аҿы» (2014). 2012 ш. Аҟәа, асериа «Амшен» абиблиотека» ала ерман бызшәалеи урысшәалеи иҭыжьын сахьала еиқәршәоу ашәҟәы «Амшен-20» («Амшен» раԥхьатәи аномер анҭыҵыз аахыс 20 шықәса аҵра иазкны).
А. Сарециан дырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аерман бызшәахь еиҭеигеит, егьикьиԥхьит (еиҳарак агазеҭ «Амшен аҟны) аԥсуа жәлар ражәаԥҟақәа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Қь. Ҟ. Агәмаа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, Н. З. Ҭарба, А. Н. Џьонуа, Ҷ. М. Џьонуа, А. Е. Лашәриа, Қь. Ш. Чачхалиа, Т. Шь. Аџьба, Б. А. Гәыргәлиа, Т. М. Ҷаниа, В. Џь. Амаршьан, Г. Шь. Аламиа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Б. Занҭариа, В. К. Занҭариа, С. З. Лакоба, В. В. Аԥҳазоу, С. А. Агындиа, А. И. Лагәлаа, В. К. Кәакәаскьыр уҳәа ражәеинраалақәа.
А. Сарециан иажәеинраалақәеи иажәабжьқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭагоуп. Урҭ кьыԥхьын ажурнал «Алашара» (2002, №3), агазеҭ «Аԥсны» (2012, №68, сентиабр 5) уҳәа рҟны.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sareczyan-artavazd-ajkovich Сарецян Артавазд Айкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sareczian-artavazd-aik-i%D2%A7a Сарециан Артавазд Аик-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы ииз]]
g2gpswngitk6bq24mvm4i2t19vbhpwx
171491
171351
2026-08-06T18:42:57Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171491
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Артавазд Аик-иԥа Сарециан
|даҽа ахьӡ=Артавазд Айкович Сарецян
|афото=Сарецян Артавазд Айкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Артавазд Аик-иԥа Сарециан
|аира арыцхә={{date|22|4|1957}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа араион Лечкоп ақыҭа
|аусура=Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Артавазд Аик-иԥа Сарециан''' ({{lang-ru|Артавазд Айкович Сарецян}}; {{date|22|4|1957}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Лечкоп ақыҭа) – Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Ермантәыла аерман шәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара аерман-аԥсуеи культуратәи алитературатәи еимадарақәа рзы (2012), Ермантәыла аҵара аминистрра Уилиам Сариан имедал имедал « Ахатәы бызшәа ацҳаражәҳәаҩ».
==Абиографиа==
Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-зинтә факультет (1983). Рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аерманцәа ршкол аҟны, 1988 ш. инаркны – [[Аҟәа]] араион Лечкоптәи аерманцәа ршкол адиректорс дыҟан, 1994 ш. нахыс – аерман газеҭ «Крунк» аредактор хада, 1997 ш. раахыс - аерман газеҭ «Амшен» аредактор хада.
1990-тәи ашықәсқәа раан ауаажәларра-политикатә ҭагылазаашьа ануадаҩыз ақырҭқәа иҟарҵоз ақәымчреи амақаррақәеи ҵыхәаԥҵәара шрымамызгьы, иаԥиҵоит алитература-рккаратә газеҭ «Амшен» (Аԥсны аерманцәа рдиаспора иатәу). Уи актәи аномер ҭыҵит 1991 ш. октиабр 15 рзы. Агазеҭ ианылон Аԥсни, Краснодартәи атәылаҿацәи, Еревани рҟнытә аерманцәа рхаҭарнакцәа ражәеинраалақәеи, ражәабжьқәеи, рстатиақәеи, иара убас аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа аерман бызшәахь еиҭаганы.
Ажәеинраалақәа рыҩра иҽазикит ашкол данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраала «Пионер-канч» агазеҭ ианылеит. Ашьҭахь иҩымҭақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Ермантәылеи, иара убас аерманцәа ахьынхо аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҭыҵуа ажурналқәеи агазеҭқәеи рҟны.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Гәаартыла аиԥылара» (1981), «Амра ԥшьа»» (1989), «Аԥсы цқьа ухазарц» (2001), «Аԥацха» (2002), «Аелегиа ацәырҵрақәа рыла» (2013), «Еилаԥсоу агәҭахәыцрақәа» (2014), «Амшынеиқәатәи ашәахәа» (2014), «Аџьшьаратә дыргақәа рыда… Атыша ахықә аҿы» (2014). 2012 ш. Аҟәа, асериа «Амшен» абиблиотека» ала ерман бызшәалеи урысшәалеи иҭыжьын сахьала еиқәршәоу ашәҟәы «Амшен-20» («Амшен» раԥхьатәи аномер анҭыҵыз аахыс 20 шықәса аҵра иазкны).
А. Сарециан дырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аерман бызшәахь еиҭеигеит, егьикьиԥхьит (еиҳарак агазеҭ «Амшен аҟны) аԥсуа жәлар ражәаԥҟақәа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Қь. Ҟ. Агәмаа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, Н. З. Ҭарба, А. Н. Џьонуа, Ҷ. М. Џьонуа, А. Е. Лашәриа, Қь. Ш. Чачхалиа, Т. Шь. Аџьба, Б. А. Гәыргәлиа, Т. М. Ҷаниа, В. Џь. Амаршьан, Г. Шь. Аламиа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Б. Занҭариа, В. К. Занҭариа, С. З. Лакоба, В. В. Аԥҳазоу, С. А. Агындиа, А. И. Лагәлаа, В. К. Кәакәаскьыр уҳәа ражәеинраалақәа.
А. Сарециан иажәеинраалақәеи иажәабжьқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭагоуп. Урҭ кьыԥхьын ажурнал «Алашара» (2002, №3), агазеҭ «Аԥсны» (2012, №68, сентиабр 5) уҳәа рҟны.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sareczyan-artavazd-ajkovich Сарецян Артавазд Айкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sareczian-artavazd-aik-i%D2%A7a Сарециан Артавазд Аик-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы ииз]]
bjhru1afyacavagu64i6fy07lvab1nm
171641
171491
2026-08-06T20:22:39Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171641
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Артавазд Аик-иԥа Сарециан
|даҽа ахьӡ=Артавазд Айкович Сарецян
|афото=Сарецян Артавазд Айкович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Артавазд Аик-иԥа Сарециан
|аира арыцхә={{date|22|4|1957}}
|аира аҭыԥ=Лечкоп ақыҭа, [[Аҟәа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Артавазд Аик-иԥа Сарециан''' ({{lang-ru|Артавазд Айкович Сарецян}}; {{date|22|4|1957}}, Аԥсны, [[Аҟәа араион]] Лечкоп ақыҭа) – Аԥсны аерманцәа рдиаспора ахаҭарнак, апоет, ажурналист, апублицист, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. Ермантәыла аерман шәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2003), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара аерман-аԥсуеи культуратәи алитературатәи еимадарақәа рзы (2012), Ермантәыла аҵара аминистрра Уилиам Сариан имедал имедал « Ахатәы бызшәа ацҳаражәҳәаҩ».
==Абиографиа==
Далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-зинтә факультет (1983). Рҵаҩыс аус иуан Аҟәатәи аерманцәа ршкол аҟны, 1988 ш. инаркны – [[Аҟәа]] араион Лечкоптәи аерманцәа ршкол адиректорс дыҟан, 1994 ш. нахыс – аерман газеҭ «Крунк» аредактор хада, 1997 ш. раахыс - аерман газеҭ «Амшен» аредактор хада.
1990-тәи ашықәсқәа раан ауаажәларра-политикатә ҭагылазаашьа ануадаҩыз ақырҭқәа иҟарҵоз ақәымчреи амақаррақәеи ҵыхәаԥҵәара шрымамызгьы, иаԥиҵоит алитература-рккаратә газеҭ «Амшен» (Аԥсны аерманцәа рдиаспора иатәу). Уи актәи аномер ҭыҵит 1991 ш. октиабр 15 рзы. Агазеҭ ианылон Аԥсни, Краснодартәи атәылаҿацәи, Еревани рҟнытә аерманцәа рхаҭарнакцәа ражәеинраалақәеи, ражәабжьқәеи, рстатиақәеи, иара убас аԥсуа поетцәа аӡәырҩы ражәеинраалақәа аерман бызшәахь еиҭаганы.
Ажәеинраалақәа рыҩра иҽазикит ашкол данҭаз. Раԥхьатәи иажәеинраала «Пионер-канч» агазеҭ ианылеит. Ашьҭахь иҩымҭақәа ркьыԥхьуан Аԥсни Ермантәылеи, иара убас аерманцәа ахьынхо аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҭыҵуа ажурналқәеи агазеҭқәеи рҟны.
Иҭижьхьеит ажәеинраалақәа реизгақәа жәпакы, урҭ иреиуоуп: «Гәаартыла аиԥылара» (1981), «Амра ԥшьа»» (1989), «Аԥсы цқьа ухазарц» (2001), «Аԥацха» (2002), «Аелегиа ацәырҵрақәа рыла» (2013), «Еилаԥсоу агәҭахәыцрақәа» (2014), «Амшынеиқәатәи ашәахәа» (2014), «Аџьшьаратә дыргақәа рыда… Атыша ахықә аҿы» (2014). 2012 ш. Аҟәа, асериа «Амшен» абиблиотека» ала ерман бызшәалеи урысшәалеи иҭыжьын сахьала еиқәршәоу ашәҟәы «Амшен-20» («Амшен» раԥхьатәи аномер анҭыҵыз аахыс 20 шықәса аҵра иазкны).
А. Сарециан дырдыруеит иара убас еиҭагаҩны. Аерман бызшәахь еиҭеигеит, егьикьиԥхьит (еиҳарак агазеҭ «Амшен аҟны) аԥсуа жәлар ражәаԥҟақәа, Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Қь. Ҟ. Агәмаа, Б. У. Шьынқәба, И. К. Ҭарба, Н. З. Ҭарба, А. Н. Џьонуа, Ҷ. М. Џьонуа, А. Е. Лашәриа, Қь. Ш. Чачхалиа, Т. Шь. Аџьба, Б. А. Гәыргәлиа, Т. М. Ҷаниа, В. Џь. Амаршьан, Г. Шь. Аламиа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Б. Занҭариа, В. К. Занҭариа, С. З. Лакоба, В. В. Аԥҳазоу, С. А. Агындиа, А. И. Лагәлаа, В. К. Кәакәаскьыр уҳәа ражәеинраалақәа.
А. Сарециан иажәеинраалақәеи иажәабжьқәеи жәпакы аԥсшәахь еиҭагоуп. Урҭ кьыԥхьын ажурнал «Алашара» (2002, №3), агазеҭ «Аԥсны» (2012, №68, сентиабр 5) уҳәа рҟны.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/sareczyan-artavazd-ajkovich Сарецян Артавазд Айкович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sareczian-artavazd-aik-i%D2%A7a Сарециан Артавазд Аик-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1957 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 22 рзы ииз]]
llcdy7mlwvg4vvwr9h4kasfpsw6fwu5
Торосиан, Оганес Амазасп-иԥа
0
55038
171225
170250
2026-08-06T17:59:06Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171225
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Торосиан Оганес Амазасп-иԥа
|даҽа ахьӡ=Торосян Оганес Амазаспович
|афото=Торосян Оганес Амазаспович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Торосиан Оганес Амазасп-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|7|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәылрыԥшь араион Амтҟьал ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|6|2009}}
|аусура=аерман поет
}}
'''Торосиан Оганес Амазасп-иԥа''' ({{lang-ru|Торосян Оганес Амазаспович}}; {{date|15|7|1950}}, Аԥсны, [[Гәылрыԥшь араион]] Амтҟьал ақыҭа – {{date|26|6|2009}}) – аерман поет. Ермантәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1990), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан ерман бызшәала.
==Абиографиа==
Г. Х. Абовиан ихьӡ зху Еревантәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит. 1967 ш. инаркны аерман бызшәа араҵаҩыс дыҟан Амтҟьалтәи аҩбатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь - Ҵабалтәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол адиректорс (1982), Аԥсны аҵара аминистрра аспециалист хадас (1992), Аԥсны аҵара аминистр ихаҭыԥуаҩс (1996), ари аминистрра аспециалист хадас (1999). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апедагогигатә факультет аерман ҟәша аҟны ерман бызшәала аԥсуа литература азы акурс ҷыда даԥхьон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьхыци ааԥынреи» кьыԥхьын агазеҭ Пионер-канч» (Ереван, 1996) аҟны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Амцабз», аерман журналқәа «Гарун» («Ааԥын») (Ереван, 1985), «Меирени» («Ахатәы бызшәа») (Ереван, 1989); агазеҭқәа «Гракан терт» («Алитературатә газеҭ») (Ереван, 1987), «Аԥсны ҟаԥшь» ([[Аҟәа]], 1989), «Аздак» («Агәазыҳәара») (Беирут ақалақь, 1995). Аерман бызшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Л. Б. Лабахәуа, М. Т. Лашәриа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Кь. Чачхалиа, И. Н. Ҳашба ражәеинраалақәа маҷымкәа. Б. У. Шьынқәба иажәеинраалақәа реизга «Аҿырпын» аерман бызшәахь еиҭазгаз (1997) дыруаӡәкуп.
==Абиблиографиа==
*аерман бызшәала: Аҳәыҳәқәа цаӡом. Ажәеинраалақәа. Қарҭ, 1983.
*Ааԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Агәалашәара алашара. Агәалашәарақәа. Саратов, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/torosyan-oganes-amazaspovich Торосян Оганес Амазаспович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/torosian-oganes-amazasp-i%D2%A7a Торосиан Оганес Амазасп-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынгәымза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 26 рзы иԥсыз]]}}
1w1b1h7gr4npgxkjb2hgza6kjbcf9cn
171354
171225
2026-08-06T18:11:11Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171354
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Торосиан Оганес Амазасп-иԥа
|даҽа ахьӡ=Торосян Оганес Амазаспович
|афото=Торосян Оганес Амазаспович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Торосиан Оганес Амазасп-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|7|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәылрыԥшь араион Амтҟьал ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|6|2009}}
|аусура=аерман поет
}}
'''Торосиан Оганес Амазасп-иԥа''' ({{lang-ru|Торосян Оганес Амазаспович}}; {{date|15|7|1950}}, Аԥсны, [[Гәылрыԥшь араион]] Амтҟьал ақыҭа – {{date|26|6|2009}}) – аерман поет. Ермантәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1990), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан ерман бызшәала.
==Абиографиа==
Г. Х. Абовиан ихьӡ зху Еревантәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит. 1967 ш. инаркны аерман бызшәа араҵаҩыс дыҟан Амтҟьалтәи аҩбатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь - Ҵабалтәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол адиректорс (1982), Аԥсны аҵара аминистрра аспециалист хадас (1992), Аԥсны аҵара аминистр ихаҭыԥуаҩс (1996), ари аминистрра аспециалист хадас (1999). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апедагогигатә факультет аерман ҟәша аҟны ерман бызшәала аԥсуа литература азы акурс ҷыда даԥхьон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьхыци ааԥынреи» кьыԥхьын агазеҭ Пионер-канч» (Ереван, 1996) аҟны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Амцабз», аерман журналқәа «Гарун» («Ааԥын») (Ереван, 1985), «Меирени» («Ахатәы бызшәа») (Ереван, 1989); агазеҭқәа «Гракан терт» («Алитературатә газеҭ») (Ереван, 1987), «Аԥсны ҟаԥшь» ([[Аҟәа]], 1989), «Аздак» («Агәазыҳәара») (Беирут ақалақь, 1995). Аерман бызшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Л. Б. Лабахәуа, М. Т. Лашәриа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Кь. Чачхалиа, И. Н. Ҳашба ражәеинраалақәа маҷымкәа. Б. У. Шьынқәба иажәеинраалақәа реизга «Аҿырпын» аерман бызшәахь еиҭазгаз (1997) дыруаӡәкуп.
==Абиблиографиа==
*аерман бызшәала: Аҳәыҳәқәа цаӡом. Ажәеинраалақәа. Қарҭ, 1983.
*Ааԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Агәалашәара алашара. Агәалашәарақәа. Саратов, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/torosyan-oganes-amazaspovich Торосян Оганес Амазаспович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/torosian-oganes-amazasp-i%D2%A7a Торосиан Оганес Амазасп-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 26 рзы иԥсыз]]
qnafxojtsinunn7z1fsmhyjuzhqqx0y
171495
171354
2026-08-06T18:43:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171495
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Оганес Амазасп-иԥа Торосиан
|даҽа ахьӡ=Оганес Амазаспович Торосян
|афото=Торосян Оганес Амазаспович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Оганес Амазасп-иԥа Торосиан
|аира арыцхә={{date|15|7|1950}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәылрыԥшь араион Амтҟьал ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|26|6|2009}}
|аусура=аерман поет
}}
'''Оганес Амазасп-иԥа Торосиан''' ({{lang-ru|Оганес Амазаспович Торосян}}; {{date|15|7|1950}}, Аԥсны, [[Гәылрыԥшь араион]] Амтҟьал ақыҭа – {{date|26|6|2009}}) – аерман поет. Ермантәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1990), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан ерман бызшәала.
==Абиографиа==
Г. Х. Абовиан ихьӡ зху Еревантәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит. 1967 ш. инаркны аерман бызшәа араҵаҩыс дыҟан Амтҟьалтәи аҩбатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь - Ҵабалтәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол адиректорс (1982), Аԥсны аҵара аминистрра аспециалист хадас (1992), Аԥсны аҵара аминистр ихаҭыԥуаҩс (1996), ари аминистрра аспециалист хадас (1999). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апедагогигатә факультет аерман ҟәша аҟны ерман бызшәала аԥсуа литература азы акурс ҷыда даԥхьон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьхыци ааԥынреи» кьыԥхьын агазеҭ Пионер-канч» (Ереван, 1996) аҟны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Амцабз», аерман журналқәа «Гарун» («Ааԥын») (Ереван, 1985), «Меирени» («Ахатәы бызшәа») (Ереван, 1989); агазеҭқәа «Гракан терт» («Алитературатә газеҭ») (Ереван, 1987), «Аԥсны ҟаԥшь» ([[Аҟәа]], 1989), «Аздак» («Агәазыҳәара») (Беирут ақалақь, 1995). Аерман бызшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Л. Б. Лабахәуа, М. Т. Лашәриа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Кь. Чачхалиа, И. Н. Ҳашба ражәеинраалақәа маҷымкәа. Б. У. Шьынқәба иажәеинраалақәа реизга «Аҿырпын» аерман бызшәахь еиҭазгаз (1997) дыруаӡәкуп.
==Абиблиографиа==
*аерман бызшәала: Аҳәыҳәқәа цаӡом. Ажәеинраалақәа. Қарҭ, 1983.
*Ааԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Агәалашәара алашара. Агәалашәарақәа. Саратов, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/torosyan-oganes-amazaspovich Торосян Оганес Амазаспович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/torosian-oganes-amazasp-i%D2%A7a Торосиан Оганес Амазасп-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 26 рзы иԥсыз]]
6mjjah5iztq97vuh7sdbt218uovcg44
171644
171495
2026-08-06T20:22:45Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171644
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Оганес Амазасп-иԥа Торосиан
|даҽа ахьӡ=Оганес Амазаспович Торосян
|афото=Торосян Оганес Амазаспович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Оганес Амазасп-иԥа Торосиан
|аира арыцхә={{date|15|7|1950}}
|аира аҭыԥ=Амтҟьал ақыҭа, [[Гәылрыԥшь араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|26|6|2009}}
|аусура=аерман поет
}}
'''Оганес Амазасп-иԥа Торосиан''' ({{lang-ru|Оганес Амазаспович Торосян}}; {{date|15|7|1950}}, Аԥсны, [[Гәылрыԥшь араион]] Амтҟьал ақыҭа – {{date|26|6|2009}}) – аерман поет. Ермантәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (1990), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан ерман бызшәала.
==Абиографиа==
Г. Х. Абовиан ихьӡ зху Еревантәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит. 1967 ш. инаркны аерман бызшәа араҵаҩыс дыҟан Амтҟьалтәи аҩбатәи аа-шықәсатәи ашкол аҟны, ашьҭахь - Ҵабалтәи аҩбатәи абжьаратәи ашкол адиректорс (1982), Аԥсны аҵара аминистрра аспециалист хадас (1992), Аԥсны аҵара аминистр ихаҭыԥуаҩс (1996), ари аминистрра аспециалист хадас (1999). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апедагогигатә факультет аерман ҟәша аҟны ерман бызшәала аԥсуа литература азы акурс ҷыда даԥхьон.
Раԥхьатәи иажәеинраала «Ашьхыци ааԥынреи» кьыԥхьын агазеҭ Пионер-канч» (Ереван, 1996) аҟны. Иажәеинраалақәа рнылон ажурнал «Амцабз», аерман журналқәа «Гарун» («Ааԥын») (Ереван, 1985), «Меирени» («Ахатәы бызшәа») (Ереван, 1989); агазеҭқәа «Гракан терт» («Алитературатә газеҭ») (Ереван, 1987), «Аԥсны ҟаԥшь» ([[Аҟәа]], 1989), «Аздак» («Агәазыҳәара») (Беирут ақалақь, 1995). Аерман бызшәахь еиҭеигеит аԥсуа поетцәа Л. Б. Лабахәуа, М. Т. Лашәриа, Р. Ҳ. Смыр, Д. Кь. Чачхалиа, И. Н. Ҳашба ражәеинраалақәа маҷымкәа. Б. У. Шьынқәба иажәеинраалақәа реизга «Аҿырпын» аерман бызшәахь еиҭазгаз (1997) дыруаӡәкуп.
==Абиблиографиа==
*аерман бызшәала: Аҳәыҳәқәа цаӡом. Ажәеинраалақәа. Қарҭ, 1983.
*Ааԥхьара. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2000.
*Агәалашәара алашара. Агәалашәарақәа. Саратов, 2002.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/torosyan-oganes-amazaspovich Торосян Оганес Амазаспович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/torosian-oganes-amazasp-i%D2%A7a Торосиан Оганес Амазасп-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынгәымза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2009 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 26 рзы иԥсыз]]
pcbamxd6nb0aie4cfc5ol6lsphm5nvf
Чакветаӡе, Сергеи Васили-иԥа
0
55039
171230
170650
2026-08-06T17:59:16Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171230
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чакветадзе Сергей Васильевич
|афото=Чакветадзе Сергей Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|11|2023}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист
}}
'''Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа''' ({{lang-ru|Чакветадзе Сергей Васильевич}}; {{date|1|1|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа – {{date|22|11|2023}} ) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара, амедалқәа маҷымкәа. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2012), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1955), иара убас А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1960), аԥсуа бызшәеи аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1960 ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс дыҟан [[Гагра араион]] Ганҭиадтәи (Цандрыԥшьтәи) ашкол-интернат аҟны. 1960-1963 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига ашьҭахь ирҵаҩратә усура иациҵеит [[Гәдоуҭа]] араион Калдахәаратәи ашкол-интернат аҟны. 1963 ш. ноиабр 1 инаркны 1968 ш. азынӡа – ОБХСС Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша аҟны аус иуан. 1968-1988 шш. раан СССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет аусҳәарҭақәа рҟны, аоперативтә усзуҩы инаркны анапхгаратә маҵурақәа рҟынӡа, аполковник ичын имоуп.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ашкол ҷыдақәа дырхысуан [[Қарҭ]], Киев, Ташкент. 1988-1989 шш. рзы – Гәдоуҭа араион атуризм абиуро деиҳабын, 1990-1991 шш. раан – апартиа Гәдоуҭатәи араионтә комитет аҩбатәи маӡаныҟәгаҩын, 1991 ш. август инаркны 1998 ш. сентиабр азынӡа Гәдоуҭа араион Ахадара асоциалтә хьчара аҟәша деиҳабын. 2000-2005 шш. рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵура Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша деиҳабын. 2005-2007 шш. рзы Гәдоуҭа араион Ахадара аиҳабы ицхырааҩс дыҟан. 2007 ш. апрель инаркны акыр шы6ъса агазеҭ «Аԥсны» ахатә корреспондентс, Гәдоуҭа араион абыргцәа Рхеидкылеи аибашьра аветеранцәеи, аџьеи арбџьар мчқәеи Рхеилаки рхантәаҩыс дыҟан, Аԥсны Акомпартиа араионтә ҟәша анапхгаҩы дихаҭыԥуаҩын.
Данхәҷыз инаркны асахьаркыратә литературеи апублицистикеи дрызҿлымҳан. Ипублицистикатә статиақәа икьыԥхьуан Аԥсны еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Кадыр, Басят, Сталин и другие… Документальная повесть. Сухум, 2006.
*Пароль без вести пропавшего. Художественно-документальная повесть. Сухум, 2010.
*Орден за донос. Кадыр, Босят, Сталин и другие… Сухум, 2012.
*аԥсышәала: Иақәшәашьа ихаҵашьоуп. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich Чакветадзе Сергей Васильевич] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20251028155428/https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich |date=2025-10-28 }} {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chakveta%D3%A1e-sergei-vasili-i%D2%A7a Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]}}
gdb721puf9rmzzz1anxqplubqqssbgj
171359
171230
2026-08-06T18:11:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171359
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чакветадзе Сергей Васильевич
|афото=Чакветадзе Сергей Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|11|2023}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист
}}
'''Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа''' ({{lang-ru|Чакветадзе Сергей Васильевич}}; {{date|1|1|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа – {{date|22|11|2023}} ) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара, амедалқәа маҷымкәа. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2012), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1955), иара убас А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1960), аԥсуа бызшәеи аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1960 ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс дыҟан [[Гагра араион]] Ганҭиадтәи (Цандрыԥшьтәи) ашкол-интернат аҟны. 1960-1963 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига ашьҭахь ирҵаҩратә усура иациҵеит [[Гәдоуҭа]] араион Калдахәаратәи ашкол-интернат аҟны. 1963 ш. ноиабр 1 инаркны 1968 ш. азынӡа – ОБХСС Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша аҟны аус иуан. 1968-1988 шш. раан СССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет аусҳәарҭақәа рҟны, аоперативтә усзуҩы инаркны анапхгаратә маҵурақәа рҟынӡа, аполковник ичын имоуп.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ашкол ҷыдақәа дырхысуан [[Қарҭ]], Киев, Ташкент. 1988-1989 шш. рзы – Гәдоуҭа араион атуризм абиуро деиҳабын, 1990-1991 шш. раан – апартиа Гәдоуҭатәи араионтә комитет аҩбатәи маӡаныҟәгаҩын, 1991 ш. август инаркны 1998 ш. сентиабр азынӡа Гәдоуҭа араион Ахадара асоциалтә хьчара аҟәша деиҳабын. 2000-2005 шш. рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵура Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша деиҳабын. 2005-2007 шш. рзы Гәдоуҭа араион Ахадара аиҳабы ицхырааҩс дыҟан. 2007 ш. апрель инаркны акыр шы6ъса агазеҭ «Аԥсны» ахатә корреспондентс, Гәдоуҭа араион абыргцәа Рхеидкылеи аибашьра аветеранцәеи, аџьеи арбџьар мчқәеи Рхеилаки рхантәаҩыс дыҟан, Аԥсны Акомпартиа араионтә ҟәша анапхгаҩы дихаҭыԥуаҩын.
Данхәҷыз инаркны асахьаркыратә литературеи апублицистикеи дрызҿлымҳан. Ипублицистикатә статиақәа икьыԥхьуан Аԥсны еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Кадыр, Басят, Сталин и другие… Документальная повесть. Сухум, 2006.
*Пароль без вести пропавшего. Художественно-документальная повесть. Сухум, 2010.
*Орден за донос. Кадыр, Босят, Сталин и другие… Сухум, 2012.
*аԥсышәала: Иақәшәашьа ихаҵашьоуп. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich Чакветадзе Сергей Васильевич] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20251028155428/https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich |date=2025-10-28 }} {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chakveta%D3%A1e-sergei-vasili-i%D2%A7a Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
4hssz4umudjmfkxnbrz4m07t9hcqp7f
171500
171359
2026-08-06T18:43:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171500
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе
|даҽа ахьӡ=Сергей Васильевич Чакветадзе
|афото=Чакветадзе Сергей Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе
|аира арыцхә={{date|1|1|1936}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|22|11|2023}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист
}}
'''Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе''' ({{lang-ru|Сергей Васильевич Чакветадзе}}; {{date|1|1|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа – {{date|22|11|2023}} ) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара, амедалқәа маҷымкәа. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2012), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1955), иара убас А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1960), аԥсуа бызшәеи аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1960 ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс дыҟан [[Гагра араион]] Ганҭиадтәи (Цандрыԥшьтәи) ашкол-интернат аҟны. 1960-1963 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига ашьҭахь ирҵаҩратә усура иациҵеит [[Гәдоуҭа]] араион Калдахәаратәи ашкол-интернат аҟны. 1963 ш. ноиабр 1 инаркны 1968 ш. азынӡа – ОБХСС Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша аҟны аус иуан. 1968-1988 шш. раан СССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет аусҳәарҭақәа рҟны, аоперативтә усзуҩы инаркны анапхгаратә маҵурақәа рҟынӡа, аполковник ичын имоуп.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ашкол ҷыдақәа дырхысуан [[Қарҭ]], Киев, Ташкент. 1988-1989 шш. рзы – Гәдоуҭа араион атуризм абиуро деиҳабын, 1990-1991 шш. раан – апартиа Гәдоуҭатәи араионтә комитет аҩбатәи маӡаныҟәгаҩын, 1991 ш. август инаркны 1998 ш. сентиабр азынӡа Гәдоуҭа араион Ахадара асоциалтә хьчара аҟәша деиҳабын. 2000-2005 шш. рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵура Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша деиҳабын. 2005-2007 шш. рзы Гәдоуҭа араион Ахадара аиҳабы ицхырааҩс дыҟан. 2007 ш. апрель инаркны акыр шы6ъса агазеҭ «Аԥсны» ахатә корреспондентс, Гәдоуҭа араион абыргцәа Рхеидкылеи аибашьра аветеранцәеи, аџьеи арбџьар мчқәеи Рхеилаки рхантәаҩыс дыҟан, Аԥсны Акомпартиа араионтә ҟәша анапхгаҩы дихаҭыԥуаҩын.
Данхәҷыз инаркны асахьаркыратә литературеи апублицистикеи дрызҿлымҳан. Ипублицистикатә статиақәа икьыԥхьуан Аԥсны еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Кадыр, Басят, Сталин и другие… Документальная повесть. Сухум, 2006.
*Пароль без вести пропавшего. Художественно-документальная повесть. Сухум, 2010.
*Орден за донос. Кадыр, Босят, Сталин и другие… Сухум, 2012.
*аԥсышәала: Иақәшәашьа ихаҵашьоуп. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich Чакветадзе Сергей Васильевич] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20251028155428/https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich |date=2025-10-28 }} {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chakveta%D3%A1e-sergei-vasili-i%D2%A7a Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
054m8s7y1ra92kikkpz7j1jgf7vw85q
171647
171500
2026-08-06T20:22:51Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171647
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе
|даҽа ахьӡ=Сергей Васильевич Чакветадзе
|афото=Чакветадзе Сергей Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе
|аира арыцхә={{date|1|1|1936}}
|аира аҭыԥ=[[Оҭҳара]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|22|11|2023}}
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист
}}
'''Сергеи Васили-иԥа Чакветаӡе''' ({{lang-ru|Сергей Васильевич Чакветадзе}}; {{date|1|1|1936}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Оҭҳара]] ақыҭа – {{date|22|11|2023}} ) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден III аҩаӡара, амедалқәа маҷымкәа. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2012), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи рлахәыла. Дыҩуан урысшәалеи аԥсышәалеи.
==Абиографиа==
Оҭҳаратәи абжьаратәи ашкол далгеит (1955), иара убас А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1960), аԥсуа бызшәеи аурыс бызшәеи алитературеи рзаанаҭ ала.
1960 ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс дыҟан [[Гагра араион]] Ганҭиадтәи (Цандрыԥшьтәи) ашкол-интернат аҟны. 1960-1963 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. Ирратә уалԥшьа анихига ашьҭахь ирҵаҩратә усура иациҵеит [[Гәдоуҭа]] араион Калдахәаратәи ашкол-интернат аҟны. 1963 ш. ноиабр 1 инаркны 1968 ш. азынӡа – ОБХСС Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша аҟны аус иуан. 1968-1988 шш. раан СССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадара акомитет аусҳәарҭақәа рҟны, аоперативтә усзуҩы инаркны анапхгаратә маҵурақәа рҟынӡа, аполковник ичын имоуп.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан ашкол ҷыдақәа дырхысуан [[Қарҭ]], Киев, Ташкент. 1988-1989 шш. рзы – Гәдоуҭа араион атуризм абиуро деиҳабын, 1990-1991 шш. раан – апартиа Гәдоуҭатәи араионтә комитет аҩбатәи маӡаныҟәгаҩын, 1991 ш. август инаркны 1998 ш. сентиабр азынӡа Гәдоуҭа араион Ахадара асоциалтә хьчара аҟәша деиҳабын. 2000-2005 шш. рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵура Гәдоуҭатәи араионтә ҟәша деиҳабын. 2005-2007 шш. рзы Гәдоуҭа араион Ахадара аиҳабы ицхырааҩс дыҟан. 2007 ш. апрель инаркны акыр шы6ъса агазеҭ «Аԥсны» ахатә корреспондентс, Гәдоуҭа араион абыргцәа Рхеидкылеи аибашьра аветеранцәеи, аџьеи арбџьар мчқәеи Рхеилаки рхантәаҩыс дыҟан, Аԥсны Акомпартиа араионтә ҟәша анапхгаҩы дихаҭыԥуаҩын.
Данхәҷыз инаркны асахьаркыратә литературеи апублицистикеи дрызҿлымҳан. Ипублицистикатә статиақәа икьыԥхьуан Аԥсны еиуеиԥшым апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Кадыр, Басят, Сталин и другие… Документальная повесть. Сухум, 2006.
*Пароль без вести пропавшего. Художественно-документальная повесть. Сухум, 2010.
*Орден за донос. Кадыр, Босят, Сталин и другие… Сухум, 2012.
*аԥсышәала: Иақәшәашьа ихаҵашьоуп. Аҟәа, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich Чакветадзе Сергей Васильевич] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20251028155428/https://spapsny.org/pisateli/chakvetadze-sergej-vasilevich |date=2025-10-28 }} {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/chakveta%D3%A1e-sergei-vasili-i%D2%A7a Чакветаӡе Сергеи Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1936 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2023 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 22 рзы иԥсыз]]
diphhd7r6pnk4favi61xwflbs1gvpo5
Шариа, Витали Валериан-иԥа
0
55040
171113
170252
2026-08-06T15:37:04Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171113
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шариа Витали Валериан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шария Виталий Валерианович
|афото=Шария Виталий Валерианович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шариа Витали Валериан-иԥа
|аира арыцхә=26.12.1952
|аира аҭыԥ=(Смоленск ақалақь)
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә=14.07.2024
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Шариа Витали Валериан-иԥа''' ({{lang-ru|Шария Виталий Валерианович}}; 26.12.1952, (Смоленск ақалақь) – 14. 07. 2024, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1979), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Смоленск, абжьаратәи ашкол, нас – Аҟәатәи абжьбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Белоруссиатәи аҳәынҭқарратә университет ажурна-листика афакультет далгеит (1974) «арадиои ателехәаԥшреи» рзанааҭ ала.
Аамҭак азы аус иуан корреспондентс Могилиов ақалақь арадиои ателехәаԥшреи рзы Акомитет акорреспондентс. 1975ш. инаркны Аԥсны дынхон. Аусура далагоит Гәылрыԥшьтәи араионтә газеҭ «Дроша» аредакциаҿ. Аамҭакала дкьыԥхьуан агазеҭ «Советская Абхазия» аҟны, ашьҭахь – ари агазеҭ аҟны корреспондентс далагеит, нас – апартиатә бзазара аҟәша деиҳабхеит, уи нахыс – аполитика аҟәша. 1984 ш. консультантс мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны. Ҩаԥхьа агазеҭ «Советская Абхазия» ашҟа дхынҳәуеит. 1991 ш. сентиабр инаркны – агазеҭ «Республика Абхазия» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) абри амаҵуреи арратә корреспондент иусуреи еидибалон. 1994 ш. февраль мзазы иаԥиҵеит иҳәынҭқарратәым ауаажәларра-политикатә газеҭ «Эхо Абхазии» аредактор хадас дыҟан.
В.Шариа истатиақәеи иочеркқәеи рнылон Москватәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа: «Журналист», «Юность», «Огонек»; агазеҭқәа: «Комсомольская правда», «Правда», «Известия», «Независимая газета», «Литературная газета».
В.Шариа иповестқәеи, иажәабжьқәеи, иочеркқәеи кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Наш современник» ([[Москва]]), «Литературная Кабардино-Балкария» (Нальчик); алитературатә еизга «Аукцион», агазеҭқәа: «Эхо Абхазии», «Еҵәаџьаа», аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песень мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. (Аҟәа – Сухум, 1995) уҳәа рҟны.
Апрозатә ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Еиқәиршәеит «Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан (1992-1993) афронттә анекдотқәа, еиқәиршәеит, авторсгьы дамоуп ақырҭуа-аԥсуа еибашьра иазку аҭоурых-публицистикатә шәҟәы «Абхазская трагедия» (Шәача, 1993) уҳәа егьырҭгьы.
Аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, урҭ иреиуоуп Н.Ҷ.Ҳашыг, А.И.Лагәлаа, И.И.Хәарцкиа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*«Абхазские яблоки». Повесть. Сухуми. 1986.
*Взятка. Повесть и рассказы. М., 1988.
*(Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». 1988. №9 (324); На солнечной стороне улицы. Повесть и рассказы. Сухуми, 1990; Танк не страшнее кинжала. Рассказы. Сухум, 1998.
*Букет Абхазии. Повести и рассказы. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shariya-vitalij-valerianovich Шария Виталий Валерианович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sharia-vitali-valerian-i%D2%A7a Шариа Витали Валериан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]][[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]}}
09zi7oante06s0f2p9h8c47u1ok0d7n
171233
171113
2026-08-06T17:59:21Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171233
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шариа Витали Валериан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шария Виталий Валерианович
|афото=Шария Виталий Валерианович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шариа Витали Валериан-иԥа
|аира арыцхә={{date|26|12|1952}}
|аира аҭыԥ=(Смоленск ақалақь)
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|2024}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист}}
'''Шариа Витали Валериан-иԥа''' ({{lang-ru|Шария Виталий Валерианович}}; {{date|26|12|1952}}, (Смоленск ақалақь) – {{date|14|7|2024}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1979), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Смоленск, абжьаратәи ашкол, нас – Аҟәатәи абжьбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Белоруссиатәи аҳәынҭқарратә университет ажурна-листика афакультет далгеит (1974) «арадиои ателехәаԥшреи» рзанааҭ ала.
Аамҭак азы аус иуан корреспондентс Могилиов ақалақь арадиои ателехәаԥшреи рзы Акомитет акорреспондентс. 1975ш. инаркны Аԥсны дынхон. Аусура далагоит Гәылрыԥшьтәи араионтә газеҭ «Дроша» аредакциаҿ. Аамҭакала дкьыԥхьуан агазеҭ «Советская Абхазия» аҟны, ашьҭахь – ари агазеҭ аҟны корреспондентс далагеит, нас – апартиатә бзазара аҟәша деиҳабхеит, уи нахыс – аполитика аҟәша. 1984 ш. консультантс мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны. Ҩаԥхьа агазеҭ «Советская Абхазия» ашҟа дхынҳәуеит. 1991 ш. сентиабр инаркны – агазеҭ «Республика Абхазия» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) абри амаҵуреи арратә корреспондент иусуреи еидибалон. 1994 ш. февраль мзазы иаԥиҵеит иҳәынҭқарратәым ауаажәларра-политикатә газеҭ «Эхо Абхазии» аредактор хадас дыҟан.
В.Шариа истатиақәеи иочеркқәеи рнылон Москватәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа: «Журналист», «Юность», «Огонек»; агазеҭқәа: «Комсомольская правда», «Правда», «Известия», «Независимая газета», «Литературная газета».
В.Шариа иповестқәеи, иажәабжьқәеи, иочеркқәеи кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Наш современник» ([[Москва]]), «Литературная Кабардино-Балкария» (Нальчик); алитературатә еизга «Аукцион», агазеҭқәа: «Эхо Абхазии», «Еҵәаџьаа», аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песень мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. (Аҟәа – Сухум, 1995) уҳәа рҟны.
Апрозатә ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Еиқәиршәеит «Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан (1992-1993) афронттә анекдотқәа, еиқәиршәеит, авторсгьы дамоуп ақырҭуа-аԥсуа еибашьра иазку аҭоурых-публицистикатә шәҟәы «Абхазская трагедия» (Шәача, 1993) уҳәа егьырҭгьы.
Аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, урҭ иреиуоуп Н.Ҷ.Ҳашыг, А.И.Лагәлаа, И.И.Хәарцкиа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*«Абхазские яблоки». Повесть. Сухуми. 1986.
*Взятка. Повесть и рассказы. М., 1988.
*(Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». 1988. №9 (324); На солнечной стороне улицы. Повесть и рассказы. Сухуми, 1990; Танк не страшнее кинжала. Рассказы. Сухум, 1998.
*Букет Абхазии. Повести и рассказы. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shariya-vitalij-valerianovich Шария Виталий Валерианович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sharia-vitali-valerian-i%D2%A7a Шариа Витали Валериан-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]][[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]}}
3rohddgl5w03sb5ch3h7qjun3j46cj6
171362
171233
2026-08-06T18:11:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171362
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шариа Витали Валериан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шария Виталий Валерианович
|афото=Шария Виталий Валерианович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шариа Витали Валериан-иԥа
|аира арыцхә={{date|26|12|1952}}
|аира аҭыԥ=(Смоленск ақалақь)
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|2024}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист}}
'''Шариа Витали Валериан-иԥа''' ({{lang-ru|Шария Виталий Валерианович}}; {{date|26|12|1952}}, (Смоленск ақалақь) – {{date|14|7|2024}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1979), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Смоленск, абжьаратәи ашкол, нас – Аҟәатәи абжьбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Белоруссиатәи аҳәынҭқарратә университет ажурна-листика афакультет далгеит (1974) «арадиои ателехәаԥшреи» рзанааҭ ала.
Аамҭак азы аус иуан корреспондентс Могилиов ақалақь арадиои ателехәаԥшреи рзы Акомитет акорреспондентс. 1975ш. инаркны Аԥсны дынхон. Аусура далагоит Гәылрыԥшьтәи араионтә газеҭ «Дроша» аредакциаҿ. Аамҭакала дкьыԥхьуан агазеҭ «Советская Абхазия» аҟны, ашьҭахь – ари агазеҭ аҟны корреспондентс далагеит, нас – апартиатә бзазара аҟәша деиҳабхеит, уи нахыс – аполитика аҟәша. 1984 ш. консультантс мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны. Ҩаԥхьа агазеҭ «Советская Абхазия» ашҟа дхынҳәуеит. 1991 ш. сентиабр инаркны – агазеҭ «Республика Абхазия» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) абри амаҵуреи арратә корреспондент иусуреи еидибалон. 1994 ш. февраль мзазы иаԥиҵеит иҳәынҭқарратәым ауаажәларра-политикатә газеҭ «Эхо Абхазии» аредактор хадас дыҟан.
В.Шариа истатиақәеи иочеркқәеи рнылон Москватәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа: «Журналист», «Юность», «Огонек»; агазеҭқәа: «Комсомольская правда», «Правда», «Известия», «Независимая газета», «Литературная газета».
В.Шариа иповестқәеи, иажәабжьқәеи, иочеркқәеи кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Наш современник» ([[Москва]]), «Литературная Кабардино-Балкария» (Нальчик); алитературатә еизга «Аукцион», агазеҭқәа: «Эхо Абхазии», «Еҵәаџьаа», аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песень мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. (Аҟәа – Сухум, 1995) уҳәа рҟны.
Апрозатә ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Еиқәиршәеит «Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан (1992-1993) афронттә анекдотқәа, еиқәиршәеит, авторсгьы дамоуп ақырҭуа-аԥсуа еибашьра иазку аҭоурых-публицистикатә шәҟәы «Абхазская трагедия» (Шәача, 1993) уҳәа егьырҭгьы.
Аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, урҭ иреиуоуп Н.Ҷ.Ҳашыг, А.И.Лагәлаа, И.И.Хәарцкиа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*«Абхазские яблоки». Повесть. Сухуми. 1986.
*Взятка. Повесть и рассказы. М., 1988.
*(Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». 1988. №9 (324); На солнечной стороне улицы. Повесть и рассказы. Сухуми, 1990; Танк не страшнее кинжала. Рассказы. Сухум, 1998.
*Букет Абхазии. Повести и рассказы. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shariya-vitalij-valerianovich Шария Виталий Валерианович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sharia-vitali-valerian-i%D2%A7a Шариа Витали Валериан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
r20zekeiywvfoslm9mlew9c70du8eh0
171503
171362
2026-08-06T18:43:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171503
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Витали Валериан-иԥа Шариа
|даҽа ахьӡ=Виталий Валерианович Шария
|афото=Шария Виталий Валерианович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Витали Валериан-иԥа Шариа
|аира арыцхә={{date|26|12|1952}}
|аира аҭыԥ=(Смоленск ақалақь)
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|2024}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист}}
'''Витали Валериан-иԥа Шариа''' ({{lang-ru|Виталий Валерианович Шария}}; {{date|26|12|1952}}, (Смоленск ақалақь) – {{date|14|7|2024}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1979), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Смоленск, абжьаратәи ашкол, нас – Аҟәатәи абжьбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Белоруссиатәи аҳәынҭқарратә университет ажурна-листика афакультет далгеит (1974) «арадиои ателехәаԥшреи» рзанааҭ ала.
Аамҭак азы аус иуан корреспондентс Могилиов ақалақь арадиои ателехәаԥшреи рзы Акомитет акорреспондентс. 1975ш. инаркны Аԥсны дынхон. Аусура далагоит Гәылрыԥшьтәи араионтә газеҭ «Дроша» аредакциаҿ. Аамҭакала дкьыԥхьуан агазеҭ «Советская Абхазия» аҟны, ашьҭахь – ари агазеҭ аҟны корреспондентс далагеит, нас – апартиатә бзазара аҟәша деиҳабхеит, уи нахыс – аполитика аҟәша. 1984 ш. консультантс мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны. Ҩаԥхьа агазеҭ «Советская Абхазия» ашҟа дхынҳәуеит. 1991 ш. сентиабр инаркны – агазеҭ «Республика Абхазия» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) абри амаҵуреи арратә корреспондент иусуреи еидибалон. 1994 ш. февраль мзазы иаԥиҵеит иҳәынҭқарратәым ауаажәларра-политикатә газеҭ «Эхо Абхазии» аредактор хадас дыҟан.
В.Шариа истатиақәеи иочеркқәеи рнылон Москватәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа: «Журналист», «Юность», «Огонек»; агазеҭқәа: «Комсомольская правда», «Правда», «Известия», «Независимая газета», «Литературная газета».
В.Шариа иповестқәеи, иажәабжьқәеи, иочеркқәеи кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Наш современник» ([[Москва]]), «Литературная Кабардино-Балкария» (Нальчик); алитературатә еизга «Аукцион», агазеҭқәа: «Эхо Абхазии», «Еҵәаџьаа», аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песень мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. (Аҟәа – Сухум, 1995) уҳәа рҟны.
Апрозатә ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Еиқәиршәеит «Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан (1992-1993) афронттә анекдотқәа, еиқәиршәеит, авторсгьы дамоуп ақырҭуа-аԥсуа еибашьра иазку аҭоурых-публицистикатә шәҟәы «Абхазская трагедия» (Шәача, 1993) уҳәа егьырҭгьы.
Аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, урҭ иреиуоуп Н.Ҷ.Ҳашыг, А.И.Лагәлаа, И.И.Хәарцкиа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*«Абхазские яблоки». Повесть. Сухуми. 1986.
*Взятка. Повесть и рассказы. М., 1988.
*(Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». 1988. №9 (324); На солнечной стороне улицы. Повесть и рассказы. Сухуми, 1990; Танк не страшнее кинжала. Рассказы. Сухум, 1998.
*Букет Абхазии. Повести и рассказы. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shariya-vitalij-valerianovich Шария Виталий Валерианович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sharia-vitali-valerian-i%D2%A7a Шариа Витали Валериан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
nztumfocnaueng7xsn2w4abbudlnt92
171649
171503
2026-08-06T20:22:55Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171649
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Витали Валериан-иԥа Шариа
|даҽа ахьӡ=Виталий Валерианович Шария
|афото=Шария Виталий Валерианович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Витали Валериан-иԥа Шариа
|аира арыцхә={{date|26|12|1952}}
|аира аҭыԥ=(Смоленск ақалақь)
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аԥсра арыцхә={{date|14|7|2024}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист}}
'''Витали Валериан-иԥа Шариа''' ({{lang-ru|Виталий Валерианович Шария}}; {{date|26|12|1952}}, (Смоленск ақалақь) – {{date|14|7|2024}}, [[Аҟәа]]) – ашәҟәыҩҩы, ажурналист, апублицист. СССР ажурналистцәа Реидгылеи (1979), Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1997) рлахәыла. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Смоленск, абжьаратәи ашкол, нас – Аҟәатәи абжьбатәи абжьаратәи ашкол аҟны. Белоруссиатәи аҳәынҭқарратә университет ажурна-листика афакультет далгеит (1974) «арадиои ателехәаԥшреи» рзанааҭ ала.
Аамҭак азы аус иуан корреспондентс Могилиов ақалақь арадиои ателехәаԥшреи рзы Акомитет акорреспондентс. 1975ш. инаркны Аԥсны дынхон. Аусура далагоит Гәылрыԥшьтәи араионтә газеҭ «Дроша» аредакциаҿ. Аамҭакала дкьыԥхьуан агазеҭ «Советская Абхазия» аҟны, ашьҭахь – ари агазеҭ аҟны корреспондентс далагеит, нас – апартиатә бзазара аҟәша деиҳабхеит, уи нахыс – аполитика аҟәша. 1984 ш. консультантс мызқәак аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟны. Ҩаԥхьа агазеҭ «Советская Абхазия» ашҟа дхынҳәуеит. 1991 ш. сентиабр инаркны – агазеҭ «Республика Абхазия» аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) абри амаҵуреи арратә корреспондент иусуреи еидибалон. 1994 ш. февраль мзазы иаԥиҵеит иҳәынҭқарратәым ауаажәларра-политикатә газеҭ «Эхо Абхазии» аредактор хадас дыҟан.
В.Шариа истатиақәеи иочеркқәеи рнылон Москватәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа: «Журналист», «Юность», «Огонек»; агазеҭқәа: «Комсомольская правда», «Правда», «Известия», «Независимая газета», «Литературная газета».
В.Шариа иповестқәеи, иажәабжьқәеи, иочеркқәеи кьыԥхьын ажурналқәа: «Алашара», «Абаза», «Аҟәа-Сухум», «Наш современник» ([[Москва]]), «Литературная Кабардино-Балкария» (Нальчик); алитературатә еизга «Аукцион», агазеҭқәа: «Эхо Абхазии», «Еҵәаџьаа», аизга «Ахаҵарашәа». Ажәеинраалақәа. Ажәабжьқәа. Астатиақәа. – Песень мужества. Стихи. Рассказы. Статьи. (Аҟәа – Сухум, 1995) уҳәа рҟны.
Апрозатә ҩымҭақәа еидызкыло ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Еиқәиршәеит «Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан (1992-1993) афронттә анекдотқәа, еиқәиршәеит, авторсгьы дамоуп ақырҭуа-аԥсуа еибашьра иазку аҭоурых-публицистикатә шәҟәы «Абхазская трагедия» (Шәача, 1993) уҳәа егьырҭгьы.
Аурысшәахь еиҭеигеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа, урҭ иреиуоуп Н.Ҷ.Ҳашыг, А.И.Лагәлаа, И.И.Хәарцкиа уҳәа рпрозатә ҩымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*«Абхазские яблоки». Повесть. Сухуми. 1986.
*Взятка. Повесть и рассказы. М., 1988.
*(Библиотека журнала ЦК ВЛКСМ «Молодая гвардия». 1988. №9 (324); На солнечной стороне улицы. Повесть и рассказы. Сухуми, 1990; Танк не страшнее кинжала. Рассказы. Сухум, 1998.
*Букет Абхазии. Повести и рассказы. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shariya-vitalij-valerianovich Шария Виталий Валерианович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sharia-vitali-valerian-i%D2%A7a Шариа Витали Валериан-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1952 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2024 шықәсазы иԥсыз]]
hwwlm9w8pevm8l6vqjv304tz5lapneb
Шьаҟрыл, Платон Семион-иԥа
0
55041
171234
170253
2026-08-06T17:59:23Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171234
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шакрыл Платон Семенович
|афото=Шакрыл Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|11|1892}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|1959}}
|аусура=аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ
}}
'''Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа''' ({{lang-ru|Шакрыл Платон Семенович}}; {{date|14|11|1892}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Лыхны]] ақыҭа – {{date|1|3|1959}}) – аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ф. Х. Ешба иҟны Лыхнытәи алагарҭатә школ дҭан, ашьҭахь аҵара иҵон Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол аҟны. 1908 ш. дҭалеит Гори иҟаз Аахыҵ-кавказтәи арҵаҩратә семинариа, дагьалгеит 1912 шықәсазы.
1912 ш. инаркны напхгара аиҭон Џьырхәатәи класск ала ишьақәгылаз аҵараиурҭа, ашьҭахь уи ҩ-класскны иҟалеит. 1916-1921 шш. раан аус иуан Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ аҟны. Арҭ ашколқәа рҟны П. Шьаҟрыл ашколтә программа аҳәаа дынҭыҵны ахәыҷқәа аԥсуа бызшәа дирҵон. Ақырҭуа меншевикцәа Аԥсны имҩаԥыргоз амилаҭеилыхратә политика даҿагылон.
П. Шьаҟрыл аԥсуа театр аԥҵара ахыҵхырҭаҿы дгылан. 1917 ш. Очамчыратәи арҵаҩцәа рыцхыраарала ара еиҿикаауеит аԥсуа хори адраматә кружоки. Урҭ русура иалахәын Ада Гвалиа, Иван Аџьынџьал, Григори Курцикиӡе, Платон Ԥанцулаиа уҳәа егьырҭгьы. Акружок арепертуар иалан аԥсуа жәлар рашәақәа, иара убас П. Шьаҟрыл ихаҭа иаԥиҵаз апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь». Автор иажәақәа рыла, апиеса иҩит 1912 ш. (шәахә.: «Алашара».1958. №4, Ад. 41). Ашәҟәыҩҩы иажәақәа шьаҭас иҟауҵозар, «Алашьцарахьтә алашарахь» амилаҭтә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп. Апиеса аҟны автор даҿагылоит ажәлар ҭынч рынхара иаԥырхагаз аӷьычреи ашьоуреи. 1918 ш. ақыҭақәа рҟнытә [[Очамчыра]] еизеит аӡәырҩы, аспектакль иахәаԥшыртә, аха аменшевикцәа – апровокаторцәа актиорцәа руаӡәк дыршьит, аспектакльгьы ддырбартә изыҟамлеит. Ара П. Шьаҟрыл еиҿкааны иман ихаҭа напхгара ззиуаз алитературатә кружок. Арҵагатә программақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәиршәон.
П. Шьаҟрыл раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» авторцәа дреиуан. Ара икьыԥхьын иажәабжь «Абз зҿоу амазара итәитәуеит» (1919. №4), астатиақәа «Кәыдрытәи аучасткаҿы ианаамҭаз адгьыл азы аҟәша рзаамыртит (1919, №7), «Аԥшҩы» (1919. №17).
Авторс дрымоуп иара убас ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи: «Апап Симон», «Аламыс», «Мкыд», «Агәалашәара» уҳәа егьырҭгьы. Урҭ рахьтә апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь» анылеит ажурнал «Алашара». 1956. №5, 1958. №4. 1976 ш. [[Аҟәа]] иҭыжьын иажәеинраалқәеи ипиесеи еидызкыло ашәҟәы «Алашьцарахьтә алашарахь».
П. Шьаҟрыл дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит Н. В. Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», «Аԥсы хьшәашәақәа», А. П. Чехов – «Каштанка», А. М. Горки – «Ахәыҷра» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: «Алашьцарахьтә алашарахь». Ажәабжьқәеи апиесеи. Аҟәа, 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shakryil-platon-semenovich Шакрыл Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sha%D2%9Fryil-platon-semion-i%D2%A7a Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]][[Акатегориа:1892 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы ииз]][[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]}}
evvjhofz9n2tsf8ppqk0nydzg9sw72u
171363
171234
2026-08-06T18:11:28Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171363
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Шакрыл Платон Семенович
|афото=Шакрыл Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|11|1892}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|1959}}
|аусура=аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ
}}
'''Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа''' ({{lang-ru|Шакрыл Платон Семенович}}; {{date|14|11|1892}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Лыхны]] ақыҭа – {{date|1|3|1959}}) – аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ф. Х. Ешба иҟны Лыхнытәи алагарҭатә школ дҭан, ашьҭахь аҵара иҵон Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол аҟны. 1908 ш. дҭалеит Гори иҟаз Аахыҵ-кавказтәи арҵаҩратә семинариа, дагьалгеит 1912 шықәсазы.
1912 ш. инаркны напхгара аиҭон Џьырхәатәи класск ала ишьақәгылаз аҵараиурҭа, ашьҭахь уи ҩ-класскны иҟалеит. 1916-1921 шш. раан аус иуан Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ аҟны. Арҭ ашколқәа рҟны П. Шьаҟрыл ашколтә программа аҳәаа дынҭыҵны ахәыҷқәа аԥсуа бызшәа дирҵон. Ақырҭуа меншевикцәа Аԥсны имҩаԥыргоз амилаҭеилыхратә политика даҿагылон.
П. Шьаҟрыл аԥсуа театр аԥҵара ахыҵхырҭаҿы дгылан. 1917 ш. Очамчыратәи арҵаҩцәа рыцхыраарала ара еиҿикаауеит аԥсуа хори адраматә кружоки. Урҭ русура иалахәын Ада Гвалиа, Иван Аџьынџьал, Григори Курцикиӡе, Платон Ԥанцулаиа уҳәа егьырҭгьы. Акружок арепертуар иалан аԥсуа жәлар рашәақәа, иара убас П. Шьаҟрыл ихаҭа иаԥиҵаз апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь». Автор иажәақәа рыла, апиеса иҩит 1912 ш. (шәахә.: «Алашара».1958. №4, Ад. 41). Ашәҟәыҩҩы иажәақәа шьаҭас иҟауҵозар, «Алашьцарахьтә алашарахь» амилаҭтә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп. Апиеса аҟны автор даҿагылоит ажәлар ҭынч рынхара иаԥырхагаз аӷьычреи ашьоуреи. 1918 ш. ақыҭақәа рҟнытә [[Очамчыра]] еизеит аӡәырҩы, аспектакль иахәаԥшыртә, аха аменшевикцәа – апровокаторцәа актиорцәа руаӡәк дыршьит, аспектакльгьы ддырбартә изыҟамлеит. Ара П. Шьаҟрыл еиҿкааны иман ихаҭа напхгара ззиуаз алитературатә кружок. Арҵагатә программақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәиршәон.
П. Шьаҟрыл раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» авторцәа дреиуан. Ара икьыԥхьын иажәабжь «Абз зҿоу амазара итәитәуеит» (1919. №4), астатиақәа «Кәыдрытәи аучасткаҿы ианаамҭаз адгьыл азы аҟәша рзаамыртит (1919, №7), «Аԥшҩы» (1919. №17).
Авторс дрымоуп иара убас ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи: «Апап Симон», «Аламыс», «Мкыд», «Агәалашәара» уҳәа егьырҭгьы. Урҭ рахьтә апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь» анылеит ажурнал «Алашара». 1956. №5, 1958. №4. 1976 ш. [[Аҟәа]] иҭыжьын иажәеинраалқәеи ипиесеи еидызкыло ашәҟәы «Алашьцарахьтә алашарахь».
П. Шьаҟрыл дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит Н. В. Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», «Аԥсы хьшәашәақәа», А. П. Чехов – «Каштанка», А. М. Горки – «Ахәыҷра» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: «Алашьцарахьтә алашарахь». Ажәабжьқәеи апиесеи. Аҟәа, 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shakryil-platon-semenovich Шакрыл Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sha%D2%9Fryil-platon-semion-i%D2%A7a Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1892 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
m4x6g67gh3gyvptmteyr3zfh7bpvzq4
171504
171363
2026-08-06T18:43:22Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171504
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Семион-иԥа Шьаҟрыл
|даҽа ахьӡ=Платон Семенович Шакрыл
|афото=Шакрыл Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Семион-иԥа Шьаҟрыл
|аира арыцхә={{date|14|11|1892}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи Гәдоуҭа араион) Лыхны ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|1|3|1959}}
|аусура=аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ
}}
'''Платон Семион-иԥа Шьаҟрыл''' ({{lang-ru|Платон Семенович Шакрыл}}; {{date|14|11|1892}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Гәдоуҭатәи аучастка (иахьатәи [[Гәдоуҭа араион]]) [[Лыхны]] ақыҭа – {{date|1|3|1959}}) – аԥсуа рккаҩы, арҵаҩы, ашәҟәыҩҩы, адраматург, аиҭагаҩ. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ф. Х. Ешба иҟны Лыхнытәи алагарҭатә школ дҭан, ашьҭахь аҵара иҵон Аҟәатәи ашьхаруаа ршкол аҟны. 1908 ш. дҭалеит Гори иҟаз Аахыҵ-кавказтәи арҵаҩратә семинариа, дагьалгеит 1912 шықәсазы.
1912 ш. инаркны напхгара аиҭон Џьырхәатәи класск ала ишьақәгылаз аҵараиурҭа, ашьҭахь уи ҩ-класскны иҟалеит. 1916-1921 шш. раан аус иуан Очамчыратәи иреиҳау алагарҭатә школ аҟны. Арҭ ашколқәа рҟны П. Шьаҟрыл ашколтә программа аҳәаа дынҭыҵны ахәыҷқәа аԥсуа бызшәа дирҵон. Ақырҭуа меншевикцәа Аԥсны имҩаԥыргоз амилаҭеилыхратә политика даҿагылон.
П. Шьаҟрыл аԥсуа театр аԥҵара ахыҵхырҭаҿы дгылан. 1917 ш. Очамчыратәи арҵаҩцәа рыцхыраарала ара еиҿикаауеит аԥсуа хори адраматә кружоки. Урҭ русура иалахәын Ада Гвалиа, Иван Аџьынџьал, Григори Курцикиӡе, Платон Ԥанцулаиа уҳәа егьырҭгьы. Акружок арепертуар иалан аԥсуа жәлар рашәақәа, иара убас П. Шьаҟрыл ихаҭа иаԥиҵаз апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь». Автор иажәақәа рыла, апиеса иҩит 1912 ш. (шәахә.: «Алашара».1958. №4, Ад. 41). Ашәҟәыҩҩы иажәақәа шьаҭас иҟауҵозар, «Алашьцарахьтә алашарахь» амилаҭтә литератураҿы раԥхьатәи драматә ҩымҭоуп. Апиеса аҟны автор даҿагылоит ажәлар ҭынч рынхара иаԥырхагаз аӷьычреи ашьоуреи. 1918 ш. ақыҭақәа рҟнытә [[Очамчыра]] еизеит аӡәырҩы, аспектакль иахәаԥшыртә, аха аменшевикцәа – апровокаторцәа актиорцәа руаӡәк дыршьит, аспектакльгьы ддырбартә изыҟамлеит. Ара П. Шьаҟрыл еиҿкааны иман ихаҭа напхгара ззиуаз алитературатә кружок. Арҵагатә программақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәиршәон.
П. Шьаҟрыл раԥхьатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны» авторцәа дреиуан. Ара икьыԥхьын иажәабжь «Абз зҿоу амазара итәитәуеит» (1919. №4), астатиақәа «Кәыдрытәи аучасткаҿы ианаамҭаз адгьыл азы аҟәша рзаамыртит (1919, №7), «Аԥшҩы» (1919. №17).
Авторс дрымоуп иара убас ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи: «Апап Симон», «Аламыс», «Мкыд», «Агәалашәара» уҳәа егьырҭгьы. Урҭ рахьтә апиеса «Алашьцарахьтә алашарахь» анылеит ажурнал «Алашара». 1956. №5, 1958. №4. 1976 ш. [[Аҟәа]] иҭыжьын иажәеинраалқәеи ипиесеи еидызкыло ашәҟәы «Алашьцарахьтә алашарахь».
П. Шьаҟрыл дырдыруеит еиҭагаҩк иаҳасабалагьы. Уи аԥсшәахь еиҭеигеит Н. В. Гоголь – «Аԥҳәысҳәара», «Аԥсы хьшәашәақәа», А. П. Чехов – «Каштанка», А. М. Горки – «Ахәыҷра» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: «Алашьцарахьтә алашарахь». Ажәабжьқәеи апиесеи. Аҟәа, 1976.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/shakryil-platon-semenovich Шакрыл Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/sha%D2%9Fryil-platon-semion-i%D2%A7a Шьаҟрыл Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны адраматургцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны арҵаҩцәа]]
[[Акатегориа:1892 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 14 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз]]
fs0jxwpxq88qpr581o1qqvjbaz0r2ic
Қапба, Руслан Хәанеи-иԥа
0
55042
171236
170254
2026-08-06T17:59:27Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171236
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қапба Руслан Хәанеи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Капба Руслан Хонеевич
|афото=Капба Руслан Хонеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қапба Руслан Хәанеи-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|4|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист
}}
'''Қапба Руслан Хәанеи-иԥа''' ({{lang-ru|Капба Руслан Хонеевич}}; {{date|14|4|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцент. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014; аҭҵаарадырра-критикатә статиақәа реизга «Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу» азы). СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иани иаби иԥхеит. Аҵара иҵон С.Е.Қапба ихьӡ зху Арасаӡыхьтәи аа-шықәсатәи ашколи, ашьҭахь Тамшьтәи абжьаратәи ашколи (иҵара хиркәшеит 1954 ш) рҟны. Далгеит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша (1959). Корректорс аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, ашьҭахь – арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара Қарҭтәи аинститут Аҟәатәи афилиал аԥсуа бызшәеи алитературеи ркабинет деиҳабын. Аамҭак ашьҭахь, иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы Новосибирскҟа дцар акәхеит, 1960-1961 шш. раан аус иуан азанааҭтехникатә ҵараиурҭа №1 аҟны, ааӡаҩ еиҳабыс, агазеҭ «Железнодорожный Кузбасс» аредакциаҿы корректорс. 1961-1978 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1978-1983 шш. рзы акәзар, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс. 1983-1988 шш. раан – ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ. 1988 ш. инаркны – Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс аус иуан. 1978 ш. нахыс аратәи иусуреи Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа литература аҭоурых мазкны алекциақәа рыԥхьареи еидибалон.
Р. Қапба алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны ишьақәгылараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылеит Хә. С. Бӷажәба.
Р.Қапба 200 инареиҳаны астатиақәеи аочеркқәеи дравторуп, ҩажәижәаба инареиҳаны ашәҟәқәа ҭижьхьеит аԥсуа литературеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи ирызкны. Зыԥсҭазаареи зырҿиареи ҭиҵаахьоу иреиуоуп: Қь. Ҟ. Агәмаа, Л.Б. Кәыҵниа, И.К. Папасқьыр, Л.Б. Лабахәуа, С.М. Қәычбериа И.А. Лакрба, Шь.М. Аџьынџьал, В.П. Анқәаб. Г.К. Гәыблиа, А.Б.Возба, Хә.С. Бӷажәба, В.С. Занҭариа, Џь.В. Аҳәба, П.Хә. Бебиа, Р.К. Џьопуа, В.Џь. Амаршьан, Ш.И. Хокерба, Ш.К.Бганба, А.З.Кәарҷиа уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи рнылон апериодикатә ҭыжьымҭақәа: ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Қьаазым Агәмаа. Акритика-библиографиатә очерк. Аҟәа, 1964.
*Акритикатә етиудқәа. Аҟәа, 1966.
*Леуарса Кәыҵниа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1969.
*Ахәшҭаареи азқәаҭыԥи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Леонти Лабахәуа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәа амч. Акритикатә-биографиатә очерк, астатиақәа. Аҟәа,1979.
*Миха Лакрба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 1980.
*Аԥсҭазаара ашьаҿақәа. Шь. М. Аџьынџьал. Акритикатә- биографиатә очерк. Аҟәа, 1981.
*Ажәеи аҟазеи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1983.
*Ҩлахьынҵак. Арҿиаратә портреҭ, аочеркқәа, астатиақәа. Аҟәа, 1984.
*Сҭеԥан Қәычбериа. Арҿиаратә патреҭ. Аҟәа, 1987.
*Аԥсҭазаара ахаҿсахьақәа. Арҿиаратә портрет. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Иван Папасқьыр. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Ҩшәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1991.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996.
*Алхас Кәарҷиа. Иԥсҭазаареи ирҿиарамҩеи. Аҟәа, 1998.
*Рушьни Џьопуа. (Ирҿиаратә мҩа). Аҟәа, 1998.
*Владимир Анқәаб. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Аҟәа, 2001.
*Арҿиаҩы. Витали Амаршьан ирҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2001.
*Ҳара ҳазҽеихар… Агазеҭ «Аԥсны» (1919 – 1920 шш.). аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 2002.
*Вианор Занҭариа иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2002.
*Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи. Аҟәа, 2003.
*Шамил Бганба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2003.
*Аамҭеикәшара зегьы азылагом. Алитературатә-критикатә статиақәа. Арҿиаратә патреҭқәа. Апублицистикатә нҵамҭақәа. Аҟәа, 2004.
*Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа, 2005.
*Анатоли Возба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2006.
*Леуарса Кәыҵниа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2008.
*Борис Гәыргәлиа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2009.
*Ажәа сахьарк абчараҳцәа. Аҟәа, 2010.
*Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу. Акритика-ҭҵааратә статиақәа. Арҿиаратә хаҿсахьақәа. Аҟәа, 2011.
*Адоуҳа ашҭа. Алитературатәкритикатә статиақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рыцарь Аламыса. (Повесть о жизни и творчестве Михаила Лакербая). М., 1988.
*Михаил Лакербай. (Жизнь и творчество). (Второе, исправленное и дополенное издание). Сухум, 2008.
*Хухут Бгажба. Жизнь и творчество. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kapba-ruslan-xoneevich Капба Руслан Хонеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9Bapba-ruslan-x%D3%99anei-i%D2%A7a Қапба Руслан Хәанеи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]][[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы ииз]]}}
6f9xlvz9it3a7apvimak7qb22zkwrki
171365
171236
2026-08-06T18:11:32Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171365
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қапба Руслан Хәанеи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Капба Руслан Хонеевич
|афото=Капба Руслан Хонеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қапба Руслан Хәанеи-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|4|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист
}}
'''Қапба Руслан Хәанеи-иԥа''' ({{lang-ru|Капба Руслан Хонеевич}}; {{date|14|4|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцент. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014; аҭҵаарадырра-критикатә статиақәа реизга «Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу» азы). СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иани иаби иԥхеит. Аҵара иҵон С.Е.Қапба ихьӡ зху Арасаӡыхьтәи аа-шықәсатәи ашколи, ашьҭахь Тамшьтәи абжьаратәи ашколи (иҵара хиркәшеит 1954 ш) рҟны. Далгеит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша (1959). Корректорс аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, ашьҭахь – арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара Қарҭтәи аинститут Аҟәатәи афилиал аԥсуа бызшәеи алитературеи ркабинет деиҳабын. Аамҭак ашьҭахь, иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы Новосибирскҟа дцар акәхеит, 1960-1961 шш. раан аус иуан азанааҭтехникатә ҵараиурҭа №1 аҟны, ааӡаҩ еиҳабыс, агазеҭ «Железнодорожный Кузбасс» аредакциаҿы корректорс. 1961-1978 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1978-1983 шш. рзы акәзар, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс. 1983-1988 шш. раан – ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ. 1988 ш. инаркны – Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс аус иуан. 1978 ш. нахыс аратәи иусуреи Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа литература аҭоурых мазкны алекциақәа рыԥхьареи еидибалон.
Р. Қапба алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны ишьақәгылараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылеит Хә. С. Бӷажәба.
Р.Қапба 200 инареиҳаны астатиақәеи аочеркқәеи дравторуп, ҩажәижәаба инареиҳаны ашәҟәқәа ҭижьхьеит аԥсуа литературеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи ирызкны. Зыԥсҭазаареи зырҿиареи ҭиҵаахьоу иреиуоуп: Қь. Ҟ. Агәмаа, Л.Б. Кәыҵниа, И.К. Папасқьыр, Л.Б. Лабахәуа, С.М. Қәычбериа И.А. Лакрба, Шь.М. Аџьынџьал, В.П. Анқәаб. Г.К. Гәыблиа, А.Б.Возба, Хә.С. Бӷажәба, В.С. Занҭариа, Џь.В. Аҳәба, П.Хә. Бебиа, Р.К. Џьопуа, В.Џь. Амаршьан, Ш.И. Хокерба, Ш.К.Бганба, А.З.Кәарҷиа уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи рнылон апериодикатә ҭыжьымҭақәа: ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Қьаазым Агәмаа. Акритика-библиографиатә очерк. Аҟәа, 1964.
*Акритикатә етиудқәа. Аҟәа, 1966.
*Леуарса Кәыҵниа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1969.
*Ахәшҭаареи азқәаҭыԥи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Леонти Лабахәуа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәа амч. Акритикатә-биографиатә очерк, астатиақәа. Аҟәа,1979.
*Миха Лакрба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 1980.
*Аԥсҭазаара ашьаҿақәа. Шь. М. Аџьынџьал. Акритикатә- биографиатә очерк. Аҟәа, 1981.
*Ажәеи аҟазеи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1983.
*Ҩлахьынҵак. Арҿиаратә портреҭ, аочеркқәа, астатиақәа. Аҟәа, 1984.
*Сҭеԥан Қәычбериа. Арҿиаратә патреҭ. Аҟәа, 1987.
*Аԥсҭазаара ахаҿсахьақәа. Арҿиаратә портрет. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Иван Папасқьыр. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Ҩшәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1991.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996.
*Алхас Кәарҷиа. Иԥсҭазаареи ирҿиарамҩеи. Аҟәа, 1998.
*Рушьни Џьопуа. (Ирҿиаратә мҩа). Аҟәа, 1998.
*Владимир Анқәаб. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Аҟәа, 2001.
*Арҿиаҩы. Витали Амаршьан ирҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2001.
*Ҳара ҳазҽеихар… Агазеҭ «Аԥсны» (1919 – 1920 шш.). аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 2002.
*Вианор Занҭариа иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2002.
*Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи. Аҟәа, 2003.
*Шамил Бганба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2003.
*Аамҭеикәшара зегьы азылагом. Алитературатә-критикатә статиақәа. Арҿиаратә патреҭқәа. Апублицистикатә нҵамҭақәа. Аҟәа, 2004.
*Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа, 2005.
*Анатоли Возба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2006.
*Леуарса Кәыҵниа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2008.
*Борис Гәыргәлиа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2009.
*Ажәа сахьарк абчараҳцәа. Аҟәа, 2010.
*Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу. Акритика-ҭҵааратә статиақәа. Арҿиаратә хаҿсахьақәа. Аҟәа, 2011.
*Адоуҳа ашҭа. Алитературатәкритикатә статиақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рыцарь Аламыса. (Повесть о жизни и творчестве Михаила Лакербая). М., 1988.
*Михаил Лакербай. (Жизнь и творчество). (Второе, исправленное и дополенное издание). Сухум, 2008.
*Хухут Бгажба. Жизнь и творчество. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kapba-ruslan-xoneevich Капба Руслан Хонеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9Bapba-ruslan-x%D3%99anei-i%D2%A7a Қапба Руслан Хәанеи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы ииз]]
du2eka8pmj1t8yikifsc3jgzblzxe8i
171506
171365
2026-08-06T18:43:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171506
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Руслан Хәанеи-иԥа Қапба
|даҽа ахьӡ=Руслан Хонеевич Капба
|афото=Капба Руслан Хонеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Руслан Хәанеи-иԥа Қапба
|аира арыцхә={{date|14|4|1935}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист
}}
'''Руслан Хәанеи-иԥа Қапба''' ({{lang-ru|Руслан Хонеевич Капба}}; {{date|14|4|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцент. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014; аҭҵаарадырра-критикатә статиақәа реизга «Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу» азы). СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иани иаби иԥхеит. Аҵара иҵон С.Е.Қапба ихьӡ зху Арасаӡыхьтәи аа-шықәсатәи ашколи, ашьҭахь Тамшьтәи абжьаратәи ашколи (иҵара хиркәшеит 1954 ш) рҟны. Далгеит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша (1959). Корректорс аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, ашьҭахь – арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара Қарҭтәи аинститут Аҟәатәи афилиал аԥсуа бызшәеи алитературеи ркабинет деиҳабын. Аамҭак ашьҭахь, иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы Новосибирскҟа дцар акәхеит, 1960-1961 шш. раан аус иуан азанааҭтехникатә ҵараиурҭа №1 аҟны, ааӡаҩ еиҳабыс, агазеҭ «Железнодорожный Кузбасс» аредакциаҿы корректорс. 1961-1978 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1978-1983 шш. рзы акәзар, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс. 1983-1988 шш. раан – ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ. 1988 ш. инаркны – Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс аус иуан. 1978 ш. нахыс аратәи иусуреи Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа литература аҭоурых мазкны алекциақәа рыԥхьареи еидибалон.
Р. Қапба алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны ишьақәгылараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылеит Хә. С. Бӷажәба.
Р.Қапба 200 инареиҳаны астатиақәеи аочеркқәеи дравторуп, ҩажәижәаба инареиҳаны ашәҟәқәа ҭижьхьеит аԥсуа литературеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи ирызкны. Зыԥсҭазаареи зырҿиареи ҭиҵаахьоу иреиуоуп: Қь. Ҟ. Агәмаа, Л.Б. Кәыҵниа, И.К. Папасқьыр, Л.Б. Лабахәуа, С.М. Қәычбериа И.А. Лакрба, Шь.М. Аџьынџьал, В.П. Анқәаб. Г.К. Гәыблиа, А.Б.Возба, Хә.С. Бӷажәба, В.С. Занҭариа, Џь.В. Аҳәба, П.Хә. Бебиа, Р.К. Џьопуа, В.Џь. Амаршьан, Ш.И. Хокерба, Ш.К.Бганба, А.З.Кәарҷиа уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи рнылон апериодикатә ҭыжьымҭақәа: ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Қьаазым Агәмаа. Акритика-библиографиатә очерк. Аҟәа, 1964.
*Акритикатә етиудқәа. Аҟәа, 1966.
*Леуарса Кәыҵниа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1969.
*Ахәшҭаареи азқәаҭыԥи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Леонти Лабахәуа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәа амч. Акритикатә-биографиатә очерк, астатиақәа. Аҟәа,1979.
*Миха Лакрба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 1980.
*Аԥсҭазаара ашьаҿақәа. Шь. М. Аџьынџьал. Акритикатә- биографиатә очерк. Аҟәа, 1981.
*Ажәеи аҟазеи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1983.
*Ҩлахьынҵак. Арҿиаратә портреҭ, аочеркқәа, астатиақәа. Аҟәа, 1984.
*Сҭеԥан Қәычбериа. Арҿиаратә патреҭ. Аҟәа, 1987.
*Аԥсҭазаара ахаҿсахьақәа. Арҿиаратә портрет. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Иван Папасқьыр. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Ҩшәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1991.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996.
*Алхас Кәарҷиа. Иԥсҭазаареи ирҿиарамҩеи. Аҟәа, 1998.
*Рушьни Џьопуа. (Ирҿиаратә мҩа). Аҟәа, 1998.
*Владимир Анқәаб. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Аҟәа, 2001.
*Арҿиаҩы. Витали Амаршьан ирҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2001.
*Ҳара ҳазҽеихар… Агазеҭ «Аԥсны» (1919 – 1920 шш.). аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 2002.
*Вианор Занҭариа иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2002.
*Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи. Аҟәа, 2003.
*Шамил Бганба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2003.
*Аамҭеикәшара зегьы азылагом. Алитературатә-критикатә статиақәа. Арҿиаратә патреҭқәа. Апублицистикатә нҵамҭақәа. Аҟәа, 2004.
*Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа, 2005.
*Анатоли Возба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2006.
*Леуарса Кәыҵниа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2008.
*Борис Гәыргәлиа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2009.
*Ажәа сахьарк абчараҳцәа. Аҟәа, 2010.
*Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу. Акритика-ҭҵааратә статиақәа. Арҿиаратә хаҿсахьақәа. Аҟәа, 2011.
*Адоуҳа ашҭа. Алитературатәкритикатә статиақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рыцарь Аламыса. (Повесть о жизни и творчестве Михаила Лакербая). М., 1988.
*Михаил Лакербай. (Жизнь и творчество). (Второе, исправленное и дополенное издание). Сухум, 2008.
*Хухут Бгажба. Жизнь и творчество. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kapba-ruslan-xoneevich Капба Руслан Хонеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9Bapba-ruslan-x%D3%99anei-i%D2%A7a Қапба Руслан Хәанеи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы ииз]]
bsdj7q97togv8ps4il7wfnb742maygw
171651
171506
2026-08-06T20:23:00Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171651
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Руслан Хәанеи-иԥа Қапба
|даҽа ахьӡ=Руслан Хонеевич Капба
|афото=Капба Руслан Хонеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Руслан Хәанеи-иԥа Қапба
|аира арыцхә={{date|14|4|1935}}
|аира аҭыԥ=[[Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист
}}
'''Руслан Хәанеи-иԥа Қапба''' ({{lang-ru|Руслан Хонеевич Капба}}; {{date|14|4|1935}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа литератураҭҵааҩ, акритик, апублицист. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет адоцент. Аԥсны аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2015). Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп (2014; аҭҵаарадырра-критикатә статиақәа реизга «Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу» азы). СССР-и (1979) Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1999) рлахәыла. Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
Заа иани иаби иԥхеит. Аҵара иҵон С.Е.Қапба ихьӡ зху Арасаӡыхьтәи аа-шықәсатәи ашколи, ашьҭахь Тамшьтәи абжьаратәи ашколи (иҵара хиркәшеит 1954 ш) рҟны. Далгеит А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аԥсуа-аурыс ҟәша (1959). Корректорс аусура далагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿы, ашьҭахь – арҵаҩцәа реиҭазыҟаҵара Қарҭтәи аинститут Аҟәатәи афилиал аԥсуа бызшәеи алитературеи ркабинет деиҳабын. Аамҭак ашьҭахь, иҭаацәаратә ҭагылазаашьа инамаданы Новосибирскҟа дцар акәхеит, 1960-1961 шш. раан аус иуан азанааҭтехникатә ҵараиурҭа №1 аҟны, ааӡаҩ еиҳабыс, агазеҭ «Железнодорожный Кузбасс» аредакциаҿы корректорс. 1961-1978 шш. рзы агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» акультуреи абзазареи рыҟәша алитературатә усзуҩыс дыҟан, 1978-1983 шш. рзы акәзар, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс. 1983-1988 шш. раан – ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩ. 1988 ш. инаркны – Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵаара аинститут аҭҵаарадырратә усзуҩы еиҳабыс аус иуан. 1978 ш. нахыс аратәи иусуреи Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аԥсуа литература аҭоурых мазкны алекциақәа рыԥхьареи еидибалон.
Р. Қапба алитератураҭҵааҩ, акритик иакәны ишьақәгылараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылеит Хә. С. Бӷажәба.
Р.Қапба 200 инареиҳаны астатиақәеи аочеркқәеи дравторуп, ҩажәижәаба инареиҳаны ашәҟәқәа ҭижьхьеит аԥсуа литературеи аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи ирызкны. Зыԥсҭазаареи зырҿиареи ҭиҵаахьоу иреиуоуп: Қь. Ҟ. Агәмаа, Л.Б. Кәыҵниа, И.К. Папасқьыр, Л.Б. Лабахәуа, С.М. Қәычбериа И.А. Лакрба, Шь.М. Аџьынџьал, В.П. Анқәаб. Г.К. Гәыблиа, А.Б.Возба, Хә.С. Бӷажәба, В.С. Занҭариа, Џь.В. Аҳәба, П.Хә. Бебиа, Р.К. Џьопуа, В.Џь. Амаршьан, Ш.И. Хокерба, Ш.К.Бганба, А.З.Кәарҷиа уҳәа егьырҭгьы.
Истатиақәеи иочеркқәеи рнылон апериодикатә ҭыжьымҭақәа: ажурнал «Алашара», агазеҭқәа: «Аԥсны ҟаԥшь», «Аԥсны», «Советская Абхазия», «Еҵәаџьаа», еиуеиԥшым аизгақәа уҳәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Қьаазым Агәмаа. Акритика-библиографиатә очерк. Аҟәа, 1964.
*Акритикатә етиудқәа. Аҟәа, 1966.
*Леуарса Кәыҵниа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1969.
*Ахәшҭаареи азқәаҭыԥи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1974.
*Леонти Лабахәуа. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 1977.
*Ажәа амч. Акритикатә-биографиатә очерк, астатиақәа. Аҟәа,1979.
*Миха Лакрба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 1980.
*Аԥсҭазаара ашьаҿақәа. Шь. М. Аџьынџьал. Акритикатә- биографиатә очерк. Аҟәа, 1981.
*Ажәеи аҟазеи. Алитературатә-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1983.
*Ҩлахьынҵак. Арҿиаратә портреҭ, аочеркқәа, астатиақәа. Аҟәа, 1984.
*Сҭеԥан Қәычбериа. Арҿиаратә патреҭ. Аҟәа, 1987.
*Аԥсҭазаара ахаҿсахьақәа. Арҿиаратә портрет. Алитература-критикатә статиақәа. Аҟәа, 1989.
*Иван Папасқьыр. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Ҩшәҟәыкны. Актәи ашәҟәы. Аҟәа, 1991.
*Аҩбатәи ашәҟәы. Аҟәа, 1996.
*Алхас Кәарҷиа. Иԥсҭазаареи ирҿиарамҩеи. Аҟәа, 1998.
*Рушьни Џьопуа. (Ирҿиаратә мҩа). Аҟәа, 1998.
*Владимир Анқәаб. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи). Аҟәа, 2001.
*Арҿиаҩы. Витали Амаршьан ирҿиаратә мҩа. Аҟәа, 2001.
*Ҳара ҳазҽеихар… Агазеҭ «Аԥсны» (1919 – 1920 шш.). аҭоурых аҟнытә. Аҟәа, 2002.
*Вианор Занҭариа иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2002.
*Шамил Хокерба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи. Аҟәа, 2003.
*Шамил Бганба. Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи. Аҟәа, 2003.
*Аамҭеикәшара зегьы азылагом. Алитературатә-критикатә статиақәа. Арҿиаратә патреҭқәа. Апублицистикатә нҵамҭақәа. Аҟәа, 2004.
*Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа, 2005.
*Анатоли Возба. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2006.
*Леуарса Кәыҵниа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа, 2008.
*Борис Гәыргәлиа. (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, 2009.
*Ажәа сахьарк абчараҳцәа. Аҟәа, 2010.
*Аԥсадгьыл ԥсыс иахоу. Акритика-ҭҵааратә статиақәа. Арҿиаратә хаҿсахьақәа. Аҟәа, 2011.
*Адоуҳа ашҭа. Алитературатәкритикатә статиақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Рыцарь Аламыса. (Повесть о жизни и творчестве Михаила Лакербая). М., 1988.
*Михаил Лакербай. (Жизнь и творчество). (Второе, исправленное и дополенное издание). Сухум, 2008.
*Хухут Бгажба. Жизнь и творчество. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kapba-ruslan-xoneevich Капба Руслан Хонеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9Bapba-ruslan-x%D3%99anei-i%D2%A7a Қапба Руслан Хәанеи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:1935 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 14 рзы ииз]]
al3nvhtotlk5slwk5mvcf7a3qsuxfeh
Қәҭарба, Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа
0
55043
171238
170255
2026-08-06T17:59:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171238
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кутарба Хайри Хаиатиевич
|афото=Кутарба Хайри Хаиатиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|4|1959}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ
}}
'''Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа (Ҳаири Ерсои)''' ({{lang-ru|Кутарба Хайри Хаиатиевич}}; {{date|10|4|1959}}, Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа) - Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2007). Аԥсшәа даараӡа ибзианы идыруеит, ихатәы бызшәала даԥхьоит, дыҩуеит, асахьаркыратә ҩымҭақәа аԥиҵоит ҭырқәшәала.
==Абиографиа==
1966 ш. иқыҭа гәакьаҿы алагарҭатә школ дҭалеит, анаҩс Диузџьеҟа диасит, уа абжьаратә школ далгеит (1975). 1976 ш. дҭалеит Анкаратәи амедицинатә институт (Ҳаџьеԥ-ҭеԥе), аха хара имгакәа, 1978 ш. Сҭампылтәи ауниверситет анџьныр-ргыларатә факультет дҭалоит.
Аԥсныҟа даныхынҳә аус иуан ателехәаԥшратә канал «Абаза ТВ» аҟны, аԥсышәала имҩаԥигон ателедырраҭарақәа рцикл «Ҳара ҳдиаспора».
Ҳ. Қәҭарба данхәыҷыз инаркны афольклор дазҿлымҳан, убасҟан жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа рышьаҭала ажәабжь кьаҿқәеи алакәқәеи иҩуа далагеит. Дышнеи-шнеиуаз истатиақәеи иажәабжьқәеи икьыԥхьуан Кавказаа рхылҵшьҭрақәа иртәыз апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны. («Нхыҵ Кавказ» уҳәа егьырҭгьы); аԥсуа-адыгеи кавказ егьырҭ ажәларқәеи рҭоурых иазкны аҭоурыхтә усумҭақәа ҭижьуан (иаагозар, «Ачарқьесқәа рҭоурых», Сҭампыл, 1992; еицырҩит Аисун Қамаџьи иареи).
Ҳ. Қәҭарба Ҭырқәтәылан ауасхыр шьҭеиҵеит ажурнал «Алашара». 1990 ш. иҩызцәа ицырхырааны еиҿикааит ашәҟәҭыжьырҭа «Нарҭ», уа иҭрыжьуан аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи ирызкыз аҭҵаамҭақәа, ашьхаруа диаспора ахаҭарнакцәа рсахьаркыратә ҩымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: С. Е. Берзеџь ишәҟәы «Ҭырқәтәыла ахақәиҭратә еибашьраҿы ачерқьес хҵәацәа», Иашар Бага (Ҳаҭҟо) иажәеинраалақәа реизга «Аччаԥшь», М. Кандур ироман «Кавказ. 1-тәи атом. Ачечен аҳәақәа», Оздемир Озбаи ишәҟәы «Кавказаа» рхылҵшьҭра еиуоу Анатолиатәи иажәабжьқәа», Шевалие Теитбоут де Марини «Амҩантәи ианҵамҭақәа» аҭырқәшәахь аиҭага уҳәа егьырҭгьы. Араҟа Ҳ. Қәҭарба еиқәиршәеит егьҭижьит ашәҟәы «Ачерқьесқәа рбызшәа, рлитература, рҭоурых». Иҭижьит иара убас ихаҭа аҭырқәшәахь еиҭеигаз Б. Шьынқәба ироман «Ацынҵәарах», Гь. Амҷба ишәҟәы «Абжьарашәышықәсақәа раантәи аԥсуааи алазқәеи», И. Аргәын ишәҟәы «Аԥсуаа рыԥсҭазаареи рыбзазареи» (еицеиҭаргеит Иалчын Карадашьи иареи). Зынӡа 44 шәҟәы ҭижьит. Аха 1991 ш. аҭыжьырҭа «Нарҭ» адыркит. Ҩышықәса рышьҭахь Иунал Џьуџьуи иареи ҩаԥхьа иаадыртит аҭыжьырҭа «Нарҭ». 1998 ш. аҭыжьра хациркит ажурнал «Алашара» (зынӡа 13 номер ҭыҵит).
1990-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны Ҳ. Қәҭарба еиҳа дазхьаԥшуа далагеит алитературатә рҿиара. Аинтернет иҭагалоу аиҿцәажәарақәа руак (апрель, 2007ш.) аҿы апроза иаҵанакуа аепикатә жанр иазхьаԥшра иазкны иазгәеиҭеит: «Аԥхьаӡа иргыланы сара сышәҟәыҩҩхап ҳәа сашьҭамызт… Аԥхьа изҩыз сышәҟәқәа аҭоурых иазкын. Урҭ рҟны сҽазысшәон ҳкультура ахҭысқәеи афакҭқәеи рышьақәыргылара, ҳкультура аԥшӡареи абеиареи аарԥшра. Аха аҭоурыхтә усумҭақәа инарҭбааны изрылаҵәом. Убри аҟнытә, сышнеи-шнеиуаз аҭоурыхтә роман ажанр сазкылсит. Ҩ-романк ҭсыжьхьеит, даҽа ҩба аҭыжьра иазсырхиоит. Тема хадас ирымоу – адыгааи аԥсуааи рхырҵәара ауп». (www.natpress.ru/idex.php?newsid=2653). Абраҟа ашәҟәыҩҩы игәаанагара иҳәеит Ҭырқәтәылан ижәлари ихатәы бызшәеи рлахьынҵа иазкны: «Уаҩык иаҳасабала сара сгәы иҵымхар ауамызт, Ҭырқәтәылан инхо сџьынџьуаа ассимилиациа иахьамҽханакуа, рхатәы бызшәеи ркультуреи ахьырцәыӡуа. Иубарҭан Ҭырқәтәыла аҳәынҭқарратә идеологиа уи ишацхраауаз, иара убас аҭоурых еицазкуа, аиаша аҳәара аԥшьызго иаазмырбуа аполитикатә системагьы». Уи иажәақәа рыла, абызшәа ацәыӡра амилаҭ хдырра ацәыӡра ашҟа икылнагар ауеит.
Ҳ. Қәҭарба машәыршақә акәым аҭоурыхтә проза дзазхьаԥшыз, Кавказтәи аибашьра иахҟьаны хх ашә. ҳажәлар рҭоурых аҟны аҭыԥ змаз атрагедиатә хҭысқәа рпроблемақәа рыла. Аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҟоу егьырҭ ашьхарыуа диаспорақәа рхаҭарнакцәа аӡәырҩы реиԥш еиликаауан, атрагедиа ахыҵхырҭақәа хх ашә. ашҟа ушиарго, насгьы ашәҟәыҩҩы уаанӡа инапы злакыз аҭҵааратәи аиҭагаратәи усура акырӡа ицхрааит аҭоурыхтә ҩымҭақәа раԥҵараан. Араҟа иазгәаҭазар ауеит Б. Шьынқәба, иара убас адиаспора иаҵанакуа егьырҭ ачерқьес шәҟәыҩҩцәа Кавказтәи аибашьра иазкны иаԥырҵахьаз аҩымҭақәа.
2005 ш. рзы иҭыҵит раԥхьатәи ироман «Ахырҵәара», 2006 ш. – аҩбатәи ашәҟәы. Ароман аԥхьатәи ахәҭа аԥсшәахь еиҭеигеит Оқҭаи Ҷкотуа (зыԥсадгьыл аҟны инхо Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак), егькьыԥхьын 2009 ш. ажурнал «Алашара» аҟны, ҩ-хәҭак аманы хазы шәҟәны иҭыжьын 2011 ш. Аԥсныҳәыншәҟәҭыжьырҭа аҟны. Ароман аҟны автор иааирԥуеит XIX ашә. Кавказтәи аибашьра иахҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иахгаз аԥсуаа ртрагедиа, атәым жәҩан аҵаҟа рыԥсҭазаашьа, ианыԥшуеит аԥсуаа рыбзазара, рҵас-рқьабз, ртрагедиа. Аҩымҭаҿы раԥхьаӡа акәны ахҭысқәа аарԥшуп Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак иблала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kutarba-xajri-xaiatievich Кутарба Хайри Хаиатиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99%D2%ADarba-%D2%B3airi-%D2%B3aia%D2%ADi-i%D2%A7a Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]][[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]}}
96vv6c60amzyl83a3smuvup4fais0p9
171367
171238
2026-08-06T18:11:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171367
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Кутарба Хайри Хаиатиевич
|афото=Кутарба Хайри Хаиатиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа
|аира арыцхә={{date|10|4|1959}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ
}}
'''Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа (Ҳаири Ерсои)''' ({{lang-ru|Кутарба Хайри Хаиатиевич}}; {{date|10|4|1959}}, Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа) - Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2007). Аԥсшәа даараӡа ибзианы идыруеит, ихатәы бызшәала даԥхьоит, дыҩуеит, асахьаркыратә ҩымҭақәа аԥиҵоит ҭырқәшәала.
==Абиографиа==
1966 ш. иқыҭа гәакьаҿы алагарҭатә школ дҭалеит, анаҩс Диузџьеҟа диасит, уа абжьаратә школ далгеит (1975). 1976 ш. дҭалеит Анкаратәи амедицинатә институт (Ҳаџьеԥ-ҭеԥе), аха хара имгакәа, 1978 ш. Сҭампылтәи ауниверситет анџьныр-ргыларатә факультет дҭалоит.
Аԥсныҟа даныхынҳә аус иуан ателехәаԥшратә канал «Абаза ТВ» аҟны, аԥсышәала имҩаԥигон ателедырраҭарақәа рцикл «Ҳара ҳдиаспора».
Ҳ. Қәҭарба данхәыҷыз инаркны афольклор дазҿлымҳан, убасҟан жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа рышьаҭала ажәабжь кьаҿқәеи алакәқәеи иҩуа далагеит. Дышнеи-шнеиуаз истатиақәеи иажәабжьқәеи икьыԥхьуан Кавказаа рхылҵшьҭрақәа иртәыз апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны. («Нхыҵ Кавказ» уҳәа егьырҭгьы); аԥсуа-адыгеи кавказ егьырҭ ажәларқәеи рҭоурых иазкны аҭоурыхтә усумҭақәа ҭижьуан (иаагозар, «Ачарқьесқәа рҭоурых», Сҭампыл, 1992; еицырҩит Аисун Қамаџьи иареи).
Ҳ. Қәҭарба Ҭырқәтәылан ауасхыр шьҭеиҵеит ажурнал «Алашара». 1990 ш. иҩызцәа ицырхырааны еиҿикааит ашәҟәҭыжьырҭа «Нарҭ», уа иҭрыжьуан аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи ирызкыз аҭҵаамҭақәа, ашьхаруа диаспора ахаҭарнакцәа рсахьаркыратә ҩымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: С. Е. Берзеџь ишәҟәы «Ҭырқәтәыла ахақәиҭратә еибашьраҿы ачерқьес хҵәацәа», Иашар Бага (Ҳаҭҟо) иажәеинраалақәа реизга «Аччаԥшь», М. Кандур ироман «Кавказ. 1-тәи атом. Ачечен аҳәақәа», Оздемир Озбаи ишәҟәы «Кавказаа» рхылҵшьҭра еиуоу Анатолиатәи иажәабжьқәа», Шевалие Теитбоут де Марини «Амҩантәи ианҵамҭақәа» аҭырқәшәахь аиҭага уҳәа егьырҭгьы. Араҟа Ҳ. Қәҭарба еиқәиршәеит егьҭижьит ашәҟәы «Ачерқьесқәа рбызшәа, рлитература, рҭоурых». Иҭижьит иара убас ихаҭа аҭырқәшәахь еиҭеигаз Б. Шьынқәба ироман «Ацынҵәарах», Гь. Амҷба ишәҟәы «Абжьарашәышықәсақәа раантәи аԥсуааи алазқәеи», И. Аргәын ишәҟәы «Аԥсуаа рыԥсҭазаареи рыбзазареи» (еицеиҭаргеит Иалчын Карадашьи иареи). Зынӡа 44 шәҟәы ҭижьит. Аха 1991 ш. аҭыжьырҭа «Нарҭ» адыркит. Ҩышықәса рышьҭахь Иунал Џьуџьуи иареи ҩаԥхьа иаадыртит аҭыжьырҭа «Нарҭ». 1998 ш. аҭыжьра хациркит ажурнал «Алашара» (зынӡа 13 номер ҭыҵит).
1990-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны Ҳ. Қәҭарба еиҳа дазхьаԥшуа далагеит алитературатә рҿиара. Аинтернет иҭагалоу аиҿцәажәарақәа руак (апрель, 2007ш.) аҿы апроза иаҵанакуа аепикатә жанр иазхьаԥшра иазкны иазгәеиҭеит: «Аԥхьаӡа иргыланы сара сышәҟәыҩҩхап ҳәа сашьҭамызт… Аԥхьа изҩыз сышәҟәқәа аҭоурых иазкын. Урҭ рҟны сҽазысшәон ҳкультура ахҭысқәеи афакҭқәеи рышьақәыргылара, ҳкультура аԥшӡареи абеиареи аарԥшра. Аха аҭоурыхтә усумҭақәа инарҭбааны изрылаҵәом. Убри аҟнытә, сышнеи-шнеиуаз аҭоурыхтә роман ажанр сазкылсит. Ҩ-романк ҭсыжьхьеит, даҽа ҩба аҭыжьра иазсырхиоит. Тема хадас ирымоу – адыгааи аԥсуааи рхырҵәара ауп». (www.natpress.ru/idex.php?newsid=2653). Абраҟа ашәҟәыҩҩы игәаанагара иҳәеит Ҭырқәтәылан ижәлари ихатәы бызшәеи рлахьынҵа иазкны: «Уаҩык иаҳасабала сара сгәы иҵымхар ауамызт, Ҭырқәтәылан инхо сџьынџьуаа ассимилиациа иахьамҽханакуа, рхатәы бызшәеи ркультуреи ахьырцәыӡуа. Иубарҭан Ҭырқәтәыла аҳәынҭқарратә идеологиа уи ишацхраауаз, иара убас аҭоурых еицазкуа, аиаша аҳәара аԥшьызго иаазмырбуа аполитикатә системагьы». Уи иажәақәа рыла, абызшәа ацәыӡра амилаҭ хдырра ацәыӡра ашҟа икылнагар ауеит.
Ҳ. Қәҭарба машәыршақә акәым аҭоурыхтә проза дзазхьаԥшыз, Кавказтәи аибашьра иахҟьаны хх ашә. ҳажәлар рҭоурых аҟны аҭыԥ змаз атрагедиатә хҭысқәа рпроблемақәа рыла. Аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҟоу егьырҭ ашьхарыуа диаспорақәа рхаҭарнакцәа аӡәырҩы реиԥш еиликаауан, атрагедиа ахыҵхырҭақәа хх ашә. ашҟа ушиарго, насгьы ашәҟәыҩҩы уаанӡа инапы злакыз аҭҵааратәи аиҭагаратәи усура акырӡа ицхрааит аҭоурыхтә ҩымҭақәа раԥҵараан. Араҟа иазгәаҭазар ауеит Б. Шьынқәба, иара убас адиаспора иаҵанакуа егьырҭ ачерқьес шәҟәыҩҩцәа Кавказтәи аибашьра иазкны иаԥырҵахьаз аҩымҭақәа.
2005 ш. рзы иҭыҵит раԥхьатәи ироман «Ахырҵәара», 2006 ш. – аҩбатәи ашәҟәы. Ароман аԥхьатәи ахәҭа аԥсшәахь еиҭеигеит Оқҭаи Ҷкотуа (зыԥсадгьыл аҟны инхо Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак), егькьыԥхьын 2009 ш. ажурнал «Алашара» аҟны, ҩ-хәҭак аманы хазы шәҟәны иҭыжьын 2011 ш. Аԥсныҳәыншәҟәҭыжьырҭа аҟны. Ароман аҟны автор иааирԥуеит XIX ашә. Кавказтәи аибашьра иахҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иахгаз аԥсуаа ртрагедиа, атәым жәҩан аҵаҟа рыԥсҭазаашьа, ианыԥшуеит аԥсуаа рыбзазара, рҵас-рқьабз, ртрагедиа. Аҩымҭаҿы раԥхьаӡа акәны ахҭысқәа аарԥшуп Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак иблала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kutarba-xajri-xaiatievich Кутарба Хайри Хаиатиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99%D2%ADarba-%D2%B3airi-%D2%B3aia%D2%ADi-i%D2%A7a Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
1p62pwfe0a0fondt4fa7wyqbybxvpp5
171508
171367
2026-08-06T18:43:30Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171508
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа Қәҭарба
|даҽа ахьӡ=Хайри Хаиатиевич Кутарба
|афото=Кутарба Хайри Хаиатиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа Қәҭарба
|аира арыцхә={{date|10|4|1959}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ
}}
'''Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа (Ҳаири Ерсои) Қәҭарба''' ({{lang-ru|Хайри Хаиатиевич Кутарба}}; {{date|10|4|1959}}, Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа) - Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2007). Аԥсшәа даараӡа ибзианы идыруеит, ихатәы бызшәала даԥхьоит, дыҩуеит, асахьаркыратә ҩымҭақәа аԥиҵоит ҭырқәшәала.
==Абиографиа==
1966 ш. иқыҭа гәакьаҿы алагарҭатә школ дҭалеит, анаҩс Диузџьеҟа диасит, уа абжьаратә школ далгеит (1975). 1976 ш. дҭалеит Анкаратәи амедицинатә институт (Ҳаџьеԥ-ҭеԥе), аха хара имгакәа, 1978 ш. Сҭампылтәи ауниверситет анџьныр-ргыларатә факультет дҭалоит.
Аԥсныҟа даныхынҳә аус иуан ателехәаԥшратә канал «Абаза ТВ» аҟны, аԥсышәала имҩаԥигон ателедырраҭарақәа рцикл «Ҳара ҳдиаспора».
Ҳ. Қәҭарба данхәыҷыз инаркны афольклор дазҿлымҳан, убасҟан жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа рышьаҭала ажәабжь кьаҿқәеи алакәқәеи иҩуа далагеит. Дышнеи-шнеиуаз истатиақәеи иажәабжьқәеи икьыԥхьуан Кавказаа рхылҵшьҭрақәа иртәыз апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны. («Нхыҵ Кавказ» уҳәа егьырҭгьы); аԥсуа-адыгеи кавказ егьырҭ ажәларқәеи рҭоурых иазкны аҭоурыхтә усумҭақәа ҭижьуан (иаагозар, «Ачарқьесқәа рҭоурых», Сҭампыл, 1992; еицырҩит Аисун Қамаџьи иареи).
Ҳ. Қәҭарба Ҭырқәтәылан ауасхыр шьҭеиҵеит ажурнал «Алашара». 1990 ш. иҩызцәа ицырхырааны еиҿикааит ашәҟәҭыжьырҭа «Нарҭ», уа иҭрыжьуан аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи ирызкыз аҭҵаамҭақәа, ашьхаруа диаспора ахаҭарнакцәа рсахьаркыратә ҩымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: С. Е. Берзеџь ишәҟәы «Ҭырқәтәыла ахақәиҭратә еибашьраҿы ачерқьес хҵәацәа», Иашар Бага (Ҳаҭҟо) иажәеинраалақәа реизга «Аччаԥшь», М. Кандур ироман «Кавказ. 1-тәи атом. Ачечен аҳәақәа», Оздемир Озбаи ишәҟәы «Кавказаа» рхылҵшьҭра еиуоу Анатолиатәи иажәабжьқәа», Шевалие Теитбоут де Марини «Амҩантәи ианҵамҭақәа» аҭырқәшәахь аиҭага уҳәа егьырҭгьы. Араҟа Ҳ. Қәҭарба еиқәиршәеит егьҭижьит ашәҟәы «Ачерқьесқәа рбызшәа, рлитература, рҭоурых». Иҭижьит иара убас ихаҭа аҭырқәшәахь еиҭеигаз Б. Шьынқәба ироман «Ацынҵәарах», Гь. Амҷба ишәҟәы «Абжьарашәышықәсақәа раантәи аԥсуааи алазқәеи», И. Аргәын ишәҟәы «Аԥсуаа рыԥсҭазаареи рыбзазареи» (еицеиҭаргеит Иалчын Карадашьи иареи). Зынӡа 44 шәҟәы ҭижьит. Аха 1991 ш. аҭыжьырҭа «Нарҭ» адыркит. Ҩышықәса рышьҭахь Иунал Џьуџьуи иареи ҩаԥхьа иаадыртит аҭыжьырҭа «Нарҭ». 1998 ш. аҭыжьра хациркит ажурнал «Алашара» (зынӡа 13 номер ҭыҵит).
1990-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны Ҳ. Қәҭарба еиҳа дазхьаԥшуа далагеит алитературатә рҿиара. Аинтернет иҭагалоу аиҿцәажәарақәа руак (апрель, 2007ш.) аҿы апроза иаҵанакуа аепикатә жанр иазхьаԥшра иазкны иазгәеиҭеит: «Аԥхьаӡа иргыланы сара сышәҟәыҩҩхап ҳәа сашьҭамызт… Аԥхьа изҩыз сышәҟәқәа аҭоурых иазкын. Урҭ рҟны сҽазысшәон ҳкультура ахҭысқәеи афакҭқәеи рышьақәыргылара, ҳкультура аԥшӡареи абеиареи аарԥшра. Аха аҭоурыхтә усумҭақәа инарҭбааны изрылаҵәом. Убри аҟнытә, сышнеи-шнеиуаз аҭоурыхтә роман ажанр сазкылсит. Ҩ-романк ҭсыжьхьеит, даҽа ҩба аҭыжьра иазсырхиоит. Тема хадас ирымоу – адыгааи аԥсуааи рхырҵәара ауп». (www.natpress.ru/idex.php?newsid=2653). Абраҟа ашәҟәыҩҩы игәаанагара иҳәеит Ҭырқәтәылан ижәлари ихатәы бызшәеи рлахьынҵа иазкны: «Уаҩык иаҳасабала сара сгәы иҵымхар ауамызт, Ҭырқәтәылан инхо сџьынџьуаа ассимилиациа иахьамҽханакуа, рхатәы бызшәеи ркультуреи ахьырцәыӡуа. Иубарҭан Ҭырқәтәыла аҳәынҭқарратә идеологиа уи ишацхраауаз, иара убас аҭоурых еицазкуа, аиаша аҳәара аԥшьызго иаазмырбуа аполитикатә системагьы». Уи иажәақәа рыла, абызшәа ацәыӡра амилаҭ хдырра ацәыӡра ашҟа икылнагар ауеит.
Ҳ. Қәҭарба машәыршақә акәым аҭоурыхтә проза дзазхьаԥшыз, Кавказтәи аибашьра иахҟьаны хх ашә. ҳажәлар рҭоурых аҟны аҭыԥ змаз атрагедиатә хҭысқәа рпроблемақәа рыла. Аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҟоу егьырҭ ашьхарыуа диаспорақәа рхаҭарнакцәа аӡәырҩы реиԥш еиликаауан, атрагедиа ахыҵхырҭақәа хх ашә. ашҟа ушиарго, насгьы ашәҟәыҩҩы уаанӡа инапы злакыз аҭҵааратәи аиҭагаратәи усура акырӡа ицхрааит аҭоурыхтә ҩымҭақәа раԥҵараан. Араҟа иазгәаҭазар ауеит Б. Шьынқәба, иара убас адиаспора иаҵанакуа егьырҭ ачерқьес шәҟәыҩҩцәа Кавказтәи аибашьра иазкны иаԥырҵахьаз аҩымҭақәа.
2005 ш. рзы иҭыҵит раԥхьатәи ироман «Ахырҵәара», 2006 ш. – аҩбатәи ашәҟәы. Ароман аԥхьатәи ахәҭа аԥсшәахь еиҭеигеит Оқҭаи Ҷкотуа (зыԥсадгьыл аҟны инхо Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак), егькьыԥхьын 2009 ш. ажурнал «Алашара» аҟны, ҩ-хәҭак аманы хазы шәҟәны иҭыжьын 2011 ш. Аԥсныҳәыншәҟәҭыжьырҭа аҟны. Ароман аҟны автор иааирԥуеит XIX ашә. Кавказтәи аибашьра иахҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иахгаз аԥсуаа ртрагедиа, атәым жәҩан аҵаҟа рыԥсҭазаашьа, ианыԥшуеит аԥсуаа рыбзазара, рҵас-рқьабз, ртрагедиа. Аҩымҭаҿы раԥхьаӡа акәны ахҭысқәа аарԥшуп Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак иблала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kutarba-xajri-xaiatievich Кутарба Хайри Хаиатиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99%D2%ADarba-%D2%B3airi-%D2%B3aia%D2%ADi-i%D2%A7a Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
3tdp9uqu3o9v497o0gfc52h40y0kcbd
171535
171508
2026-08-06T19:09:37Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171535
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа Қәҭарба
|даҽа ахьӡ=Хайри Хаиатиевич Кутарба
|афото=Кутарба Хайри Хаиатиевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа Қәҭарба
|аира арыцхә={{date|10|4|1959}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ
}}
'''Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа Қәҭарба (Ҳаири Ерсои)''' ({{lang-ru|Хайри Хаиатиевич Кутарба}}; {{date|10|4|1959}}, Ҭырқәтәыла, Диузџье, Акчокоџьа араион Есма-Ҳаным ақыҭа) - Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа дреиуаны зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз шәҟәыҩҩуп, ҭоурыхдырҩуп, еиҭагаҩуп, публициступ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2007). Аԥсшәа даараӡа ибзианы идыруеит, ихатәы бызшәала даԥхьоит, дыҩуеит, асахьаркыратә ҩымҭақәа аԥиҵоит ҭырқәшәала.
==Абиографиа==
1966 ш. иқыҭа гәакьаҿы алагарҭатә школ дҭалеит, анаҩс Диузџьеҟа диасит, уа абжьаратә школ далгеит (1975). 1976 ш. дҭалеит Анкаратәи амедицинатә институт (Ҳаџьеԥ-ҭеԥе), аха хара имгакәа, 1978 ш. Сҭампылтәи ауниверситет анџьныр-ргыларатә факультет дҭалоит.
Аԥсныҟа даныхынҳә аус иуан ателехәаԥшратә канал «Абаза ТВ» аҟны, аԥсышәала имҩаԥигон ателедырраҭарақәа рцикл «Ҳара ҳдиаспора».
Ҳ. Қәҭарба данхәыҷыз инаркны афольклор дазҿлымҳан, убасҟан жәлар рҿаԥыц рҿиамҭақәа рышьаҭала ажәабжь кьаҿқәеи алакәқәеи иҩуа далагеит. Дышнеи-шнеиуаз истатиақәеи иажәабжьқәеи икьыԥхьуан Кавказаа рхылҵшьҭрақәа иртәыз апериодикатә ҭыжьымҭақәа рҟны. («Нхыҵ Кавказ» уҳәа егьырҭгьы); аԥсуа-адыгеи кавказ егьырҭ ажәларқәеи рҭоурых иазкны аҭоурыхтә усумҭақәа ҭижьуан (иаагозар, «Ачарқьесқәа рҭоурых», Сҭампыл, 1992; еицырҩит Аисун Қамаџьи иареи).
Ҳ. Қәҭарба Ҭырқәтәылан ауасхыр шьҭеиҵеит ажурнал «Алашара». 1990 ш. иҩызцәа ицырхырааны еиҿикааит ашәҟәҭыжьырҭа «Нарҭ», уа иҭрыжьуан аԥсуа-адыга жәларқәа рҭоурыхи, ркультуреи, рлитературеи ирызкыз аҭҵаамҭақәа, ашьхаруа диаспора ахаҭарнакцәа рсахьаркыратә ҩымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: С. Е. Берзеџь ишәҟәы «Ҭырқәтәыла ахақәиҭратә еибашьраҿы ачерқьес хҵәацәа», Иашар Бага (Ҳаҭҟо) иажәеинраалақәа реизга «Аччаԥшь», М. Кандур ироман «Кавказ. 1-тәи атом. Ачечен аҳәақәа», Оздемир Озбаи ишәҟәы «Кавказаа» рхылҵшьҭра еиуоу Анатолиатәи иажәабжьқәа», Шевалие Теитбоут де Марини «Амҩантәи ианҵамҭақәа» аҭырқәшәахь аиҭага уҳәа егьырҭгьы. Араҟа Ҳ. Қәҭарба еиқәиршәеит егьҭижьит ашәҟәы «Ачерқьесқәа рбызшәа, рлитература, рҭоурых». Иҭижьит иара убас ихаҭа аҭырқәшәахь еиҭеигаз Б. Шьынқәба ироман «Ацынҵәарах», Гь. Амҷба ишәҟәы «Абжьарашәышықәсақәа раантәи аԥсуааи алазқәеи», И. Аргәын ишәҟәы «Аԥсуаа рыԥсҭазаареи рыбзазареи» (еицеиҭаргеит Иалчын Карадашьи иареи). Зынӡа 44 шәҟәы ҭижьит. Аха 1991 ш. аҭыжьырҭа «Нарҭ» адыркит. Ҩышықәса рышьҭахь Иунал Џьуџьуи иареи ҩаԥхьа иаадыртит аҭыжьырҭа «Нарҭ». 1998 ш. аҭыжьра хациркит ажурнал «Алашара» (зынӡа 13 номер ҭыҵит).
1990-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭа инаркны Ҳ. Қәҭарба еиҳа дазхьаԥшуа далагеит алитературатә рҿиара. Аинтернет иҭагалоу аиҿцәажәарақәа руак (апрель, 2007ш.) аҿы апроза иаҵанакуа аепикатә жанр иазхьаԥшра иазкны иазгәеиҭеит: «Аԥхьаӡа иргыланы сара сышәҟәыҩҩхап ҳәа сашьҭамызт… Аԥхьа изҩыз сышәҟәқәа аҭоурых иазкын. Урҭ рҟны сҽазысшәон ҳкультура ахҭысқәеи афакҭқәеи рышьақәыргылара, ҳкультура аԥшӡареи абеиареи аарԥшра. Аха аҭоурыхтә усумҭақәа инарҭбааны изрылаҵәом. Убри аҟнытә, сышнеи-шнеиуаз аҭоурыхтә роман ажанр сазкылсит. Ҩ-романк ҭсыжьхьеит, даҽа ҩба аҭыжьра иазсырхиоит. Тема хадас ирымоу – адыгааи аԥсуааи рхырҵәара ауп». (www.natpress.ru/idex.php?newsid=2653). Абраҟа ашәҟәыҩҩы игәаанагара иҳәеит Ҭырқәтәылан ижәлари ихатәы бызшәеи рлахьынҵа иазкны: «Уаҩык иаҳасабала сара сгәы иҵымхар ауамызт, Ҭырқәтәылан инхо сџьынџьуаа ассимилиациа иахьамҽханакуа, рхатәы бызшәеи ркультуреи ахьырцәыӡуа. Иубарҭан Ҭырқәтәыла аҳәынҭқарратә идеологиа уи ишацхраауаз, иара убас аҭоурых еицазкуа, аиаша аҳәара аԥшьызго иаазмырбуа аполитикатә системагьы». Уи иажәақәа рыла, абызшәа ацәыӡра амилаҭ хдырра ацәыӡра ашҟа икылнагар ауеит.
Ҳ. Қәҭарба машәыршақә акәым аҭоурыхтә проза дзазхьаԥшыз, Кавказтәи аибашьра иахҟьаны хх ашә. ҳажәлар рҭоурых аҟны аҭыԥ змаз атрагедиатә хҭысқәа рпроблемақәа рыла. Аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟны иҟоу егьырҭ ашьхарыуа диаспорақәа рхаҭарнакцәа аӡәырҩы реиԥш еиликаауан, атрагедиа ахыҵхырҭақәа хх ашә. ашҟа ушиарго, насгьы ашәҟәыҩҩы уаанӡа инапы злакыз аҭҵааратәи аиҭагаратәи усура акырӡа ицхрааит аҭоурыхтә ҩымҭақәа раԥҵараан. Араҟа иазгәаҭазар ауеит Б. Шьынқәба, иара убас адиаспора иаҵанакуа егьырҭ ачерқьес шәҟәыҩҩцәа Кавказтәи аибашьра иазкны иаԥырҵахьаз аҩымҭақәа.
2005 ш. рзы иҭыҵит раԥхьатәи ироман «Ахырҵәара», 2006 ш. – аҩбатәи ашәҟәы. Ароман аԥхьатәи ахәҭа аԥсшәахь еиҭеигеит Оқҭаи Ҷкотуа (зыԥсадгьыл аҟны инхо Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак), егькьыԥхьын 2009 ш. ажурнал «Алашара» аҟны, ҩ-хәҭак аманы хазы шәҟәны иҭыжьын 2011 ш. Аԥсныҳәыншәҟәҭыжьырҭа аҟны. Ароман аҟны автор иааирԥуеит XIX ашә. Кавказтәи аибашьра иахҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иахгаз аԥсуаа ртрагедиа, атәым жәҩан аҵаҟа рыԥсҭазаашьа, ианыԥшуеит аԥсуаа рыбзазара, рҵас-рқьабз, ртрагедиа. Аҩымҭаҿы раԥхьаӡа акәны ахҭысқәа аарԥшуп Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора ахаҭарнак иблала.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kutarba-xajri-xaiatievich Кутарба Хайри Хаиатиевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%9B%D3%99%D2%ADarba-%D2%B3airi-%D2%B3aia%D2%ADi-i%D2%A7a Қәҭарба Ҳаири Ҳаиаҭи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа]]
[[Акатегориа:1959 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 10 рзы ииз]]
hs92wftfx33u118juk4egeucfk710wc
Ҳаџьымба, Инна Иури-иԥҳа
0
55044
171053
170256
2026-08-06T14:59:10Z
Nart17
17397
+{{Delete}} — content moved to [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]]
171053
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|Title corrected: content moved to [[Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа]]. This page is the superseded title form; please delete.}}
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Хаджимба Инна Юрьевна
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә=30.01.1965
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Хаджимба Инна Юрьевна}}; 30.01.1965, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]}}
ryl76je2bzhdzt0xt1a9htzej7csdfs
Ҷкадуа, Платон Семион-иԥа
0
55045
171248
170257
2026-08-06T17:59:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171248
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Платон Семион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Платон Семенович
|афото=Чкадуа Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Платон Семион-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи Гал араион)
|аԥсра арыцхә={{date|16|3|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист
}}
'''Ҷкадуа Платон Семион-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Платон Семенович}}; {{date|20|5|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи [[Гал араион]]) – {{date|16|3|1985}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1935) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан Кавказ ахьчара далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оқәымтәи аа-шықәсатәи ашколи Аҟәатәи арҵаҩратә техникуми (1926) дрылгеит. 1926 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Аҭаратәи ашкол аҟны. 1928-1931 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа алитературатә усзуҩын, аамҭак азгьы аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1933 ш. ҿыц аҭыҵра иалагаз Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» ашҟа диасит. Абри ашықәс азы еиқәиршәеит, егьҭижьит ари агазеҭ раԥхьатәи аномер. 1934-1937 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын. 1937-1943 шш. рзы А8сны а0ы8антәи ааглыхра жәлар ркомиссарс дыҟан. 1943-1957 шш. рзы аус иуан жәлар рынхамҩа еиуеиԥшым аусхкқәа рҟны. 1957 ш. инаркны 1964 ш. азынӡа атәанчара ашҟа диасаанӡа аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа (ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Алашара») аредакторс дыҟан.
Алитератураҿы дцәырҵит 1924 ш. иажәеинраалақәеи иажәабжь кьаҿқәеи рыла. 1932 ш. иҭижьит раԥхьатәи иповест «[[Тҟәарчал]] ҿыц». Уи азкуп аиндустриатә қалақь Тҟәарчал. Ашьҭахь, 1936 ш. инаркны 1953 ш. азынӡа шамахамзар арҿиара инапы алакымызт. Ҩаԥхьа алитература даназыхынҳә иҩит асатиратә жәабжь «Сагьаса», 1955 ш. ажурнал «Алашара» (№6) егьанылеит.
Анаҩстәи ашықәсқәа раан абри ажурнал аҟны икьыԥхьит иажәабжьқәа: «Чанҭала иус нҵәаанӡа», «Сагьаса иажәабжьқәа», «Ԥсҳәынтәи ажәабжьқәа», «Аԥсныҟа ӷбала», «Аԥсҭазаареи аԥсреи» (1960, №4; 1961, №6; 1971, №5; 1976, №3; 1981, №;9; аповест «Изхарада?» (1958 №1); агәалашәарақәа «Хашҭра зқәым ашықәсқәа (1970, №5, ажәеинраалақәа (1979, №5).
Ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус адиулон аколнхаратә ԥсҭазаара иазкыз ароман «Сузар». Уи ҭымҵӡакәа егьаанхеит.
П.Ҷкадуа аԥсшәахь еиҭеигеит К.Лордқиԥаниӡе, Д.Шенгелиа, Г.Петрозашвили, Г.Чиқовани уҳәа рҩымҭақәак.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿыц аиааиуеит. Аҟәа, 1932.
*Аҿыц аиааиуеит. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1959.
*Ҩ-еиниарак. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Аамҭа ашьҭақәа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Аҟәа, 1976.
*Ԥсҳәытәи ажәабжьқәа. Ажәабжьқәа. Аочеркқәа. Агәалашәарақәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1979.
*Иаша мҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Сагьаса. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Горная Абхазия, год сорок второй. Документальная повест. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-platon-semenovich Чкадуа Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-platon-semion-i%D2%A7a Ҷкадуа Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]][[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 16 рзы иԥсыз]]}}
8gyo2b3g1q505llysthstkksjzv9ifl
171376
171248
2026-08-06T18:11:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171376
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Платон Семион-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Платон Семенович
|афото=Чкадуа Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Платон Семион-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|5|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи Гал араион)
|аԥсра арыцхә={{date|16|3|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист
}}
'''Ҷкадуа Платон Семион-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Платон Семенович}}; {{date|20|5|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи [[Гал араион]]) – {{date|16|3|1985}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1935) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан Кавказ ахьчара далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оқәымтәи аа-шықәсатәи ашколи Аҟәатәи арҵаҩратә техникуми (1926) дрылгеит. 1926 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Аҭаратәи ашкол аҟны. 1928-1931 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа алитературатә усзуҩын, аамҭак азгьы аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1933 ш. ҿыц аҭыҵра иалагаз Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» ашҟа диасит. Абри ашықәс азы еиқәиршәеит, егьҭижьит ари агазеҭ раԥхьатәи аномер. 1934-1937 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын. 1937-1943 шш. рзы А8сны а0ы8антәи ааглыхра жәлар ркомиссарс дыҟан. 1943-1957 шш. рзы аус иуан жәлар рынхамҩа еиуеиԥшым аусхкқәа рҟны. 1957 ш. инаркны 1964 ш. азынӡа атәанчара ашҟа диасаанӡа аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа (ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Алашара») аредакторс дыҟан.
Алитератураҿы дцәырҵит 1924 ш. иажәеинраалақәеи иажәабжь кьаҿқәеи рыла. 1932 ш. иҭижьит раԥхьатәи иповест «[[Тҟәарчал]] ҿыц». Уи азкуп аиндустриатә қалақь Тҟәарчал. Ашьҭахь, 1936 ш. инаркны 1953 ш. азынӡа шамахамзар арҿиара инапы алакымызт. Ҩаԥхьа алитература даназыхынҳә иҩит асатиратә жәабжь «Сагьаса», 1955 ш. ажурнал «Алашара» (№6) егьанылеит.
Анаҩстәи ашықәсқәа раан абри ажурнал аҟны икьыԥхьит иажәабжьқәа: «Чанҭала иус нҵәаанӡа», «Сагьаса иажәабжьқәа», «Ԥсҳәынтәи ажәабжьқәа», «Аԥсныҟа ӷбала», «Аԥсҭазаареи аԥсреи» (1960, №4; 1961, №6; 1971, №5; 1976, №3; 1981, №;9; аповест «Изхарада?» (1958 №1); агәалашәарақәа «Хашҭра зқәым ашықәсқәа (1970, №5, ажәеинраалақәа (1979, №5).
Ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус адиулон аколнхаратә ԥсҭазаара иазкыз ароман «Сузар». Уи ҭымҵӡакәа егьаанхеит.
П.Ҷкадуа аԥсшәахь еиҭеигеит К.Лордқиԥаниӡе, Д.Шенгелиа, Г.Петрозашвили, Г.Чиқовани уҳәа рҩымҭақәак.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿыц аиааиуеит. Аҟәа, 1932.
*Аҿыц аиааиуеит. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1959.
*Ҩ-еиниарак. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Аамҭа ашьҭақәа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Аҟәа, 1976.
*Ԥсҳәытәи ажәабжьқәа. Ажәабжьқәа. Аочеркқәа. Агәалашәарақәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1979.
*Иаша мҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Сагьаса. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Горная Абхазия, год сорок второй. Документальная повест. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-platon-semenovich Чкадуа Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-platon-semion-i%D2%A7a Ҷкадуа Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 16 рзы иԥсыз]]
byqj972op2u2tyr1gp83ssjycdimnt0
171519
171376
2026-08-06T18:43:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171519
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Семион-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Платон Семенович Чкадуа
|афото=Чкадуа Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Семион-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|20|5|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи Гал араион)
|аԥсра арыцхә={{date|16|3|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист
}}
'''Платон Семион-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Платон Семенович Чкадуа}}; {{date|20|5|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи [[Гал араион]]) – {{date|16|3|1985}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1935) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан Кавказ ахьчара далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оқәымтәи аа-шықәсатәи ашколи Аҟәатәи арҵаҩратә техникуми (1926) дрылгеит. 1926 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Аҭаратәи ашкол аҟны. 1928-1931 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа алитературатә усзуҩын, аамҭак азгьы аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1933 ш. ҿыц аҭыҵра иалагаз Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» ашҟа диасит. Абри ашықәс азы еиқәиршәеит, егьҭижьит ари агазеҭ раԥхьатәи аномер. 1934-1937 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын. 1937-1943 шш. рзы А8сны а0ы8антәи ааглыхра жәлар ркомиссарс дыҟан. 1943-1957 шш. рзы аус иуан жәлар рынхамҩа еиуеиԥшым аусхкқәа рҟны. 1957 ш. инаркны 1964 ш. азынӡа атәанчара ашҟа диасаанӡа аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа (ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Алашара») аредакторс дыҟан.
Алитератураҿы дцәырҵит 1924 ш. иажәеинраалақәеи иажәабжь кьаҿқәеи рыла. 1932 ш. иҭижьит раԥхьатәи иповест «[[Тҟәарчал]] ҿыц». Уи азкуп аиндустриатә қалақь Тҟәарчал. Ашьҭахь, 1936 ш. инаркны 1953 ш. азынӡа шамахамзар арҿиара инапы алакымызт. Ҩаԥхьа алитература даназыхынҳә иҩит асатиратә жәабжь «Сагьаса», 1955 ш. ажурнал «Алашара» (№6) егьанылеит.
Анаҩстәи ашықәсқәа раан абри ажурнал аҟны икьыԥхьит иажәабжьқәа: «Чанҭала иус нҵәаанӡа», «Сагьаса иажәабжьқәа», «Ԥсҳәынтәи ажәабжьқәа», «Аԥсныҟа ӷбала», «Аԥсҭазаареи аԥсреи» (1960, №4; 1961, №6; 1971, №5; 1976, №3; 1981, №;9; аповест «Изхарада?» (1958 №1); агәалашәарақәа «Хашҭра зқәым ашықәсқәа (1970, №5, ажәеинраалақәа (1979, №5).
Ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус адиулон аколнхаратә ԥсҭазаара иазкыз ароман «Сузар». Уи ҭымҵӡакәа егьаанхеит.
П.Ҷкадуа аԥсшәахь еиҭеигеит К.Лордқиԥаниӡе, Д.Шенгелиа, Г.Петрозашвили, Г.Чиқовани уҳәа рҩымҭақәак.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿыц аиааиуеит. Аҟәа, 1932.
*Аҿыц аиааиуеит. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1959.
*Ҩ-еиниарак. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Аамҭа ашьҭақәа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Аҟәа, 1976.
*Ԥсҳәытәи ажәабжьқәа. Ажәабжьқәа. Аочеркқәа. Агәалашәарақәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1979.
*Иаша мҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Сагьаса. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Горная Абхазия, год сорок второй. Документальная повест. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-platon-semenovich Чкадуа Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-platon-semion-i%D2%A7a Ҷкадуа Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 16 рзы иԥсыз]]
b0b2wka084bdznlbtfgupfsnp9lvr09
171659
171519
2026-08-06T20:23:16Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171659
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Платон Семион-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Платон Семенович Чкадуа
|афото=Чкадуа Платон Семенович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Платон Семион-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|20|5|1904}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи Гал араион)
|аԥсра арыцхә={{date|16|3|1985}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист
}}
'''Платон Семион-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Платон Семенович Чкадуа}}; {{date|20|5|1904}}, Аԥсны, Аҟәатәи аокруг Самырзаҟантәи аучастка (иахьатәи [[Гал араион]]) – {{date|16|3|1985}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, ажурналист. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (1935) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аан Кавказ ахьчара далахәын. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Оқәымтәи аа-шықәсатәи ашколи Аҟәатәи арҵаҩратә техникуми (1926) дрылгеит. 1926 ш. инаркны рҵаҩыс аус иуан Аҭаратәи ашкол аҟны. 1928-1931 шш. раан – агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциа алитературатә усзуҩын, аамҭак азгьы аредактор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 1933 ш. ҿыц аҭыҵра иалагаз Очамчыратәи араионтә газеҭ «Абольшевик мҩа» ашҟа диасит. Абри ашықәс азы еиқәиршәеит, егьҭижьит ари агазеҭ раԥхьатәи аномер. 1934-1937 шш. раан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә шәҟәҭыжьырҭа деиҳабын. 1937-1943 шш. рзы А8сны а0ы8антәи ааглыхра жәлар ркомиссарс дыҟан. 1943-1957 шш. рзы аус иуан жәлар рынхамҩа еиуеиԥшым аусхкқәа рҟны. 1957 ш. инаркны 1964 ш. азынӡа атәанчара ашҟа диасаанӡа аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭа (ашьҭахь – аҭыжьырҭа «Алашара») аредакторс дыҟан.
Алитератураҿы дцәырҵит 1924 ш. иажәеинраалақәеи иажәабжь кьаҿқәеи рыла. 1932 ш. иҭижьит раԥхьатәи иповест «[[Тҟәарчал]] ҿыц». Уи азкуп аиндустриатә қалақь Тҟәарчал. Ашьҭахь, 1936 ш. инаркны 1953 ш. азынӡа шамахамзар арҿиара инапы алакымызт. Ҩаԥхьа алитература даназыхынҳә иҩит асатиратә жәабжь «Сагьаса», 1955 ш. ажурнал «Алашара» (№6) егьанылеит.
Анаҩстәи ашықәсқәа раан абри ажурнал аҟны икьыԥхьит иажәабжьқәа: «Чанҭала иус нҵәаанӡа», «Сагьаса иажәабжьқәа», «Ԥсҳәынтәи ажәабжьқәа», «Аԥсныҟа ӷбала», «Аԥсҭазаареи аԥсреи» (1960, №4; 1961, №6; 1971, №5; 1976, №3; 1981, №;9; аповест «Изхарада?» (1958 №1); агәалашәарақәа «Хашҭра зқәым ашықәсқәа (1970, №5, ажәеинраалақәа (1979, №5).
Ашәҟәқәа жәпакы дравторуп. Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа раан аус адиулон аколнхаратә ԥсҭазаара иазкыз ароман «Сузар». Уи ҭымҵӡакәа егьаанхеит.
П.Ҷкадуа аԥсшәахь еиҭеигеит К.Лордқиԥаниӡе, Д.Шенгелиа, Г.Петрозашвили, Г.Чиқовани уҳәа рҩымҭақәак.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Аҿыц аиааиуеит. Аҟәа, 1932.
*Аҿыц аиааиуеит. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1959.
*Ҩ-еиниарак. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1963.
*Аамҭа ашьҭақәа. Агәалашәарақәа. Аҟәа, 1971.
*Иалкаау. Аҟәа, 1976.
*Ԥсҳәытәи ажәабжьқәа. Ажәабжьқәа. Аочеркқәа. Агәалашәарақәа. Алакәқәа. Аҟәа, 1979.
*Иаша мҩала. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1981.
*Сагьаса. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1984.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Горная Абхазия, год сорок второй. Документальная повест. Сухуми, 1983.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-platon-semenovich Чкадуа Платон Семенович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-platon-semion-i%D2%A7a Ҷкадуа Платон Семион-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1904 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 20 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1985 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 16 рзы иԥсыз]]
crvh0fglnrwuzmu6rgu30fga0tkziey
Ҷкадуа, Ричард Мегона-иԥа
0
55046
171249
170258
2026-08-06T17:59:53Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171249
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Ричард Мегонович
|афото=Чкадуа Ричард Мегонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|10|1968}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Ричард Мегонович}}; {{date|12|10|1968}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1985 ш. далгеит Тҟәарчалтәи 3-тәи абжьаратәи ашкол.
1987 ш. арежиссиор ицхырааҩс аусура дрыдыркылеит С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны.
1990 ш. инаркны аҵарпа иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (латәарадатәи аҟәша) аҟны.
1993-1996 шш. раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыраҿы АВМ аоператорс, 1996-2006 шш. рзы – Аԥсны иҟаз Жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаара «Ҳәаа змам аҳақьымцәа» (Medicines San Frontiers) аҟны.
2006 ш. инаркны ҩаԥхьа С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь усура дхынҳәуеит арежиссиор ицхырааҩс, ашьҭахь – аоператорс, абжьҭаҩырҭа ацех аиҳабыс дыҟан – 2021 ш. азынӡа. Ҳазҭагылоу аамҭазы џьаргьы аус иуӡом.
Иажәеинраалақәа рнылахьеит Урыстәылатәи ажурнал «Веси» (№1, 2022 ш.), «Мрагылара-Европатәи апоезиа антологиа» (немец бызшәала, Франкфурт, 2019 ш.), «Во мне прячется человек» («Аҭыжьырҭа СТиХИ акубок» апремиа аихшьалақәа рыла ажәеинраалақәа зну аудиошәҟәы, 2021 ш.).
Аԥсшәахь еиҭагоу иажәабжьқәа акьыԥхь рбеит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара» адаҟьақәа рҟны (№4, 2017; №2, 2024).
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Шаги слов. Стихи. Сухум, 2002.
*Джантоу. Я хочу вернуться к тебе вновь. Стихи. Сухум, 2016.
*Чан. Рассказы. Сухум, 2017.
*Дом души. Рассказы. Сухум. 2020.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-richard-megonovich Чкадуа Ричард Мегонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-richard-megona-i%D4%A5a Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1968 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 12 рзы ииз]]}}
tuyhts1birv7bevupdwcwrxudjx8l68
171377
171249
2026-08-06T18:11:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171377
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чкадуа Ричард Мегонович
|афото=Чкадуа Ричард Мегонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа
|аира арыцхә={{date|12|10|1968}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа''' ({{lang-ru|Чкадуа Ричард Мегонович}}; {{date|12|10|1968}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1985 ш. далгеит Тҟәарчалтәи 3-тәи абжьаратәи ашкол.
1987 ш. арежиссиор ицхырааҩс аусура дрыдыркылеит С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны.
1990 ш. инаркны аҵарпа иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (латәарадатәи аҟәша) аҟны.
1993-1996 шш. раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыраҿы АВМ аоператорс, 1996-2006 шш. рзы – Аԥсны иҟаз Жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаара «Ҳәаа змам аҳақьымцәа» (Medicines San Frontiers) аҟны.
2006 ш. инаркны ҩаԥхьа С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь усура дхынҳәуеит арежиссиор ицхырааҩс, ашьҭахь – аоператорс, абжьҭаҩырҭа ацех аиҳабыс дыҟан – 2021 ш. азынӡа. Ҳазҭагылоу аамҭазы џьаргьы аус иуӡом.
Иажәеинраалақәа рнылахьеит Урыстәылатәи ажурнал «Веси» (№1, 2022 ш.), «Мрагылара-Европатәи апоезиа антологиа» (немец бызшәала, Франкфурт, 2019 ш.), «Во мне прячется человек» («Аҭыжьырҭа СТиХИ акубок» апремиа аихшьалақәа рыла ажәеинраалақәа зну аудиошәҟәы, 2021 ш.).
Аԥсшәахь еиҭагоу иажәабжьқәа акьыԥхь рбеит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара» адаҟьақәа рҟны (№4, 2017; №2, 2024).
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Шаги слов. Стихи. Сухум, 2002.
*Джантоу. Я хочу вернуться к тебе вновь. Стихи. Сухум, 2016.
*Чан. Рассказы. Сухум, 2017.
*Дом души. Рассказы. Сухум. 2020.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-richard-megonovich Чкадуа Ричард Мегонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-richard-megona-i%D4%A5a Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1968 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 12 рзы ииз]]
8ev2f7w7v72vz7i0zczjq18njtg02rl
171520
171377
2026-08-06T18:43:52Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171520
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Ричард Мегонович Чкадуа
|афото=Чкадуа Ричард Мегонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|12|10|1968}}
|аира аҭыԥ=Тҟәарчал ақалақь, Аԥсны
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Ричард Мегонович Чкадуа}}; {{date|12|10|1968}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1985 ш. далгеит Тҟәарчалтәи 3-тәи абжьаратәи ашкол.
1987 ш. арежиссиор ицхырааҩс аусура дрыдыркылеит С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны.
1990 ш. инаркны аҵарпа иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (латәарадатәи аҟәша) аҟны.
1993-1996 шш. раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыраҿы АВМ аоператорс, 1996-2006 шш. рзы – Аԥсны иҟаз Жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаара «Ҳәаа змам аҳақьымцәа» (Medicines San Frontiers) аҟны.
2006 ш. инаркны ҩаԥхьа С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь усура дхынҳәуеит арежиссиор ицхырааҩс, ашьҭахь – аоператорс, абжьҭаҩырҭа ацех аиҳабыс дыҟан – 2021 ш. азынӡа. Ҳазҭагылоу аамҭазы џьаргьы аус иуӡом.
Иажәеинраалақәа рнылахьеит Урыстәылатәи ажурнал «Веси» (№1, 2022 ш.), «Мрагылара-Европатәи апоезиа антологиа» (немец бызшәала, Франкфурт, 2019 ш.), «Во мне прячется человек» («Аҭыжьырҭа СТиХИ акубок» апремиа аихшьалақәа рыла ажәеинраалақәа зну аудиошәҟәы, 2021 ш.).
Аԥсшәахь еиҭагоу иажәабжьқәа акьыԥхь рбеит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара» адаҟьақәа рҟны (№4, 2017; №2, 2024).
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Шаги слов. Стихи. Сухум, 2002.
*Джантоу. Я хочу вернуться к тебе вновь. Стихи. Сухум, 2016.
*Чан. Рассказы. Сухум, 2017.
*Дом души. Рассказы. Сухум. 2020.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-richard-megonovich Чкадуа Ричард Мегонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-richard-megona-i%D4%A5a Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1968 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 12 рзы ииз]]
8ee841elwur02cyggw3qu53i0mmcjhn
171660
171520
2026-08-06T20:23:18Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171660
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа
|даҽа ахьӡ=Ричард Мегонович Чкадуа
|афото=Чкадуа Ричард Мегонович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа
|аира арыцхә={{date|12|10|1968}}
|аира аҭыԥ=[[Тҟәарчал]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=апоет, апрозаик
}}
'''Ричард Мегона-иԥа Ҷкадуа''' ({{lang-ru|Ричард Мегонович Чкадуа}}; {{date|12|10|1968}}, [[Тҟәарчал]] ақалақь, Аԥсны) – апоет, апрозаик. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1985 ш. далгеит Тҟәарчалтәи 3-тәи абжьаратәи ашкол.
1987 ш. арежиссиор ицхырааҩс аусура дрыдыркылеит С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны.
1990 ш. инаркны аҵарпа иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет (латәарадатәи аҟәша) аҟны.
1993-1996 шш. раан аус иуан Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыраҿы АВМ аоператорс, 1996-2006 шш. рзы – Аԥсны иҟаз Жәларбжьаратәи агәыҳалалратә еиҿкаара «Ҳәаа змам аҳақьымцәа» (Medicines San Frontiers) аҟны.
2006 ш. инаркны ҩаԥхьа С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр ахь усура дхынҳәуеит арежиссиор ицхырааҩс, ашьҭахь – аоператорс, абжьҭаҩырҭа ацех аиҳабыс дыҟан – 2021 ш. азынӡа. Ҳазҭагылоу аамҭазы џьаргьы аус иуӡом.
Иажәеинраалақәа рнылахьеит Урыстәылатәи ажурнал «Веси» (№1, 2022 ш.), «Мрагылара-Европатәи апоезиа антологиа» (немец бызшәала, Франкфурт, 2019 ш.), «Во мне прячется человек» («Аҭыжьырҭа СТиХИ акубок» апремиа аихшьалақәа рыла ажәеинраалақәа зну аудиошәҟәы, 2021 ш.).
Аԥсшәахь еиҭагоу иажәабжьқәа акьыԥхь рбеит алитература-сахьаркыратә журнал «Алашара» адаҟьақәа рҟны (№4, 2017; №2, 2024).
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Шаги слов. Стихи. Сухум, 2002.
*Джантоу. Я хочу вернуться к тебе вновь. Стихи. Сухум, 2016.
*Чан. Рассказы. Сухум, 2017.
*Дом души. Рассказы. Сухум. 2020.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chkadua-richard-megonovich Чкадуа Ричард Мегонович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7kadua-richard-megona-i%D4%A5a Ҷкадуа Ричард Мегона-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1968 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 12 рзы ииз]]
sm39ltbycj31tnjshrge9ppgs48il32
Ҷоҷуа, Иасон Тыҟә-иԥа
0
55047
171251
170347
2026-08-06T17:59:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171251
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чочуа Ясон Тукович
|афото=Чочуа Ясон Тукович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|3|1912}}
|аира аҭыԥ=– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақ
|аусура=аԥсуа актиор, аиҭагаҩ
}}
'''Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа''' ({{lang-ru|Чочуа Ясон Тукович}}; {{date|15|3|1912}}– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|9|1|1999}}, [[Аҟәа]] ақ.) – аԥсуа актиор, аиҭагаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи зҽаԥсазтәыз артист. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан (1943).
==Абиографиа==
Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатртә институт далгеит.
С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иқәыргылаз аспектакльқәа рҟны иихәмарыз арольқәа иреиуоуп: Мыкыҷ (А. Цагарели иҩымҭа «Ҳанума», 1945), Миллер (Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», 1947), Маркиз (К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», 1952), Пиотр (М. Горки «Аҵыхәтәантәиқәа», 1954), Аҭуџьар Қучуқ (Г. Гулиа «Асас еиқәаҵәақәа», 1956), Давид (В. Ниниӡе «Аҿымҭра», 1960), Магамеҭ (С. Ҷанба «Анцәа Саваоф», 1966) уҳәа егьырҭгьы.
С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр азы И. Ҷоҷуа аԥсшәахь еиҭеигеит адраматә ҩымҭақәа: У. Шеқспир ирҿиамҭақәа «Отелло», «Ҳамлет», К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», М. Шавлохов «Аԥҳәысҳәаҩ», А. Осровски «Харада ахара зду», Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», А. Макаионка «Аҷаҷа аҟны ахаҳәқәа», И. Воинович «Аԥшатлакә».
==Абиблиографиа==
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Н. Островски. Аџыр шӡрыжәхаз. Ароман. Аҟәа, 1956.
*У. Шеқспир. Отелло. Атрагедиа, 1957.
*Л. Н. Толстои. Аиҭаира. Ароман, Аҟәа, 1959.
*У. Шеқспир. Ҳамлет. Атрагедиа. Аҟәа, 1968.
*К. Гамсахурдиа. Амза амҵарсра. Ароман. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a-(1912-1999) Чочуа Ясон Тукович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]][[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]}}
jtn6i3b91b1plzm8bs20r9082f5z2sg
171379
171251
2026-08-06T18:11:59Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171379
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа
|даҽа ахьӡ=Чочуа Ясон Тукович
|афото=Чочуа Ясон Тукович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа
|аира арыцхә={{date|15|3|1912}}
|аира аҭыԥ=– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақ
|аусура=аԥсуа актиор, аиҭагаҩ
}}
'''Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа''' ({{lang-ru|Чочуа Ясон Тукович}}; {{date|15|3|1912}}– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|9|1|1999}}, [[Аҟәа]] ақ.) – аԥсуа актиор, аиҭагаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи зҽаԥсазтәыз артист. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан (1943).
==Абиографиа==
Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатртә институт далгеит.
С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иқәыргылаз аспектакльқәа рҟны иихәмарыз арольқәа иреиуоуп: Мыкыҷ (А. Цагарели иҩымҭа «Ҳанума», 1945), Миллер (Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», 1947), Маркиз (К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», 1952), Пиотр (М. Горки «Аҵыхәтәантәиқәа», 1954), Аҭуџьар Қучуқ (Г. Гулиа «Асас еиқәаҵәақәа», 1956), Давид (В. Ниниӡе «Аҿымҭра», 1960), Магамеҭ (С. Ҷанба «Анцәа Саваоф», 1966) уҳәа егьырҭгьы.
С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр азы И. Ҷоҷуа аԥсшәахь еиҭеигеит адраматә ҩымҭақәа: У. Шеқспир ирҿиамҭақәа «Отелло», «Ҳамлет», К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», М. Шавлохов «Аԥҳәысҳәаҩ», А. Осровски «Харада ахара зду», Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», А. Макаионка «Аҷаҷа аҟны ахаҳәқәа», И. Воинович «Аԥшатлакә».
==Абиблиографиа==
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Н. Островски. Аџыр шӡрыжәхаз. Ароман. Аҟәа, 1956.
*У. Шеқспир. Отелло. Атрагедиа, 1957.
*Л. Н. Толстои. Аиҭаира. Ароман, Аҟәа, 1959.
*У. Шеқспир. Ҳамлет. Атрагедиа. Аҟәа, 1968.
*К. Гамсахурдиа. Амза амҵарсра. Ароман. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a-(1912-1999) Чочуа Ясон Тукович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
4trwgmlski1pmqqjjk09dvdo6jssgda
171522
171379
2026-08-06T18:43:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171522
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа
|даҽа ахьӡ=Ясон Тукович Чочуа
|афото=Чочуа Ясон Тукович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа
|аира арыцхә={{date|15|3|1912}}
|аира аҭыԥ=– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақ
|аусура=аԥсуа актиор, аиҭагаҩ
}}
'''Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа''' ({{lang-ru|Ясон Тукович Чочуа}}; {{date|15|3|1912}}– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|9|1|1999}}, [[Аҟәа]] ақ.) – аԥсуа актиор, аиҭагаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи зҽаԥсазтәыз артист. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан (1943).
==Абиографиа==
Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатртә институт далгеит.
С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иқәыргылаз аспектакльқәа рҟны иихәмарыз арольқәа иреиуоуп: Мыкыҷ (А. Цагарели иҩымҭа «Ҳанума», 1945), Миллер (Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», 1947), Маркиз (К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», 1952), Пиотр (М. Горки «Аҵыхәтәантәиқәа», 1954), Аҭуџьар Қучуқ (Г. Гулиа «Асас еиқәаҵәақәа», 1956), Давид (В. Ниниӡе «Аҿымҭра», 1960), Магамеҭ (С. Ҷанба «Анцәа Саваоф», 1966) уҳәа егьырҭгьы.
С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр азы И. Ҷоҷуа аԥсшәахь еиҭеигеит адраматә ҩымҭақәа: У. Шеқспир ирҿиамҭақәа «Отелло», «Ҳамлет», К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», М. Шавлохов «Аԥҳәысҳәаҩ», А. Осровски «Харада ахара зду», Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», А. Макаионка «Аҷаҷа аҟны ахаҳәқәа», И. Воинович «Аԥшатлакә».
==Абиблиографиа==
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Н. Островски. Аџыр шӡрыжәхаз. Ароман. Аҟәа, 1956.
*У. Шеқспир. Отелло. Атрагедиа, 1957.
*Л. Н. Толстои. Аиҭаира. Ароман, Аҟәа, 1959.
*У. Шеқспир. Ҳамлет. Атрагедиа. Аҟәа, 1968.
*К. Гамсахурдиа. Амза амҵарсра. Ароман. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a-(1912-1999) Чочуа Ясон Тукович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
q7e8vqs0h75timshf9jxcbckze6og9s
171662
171522
2026-08-06T20:23:22Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171662
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа
|даҽа ахьӡ=Ясон Тукович Чочуа
|афото=Чочуа Ясон Тукович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа
|аира арыцхә={{date|15|3|1912}}
|аира аҭыԥ=– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион) Аӡҩыбжьа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|9|1|1999}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа актиор, аиҭагаҩ
}}
'''Иасон Тыҟә-иԥа Ҷоҷуа''' ({{lang-ru|Ясон Тукович Чочуа}}; {{date|15|3|1912}}– Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи [[Очамчыра араион]]) [[Аӡҩыбжьа]] ақыҭа – {{date|9|1|1999}}, [[Аҟәа]] ақ.) – аԥсуа актиор, аиҭагаҩ. Аԥсни Қырҭтәылеи зҽаԥсазтәыз артист. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан (1943).
==Абиографиа==
Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қарҭтәи атеатртә институт далгеит.
С.И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иқәыргылаз аспектакльқәа рҟны иихәмарыз арольқәа иреиуоуп: Мыкыҷ (А. Цагарели иҩымҭа «Ҳанума», 1945), Миллер (Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», 1947), Маркиз (К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», 1952), Пиотр (М. Горки «Аҵыхәтәантәиқәа», 1954), Аҭуџьар Қучуқ (Г. Гулиа «Асас еиқәаҵәақәа», 1956), Давид (В. Ниниӡе «Аҿымҭра», 1960), Магамеҭ (С. Ҷанба «Анцәа Саваоф», 1966) уҳәа егьырҭгьы.
С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр азы И. Ҷоҷуа аԥсшәахь еиҭеигеит адраматә ҩымҭақәа: У. Шеқспир ирҿиамҭақәа «Отелло», «Ҳамлет», К. Гольдони «Асасааирҭа аԥшәма», М. Шавлохов «Аԥҳәысҳәаҩ», А. Осровски «Харада ахара зду», Ф. Шиллер «Агьангьашреи абзиабареи», А. Макаионка «Аҷаҷа аҟны ахаҳәқәа», И. Воинович «Аԥшатлакә».
==Абиблиографиа==
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Н. Островски. Аџыр шӡрыжәхаз. Ароман. Аҟәа, 1956.
*У. Шеқспир. Отелло. Атрагедиа, 1957.
*Л. Н. Толстои. Аиҭаира. Ароман, Аҟәа, 1959.
*У. Шеқспир. Ҳамлет. Атрагедиа. Аҟәа, 1968.
*К. Гамсахурдиа. Амза амҵарсра. Ароман. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a-(1912-1999) Чочуа Ясон Тукович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7o%D2%B7ua-iason-tyi%D2%9F%D3%99-i%D4%A5a Ҷоҷуа Иасон Тыҟә-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны актиорцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз]]
i372fi9ib8gxohizaoyxh394lvgtj29
Ҷыҭанаа, Аинар Зураб-иԥа
0
55048
171252
170260
2026-08-06T18:00:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171252
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа
|даҽа ахьӡ=Читанава Айнар Зурабович
|афото=Читанава Айнар Зурабович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|8|1999}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа''' ({{lang-ru|Читанава Айнар Зурабович}}; {{date|1|8|1999}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа) – апоет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2022). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион Ҷ. Р. Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратәи ашкол далгеит (2016). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы иҵара хиркәшеит (2020). 2021-2022 шш. рзы Аԥсны Атәылахьчара аминистрра арбџьар мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны аҵара данҭаз алитературатә арҿиаратә еилазаара «Ацәыкәбар» далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 2018 ш. инаркны ажәеинраалақәа рыла. Ипоезиатә рҿиамҭақәа рнылахьеит: Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет иҭнажьуа ажурнал «Аԥсынгьари» (№2, 2018 ш), алитературатә журнал «Алашара» (№5, 2019 ш., №2, 2020ш., №4, 2021 ш.), агазеҭ «Аԥсны» (№3, 2020 ш.), авидеоАнтологиа «2021 шықәсазтәи 21 жәеинраала» (ақ. [[Москва]], 2022 ш.), урысшәала: алитературатә журнал «ЛИФФТ» (Ҟабарда-Балкартәи Ареспублика, (№1(2), 2022).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵәахыз амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-ajnar-zurabovich Читанава Айнар Зурабович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-ainar-zurab-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1999 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]}}
o6hwbzikebhjdhfp0sb5u7kjo3djcjo
171380
171252
2026-08-06T18:12:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171380
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа
|даҽа ахьӡ=Читанава Айнар Зурабович
|афото=Читанава Айнар Зурабович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|8|1999}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа''' ({{lang-ru|Читанава Айнар Зурабович}}; {{date|1|8|1999}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа) – апоет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2022). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион Ҷ. Р. Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратәи ашкол далгеит (2016). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы иҵара хиркәшеит (2020). 2021-2022 шш. рзы Аԥсны Атәылахьчара аминистрра арбџьар мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны аҵара данҭаз алитературатә арҿиаратә еилазаара «Ацәыкәбар» далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 2018 ш. инаркны ажәеинраалақәа рыла. Ипоезиатә рҿиамҭақәа рнылахьеит: Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет иҭнажьуа ажурнал «Аԥсынгьари» (№2, 2018 ш), алитературатә журнал «Алашара» (№5, 2019 ш., №2, 2020ш., №4, 2021 ш.), агазеҭ «Аԥсны» (№3, 2020 ш.), авидеоАнтологиа «2021 шықәсазтәи 21 жәеинраала» (ақ. [[Москва]], 2022 ш.), урысшәала: алитературатә журнал «ЛИФФТ» (Ҟабарда-Балкартәи Ареспублика, (№1(2), 2022).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵәахыз амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-ajnar-zurabovich Читанава Айнар Зурабович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-ainar-zurab-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
fcswznqu8sdkgnqck1q0zan0ebh7b9f
171523
171380
2026-08-06T18:43:58Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171523
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа
|даҽа ахьӡ=Айнар Зурабович Читанава
|афото=Читанава Айнар Зурабович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа
|аира арыцхә={{date|1|8|1999}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Баслахә ақыҭа
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа''' ({{lang-ru|Айнар Зурабович Читанава}}; {{date|1|8|1999}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа) – апоет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2022). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион Ҷ. Р. Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратәи ашкол далгеит (2016). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы иҵара хиркәшеит (2020). 2021-2022 шш. рзы Аԥсны Атәылахьчара аминистрра арбџьар мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны аҵара данҭаз алитературатә арҿиаратә еилазаара «Ацәыкәбар» далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 2018 ш. инаркны ажәеинраалақәа рыла. Ипоезиатә рҿиамҭақәа рнылахьеит: Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет иҭнажьуа ажурнал «Аԥсынгьари» (№2, 2018 ш), алитературатә журнал «Алашара» (№5, 2019 ш., №2, 2020ш., №4, 2021 ш.), агазеҭ «Аԥсны» (№3, 2020 ш.), авидеоАнтологиа «2021 шықәсазтәи 21 жәеинраала» (ақ. [[Москва]], 2022 ш.), урысшәала: алитературатә журнал «ЛИФФТ» (Ҟабарда-Балкартәи Ареспублика, (№1(2), 2022).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵәахыз амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-ajnar-zurabovich Читанава Айнар Зурабович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-ainar-zurab-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
m8wzqta4hammm0x4ro1g2gvddvgoh97
171663
171523
2026-08-06T20:23:23Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171663
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа
|даҽа ахьӡ=Айнар Зурабович Читанава
|афото=Читанава Айнар Зурабович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа
|аира арыцхә={{date|1|8|1999}}
|аира аҭыԥ=[[Баслахә]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥсны]]
|аусура=апоет, апублицист
}}
'''Аинар Зураб-иԥа Ҷыҭанаа''' ({{lang-ru|Айнар Зурабович Читанава}}; {{date|1|8|1999}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Баслахә]] ақыҭа) – апоет, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2022). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра]] араион Ҷ. Р. Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратәи ашкол далгеит (2016). Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы иҵара хиркәшеит (2020). 2021-2022 шш. рзы Аԥсны Атәылахьчара аминистрра арбџьар мчқәа рҟны аррамаҵура дахысуан.
Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет аҟны аҵара данҭаз алитературатә арҿиаратә еилазаара «Ацәыкәбар» далахәын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 2018 ш. инаркны ажәеинраалақәа рыла. Ипоезиатә рҿиамҭақәа рнылахьеит: Аԥснытәи аҳәынҭуниверситет иҭнажьуа ажурнал «Аԥсынгьари» (№2, 2018 ш), алитературатә журнал «Алашара» (№5, 2019 ш., №2, 2020ш., №4, 2021 ш.), агазеҭ «Аԥсны» (№3, 2020 ш.), авидеоАнтологиа «2021 шықәсазтәи 21 жәеинраала» (ақ. [[Москва]], 2022 ш.), урысшәала: алитературатә журнал «ЛИФФТ» (Ҟабарда-Балкартәи Ареспублика, (№1(2), 2022).
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Иҵәахыз амаӡа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/chitanava-ajnar-zurabovich Читанава Айнар Зурабович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B7yi%D2%ADanaa-ainar-zurab-i%D2%A7a Ҷыҭанаа Аинар Зураб-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1999 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 1 рзы ииз]]
236dy9x4dqps7egdy2s9upqaule42wr
Ӡыба, Едуард Асхад-иԥа
0
55049
171254
170261
2026-08-06T18:00:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171254
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡыба Едуард Асхад-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дзыба Эдуард Асхадович
|афото=Дзыба Эдуард Асхадович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡыба Едуард Асхад-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|4|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|6|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь
|аусура=абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист
}}
'''Ӡыба Едуард Асхад-иԥа''' ({{lang-ru|Дзыба Эдуард Асхадович}}; {{date|1|4|1945}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|24|6|2003}}, Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь) – абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан аурысшәала.
==Абиографиа==
1964-1966 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1971). Аус иуан агазеҭқәа «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» ркорреспондентс, редакторс, Аԥсуа радио аурыс редакциа акорреспондентс (1980-тәи ашықәсқәа). 1992-1995 шш. рзы – агазеҭ «Адыга Хасе» аредакторс аус иуан.
Иажәеинраалақәа Аԥсны апериодикатә кьыԥхь ианылон. Аурысшәахь еиҭеигон аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа. Илагала маҷмызт аԥсуа-абаза литературатә еимадарақәа рырҿиараҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Красная птица. Стихи. Сухуми, 1979.
*Полет любви. Стихи. Сухуми, 1982.
*Апрель мечты. Стихи. Сухуми, 1984.
*Экслибрис. Стихи. Сухуми, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzyiba-eduard-asxadovich Дзыба Эдуард Асхадович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D3%A1yiba-eduard-asxad-i%D4%A5a Ӡыба Едуард Асхад-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]][[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы иԥсыз]]}}
oywzv2uazglg1ddznk9e3b8qekcxbhe
171382
171254
2026-08-06T18:12:05Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171382
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ӡыба Едуард Асхад-иԥа
|даҽа ахьӡ=Дзыба Эдуард Асхадович
|афото=Дзыба Эдуард Асхадович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ӡыба Едуард Асхад-иԥа
|аира арыцхә={{date|1|4|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|6|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь
|аусура=абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист
}}
'''Ӡыба Едуард Асхад-иԥа''' ({{lang-ru|Дзыба Эдуард Асхадович}}; {{date|1|4|1945}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|24|6|2003}}, Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь) – абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан аурысшәала.
==Абиографиа==
1964-1966 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1971). Аус иуан агазеҭқәа «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» ркорреспондентс, редакторс, Аԥсуа радио аурыс редакциа акорреспондентс (1980-тәи ашықәсқәа). 1992-1995 шш. рзы – агазеҭ «Адыга Хасе» аредакторс аус иуан.
Иажәеинраалақәа Аԥсны апериодикатә кьыԥхь ианылон. Аурысшәахь еиҭеигон аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа. Илагала маҷмызт аԥсуа-абаза литературатә еимадарақәа рырҿиараҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Красная птица. Стихи. Сухуми, 1979.
*Полет любви. Стихи. Сухуми, 1982.
*Апрель мечты. Стихи. Сухуми, 1984.
*Экслибрис. Стихи. Сухуми, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzyiba-eduard-asxadovich Дзыба Эдуард Асхадович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D3%A1yiba-eduard-asxad-i%D4%A5a Ӡыба Едуард Асхад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы иԥсыз]]
7oq2u1hz4tp9bdk0bww6mff2mvfqghw
171525
171382
2026-08-06T18:44:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171525
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Едуард Асхад-иԥа Ӡыба
|даҽа ахьӡ=Эдуард Асхадович Дзыба
|афото=Дзыба Эдуард Асхадович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Едуард Асхад-иԥа Ӡыба
|аира арыцхә={{date|1|4|1945}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Аҟәа ақалақь
|аԥсра арыцхә={{date|24|6|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь
|аусура=абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист
}}
'''Едуард Асхад-иԥа Ӡыба''' ({{lang-ru|Эдуард Асхадович Дзыба}}; {{date|1|4|1945}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|24|6|2003}}, Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь) – абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан аурысшәала.
==Абиографиа==
1964-1966 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1971). Аус иуан агазеҭқәа «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» ркорреспондентс, редакторс, Аԥсуа радио аурыс редакциа акорреспондентс (1980-тәи ашықәсқәа). 1992-1995 шш. рзы – агазеҭ «Адыга Хасе» аредакторс аус иуан.
Иажәеинраалақәа Аԥсны апериодикатә кьыԥхь ианылон. Аурысшәахь еиҭеигон аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа. Илагала маҷмызт аԥсуа-абаза литературатә еимадарақәа рырҿиараҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Красная птица. Стихи. Сухуми, 1979.
*Полет любви. Стихи. Сухуми, 1982.
*Апрель мечты. Стихи. Сухуми, 1984.
*Экслибрис. Стихи. Сухуми, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzyiba-eduard-asxadovich Дзыба Эдуард Асхадович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D3%A1yiba-eduard-asxad-i%D4%A5a Ӡыба Едуард Асхад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы иԥсыз]]
2r59n9d5hw2zirqfxyzs99v33mrffow
171665
171525
2026-08-06T20:23:27Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171665
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Едуард Асхад-иԥа Ӡыба
|даҽа ахьӡ=Эдуард Асхадович Дзыба
|афото=Дзыба Эдуард Асхадович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Едуард Асхад-иԥа Ӡыба
|аира арыцхә={{date|1|4|1945}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|24|6|2003}}
|аԥсра аҭыԥ=Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь
|аусура=абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист
}}
'''Едуард Асхад-иԥа Ӡыба''' ({{lang-ru|Эдуард Асхадович Дзыба}}; {{date|1|4|1945}}, Аԥсны, [[Аҟәа]] ақалақь – {{date|24|6|2003}}, Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика, Черқьесск ақалақь) – абаза поет, аиҭагаҩ, ажурналист. СССР ажурналистцәа Реидгыла алахәыла. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2003). Дыҩуан аурысшәала.
==Абиографиа==
1964-1966 шш. раан Асовет Аррамаҵура дахысуан. А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит (1971). Аус иуан агазеҭқәа «Советская Абхазия», «Республика Абхазия» ркорреспондентс, редакторс, Аԥсуа радио аурыс редакциа акорреспондентс (1980-тәи ашықәсқәа). 1992-1995 шш. рзы – агазеҭ «Адыга Хасе» аредакторс аус иуан.
Иажәеинраалақәа Аԥсны апериодикатә кьыԥхь ианылон. Аурысшәахь еиҭеигон аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа. Илагала маҷмызт аԥсуа-абаза литературатә еимадарақәа рырҿиараҿы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Красная птица. Стихи. Сухуми, 1979.
*Полет любви. Стихи. Сухуми, 1982.
*Апрель мечты. Стихи. Сухуми, 1984.
*Экслибрис. Стихи. Сухуми, 1988.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzyiba-eduard-asxadovich Дзыба Эдуард Асхадович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D3%A1yiba-eduard-asxad-i%D4%A5a Ӡыба Едуард Асхад-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1945 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 1 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2003 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 24 рзы иԥсыз]]
hs96dqcwxzyacui947h9546kk17m1g0
Акатегориа:2000-тәи ашықәсқәа раан ицәырҵыз аконтинентқәа рыла аобиектқәа
14
55287
171024
2026-08-06T14:26:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Establishments by continent in decade}}»
171024
wikitext
text/x-wiki
{{Establishments by continent in decade}}
jagtbygsinvrlkfclg91v9k456iemor
Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ажәашықәсақәа рыла аобиектқәа
14
55288
171025
2026-08-06T14:29:47Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Океаниа иӡыз ажәашықәсақәа рыла аобиектқәа}} [[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| жәашықәсақәа]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|/ицәырҵыз]] Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи...»
171025
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Океаниа иӡыз ажәашықәсақәа рыла аобиектқәа}}
[[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| жәашықәсақәа]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|/ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи ажәашықәсақәа рылеи]]
jklac15bmprepl8hazbaapdsy16446p
Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа
14
55289
171026
2026-08-06T14:31:27Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat| Establishments in Oceania}} *'''[[Океаниа]] ицәырҵыз аобиектқәа'''. {{-}} :{{For|Океаниатәи атәылақәа зегьы аобиектқәа рцәырҵра акатегориақәа рзы,|Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}} [[Акатегориа:Океаниа иҟоу ахҭысқәа|ицәырҵыз аобиектқәа]] Ака...»
171026
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat| Establishments in Oceania}}
*'''[[Океаниа]] ицәырҵыз аобиектқәа'''.
{{-}}
:{{For|Океаниатәи атәылақәа зегьы аобиектқәа рцәырҵра акатегориақәа рзы,|Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}
[[Акатегориа:Океаниа иҟоу ахҭысқәа|ицәырҵыз аобиектқәа]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых|ицәырҵыз аобиектқәа]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рыла]]
a37914gw68dynl3bx9mb0u4st4pdiea
171027
171026
2026-08-06T14:31:40Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Океаниа иҟоу ахҭысқәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
171027
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat| Establishments in Oceania}}
*'''[[Океаниа]] ицәырҵыз аобиектқәа'''.
{{-}}
:{{For|Океаниатәи атәылақәа зегьы аобиектқәа рцәырҵра акатегориақәа рзы,|Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых|ицәырҵыз аобиектқәа]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рыла]]
nvdx3vt9gvpt5dwarpu7on3w5a8gf9z
Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ашықәсқәа рыла аобиектқәа
14
55290
171028
2026-08-06T14:33:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Establishments in Oceania by year}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category TOC custom|start=1700|by=25}} [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашықәсқәа рыла|/ицәырҵыз]] [[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| шықәсқәа]] Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи ашықәсқәа ры...»
171028
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Establishments in Oceania by year}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category TOC custom|start=1700|by=25}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашықәсқәа рыла|/ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| шықәсқәа]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи ашықәсқәа рылеи]]
fy48wk62l515p88zb72he8hpvk998ij
Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашықәсқәа рыла
14
55291
171029
2026-08-06T14:34:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania by year}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| шықәсқәа]] [[Акатегориа:Ашықәсқәа аконтинентқәа рыла]]»
171029
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania by year}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| шықәсқәа]]
[[Акатегориа:Ашықәсқәа аконтинентқәа рыла]]
sbbvtxs6jydhrpq01g38p3j2v1mm2v6
Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла
14
55292
171030
2026-08-06T14:35:42Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|History of Oceania by period}} [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых| ]] [[Акатегориа:Аҭоурых аконтинентқәа рылеи аамҭақәа рылеи]]»
171030
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|History of Oceania by period}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых| ]]
[[Акатегориа:Аҭоурых аконтинентқәа рылеи аамҭақәа рылеи]]
a3r7zm2vm8trnqnr6i67sdptzmj9h6o
Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла
14
55293
171031
2026-08-06T14:37:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania by decade}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аконтинентқәа рҭоурых ажәашықәсақәа рыла]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| жәашықәсақәа]]»
171031
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania by decade}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Аконтинентқәа рҭоурых ажәашықәсақәа рыла]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| жәашықәсақәа]]
qcxbytv2i61xz93fvg4w2y7lua8g58f
Аҟәсба, Шамил Раџьи-иԥа
0
55294
171032
2026-08-06T14:57:45Z
Nart17
17397
Text copied from [[Аҟәсба, Шамиль Раџьи-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171032
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Акусба Шамиль Раджеевич
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|аира арыцхә=20.08.914
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа - 08.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Аҟәсба Шамил Раџь-иԥа''' ({{lang-ru|Акусба Шамиль Раджеевич}}; 20.08.914, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]}}
a1pzgcmgp2f2jpl11zf7navpco5del8
171147
171032
2026-08-06T17:56:31Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171147
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Акусба Шамиль Раджеевич
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|8|914}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа - 08.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Аҟәсба Шамил Раџь-иԥа''' ({{lang-ru|Акусба Шамиль Раджеевич}}; {{date|20|8|914}}, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]}}
l90w2e7byobhe3ca9qcz5lz8ay3pjmf
171280
171147
2026-08-06T18:08:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171280
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|даҽа ахьӡ=Акусба Шамиль Раджеевич
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аҟәсба Шамил Раџьи-иԥа
|аира арыцхә={{date|20|8|914}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа - 08.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Аҟәсба Шамил Раџь-иԥа''' ({{lang-ru|Акусба Шамиль Раджеевич}}; {{date|20|8|914}}, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
6lszuwhq7zsscbqovvefj6nrmts6ek0
171413
171280
2026-08-06T18:40:26Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171413
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|даҽа ахьӡ=Шамиль Раджеевич Акусба
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|аира арыцхә={{date|20|8|914}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа - 08.1992
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Шамил Раџь-иԥа Аҟәсба''' ({{lang-ru|Шамиль Раджеевич Акусба}}; {{date|20|8|914}}, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
e742ceg8jbjg16ri7azmf8imsgozfcp
171538
171413
2026-08-06T19:12:08Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171538
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|даҽа ахьӡ=Шамиль Раджеевич Акусба
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|аира арыцхә={{date|20|8|1914}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка
|аԥсра арыцхә={{date||8|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Шамил Раџь-иԥа Аҟәсба''' ({{lang-ru|Шамиль Раджеевич Акусба}}; {{date|20|8|1914}}, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучачтка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
b5762mvz2ltb1r152jnb5nto220cvq6
171670
171538
2026-08-06T20:24:36Z
Nart17
17397
Source typo in the place field: Кәыдрытәи аучачтка -> Кәыдрытәи аучастка
171670
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|даҽа ахьӡ=Шамиль Раджеевич Акусба
|афото=Акусба Шамиль Раджеевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шамил Раџьи-иԥа Аҟәсба
|аира арыцхә={{date|20|8|1914}}
|аира аҭыԥ=Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучастка
|аԥсра арыцхә={{date||8|1992}}
|аԥсра аҭыԥ=иахьатәи Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Шамил Раџь-иԥа Аҟәсба''' ({{lang-ru|Шамиль Раджеевич Акусба}}; {{date|20|8|1914}}, Аҟәатәи аокруг (Аԥсны) Кәыдрытәи аучастка – иахьатәи [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа - 08.1992) – ашәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ.. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа дрылан. Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1041-1945) далахәын. Ианашьан «Аџьар Ҟаԥшь» аорден, Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден актәи аҩбатәи аҩаӡарақәа, амедалқәа. Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
Ашкол даналга, аҵара иҵон Зегьеидгылоутәи ақыҭанхамҩатә институт аҿы, аха дук мырҵыкәа усҟантәи Асовет еидгыла акоммунисттә ҿар иҟарҵаз ааԥхьарала, Одесса дцаны арратә ԥрыҩцәа рҵараиурҭа дҭалоит. Иҵара анхиркәша ашьҭахь, днаԥхьан Азиабжьаратәи арратә округ ахь. Аха араҟагь даанымгылаӡеит – Зегьеидгылоутәи арратә-авиациатә академиаҿы акурсқәа дырхыжьны, дрышьҭуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа ахь, Аԥсадгьыл ахьчаразы. Аибашьраҿ ихы имырԥхашьеит – иҟәыӷара, игәымшәара, ифырхаҵара ҿырԥшыган напхгара зиҭоз аԥырҩцәа-еибашьцәа ргәыԥ еиднакылоз зегьы рзы. Хаҭала 415-нтә дышьҭыԥрааит, абомбақәа рықәижьуан асовет дгьылҵакыра аанкылан измаз ҳаӷацәа, урҭ ирымаз аиҿкаарақәа. Аибашьраан иааирԥшыз агәымшәаразы, ахымшаҭаразы, иҩызцәа дук мырҵыкәа «Аиха иалху аԥсуа» ҳәа ахьӡ ҷыда ирҭеит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа анеилга, Аԥсныҟа даныхынҳә ашьҭахь, аусура далагеит Аҟәатәи аҳаиртә баӷәазаҿы. Уи имаз аԥырратә ԥышәа, аиҿкааратә баҩхатәра абаӷәаза аусзуҩцәа зегьы рзы иҿырԥшыган, пату иқәырҵон, рҵаҩык иаҳасабала ихәаԥшуан. Аха дышқәыԥшшыз аԥсуа сахьаркыратә литературахь изцәырҵыз абзиабара, ицәа иалаз абаҩхатәра – ҭынч ддыртәаӡомызт, иҭахын исахьарку ажәала ихигаз аԥхьаҩ изеиҭеиҳәара, даҽазныкгьы уи агәра ииргарц ҳажәлар ирхыргаз аибашьра арыцҳара дуӡӡақәа шацыз. Арҭ зегь рызхәыцра, ажәабжьқәеи ановеллақәеи рҳәаақәа рҭагӡара, бызшәа беиала раарԥшра ашәҟәыҩҩы днарԥхьеит ажурналқәеи агазеҭқәеи рахь.
Аусура далагеит ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» аредакторс, нас ихьӡ рҳәеит аредактор хадас. Абарҭ аамҭақәа инадыркны иара ирҿиаратә усура еиҳа амҽхак ҭбаахеит, - иажәабжьқәа рнылеит ажурнал «Алашара», [[Москва]] иҭыҵуаз ар ргазеҭ «Советскии воин», ажурнал «Наука и религия» уҳәа егьырҭгьы. Аԥсны хаз шәҟәны иҭыҵит «Арбаӷь ссир», «Иҭабуп, санду» зыхьӡу ахәыҷқәа ирызку ажәабжьқәа реизгақәа. Ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа иаарылҳәҳәоит иара дызнысыз амҩа хьанҭа атәы исахьарку ажәала аԥхьаҩ изеиҭазҳәо, аибашьраҿ, аԥсреи абзареи рхықәаҿ дангылаз иара иҭагылазаашьа, аԥсадгьыл ахь имаз абзиабара ҳәаа шамамыз ҳзырбо иажәабжьқәа рышәҟәы «Ашьҭыԥраара».
Арҿиаҩы ибызшәа цқьан, имарианы инеиуан аԥхьаҩ игәаҿы. Убри азын ауп аԥсуа ԥхьаҩцәа бзиа ибаны изрыдыркылаз аԥсшәахь еиҭеигаз аурыс хәыҷтәы шәҟәыҩҩы А.Гаидар иповестқәа «Ҭемыри уи икомандеи», «Адаул асҩы илахьынҵа», Ҳ. Андерсен, В. Катаев, Н. Думбаӡе уҳәа рҩымҭақәагьы. Иаҵаз ахшыҩҵаки аиумори ирыгымхаӡеит аԥсшәахь еиҭеигаз Ф.Искандер иповест «Анапыхьараџь».
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Ашьҭыԥраара. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1958.
*Нарҭаа рымца. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
*Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1984.
*Ацҳа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1987.
*Ажәылара аламҭалаз. Аҟәа, 1991.
*аурысшәахь аиҭага: Аҵх лахҿых. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1973.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/akusba-shamil-radzheevich Акусба Шамиль Раджеевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/a%D2%9F%D3%99sba-shamil-ra%D1%9Fi-i%D2%A7a Аҟәсба Шамиль Раџьи-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1912 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:1992 шықәсазы иԥсыз]]
qugcgsdrsqf7rvb92ic4votlbab35p8
Аргәын, Алхас Валикәа-иԥа
0
55295
171033
2026-08-06T14:57:47Z
Nart17
17397
Text copied from [[Аргәын, Алхас Валико-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171033
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алхас Валикович
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|аира арыцхә=03.05.1972
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Аргәын Алхас Валикәа-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алхас Валикович}}; 03.05.1972, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]}}
1s2j9xbb4slt2hsxch4ofp3rrukprhh
171139
171033
2026-08-06T17:56:15Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171139
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алхас Валикович
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|3|5|1972}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Аргәын Алхас Валикәа-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алхас Валикович}}; {{date|3|5|1972}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]}}
pg2vv572dhaiudq8maxycs583do4442
171272
171139
2026-08-06T18:08:33Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171272
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|даҽа ахьӡ=Аргун Алхас Валикович
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Аргәын Алхас Валикәа-иԥа
|аира арыцхә={{date|3|5|1972}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Аргәын Алхас Валикәа-иԥа''' ({{lang-ru|Аргун Алхас Валикович}}; {{date|3|5|1972}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]
5o1170zzun7efrgeio0t3jcb68qcjdx
171405
171272
2026-08-06T18:40:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171405
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алхас Валикәа-иԥа Аргәын
|даҽа ахьӡ=Алхас Валикович Аргун
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алхас Валикәа-иԥа Аргәын
|аира арыцхә={{date|3|5|1972}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭа
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Алхас Валикәа-иԥа Аргәын''' ({{lang-ru|Алхас Валикович Аргун}}; {{date|3|5|1972}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]
rkialvhl1wnutsk5ezzeyegrhi4fzoa
171578
171405
2026-08-06T20:20:33Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171578
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Алхас Валикәа-иԥа Аргәын
|даҽа ахьӡ=Алхас Валикович Аргун
|афото=Аргун Алхас Валикович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Алхас Валикәа-иԥа Аргәын
|аира арыцхә={{date|3|5|1972}}
|аира аҭыԥ=[[Ԥсырӡха]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Алхас Валикәа-иԥа Аргәын''' ({{lang-ru|Алхас Валикович Аргун}}; {{date|3|5|1972}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Ԥсырӡха]] ақыҭа) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, апублицист. Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2025). Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра (1992-1993) далахәын. Дыҩуеит урысшәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1993 шш. раан аҵара иҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет аҟны.
2002 ш. инаркны Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-архитектуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан, 2005 раахыс – Афонҿыцтәи Амилаҭтә аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра «Анаҟәаԥиа» аиҳабыс аус иуеит.
Данқәыԥшыз инаркны алитературеи аҭоурыхи дрызҿлымҳан. 2012 ш. инаркны Анаҟәаԥиа, инеизакны – Аԥсны аҭоурыхи, архитектуреи, археологиеи рбаҟақәа рызҵаарақәа инапы рылакуп. Археологиатә експедициақәа АН-14 еиҿикаахьеит, урҭ русура далахәын. Авторс дрымоуп амонографиақәа ҩба, иара убас жәохә инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ рахьтә Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳау аттестациатә комиссиа ирыднагалаз х-статиак ркьыԥхьхьеит, хә-статиак – аҭыжьымҭақәа SCOPOS, насгьы WOS. 2014 ш. инаркны акандидаттә диссертациа ахьчара иҽазыҟаиҵон. Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи Аԥсуаҭҵаара аинститут аҟны 2021 ш. акандидаттә диссертациа ихьчеит, уи темас иамоуп «II– VIII ашә. раантәи Аԥсны аҭоурых аконтекст ала Анаҟәаԥиатәи архитектуратә комплекс аҭоурых-культуратә ҭҵаара».
Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан иикьыԥхьхьоу аҭҵаарадырратә статиақәа рнылахьеит Аԥсни Урыстәылеи еиуеиԥшым рҭыжьымҭақәа. Урҭ иреиуоуп: «Абасгаа рхырӷәӷәарҭа хада «Трахеиа» алокализациа апроблема» (МАК VIII мраҭашәаратәи Кавказ археологиа иазкыз «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2018); «VII–VIII ашә. раантәи заатәи ашәышықәсақәа рзтәи Аԥсны аҳра ашьақәгылара азҵаара иазкны» (Научная мысль Кавказа» №3 (95)). (Аладатәи Афедералтә университет (Дон-иӡхгылоу-Ростов, 2018); «Антика еиуоу Флави Арриани Ԥсевдо-Арриани реиларҭәақәа рыла Аҩада-Мрагыларатәи Амшынҿықә аҭоурыхтә географиа» (З. В. Анчабаӡе диижьҭеи 100 шықәса аҵра иазку НК аматериалқәа. ААУ, Аԥсуаҭҵаара аинститут. [[Аҟәа]], 2020); «Гәандра ақыҭа аӡырҭатә ҟазарҭа. Аԥшаара ҿыцқәеи аҭҵаара аперспективақәеи» (МАК VIII аматериалқәа, Мраҭашәаратәи Кавказ археологиаиазку «Анфимовтәи аԥхьарақәа» (Краснодар, 2020) уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Летопись Абхазии. Жернова судьбы. Книга I. Сухум, 2012.
*Летопись Абхазии. Сумерки богов. Книга II. Сухум, 2015.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/argun-alxas-valikovich Аргун Алхас Валикович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/arg%D3%99yin-alxas-valiko-i%D4%A5a Аргәын Алхас Валико-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1972 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 3 рзы ииз]]
ihrie8nhvul9atr8wa0r6x5mcj27qq3
Басариаԥҳа, Еҭери Фиодор-иԥҳа
0
55296
171034
2026-08-06T14:57:50Z
Nart17
17397
Text copied from [[Басариа, Еҭери Фиодор-иԥҳа]]; title corrected to the reviewed form.
171034
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Басария Этери Федоровна
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|аира арыцхә=03.06.1949
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=13.05.2013
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Басариаԥҳа Еҭери Фиодр-иԥҳа''' ({{lang-ru|Басария Этери Федоровна}}; 03.06.1949, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 13.05.2013, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
szttgyil4iur7g9lyqhsek0nfgc171m
171119
171034
2026-08-06T15:43:37Z
Nart17
17397
Use the corrected surname in the body text as well as the title.
171119
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Басария Этери Федоровна
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|аира арыцхә=03.06.1949
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә=13.05.2013
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Басариаԥҳа Еҭери Фиодр-иԥҳа''' ({{lang-ru|Басария Этери Федоровна}}; 03.06.1949, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – 13.05.2013, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариаԥҳа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
7e2ka0xdfqhylsj5siy2381rcmd1l0n
171155
171119
2026-08-06T17:56:46Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171155
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Басария Этери Федоровна
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|3|6|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|5|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Басариаԥҳа Еҭери Фиодр-иԥҳа''' ({{lang-ru|Басария Этери Федоровна}}; {{date|3|6|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|13|5|2013}}, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариаԥҳа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]][[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
o04hhll53zy63oebqsltu63zazi58yo
171288
171155
2026-08-06T18:09:03Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171288
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Басария Этери Федоровна
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Басариаԥҳа Еҭери Фиодор-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|3|6|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|5|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Басариаԥҳа Еҭери Фиодр-иԥҳа''' ({{lang-ru|Басария Этери Федоровна}}; {{date|3|6|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|13|5|2013}}, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариаԥҳа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]
a2h97pzlmh2132lihuomtqzmnszlnqw
171422
171288
2026-08-06T18:40:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171422
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Еҭери Фиодор-иԥҳа Басариаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Этери Федоровна Басария
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Еҭери Фиодор-иԥҳа Басариаԥҳа
|аира арыцхә={{date|3|6|1949}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|5|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Еҭери Фиодр-иԥҳа Басариаԥҳа''' ({{lang-ru|Этери Федоровна Басария}}; {{date|3|6|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|13|5|2013}}, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариаԥҳа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]
p2r5h5ko1rbgdgv8cqm7xkf5w1z9ckz
171589
171422
2026-08-06T20:20:53Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171589
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Еҭери Фиодор-иԥҳа Басариаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Этери Федоровна Басария
|афото=Басария Этери Федоровна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Еҭери Фиодор-иԥҳа Басариаԥҳа
|аира арыцхә={{date|3|6|1949}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|13|5|2013}}
|аԥсра аҭыԥ=Украина, Киев
|аусура=аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ
}}
'''Еҭери Фиодр-иԥҳа Басариаԥҳа''' ({{lang-ru|Этери Федоровна Басария}}; {{date|3|6|1949}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа – {{date|13|5|2013}}, Украина, Киев) – аԥсуа шәҟәыҩҩы, аиҭагаҩ. Акыр шықәса Киев дынхон. СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (1979), иара убас Украина ашәҟәыҩҩцәа Рмилаҭтә Еидгыла (1992), Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (2003). В. Г. Короленко (1999), Н. Гоголь (2008), И. Долгоруки (2008) рыхьӡқәа зху апремиақәа ланашьан. Дыҩуан урысшәала.
==Абиографиа==
В. М. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университети (1972), А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институти (1973) дрылгеит. Аус луан [[Москва]], акибернетика аинститут апресс-центри, ажурнал «Кибернетикеи» (1980ш. азынӡа) рҟны. Аамҭак азы Аԥсуа радио адикторс дыҟан. 1989-1999 шш. раан агазеҭ «Труд» акорреспондент ҷыдас аус луан. 2000-2002 шш. рзы ажурнал «Доктор» аредакторс даман. 2002-2004 шш. рзы акәзар, агазеҭ «Правда Украины» аҟәша деиҳабын.
1972 ш. инаркны лҩымҭақәа ркьыԥхьуан ажурналқәа «Юность» (ара икьыԥхьын раԥхьатәи лажәабжь), «Радуга», «Алашара» (аурысшәахьтә аиҭагақәа), «Абаза», украинатәи апериодикатә ҭыжьымҭақәа уҳәа егьырҭгьы.
Иҭлыжьит ароманқәа «Взгляд поверх ворот, выходящих на луг», «На перекрестке», «Ги во владениях обра», аповестқәа «Хуторяне», «Первые километры»; ажәабжьқәа «Нар», «Жил-был Ковбой», «И говорили они до утра», «На нашей стороне», «Память дорог», «Дождливым воскресеньем», «Балагур», «Греби к берегу, парень!», «Под скрип маленького колеса», «У порога», «Снег для полей», «Тяжесть виноградных гроздьев», «Когда созревают арбузы», «Дорога», уҳәа егьырҭгьы. Лҩымҭақәа реиҳарак еидукылар ауеит «алирикатә проза» ахьӡҵаны.
Жәохә инареиҳаны ашәҟәқәа дравторуп.
Аурысшәахь еиҭалгеит Б. У. Шьынқәба ироман «Ахаҳә еиҩса» аҩбатәи ашәҟәы, В. Џь. Амаршьан иҭоурыхтә роман «Аԥсҳа» (иҭыжьуп [[Аҟәа]], 2003, «Леон Апсха» ахьӡны, аҩбатәи аҭыжьымҭа иахьӡуп «Апсха», Аҟәа 2012).
Е. Басариаԥҳа лырҿиамҭақәа жәпакы, аԥсуа, аиталиан, аукраин, анемец бызшәақәа рахь еиҭагоуп. Авторс дрымоуп иара убас аԥсуа поетцәа ( И. А. Коӷониа, Г. Шь. Аламиа, Т. Шь. Аџьба уҳәа) ирызку астатиақәа.
==Абиблиографиа==
*урысшәала: Птицам — небо. Рассказы. Сухуми, 1975.
*На нашей стороне. Рассказы. Киев, 1977.
*Великан и дельфин. Сухуми, 1979.
*Первые километры. Рассказы и повести. М., 1980.
*Реджеб и его родичи. Повесть и рассказы. Киев, 1982.
*Взгляд поверх ворот, выходящих на луг. Роман. Киев, 1985.
*И говорили они до утра. Рассказы, повести. М., 1986.
*Щадящий режим. Повести и рассказы. Киев, 1988.
*Дыдын и Мыдын. Сказки. Для младшего школьного возраста. Киев, 1988.
*На перекрестке. Роман, повести, рассказ. Киев, 1989.
*Нар. Книга рассказов. Сухуми, 1990.
*Живая ветвь. Харьков. 1990.
*Ги во владениях Обра. Киев, 2004.
*Собрание: В 2-х томах. Сухум, 2011.
*аԥсшәахь аиҭагақәа: Абас адгьыл аншу. Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1980.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/basariya-eteri-fedorovna Басария Этери Федоровна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/basaria-e%D2%ADeri-fiodor-i%D2%A7%D2%B3a Басариа Еҭери Фиодор-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1949 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 3 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2013 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Лаҵарамза 13 рзы иԥсыз]]
d0etd4bzo09bcc82jq3z2jwgqvan11n
Бебиаԥҳа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа
0
55297
171035
2026-08-06T14:57:52Z
Nart17
17397
Text copied from [[Бебиа, Екатерина Гьаргь-иԥҳа]]; title corrected to the reviewed form.
171035
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Екатерина Георгиевна
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә=20.11.1958
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Бебиа Екатерина Георгиевна}}; 20.11.1958, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]}}
1m5n7l7lap0v4o0q7dhywz1ntizne8p
171118
171035
2026-08-06T15:43:35Z
Nart17
17397
Use the corrected surname in the body text as well as the title.
171118
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Екатерина Георгиевна
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә=20.11.1958
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Бебиа Екатерина Георгиевна}}; 20.11.1958, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиаԥҳа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиаԥҳа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиаԥҳа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]}}
t86cwyvkegv1t6yixun33qg19dheyfq
171157
171118
2026-08-06T17:56:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171157
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Екатерина Георгиевна
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|11|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Бебиа Екатерина Георгиевна}}; {{date|20|11|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиаԥҳа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиаԥҳа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиаԥҳа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]}}
r7bqwqo1s1gz9z9ras1xx6qrnpvj4bt
171290
171157
2026-08-06T18:09:07Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171290
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Бебиа Екатерина Георгиевна
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|11|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Бебиаԥҳа Екатерина Гьаргь-иԥҳа''' ({{lang-ru|Бебиа Екатерина Георгиевна}}; {{date|20|11|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиаԥҳа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиаԥҳа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиаԥҳа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]
qa86166llpk07d7cvyeicb8ev2olcn4
171424
171290
2026-08-06T18:40:47Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171424
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Екатерина Георгиевна Бебиа
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|11|1958}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Кәтол ақыҭа
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа''' ({{lang-ru|Екатерина Георгиевна Бебиа}}; {{date|20|11|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиаԥҳа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиаԥҳа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиаԥҳа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]
pbhy0c3w5vovykkb58e2pv8z6mulj62
171590
171424
2026-08-06T20:20:55Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171590
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Екатерина Георгиевна Бебиа
|афото=Бебиа Екатерина Георгиевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|11|1958}}
|аира аҭыԥ=[[Кәтол]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017)
}}
'''Екатерина Гьаргь-иԥҳа Бебиаԥҳа''' ({{lang-ru|Екатерина Георгиевна Бебиа}}; {{date|20|11|1958}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Кәтол]] ақыҭа) – афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор (2001), апрофессор, ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәеи ажурналистцәеи Реидгылақәа рлахәыла, Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист (2013), Аԥсны иреиҳау аҵара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (2017). Иланашьоуп «Агәымшәаразы» амедал (1995), «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара.
==Абиографиа==
Кәтолтәи абжьаратә школ даналга (1965-1975) ашьҭахь дҭалеит А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1975). Аԥшьбатәи акурс аҿы дыштәаз диаган Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь (1978).
Ажурналистика азанааҭ ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет далгеит диплом ҟаԥшьыла (1981). Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны дҭалеит аспирантура ажурналистика ахырхарҭала (1984). «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917)» атема ала Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит акандидаттә диссертациа (1989). Анаука-ҭҵааратә монографиа «Аԥсны апериодикатә кьыԥхь (1904-1917» хаз шәҟәны иҭыҵит (Санкт-Петербург, 1999).
Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиокомпаниа аҟны (1980) Аԥсуа радио аредакторс.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны (1981) раԥхьаӡа акәны ажурналистика иазкны алекциақәа раԥхьаразы ажәалагала ҟалҵеит. Раԥхьаӡагьы алекциақәа раԥхьара иалагаз лара лоуп. Ажурналистика иазкны раԥхьатәи арҵагатә шәҟәқәа, апрограммақәа, аметодикатә цхыраагӡақәа еиқәыршәаны рҭыжьра напы алыркит. Лара илыбзоуроуп ари ауниверситет аҟны ажурналистика аҟәшеи уи акафедреи раартра. ААУ акафедра адоцентс дыҟан (1996), Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра апрофессор ҳәа ахьӡ лхуп (2006).
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсны атәылахьчара аминистрра арратә корреспондентс дыҟан. Аус луан аԥсуа телхәаԥшреи арадиои рҟны, иара убас аамҭаказы Москватәи арадио аканалқәа рҟны хатәы корреспондентс дыҟан. Лвидеокамереи лҭыхгеи кны аибашьра амца далсит. Аҭоурых иазынлыжьит аибашьра аамҭазтәи аудиои авидеои нҵамҭақәа жәпакы. Еизылгоз аибашьратә материалқәа рхроникеи акьыԥхь ахь иналгоз лпублицистикатә қәгыларақәеи рзы Аԥсны аинтеллигенциа Рссоциациа еиҿнакааз аицлабра «Аибашьра амшынҵа» аҟны аԥхьахә згаз дыруаӡәкхеит (1993). Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аибашьра атемала ирыланаҳәаз аицлабраҿ раԥхьатәи алауреатцәа дырхыԥхьаӡалан (1995).
Аибашьра ашьҭахь аус луан Аԥсуа телехәаԥшра атематикатә дырраҭарақәа рредакторс (1993-2018). Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рархив иазынлыжьит 300 радиодыррҭара, 2000 рҟынӡа ателедырраҭарақәа, адокументтә фильмқәа, ателеочкеркқәа.
Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аҟны илыхьчеит адоктортә диссертациа (2002) «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» атемала. Амонографиа «Аԥсуа радиои ателехәаԥшреи рҭоурыхтә-культуратә контекст» хаз шәҟәны иҭыҵит Краснодар (2002). Е. Бебиаԥҳа лоуп ажурналистика азанааҭ ала аԥсуаа рҟынтә раԥхьаӡа акәны адоктортә диссертациа зыхьчаз.
2010 ш. Ҟәбантәи аҳәынҭқарртә университет ажурналистика аҭоурых акафедра апрофессор ҳәа дшьақәырӷәӷәан. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны акандидаттәи адоктортәи диссертациақәа рыхьчара аҵарауаа Рсовет далахәын. Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет аҟны алекциақәа дрыԥхьон (2010-2015).
1981 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа апрофессор Е. Бебиаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәшаҿы алекциақәа дрыԥхьоит еиуеиԥшым амаҭәарқәа рыла.
Е. Бебиаԥҳа данстудентыз далахәын В.П. Анқәаб напхгара зиҭоз алитературатә кружок. Ажәеинраалақәа лыҩуан, илкьыԥхьуан ажурнал «Алашара» аҟны (1975-1983). Ашьҭахь ажурналистика лҽалылкит. Хыԥхьаӡара рацәала лстатиақәеи, лочеркқәеи, лышәҟәқәеи, арадиои ателехәаԥшреи рзы лматериалқәеи рызкуп Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа (1941-1945) аветеранцәеи, 1930-тәи ашықәсқәа раан харада ахара зыдҵаны идырӡызи, еиҳаракгьы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Аԥсадгьыл ахьчаҩцәеи, ахақәиҭра зхы ақәызҵази, иара убас аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, аҵарауааи (Н.А. Лакоба, С.И. Ҷанба, В.И. Кәыкба, А.К. Ҳашба, Б.У. Шьынқәба, Н.Ҷ. Ҳашыг, А.Б. Возба, Н.З.Ҭарба, Ш.Хә. Ԥлиа, Б.М. Ҭыжәба, Е.Ф. Басариа, Гә.В. Сақаниа). Автос дрымоуп апублицистикатә шәҟәқәа жәпакы (аԥсышәалеи урысшәалеи), аҭҵаарадырратә монографиақәа хԥа.
==Абиблиографиа==
*Ишәаҳәо анацәкьарақәа. Аочеркқәа. Аҟәа, 1986.
*Ицон аишьцәа еибашьра… Аҟәа, 1989.
*Асабицәа рыҵәаабжь. Аҟәа, 1995.
*Ҟәланырхәаа рҵеицәа хьӡырҳәагақәа. Аҟәа, 1995.
*Силой не возьмешь крылатых. Очерки, статьи, интервью. Санкт-Петербург, 1996.
*Уҵеицәа хьӡырҳәагақәа, Кәтол. Аҟәа, 1996.
*Периодическая печать Абхазии. Монография. Санкт-Петербург. 1997.
*Дорогами героев. Киев, 1997.
*Крик малышей. Киев. 1997.
*Аибашьра иԥнашәаз афырхацәа. Аҟәа, 1997.
*Люди из брони. Сухум-Москва. 1998.
*Неугасающий огонь. Краснодар, 2000.
*Угли родного очага не гаснут. Аҟәа, 2000.
*Хьӡы ргарцоуп ахацәа зиуа. Адокументтә повест. Аҟәа. 2000.
*Аԥышәара. Аҟәа, 2000.
*К штыку прировняв перо… Аҟәа, 2002.
*Время и люди. Краснодар. 2002.
*Абхазское радио и телевидение в историко-культурном контексте. Краснодар, 2002.
*Строки из огня. Аҟәа, 2003.
*Аҩн-ду ааӡамҭацәа Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа. Аҟәа, 2005.
*Мир ученого. Аҟәа, 2005.
*Из истории СМИ Абхазии. - Зыԥсы ҭоу абаҟа. Аԥсны амасса информациатә хархәагақәа рҭоурых аҟынтә. Москва, 2008.
*Штрихи из жизни журналиста. Аҟәа, 2008.
*Ажурналисттә ҟазара. Арҵагатә шәҟәы. Аҟәа, 2008.
*Грани таланта. Ашәаҳәаҩ ҟаза. Б.А. Амҷба изку адокументтә повест. Шәача, 2008.
*Стойкость. (посвященная героической женщине Т. Авидзба-Эзугбая). Сухум- 2009.
*Константин Озган. Адокументтә повест. Аҟәа, 2009.
*Избранные (очерки). Сухум-Анкара. 2010.
*Наш генерал Султан Сосналиев. Анкара. 2010.
*Книги, написанные сердцем. Москва, 2010.
*Ахьышьҭрахь ахынҳәра. Аҟәа, 2011.
*Новый Афон. Адокументтә-публицистикатә шәҟәы. Сҭампыл, 2010.
*Золотой памятник Абхазии – Бзыпта. Асахьаркыратә-публицистикатә очерк. Анкара, 2010.
*Лучи солнечной Абхазии. Анкара, 2012.
*Амца иалгоу авидеонҵамҭақәа. Аибашьраантәи ажурналист лвидеоҭыхымҭақәа рыхҳәаа ала ишьақәгылоу ашәҟәы. Анкара, 2012.
*Журналистика ХХI века: истоки, система, динамика. Е. Бебиаԥҳа лиубилеи иазкуп. Ҟубантәи аҳәынҭқарратә университет, Краснодар, 2013.
*Арҵаҩы, аибашьра, аҭынчра… Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз арҵаҩцәа ирызкуп. Аҟәа, 2013.
*Алыԥшаахқәа. Лучшие из лучших. (Аԥсышәалеи урысшәалеи). Краснодар, 2015.
*Инагоу ахьыӡқәа. (Аԥсны иналукааша ауаа ирызку аилкаанҵақәа). Краснодар, 2017.
*Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет. (Афакультет аҭоурыхтә мҩа аарԥшра иазкуп). Ашәҟәы лыциҩит апрофессор О.П. Ӡиӡариа), Аҟәа-Сҭампыл, 2017.
*Бебиаа ҳабшьҭра (аҭоурыхтә-документалтә повест). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сгәы иахылҵуа ашәахәақәа (ажәеинраалақәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
*Сара сдунеи (ажәеинраалақәа, аԥсҭазааратә жәабжьқәа, асценари, игәылыршәоу ахшыҩҵакқәа, астатиақәа). Аҟәа-Краснодар, 2018.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/bebia-ekaterina-georgievna Бебиа Екатерина Георгиевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/bebia-ekaterina-garg-i%D2%A7%D2%B3a Бебиа Екатерина Гьаргь-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1958 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 20 рзы ииз]]
qga78qwvrilaz76uo1xdr0zrv24h3ys
Быҭәба, Дырмит Иуан-иԥа
0
55298
171036
2026-08-06T14:57:55Z
Nart17
17397
Text copied from [[Быҭәба, Дырмит Иван-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171036
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Дмитрий Иванович
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|аира арыцхә=02.02.1951
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=24
}}
'''Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Дмитрий Иванович}}; 02.02.1951, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа) – 24.03.2022) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]][[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]}}
imxlntxzt4meupz6caqi60g9gzpby6d
171159
171036
2026-08-06T17:56:54Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171159
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Дмитрий Иванович
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|2|2|1951}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=24
}}
'''Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Дмитрий Иванович}}; {{date|2|2|1951}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|24|3|2022}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]][[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]}}
sws72p08v351lfbbe1j7ql3fm0rrwh8
171292
171159
2026-08-06T18:09:10Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171292
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Бутба Дмитрий Иванович
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|2|2|1951}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=24
}}
'''Быҭәба Дырмит Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Бутба Дмитрий Иванович}}; {{date|2|2|1951}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|24|3|2022}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
6v8htecz0f0medx9kpv2qybd9qop0ik
171426
171292
2026-08-06T18:40:50Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171426
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Иванович Бутба
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба
|аира арыцхә={{date|2|2|1951}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Аҭара ақыҭа
|аусура=24
}}
'''Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Бутба}}; {{date|2|2|1951}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|24|3|2022}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
dboz0f1wt3ufpd4dlqudkwieh5uwhqa
171592
171426
2026-08-06T20:20:59Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171592
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Иванович Бутба
|афото=Бутба Дмитрий Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба
|аира арыцхә={{date|2|2|1951}}
|аира аҭыԥ=[[Аҭара]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=24
}}
'''Дырмит Иуан-иԥа Быҭәба''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Бутба}}; {{date|2|2|1951}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭа – {{date|24|3|2022}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи (1992) Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи (2018) рлахәыла. Ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара, амедалқәа «Агәымшәаразы», «Аиааиразы». Дыҩуан аԥсышәалеи (асахьаркыратә ҩымҭақәа) урысшәалеи (аҭоурыхтә публицистика).
==Абиографиа==
Аҵара иҵон Л. Б. Кәыҵниа ихьӡ зху Аҭаратәи ажьаратәи ашкол аҟны. И. А. Коӷониа ихьӡ зху Кәтолтәи абжьаратәи ашкол далгеит. 1980 ш. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгеит.
1969-1972 шш. раан Асовет аррамаҵура дахысуан. 1974 ш. инаркны аус иуан Тҟәарчалтәи ақалақьтә нагӡком афинанстә ҟәша аинспекторс. 1980-1991 шш. раан аус иуан [[Тҟәарчал]] ақалақь ауааԥсыра рыбзазаратә маҵура аҟны. 1993 ш. Тҟәарчалтәи араионтә газеҭ «Тҟәарчал абжьы» аредакторс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын.
Д. Быҭәба 1996 ш. Аҟәаҟа диасуеит. 1997 ш. Ҷ. М. Џьонуа ихьӡ зху Аҟәатәи 13-тәи абжьаратәи ашкол анапхгаҩыс дарҭоит. 2008 ш. инаркны Аԥсны Арбџьар Мчқәа рмузеи деиҳабын.
Акьыԥхь аҟны дцәырҵит 1970-тәи ашықәсқәа инадыркны. Иажәабжьқәеи ипублицистикатә ҩымҭақәеи рнылон агазеҭ «Тҟәарчал абжьы», ажурнал «Алашара» уҳәа егьырҭ апериодикатә ҭыжьымҭақәа.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрагыларатәи афронт ахроника. Аҟәа, 1996.
*Мрагыларатәи афронт (2-шәҟәыкны), Аҟәа, 2005.
*Быҭәаа рхылҵшьҭра. (Аетнографиатә очеркқәа). Аҟәа, 2015.
*Абырлаш мацәаз. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2016.
*Амшмыхәла. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2018.
*Ардимон. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 2021.
*урысшәала: Краткий обзор историографии абхазских войн. Сухум, 2009.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/butba-dmitrij-ivanovich-(1951) Бутба Дмитрий Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/byi%D2%AD%D3%99ba-dyirmit-ivan-i%D2%A7a Быҭәба Дырмит Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1951 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жәабранмза 2 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2022 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз]]
clvokyzdekkmxkprt4thgxi8ll73pco
Габалиа, Дырмит Павел-иԥа
0
55299
171037
2026-08-06T14:57:57Z
Nart17
17397
Text copied from [[Габелиа, Дмитри Павел-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171037
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|даҽа ахьӡ=Габелия Дмитрий Павлович
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|аира арыцхә=14.10.1986
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьал ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Габалиа Дырмит Павел-иԥа''' ({{lang-ru|Габелия Дмитрий Павлович}}; 14.10.1986, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]}}
2zhzfaaq9y1bmp962n0hr89it67fh1z
171164
171037
2026-08-06T17:57:04Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171164
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|даҽа ахьӡ=Габелия Дмитрий Павлович
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|10|1986}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьал ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Габалиа Дырмит Павел-иԥа''' ({{lang-ru|Габелия Дмитрий Павлович}}; {{date|14|10|1986}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]}}
f0fstigmw0ugdir22uj4baxnr8sn3vl
171297
171164
2026-08-06T18:09:20Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171297
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|даҽа ахьӡ=Габелия Дмитрий Павлович
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Габалиа Дырмит Павел-иԥа
|аира арыцхә={{date|14|10|1986}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьал ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Габалиа Дырмит Павел-иԥа''' ({{lang-ru|Габелия Дмитрий Павлович}}; {{date|14|10|1986}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]
8xy6rgkpl7554w7l26sm0f7bb5ic71r
171431
171297
2026-08-06T18:41:01Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171431
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Павел-иԥа Габалиа
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Павлович Габелия
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дырмит Павел-иԥа Габалиа
|аира арыцхә={{date|14|10|1986}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Џьал ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Дырмит Павел-иԥа Габалиа''' ({{lang-ru|Дмитрий Павлович Габелия}}; {{date|14|10|1986}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]
57lxz5p60irhjkd09wb2xz77u4sh439
171596
171431
2026-08-06T20:21:07Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171596
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Дырмит Павел-иԥа Габалиа
|даҽа ахьӡ=Дмитрий Павлович Габелия
|афото=Габелия Дмитрий Павлович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Дырмит Павел-иԥа Габалиа
|аира арыцхә={{date|14|10|1986}}
|аира аҭыԥ=Џьал ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет
}}
'''Дырмит Павел-иԥа Габалиа''' ({{lang-ru|Дмитрий Павлович Габелия}}; {{date|14|10|1986}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] Џьал ақыҭа) – аԥсуа поет. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2012). Дыҩуеит аԥсышәала (асахьаркыратә ҩымҭақәеи астатиақәеи) урысшәалеи (астатиақәа).
==Абиографиа==
Акәасқьа ақыҭантәи абжьаратәи ашкол далгеит (2004), ашьҭахь – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет (2009). 2007ш. инаркны рҵаҩыс-ааӡаҩыс аус иуан К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә лицеи-интернат аҟны, иара убас Аԥсны аҿар рхеидкыла «Аҿар раамҭа» ацхантәаҩыс, нас –ахантәаҩыс дыҟан. Ауаажәларра-политикатә хеидкыла «Иаку Аԥсны» агазеҭ «Иаку Аԥсны» акорреспондтс аус иуан (2010), ашьҭахь ари аҭыжьымҭа аредактор хадас инапынҵақәагьы наигӡон. 2012 ш. раахыс – ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.
Д. Габелиа раԥхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьын ажурнал «Алашара» аҟны (2007). Иҩымҭақәа рнылахьеит: агазеҭ «Иаку Аԥсны», ажурнал «Ваинах» (Грозныи ақалақь), аинтернет-журнал «Пролог», Аԥсны апоетцәа ҿарацәа рҩымҭақәа еидызкыло «Ашацкыра» (2009, №1; 2010, №2), Переделкино ([[Москва]], 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи реилацәажәара иҭнажьыз аизга «Вестник» рҟны.
Дрылахәын: Адыгатәылан (Маиҟәаԥ, 2009) имҩаԥысуаз Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Аҩбатәи реилацәажәара); 22-тәи Жәларбжьаратәи ашәҟәтәы цәыргақәҵа-џьармыкьа (Москва, 2009); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 9-тәи Рфорум (Москва, 2009); Нхыҵ-Кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Ҟарачы-Черқьестәыла, аҳабла «Домбаи», 2010); Урыстәылеи Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара атәылақәеи рышәҟәыҩҩцәа ҿарацәа 10-тәи Аиубилеитә Форум, 2010); Нхыҵ-кавказ ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Реилацәажәара (Нхыҵ-Уаԥстәыла, аҳабла «Цеи», 2011); Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҟнытә дышьҭын, дагьалахәын Переделкино (Москва, 2011) имҩаԥысуаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа Актәи Жәларбжьаратәи Рфорум.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Сымҩа, Сышьҭа… Ажәеинраалақәа. Аминиатиурақәа. Аҟәа, 2010.
*Ацәқәырԥамҩа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2014.
*аурысшәахь аиҭагақәа: Абхазия. Пицунда – курорт будущего. Сборник публицистических статеи. Сухум, 2010.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/gabeliya-dmitrij-pavlovich Габелия Дмитрий Павлович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/gabelia-dmitri-pavel-i%D2%A7a Габелиа Дмитри Павел-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:1986 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Жьҭаарамза 14 рзы ииз]]
mmocp4j3a9f19w1254dg47zp9goxnc4
Ебжьноу, Руфбеи Иуан-иԥа
0
55300
171038
2026-08-06T14:57:59Z
Nart17
17397
Text copied from [[Ебжьноу, Руфбеи Иван-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171038
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Эбжноу Руфбей Иванович
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|аира арыцхә=08.03.1946
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә=13.08.2016
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Эбжноу Руфбей Иванович}}; 08.03.1946, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – 13.08.2016, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]][[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]}}
no8d94gvdiyq4zuz9l0obqjplzspra5
171177
171038
2026-08-06T17:57:30Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171177
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Эбжноу Руфбей Иванович
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|8|3|1946}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|8|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Эбжноу Руфбей Иванович}}; {{date|8|3|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|13|8|2016}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]][[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]}}
dnmdjsnlwks3642tr0vv6co4u326iet
171309
171177
2026-08-06T18:09:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171309
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|даҽа ахьӡ=Эбжноу Руфбей Иванович
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа
|аира арыцхә={{date|8|3|1946}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|8|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Ебжьноу Руфбеи Иуан-иԥа''' ({{lang-ru|Эбжноу Руфбей Иванович}}; {{date|8|3|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|13|8|2016}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]
2txuelvl1xw3gnqg81q8zagluy4khxm
171446
171309
2026-08-06T18:41:29Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171446
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|даҽа ахьӡ=Руфбей Иванович Эбжноу
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|аира арыцхә={{date|8|3|1946}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Гәдоуҭа араион Џьырхәа ақыҭа
|аԥсра арыцхә={{date|13|8|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=Аҟәа ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу''' ({{lang-ru|Руфбей Иванович Эбжноу}}; {{date|8|3|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|13|8|2016}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]
mj4bb0x9l80owtk69asn1k4s0anyyom
171607
171446
2026-08-06T20:21:29Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171607
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|даҽа ахьӡ=Руфбей Иванович Эбжноу
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|аира арыцхә={{date|8|3|1946}}
|аира аҭыԥ=[[Џьырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|13|8|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь
|аусура=аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу''' ({{lang-ru|Руфбей Иванович Эбжноу}}; {{date|8|3|1946}}, Аԥсны, [[Гәдоуҭа араион]] [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|13|8|2016}}, [[Аҟәа]] ақалақь) – аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]
odxhyiw38sb5dlzlbln2h871mkbqnwq
171684
171607
2026-08-07T02:39:20Z
Fraxinus.cs
8381
171684
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|даҽа ахьӡ=Руфбей Иванович Эбжноу
|афото=Эбжноу Руфбей Иванович (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу
|аира арыцхә={{date|8|3|1946}}
|аира аҭыԥ=[[Џьырхәа]] ақыҭа, [[Гәдоуҭа араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]], [[СССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|13|8|2016}}
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]] ақалақь, [[Аԥсны]]
|аусура=Алитературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы
}}
'''Руфбеи Иуан-иԥа Ебжьноу''' ({{lang-ru|Руфбей Иванович Эбжноу}}; {{date|8|3|1946}} [[Џьырхәа]] ақыҭа – {{date|13|8|2016}}, [[Аҟәа]] ақалақь) — аԥсуа литературатә критик, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. СССР-и Аԥсни рышәҟәыҩҩцәа Реидгылақәеи Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи рлахәыла (1999). Ианашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара (2016). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератруратә институт далгеит (1973). 1973 ш. инаркны С. И. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр алитературатә хәҭа деиҳабын. 1975 ш. нахыс Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алитературатә консультантс дыҟан, аамҭакала алекциақәа дрыԥхьон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт аҟны. Аамҭақәак рзы ажурнал «Алашара» алитературатә критика аҟәша деиҳабын, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асахьаркыратә литература аларҵәара абиуро адиректорс дыҟан. Аԥсуа жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥара далахәын. Аԥсны жәлар рфорум «Аидгылара» аԥҵара аԥшьгаҩцәа дреиуан. 1991 ш. Аԥсны жәлар рфорум ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡон.
Р. Ебжьноу аԥсуа поезиа, иара убас Н. Ҳашыг, Р. Смыр уҳәа рырҿиамҭқәа ирзикыз истатиақәа рнылон: ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», аизгақәа: урҭ иреиуоуп: «Ажәақәа ажәаны мацара иаанымхарц» («Алашара». 1977, №9, «Агәаҟреи аҭакԥхықәреи» («Алашара». 1984, №10), «Аԥышәара амҩала». («Алашра». 1985, №12), «Агәы аҟнытә иаауа ашәа» («Алашара. 1986. №9) уҳәа егьырҭгьы.
1979 ш. Аҟәа аԥсышәала иҭыжьын илитература-критикатә статиақәа реизга «Иҭынчым аҭынчра». Уи иагәылалеит Б. Шьынқәба, А. Џьонуа, А. Аџьынџьал, Н. Ҳашыг, Н. Ҭарба, М. Миқаиа, Т. Аџьба, Н. Кәыҵниа, А. Возба рырҿиаҭақәа ирызкны.
Р. Ебжьноу дырдыруеит еиҭагаҩнгьы. Аԥсшәахь еиҭеигеит аурыс, абаза, ақырҭуа бызшәақәа рҟнытә арҿиамҭақәа жәпакы. (Б. Ҭҳаиҵыкә иажәабжь кьаҿқәа, К. Џьгәаҭан ироман «Маридаҭ» ацыԥҵәаха уҳәа). 1988 ш. иҭыҵит иеиҭагамҭақәа реизга «Ахаҿқәа». Ашәҟәы иагәылалеит апиесақәа: Ж. Шехаде – «Брисбентәи аемигрант», Ҭ. Ҷилаӡе – «Акриса ҿа лзы ароль», Е. Раннет – «Ацәгьауратә танго» уҳәа егьырҭгьы.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/ebzhnou-rufbej-ivanovich Эбжноу Руфбей Иванович] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/ebzhnou-rufbei-ivan-i%D2%A7a Ебжьноу Руфбеи Иван-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:1946 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Хәажәкырамза 8 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ебжьноуаа]]
600b6haz3x4khouevnv0du0mt1vnl1y
Кәыҵниа, Шьалуа Васили-иԥа
0
55301
171039
2026-08-06T14:58:02Z
Nart17
17397
Text copied from [[Кәыҵниа, Шалуа Васили-иԥа]]; title corrected to the reviewed form.
171039
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа''' (Аҟәа, 02.05. 1937 – 30. 09. 2021) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла ({{lang-ru|Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
0p91xarrvt2n576qwdjp65hbwh1h1wa
171192
171039
2026-08-06T17:58:02Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171192
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа''' (Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла ({{lang-ru|Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]}}
nulzy0wwzgi9yo076mfsfcfwu0pxgsx
171324
171192
2026-08-06T18:10:13Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171324
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|даҽа ахьӡ=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Кәыҵниа Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа''' (Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла ({{lang-ru|Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
c5vrpw6brlqzu1aoag3mlnz0t52tv7h
171461
171324
2026-08-06T18:42:00Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171461
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=(Анатолий) Васильевич Квициния Шалва
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа Кәыҵниа''' (Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла ({{lang-ru|(Анатолий) Васильевич Квициния Шалва}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
57ofjwtvy5fazqqvfw8yyw8lx4dcl67
171534
171461
2026-08-06T19:09:35Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171534
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|аира аҭыԥ=2012
}}
'''Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа Кәыҵниа''' (Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла ({{lang-ru|Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния}}; 2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
cm7j9mhk1qkcyw9v7owqxo2w1x27ghd
171541
171534
2026-08-06T19:12:14Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171541
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|2|5|1937}}
|аира аҭыԥ=Аҟәа
|аԥсра арыцхә={{date|30|9|2021}}
}}
'''Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния}}; Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
jeuywgleu2honbc61vo7sig479w90ki
171621
171541
2026-08-06T20:21:58Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171621
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|даҽа ахьӡ=Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния
|афото=Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Шьалуа (Анатол) Васили-иԥа Кәыҵниа
|аира арыцхә={{date|2|5|1937}}
|аира аҭыԥ=[[Аҟәа]]
|аԥсра арыцхә={{date|30|9|2021}}
}}
'''Шьалуа (Анатол) Уасил-иԥа Кәыҵниа''' ({{lang-ru|Шалва (Анатолий) Васильевич Квициния}}; Аҟәа, {{date|2|5|1937}} – {{date|30|9|2021}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла (2012). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
[[Очамчыра араион]] [[Аҭара]] ақыҭантәи абжьаратәи ашкол даналга А.М.Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет дҭалеит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа раан аус иуан Пицундатәи аԥсшьарҭақәа реидҵа аҟны, иара убас Аԥснытәи аполиграфиатә еидҵараҿы, ашьҭахь Аҭара ақыҭан акультура аҩны деиҳабын.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан (1992-1993) Мрагыларатәи афронт аҟны, [[Аӡҩыбжьа]], нас Аҭара арратә корреспондентк иаҳасабала аибашьратә хҭысқәа ашәҟәы ианиҵон, ихатә мшынҵа иман.
Алитература абзиабара шьҭикааит дышқәыԥшыз, аҩра дызлалагазгьы ажәеинраалақәа рыла ауп. Раԥхьатәи иҩымҭа 1956 шықәсазы алитературатә журнал «Алашара» ианылеит. Хара имгакәа апрозахь диасуеит. Иажәабжьқәеи иповестқәеи агазеҭ «Аԥсны» («Аԥсны ҟаԥшь»), ажурнал «Алашара» уҳәа апериодикатә кьыԥхь ианылон.
==Абиблиографиа==
*Аԥсышәала: Асар рымҩа. Аповест. Аҟәа, 1974.
*Ачара аҿҳәара. Ажәабжьқәа. Аҟәа,1978.
*Нанҳәа. Ароман. Актәи ахәҭа. Аҟәа, 2003.
*Нанҳәа. Ароман. Аҩбатәи ахәҭа. Аҟәа, 2009.
*Кәыдры аиҩхаатәи аиҭныԥсахлара. Ароман. Аҟәа, 2014.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/kvicziniya-shalva-(anatolij)-vasilevich Квициния Шалва (Анатолий) Васильевич] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/k%D3%99yi%D2%B5nia-shalua-(anatol)-vasili-i%D2%A7a Кәыҵниа Шалуа (Анатол) Васили-иԥа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1937 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:2021 шықәсазы иԥсыз]]
o5otqb1gfqbby1ta8eb2wb4rdz4acj9
Папаԥҳа, Маҳинур Ҭуна
0
55302
171040
2026-08-06T14:58:04Z
Nart17
17397
Text copied from [[Папба, Маҳинур Ҭуна]]; title corrected to the reviewed form.
171040
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|даҽа ахьӡ=Папба Махинур Туна
|афото=Папба Махинур Туна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|аира арыцхә=20.04.1950
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Папаԥҳа Маҳинур (Папа-ԥҳа, мамзаргьы Папԥҳа маҳинур) Ҭуна''' ({{lang-ru|Папба Махинур Туна}}; 20.04.1950, Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа) - Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2004). Иланашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Илдыруеит аԥсшәа, аҭырқәшәа, осман (ажәытәтәи аҭырқәа бызшәа), англыз бызшәақәа.
==Абиографиа==
Лхылҵшьҭра – Аԥсны, Дали Ҵабали иҭыҵыз иреиуоуп.
Аҩбатәи акласс даналга лҭаацәа Алынџьа ақыҭа ааныжьны ақалақь хәыҷы Ԥазаиери ашҟа нхара ииасит. Лан лыԥсҭазаара даналҵыз лара аԥшьбатәи акласс аҟны дтәан. Уи нахыс Есқьишьеҳир ақалақь иаҵанакуа, Чуқурхисар ақыҭахь диасит (араҟа дынхон лан лаҳәшьа), лҵарагьы иацылҵон. Ашьҭахь арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалеит. Лҵара аныхлыркәша ашьҭахь Сҭамԥылтәи ауниверситет алитературатә факультет аҟны аҵара лҵон. Ҩажәи хԥа шықәса аус луит аҳаиртә компаниа аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аспирантура дҭан. Омар Беигәаа иԥсҭазаареи ирҿиареи ирызкны адиссертациа азлырхиоит.
Ҭырқәтәылан иаԥылҵеит ашәҟәҭыжьырҭа «Asyayin», уи иҭнажьуан аԥсуааи Кавказ егьырҭ атәылақәеи ирызкыз ашәҟәқәа.
Лырҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылоит О. Беигәаа. Жәибжь шықәса лхыҵуан ашәҟәыҩҩи-аҵарауаҩи лареи анеибадырыз, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы аус ицылуан. Лааԥсара маҷымкәа иадылҵеит Омар иусумҭақәа аԥсшәахь реиҭагара. Авторс дамоуп О. Беигәаа ирҿиара иазку аочерк.
М. Папба Ҭырқәтәылан аҭҵааратәи апропагандатәи усура мҩаԥылгоит. Аԥсуа фольклортә, аетнографиатә материалқәа маҷымкәа еизылгеит. 2005 ш. еиҿылкааит афольклортә ансамбль «Уарада».
Ажурнал «Алашара» ианылеит лажәабжьқәа, аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку лыстатиақәа. Аҭырқәшәахь еиҭалгеит аԥсуа фольклортә текстқәа, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рыҭҵаарадырратә усумҭақәеи рсахьаркыратә ҩымҭақәеи: «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа жәлар репос», Б. У. Шьынқәба аус адуланы ииҩыз «Абрыскьыл», С. Л. Зыхәба ишәҟәы «Аԥсуа лакәқәа», В. Л. Бигәаа – «Аԥсны аҭоурых», В. Џь. Амаршьан ироман «Аԥсҳа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ҭырқәшәала: Аԥсилиеи Ҵабали. Сҭампыл, 2001.
*Раԥхьатәи аҭырқәа ԥҳәыс- асахьаҭыхҩы Миҳри Расим (Миушьфиқ) Ачба). Сҭампыл, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papba-maxinur-tuna Папба Махинур Туна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papba-ma%D2%B3inur-%D2%ADuna Папба Маҳинур Ҭуна] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз]]}}
g4l7wufck5jl8xx56okp94ne8w50l29
171216
171040
2026-08-06T17:58:49Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171216
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|даҽа ахьӡ=Папба Махинур Туна
|афото=Папба Махинур Туна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|аира арыцхә={{date|20|4|1950}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Папаԥҳа Маҳинур (Папа-ԥҳа, мамзаргьы Папԥҳа маҳинур) Ҭуна''' ({{lang-ru|Папба Махинур Туна}}; {{date|20|4|1950}}, Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа) - Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2004). Иланашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Илдыруеит аԥсшәа, аҭырқәшәа, осман (ажәытәтәи аҭырқәа бызшәа), англыз бызшәақәа.
==Абиографиа==
Лхылҵшьҭра – Аԥсны, Дали Ҵабали иҭыҵыз иреиуоуп.
Аҩбатәи акласс даналга лҭаацәа Алынџьа ақыҭа ааныжьны ақалақь хәыҷы Ԥазаиери ашҟа нхара ииасит. Лан лыԥсҭазаара даналҵыз лара аԥшьбатәи акласс аҟны дтәан. Уи нахыс Есқьишьеҳир ақалақь иаҵанакуа, Чуқурхисар ақыҭахь диасит (араҟа дынхон лан лаҳәшьа), лҵарагьы иацылҵон. Ашьҭахь арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалеит. Лҵара аныхлыркәша ашьҭахь Сҭамԥылтәи ауниверситет алитературатә факультет аҟны аҵара лҵон. Ҩажәи хԥа шықәса аус луит аҳаиртә компаниа аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аспирантура дҭан. Омар Беигәаа иԥсҭазаареи ирҿиареи ирызкны адиссертациа азлырхиоит.
Ҭырқәтәылан иаԥылҵеит ашәҟәҭыжьырҭа «Asyayin», уи иҭнажьуан аԥсуааи Кавказ егьырҭ атәылақәеи ирызкыз ашәҟәқәа.
Лырҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылоит О. Беигәаа. Жәибжь шықәса лхыҵуан ашәҟәыҩҩи-аҵарауаҩи лареи анеибадырыз, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы аус ицылуан. Лааԥсара маҷымкәа иадылҵеит Омар иусумҭақәа аԥсшәахь реиҭагара. Авторс дамоуп О. Беигәаа ирҿиара иазку аочерк.
М. Папба Ҭырқәтәылан аҭҵааратәи апропагандатәи усура мҩаԥылгоит. Аԥсуа фольклортә, аетнографиатә материалқәа маҷымкәа еизылгеит. 2005 ш. еиҿылкааит афольклортә ансамбль «Уарада».
Ажурнал «Алашара» ианылеит лажәабжьқәа, аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку лыстатиақәа. Аҭырқәшәахь еиҭалгеит аԥсуа фольклортә текстқәа, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рыҭҵаарадырратә усумҭақәеи рсахьаркыратә ҩымҭақәеи: «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа жәлар репос», Б. У. Шьынқәба аус адуланы ииҩыз «Абрыскьыл», С. Л. Зыхәба ишәҟәы «Аԥсуа лакәқәа», В. Л. Бигәаа – «Аԥсны аҭоурых», В. Џь. Амаршьан ироман «Аԥсҳа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ҭырқәшәала: Аԥсилиеи Ҵабали. Сҭампыл, 2001.
*Раԥхьатәи аҭырқәа ԥҳәыс- асахьаҭыхҩы Миҳри Расим (Миушьфиқ) Ачба). Сҭампыл, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papba-maxinur-tuna Папба Махинур Туна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papba-ma%D2%B3inur-%D2%ADuna Папба Маҳинур Ҭуна] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]][[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз]]}}
qg14xp7ez4dynu8ztr7jnmzk5g222iu
171346
171216
2026-08-06T18:10:56Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171346
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|даҽа ахьӡ=Папба Махинур Туна
|афото=Папба Махинур Туна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Папаԥҳа Маҳинур Ҭуна
|аира арыцхә={{date|20|4|1950}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Папаԥҳа Маҳинур (Папа-ԥҳа, мамзаргьы Папԥҳа маҳинур) Ҭуна''' ({{lang-ru|Папба Махинур Туна}}; {{date|20|4|1950}}, Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа) - Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2004). Иланашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Илдыруеит аԥсшәа, аҭырқәшәа, осман (ажәытәтәи аҭырқәа бызшәа), англыз бызшәақәа.
==Абиографиа==
Лхылҵшьҭра – Аԥсны, Дали Ҵабали иҭыҵыз иреиуоуп.
Аҩбатәи акласс даналга лҭаацәа Алынџьа ақыҭа ааныжьны ақалақь хәыҷы Ԥазаиери ашҟа нхара ииасит. Лан лыԥсҭазаара даналҵыз лара аԥшьбатәи акласс аҟны дтәан. Уи нахыс Есқьишьеҳир ақалақь иаҵанакуа, Чуқурхисар ақыҭахь диасит (араҟа дынхон лан лаҳәшьа), лҵарагьы иацылҵон. Ашьҭахь арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалеит. Лҵара аныхлыркәша ашьҭахь Сҭамԥылтәи ауниверситет алитературатә факультет аҟны аҵара лҵон. Ҩажәи хԥа шықәса аус луит аҳаиртә компаниа аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аспирантура дҭан. Омар Беигәаа иԥсҭазаареи ирҿиареи ирызкны адиссертациа азлырхиоит.
Ҭырқәтәылан иаԥылҵеит ашәҟәҭыжьырҭа «Asyayin», уи иҭнажьуан аԥсуааи Кавказ егьырҭ атәылақәеи ирызкыз ашәҟәқәа.
Лырҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылоит О. Беигәаа. Жәибжь шықәса лхыҵуан ашәҟәыҩҩи-аҵарауаҩи лареи анеибадырыз, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы аус ицылуан. Лааԥсара маҷымкәа иадылҵеит Омар иусумҭақәа аԥсшәахь реиҭагара. Авторс дамоуп О. Беигәаа ирҿиара иазку аочерк.
М. Папба Ҭырқәтәылан аҭҵааратәи апропагандатәи усура мҩаԥылгоит. Аԥсуа фольклортә, аетнографиатә материалқәа маҷымкәа еизылгеит. 2005 ш. еиҿылкааит афольклортә ансамбль «Уарада».
Ажурнал «Алашара» ианылеит лажәабжьқәа, аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку лыстатиақәа. Аҭырқәшәахь еиҭалгеит аԥсуа фольклортә текстқәа, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рыҭҵаарадырратә усумҭақәеи рсахьаркыратә ҩымҭақәеи: «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа жәлар репос», Б. У. Шьынқәба аус адуланы ииҩыз «Абрыскьыл», С. Л. Зыхәба ишәҟәы «Аԥсуа лакәқәа», В. Л. Бигәаа – «Аԥсны аҭоурых», В. Џь. Амаршьан ироман «Аԥсҳа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ҭырқәшәала: Аԥсилиеи Ҵабали. Сҭампыл, 2001.
*Раԥхьатәи аҭырқәа ԥҳәыс- асахьаҭыхҩы Миҳри Расим (Миушьфиқ) Ачба). Сҭампыл, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papba-maxinur-tuna Папба Махинур Туна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papba-ma%D2%B3inur-%D2%ADuna Папба Маҳинур Ҭуна] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз]]
s4ru63zebynuvl2wvsbi7nj6loh96vq
171486
171346
2026-08-06T18:42:48Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171486
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Маҳинур Ҭуна Папаԥҳа
|даҽа ахьӡ=Махинур Туна Папба
|афото=Папба Махинур Туна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Маҳинур Ҭуна Папаԥҳа
|аира арыцхә={{date|20|4|1950}}
|аира аҭыԥ=Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа
|аусура=Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ
}}
'''Маҳинур Ҭуна Папаԥҳа''' ({{lang-ru|Махинур Туна Папба}}; {{date|20|4|1950}}, Ҭырқәтәыла, Билеџьықь ақалақь, Алынџьа ақыҭа) - Ҭырқәтәылан аԥсуа культура азааԥсаҩ, ашәҟәыҩҩы, аҭҵааҩы, апублицист, аиҭагаҩ. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2004). Иланашьоуп «Ахьӡ-Аԥша» аорден ахԥатәи аҩаӡара. Илдыруеит аԥсшәа, аҭырқәшәа, осман (ажәытәтәи аҭырқәа бызшәа), англыз бызшәақәа.
==Абиографиа==
Лхылҵшьҭра – Аԥсны, Дали Ҵабали иҭыҵыз иреиуоуп.
Аҩбатәи акласс даналга лҭаацәа Алынџьа ақыҭа ааныжьны ақалақь хәыҷы Ԥазаиери ашҟа нхара ииасит. Лан лыԥсҭазаара даналҵыз лара аԥшьбатәи акласс аҟны дтәан. Уи нахыс Есқьишьеҳир ақалақь иаҵанакуа, Чуқурхисар ақыҭахь диасит (араҟа дынхон лан лаҳәшьа), лҵарагьы иацылҵон. Ашьҭахь арҵаҩратә ҵараиурҭа дҭалеит. Лҵара аныхлыркәша ашьҭахь Сҭамԥылтәи ауниверситет алитературатә факультет аҟны аҵара лҵон. Ҩажәи хԥа шықәса аус луит аҳаиртә компаниа аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аспирантура дҭан. Омар Беигәаа иԥсҭазаареи ирҿиареи ирызкны адиссертациа азлырхиоит.
Ҭырқәтәылан иаԥылҵеит ашәҟәҭыжьырҭа «Asyayin», уи иҭнажьуан аԥсуааи Кавказ егьырҭ атәылақәеи ирызкыз ашәҟәқәа.
Лырҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааникылоит О. Беигәаа. Жәибжь шықәса лхыҵуан ашәҟәыҩҩи-аҵарауаҩи лареи анеибадырыз, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рзынӡагьы аус ицылуан. Лааԥсара маҷымкәа иадылҵеит Омар иусумҭақәа аԥсшәахь реиҭагара. Авторс дамоуп О. Беигәаа ирҿиара иазку аочерк.
М. Папба Ҭырқәтәылан аҭҵааратәи апропагандатәи усура мҩаԥылгоит. Аԥсуа фольклортә, аетнографиатә материалқәа маҷымкәа еизылгеит. 2005 ш. еиҿылкааит афольклортә ансамбль «Уарада».
Ажурнал «Алашара» ианылеит лажәабжьқәа, аԥсуаа рҭоурыхи ркультуреи ирызку лыстатиақәа. Аҭырқәшәахь еиҭалгеит аԥсуа фольклортә текстқәа, аԥсуа ҵарауааи ашәҟәыҩҩцәеи рыҭҵаарадырратә усумҭақәеи рсахьаркыратә ҩымҭақәеи: «Нарҭ Сасрыҟәеи ԥшьынҩажәи зеижәҩык иашьцәеи», «Аԥсуа жәлар репос», Б. У. Шьынқәба аус адуланы ииҩыз «Абрыскьыл», С. Л. Зыхәба ишәҟәы «Аԥсуа лакәқәа», В. Л. Бигәаа – «Аԥсны аҭоурых», В. Џь. Амаршьан ироман «Аԥсҳа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*ҭырқәшәала: Аԥсилиеи Ҵабали. Сҭампыл, 2001.
*Раԥхьатәи аҭырқәа ԥҳәыс- асахьаҭыхҩы Миҳри Расим (Миушьфиқ) Ачба). Сҭампыл, 2007.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/papba-maxinur-tuna Папба Махинур Туна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/papba-ma%D2%B3inur-%D2%ADuna Папба Маҳинур Ҭуна] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аиҭагаҩцәа]]
[[Акатегориа:1950 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Мшаԥымза 20 рзы ииз]]
hp2b5l4hdviryzifiu7mli7x7pq0zcv
Ҳаџьымԥҳа, Инна Иури-иԥҳа
0
55303
171041
2026-08-06T14:58:06Z
Nart17
17397
Text copied from [[Ҳаџьымба, Инна Иури-иԥҳа]]; title corrected to the reviewed form.
171041
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Хаджимба Инна Юрьевна
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә=30.01.1965
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Хаджимба Инна Юрьевна}}; 30.01.1965, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]}}
q66pjgywh1oc084l0bmpr6ic4vpbs2q
171244
171041
2026-08-06T17:59:43Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171244
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Хаджимба Инна Юрьевна
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|30|1|1965}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Хаджимба Инна Юрьевна}}; {{date|30|1|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]][[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]][[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]}}
8yyw26e6d2v0rmc3q1t9krzwjj8wk5i
171372
171244
2026-08-06T18:11:45Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171372
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Хаджимба Инна Юрьевна
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|30|1|1965}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Ҳаџьымԥҳа Инна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Хаджимба Инна Юрьевна}}; {{date|30|1|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]
5b9hjgkqr3m7o17l3rwzxdtzxfodc6m
171514
171372
2026-08-06T18:43:42Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171514
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа
|даҽа ахьӡ=Инна Юрьевна Хаджимба
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа
|аира арыцхә={{date|30|1|1965}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Арасаӡыхь ақыҭа
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа''' ({{lang-ru|Инна Юрьевна Хаджимба}}; {{date|30|1|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]
3heue0mux54b00d2qujzh51w1aqyqr4
171656
171514
2026-08-06T20:23:09Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171656
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа
|даҽа ахьӡ=Инна Юрьевна Хаджимба
|афото=Хаджимба Инна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа
|аира арыцхә={{date|30|1|1965}}
|аира аҭыԥ=[[Арасаӡыхь]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аусура=аԥсуа поет, ажурналист, апублицист
}}
'''Инна Иури-иԥҳа Ҳаџьымԥҳа''' ({{lang-ru|Инна Юрьевна Хаджимба}}; {{date|30|1|1965}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Арасаӡыхь]] ақыҭа) – аԥсуа поет, ажурналист, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далоуп (2003). Дыҩуеит аԥсышәала.
==Абиографиа==
1982 ш. Арасаӡыхьтәи абжьаратәи ашкол даналга дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аха 1985 ш. диасуеит М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Лҵара хлыркәшеит 1990 шықәсазы. Аусура далагеит Аԥснытәи аҳәынҭтелерадиоеилахәыра акорреспондентс (1994).
И. Ҳаџьымба лажәеинраалақәа рнылоит ажурналқәа «Амцабз», «Алашара», агазеҭ «Аамҭа» уҳәа егьырҭгьы.
==Абиблиографиа==
*аԥсышәала: Мрашара. Ажәеинраалақәа. Аессе. Аҟәа, 1999.
*Арасаӡыхь. Ажәеинраалақәеи аминиатиурақәеи. Аҟәа, 2013.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/xadzhimba-inna-yurievna Хаджимба Инна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D2%B3a%D1%9Fyimba-inna-iuri-i%D2%A7%D2%B3a Ҳаџьымба Инна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны апоетцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны ажурналистцәа]]
[[Акатегориа:1965 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз]]
nh139k6muiw3yqr1q1pqj18owexhjei
Џьынџьалԥҳа, Нонна Иури-иԥҳа
0
55304
171042
2026-08-06T14:58:08Z
Nart17
17397
Text copied from [[Џьынџьал, Нонна Иури-иԥҳа]]; title corrected to the reviewed form.
171042
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Джинджолия Нонна Юрьевна
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә=21.08.1971
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан - 13.06.2025
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист
}}
'''Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Джинджолия Нонна Юрьевна}}; 21.08.1971, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - 13.06.2025) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
ee0u3vr9pspj5hdr7kqflaqn3i64x23
171114
171042
2026-08-06T15:37:06Z
Nart17
17397
Infobox: move the date out of the place field into the birth/death date field.
171114
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Джинджолия Нонна Юрьевна
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә=21.08.1971
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан
|аԥсра арыцхә=13.06.2025
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
}}
'''Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Джинджолия Нонна Юрьевна}}; 21.08.1971, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - 13.06.2025) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
3zfn0p91maywzxvwnr4rhksia4s5zn3
171129
171114
2026-08-06T17:55:55Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171129
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Джинджолия Нонна Юрьевна
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|8|1971}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан
|аԥсра арыцхә={{date|13|6|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист}}
'''Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Джинджолия Нонна Юрьевна}}; {{date|21|8|1971}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - {{date|13|6|2025}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]][[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]][[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]][[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]][[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]}}
evwixcsvvrsjfwzdwi8aph4lem70gvz
171262
171129
2026-08-06T18:08:13Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171262
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|даҽа ахьӡ=Джинджолия Нонна Юрьевна
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|8|1971}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан
|аԥсра арыцхә={{date|13|6|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист}}
'''Џьынџьалԥҳа Нонна Иури-иԥҳа''' ({{lang-ru|Джинджолия Нонна Юрьевна}}; {{date|21|8|1971}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - {{date|13|6|2025}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]
2tpghkdpi3pl6b43f2mfobh6kfzdz2a
171395
171262
2026-08-06T18:39:51Z
Nart17
17397
Dates in {{date}} form per Fraxinus.cs; repair infobox and lead brackets; source spapsny.org
171395
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа
|даҽа ахьӡ=Нонна Юрьевна Джинджолия
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|8|1971}}
|аира аҭыԥ=Аԥсны, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан
|аԥсра арыцхә={{date|13|6|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист}}
'''Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа''' ({{lang-ru|Нонна Юрьевна Джинджолия}}; {{date|21|8|1971}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - {{date|13|6|2025}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]
c1ktwje3pbwyxfgw94qwslevx6g18h8
171570
171395
2026-08-06T20:20:17Z
Nart17
17397
Place fields smallest-to-largest, wikilinked, with the state as it was in that year (per Fraxinus.cs's convention); source spapsny.org
171570
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа
|даҽа ахьӡ=Нонна Юрьевна Джинджолия
|афото=Джинджолия Нонна Юрьевна (spapsny.org).jpg
|афото ахҵара=Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа
|аира арыцхә={{date|21|8|1971}}
|аира аҭыԥ=[[Гәыԥ]] ақыҭа, [[Очамчыра араион]], [[Аԥснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика|Аԥснытәи АССР]]
|аԥсра арыцхә={{date|13|6|2025}}
|аусура=ашәҟәыҩҩы, апублицист}}
'''Нонна Иури-иԥҳа Џьынџьалԥҳа''' ({{lang-ru|Нонна Юрьевна Джинджолия}}; {{date|21|8|1971}}, Аԥсны, [[Очамчыра араион]] [[Гәыԥ]] ақыҭан - {{date|13|6|2025}}) – ашәҟәыҩҩы, апублицист. Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла далан (2018). Дыҩуан аԥсышәала.
==Абиографиа==
1988 ш. далгеит Гәыԥтәи абжьаратәи ашкол. 1989-1995 шықәсқәа раан аҵара лҵон Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аҟны.
2000 ш. инаркны аус луан Гәылрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс.
Лпрозатә ҩымҭақәа рнылахьеит ажурнал «Алашара», агазеҭ «Аамҭа», Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иҭнажьуа аҿар рырҿиамҭақәа еидызкыло аизга «Ашацкыра» (2009; 2011).
==Абиблиографиа==
*«Абзиабара ашәа». Аповести ажәабжьқәеи. Аҟәа, 2016.
*«Ашьауардын ахыԥша». Ажәабжьқәа. Аҟәа, 2019.
==Азхьарԥшқәа==
*[[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рсиа]]
*[https://spapsny.org/pisateli/dzhindzholiya-nonna-yurevna-(1971) Джинджолия Нонна Юрьевна] {{ru icon}}
*[https://spapsny.org/abkh/ash%D3%99%D2%9F%D3%99yi%D2%A9%D2%A9cz%D3%99a/%D1%9Fyin%D1%9Fal-nonna-iuri-i%D2%A7a Џьынџьал Нонна Иури-иԥҳа] {{ab icon}}
[[Акатегориа:Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:1971 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Нанҳәамза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2025 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Рашәарамза 13 рзы иԥсыз]]
227awmb24ukg20p3hrenfesn5sk3xia
Акатегориа:Иӡит 19-тәи ашәышықәса Европа
14
55305
171056
2026-08-06T15:06:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DisestcatContinentCentury|Европа}}»
171056
wikitext
text/x-wiki
{{DisestcatContinentCentury|Европа}}
bczrdh4ng3nuvxu0gfhnuc71yd0gp35
Аҳашԥҳа, Инна Никәала-иԥҳа
0
55306
171058
2026-08-06T15:07:16Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Аҳашԥҳа, Инна Никәала-иԥҳа]] в [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Аизга: 2-томкны» (Аҟәа, 2013) prints «Инна Аҳашба», without -ԥҳа.
171058
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Аҳашба, Инна Никәала-иԥҳа]]
0lplo6mfcxmnw5hyz0fde8gfcuw7gsb
Макачааԥҳа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа
0
55307
171061
2026-08-06T15:07:21Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Макачааԥҳа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] в [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Ԥшьышәи жәаха мши ҵхи...» (Аҟәа, 2008) prints «Лариса Макачаа», without -ԥҳа.
171061
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Макачаа, Лариса Заабеҭ-иԥҳа]]
ecvyiw0yrasqywvhfpd776khpvyqmpx
Ҭҳаиҵыкәԥҳа, Заира Шьалуа-иԥҳа
0
55308
171064
2026-08-06T15:07:25Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Ҭҳаиҵыкәԥҳа, Заира Шьалуа-иԥҳа]] в [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected: her own book «Абырфын рахәыцқәа» (Аҟәа, 2014) prints «Заира Ҭҳаиҵыкә», without -ԥҳа.
171064
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Ҭҳаиҵыкә, Заира Шьалуа-иԥҳа]]
h6eg5y38gvptmxhmzyu559prjm8nzw5
Акатегориа:Иӡыз 19-тәи ашәышықәсазтәи аобиектқәа аконтинентқәа рыла
14
55309
171066
2026-08-06T15:07:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DisestablishmentsbycontinentInCentury}}»
171066
wikitext
text/x-wiki
{{DisestablishmentsbycontinentInCentury}}
7txiscm0ys610azlkfgy7vpav4y8dl3
Тәан-ԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа
0
55310
171068
2026-08-06T15:07:29Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Тәан-ԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] в [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]] поверх перенаправления: Title corrected per native-speaker review: -ԥҳа written solid, as in the other surnames.
171068
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Тәанԥҳа, Лиолиа Сулҭан-иԥҳа]]
j5rnemuvaj50bhj2m7leokmwyuomp3t
Ԥлиа, Шамиль Хәсеин-иԥа
0
55311
171071
2026-08-06T15:07:33Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Ԥлиа, Шамиль Хәсеин-иԥа]] в [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]] поверх перенаправления: Given name corrected per native-speaker review: Шамиль -> Шамил.
171071
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Ԥлиа, Шамил Хәсеин-иԥа]]
32fbwafak15bafek0thtqky1tbcjb1m
Хокерба, Шамиль Ибрагим-иԥа
0
55312
171074
2026-08-06T15:07:37Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Хокерба, Шамиль Ибрагим-иԥа]] в [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]] поверх перенаправления: Given name corrected per native-speaker review: Шамиль -> Шамил.
171074
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Хокерба, Шамил Ибрагим-иԥа]]
d7ddet5371s108jmplhgtwtib5aigle
Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа
0
55313
171077
2026-08-06T15:07:42Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Хәарцкиа, Игор Иван-иԥа]] в [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]]: Surname and patronymic corrected per native-speaker review: Хәарцкиа -> Хәарцкьиа, Иван -> Иуан.
171077
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Хәарцкьиа, Игор Иуан-иԥа]]
k43i4uzhj882xr8op9r8i0fe1n61jhn
Барцыцԥҳа, Белла Урсҟан-иԥҳа
0
55314
171080
2026-08-06T15:07:46Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Барцыцԥҳа, Белла Урсҟан-иԥҳа]] в [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]]: Patronymic corrected to Урысҟа - the form already used in this article's infobox and by the source (spapsny.org).
171080
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Барцыцԥҳа, Белла Урысҟа-иԥҳа]]
evzzufvwu73bgt5b7g8rfcbmtqnibp6
Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа
0
55315
171083
2026-08-06T15:09:20Z
Nart17
17397
Nart17 переименовал страницу [[Бӷажәба, Хәыхәыт Соломон-иԥа]] в [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]] поверх перенаправления: Patronymic corrected to Салуман - the Abkhaz form of the name, listed in [[Аԥсуа хьӡқәа]]; this page carried that title until July 2026.
171083
wikitext
text/x-wiki
#перенаправление [[Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа]]
p846ghou6lfa4zm1xgrhve5zyppe29h
Акатегориа:Ицәырҵит 21-тәи ашәышықәса Океаниа
14
55316
171086
2026-08-06T15:10:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{EstcatContinentCentury|Океаниа}}»
171086
wikitext
text/x-wiki
{{EstcatContinentCentury|Океаниа}}
9nb3a1holbsq5x5splpak28j4fi3wrw
Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз ашәышықәсақәа рыла аобиектқәа
14
55317
171087
2026-08-06T15:12:04Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Establishments in Oceania by century}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| шәышықәсақәа]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла| ицәырҵыз]] [[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи ашәышықәсақәа рылеи|*]]»
171087
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Establishments in Oceania by century}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| шәышықәсақәа]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла| ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи ашәышықәсақәа рылеи|*]]
hdip8ze188sd1cvu235bd79081b520g
Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла
14
55318
171088
2026-08-06T15:12:53Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania by century}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| 03]] [[Акатегориа:Ашәышықәсақәа аконтинентқәа рыла]]»
171088
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania by century}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| 03]]
[[Акатегориа:Ашәышықәсақәа аконтинентқәа рыла]]
ici2ugkx9od0dqgezad7zd2xhyc91td
Акатегориа:Океаниа 21-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых
14
55319
171089
2026-08-06T15:14:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania in the {{Title century}}st century}} {{Navseasoncats}} [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]] [[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Океаниа {{MILLENNIUM|{{Title century}}00}}зтәи аҭоурых|{{Title century}}]]»
171089
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania in the {{Title century}}st century}}
{{Navseasoncats}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ашәышықәсақәа рыла|{{Title century}}]]
[[Акатегориа:{{Title century}}-тәи ашәышықәса аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Океаниа {{MILLENNIUM|{{Title century}}00}}зтәи аҭоурых|{{Title century}}]]
irav9ifbz8rt6d2ynp73mvi4sy9tvvf
Акатегориа:Океаниа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых
14
55320
171090
2026-08-06T15:15:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania in the 3rd millennium}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;"> [[:Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} :Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьы...»
171090
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania in the 3rd millennium}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{ombox|image=none| text = <div style="text-align:center;">
[[:Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} IV-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа Ҳ. ҟ. I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|{{small|ҳ. ҟ.}} I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа I-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|I-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа II-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|II-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа III-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|III-тәи азқьышықәса]] {{*}} [[:Акатегориа:Океаниа IV-тәи азқьышықәсазтәи аҭоурых|IV-тәи азқьышықәса]]
}}
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|02]]
[[Акатегориа:III-тәи азқьышықәса аконтинентқәа рыла]]
czswxufza7f8ly7hmoa7ufaggi57y8v
Акатегориа:Океаниа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла
14
55321
171091
2026-08-06T15:15:54Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Oceania by millennium}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Азқьышықәсақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| зқьышықәсақәа]]»
171091
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Oceania by millennium}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Азқьышықәсақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых аамҭақәа рыла| зқьышықәсақәа]]
566uapr4ns3zh6ha52n37xi0eylirm8
Акатегориа:Ицәырҵит III-тәи азқьышықәса Океаниа
14
55322
171092
2026-08-06T15:16:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{EstcatContinent3rdMillennium|Океаниа}}»
171092
wikitext
text/x-wiki
{{EstcatContinent3rdMillennium|Океаниа}}
t78zib1ks93euyc08dp6xy00vxmpsvf
Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз азқьышықәсақәа рыла аобиектқәа
14
55323
171093
2026-08-06T15:17:41Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Establishments in Oceania by millennium}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Океаниа иӡыз азқьышықәсақәа рыла аобиектқәа}} [[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| 01]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|*ицәырҵыз]] Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра...»
171093
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Establishments in Oceania by millennium}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Океаниа иӡыз азқьышықәсақәа рыла аобиектқәа}}
[[Акатегориа:Океаниа ицәырҵыз аобиектқәа| 01]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых азқьышықәсақәа рыла|*ицәырҵыз]]
[[Акатегориа:Аобиектқәа рцәырҵра аконтинентқәа рылеи азқьышықәсақәа рылеи]]
k4llw3txe2y7n6zyey1bwaqnzp5urpn
Акатегориа:Океаниа 2000-тәи ашықәсқәа раан аҭоурых
14
55324
171094
2026-08-06T15:19:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Oceania in the {{Title year}}s}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category series navigation}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{title year}}]] Акатегориа:Океаниа {{CENTURY|{{Title year}}}}-тә...»
171094
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania in the {{Title year}}s}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category series navigation}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{title year}}]]
[[Акатегориа:Океаниа {{CENTURY|{{Title year}}}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|{{title year}}]]
lxfawasprke2b8k5jpg9wx3kpjhsl4e
171095
171094
2026-08-06T15:20:07Z
Fraxinus.cs
8381
171095
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Oceania in the {{Title year}}s}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category series navigation}}
{{CatAutoTOC}}
[[Акатегориа:{{Title year}}-тәи ашықәсқәа раан иҟалаз ахҭысқәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Океаниа аҭоурых ажәашықәсақәа рыла|{{title year}}]]
[[Акатегориа:Океаниа {{CENTURY|{{#expr:{{Title year}}+1}}}}-тәи ашәышықәсазтәи аҭоурых|{{title year}}]]
j2lmcp3ox22hp5tx5mrijetgfudmm2o
Адунеи
0
55326
171387
2026-08-06T18:31:42Z
Nart17
17397
Аиҭагара [[:ru:Вселенная]] аҟынтәи (CC BY-SA 4.0; авторцәа — аҭоурых аҿы). Аиҭагаҩ: Айнар Читанава. Nart17 translation team.
171387
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|1=Адунеи|2=Адунеи (аҵакы)}}
[[Файл:Galaxies of the Infrared Sky .jpg|thumb|300px|[[Крупномасштабная структура Вселенной|Адунеи амасштаб ду змоу аилазаара]], 2,2 мкм — 1 600 000 [[Инфракрасное излучение|аинфраҟаԥшьтә цәқәырԥақәа]] рыҩаӡарақәа рҿы ишаабо еиԥш, [[2MASS|Two Micron All-Sky Survey]] иалҵшәаны, Extended Source Catalog аҟны иҭаҩуп. Агалактикақәа рылашара ажәҩангәыԥштәы инаркны (реиҳа илашоу), аҟаԥшь (реиҳа иҭаау) аҟынӡа рыла иаарԥшуп. Асахьа аҵкарқәа рҟны иарбоу ацәаҳәа лашьца — [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] ахьыҟоу ауп, зсаба ахылаԥшрақәа ирԥырхагоу.]]
'''Адунеи''' (ажәытә бырз. быз. ажәа οἰκουμένη “[[ойкумена|оикумена]]”, “ауаа зхылахьоу аҭыԥҭаӡара” ажәахырҿиааратә [[Калька (лингвистика)|калька]] — [[Адгьыл|Адгьыл]] [[Середина мира (мифология)|адунеи агәҭак]] аҳасабала азхәыцра аамҭазы зегьызҵазкуа аилкаара<ref>{{статья|автор=Тургунова Гулмира Амантайовна|заглавие=Лингвокультурологические особенности концепта "Вселенная" в разных языковых картинах мира (на материале переводов с киргизского языка на русский/английский язык)|издание=Бюллетень науки и практики|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/lingvokulturologicheskie-osobennosti-kontsepta-vselennaya-v-raznyh-yazykovyh-kartinah-mira-na-materiale-perevodov-s-kirgizskogo|номер=2}}</ref>) — иҟоу [[Энергия|амчхара]], [[Материя (физика)|аматериа]], [[Пространство-время|аҭыԥҭаӡара-аамҭа]] зегьы реизга, [[Субатомная частица|асубатомтә хәҭаҷқәа]] инадыркны [[Галактическая нить|агалактикатә рахәыцқәа]] зегьи, [[Космические пустоты|аҭацәрақәеи]] еиҳа идуу аилазаашьақәеи рҟынӡа, иара убас имҩаԥысуа ацәырҵрақәа зегьы{{efn|Еиуеиԥшым ахыҵхырҭақәа рҿы уи еиуеиԥшымкәа иҳәоуп:
* {{БСЭ3|заглавие=БСЭ}}: «адунеи зегьы, ҳәаа змам аамҭеи аҭыԥи рыла, ҵыхәаԥҵәара змам еиуеиԥшым аформақәа рыла аматериа аҿиара апроцесс аҿы иамоу. В. обиективла иҟоуп, уи еилызкаауа ауаҩы ихдырра иахьыԥшымкәа».
* {{из|БЕС}}: «Иҟоу аматериалтә дунеи зегьы, аамҭеи аҭыԥи рҿы ҳәаа змам, насгьы аматериа аҿиараан иамоу аформақәа рыла ҵыхәаԥҵәарада еиуеиԥшым».
* Аҭҵаарадырра-техникатә енциклопедиатә жәар: «аматериа, амчхара, акосмос реизга, ихьҭоу, иҭацәу аҭыԥ дуқәа рыла ишьақәгылоу, аԥхарра ҳарак змоу аеҵәақәеи агалактикақәа рҿы еидкылоу егьырҭ аобиектқәеи ахьыҟоу».
* {{Источник/НФЭ|Адунеи|[[Казютинский, Вадим Васильевич|Казиутински В.В.]]|url=http://iph.ras.ru/elib/0675.html}}: ““иҟоу зегьы”, “зегьы зҵазкуа адунеи”, “амаҭәарқәа зегьы реизакра”; арҭ атерминқәа аҵакқәа рацәаны ирымоуп, насгьы аконцепциатә контекст ала ишьақәгылоуп.”
* «Иубарҭоу аматериалтә дунеи зегьы, акосмостә системақәа зегьы зҵазкуа рматериеи рымчхареи, урҭ рҿы имҩаԥысуа афеноменқәа зегьы, иара убасгьы теориала азин змоу ацҵара»<ref name="tsitsin-surdin">Ф. А. Цицин, [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдин]]. Вселенная // Большая российская энциклопедия. — 2006. — Т. 6. — С. 41.</ref>.
* “Афизикатә енциклопедиа”, иара убас “Акосмос аенциклопедиа маҷ” рҟны аилкаара аилыркаа ҟаҵаӡам.}}. 20-тәи ашәышықәса алагамҭа инаркны [[космология|акосмологиа]] еиуеиԥшым аҭҵаарадыррақәа шьаҭас иҟаҵаны ишьақәнаргылеит аҭыԥҭаӡареи аамҭеи шеицыҟалаз [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] ҳәа хьӡыс измоу ахҭыс иалҵшәаны, ҳаамҭазтәи аҭҵаарадырратә еилкаарақәа рыла 13,787 ± 0,020 миллиард шықәса раԥхьа иҟалаз<ref>{{Cite journal |last1=Planck Collaboration |last2=Aghanim |first2=N. |author2-link=Nabila Aghanim |last3=Akrami |first3=Y. |last4=Ashdown |first4=M. |last5=Aumont |first5=J. |last6=Baccigalupi |first6=C. |last7=Ballardini |first7=M. |last8=Banday |first8=A. J. |last9=Barreiro |first9=R. B.|last10=Bartolo|first10=N. |last11=Basak |first11=S. |date=September 2020 |title=Planck 2018 results: VI. Cosmological parameters |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=641 |pages=A6 |doi=10.1051/0004-6361/201833910 |arxiv=1807.06209 |bibcode=2020A&A...641A...6P |s2cid=119335614 |issn=0004-6361}}</ref>. Агәаанагара ыҟоуп Атҟәацра ду [[космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] аԥхьанеиуан ҳәа, Адунеи аханатәтәи аҭагылазаашьа, [[кривизна пространства-времени|аҭыԥҭаӡара-аамҭа анаареи]] аматериа [[плотность энергии|амчхара аилаӷәӷәареи]] амҽхак дуӡӡақәа анрымаз<ref>В. Н. Лукаш, Е. В. Михеева. [https://bigenc.ru/c/kosmologicheskaia-singuliarnost-af649e Космологическая сингулярность] // Большая российская энциклопедия. — 2022.</ref>. Атҟәацра ду аныҟалаз инаркны Адунеи [[Космологический принцип|инеибеиԥшны]] [[расширение Вселенной|аиҵыҵра]] иалагеит<ref>''John Soltis, Arya Farahi, Dragan Huterer, C. Michael Liberato II'' [https://arxiv.org/abs/1902.07189 Percent-Level Test of Isotropic Expansion Using Type Ia Supernovae] {{Wayback|url=https://arxiv.org/abs/1902.07189 |date=20190504112720 }} // [[arXiv.org]] 19 Feb 2019</ref><ref>Известно научное исследование, свидетельствующее об анизотропии расширения Вселенной. // ''K. Migkas, G. Schellenberger, T. H. Reiprich, F. Pacaud, M. E. Ramos-Ceja, L. Lovisari'' //[https://dx.doi.org/10.1051/0004-6361/201936602 Probing cosmic isotropy with a new X-ray galaxy cluster sample through the LX−T scaling relation] // [[arXiv.org]] 7 Apr 2020.</ref>. Адунеи ашәагаақәа еилкаам<ref name="Brian Greene 2011">{{cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Грин, Брайан Рэндолф |title=[[Скрытая реальность. Параллельные миры и глубинные законы космоса|The Hidden Reality: Parallel Universes and the Deep Laws of the Cosmos]] |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |year=2011 }}</ref>. Еизаку цырак аҳасабала Адунеи ҭнаҵаауеит [[космология|акосмологиа]] ҳәа хьӡыс измоу [[физика|афизикеи]] [[Астрономиа|астрономиеи]] рыҟәша<ref name="tsitsin-surdin" />.
Ахылаԥшразы иаарту Адунеи ахәҭа (астрономиатә мыругақәа рхархәарала) [[Ауаҩы|ауаҩы]] [[Адгьыл|Адгьыл]] иара убас [[Амратә система|Амратә система]] аҟынтәи дызхәаԥшуа “[[наблюдаемая Вселенная|иубарҭоу Адунеи]]”, мамзаргьы “Аметагалактика” ахьӡуп<ref name="tsitsin-surdin" /> (аҵыхәтәантәи аамҭазы аҩбатәи атермин шамахамзар ахархәара ацәыӡит). Иубарҭоу Адунеи адиаметр 93 миллиард [[световой год|лашара шықәса]] раҟара шьақәнаргылоит<ref name="Brian Greene 2011" />.
Еиуеиԥшым [[мифология|амифологиақәеи]], [[Адин|адинтә]], [[Афилософиа|афилософиатә]] системақәеи рҿы Адунеи атәы зҳәо аидеиа [[научный метод|аҭҵаарадырратә методқәа]] рыла еицырдыруа иахьатәи [[научная картина мира|адунеи асахьа]] акырӡа еиԥшым. Амифологиеи амифологиахь ииагоу зааӡатәи афилософиатә ҵаси рҿы иҟан [[космос (мифология)|акосмос]] аконцепциа — зегьы зҵазкуа, еиҿартәоу, адунеи азакәан (апринцип) инақәыршәаны еиҿкаау<ref>[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]]. [https://www.peoplesmyths.com/k/kosmos.html Космос] // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2.</ref>. Иааизакны амифологиа аҩныҵҟатәи ҵакы хадас иамоу, архаикатә [[космогонические мифы|космогониатә мифқәа]] рҿы уажәнатәгьы иҟоу, еиҿкаам [[Хаос (мифология)|ахаос]] аҟынтәи еиҿкаау акосмос ахь аиасра ауп<ref>[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]]. [http://cult-lib.ru/doc/dictionary/myths-of-the-world/articles/60/kosmogonicheskie-mify.htm Космогонические мифы] // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2.</ref>. Зааӡатәи Адунеи [[История развития представлений о Вселенной|акосмологиатә модельқәак]] [[Геоцентрическая система мира|геоцентртәын]]: Адгьыл Адунеи агәҭаны идыргылон. Европатәи [[Революция в науке|аҭҵаарадырратә револиуциа]] аан астрономиатә хылаԥшрақәа ирыбзоураны [[Гелиоцентрическая система мира|агелиоцентртә модель]] аԥҵахеит. Ахылаԥшрақәа реиӷьтәрақәа ирыбзоураны, Амра [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] захьӡу [[галактика|агалактикаҿы]] иҟоу шә-миллиард [[звезда|еҵәак]] ишреиуоу аилкаара ҟалеит, уи иара ахаҭагьы иаҳбо Адунеи аҿы иҟоу шә-миллиард галактикак ишреиуоугьы еилкаахеит<ref name="tsitsin-surdin" />.
[[Крупномасштабная структура Вселенной|Иреиҳау иубарҭоу амасштаб]] аҿы, агалактикақәа еиҟараны, ахырхарҭақәа зегьы рахь еиԥшны еихшоуп. Еиҵоу амасштабқәа рҿы агалактикақәа [[Скопление галактик|реилаҵәарақәеи]] [[Сверхскопление галактик|реилаҵәара дуқәеи]] убарҭоуп, урҭ акосмос аҿы [[галактические нити|арахәыц дуқәеи]] [[Космические пустоты|аҭацәра дуқәеи]] шьақәдыргылоит, ашәахтә еиҿкаашьа ҭбаа аԥҵо<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RLwangEACAAJ |title=An Introduction to Modern Astrophysics |last1=Carroll |first1=Bradley W. |last2=Ostlie |first2=Dale A. |year=2013 |publisher=Pearson |isbn=978-1-292-02293-2 |edition=International |pages=1173–1174 |access-date=May 16, 2018}}</ref>. XX-тәи ашәышықәса алагамҭазы иҟаҵаз аартрақәа, [[общая теория относительности|азеиԥш зыҟазаашьатә теориагьы]] уахь иналаҵаны, ирыбзоураны иҿиоит [[расширение Вселенной|еиҵыҵуа]], [[космологический принцип|иизотроптәу, еизадоу]] Адунеи иазкны иахьатәи агәаанагарақәа. [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] атеориа ашьақәырӷәӷәарақәа еизеит: раԥхьатәи аматериа ца хьшәашәеит, насгьы Адунеи аҽеиҵыхра инақәыршәаны еиҳа аилаӷәӷәара маҷхеит, уи абзоурала раԥхьатәи [[субатомная частица|асубатомтә хәҭаҷқәеи]] иаабац [[атом|атомқәеи]] шьақәгылеит. [[водород|Аӡреи]] [[гелий|агелии]] рыла ишьақәгылоу аԥсҭҳәақәа хәыҷы-хәыҷла аматериа еиҳа [[плотность|иахьыжәпоу]] аҭыԥқәа рахь рхы дырхеит, раԥхьатәи аеҵәақәеи агалактикақәеи аԥҵо<ref name="tsitsin-surdin" />. [[гравитация|Ахьанҭара амч]] аматериеи [[излучение|арадиациеи]] ирынаҭо анырра аҭҵаара иаанарԥшит Адунеи аҿы иаҳбо аобиектқәа рҿы иҟоу аматериа аасҭа еиҳаны ишыҟоу: аеҵәақәа, агалактикақәа, [[туманность|анаҟәрақәа]], [[межзвездный газ|аеҵәабжьаратәи арчы]]. Иумбо ари аматериа, [[тёмная материя|аматериа лашьца]] ҳәа иашьҭоуп<ref>{{cite web |last1=Redd |first1=Nola |title=What is Dark Matter? |url=https://www.space.com/20930-dark-matter.html |website=Space.com |access-date=2018-02-01 |archive-date=2018-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201075430/https://www.space.com/20930-dark-matter.html |url-status=live}}</ref>. Инарҭбааны ирыдыркыло акосмологиатә модель [[Модель Лямбда-CDM|ΛCDM]] инақәыршәаны, аматериа лашьца 25,8% ± 1,1% рҟынӡа Адунеи аҿы иҟоу акапани амчхареи роуп, аха убри аамҭазы 69,2% ± 1,2% — [[тёмная энергия|амчхара лашьца]] ауп, еилкаам амчхара аформа, [[Ускоренное расширение Вселенной|Адунеи аҽырҭбаара арццакра]] аҭакзыԥхықәу<ref name="planck_2015">{{Cite web |url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2016/10/aa27101-15/T9.html |title=Planck 2015 results, table 9 |access-date=2018-05-16 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727024529/https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2016/10/aa27101-15/T9.html |url-status=live}}</ref>. Абасала, иаабац (“[[барион|абарионтә]]”) аматериа 4,84% ± 0,1% мацара акапан амоуп<ref name="planck_2015" />. Аеҵәақәа, [[планета|апланетақәа]], иубаратәы иҟоу [[Межзвёздное облако|арчытә ԥсҭҳәақәа]] ари иаабац аматериа аҟынтәи 6% мацара роуп ирыхәҭаау<ref>{{Cite journal |last1=Persic |first1=Massimo |last2=Salucci |first2=Paolo |date=1992-09-01 |title=The baryon content of the Universe |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=258 |issue=1 |pages=14P–18P |doi=10.1093/mnras/258.1.14P |doi-access=free |issn=0035-8711 |arxiv=astro-ph/0502178 |bibcode=1992MNRAS.258P..14P |s2cid=17945298}}</ref>. Иҟоуп еиуеиԥшым еицлабуа агипотезақәа [[Будущее Вселенной|Адунеи аҵыхәтәа]] иазкны, иара убасгьы акосмологиатә модельқәа ԥыҭк, уи асингулиарԥхьатәи генезис аҟазаара алзыршо.
Ажәа "адунеи" ахархәара амазар алшоит иара убасгьы асахьаркыратә усумҭа [[Вымышленный мир|ихыҭҳәаау адунеи]] аанарԥшырц азгьы.
== Аилкаара аҭоурых ==
{{See also|Акосмос (амифологиа)}}
Аҭоурых аганахьала еиуеиԥшым ажәақәа рхы иадырхәон «аҭыԥҭаӡара (уахьзынаӡо) зегьы» аарԥшразы, еиуеиԥшым абызшәақәа рҟынтәи аеквивалентқәеи авариантқәеи уахь иналаҵаны, иаҳҳәап "[[космос|акосмос]]", "адунеи"<ref>{{cite web|url=http://crydee.sai.msu.ru/Universe_and_us/4num/v4pap1.htm|title=Что такое Вселенная?|author=И. Л. Генкин|publisher=[[Московский Государственный университет]]|access-date=2014-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527054728/http://crydee.sai.msu.ru/Universe_and_us/4num/v4pap1.htm|archive-date=2013-05-27}}</ref>, "ажәҩантә сфера". Атермин "амакрокосмос"<ref>{{cite web|url=http://new.philos.msu.ru/kaf/human/guides/filosofija_uchebno_metodicheskie_programmy_dlja_bakalavrov_magistrov_i_aspirantov_ehkonomicheskogo_fakulteta_mgu/|title=Учебно-методические программы по философии для бакалавров, магистров и аспирантов экономического факультета МГУ|author=Н. Б. Шулевский|date=2013|publisher=[[Московский государственный университет|Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова]]|pages=26, 39, 67|access-date=2014-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140829212421/http://new.philos.msu.ru/kaf/human/guides/filosofija_uchebno_metodicheskie_programmy_dlja_bakalavrov_magistrov_i_aspirantov_ehkonomicheskogo_fakulteta_mgu/|archive-date=2014-08-29}}</ref> иара убас ахархәара аиуит, аха уи зызку амҽхак ду змоу асистемақәа раарԥшра ауп, урҭ рсубсистемақәеи рыхәҭақәеи уахь иналаҵаны. Убасҵәҟьа, ажәа “[[микрокосм|микрокосмос]]” ахархәара амоуп зымҽхак маҷу асистемақәа рзы.
Иарбанзаалак аҭҵаара ма ахылаԥшра, афизик иакәзаргьы, атом агәыцә шеиҟәшо иахылаԥшуа, ахәыҷы ацгәы иацклаԥшуа, мамзаргьы астроном харатәи [[Галактика|агалактика]] иахылаԥшуа — абарҭ зегьы Адунеи, мамзаргьы уи хазы игоу ахәҭақәа рхылаԥшра ауп иаанаго. Абарҭ ахәҭақәа хаҭалатәи аҭҵаарақәа аус здыруло субиектқәаны иҟоуп, насгьы Адунеи иреиҳау амҽхак ала, уимоу Адунеи зегьы еизакны аҭҵааара [[Астрономиа|астрономиеи]] [[космология|акосмологиеи]] рнапалакуп; абри аҭагылазаашьаҿы, Адунеи ҳәа еилкаауп еиҳарак ахылаԥшрақәеи акосмостә експериментқәеи рыла иҭәу адунеи ахәҭа, мамзаргьы акосмологиатә екстраполациақәа робиект — афизикатә Дунеи иааизакны<ref name="newPhylosophy">{{cite web|url=http://iph.ras.ru/elib/0675.html|title=Вселенная//Новая философская энциклопедия|author=|website=|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519040915/http://iph.ras.ru/elib/0675.html|archive-date=2014-05-19}}</ref>.
Астатиа атема — иубарҭоу Адунеи иааизакны иазку адыррақәа роуп: ахылаԥшрақәа{{Аиасра|Ахылаԥшрақәа}}, урҭ ртеориатә еилыркаагақәа{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}}, рышьақәгылара аҭоурых{{Аиасра|Адунеи аартра аҭоурых}}.
Адунеи аҟазшьақәа ирызкны хьаҳәхьачарада зеилыркаа ҟаҵоу аҵабыргқәа рҟынтә абраҟа иаагап анаҩстәи:
{| style="width:50%; background:#c3ffbf;" class="wikitable"
|-
| Еиҳа ирылаҵәоу аелемент аӡри ауп{{Аиасра|Адунеи ахаҿра}}.
| [[Закон Хаббла|Адунеи аҽырҭбаара]] ибзиоу аҵабыргра {{math|[[Красное смещение|''z'']] ~ 0,1}} аҟынӡа инеиуеит{{Аиасра|Ia хкы змоу асуперҿыцқәа рыбжьара абжьаӡара аилкааразы аметод}}.
| [[Реликтовый фон|Ацәынхатә фон]] аԥшьбатәи аҩаӡара амаҷра ашкалақәа рҿы афлуктуациа иахысуеит{{Аиасра|Ацәынхатә фон аҽеиҭакрақәа}}.
|-
|Ацәынхатә фон атемпература {{math|''z''}} иадҳәалоуп{{Аиасра|Аквазарқәа рхылаԥшрақәа}}.
|[[Лайман-альфа лес|L<sub>α</sub>-абна]] харатәи аобиектқәа ([[квазар|аквазарқәа]]) {{math|''z'' > 6}} рыспектрқәа рҿы аҟазаара{{Аиасра|Лайман алфа абна}}.
|Агалактикақәа рыларҵәараҿы иӷәӷәоу аизадамра аҟазаара < 100 [[парсек|Мпк]]{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьа аҭҵаара}}.
|}
Абарҭ ацәырҵрақәа ртеориатә еилыркаарақәеи{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}} рыхҳәаақәеи шьаҭас ирымоуп [[космологический принцип|акосмологиатә принцип]], уи аҵакы ишаҳәо ала ахылаԥшыҩцәа, ахылаԥшра ахьыҟоуи ахырхарҭеи зеиԥшразаалак, бжьаратәла еиԥшу асахьа рбоит. Атеориақәа рхаҭақәа ахимиатә элементқәа рхылҵшьҭра{{Аиасра|Атҟәацра ду атеориа (Адунеи ца амодель)}}, рыҿиара амҩеи{{Аиасра|Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель}} рҽырҭбаара амзызқәеи{{Аиасра|Аинфлациатә модель}}, насгьы [[Крупномасштабная структура Вселенной|амҽхак ду змоу аилазаашьа]] ацәырҵреи{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа атеориа}} реилыркаара рҽазыршәоит.
Адунеи иазку ҳаамҭазтәи агәаанагарақәа рганахь раԥхьаӡакәны ашьаҿа ду ҟазҵаз Коперник иоуп{{Аиасра|Аҭҵаарадырратә револиуциа (XVII ашәышықәса)}}. Лагалала аҩбатәи аҭыԥ ааныркылеоит Кеплери Ниутони{{Аиасра|XVIII-XIX ашәышықәсақәа}}. Аха Адунеи иазкны иҳамоу агәаанагарақәа рҿы ииашаҵәҟьаны ареволиуциатә ԥсахрақәа ҟалеит XX-тәи ашәышықәсазы{{Аиасра|XX ашәышықәса}}.
== Аетимологиа ==
Аурыс ажәа «Вселенная» ажәа cu. въсел҄енаꙗ аҟынтәи [[заимствование|иаагоуп]]<ref>{{книга |автор=Цейтлин Р. М.|заглавие= Лексика старославянского языка|ссылка=https://archive.org/details/libgen_00162575|место= М.|издательство= Наука|год= 1977|страницы= [https://archive.org/details/libgen_00162575/page/n38 39]}}</ref>, ари [[древнегреческий язык|ажәытә бырзен]] ажәа οἰκουμένη<ref>''Фасмер М.'' Этимологический словарь русского языка. Т.1. М., 2004. С.363</ref> аҟынтәи [[Калька (лексика)|акалька]] ауп, [[глагол|аҟаҵарба]] οἰκέω «Сынхоит, сықәынхоит» аҟынтә, насгьы аханатәтәи аҵакаҿы уи ҵакыс иамаз ауаҩы дызқәынхо адунеи ахәҭа мацара акәын. Убри аҟнытә аурыс ажәа “Вселенная” [[имя существительное|ажәа]] “вселение” иадҳәалоуп, насгьы [[Местоимение|ахьыӡцынхәра]] “всё” ианыҩуеит мацара ауп. [[Пифагореизм|Пифагораа]] инадыркны [[Древняя Греция|ажәытә бырзен]] философцәа рыбжьара "Адунеи" еиҳа иеиҳаны еицырдыруаз еилкааран τὸ πᾶν (зегьы), уи иаҵанакуан аматериа зегьы (τὸ ὅλον) еиԥш, иара убас [[космос|акосмос]] зегьы (τὸ κενόν)<ref>[http://www.astronet.ru/db/msg/1197634 Логика Космоса (физика античной Греции)]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526085212/http://www.astronet.ru/db/msg/1197634 |date=2012-05-26 }}</ref>.
== Адунеи ахаҿра ==
{| class="wikitable" style="margin: 0 auto;"
|-
|Ахимиатә еилазаашьа<ref>[https://periodictable.com/Properties/A/UniverseAbundance.html Abundance in the Universe for all the elements in the Periodic Table]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825074654/https://periodictable.com/Properties/A/UniverseAbundance.html |date=2012-08-25 }}</ref>
|[[Реликтовое излучение|Ацәынхатә шәахәаркра]] абжьаратәи аԥхарра
|Адунеи аҿы аматериа аилаӷәӷәара<ref name="WMAP7">{{cite web|author=Jarosik, N., et.al. (WMAP Collaboration)|title=Seven-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Sky Maps, Systematic Errors, and Basic Results|url=https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/pub_papers/sevenyear/basic_results/wmap_7yr_basic_results.pdf|format=PDF|publisher=nasa.gov|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/69y3K699i?url=https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/pub_papers/sevenyear/basic_results/wmap_7yr_basic_results.pdf|archive-date=2012-08-16}} (from NASA’s [https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/map_bibliography.cfm WMAP Documents]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130215212/https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/map_bibliography.cfm |date=2010-11-30 }} page)</ref><ref name="Astronomy_AND_Astrophysics_Vol571">{{Cite web |url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_toc&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2014%2F11%2Fcontents%2Fcontents.html |title=Astronomy & Astrophysics Vol. 571, November 2014 (open volume): Planck 2013 results |access-date=2022-06-17 |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411091320/https://www.aanda.org/index.php?option=com_toc&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2014%2F11%2Fcontents%2Fcontents.html |url-status=live }}</ref>
|[[Уравнение состояния (космология)|Аҭагылазаашьа аиҟаратәра]]<ref name="WMAP7"/>
|-
|[[Водород|H]] — 75 %<br>[[Гелий|He]] — 23 %<br>[[Кислород|O]] — 1 %<br>[[Углерод|C]] — 0,5 %
|2,725 [[кельвин|К]]
|10<sup>-29</sup>г/см<sup>3</sup>. Урҭ рҟынтәи:<br>[[Тёмная энергия|Амчхара лашьца]] — 68,3%<br>[[Тёмная материя|Аматериа лашьца]] — 26,8%<br>[[Барионы|Абарионтә]] материа — 4,9%
| -1,1±0,4
|}
Адунеи иааҳакәыршаны иҟоу адунеи зегьы еиԥш ҳхаҿы иааго, иаразнак уи акы еиԥшымкәа иҟаҳҵоит. Убри аамҭазы ҳара ҳхы иацәҳарӡуеит алшара аклассикатә механика атерминқәа рҟны уи аарԥшразы: иара аҷыдарақәа ирыхҟьаны, Адунеи акгьы иадҳәалаӡом, уи асистемақәа ирсистемоуп, убри аҟнытә уи аганахьала акапан, аформа, ашәагаа реиԥш иҟоу аилкаарақәа рҵакы рцәыӡуеит. Уи аҭыԥан ҳара атермодинамика абызшәа ҳхы иаҳархәароуп, [[плотность|аилаӷәӷәара]], [[давление|ақәыӷәӷәара]], [[температура|аԥхарра]], [[химический состав|ахимиатә еилазаашьа]] реиԥш иҟоу аилкаарақәа хархәара рыҭо{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}}.
[[Файл:CMB Timeline300 no WMAP ab.svg|thumb|center|700px|<div style="text-align: center">Адунеи аҽырҭбаара</div>]]
Аха, Адунеи иаабац арчы уамак еиԥшӡам. Иреиҳау амасштабқәа рҿы ҳара ҳрықәшәоит Адунеи [[расширение Вселенной|аҽарҭбаареи]] [[реликтовый фон|ацәынхатә фони]]. Актәи афеномен иаҟазшьоу — иҟоу аобиектқәа зегьы [[Гравитация|рыгравитациатә усеицура]] ауп. Уи аҿиара ауп [[будущее Вселенной|Адунеи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы]] зыӡбо.
Аҩбатәи ацәырҵра зааӡатәи аамҭақәа ирҭынхоуп, ицоу [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] алашара аматериа аус ацура ианаҟәыҵыз, насгьы уи ианалҵыз. Уажәы, Адунеи аҽарҭбаара иахҟьаны, усҟан иҭыҵуаз афотонқәа реиҳарак иубаратәы иҟоу адиапазон аҟынтәи [[Микроволновое излучение|амикроцәқәырԥатә радиодиапазонахь]] ииасит.
[[Файл:Иерархия масштабов во Вселенной ab.png|thumb|center|1100px|<div style="text-align: center">Адунеи аҿы ашәагаақәа риерархиа</div>]]
Еиҵоу амҽхакқәа ({{Ахыԥхьаӡара|100|М[[парсек|пк]]}}) рахь ҳаниасуа еилыкка иҟоу [[Крупномасштабная структура Вселенной|аилазаашьа]] ааԥшуеит. Аиачеикақәа рыҩнуҵҟа аҭацәра — [[войд|авоидқәа]] ыҟоуп. Аҭӡамцқәа шьақәгылоуп [[Сверхскопление галактик|агалактикақәа рсуперкластерқәа]] рыла. Арҭ асуперкластерқәа аиерархиа зегьы иреиҳау аҩаӡара ауп, анаҩс ицоит [[Скопление галактик|агалактикақәа рыкластерқәа]], анаҩс [[локальные группы галактик|агалактикақәа рҭыԥантәи агәыԥқәа]], еиҵаӡоу аҩаӡара (амҽхак {{Ахыԥхьаӡара|5}}—{{Ахыԥхьаӡара|200|кпк}}) еиуеиԥшым аобиектқәа рыхкырацәаӡа ауп. Ҳәарада, урҭ зегьы галактикақәоуп, аха зегьы еиуеиԥшым: [[Линзовидная галактика|алинзаԥшра змоу]], [[Неправильная галактика|ииашам]], [[Эллиптическая галактика|аеллиптикатәқәа]], [[Спиральная галактика|аспиральтәқәа]] роуп, аполиартә мацәазқәеи [[Активные ядра галактик|зыԥсы ҭоу агәыцәқәеи]] змоу, уҳәа убас иҵегьы.
Урҭ рҟынтә хазы иазгәаҭатәуп аквазарқәа, урҭ [[светимость|рылашара]] дуӡӡеи [[угловой размер|ркәакьтә шәагаа]] маҷӡеи рыла убриаҟара иалкаауп, урҭ раартра ашьҭахь шықәсқәак рыҩныҵҟа «акәаԥтә хыҵхырҭақәа» — [[Звезда|аеҵәақәа]] иузреҩмдыраауа. Аквазарқәа рболометриатә лашара 10<sup>46</sup> — 10<sup>47</sup> ерг/с инаӡар алшоит<ref>{{книга|заглавие=Физика космоса|часть=Квазары|ссылка часть=http://www.astronet.ru/db/msg/1188379|автор=Дибай Э. А.|ответственный=Р. А. Сюняев|издательство=Советская энциклопедия|место=М.|год=1986}}</ref>.
Агалактика аилазаашьахь ҳаиасуа, ҳара иаҳԥылоит: [[Тёмная материя|аматериа лашьца]], [[космические лучи|акосмостә шәахәақәа]], [[межзвёздный газ|аеҵәабжьаратәи арчы]], [[Шаровое скопление|аԥышҭарчтә еизакқәа]], [[Рассеянное скопление|иԥсаҟьоу аизакқәа]], [[Двойная звезда|ҩбаны иҟоу аеҵәақәа]], [[Кратная звезда|еиҳа идуу]] аеҵәатә системақәа, [[Сверхмассивная чёрная дыра|асупермассивтә кылаара еиқәаҵәақәеи]] аеҵәақәа рмассатә [[Чёрная дыра|кылаара еиқәаҵәақәеи]], аҵыхәтәан, еиуеиԥшым [[Звёздное население|апопулиациақәа]] змоу еҵәа заҵәқәа.
Урҭ рхатә еволиуциеи русеицуреи ацәырҵрақәа рацәаны ирхылҿиаауеит. Убас, иҟоуп агәаанагара, хыхь зыӡбахә ҳәаз аквазарқәа рзы амчхара ахыҵхырҭа еҵәабжьаратәи арчы асупермассивтә гәҭантәи акылаара еиқәаҵәаҿы [[аккреция|аизҳара]] ауп ҳәа.
Хазы рыӡбахә ҳәатәуп [[гамма-всплеск|агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа]] — урҭ иаалырҟьаны аамҭа кьаҿк иалагӡаны акосмостә гамма-радиациа аинтенсивра аизырҳарақәа роуп, жәаҩыла, шәкыла кеВ амхара змоу<ref name="astronetgrb">{{книга|заглавие=Физика космоса|часть=Гамма-всплески|ссылка часть=http://www.astronet.ru/db/msg/1191481|автор=Мазец Е. П.|ответственный=Р. А. Сюняев|издательство=Советская энциклопедия|место=М.|год=1986}}</ref>. Агамма-цәывҵҷҷаарақәа рҟынӡа иҟоу абжьаӡарақәа рыхәшьарақәа рыла, ҳара иаҳҳәар ҳалшоит урҭ агамма-диапазон аҟны иҭрыжьуа амчхара 10<sup>50</sup> ерг инаӡоит ҳәа. Аиҿырԥшразы, ари адиапазон аҟны иҟоу агалактика зегьы алашара 10<sup>38</sup> ерг/c “мацара” шьақәнаргылоит. Ас еиԥш иҟоу арлашарақәа Адунеи зегь раасҭа ихараӡоу акәакьқәа рҟынтәи иубарҭоуп, убри аҟнытә [[GRB 090423]] ''z'' = 8,2 [[красное смещение|аҟаԥшьтә еиҭасра]] амоуп.
Зегьы реиҳа иуадаҩу, апроцессқәа рацәаны изҵазкуа, агалактика аеволиуциа ауп<ref>{{cite web|author=John Kormendy, Kennicutt, Robert C., Jr.|date=2005-06-07|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ARA%26A..42..603K|title=Secular Evolution and the Formation of Pseudobulges in Disk Galaxies|work=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|access-date=2009-07-31|doi=10.1146/annurev.astro.42.053102.134024|archive-url=https://www.webcitation.org/60r7gML5H?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ARA%26A..42..603K|archive-date=2011-08-11}}</ref>:
Адиаграмма агәҭаны иаарԥшуп [[Звёздная эволюция|еҵәак аеволиуциаҿы]] ихадоу аамҭақәа, уи ашьақәгылара инаркны аԥсра аҟынӡа. Урҭ рыҿиара агалактика зегьы аҿы иҟоу уамак иахьыԥшӡам. Аха, ҿыц ишьақәгылаз аеҵәақәа зегьы рхыԥхьаӡареи урҭ рпараметрқәеи адәныҟантәи анырра ду рымоуп. Зымҽхакқәа агалактика ашәагаа иаҿырԥшу ма еиҳау апроцессқәа (адиаграммаҿы абарҭ зегьы агәҭантәи арегион иалам) аморфологиатә еиҿкаара, [[Звездообразование|аеҵәақәа рышьақәгылара]] аццакра рыԥсахуеит, ус анакәха ахимиатә еволиуциа аццакра, агалактика аспектр, уҳәа иара убас ирыԥсахуеит
== Ахылаԥшрақәа ==
{{Main|Иубарҭоу Адунеи}}
[[Файл:Observable Universe with Measurements 01.png|300px|мини|Иубарҭоу адунеи асахьаҭыхра. Абри амасштаб аҿы, [[сверхскопления галактик|агалактикатә суперкластерқәа]] роуп иубарҭоу аобиект заҵәқәа.]]
[[Файл:Process in galaxy ab.svg|center|700px]]
''Иубарҭоу Адунеи'' — [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] [[Космология|акосмологиаҿы]] формала [[Сфера|исфератәу]] Адунеи ахәҭа ауп, [[Материя (физика)|аматериа]] зегьы зҵазкуа, [[Адгьыл|Адгьыли]] [[Амратә система|Амратә системеи]] рҟынтәи [[Ауаҩы|ауаҩы]] ишиашоу ([[Астрономиа|астрономиатә]] мыругақәа рхархәарала) иибарҭоу<ref name="tsitsin-surdin" />. [[Пространство в физике|Аҭыԥтә]] хшыҩзышьҭрала, ари ахәҭа ауп иарбанзаалак иубаратәы иҟоу аматериа аҟынтәи [[излучение|ашәахәаркрақәа]], Адунеи аҟазаараан (13,8 миллиард шықәса раҟара), Адгьыл уажәы иахьыҟоу аҭыԥ аҟынӡа анеира алзыршаз, насгьы уи ала иубартә еиԥш аҟаҵара ахьалшаз зыбзоуроу. Иаҳбо Адунеи адиаметр 93 миллиард лашара шықәса ыҟоуп ҳәа агәаанагара ыҟоуп<ref name="britannica">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/observable-universe |title=Observable Universe |lang=en |author=Sottosanti K. |website=britannica.com |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |archive-date=2024-11-25 |access-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125080411/https://www.britannica.com/topic/observable-universe |url-status=live }}</ref>. Иубарҭоу Адунеи аҳәаа [[космологический горизонт|акосмологиатә лаԥшҳәаа]] ауп, уи иқәу аобиектқәа [[Бесконечность|ҵыхәаԥҵәара змам]] [[красное смещение|аҟаԥшьра наскьагара]] рымоуп<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2557/ «За горизонтом вселенских событий»] {{Wayback|url=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2557/ |date=20120314041733 }}, «Вокруг света», № 3 (2786), март 2006 — качественное популярное описание понятия края наблюдаемой Вселенной (горизонт событий, горизонт частиц и сфера Хаббла).</ref>. Иаҳбо Адунеи аҿы иҟоу [[галактика|агалактикақәа]] рхыԥхьаӡара 500 миллиард инареиҳаны иҟоуп ҳәа ахәшьара аҭоуп<ref>http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2013/06/500-billion-a-universe-of-galaxies-some-older-than-milky-way.html {{Wayback|url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2013/06/500-billion-a-universe-of-galaxies-some-older-than-milky-way.html |date=20140324221725 }}.</ref>. Адунеи аҿы иарбанзаалак аҭыԥ ахатә зона амоуп иубарҭоу Адунеи аҿы; абри астатиаҿы ари ахшыҩҵак Адгьыл иазкны иаарԥшуп.
{{Anchor|Аметагалактика}}Иахьатәи астрономиатә методқәа рыла зыҭҵаара ауа<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |title=Расширение Вселенной |access-date=2015-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228075517/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |archive-date=2017-02-28 |url-status=live }}</ref> иубарҭоу Адунеи ахәҭа «Аметагалактика» ахьӡуп; амыругақәа еиӷьхацыԥхьаӡа уи аҽарҭбаауеит<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1179584/introduction-2.html|title=Вселенная как объект науки|author=Е. Б. Гусев|publisher=[[Астронет]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314091456/http://www.astronet.ru/db/msg/1179584/introduction-2.html|archive-date=2012-03-14|access-date=2015-01-17}}</ref>. Аметагалактика анҭыҵ иҟоуп агипотетикатә аметагалактиканҭыҵтә обиектқәа. Аметагалактика Адунеи ахәҭа хәыҷы акәзар ауеит, мамзаргьы зегьы амҽханакуазаргьы<ref>{{Cite web |url=http://www.sai.msu.su/ng/galaxy_universe/other_galaxes.html |title=Распределение галактик в пространстве. Структура и эволюция Вселенной |access-date=2015-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218024313/http://www.sai.msu.su/ng/galaxy_universe/other_galaxes.html |archive-date=2015-12-18 |url-status=live }}</ref>.
Ацәырҵра ашьҭахьҵәҟьа Аметагалактика еизеиԥшны изотропла аҽырҭбаара иалагеит<ref name="frolovintro">[http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_2.html Введение в философию] {{Wayback|url=http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_2.html |date=20130119025206 }} — М.: Политиздат, 1989. Ч. 2. — С. 85.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1187097|title=Будущее Вселенной|author=И. Л. Генкин|date=1994-03-02|publisher=[[Астронет]]|access-date=2014-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022130305/http://www.astronet.ru/db/msg/1187097|archive-date=2008-10-22}}</ref>. 1929 шықәсазы [[Хаббл, Эдвин Пауэлл|Едвин Хаббл]]<ref>{{Cite web |url=http://elementy.ru/lib/25524/25528 |title=«Физический минимум» на начало XXI века Академик Виталий Лазаревич Гинзбург Астрофизика |access-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165202/http://elementy.ru/lib/25524/25528 |archive-date=2014-02-09 |url-status=live }}</ref> агалактикақәа рыҟаԥшьратә наскьагареи урҭ рҟынӡа абжьаӡареи рыбжьара иҟоу аизыҟазаашьа ааирԥшит (Хаббл изакәан). Уажәтәи ахәыцрақәа рыҩаӡараҿы уи Адунеи аҽырҭбаара ҳәа еилкаауп.
Теориақәак (иаҳҳәап, аинфлациатә космологиатә модельқәа реиҳарак) иазԥхьагәарҭоит Адунеи зегьы иаҳбо аҵкыс акырӡа ашәагаа шдуу{{Аиасра|Ашәагаа}}.
Теориала иубарҭоу Адунеи аҳәаа [[Космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] ахаҭа аҟынӡа инаӡоит, аха апрактикаҿы ахылаԥшрақәа рҳәаа [[реликтовое излучение|ацәынхатә шәахәаркра]] ауп. Абри ауп (еиҳа ииашаны иуҳәозар, [[поверхность последнего рассеяния|аҵыхәтәантәи аԥсаҟьара ахҟьа]]) ҳаамҭазтәи аҭҵаарадырра иабарҭоу Адунеи аҿы зегь реиҳа ихараны иҟоу. Уи аангьы, уажәтәи аамҭазы аамҭа цацыԥхьаӡа, аҵыхәтәантәи аиԥхьыттара иаҳбо ахҟьа ашәагаақәа еизҳауеит, убас ала Аметагалактика аҳәаақәа еизҳауеит<ref>{{cite web|url=http://elementy.ru/lib/25524/25528|title=Астрофизика|author=Академик [[Виталий Лазаревич Гинзбург]]|publisher=[[Элементы.ру]]|access-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165202/http://elementy.ru/lib/25524/25528|archive-date=2014-02-09}}</ref>, насгьы, иаҳҳәап, Адунеи аҿы иаҳбо аматериа акапан иацлоит.
Иубарҭоу Адунеи, иааизакны акәзаргьы, [[Шар (стереометрия)|ампыл]] еиԥш ҳхаҿы иааҳгар ауеит, агәҭаны ахылаԥшҩы дыҟаны. Аметагалактика аҩнуҵҟа абжьаӡара ршәоит «аҟаԥшьтә еиҭасра» ала, z<ref>{{Cite web |url=http://lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:01311:article |title=Астрономия метагалактики |access-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017093755/http://lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:01311:article |archive-date=2015-10-17 |url-status=live }}</ref>.
[[Ускоряющаяся Вселенная|Иубарҭоу Адунеи аҽырҭбаара арццакра]] иаанагоит аԥсабараҿы [[всемирное тяготение|ауниверсалтә гравитациа]] ([[гравитация|агравитациа]]) мацара акәымкәа, ауниверсалтә антигравитациа ([[тёмная энергия|амчхара лашьца]]) шыҟоу, уи иубарҭоу Адунеи аҿы агравитациа аҵкыс еиҳауп<ref>{{Cite web |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430424/Ostrova_v_okeane_temnoy_energii |title=Острова в океане тёмной энергии. Игорь Караченцев, Артур Чернин. «В мире науки» № 11, 2006. Тёмная энергия |access-date=2015-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124101221/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430424/Ostrova_v_okeane_temnoy_energii |archive-date=2015-11-24 |url-status=live }}</ref>.
Аметагалактика еизаданы мацара акәымкәа, [[Изотропия|иизотроптәуп]]<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1160323&uri=page1.html |title=Современная астрономия: новые направления и новые проблемы. Структура наблюдаемой области вселенной — метагалактики |access-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306005147/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1160323&uri=page1.html |archive-date=2016-03-06 |url-status=live }}</ref>.
«Иҭачуа Адунеи» ҳәа изышьҭоу агипотезаҿы, акы акәымкәа, ирацәаны аметагалактикақәа (ҳара ҳтәгьы уахь иналаҵаны) Адунеи аныҟала ашьҭахь дук хара имгакәа [[ложный вакуум|амцтә вакуум]] аҟынтәи ишьақәгылар рылшон<ref>{{Cite web |url=http://www.nkj.ru/archive/articles/9603/ |title=СКОЛЬКО ВСЕЛЕННЫХ ВО ВСЕЛЕННОЙ? |access-date=2015-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108160052/http://www.nkj.ru/archive/articles/9603/ |archive-date=2015-11-08 |url-status=live }}</ref>.
Зны-зынла «Аметагалактика» аилкаареи «Адунеи» аилкаареи еиҟарартәуеит<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1180374&s= |title=Ключевые проблемы в школьном курсе астрономии. Синтез элементов во Вселенной. |access-date=2015-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228063559/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1180374&s= |archive-date=2017-02-28 |url-status=live }}</ref>.
== Атеориатә модельқәа ==
{{main|Акосмологиатә модельқәа}}
Атеориақәа рышьақәгылареи рышьақәырӷәӷәареи рзы иҟоу ахылаԥшратә дыррақәа зегьы рҟынтәи ихадоуп:
# Абжьаӡара ашкала иадҳәалоу ахылаԥшрақәа зегьы{{Аиасра|Абжьаӡара ашкалеи акосмологиатә ҟаԥшьтә еиҭасреи}}. Урҭ рылҵшәақәа роуп [[Постоянная Хаббла|Хаббл иконстанта]] {{math|H}} аҵакқәа ҳазҭо, иара ихьӡ зху азакәан аҟны:
#: <math>cz=H_0 D,</math>,
#: {{math|z}} — агалактика [[красное смещение|аҟаԥшь наскьара]] ахьыҟоу, {{math|D }} — уи ахьынӡаҟоу, {{math|c}} —[[скорость света|алашара аццакра]].
# Аҽырҭбаара азакәан ала иҳауз Адунеи ақәра ӷәӷәала еиҳазароуп зегь реиҳа ижәытәӡоу аобиектқәа рықәра аасҭа. (Иаҳҳәап, аеҵәатә еизакқәа рхылаԥшрақәа рҟынтәи{{Аиасра|Аеҵәатә гәыԥқәа рхылаԥшра}})
# Аханатәтәи ахәҭаҷқәа рырацәара ашәарақәа. (Иаҳҳәап, BCDG агалактикақәеи G-акарликқәеи рхылаԥшрақәа рҟынтә{{Аиасра|Аеволиуциа змам аобиектқәа рхылаԥшрақәа}}).
# Ацәынхатә фон адыррақәа{{Аиасра|Ацәынхатә фон аҭҵаара}}.
# Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа иазку адыррақәа. (Аструктура ишиашоу ахылаԥшрақәа{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьа аҭҵаара}} рыдагьы, адыррақәа рхыҵхырҭақәа даара еиуеиԥшымзар рылшоит, хазы игоу аобиектқәа рхылаԥшрақәа{{Аиасра|Ихароу аобиектқәа рхылаԥшра}} инадыркны ацәынхатә фон аҟынӡа).
Урҭ рыхҳәаа [[Космологический принцип|акосмостә принцип]] ала иалагоит, уи инақәыршәаны, хылаԥшҩыцыԥхьаӡа аамҭак азы, ахылаԥшра ахьыҟоу аҭыԥи ахырхарҭеи зеиԥшразаалакгьы, ибжьаратәны еиԥшу асахьа рзаатуеит. Даҽакала иуҳәозар, масштаб дула Адунеи ҭыԥҭаӡарала еизадоуп, иизотроптәуп. Иазгәаҳҭап, ари аҳәамҭа аамҭа аҿы аиԥшымра, даҽакала иуҳәозар, ахылаԥшыҩцәа зегьы рзы иалху ахҭысқәа реишьҭагыларақәа рыҟазаара ԥырхагас ишыҟанамҵо.
Имҵсуа Адунеи атеориақәа рыдгылаҩцәа зны-зынла «ихаҭәаау акосмологиатә принцип» шьақәдыргылоит, уи инақәыршәаны ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥҭаӡара-аамҭа аиԥшзаареи аизотропиеи рҟазшьақәа амазар ауп. Аха Адунеи аҿы иаҳбо аеволиуциатә процессқәа, ишаабо ала, ари акосмологиатә принцип иашьашәалаӡом.
Азеиԥш ҳәаақәа ирҭагӡаны, анаҩстәи атеориақәеи афизика аҟәшақәеи амодельқәа рыргыларазы рхы иадырхәоит:
# Аиҟаратәратә статистикатә физика, уи ихадоу ахшыҩҵакқәеи апринципқәеи, иара убасгьы арелиативисттә рчы атеориа.
# Ахьанҭара амч атеориа, еиҳарак зеиԥш зыҟазааратә теориа. Уи аныррақәа Амратә система амҽхак аҟны мацара ишԥышәазгьы<ref>{{статья|автор=S. Capozziello and M. Francaviglia|заглавие=Extended theories of gravity and their cosmological and astrophysical applications|ссылка=https://arxiv.org/abs/0706.1146|язык=en|издание=General Relativity and Gravitation|год=2008|том=40|выпуск=2—3|страницы=357—420|doi=10.1007/s10714-007-0551-y|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712152642/https://arxiv.org/abs/0706.1146|archive-date=2015-07-12|issn = 0001-7701}}</ref>{{efn|Аха Амратә системаҿы мацара акәымкәа — азеиԥш зыҟазааратә теориа аеффектқәа ибзианы иҭҵаауп [[Тесная двойная звезда|еизааигәоу ҩ-еҵәак]] рҭыԥ ӷәӷәақәа рҿгьы, аха урҭ рҟазшьатә шәагаақәа еиԥшуп.}}, агалактикақәеи Адунеи иааизакны рымҽхак аҟны уи ахархәара ахьынӡауа еилкаам.
# Аелементартә хәҭаҷқәа рфизика аҟынтәи дыррақәак: ахәҭаҷ хадақәа рсиа, урҭ рҟазшьақәа, реидҳәалара ахкқәа, аиқәырхаратә закәанқәа. Акосмологиатә модельқәа еиҳа кыр имариахон, [[протон|апротон]] иҭышәынтәалоу хәҭаҷмызҭгьы, насгьы еилабгозҭгьы<ref name="SaginProton"/>, уи афизикатә лабораториақәа рҿы иахьатәи аԥышәарақәа ишьақәдырӷәӷәом.
Уажәазы, ахылаԥшратә дыррақәа еиҳа еиӷьны иҳаилзыркаауа модельқәоуп:
* [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] — Адунеи ахимиатә еилазаашьа атәы аҳәоит.
* [[Инфляционная модель Вселенной|Адунеи аинфлациатә модель]] — иҳаилнаркаауеит аҽырҭбаара аҿыҵга. Атеориа аӡәырҩы иазхарҵахьеит, аха уажәгьы инарҭбааны иалацәажәоит.
* [[Вселенная Фридмана|Фридман Идунеи]] — аҽырҭбаара аанарԥшуеит.
* Аиерархиатә теориа — амҽхак ду змоу аилазаашьа атәы аҳәоит. Атеориа апроблема дуқәа амоуп, аха атеоретикцәа рацәаҩны иадгылоит.
=== Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель ===
{{Main|Адунеи аҽырҭбаара}}
Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель аҽырҭбаара афакт ахаҭа аанарԥшуеит. Иааизакны иуҳәозар, Адунеи аҽарҭбаара ианалагаз, насгьы избан ҳәа иазхәыцӡом. Амоделқәа реиҳарак шьаҭас ирымоуп [[ОТО|азеиԥш зыҟазааратә теориеи]] агравитациа аԥсабаразы уи агеометриатә хәаԥшышьеи.
Изотропла зыҽзырҭбаауа аизшәара акоординаттә системаҿы ӷәӷәала аматериа иадҳәалоу ҳәа иԥхьаӡазар, усҟан Адунеи аҽырҭбаара формалла акоординаттә еихац зегьы амасштабтә фактор аԥсахрахь ахы архоит, зеиқәҳәалақәа рҟны агалактикақәа “ҭартәоу”. Ас еиԥш иҟоу акоординаттә система ''ацныҟәара'' ҳәа иашьҭоуп. Азхьарԥш хыҵхырҭас иамоу еиҳарак ахылаԥшҩы идҳәалоуп.
==== Фридман имодель ====
{{main|Фридман Идунеи}}
{| class="wikitable" style="float:right;margin-left:10px;"
|-
! Аҩаӡара !! Аеволиуциа <math>a(\eta)</math> !! Хаббл ипараметр
|-
| Аинфлациатә || <math>a\propto e^{Ht}</math> || <math>H^2=\frac{8\pi}{3}\frac{\rho_{vac}}{M^2_{pl}}</math>
|-
|Ашәахәаркратә ԥыжәара<br>{{math|p{{=}}ρ/3}}|| <math>a\propto t^{\frac{1}{2}}</math> || <math>H=\frac{1}{2t}</math>
|-
| Асаба астадиа<br>{{math|p{{=}}const}} || <math>a\propto t^{\frac{2}{3}}</math> || <math>H=\frac{2}{3t}</math>
|-
| <math>\Lambda</math>-аԥыжәара || <math>a\propto e^{Ht}</math> || <math>H^2=\frac{8\pi}{3}G\rho_{\Lambda}</math>
|}
Азеиԥш зыҟазааратә теориа аҳәаақәа ирҭагӡаны, Адунеи адинамика зегьы амасштабтә фактор <math>a(t)</math> азы адифференциалтә еиҟаратәрақәа рахь инагазар ауеит<ref name="zasopostnov_rubakov">
* {{книга|автор=Засов А. В., Постнов К. А.|заглавие=Общая Астрофизика|ссылка=https://archive.org/details/isbn_5850991697|место=Фрязино|издательство=Век 2|год=2006|страницы=[https://archive.org/details/isbn_5850991697/page/n419 421]—432|страниц=496|isbn=5-85099-169-7}}
* {{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубаков В. А. |страницы=45—80 |заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной: Теория горячего Большого взрыва |место=М. |издательство=ЛКИ |год=2008 |страниц=552 |isbn=978-5-382-00657-4}}</ref>.
Еизеиԥшу, иизотроптәу ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥҭаӡараҿы еснагьтәи анаара аманы, ҵыхәаԥҵәарада еизааигәатәу ҩ-кәаԥк рыбжьара абжьаӡара абасала ианҵазар ҟалоит:
: ''Фридман-Робетсон-Уолкер аметрика''
Аметриказы аҵакы азеиԥш зыҟазааратә теориа аҳасабрақәа ирҭаҳаргылар, иҳауеит абри аҩыза аиҟаратәратә система:
* Амчхара аиҟаратәра
: <math>\left(\frac{\dot a}{a}\right)^2=\frac{8\pi G\rho}{3}-\left(\frac{kc^2}{a^2}\right)+\frac{\Lambda c^2}{3},</math>
* Аныҟәара аиҟаратәра
: <math>\frac{\ddot a}{a}=-\frac{4\pi G}{3}\left(\rho +\frac{3P}{c^2}\right) + \frac{\Lambda c^2}{3}.</math>
* Аиԥымҟьара аиҟаратәра
: <math>\frac{d\rho}{dt} =-3H\left(\rho +\frac{P}{c^2}\right),</math>
Уаҟа <math>\Lambda </math> — [[космологическая постоянная|акосмологиатә константа]], <math>\rho</math> — Адунеи абжьаратәи аилаӷәӷәара, <math>P</math> — ақәыӷәӷәара, <math>c</math> — алашара аццакра.
Иаагоу аиҟаратәратә система иалху апараметрқәа инарықәыршәаны, еиуеиԥшым аӡбарақәа ирацәаны иалнаршоит. Аиашазы, апараметрқәа рҵакқәа уажәтәи аамҭазы мацара ауп иахьышьақәгылоу, насгьы аамҭа цацыԥхьаӡа аҽеиҭанакуеит, убри аҟнытә аҽырҭбаара аеволиуциа аӡбарақәа реизгала иаарԥшуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
==== Хаббл изакәан аилыркаара ====
Иаҳҳәап, ахылаԥшҩы ицәыхараны {{math|r<sub>1</sub>}} иҟоу ахыҵхырҭа ыҟоуп. Ахылаԥшҩы идкыларатә хархәага иаауа ацәқәырԥа афаза аҭаҩра мҩаԥнагоит. Еиԥшу афаза змоу акәаԥқәа рыбжьара ҩ-интервалк ҳрыхәаԥшып<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\frac{\delta t_1}{\delta t_0} =\frac{\nu_0}{\nu_1} \equiv 1+z.</math>
Даҽа ганкахьалагьы, ирыдыркыло аметрикаҿы алашаратә цәқәырԥазы анаҩстәи аиҟарара ыҟоуп:
: <math>dt = \pm a(t)\frac{dr}{\sqrt{1-kr^2}}.</math>
Ари аиҟаратәра еилаҳкаауазар, насгьы иаҳгәалаҳаршәар уи иацныҟәо акоординатқәа рҿы {{math|r}} уи аамҭа ишахьыԥшым, усҟан ацәқәырԥа аура Адунеи ахәара арадиус ахь еиҳа имаҷзар, иҳауеит аизыҟазаашьа:
: <math>\frac{\delta t_1}{a(t_1)} =\frac{\delta t_0}{a(t_0)}.</math>
Анаҩс уи раԥхьатәи аизыҟазаашьаҿы иҭаҳаргылар:
: <math>1+z = \frac{a(t_0)}{a(t_1)}.</math>
Арыӷьарахьтәи аган [[ряд Тейлора|Теилор иеишьҭагылахь]] ианҳарҭбаалак ашьҭахь, ахәыҷра актәи аишьҭагыла атермин ҳасаб азуны, Хаббл изакәан иақәшәо аизыҟазаашьа ҳауеит. Аконстанта {{math|H}} аформа ахьаанахәо:
: <math>H=\frac{\dot a (t)}{a(t)}.</math>
==== ΛCDM ====
{{main|Лиамбда-CDM амодель}}
{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:10px;"
!colspan="3"|Акосмологиатә параметрқәа WMAP-и Планк-и рдыррақәа рыла
|-
! ||WMAP<ref name="WMAP7"/>||Planck<ref name="Planck">{{статья|автор=Ade P. A. R. et al. (Planck Collaboration)|заглавие=Planck 2013 results. XVI. Cosmological parameters|издание=Astronomy & Astrophysics|год=2014|том=571|выпуск=|номер=|страницы=A16|ссылка=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2014/11/aa21591-13.pdf|doi=10.1051/0004-6361/201321591|arxiv=1303.5076|bibcode=2014A&A...571A..16P|язык=en}}</ref>
|-
|Адунеи ақәра {{math|''t''<sub>0</sub>}}, млрд шықәсала || 13,75 ± 0,13 ||13,81 ± 0,06
|-
| {{math|''H''<sub>0</sub>}} (км/с)/Мпк||71,0 ± 2,5|| 67,4 ± 1,4
|-
|Абарионтә материа аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>b</sub>''h''{{sup|2}}}} || 0,0226 ± 0,0006 ||0,0221 ± 0,0003
|-
|Аматериа лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>с</sub>''h''{{sup|2}}}} || 0,111 ± 0,006 || 0,120 ± 0,003
|-
|Азеиԥш еилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>t</sub>}} || 1,08<sup>+0,09</sup><sub>−0,07</sub> || 1,0 ± 0,02
|-
|Абарионтә материа аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>b</sub>}}|| 0,045 ± 0,003 ||
|-
|Амчхара лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>Λ</sub>}} || 0,73 ± 0,03|| 0,69 ± 0,02
|-
|Аматериа лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>c</sub>}}|| 0,22 ± 0,03 ||
|}
Хыхь ишазгәаҭаз еиԥш, Фридман иеиҟаратәрақәа апараметрқәа инарықәыршәаны, аӡбашьақәа рацәаны иалдыршоит. Иахьатәи ΛCDM амодель зегьы еицырзеиԥшу апараметрқәа змоу Фридман имодель ауп. Абжьааԥны ахылаԥшыҩцәа русураҿы урҭ акритикатә еилаӷәӷәара иадҳәалоу атерминқәа рыла иаагоуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\rho_\textrm{cr} = \frac{3H_0^2}{8\pi G}.</math>
Хаббл изакәан аҟынтәи арымарахьтәи аган ааҳарԥшуазар, усҟан армаҷра ашьҭахь абри аҩыза аформа ҳауеит:
: <math>1 = \Omega_m +\Omega_k +\Omega_{\Lambda},</math>
абраҟа {{math|Ω{{sub|m}} {{=}} ρ/ρ{{sub|cr}}}}, {{math|Ω{{sub|k}} {{=}} −''kc''{{sup|2}}/(''a''{{sup|2}}''H''{{sup|2}})}}, {{math|Ω{{sub|Λ}} {{=}} Λ''c''{{sup|2}}/(8π''G''ρ{{sub|cr}})}}. Абри анҵамҭа аҟынтәи иаҳбарҭоуп {{math|Ω{{sub|m}} + Ω{{sub|Λ}} {{=}} 1}}, даҽакала иуҳәозар, аматериеи амчхара лашьцеи рзеиԥш еилаӷәӷәара критикатәны иҟаразар, усҟан {{math|''k'' {{=}} 0}}, даҽакала иуҳәозар, аҭыԥҭаӡара ҟьаԥсуп; еиҳазар, усҟан {{math|''k'' {{=}} +1}}, еиҵазар, усҟан {{math|''k'' {{=}} −1}}.
Иахьатәи зегьы ирыдыркыло аҽырҭбааратә модель аҿы, акосмологиатә константа иацуп, насгьы ноль кырӡа еиԥшым, даҽакала иуҳәозар, антигравитациатә мчқәа амасштаб дуқәа рҿы ицәырҵуеит. Урҭ амчқәа рҟазшьа еилкааӡам, теориала абри аҩыза аеффект афизикатә вакуум аусурала еилаҳкаар ҳалшоит, аха ҳаззыԥшу амчхара аилаӷәӷәара акосмологиатә константа иаҳбо аҵакы иақәшәо амчхара аасҭа акырӡа еиҳауп — ''[[проблема космологической постоянной|акосмологиатә константа апроблема]]''<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
Иаанхаз ахкқәа уажәазы атеориатә интерес мацара рымоуп, аха аексперименталтә дырра ҿыцқәа анцәырҵлак, уи аҽаԥсахыр алшоит аексперименттә дырра ҿыцқәа цәырҵыр. Акосмологиа ҳаамҭазтәи аҭоурых иадыруеит уи еиԥш аҿырԥштәқәа: акосмологиатә константа ноль змоу амодельқәа жәаҳәарада аҳра руан (1960-тәи ашықәсқәа рзы егьырҭ амоделқәа рахь аинтерес кьаҿ адагьы) Хаббл акосмологиатә еиҭаҵра ҟаԥшь анааиртыз аамҭа инаркны, 1998 ашықәсанӡа, Ia ахкы еиԥшу асуперҿыцқәа ирызку адыррақәа урҭ агәра угартә еиԥш ианыхдырбгалаз{{efn|Акосмологиатә константа змоу амодельқәа раларҵәара шмаҷу еилыкка иаанарԥшуеит [[Вайнберг, Стивен|С.Веинберг]] ишәҟәы “Акосмологиеи агравитациеи” (урысшәала икьыԥхьу 1975 шықәсазы) аҿы акосмологиатә константа змоу амодельқәа ирызку апараграф ихьысҳау амодельқәеи иҭынчу Адунеи амодельқәеи ирыцны ҟәшак иахьаҵаиркыз, ахҳәаа 675 даҟьа рҟынтәи 4 даҟьак мацара азылхны.}}.
==== Аҽырҭбаара анаҩстәи аеволиуциа ====
Азеиԥш ҭагылазаашьаҿы аҽырҭбаара анаҩстәи амҩа акосмологиатә константа {{math|Λ}} аҵакқәа, акосмос ахәара {{math|k}}, аҭагылазаашьа аиҟаратәра {{math|P(ρ)}} ирхьыԥшуп. Аха, аҽырҭбаара аеволиуциа хаҭабзиарала ахәшьара азузар ауеит азеиԥш гәаанагара шьаҭас иҟаҵаны<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
; Λ < 0
Акосмологиатә константа аҵакы еиҵахаратәзар, усҟан адхаларатә мчқәа мацара роуп аус зуа, уаҳа акымзарак. Амчхаратә еиҟаратәра арыӷьарахьтәи аган еиҵахаратәхаӡом R аҵыхәтәантәи аҵакқәа раан мацара. Уи иаанагоит R<sub>c</sub> аҵакқәа руак аҿы Адунеи аиҵалара иалагоит k иарбанзаалак аҵак азы, насгьы аҭагылазаашьа аиҟаратәра ахкы зеиԥшразаалакгьы<ref name="cosmology"/>.
; Λ = 0
Акосмологиатә константа ноль иаҟаразар, усҟан иалкаау Н{{sub|0}} аҵакы аеволиуциа зегь рыла аматериа аханатәтәи аилаӷәӷәара иахьыԥшуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\left(\frac{da}{dt}\right)^2=G\frac{8\pi\rho_0 a_0^3}{3a} -a_0^2H_0\left(\rho_0 - \frac{3H_0^2}{8\pi G}\right).</math>
<math>\rho_0 =\rho_{cr}</math>, усҟан аҽырҭбаара ҵыхәаԥҵәарада иацҵахоит, аҳәааҿы асимптотикалаи нольахь ихоу аццакра аманы. Аилаӷәӷәара икритикатәу аасҭа еиҳазар, усҟан Адунеи аҽырҭбаара аанкылахоит, насгьы аилацалара амҩа ылнахуеит. Еиҵазар, усҟан аҽырҭбаара ҵыхәаԥҵәарада кыраамҭа иацҵахоит ноль иаҟарам аҳәаа аманы: <math>H</math>.
; Λ > 0
<math>\Lambda>0</math> И <math>k \le 0</math> акәзар, усҟан Адунеи еиԥшны аҽарҭбаауеит, аха Λ=0 еиԥшымкәа, R аҵак дуқәа рҿы аҽырҭбаара аццакра еизҳауеит<ref name="cosmology">{{книга|автор=Майкл Роуэн-Робинсон.|заглавие=Космология|оригинал=Cosmology|ответственный=Перевод с английского Н. А. Зубченко. Под научной редакцией П. К. Силаева|место=М.-Ижевск|издательство=НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|год=2008|страницы=96—102|страниц=256|isbn=976-5-93972-659-7}}</ref>:
: <math>R\propto exp[(\Lambda/3)^{1/2}t].</math>
<math>k=1</math> Иалкаау аҵакы <math>\Lambda_c=4\pi G\rho</math> аныҟоу. Убри аан, иҟоуп аҵакы <math>R</math>, <math>R'=0</math> <math>R''=0</math>, даҽакала иуҳәозар, Адунеи еиҭаҵуам.
<math>\Lambda>\Lambda_c</math> Аҽырҭбаара аццакра ҭыԥк аҟынӡа ианмаҷхо, насгьы ҳәаа амаӡамкәа аизҳара ианалаго. <math>\Lambda</math> Маҷк иацҵазар <math>\Lambda_c</math>, усҟан ԥыҭрак ашьҭахь аҽырҭбаара аццакра ԥсахрада иаанхоит.
Ари ҭагылазаашьаҿы <math>\Lambda<\Lambda_c</math>, зегьы зхьыԥшу аҽырҭбаара ахьалагаз раԥхьатәи арбага <math>R</math> ауп. Абри аҵакы инақәыршәаны, Адунеи шәагаак аҟынӡа аҽарҭбаауеит, нас еилацалахоит, мамзаргьы ҵыхәаԥҵәарада аҽарҭбаалоит.
=== Атҟәацра ду атеориа (Адунеи ца амодель) ===
{{Main|Атҟәацра ду}}
Атҟәацра ду атеориа аԥхьатәи [[нуклеосинтез|ануклеосинтез]] атеориа ауп. Уи азҵаара аҭак ҟанаҵоит — ахимиатә элементқәа шԥашьақәгылеи, насгьы урҭ ралаҵәара иахьа ишыҟоу еиԥш изыҟоуеи. Уи шьаҭас иамоуп агәыцәтәи акванттәи физика азакәанқәа [[Экстраполяция|разԥхьагәаҭара]], ииасыз аамҭахь ацараан ахәҭаҷқәа абжьаратәи рымчхара (аԥхарра) еизҳауеит ҳәа агәаанагара шьаҭас иҟаҵаны<ref>[https://arxiv.org/abs/0806.1065 B2FH, the Cosmic Microwave Background and Cosmology]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806022050/https://arxiv.org/abs/0806.1065 |date=2017-08-06 }}</ref>.
Ахархәара аҳәаа ҳәа изышьҭоу амчхара ҳаракқәа рҳәаа ауп, урҭ рхыхь иҭҵаау азакәанқәа аусура иаҟәыҵуеит. Абас еиԥш иҟоу аҭагылазаашьаҿы амаҭәашьар захьӡу ҳәа уаҳа акгьы ыҟам, аха иҟоуп шамахамзар ицқьоу амчхара. Уи аамҭазы Хаббл изакәан аекстраполациа ҟаҳҵозар, иаҳбоит Адунеи аҿы иубаратәы иҟоу аҭыԥ аҭыԥҭаӡара маҷ аҟны ишҭаӡо. Атҟәацра ашьҭахь аматериа аҟазшьа ҷыдақәа иреиуоу аҭаӡара маҷи амчхара дуи роуп, убри аҟынтәи атеориа ахьӡгьы аауеит — Атҟәацра ду атеориа ҳәа. Убри аан, аҳәаақәа рынҭыҵ иаанхоит азҵаара аҭак: “Иарбан ари атҟәацра зыхҟьаз, насгьы иарбан ҟазшьоу уи иамоу?”
Атҟәацра ду атеориа иаара убас ацәынхатә шәахәаркра ахыҵхырҭа азԥхьагәаҭареи аилыркаареи ҟанаҵеит — ари амаҭәашьар макьана аионизациа анамаз, алашара ақәыӷәӷәара ианзаҿамгылоз аамҭа иацырҟьоуп. Даҽакала иуҳәозар, ацәынхатә фон «Адунеи афотосфера» иацәынхоуп.
==== Адунеи аентропиа ====
{{main|Адунеи аентропиа}}
Ицоу Адунеи атеориа шьақәзырӷәӷәо аргумент хадас иамоу уи иҷыдоу [[Энтропия|аентропиа]] аҵакы ауп. Уи кылкаарыла ахыԥхьаӡаратә коеффициент аҟынӡа иаҟароуп аеквиваленттә фотонқәа рконцентрациеи {{math|n<sub>γ</sub>}} абарионқәа рконцентрациеи {{math|n<sub>b</sub>}} реизыҟазаашьа.
Акритикатә еилаӷәӷәарала {{math|n<sub>b</sub>}} иааҳарԥшып абарионқәа рыхәҭаагьы<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>n_b=\frac{\rho_cr}{m_p}=1{,}124\cdot 10^{-5}\Omega_b h^2_{100},</math>
Араҟа {{math|h<sub>100</sub>}} — ҳаамҭазтәи Хаббл аҵакы, 100 км/(с Мпк) еизакқәа рыла иаарԥшу, насгьы, ацәынхатә шәахәаркразы Т=2,73 К шакәу
: <math>n_\gamma\approx 420(1+z)^3</math> см<sup>-3,</sup>
иҳаууеит:
: <math>\eta\simeq n_b/n_{\gamma}\approx 2{,}7\cdot 10^{-8}\Omega_b h_{100}^2\sim 10^{-9}.</math>
Аиҭныԥсахларатә ҵакы иҷыдоу аентропиа аҵакы ауп.
===== Раԥхьатәи х-минуҭк. Аханатәтәи ануклеосинтез =====
[[Файл:Primordial nucleosynthesis.svg|thumb|400px|Аԥхьатәи ануклеосинтез астадиаҿы ашьаҭатә гәыцәтә реакциақәа]]
Агәаанагара шыҟоу ала аира инаркны (мамзаргьы аинфлиациатә стадиа ахыркәшара инаркны) насгьы аԥхарра 10<sup>16</sup> ГеВ (10<sup>-10</sup>c) еиҵамкәа иҟанаҵы, еицырдыруа аелементартә хәҭаҷқәа зегьы ыҟоуп, урҭ зегьы акапан рымаӡам. Ари апериод Аилаҵара Ду аамҭа ҳәа иашьҭоуп, афымцаԥсыҽтәи иӷәӷәоуи аусеицурақәа анеизаку<ref name="kapitonov">{{книга|автор=И. М. Капитонов.|заглавие=Введение в физику ядра и частиц|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=251—259|страниц=384|isbn=5-354-00058-0|тираж=1700}}</ref>.
Уажәтәи аамҭазы уи аамҭазы ҷыдала иҟоу ахәҭаҷқәа ҵабыргны иаҳҳәар ҳалшом, аха еилкааугьы ыҟоуп. Ашәагаа {{math|η}} — ҷыдалатәи аентропиа арбага мацара акәӡам, уи адагьы ахәҭаҷҿагылақәа раасҭа ахәҭаҷқәа рырацәара аанарԥшуеит<ref>{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=144|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>:
: <math>\frac{n_p-n_{\bar p}}{n_p}=10^{-9}.</math>
Аԥхарра 10<sup>15</sup> ГеВ аасҭа ианылаҟәуа аамҭазы, иашьашәало акапанқәа змоу X-, Y-бозонқәа рҭыҵра ҟалоит.
Аилаҵара Ду аамҭа афымцамҳалдызтәи аԥсыҽтәи аидҳәаларақәа акзаара анаадырԥшуа афымцасыҽтә еилаҵара аамҭа иаԥсахуеит. Ари апериод аҩнуҵҟа, Х-и У-бозонқәеи аннигилиациа рзухоит. Аԥхарра 100 ГеВ рҟынӡа ианылаҟәуа аамҭазы, афымцаԥсыҽратә еилаҵара аамҭа нҵәоит, насгьы акваркқәеи, алептонқәеи, абжьажьратә бозонқәеи шьақәгылоит.
Иааиуеит адронтә аамҭа, адронқәеи алептонқәеи активла раԥҵареи аннигилиациа рзуреи раамҭа. Ари апериод аҿы акварк-адронтә ыиасра аамҭа мамзаргьы [[кварк|акваркқәа]] [[конфайнмент|рконфаимент]] аамҭа азгәаҭатәуп, акваркқәа адронқәа рахь реилаҵара аныҟала. Ари амҭазы аԥхарра 300−1000 МеВ ыҟоуп, Адунеи аниз инаркны аамҭа 10<sup>−6</sup> с шьақәнаргылоит.
Адронтә епоха ашьҭахь алептонтә епоха ҟалоит — аԥхарра 100 МеВ рҟынӡа ианкаҳауа аамҭазы, насгьы асааҭ аҟны 10<sup>−4</sup> с аныҟоу. Ари апериод аан, Адунеи аилазаашьа иахьатәи аилазаашьа еиԥшхо иалагеит; ахадаратә хәҭаҷқәа афотонқәа роуп, урҭ рыдагьы иҟоуп аелеқтронқәеи анеитриноқәеи, рантихәҭаҷқәа рыцны, иара убас апротонқәеи анеитронқәеи. Ари апериод аан акрызҵазкуа хҭыск ҟалоит: амаҭәашьар анеитриноқәа рзы иҵәцахоит. Ацәынхатә фон еиԥшу акы ҟалоит, аха анеитриноқәа рзы. Аха анеитриноқәа реиҟәыҭхара афотонқәа реиҟәыҭхара аԥхьа иҟалеит аҟнытә, хәҭаҷқәак рыхкқәа макьана аннигилиациа ианахымсыцыз, рымчхара егьырҭ ирыҭаны, урҭ еиҳа ихьшәашәеит. Уажәтәи аамҭазы анеитринотә рчы 1,9 K аҟынӡа ихьшәашәар акәын, анеитриноқәа акапан рымамзар (мамзаргьы рыкапан маҷзар).
Т≈0,7 МеВ аԥхарраҿы, уаанӡа иҟаз апротонқәеи анеитронқәеи рыбжьара атермодинамикатә еиҟарара ԥхасҭахоит, насгьы анеитронқәеи апротонқәеи рконцентрациа аизыҟазаашьа 0,19 аҵакы аҿы иҵаауеит. Адеитери, агели, алити ргәыцәқәа рсинтез алагоит. Адунеи аныҟала ашьҭахь ~200 секунд анҵы, аԥхарра ануклеосинтез ахьыҟамло аҩаӡара аҟынӡа илеиуеит, насгьы раԥхьатәи аеҵәақәа иаанӡа амаҭәашьар ахимиатә еилазаашьа ԥсахрада иаанхоит<ref name="kapitonov" />.
==== Атҟәацра ду атеориа ауадаҩрақәа ====
Ақәҿиара дуқәа шыҟоугьы, ицоу Адунеи атеориа ауадаҩрақәа рацәаны ирықәшәоит. Атҟәацра ду Адунеи аҽырҭбаара арҵысызар, усҟан зеиԥшла иуҳәозар, иӷәӷәоу еизадам амаҭәашьар аларҵәара ҟалар алшон, аха уи убаратәы иҟам. Атҟәацра ду атеориа иара убасгьы Адунеи аҽырҭбаара ҳаилнаркааӡом; уи фактны иаднакылоит<ref>{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место= М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=104—106|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>.
Атеориа иара убасгьы иаанарԥшуеит, раԥхьатәи астадиаҿы ахәҭаҷқәеи антихәҭаҷқәеи реизыҟазаашьа убас ишыҟаз, уи иахҟьаны уажәы аматериа антиматериа аасҭа аҳра аиуртә иҟаларатәы. Иаҳҳәар ҳалшоит, аханатә Адунеи асимметриа аманы иҟан ҳәа — уаҟа иҟан аматериеи антиматериеи еиҟараны, аха усҟан, [[Барионная асимметрия Вселенной|абарионтә асимметриа]] аилкааразы, [[бариогенез|абариогенез]] механизмк аҭахуп, уи [[распад протона|апротонқәа рыԥхасҭахара]] алнаршоит, уигьы убаратәы иҟам<ref name="SaginProton">{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=145—148|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>.
Еиуеиԥшым [[Великое объединение|Аидгылара Ду]] атеориақәа иаадырԥшуеит зааӡатәи Адунеи аҿы хыԥхьаӡара рацәала [[монополь|амҳалдызтә монополқәа]] рыира, уажәраанӡагьы иара убас игәаҭамхаз<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo4.html |title=Перевод «Официального Сайта Теории Суперструн» |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223014822/http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo4.html |archive-date=2009-02-23 |publisher=[[Астронет]] }}</ref>.
=== Аинфлациатә модель ===
{{main|Адунеи аинфлиациатә модель}}
Аинфлациа атеориа адҵа — аҽырҭбаара атеориеи Атҟәацра ду атеориеи рышьҭахь иаанрыжьыз азҵаарақәа рҭак аҟаҵара ауп: «Избан Адунеи аҽзарҭбаауа? Насгьы изакәузеи Атҟәацра ду?» Убри азы аҽырҭбаара аамҭа нольтәи амҭазы иԥсахуп, насгьы Адунеи акапан зегьы ҭыԥк аҿы иҟалоит, акосмологиатә сингулиарра шьақәыргыло, лассы-лассы уи ауп Атҟәацра ду ҳәагьы ззырҳәо. Аусқәа шыҟаз ала, азеиԥш зыҟазааратә теориа уи аамҭазы уаҳа хархәара амаӡам, убри аҟынтә ирацәаны, аха уажәраанӡа, ҳәарада, ари «[[Космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра апроблема]]» зыӡбо еиҳа изеиԥшу атеориа (мамзаргьы «афизика ҿыц») аԥҵаразы аспекулиативтә ҽазышәарақәа рахь ҳнанагоит.
Аинфлациатә етап хшыҩҵак хадас иамоуп —''инфлантон'' ҳәа изышьҭоу [[скалярное поле|аскалиартә ҭыԥ]] ҭагалазар, знырра раԥхьатәи астадиақәа рҿы идуу (иаҳҳәап 10<sup>−42</sup>с инаркны), аха аамҭа цацыԥхьаӡа ирласны имаҷхо, усҟан акосмос агеометриа ҟьаҟьа еилкаахоит, Хаббл иҽырҭбаара аинфлациа аан еизо акинетикатә мчхара ду абзоурала инерциатә ныҟәараны иҟалоит, насгьы аханатә мзызла еидҳәалоу арегион хәыҷы аҟынтәи ахыҵхырҭа Адунеи аиԥшзаареи аизотропиеи ҳаилнаркаауеит{{efn|name="inflationObserve"|
Иаарту ахыҵхырҭақәа рҿы ахҳәаа бзиа англыз бызшәала иҟоу астатиаҿы иаагоуп
: {{статья|автор=Robert Brandenberger|заглавие=Topics in Cosmology|ссылка=https://archive.org/details/arxiv-hep-th0701157|год=2007|arxiv=hep-th/0701157}}
Урысшәала ахҳәаатә дыррақәа рганахьала уи иаҟараны иҟоуп
: {{книга|автор=Д. С. Горбунов, В. А. Рубоков.|часть=Джинсовская неустойчивость в ньютоновой теории тяготения|заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной:Космологические возмущения. Инфляционная теория|место=М.|издательство=Краснад|год=2010|страниц=568|страницы=335—371|isbn=978-5-396-00046-9}}}}.
Аха, аинфлатон аилкааразы амҩақәа рацәоуп, уигьы еиуеиԥшым амодельқәа рацәаны иахылҿиаауеит. Аха урҭ реиҳарак шьаҭас ирымоуп хәыҷы-хәыҷла аиҵахаразы агәаанагара: аинфлантон апотенциал хәыҷы-хәыҷла ноль иаҟароу арбага аҟынӡа илаҟәуеит. Апотенциал иалкаау ахки насгьы аханатәтәи аҵакқәа ралкаара аметоди иалху атеориа иахьыԥшуп.
Аинфлиациа атеориақәагьы еиҟәшоуп аамҭала ҵыхәаԥҵәара змами измоуи ҳәа. Ҵыхәаԥҵәара змам аинфлиациа атеориаҿы аҭыԥҭаӡара ахәҭақәа — адоменқәа ыҟоуп — аҽырҭбаара иалагаз, аха акванттә флуктуациақәа ирыхҟьаны раԥхьатәи рҭагылазаашьахь ихынҳәыз, уаҟа дырҩеигь аинфлиациазы аҭагылазаашьақәа цәырҵуеит. Арҭ реиԥш иҟоу атеориақәа ирыҵанакуеит ҵыхәаԥҵәара змам апотенциал змоу иарбанызаалак атеориеи ихаостәу Линде иинфлациатә теориеи{{efn|name="inflationObserve"}}.
Анҵәамҭатә аамҭа змоу аинфлиациа атеориақәа рахь агибридтә модель аҵанакуеит. Уи аҟны иҟоуп ҩ-кхык аҭыԥқәа: актәи амчхара ҳаракқәа рзы аҭакԥхықәра шьҭнахуеит (ус анакәха аҽырҭбаара аццакразы), аҩбатәи, аинфлациа ахыркәшара аамҭа зыӡбо, амчхара маҷқәа рзы. Убри аан, акванттә еиҭакрақәа актәи аҭыԥ мацара ауп изныруа, аҩбатәи акәымкәа, ус анакәха, аинфлациа апроцесс ахаҭагьы ҵыхәаԥҵәара амоуп.
Аинфлациа иӡбам апроблемақәа иреиуоуп аԥхарра аиҭаԥарақәа даара идуу адиапазон аҿы, зны-зынла уи зынӡакыс нль аҟынӡа илеиуеит. Аинфлациа аҵыхәтәаны аматериа еиҭашуеит аԥхарра ҳаракқәа рҟынӡа. Ас еиԥш иҟоу аҟазшьа џьашьахәы азы еилыркаагак аҳасабала “апараметртә резонанс” ҟаҵоуп<ref>{{статья|заглавие=Reheating after inflation |автор=Lev Kofman, Linde Andrei, Starobinsky Alexei A. |издательство=Phys. Rev. Lett. |год=1994 |ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1994PhRvL..73.3195K}}</ref>.
==== Амультидунеи ====
{{main|Амультидунеи}}
“Амультидунеи”, “Адунеи Ду”, “Амультиверс”, “Агипердунеи”, “Асупердунеи”, “Амультиленна”, “Омниверс” — англыз бызшәала иҟоу атермин multiverse еиуеиԥшым аиҭагақәа роуп. Уи цәырҵит аинфлациа атеориа аҿиараан<ref>{{книга|заглавие=Астрономия XXI век|ответственный=Под ред. [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдина]]|место=Фрязино|издательство=Век 2|издание=2-е|год=2008|страницы=414—416|страниц=608|isbn=978-5-85099-181-4}}</ref>.
Адунеи арегионқәа, [[Горизонт событий|ахҭысқәа рлаԥшҳәаа]] аасҭа еиҳау абжьаӡарала еиҟәыҭхо, дара-дара еихьыԥшымкәа аеволиуциа иахысуеит. Дарбанзаалак ахылаԥшҩы иибо апроцессқәа ахәҭаҷқәа рлаԥшҳәаа аҟынӡа абжьаӡара иаҟароу арадиус змоу асфера аҭаӡара иаҟароу адомен аҿы имҩаԥысуа роуп. Аинфлиациа аамҭазы, агоризонт аҟара абжьаӡарала еиҟәыҭхо ҩ-ҽырҭбааратә ҭыԥк еиԥылаӡом.
Ас еиԥш иҟоу адоменқәа ҳара ҳтәы еиԥш хазы игоу дунеиқәаны иԥхьаӡатәуп: урҭгьы иара убасҵәҟьа амасштаб дуқәа рҟны еизадоуп иагьизотроптәуп. Абас еиԥш иҟоу ашьақәгыларақәа рконгломерат ауп Амультидунеи.
[[Хаотическая теория инфляции|Аинфлациа ахаостә теориа]] ҵыхәаԥҵәара змам еиуеиԥшым Адунеиқәа ыҟоуп ҳәа агәаанагара аанарԥшуеит, урҭ зегьы егьырҭ Адунеиқәа иреиԥшым афизикатә константақәа рымазар ауеит<ref>{{cite web|url=http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Cosmo/FineTune.pdf|author=Victor J Stenger|title=Is the Universe fine-tuned for us?|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716192004/http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Cosmo/FineTune.pdf|archive-date=2012-07-16}}</ref>. [[Многомировая интерпретация|Даҽа теориак]] аҿы Адунеиқәа акванттә еизшәарала еиуеиԥшым<ref>{{статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?arXiv:quant-ph/9709032|заглавие=The Interpretation of Quantum Mechanics: Many Worlds or Many Words?|автор=Tegmark Max|издательство=Fortschritte der Physik|год=1998|nodot=1}}</ref>. Закәанла арҭ агәаанагарақәа експериментла рԥышәара ауам.
==== Аинфлиациа атеориа аԥсахгақәа ====
Акосмостә инфлациа амодель кырӡа иқәҿиаратәуп, аха акосмологиа ахәаԥшразы ихымԥадатәны иҟам. Уи иамоуп аҿагылаҩцәа, [[Пенроуз, Роджер|Роџьер Пенроузгьы]] уахь дналаҵаны. Урҭ ргәаанагарала, аинфлациатә модель иаанарԥшуа аӡбарақәа рылаԥш иҵшәаз ахәҭаҷқәа рышьҭахь иаанрыжьуеит. Иаҳҳәап, ари атеориа аинфлациа аԥхьатәи аамҭазы аилаӷәӷәара аҽеиҭакрақәа убриаҟара имаҷзароуп ҳәа шьаҭанкылатәи аҵаҵӷәы анаҭом, игәаҭоу аиԥшзаара аҩаӡара аинфлациа ашьҭахь иҟалартә еиԥш. Аҭыԥҭаӡаратә ыхәара аҭагылазаашьагьы уи иеиԥшуп: уи аинфлациа аан ӷәӷәала еиҵахоит, аха аинфлациа аԥхьа уиаҟара аҵак ду аманы аҟазааразы акгьы аԥырхагамызт, уажәгьы Адунеи аҿиара астадиаҿы аҽаанарԥшлартә еиԥш. Даҽакала иуҳәозар, [[Антропный принцип#Проблема начальных значений в космологии|раԥхьатәи аҵакқәа рызҵаара]] ӡбаӡам, аха ҟазарала еиқәыршәоуп.
Альтернатива аҳасабала, арахәыцқәа ртеориа'', ''ахшыбаҩтә теориа'', иара убас ''ациклтә теориа'' реиԥш иҟоу аекзотикатә теориақәа ҟаҵоуп. Абарҭ атеориақәа рҵакы хадас иҟоу, ихымԥадатәу аханатәтәи аҵакқәа зегьы Атҟәацра ду ҟалаанӡа ишышьақәгыло ауп.
* [[Теория струн|Арахәыцқәа ртеориа]] иаабац ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥ-аамҭа даҽа дименсиақәак рыцҵара аҭахуп, урҭ Адунеи раԥхьатәи астадиақәа рҿы ароль нарыгӡалон, аха уажәы еилацалоу аҭагылазаашьаҿы иҟоуп. Абарҭ аизшәарақәа зеилацалоузеи ҳәа иҟоу ихымԥадатәиу азҵаара аҭак абри ауп: асуперрахәыцқәа [[Т-дуальность|Т-дуалра]] рымоуп, уи иахҟьаны арахәыц ахарҭәааратә еизшәарақәа ирыкәшоит, урҭ ршәагаа ԥкуа<ref>{{книга|автор=[[Грин, Брайан Рэндолф|Грин Б.]] |заглавие=[[Элегантная Вселенная. Суперструны, скрытые размерности и поиски окончательной теории]] |год=1999 |страниц=464 |isbn=0-375-70811-1}}</ref>.
* [[М-теория|Абранақәа ртеориаҿы]] (М-теориа), зегьы алагоит ихьҭоу, иҭышәынтәалам хә-еизшәарактәи ҭыԥ-аамҭала. Аҭыԥҭаӡаратә еизшәарақәа ԥшьба х-еизшәарактәи аҭӡамцқәа мамзаргьы «хԥа-бранақәа» рыла иԥкуп; урҭ аҭӡамцқәа руак ҳахьынхо аҭыԥҭаӡара ауп, убри аамҭазы аҩбатәи абрана убарҭаӡам. Иҟоуп даҽа хԥа-бранак, ԥшьеизшәарактәи аҭыԥҭаӡараҿы еиду ҩ-бранак рыбжьара «иӡыз». Атеориа инақәыршәаны, ари абрана ҳара ҳабрана ианаҿасуа, амчхара ду ҭыҵуеит, убри алагьы Атҟәацра ду ацәырҵразы аҭагылазаашьақәа аԥҵахоит<ref>{{cite web |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo5.html |title=Космология. При чём же тут теория струн? |publisher=[[Астронет]] |access-date=2010-05-15 |archive-date=2011-08-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/617p8Qe6B?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo5.html |url-status=live }}</ref>.
* [[Циклическая модель (космология)|Ациклтә теориақәа]] изларҳәо ала, Атҟәацра ду зеиԥшыҟам хҭысым, аха иаанарԥшуеит Адунеи ҭагылазаашьак аҟынтәи даҽа ҭагылазаашьак ахь аиасра. Ациклтә теориақәа раԥхьаӡакәны 1930-тәи ашықәсқәа рзы иҟалеит. Абас еиԥш иҟоу атеориақәа рзы ԥынгылас иҟаз [[второй закон термодинамики|атермодинамика аҩбатәи азакәан]] акәын, уи инақәыршәаны [[энтропия|аентропиа]] аизҳара мацара ауп иалшо. Уи иаанагоит, иаԥхьанеиуаз ациклқәа еиҳа кырӡа икьаҿхон, насгьы урҭ рҿы иҟаз аматериа еиҳа кырӡа ицахон, аҵыхәтәантәи Атҟәацра ду аамҭазы аасҭа, уи рацәак ҟалашьа амам. Уажәазы иҟоуп ҩ-циклтә теориак, еиҳа-еиҳа изыцло аентропиа апроблема аӡбара зылшаз: Стеинхардт-Тиурок итеориеи Баум-Фремптон итеориеи<ref>{{статья|заглавие=Turnaround in Cyclic Cosmology|автор=L. Baum and P.H. Frampton|издательство=Physical Review Letters|год=2007|doi=10.1103/PhysRevLett.98.071301|pmid=17359014|arxiv=hep-th/0610213|bibcode=2007PhRvL..98g1301B}}</ref><ref>{{статья|автор=P. J. Steinhardt, N. Turok|заглавие=The Cyclic Model Simplified|год=2004|doi=10.1016/j.newar.2005.01.003|издательство=New Astron.Rev.|arxiv=astro-ph/0404480|bibcode=2005NewAR..49...43S}}</ref>.
=== Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа атеориа ===
{{main|Агалактикақәа рцәырҵреи револиуциеи}}
[[Файл:Stellar_Fireworks_Finale.jpg|thumb|300px|Апротогалактикатә ԥсҭҳәақәа рышьақәгылареи реилабгареи асахьаҭыхҩы иблала]]
Ацәынхатә фон иазку адыррақәа ишаадырԥшуа ала, арадиациа аматериа ианаҟәыҭхаз аамҭазы Адунеи шамахамзар еизадан, аматериа аҽеиҭакрақәа даараӡа имаҷын, насгьы уи акыр зҵазкуа уадаҩраны иҟан. Аҩбатәи проблемас иҟоу агалактикақәа рсуперкластерқәа риачеикатә еиҿкаашьа, иара убас еиҵоу ашәагаа змоу акластерқәа рысфератә еиҿкаашьа ауп. Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа ахылҵшьҭра аилкаара зҽазызшәо иарбанзаалак атеориа хымԥада абарҭ аҩ-проблемак аӡбар ахәҭоуп (насгьы агалактикақәа рморфологиа ииашаны амодель ҟанаҵароуп).
Амасштаб ду змоу аилазаашьа, иара убас хаҭалатәи агалактикақәагьы, рышьақәгылара иазку ҳаамҭазтәи атеориа «аиерархиатә теориа» ҳәа иашьҭоуп. Атеориа аҵакы абри ауп: раԥхьа агалактикақәа ршәагаа маҷын (иаҳҳәап [[Магелланово облако|Магеллантәи аԥсҭҳәақәа]]), аха аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ еилаҵәоит, еиҳа-еиҳа идуу агалактикақәа шьақәыргыло.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы атеориа аиашара гәҩарас иҟалеит, насгьы [[downsizing]] уи акырӡа иацхрааит. Аха атеориатә ҭҵаарақәа рҿы ари атеориа аԥыжәара амоуп. Ас еиԥш иҟоу аҭҵаара зегь реиҳа иналукааша рҿырԥштәыс иҟоуп Millennium simulation (Millennium run)<ref name="erarhproblem">{{статья|заглавие=Evolution Of Proto-Galaxy-Clusters To Their Present Form: Theory And Observation|автор=Gibson C. H., Schild R. E.|издательство=Journal of Cosmology|год=2010|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010JCos….6.1514G}}</ref>.
==== Азеиԥш ԥҟарақәа ====
Зааӡатәи Адунеи аҿы аҽеиҭакрақәа рхылҵшьҭреи револиуциеи азы аклассикатә теориа [[Гравитационная неустойчивость|Џьинс итеориа]] ауп, еизадоу, иизотроптәу Адунеи аҽырҭбаара афон аҿы<ref name="gorbunov">{{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубоков В. А.|часть=Джинсовская неустойчивость в ньютоновой теории тяготения|заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной:Космологические возмущения. Инфляционная теория|место=М.|издательство=Краснад|год=2010|страниц=568|isbn=978-5-396-00046-9}}</ref>:
: <math>\vartriangle\Phi=4\pi G\rho\delta,</math>
: <math>\frac{\partial\delta}{\partial t}+Hx\triangledown\delta+\triangledown v=0,</math>
: <math>\frac{\partial v}{\partial t} + Hv+H(x\triangledown)v=-u_s^2\triangledown\delta - \triangledown\Phi,</math>
Уаҟа {{math|''u<sub>s</sub>''}} — аҭагылазаараҿы абжьы аццакра, {{math|''G''}} — агравитациатә константа, а {{math|ρ}} — еиламго аҭагылазаара аилаӷәӷәара, <math>\delta=\frac{\delta\rho}{\rho}.</math> — аизыҟазаашьатә флуктуациақәа ршәагаа, {{math|Φ}} — аҭагылазаара иаԥнаҵо агравитациатә потенциал, {{math|v}} — аҭагылазаара аццакра, {{math|p(x,t)}} — аҭагылазаара аҭыԥантәи аилаӷәӷәара, насгьы уи иацныҟәо асистема ахәаԥшра мҩаԥысуеит.
Хыхь иаагоу аиҟаратәқәа рсистема акахьы еизгазар ауеит, аиԥшымрақәа револиуциа аазырԥшуа:
: <math>\frac{\partial^2\delta}{\partial t^2} +2H\frac{\partial\delta}{\partial t}+\left(\frac{k^2}{a^2}u_s^2-4\pi G\rho\right)\delta=0,</math>
Уаҟа {{math|a}} —амасштабтә фактор, а {{math|k}} — ацәқәырԥатә вектор. Уи аҟынтәи, ҷыдала, иалҵуеит зшәагаа еиҳау афлуктуациақәа шҭышәынтәалам:
: <math >\lambda > \lambda_J=\sqrt{\frac{u_s^2\pi}{G\rho}}. </math>
Убри аан, ацәхьаҵра аизҳара цәаҳәатәуп, мамзаргьы еиҳа иԥсыҽуп, Хаббл ипараметр аеволиуциеи амчхара аилаӷәӷәареи зеиԥшроу еиԥш.
Ари амодель ишахәҭоу ала иаанарԥшуеит ирелиативисттәым аҭагылазаараҿы ацәхьаҵрақәа рколлапс, урҭ ршәагаа уажәтәи ахҭысқәа рылаԥшҳәаа аасҭа акырӡа еиҵазар (радиациала еиҳарак еиҿкаау аамҭазы [[Тёмная материя|аматериа лашьца]] азгьы уахь иналаҵаны). Еиҿагылоу аҭагылазаашьақәа рзы, ииашоу арелативисттә еиҟаратәрақәа рыхәаԥшра аҭахуп. Иидеалтәу аӡы амчхара-аимпульс атензор, аилаӷәӷәара ацәхьаҵра маҷқәа ҳасаб рзуны
: <math>T^{\mu}_{\nu}=(\rho+\delta\rho+p+\delta p)u^{\mu}u_{\nu}-\delta^{\mu}_{\nu}(p+\delta p)</math>
ковариантла еиқәырхоуп, уи аҟынтәи арелиативисттә ҭагылазаашьазы еизаку агидродинамикатә еиҟаратәрақәа ҟалоит. Азеиԥш еизыҟазааратә теориа аиҟаратәрақәа ирыцны, урҭ Фридман иӡбара аҵаҟа акосмологиаҿы аҽеиҭакрақәа револиуциа шьақәзыргыло аханатәтәи аиҟаратәратә система аадырԥшуеит<ref name="gorbunov"/>.
==== Арекомбинациа ҟалаанӡатәи аамҭа ====
Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа аеволиуциаҿы иалкаау аамҭа ҳәа иԥхьаӡатәуп аӡри арекомбинациа аамҭа. Абри аамҭанӡа механизмқәак аус руеит, ашьҭахь — зынӡа даҽа механизмқәак<ref name="gorbunov2"/>.
Аԥхьатәи аилаӷәӷәаратә цәқәырԥақәа ахҭысқәа рлаԥшҳәаа аасҭа еиҳауп, насгьы Адунеи аҿы иҟоу аматериа аилаӷәӷәара ианыруам. Аха алаԥшҳәаа аҽарҭбаацыԥхьаӡа шәагаала ацәхьаҵра ацәқәырԥа аура иаҟарахоит, ишырҳәо еиԥш «ацәқәырԥа алаԥшҳәаа иаҵыҵуеит» мамзаргьы «алаԥшҳәаа иаҵалоит». Уи ашьҭахь, уи аҽырҭбаара апроцесс — абжьытә цәқәырԥа аҽырҭбаара афон аҿы аларҵәара ауп.
Ари аепоха аан, уажәтәи аепохазы ацәқәырԥа аура 790 Мпк еиҳамкәа измоу ацәқәырԥақәа алаԥшҳәаа иаҵалоит. Агалактикақәеи урҭ реилаҵәарақәеи рышьақәгыларазы акыр зҵазкуа ацәқәырԥақәа ари астадиа алагамҭазӡа иаауеит.
Уи аамҭазы аматериа ахәҭарацәалатәи аплазма ауп, уа еиуеиԥшым аеффективтә механизмқәа ыҟоуп абжьытә цәхьаҵрақәа зегьы рырԥсыҽразы. Иҟалап, урҭ рҟынтә акосмологиаҿы зегь реиҳа алҵшәа змоу Силк иԥсыҽхара акәзар. Абжьытә цәхьаҵрақәа зегьы анырԥсыҽха ашьҭахь, адиабатикатә цәхьаҵрақәа роуп иаанхо.
Аамҭак иалагӡаны иаабац аматериеи аматериа лашьцеи револиуциа синхронла ицоит, аха арадиациа аус ацура иахҟьаны иаабац аматериа аԥхарра еиҳа хәыҷы-хәыҷла илеиуеит. Имҩаԥысуеит аматериа лашьцеи абарионтә материеи ркинематикатәи рыԥхарратәи еиҟәыҭхара. Иҟоуп агәаанагара, ари амомент ҟалоит ҳәа <math>z=10^5.</math>
Абарион-фотонтә компонент аиҟәыҭхара ашьҭахь инаркны арадиациатә етап аҵыхәанӡа ахымҩаԥгашьа еиҟаратәрала иаарԥшуп<ref name="gorbunov2">{{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубаков В. А. |часть=Скалярные возмущения: результаты для однокомпонентных сред. |заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной: Космологические возмущения. Инфляционная теория |место=М. |издательство=ЛКИ |год=2008 |страниц=552 |isbn=978-5-396-00046-9}}</ref>:
: <math>\Phi''+\frac{4}{\eta}\Phi'+u_s^2k^2\Phi=0,</math>
Уаҟа {{math|k}} —иаагоу ацәқәырԥа аимпульс, {{math|η}} —аконформтә аамҭа. Иара иҟаиҵаз аӡбара аҟынтәи иааԥшуеит уи аамҭазы абарионтә компонент аилаӷәӷәара ацәхьаҵрақәа рамплитуда шымеизҳауаз, мамзаргьы ишагымхоз, аха акустикатә осциллиациақәа шахҭнагоз:
: <math>\delta_{rad}\propto -cos(u_sk\eta).</math>
Убри аамҭазы, аматериа лашьца абас еиԥш иҟоу аҵысрақәа иақәымшәеит, избан акәзар алашара ақәыӷәӷәарагьы, абарионқәеи аелектронқәеи рықәыӷәӷәарагьы уи ианыруам. Уи адагьы, уи ацәхьаҵрақәа рамплитуда еизҳауеит:
: <math>\delta_{CDM}\propto ln(k\eta).</math>
==== Арекомбинациа ашьҭахь ====
Арекомбинациа ашьҭахь, афотонқәеи анеитриноқәеи аматериаҿы ирымоу ақәыӷәӷәара маҷуп. Убри аҟнытә, аматериа лашьцеи абарионтә материеи рыцәхьаҵрақәа зныԥшуа аиҟаратәратә системақәа еиԥшуп:
: <math>\delta'-k^2 v=3\Phi',</math>
: <math>v'+\frac{2}{\eta}v=-\Phi.</math>
Аиҟаратәқәа рформа аиԥшра аҟынтәи, аӡәы игәы иаанагар, насгьы ишьақәирӷәӷәар илшоит, аматериа лашьцеи абарионтә материеи рыбжьара афлуктуациақәа реиԥшымзаара аконстантахь ишеихо. Даҽакала иуҳәозар, иаабац аматериа аматериа лашьца иаԥнаҵо апотенциалтә ҭыԥқәа рахь иҭалоит. Арекомбинациа ашьҭахьҵәҟьа ацәхьаҵрақәа разҳара аӡбара ала иалкаауп
: <math>\delta=C_1+\frac{\Omega_B}{\Omega_{CDM}}C_2\frac{1}{\eta}+\frac{C_3}{\eta^3}+C_4\eta^2,</math>
Уаҟа <math>C_i</math> — раԥхьатәи аҵакқәа ирхьыԥшу аконстанта аҵакқәа. Хыхь иаагоу аҟынтәи ишаҳбо еиԥш, аамҭа рацәала аилаӷәӷәара афлуктуациақәа амасштабтә фактор иаҟараны ирызҳауеит:
: <math>\delta\propto\eta^2\propto a(\eta).</math>
Ари ахәҭаҿы иаагоу ацәхьаҵрақәа рызҳара аццакрақәа зегьы ацәқәырԥа ахыԥхьаӡара <math>k</math> иацны еизҳауеит; убри аҟнытә, раԥхьатәи ацәхьаҵрақәа рыспектр ҟьаҟьа аан, иреиҵоу аҭыԥҭаӡаратә масштабқәа рыцәхьаҵрақәа аилабгара астадиахь заа инаӡоит, даҽакала иуҳәозар, еиҵоу амасса змоу аобиектқәа раԥхьаӡа ишьақәгылоит.
Астрономиазы ~10<sup>5</sup>М<sub>ʘ</sub> акапан змоу аобиектқәа аинтерес рыҵоуп. Иҟоу убри ауп, аматериа лашьца аилабгараан, апротогало шьақәгылоит. Аӡрии агелии, уи агәҭахьы зхы хоу, ашәахәаркра иалагоит, насгьы 10<sup>5</sup>M<sub>ʘ</sub> аасҭа еиҵоу амасса аныҟоугьы, уи ашәахәаркра арчы дырҩеигь апротоструктура анҭыҵҟа иҭнажьуеит. Еиҳау амассақәа рҿы раԥхьатәи аеҵәақәа рышьақәгылара апроцесс иалагоит.
Раԥхьатәи аилабгара акыр зҵазкуа хылҟьа-ҿылҟьоуп акапан ду змоу аеҵәақәа рцәырҵра, аспектр икьакьоу ахәҭаҿы ашәахәаркра змоу. Иҭыҵуа аквант ӷәӷәақәа, анаҩс, инеитралтәу аӡри иақәшәоит, насгьы уи аионизациа азнауеит. Убас, аеҵәақәа раԥхьатәи рыԥжәара ашьҭахьҵәҟьа, [[реионизация|аӡри аҩбатәи аионизациа]] ҟалоит<ref name="gorbunov2"/>.
==== Амчхара лашьца аԥыжәара астадиа ====
Иаҳҳәап, амчхара лашьца ақәыӷәӷәареи аилаӷәӷәареи аамҭа цацыԥхьаӡа рҽырыԥсахӡом, даҽакала иуҳәозар, уи акосмологиатә константа ала иаарԥшуп. Анаҩс акосмологиаҿы аҽеиҭакрақәа рзеиԥш еиҟаратәрақәа рҟынтәи иааԥшуеит ацәхьаҵрақәа абас еиԥш ала аеволиуциа шырхырго:
: <math>\delta_M\propto a^3\frac{k^2}{a^2}\Phi.</math>
Апотенциал амасштабтә фактор <math>a</math> иаҿагыланы ишаҟароу ҳаназхәыцуа, уи иаанагоит ацәхьаҵрақәа рызҳара мҩаԥысуам ҳәа, урҭ ршәагаагьы ԥсахрада иаанхоит ҳәа. Уи иаанагоит аиерархиатә теориа уажәы иаҳбо аилазаарақәа раасҭа еиҳау аилазаашьақәа рыҟаҵара шалнамыршо.
Амчхара лашьца аԥыжәара аан, аҵыхәтәантәи ҩ-хҭыск ҟалоит амасштаб ду змоу аилазаашьақәа рзы: Асар Рымҩа еиԥш иҟоу агалактикақәа рцәырҵра — уи ҟалоит z~2, анаҩс маҷк ашьҭахь — агалактикақәа рыкластерқәеи рсуперкластерқәеи рышьақәгылара<ref name="gorbunov2"/>.
==== Атеориа апроблемақәа ====
Аиерархиатә теориа — логикала аеҵәақәа рышьақәгылара иазку иахьатәи иҵабыргу агәаанагарақәа ирыцныҟәо, насгьы аматематикатә мыругақәа рацәаны зхы иазырхәо, аҵыхәтәантәи аамҭазы еиуеиԥшым ауадаҩрақәа ирыниеит, атеориатәқәа реиԥш, еиҳаракгьы, ахылаԥшратә ҟазшьа змоу ауадаҩрақәагьы<ref name="erarhproblem"/>:
# Иреиҳау атеориатә проблема атермодинамикеи амеханикеи ахьеиқәшәо аҭыԥаҿ ишьҭоуп: иҵегьтәи ифизикатәым амчқәа алагаламкәа материа лашьцак аҟынтәи ҩ-галок зеидҵахом.
# Авоидқәа ҳаамҭа еиҳа иазааигәаны ишьақәгылоит, арекомбинациа иазааигәаны аасҭа, аха уажәааигәа иаартыз 300 Мпк ашәагаақәа змоу зынӡаск иҭацәу аҭыԥҭаӡақәа ари аҳәамҭа иаҿагылоит.
# Иара убас агалактика дуқәагьы ианаамҭоу ииуам, урҭ рхыԥхьаӡара аҭаӡара арбага аҿы z ду аҿы акырӡа еиҳауп атеориа иаҳәо аасҭа. Уи адагьы, уи ԥсахрада иаанхоит, атеориа инақәыршәаны даара лассы иазҳаларц шахәҭоугьы.
# Ижәытәӡоу аглобустә кластерқәа рҟынтәи адыррақәа 100 M<sub>ʘ</sub> рҟынӡа амасса змоу аеҵәақәа рышьақәгылара ақәшаҳаҭхара рҭахӡам, насгьы ҳамра еиԥш иҟоу аеҵәақәа еиӷьыршьоит.
Ари атеориа зықәшәо апроблемақәа рыхәҭак мацара ауп.
=== Ҳаамҭазтәи амодельқәа рыуадаҩрақәа ===
Хаббл изакәан аамҭахь [[Экстраполяция|еиҭаганы ҳахәаԥшыр]], ҳара иҳаууеит ҭыԥк, [[гравитационная сингулярность|агравитациатә сингулиарра]], [[космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] ҳәа изышьҭоу. Ари проблема дууп, избан акәзар афизика аналитикатә аппарат зегьы акгьы иаԥсамкәа иааҟалоит. Иара убасгьы, 1946 шықәсазы иҟаҵаз [[Гамов, Георгий Антонович|Гамов]] имҩала, иахьатәи афизикатә закәанқәа аусура ахьынӡарылшо аамҭанӡа гәрагарала аекстраполиациа ҟаҵазаргьы, макьана ари “афизика ҿыц” алагара аамҭа ииашаны аилкаара залшом. Иҟоуп агәаанагара, уи аҵакы [[планковское время|Планк иаамҭа]] иаҟароуп ҳәа, <math>\sim10^{-43}</math> с.
Адунеи аформа азҵаара акосмологиаҿы акыр зҵазкуа иаарту зҵаароуп. Математикатә бызшәала иаҳҳәозар, ҳара ҳақәшәоит Адунеи аҭыԥҭаӡаратә ҟәша х-еизшәарактәи атопологиа аԥшаара апроблема, даҽакала иуҳәозар, Адунеи аҭыԥҭаӡаратә аспект еиҳа еиӷьны иаазырԥшуа афигура. Аҭыԥантәи атеориа аҳасабала Азеиԥштә зыҟазааратә теориа ари азҵаара аҭак инагӡаны аҟаҵара алшом, аха уигьы ԥкрақәак аланагалоит.
Акымҭын, идырым Адунеи глобалла ҭыԥҭаӡарала иҟьаҟьоума, даҽакала иуҳәозар, [[Евклидова геометрия|Евклид игеометриа]] азакәанқәа иреиҳау амасштабқәа рҿы ахархәара рымоума. Иахьазы, акосмологцәа реиҳараҩык ргәы иаанагоит, иубарҭоу Адунеи ҭыԥҭаӡарала иҟьаҟьоуп ҳәа, аҭыԥантәи аиқәҵақәа аманы, амассивтә обиектқәа аҭыԥҭаӡара-аамҭа ахьырыԥсахуа. Ари агәаанагара шьақәдырӷәӷәеит [[WMAP]] аҵыхәтәантәи адыррақәа, ацәынхатә шәахәаркра аԥхарра аԥсахрақәа рҿы "акустикатә осциллиациақәа" ирыхәаԥшуа.
Ҩбамҭын, еилкааӡам Адунеи акала еидҳәалоума, мамзаргьы ирацәаны еидҳәалоума. Ибжьаратәу аҽырҭбааратә модель инақәыршәаны, Адунеи аҭыԥҭаӡаратә ҳәаақәа амаӡам, аха ҭыԥла ҵыхәаԥҵәара амазар ауеит. Ари аилкаара ҳалшоит ҩ-еизшәарактәи аналогиа аҿырԥштәаҿы: асфера ахҟьа аҳәаақәа амам, аха аҵакыра ԥкуп, насгьы асфера ахәара еиҭакрада иҟоуп. Адунеи ииашаҵәҟьаны ҭыԥҭаӡарала иԥкызар, усҟан уи амодельқәак рҟны, иарбан ганзаалакгьы ацәаҳәа иашала аныҟәара, аныҟәара алагамҭахь унеир улшоит (ҭагылазаашьақәак рҿы уи ҟалашьа амам аҭыԥҭаӡара-аамҭа аеволиуциа иахҟьаны<ref>{{книга|автор=Л. Д. Ландау, Е. М. Лифшиц.|серия=Теоретическая физика|заглавие=Теория поля|издательство=Физматлит|год=2006|место=М.|страницы=493—494}}</ref>).
Хԥамҭын, иҟоуп агәаанагара, Адунеи аханатә еикәагьежьуа иит ҳәа. Аира иазку аклассикатә гәаанагара — Атҟәацра ду аизотропра ахшыҩзцара иадҳәалоуп, даҽакала иуҳәозар, амчхара аганқәа зегьы рахь еиҟараны ирылаҵәоит. Аха, уи иацлабуа гипотезак цәырҵит, адгыларагьы аиуит: Мичигантәи Ауниверситет аҟынтәи аҵарауаа ргәыԥ, афизика апрофессор Маикл Лонго напхгара зиҭоз, иаадырԥшит агалактикақәа рыспиральтә маӷрақәа асааҭ ахыц иаҿагыланы ирҵәиу 7% рыла еиҳа ишырацәоу “еиҿагылоу ахырхарҭа змоу” агалактикақәа раасҭа, уи шаҳаҭра азнаур алшоит Адунеи раԥхьаӡатәи аеикәарҳәара амомент аҟазаара. Ари агипотеза Аладатәи агьежьбжаҿы имҩаԥысуа ахылаԥшрақәа рылагьы иԥышәатәуп<ref>{{статья|заглавие=Detection of a dipole in the handedness of spiral galaxies with redshifts z~0.04|автор=Longo Michael J.|издательство=Physics Letters B|год=2011|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2011PhLB..699..224L}}</ref>.
== Адунеи аартра аҭоурых ==
{{main|Адунеи иазку агәаанагарақәа рыҿиара аҭоурых}}
{{See also|Акосмогониатә гипотезақәа}}
=== Ажәытәтәи акосмографиеи заатәи астрономиеи ===
==== Азиеи Адгьылбжьаратәи амшыни рцивилизациақәа ====
===== Месопотамиа =====
[[Тигр (река)|Тигри]] [[Евфрат|Евфрати]] рыбжьара иҟаз аҭыԥҭаӡара хәыҷык аҿы еиуеиԥшым акультурақәа ыҟан, урҭ еишьҭагыланы дара-дара рҽеиҭнырыԥсахлон. Урҭ ркосмогониатә дунеихәаԥшышьақәа еиқәҿырҭуеит. Анцәахәқәа рыхьӡқәеи детальқәаки рҽырыԥсахуан, аха рҵакы еиқәхон.
Диодор Сицилиатәи иҟаиҵаз ахцәажәара инақәыршәаны Месопотамиа ажәларқәа рыбжьара Адунеи х-дунеик рыла еиҟәшоуп: анцәа [[Ану]] ижәҩантә дунеи, [[Энлиль|Енлил]] иеиԥшыншьалоу [[Бэл|Бел]] идгьылтә дунеи, насгьы [[Эа (бог)|Еа]] анапхгара ахьиуа адгьылҵаҟатәи адунеи. Аҩбатәи адунеи, адгьыл ахыхьтәи адунеи, ашьха иаҩызоуп, насгьы ҵаҟантәи иҭыҳәҳәоу, ихаҵҵалаз аӷба гьежь еиԥшуп. Ажәҩантә дунеи адгьылтә дунеи аформа еиҭаҟанаҵоит, [[Мировой океан (мифология)|ажәҩантә океан]] ала уи аҽацәыхьчаны. [[Амра|Амра]] мрагыларахьтә мраҭашәарахь ицоит, аеҵәақәа реиԥш, иазыԥҵәоу амҩа ианыланы<ref name="litovka">{{статья|автор=Литовка И. И.|заглавие=Представления о пространстве и времени в древней Месопотамии касситского И ассирийского периода|издание=Философия история|год=2011|том=4|страницы=105—113}}</ref><ref>{{статья|автор=Куртик Г. Е.|заглавие=Космология древней Месопотамии|издание=Исследования по истории физики и механики. 1995—1997|год=1999|место=М.|издательство=Наука|страницы=60—75}}</ref>.
Астрономиатә дыррақәа ракәзар, урҭ ирызку адыррақәа даара иԥыҵәҵәоуп. Акымҭын, ари атема иазку реиҳа ижәытәӡоу, насгьы изаҵәу ахыҵхырҭақәа, mul APIN, «Астролиабиа», раамҭанҵара даараӡа ииашам, еиуеиԥшым аусумҭақәа рҿы зқьышықәсала еиԥшымзар ауеит, аха аҵарауаа реиҳараҩык Касситтәи аамҭахь рхы дырхоит. Иҩбахаз, астролабиақәеи mul APIN-и рҿы иарбоу аобиектқәа уажәгьы хәҭакахьала мацара ауп ишалкаау, агипотезақәа рацәаны ишыҟаҵоугьы. Ихԥахаз, аеҵәақәа рымҵысра ада, ажәытәтәи вавилонтәи астрономцәа ргәаанагарақәа ирызку адыррақәа абарҭ ахыҵхырҭақәа рҟынтәи реизгара ауам: апланетақәа рныҟәара иазкны еилыркаарак ҟаҵаӡам, насгьы аеҵәақәа рхатә ныҟәара иазкны адыррақәа ыҟам, вавилонаа ахылаԥшра апериоди аиашареи ҳасаб рзуны игәарҭарц ирылшоз.
Иара убасгьы иҟам аеҵәақәа рныҟәара шырыԥхьаӡоз азы игәрагоу адыррақәа. Аҵарауаа рыхәҭак ирҳәоит вавилонаа усҟан асфератә координаттә система ахархәара иалагахьан ҳәа, аха аҿагылаҩцәа, акосмогоникатә хәаԥшышьақәеи егьырҭ аиқәымшәарақәеи шьаҭас иҟаҵаны ари ахәаԥшышьа иақәшаҳаҭӡам<ref name="litovka"/>.
===== Ажәытәтәи Мысра =====
Мысратәи амифологиаҿы [[Сотворение мира|адунеи ашара]] иазкны еицырзеиԥшу агәаанагарақәа ыҟамызт. Иҟан еиуеиԥшым версиақәак<ref>[http://www.rodon.org/kma/rde.htm Коростовцев М. А. Религия Древнего Египта]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091830/http://www.rodon.org/kma/rde.htm |date=2015-09-24 }}</ref>.
Убри аҟынтә руак аҿы урҭ амра анцәахәы [[Ра]] адунеи агәҭаны ддыргылеит, насгьы егьырҭ анцәахәқәа зегьы раб ҳәа дрыԥхьаӡон. Иареи иара ихылҵшьҭрақәа ааҩыки еиҿыркааит [[Эннеада|Гелиополистәи еннеад]] ҳәа изышьҭоу. Гелиополистәи алегенда излаҳәо ала, [[Атум]] [[Мировой океан (мифология)|аханатәтәи аӡқәа]] рҟынтәи дцәырҵит, иара игәаԥхарала урҭ рҟынтәи ахаҳә ԥшьа [[Бенбен|Бенбенгьы]] аизҳара иалагеит. Уи ахықәан дгыланы Атум дишеит аҳауа анцәахәы [[Шу (божество)|Шу]], насгьы ацәаакыра анцәахәԥҳәыс [[Тефнут]]. Арҭ хаҵеи-ԥҳәыси ирхылҵит ахшара, адгьыл анцәахәы [[Геб|Геби]], ажәҩан анцәахәы [[Нут (мифология)|Нути]]. Ари анцәахәқәа раԥхьатәи рабиԥарақәа Еннеад аҟны аԥҵара ашьаҭа аадырԥшуеит. Геби Нути ирхылҵит [[Осирис]], [[Исида]], [[Сет (мифология)|Сет]], [[Нефтида]], урҭ Нил аӡхаларатә ҭыԥи ацәҳәыреи ирхаҿырбаган.
Иаҿагылаз аверсиа ыҟан Гермополис ақалақь аҿы, уа адунеи ажәытәтәи анцәахәқәа ааба ирхылҿиааит ҳәа агәра ргон, [[Огдоада|огдоад]] ҳәа изышьҭоу. Ари ааба анцәахәқәеи анцәахәыҳәсақәеи рыла ишьақәгылан, урҭ аԥҵара аелементқәа ирсимволын. [[Нун (мифология)|Нуни]] [[Наунет|Наунети]] аханатәтәи аӡқәа ирышьашәалоит, [[Ху (бог)|Хуи]] [[Хаухет|Ҳаухети]] ҵыхәаԥҵәара змам акосмос, [[Кук (мифология)|Куки]] [[Каукет|Каукети]] — наӡаӡатәи алашьцара. Аԥшьбатәи апара изныкымкәа рҽырыԥсахит, аха [[Новое царство|Аҳра Ҿыц]] инаркны уи [[Амон|Амони]] [[Амаунет|Амаунети]] рыла ишьақәгылоуп, урҭ иумбои аҳауеи ирхаҿырбагоуп. Гермополтәи аверсиа инақәыршәаны, арҭ анцәахәқәа амра анцәахәы ианацәеи иабацәеи ракәын, алашареи анаҩстәи аԥҵареи адунеиахь иаазгаз.
Адунеи аҭыԥҭаӡара мысраа рзы еиԥшны, изотропны иҟамызт. Аныҳәарҭа дуқәа зегьы иҷыдоу ҭыԥны, «ԥсы зхоу зегьы» ҳәа иԥхьаӡан. Апирамидақәагьы иҷыдоу ҭыԥқәан, иуадаҩу, имаӡоу атопологиа змоу. [[Нил]] аӡиас аладаҟынтә ҩадаҟа иахьцоз анырра даара иӷәӷәан. Убриаҟара, Мысратәи аруаа иааҳәны ицоз Евфрат анырба, уи иаарҳәыз аӡиас ҳәа ахьӡырҵеит (Му кеду, ажәа-жәала. «Иаарҳәу аӡы», [[Транслитерация египетских текстов|атранслит.]] [[Египеттәи абызшәа|египеттәи]] mw-qd.w)<ref>[http://www.countries.ru/library/ancient/egprostr.htm Культурное пространство Древнего Египта. История и культура Древнего Египта]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009002155/http://www.countries.ru/library/ancient/egprostr.htm |date=2010-10-09 }}</ref>.
Абжьаратәи Аҳра аҟынтәи асаркофагқәа рҿы иҭыху асахьақәеи Аҳра Ҿыц аҟынтәи аҩырақәеи рыда ҳаамҭа аҟынӡа астрономиатә текстқәа акгьы мааӡеит. Иара убас «адеканқәа» рыхсаалақәагьы астрономиатә документқәаны иԥхьаӡазар ауеит. Иҟалап ҳара зыӡбахә ҳҳәо аеҵәақәа ма аеҵәақәа ргәыԥқәа ракәзар, аха Сириуси Ориони рымацара роуп ҿыӷәӷәала зеилкаара ҳалшо. Иҟалап ажәытәтәи мысраа адеканқәа рҭыԥ аԥхьаӡараҿы рхатәы знеишьа рымазар, ҳара ҳтәы ӷәӷәала еиԥшмыз, насгьы Абжьаратәи Аҳра алагамҭазы ирӡыз<ref>{{статья|автор=Литовка И. И.|заглавие=Проблемные аспекты древнеегипетской астрономии, хронологии и календаря|издание=Философия история|год=2009|том=1|страницы=134—154}}</ref>.
===== Ажәытәтәи Бырзентәыла =====
{{main|Ажәытәтәи Бырзентәыла астрономиа}}
[[Файл:Bartolomeu Velho 1568.jpg|thumb|300px|"Ажәҩантә цәеижьқәа рсахьа" — [[Клавдий Птолемей|Птолемеи]] игеоцентртә дунеитә система асахьа, [[Португалиа|апортугал]] картограф [[Бартоломеу Велью|Бартоломеу Велио]] 1568 шықәсазы иҟеиҵаз. [[Национальная библиотека Франции|Франциа Амилаҭтә шәҟәыҵәахырҭа]]ҿы иҵәахуп]]
Ажәытәтәи Бырзентәыла, егьырҭ ажәытәтәи ацивилизациақәа жәпакы реиԥш, Адунеи азы ахатә гәаанагара аԥнаҵеит. Аха Ажәытәтәи Бырзентәыла ҷыдарас иамаз модель заҵәык акәымкәа ирацәаны иахьамаз ауп: еиуеиԥшым афилософиатә школқәа акырӡа еиуеиԥшымыз адунеи амодельқәа ықәдыргылеит, урҭ зегьы анс акә арс акә аргументқәа рыла ишьақәырӷәӷәан.
Зааӡатәи афилософиатә школқәа шьаҭанкылатәи ҳәа иалыркаауан еиуеиԥшым аматериақәа ма афигурақәа. Адунеи иазку раԥхьатәи агәаанагарақәа абарҭ ашьаҭақәа рыла ишьақәдыргылон. Убас, зны адгьыл адиск [[Мировой океан (мифология)|аӡаҿы]] иӡсоит, [[Фалес]] иеиԥш, мамзаргьы ацилиндр ҵыхәаԥҵәара змам аҭыԥҭаӡараҿы иӡсоит, [[Анаксимандр]] иҟны еиԥш, уҳәа убас иҵегьы.
Пифагораа Адунеи апироцентристтә модель ҟарҵеит, аеҵәақәа, Амра, [[Амза|Амза]], ф-планетак Агәҭантәи Амца (Гестиа) иахьакәшо. Иааизакны иԥшьоу ахыԥхьаӡара алҵырц азы — жәаба — асферақәа, афбатәи планетаны Адгьылҿагыла (Антихтон) рылаҳәан. Амреи Амзеи, ари атеориа инақәыршәаны, Гестиа ианыҷҷаалоз алашарала илашон<ref name="panikuk">{{книга|автор=А. Панекук.|часть=Греческие поэты и философы|заглавие=История Астрономии|оригинал=A history of astronomy|издание=второе|место=М.|издательство=URSS|год=2010|страниц=592|серия=Физико-математическое наследие|isbn=978-5-382-01147-9}}</ref>. Ари адунеитә система дахцәажәеит [[Филолай|Филолаи]].
Аха ажәытә бырзен ҵарауаа реиҳараҩык пифагораа иаԥырҵаз [[геоцентрическая система мира|агеоцентртә дунеитә система]] иадгылан.
Пифагораа рзы алашарбагақәа рыбжьара абжьаӡарақәа агамма аҿы амузикатә интервалқәа ирышьашәалон; урҭ аныҵәиуа, «асферақәа рмузыка» абжьы гоит, ҳара иаҳмаҳауа. Пифагораа Адгьыл ампыл еиԥшуп ҳәа ирыԥхьаӡон, урҭ рҟынтәи шьоукы ([[Экфант (пифагореец)|Екфант]], [[Гикет (пифагореец)|Гикет]]) — аҵәҩан иакәшоит, убри аҟнытә уахи-ҽни реиҭныԥсахлара ҟалоит ҳәа ирыԥхьаӡон.
[[Платон]] адунеи зегьы анализ азиуан адоуҳатә ҵакы иазку игәаанагарақәа дрылԥшны. Уи хымԥада адунеи аилазаашьа ианыруан. Иара изы аеҵәақәа ацәеижьи аԥсыи змаз «анцәатә ҟазшьақәа» ракәын. Иубарҭоу рформа амца ауп, насгьы урҭ зегь раасҭа илашо, иԥшӡаны иааԥшырц азы илашоит. Зегьы-зегьы еиԥшхарц азы, урҭ ампыл еиԥшны иаԥҵан. Платон излаиԥхьаӡо ала, акосмос наӡаӡатәиӡам, избан акәзар, иуныруа зегьы маҭәаруп, насгьы амаҭәар ажәуеит, иԥсуеит. Уи моу, Аамҭа ахаҭагьы акосмос иацит.
Платон раԥхьаӡакәны алашарбагақәа еиҟарам рныҟәарақәа агьежьқәа рыла «инаӡоу» аныҟәарақәа рахь реихшаразы ажәалагала ҟаиҵеит. [[Евдокс Книдский|Книдтәи Евдокс]] уи ааԥхьара ақәҿиҭит. Иаанымхаз иҩымҭақәа рҿы, иара далацәажәеит [[Теория гомоцентрических сфер|агомоцентристтә сферақәа ртеориа]], апланетақәа рныҟәара акинематикатә схема, ԥшьы-сфера заҵәык рыла апланетақәа рретроградтә ныҟәара ҳаилзыркаауа (еиқәыԥсоу агьежьратә ныҟәарақәа рыла), зыгәҭаны Адгьыл ыҟаз.
[[Файл:Stagirit world colour.gif|thumb|250px|Аристотель ила Адунеи аилазаашьа. Аԥхьаӡацқәа иаадырԥшуеит асферақәа: адгьыл (1), аӡы (2), аҳауа (3), амца (4), аефир (5), Аԥхьаныҟәгаҩ (6). Амасштаб еиқәырхаӡам]]
[[Аристотель]] иаԥиҵеит абжьаратәи ашәышықәсақәа раан аҵак ду змаз акосмологиатә система<ref name="Под знаком кванта">{{книга|автор=Л. Пономарёв.|заглавие=Под знаком кванта|место=М.|издательство=ФИЗМАТЛИТ|год=2005|страниц=416|isbn=5-9221-0653-8}}</ref>. Иара агәраганы дыҟан ажәҩантә цәеижьқәа рныҟәараҿы урҭ зыдҳәалоу ажәҩантә сферақәа ишныҟәырго. Иара игәаанагарала, еиҭаҵуа зегьы анҭыҵтәи акы ала еиҭаҵуеит, уигьы акы ала еиҭаҵуеит, уҳәа убас иҵегьы, еиҭамҵуа аныҟәгага — Аԥхьаныҟәгага аҟынӡа ҳнаӡаанӡа. Иара Адгьыл ҵысӡом ҳәа иԥхьаӡон.
[[Гераклид Понтийский|Понттәи Гераклид]] Адгьыл аҵәҩан иакәшоит ҳәа иԥхьаӡон. Уи адагьы, ҳара ҳҟынӡа иааӡаз адырра маҷ инақәыршәаны, иҳәазар ауеит Гераклид [[Венера|Венереи]] [[Меркури|Меркурии]] Амра иакәшоит ҳәа игәы ишаанагоз, уи ахаҭагьы Адгьыл иакәшоит ҳәа. Иҟоуп Гераклид дунеи асистема даҽа реконструкциак: Амра, Венера, Адгьыл центрк иакәшоит, насгьы Адгьыл зныктәи ареволиуциа аамҭала шықәсык иаҟароуп<ref>B. L. van der Waerden,
On the motion of the planets according to Heraclides of Pontus,
Arch. Internat. Hist. Sci. 28 (103) (1978)</ref>. Ари аҭагылазаашьаҿы, Гераклид итеориа Филолаи идунеитә система иаорганикатә ҿиаран, насгьы [[Аристарх Самосский|Аристарх]] игелиоцентристтә дунеитә система иаԥхьанеиуан.
Ҳ.ҟ. III ашәышықәса актәи азбжазы Аристарх адунеи агелиоцентртә система аԥҵара далацәажәеит. Агелиоцентртә системеи аеҵәақәа рышықәстә [[параллакс|параллаксқәа]] рхылаԥшра ахьамуеи ирыбзоураны, иара иҟаиҵеит Адгьыл аҟынтәи Амра аҟынӡа абжьаӡара маҷуп ҳәа алкаа, Амра аҟынтәи аеҵәақәа рҟынӡа абжьаӡара иаҿырԥшны. Уи адагьы, иара Амреи Амзеи рыбжьаӡара, насгьы урҭ ршәагаақәа ршәаразы азнеишьа иӡбеит. Иара ихәшьарақәа рыла, Адгьыл ҭаӡарала 250-нтә Амра аасҭа еиҵоуп. Хыԥхьаӡарала дышиашамызгьы, изнеишьа илнаршеит Адгьыл Амра аасҭа акырӡа ишыхәыҷу аилкаара.
Ҳ.ҟ. III-тәи ашәышықәса инаркны абырзен ҭҵаарадырра иаднакылеит вавилонаа реихьӡарақәа, астрономиеи аматематикеи рҿы аихьӡарақәагьы уахь иналаҵаны. Аха абырзенцәа иҵегьы акырӡа хара ицеит. Ҳ.ҟ. 230 шықәсазшәа [[Аполлоний Пергский|Пергатәи Аполлони]] еиҟарам апериодтә ныҟәара аарԥшразы аметод ҿыц еиқәиршәеит ашьаҭатә гьежь — адеферент — насгьы деферент иакәшо аҩбатәи агьежь — аепицикл рыла; аеҵәа ахаҭа аепицикл ала ицоит. Ари аметод астрономиаҿы иалеигалеит Родос аус зуаз [[Гиппарх]].
Ҳ.ҟ. I-тәи ашәышықәсазы [[Гемин (математик)|Гемин]] ирылаирҵәеит агәаанагара, аеҵәақәа сферак аҿы ишьҭоуп ҳәа ҳгәы ишаанаго, аха аиашазы урҭ Адгьыл аҟынтәи еиуеиԥшым абжьаӡарақәа рымоуп шрымоу зҳәоз. Иҟоуп ари агәаанагара раԥхьаӡакәны ҳ. ҟ. III-тәи мамзаргьы II-тәи ашәышықәсақәа рзы иҟалеит ҳәа агәаанагаразы амзызқәа, избан акәзар уи аеҵәақәа рхатә ныҟәарақәа рыҟазаара алшара иадҳәалоуп, ззын Гиппарх агәҩара имаз: ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа рыҟазаара аеҵәақәа сферак аҿы ишьақәырӷәӷәоу цәеижьқәоуп ҳәа агәаанагара иаабуам.
Акыраамҭа ицоз алаҟәра ашьҭахь, I ашәышықәса анҵәамҭазы —II ашәышықәса алагамҭазы, ажәҩантә цәеижьқәа рыҭҵаареи адунеи амодельқәа раԥҵареи хацыркхоит. [[Теон Смирнский|Смирнатәи Теон]] [[Теория вложенных сфер|еидҵоу асферақәа ртеориа]] далацәажәоит — афизикатә теориа, аепициклқәа ртеориа аилыркаара зҽазызшәо. Уи аҵакы абас иҟоуп. Ҳхаҿы иааҳгап аматериал кьакьа иалху ҩ-концентрикатә сферақәак, зыбжьара сфера хәыҷык ҭаргылоу. Асфера дуқәа ррадиусқәа рыбжьаратәи арифметикатә ҵакы адеферент иарадиусуп, асфера хәыҷы арадиус — аепицикл иарадиусуп. Аҩ-сфера дук рыргьежьра иахҟьаны асфера хәыҷы урҭ рыбжьара аргьежьра мҩаԥысуеит. Асфера хәыҷы аекватор апланета ықәургылар, уи аныҟәара епициклқәа ртеориаҿы иҟоу еиԥшхоит; абасала, аепицикл асфера хәыҷы аекватор ауп.
Птолемеигьы ари атеориа дақәныҟәон, ԥсахрақәак ҟаҵаны. Уи иусумҭа «Апланетатә гипотезақәа» аҿы далацәажәоит<ref>{{книга|автор=James Evans.|заглавие=History and practice of ancient astronomy|год=1998|страницы=384—392|издательство=Oxford. University Press|место=Oxford}}</ref>. Уаҟа иазгәаҭоуп, ҷыдала, апланетақәа зегьы рҟынӡа иреиҳау абжьаӡара иаҟароуп урҭ ирышьҭанеиуа апланета аҟынӡа иреиҵоу абжьаӡара, даҽакала иуҳәозар, Амза аҟынӡа иреиҳау абжьаӡара Меркури аҟынӡа иреиҵоу абжьаӡара иаҟароуп, уҳәа убас иҵегьы. Амза аҟынӡа иреиҳау абжьаӡара Птолемеи ахәшьара аҭара илшеит Аристарх иметод иаҩызоу аметод ала: 64 Адгьыл арадиус. Уи адунеи зегьы амасштаб инаҭеит. Уи иалҵшәаны, еилкаахеит аеҵәақәа 20 нызқь Адгьыл арадиусқәа раҟара абжьаӡараҿы ишыҟоу. Птолемеи иара убас апланетақәа ршәагаа аилкаара иҽазишәеит. Иаалырҟьаны иҟалаз агхақәа рхарҭәаара иабзоураны, Адгьыл иара иҟны Адунеи абжьаратәи ашәагаа змоу цәеижьны иҟалеит, аеҵәақәагьы, инықәырԥшшәа, Амра ашәагаа иаҟараны.
==== Аҩадатәии Аладатәии Америка ацивилизациақәа ====
===== Месоамерика =====
Месоамерикатәи ацивилизациақәа рахь иаҵанакуеит [[ацтеки|ацтекцәа]], [[Майя (цивилизация)|маиаа]], [[миштеки|амиштекцәа]], [[ольмеки|ольмекцәа]], [[Пурепеча (народ)|апурепечацәа]], [[сапотеки|асапотекцәа]], [[тольтеки|атолтекцәа]], [[тотонаки|атотонакцәа]], [[уастеки|ауастекцәа]], [[чичимеки|ачичимекцәа]]. Цивилизациак аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсҭазаара еиуеиԥшым аганқәа рҿы аиԥшымрақәа рацәазаргьы, адунеи иазку зеиԥш гәаанагарак аганахьала, хадара злам еивгарақәак рымааны ахәаԥшышьақәа ракзаара ыҟоуп.
Амесоамерикаа ииашоу астрономиатә хылаԥшрақәа рыҟаҵара зааӡа иалагеит, абжьааԥпны ақыҭанхамҩатә ҭахрақәа ирыдҳәаланы. Урҭ ииашаны ирыԥхьаӡон амреи амзеи ртыҩкрақәа, иара убас ажәҩан аҿы Венера акоординатқәа рыԥхьаӡара. Иара убас иаԥҵан ииашоу амзар.
Аха месоамерикатәи ахәыцрақәа рҿы акыр зҵазкуа аҭыԥ ааныркылоит ахылаԥшрақәа рылҵшәақәа ракәымкәа, астрологиеи амзари<ref>{{книга|автор= К.Таубе.|заглавие=Мифы ацтеков и майя|глава=Глава 4 Мифология мезоамерики|ответственный=К. Ткаченко|место=М.|год=2005|издательство=Фаир-пресс}}</ref>. Убас, амзар иаҵанакуа ациклизм ахәыцра ари адунеи ахҭысқәа зегьы рахь ииасуеит; абарҭ аиҭаҟаҵарақәа рпериодқәа месоамерикаа рзы иԥшьоу аԥхьаӡацқәа ирыдҳәалоуп, иаҳҳәап 400, 20, 52. Ациклра акосмогониаҿгьы иҟоуп: адунеи хырбгалахоит, анаҩс ҿыц иаԥҵахоит. Иааидкыланы ԥшь-циклк ыҟан, уажәтәи ахәбатәи ауп. Ахронологиа алагара амш ииашаны ишьақәыргылоуп ҳәа иҳаԥхьаӡозар, уажәтәи ацикл анҵәамҭа 2012 шықәса иақәшәоит<ref>{{cite web|url=http://godsbay.ru/calendar.html|title=Энциклопедия мифологии. Астрология народов Мезоамерики|access-date=2011-05-27}}</ref>.
Адунеи аилазаашьагьы еиԥшын: адунеи авертикалтәи агоризонталтәи аихшара амоуп. Апроекциаҿы уи аԥшькәакь ауп, зкәакьҭақәа алашара аганқәа рахь ирхоу. [[мировое древо|Адунеи аҵла]] [[Середина мира (мифология)|адунеи агәҭа]] иагәылгоуп, ажәҩантә дунеиқәа 13, адгьылтә дунеи, иара убас адгьылҵаҟатәи адунеиқәа 9 еидызкыло. Алашара ахәҭақәа зегьы ирыман рхатәы нцәахәы, рхатәы ԥштәы, урҭ еиуеиԥшым ажәларқәа рыбжьара еиԥшымызт. Адунеи аира зыбзоуроу еиҿагылоу ҩ-принципк реиқәԥара ауп: абзиеи ацәгьеи, алашареи алашьцареи уҳәа убас иҵегьы.<ref>{{cite web|url=http://www.mezoamerica.ru/indians/maya/religion_meso.html|author=А. И. Давлетшин|title=Заметки о религиозно-мифологических представлениях в Мезоамерике|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227071739/http://www.mezoamerica.ru/indians/maya/religion_meso.html|archive-date=2009-12-27}}</ref>
=== Абжьаратәи ашәышықәсақәа ===
==== Европа ====
Абжьаратәи ашәышықәсақәа раан, Птолемеи излаиҳәоз ала, акатоликатә Европа иахьаҵанакуаз адунеи агеоцентртә система амчра аманы иҟан. Ари асистема, Аристотель игәаанагарақәа ирыцны, Ауахәамеи Апапа иаҳраҭыԥи рҟынтәи официалла азхаҵареи адгылареи роуит<ref name="Vsehsvatskyi"/>. Аристотель игомоцентристтә сферақәа рсистема аларҵәаҩы хадақәа дреиуан еицырдыруаз афилософ, атеолог [[Фома Аквинский|Фома Аквинтәи]]<ref>{{книга|автор=Биленкин Д. А.|заглавие=Путь мысли|издание=Научно-худ. лит-ра|место=М.|издательство=Дет. лит.|год=1982|страницы=166}}</ref>. Иара ари асистема заҵәык ауп ииашоу ҳәа иԥхьаӡон; Птолемеи иҵарадырраҿы ишьақәирӷәӷәаз епициклқәеи аексцентрикқәеи «цәцашьа змам ацәгьара» ҳәа иԥхьаӡан, аҳасабрақәа рзы иаԥҵаз иманшәалоу математикатә хыҭҳәааны.
Убри аамҭазы Европа ауниверситетқәа цәырҵуа иалагеит. Урҭ еиуеиԥшым аҩаӡарақәа рҿы акатоликатә Уахәама анапхгара аҵаҟа ишыҟазгьы, урҭ аҭҵаарадырратә хшыҩҵакқәа иргәыцә хадақәаны иҟалеит, насгьы адунеи аилазаашьа иазку адыррақәа рыҿиареи реизгареи аус аҟны ацхыраара ҟарҵон<ref>Астрономия. [[Большая советская энциклопедия]].</ref>.
==== Аԥсылмантә дунеи ====
[[Файл:Ghotb2.jpg|thumb|[[аш-Ширази]] иманускрипт, апланетақәа рныҟәара иазку итеориа аазырԥшуа]]
[[Натуральная философия|Аԥсабаратә философиеи]] [[Космология|акосмологиеи]] рҿы арабтәи аҵарауаа реиҳараҩык Аристотель иҵарақәа ирықәныҟәон. Уи шьаҭас иамаз Адунеи шьаҭанкыла еиԥшым ҩ-хәҭакны аихшара акәын — амзаҵаҟатәии амзахыхьтәии адунеи. Амзаҵаҟатәи адунеи — зҽызыԥсахуа, иҭышәынтәалам, иаамҭалатәиу аҳәаақәа роуп; уи аҭыԥан, амзахыхьтәи, ажәҩантә дунеи — наӡаӡатәи, зҽызымԥсахуа аҳра ауп. Ари ахәыцра иадҳәалоуп аԥсабаратә ҭыԥқәа рконцепциа. Иҟоуп аматериа ахкқәа хәба, урҭ зегьы ҳдунеи аҿы рыԥсабаратә ҭыԥқәа рымоуп: адгьыл аелемент — адунеи агәҭаныцәҟьа иҟоуп, уи иашьҭанеиуеит аӡы, аҳауа, амца, аефир рыԥсабаратә ҭыԥқәа.
Акосмологиа аганахьала, аԥсылмантә тәылақәа рҵарауаа адунеи агеоцентртә система иадгылан. Аха, аимак-аиҿак ҟалеит иарбан версиоу еиҳа иалкаатәу азҵаараҿы: [[Теория гомоцентрических сфер|агомоцентристтә сферақәа ртеориа]] акәу, мамзаргьы [[Эпицикл|аепициклқәа ртеориа]] акәу.
XII-тәи ашәышықәсеи XIII-тәи ашәышықәса алагамҭеи рзы [[Андалусия|Андалусиатәи]] арабтәи афилософцәеи аҵарауааи аепициклқәа ртеориа ӷәӷәала иаҿагылеит. Ари аиҿкаара зны-зынла "Андалусиатәи ақәгылара" ҳәа иашьҭоуп<ref name="Vsehsvatskyi">{{статья|автор=Sabra A. I.|заглавие=The Andalusian Revolt Against Ptolemaic Astronomy: Averroes and al-Bitrûjî|издание=in: Transformation and Tradition in the Sciences: Essays in honor of I. Bernard Cohen|издательство=Cambridge University Press|год=1984|pages=233—253}}</ref>. Уи ашьаҭаркҩы [[Ибн Баджа|Муҳаммад ибн Баџьа]], Европа Авемпац (иԥсҭазаара далҵит 1138 ш.) ҳәа деицырдыруан, аусура иацырҵеит иҵаҩы [[Ибн Туфайль|Муҳаммад ибн Туфаил]] (1110—1185) насгьы аҵыхәтәантәи иҵаҩцәа Нур ад-Дин ал-Битруџьи, Алпетраги ҳәагьы еицырдыруаз, насгьы [[Аверроэс|Аверроес]]; Урҭ дырхыԥхьаӡалазар ауеит Андалусиатәи аиудеиаа рхаҭарнак [[Маймонид|Маимонидгьы]]. Абарҭ аҵарауаа агәра ганы иҟан, аепициклқәа ртеориа, математикатә хшыҩзышьҭрала иамоу аԥыжәарақәа зегьы хшыҩзышьҭра рыҭазаргьы, аҵабырг ишақәымшәо, избан акәзар аепициклқәеи аексцентрикатә деферентқәеи рыҟазаара Аристотель ифизика иаҿагылоуп, уи ишаҳәо ала, ажәҩантә лашарбагақәа рыҵәира ацентр заҵәык ауп иамоу — адунеи агәҭа, Адгьыл агәҭа иақәшәо.
Аха, птолемеитәи аверсиаҿы иҟоу аепициклқәа ртеориа (аексцентриситет ҩбаны аихшара атеориа) астрономцәа инагӡаҵәҟьаны ргәы арҭәуамызт. Ари атеориаҿы, апланетақәа еиҟарам рныҟәара аилыркааразы, иҳәоуп, аепицикл агәҭа адеферент иқәланы аныҟәара еиԥшуп ҳәа, адеферент агәҭантәи акәымкәа, [[эквант|еквант]] ҳәа изышьҭоу ҭыԥк аҟынтәи, мамзаргьы аиҟаратәратә ҭыԥ аҟынтәи уахәаԥшуазар. Убри аан, Адгьылгьы адеферент агәҭаны иҟам, аха аганахь симметриала еиҟаратәу аҭыԥ ахь ииасуеит адеферент агәҭа иазкны. Птолемеи итеориаҿы, аепицикл агәҭа [[угловая скорость|акәакьтә ццакыра]] аеквант иаҿырԥшны еиҭакрада иҟоуп, аха адеферент агәҭантәи уанахәаԥшуа, апланета аныҟәараан аепицикл агәҭа акәакьтә ццакыра аҽаԥсахуеит. Ари иаҿагылоуп Кеплер иаԥхьатәи астрономиа азеиԥш идеологиа, уи инақәыршәаны ажәҩантә цәеижьқәа зегьы рныҟәарақәа зегьы еиԥшу, игьежьуа рыла ишьақәгылоуп.
Аԥсылман астрономцәа ([[ибн ал-Хайсам|Ибн ал-Ҳаисам]] инаиркны, XI-тәи ашәышықәса) Птолемеи итеориаҿы даҽа уадаҩракгьы азгәарҭеит. Птолемеи ихаҭа иаԥиҵаз еидҵоу асферақәа ртеориа инақәыршәаны, аепицикл агәҭа адеферент ала аныҟәара материалтә сферак аҵәира еиԥш иаарԥшын. Аха, зынӡа иҳалшом ҳхаҿы иааҳгарц ацәеижь ӷәӷәа агәҭа иалсуа аҵәҩан иаакәыршаны аҵәира, аҵәҩан анҭыҵтәи ҭыԥк иаҿырԥшны аҵәҩан аццакра ԥсахрада иаанхарц азы.
Агеоцентристтә система анҭыҵ ацаразы аҽазышәарақәагьы ыҟан, аха урҭ аортодокстә теологцәа рҟынтәи аҿагылара ду роууан, урҭ иарбанзаалак аԥсабаратә философиатә теориақәа [[Аллах|Аллаҳ]] зегь зымчу изку атезис иаҿагылоит ҳәа мап ацәыркуан<ref>{{книга|автор=С. К. Всехсвятский|заглавие=Как познавалась Вселенная|издательство=Государственно Издательство Технико-Теоретической Литературы|год=1955|место=М.|страниц=49}}</ref>.
==== Аиашахаҵаратә дунеи ====
[[Файл:Cosmas Indicopleustes - Topographia Christiana 1.jpg|thumb|300px|[[Козьма Индикоплов|Косма Индикоплов]] ила адунеи асахьа (“[[Христианская топография|Ақьырсиантә топографиа]]” аҟынтәи)]]
[[Амрагыларахьтәи Урымтәыла|Византиеи]] [[Православие|Мрагыларатәи ақьырсианра]] иалахәыз атәылақәеи рҿы адунеи иазку агәаанагара [[богословие|атеологиа]] иадҳәалан. Уи ҳакәша-мыкәша иҟоу адунеи ҳаилнаркаар акәын, насгьы [[Священное Писание|Иԥшьоу Аҩыра]] иаҿамгылакәа. VI-тәи ашәышықәсазы «[[Христианская топография|Ақьырсиантә топографиа]]» ҳәа зыӡбахә ҳәоу анапылаҩыра ҭыҵит [[Александрия|Александриантәи]] ахәаахәҭҩы [[Козьма Индикоплевст|Козма Индикоплевст]] авторс дызмаз. [[Амрагыларахьтәи Урымтәыла|Византиа]] аҟны уи азҿлымҳара ду арҭомызт. Апатриарх [[Фотий I (Патриарх Константинопольский)|Фоти]] Болгариа аҳ Михаил изиҩит уи азҿлымҳара иаԥсам ҳәа, уа иану ажәҩан иазку агәаанагара шымцу азгәаҭо, насгьы автор «аҵабырг еиҭазҳәо иакәымкәа, алакәқәа зҳәо еиҳа диеиԥшны» дибеит. Аха Мраҭашәаратәи Европа аусумҭа аларҵәара ду аиуит. Амонголцәа раԥхьатәи аамҭазы уи [[Киевтәи Урыстәыла|Киевтәи Урыстәыла]] адгьылҵакырахь инаӡеит, XVII-тәи ашәышықәсанӡагьы анырра аман<ref name="rus">[http://krotov.info/libr_min/from_1/0035svya.html Д. О. Святский. Астрономия древней Руси]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012181442/http://krotov.info/libr_min/from_1/0035svya.html |date=2011-10-12 }}</ref>.
Козма Индикоплевст Адгьыл сфератәуп ҳәа иҟаз агипотезеи Птолемеи исистема зегьи мап рцәикуан, насгьы урҭ ахәыцрақәа «игьежьу агаӡабызшәа» ҳәа рыхьӡиҵеит. Иара уи шьақәирӷәӷәон Иԥшьоу Аҩыраҿы иаҳәо Аҩынтәтәи Ааираан амаалықьцәа ажәларқәа абыкь абжьы ала еизыргоит ҳәа «ажәҩан аҵыхәантәи аҵыхәанӡа». Адгьыл гьежьызар, ажәҩангьы гьежьуп, даҽакала иуҳәозар, ҳәаа амаӡам, уи Аҩыра иаҿагылоуп. Уи адагьы, ажәҩан «гьежьны» иҟазар, убри аҟнытә, уи аҵкарқәа рыла аглобус иахьымкьысуазар, нас усҟан ауаа, зегьы рыԥсҭалара аан, Аҩынтәтәи Аара аан адгьыл аҟынтәи ишԥашьҭыҵуеи? Козма игәаанагарала Адгьыл аԥшь-кәакьҭа аформа аман. Хыхьынтә ари аԥшь-кәакьҭа шьхак ахь ихалоит, уи ахықә аҩада-мраҭашәарахь инаауп, насгьы ари адгьыл-шьха анаара иқәыршәны аҩадантә аладаҟа еиуеиԥшым ажәларқәа нхоит. Амра аниасуа аамҭазы, ҩадатәи адгьылқәа раасҭа аладатәи адгьылқәа еиҳа ирзааигәаны иааԥшуеит. Адгьыл иаакәыршаны иҟоуп [[Мировой океан (мифология)|аокеан]], уи аҵкар аҿы икьакьоу аха иҵәцоу ажәҩантә ҭӡамц халоит, аокеан нырцәтәи адгьыл иазцо.
Козма Индикоплевст иусумҭа адагьы, иҟан X-тәи ашәышықәсазтәи болгариатәи автор [[Иоанн Экзарх|Иоанн Екзарх]] ишәҟәы «Афымш» ҳәа хьӡыс измоу, уи 1263 шықәсазтәи анапылаҩырала ҳара ҳҟынӡа иааит<ref name="rus"/>. Ари аусумҭа актәи аасҭа еиҳа аимак-аиҿак аҵоуп. Ганкахьала, Иоанн Козма игәаанагарақәа иреиԥшу агәаанагарақәа ааирԥшуеит, аха автор Адгьыл ампыл еиԥш ихаҿы ишааиго ала агәаанагарагьы ыҟоуп. Иара убас, Козма иеиԥш акәымкәа, уи апланетақәеи аеҵәақәеи еилихуеит.
Мрагыларатәи ақьырсианра акосмографиатә гәаанагарақәа ануп VIII-тәи ашәышықәсазы инхоз [[Богословие|атеолог]] [[Иоанн Дамаскин|Иоанн Дамаскин]] ишәҟәы «Аиашахаҵаратә дин ииашаны аилыркаара» аҟны. Иоанн игәаанагарақәа Козма игәаанагарақәа ирҿагылоуп: [[Зодиак|Азодиак]] зегь рыла иаарԥшуп, апланетақәа растрологиатә ҩнқәа рыӡбахә ҳәоуп, адгьыл аформагьежь адгылара амоуп. Дамаскин ишәҟәы ажәҩан аԥсабара иазкны агәаанагара еизак аанарԥшӡом, аха ажәҩан аԥсабара иазкны агәаанагарақәа зегьы аагоуп. [[Василий Великий|Васили Ду]] игәаанагара адгылара аҭаны иаагоуп: «сего небесе божественный Василий тонкое быти, глаголет, естество, аки дым».
=== Аҿыцҿиара аепоха (XV—XVI ашәышықәсақәа) ===
==== Аԥхьатәи Аҿыцҿиара (XV-тәи ашәышықәса) ====
«Аҵарауаҩтә мдырра» ҳәа зыӡбахә ҳәоу атрактат аҿы иаагоу [[Николай Кузанский|Николаи Кузантәи]] (1401—1464) икосмологиа аҿыцра ду аҟазшьа амоуп. Иара игәы иаанагеит Адунеи аматериалтә акзаара, насгьы Адгьылгьы иныҟәоу апланетақәа иреиуоуп ҳәа иԥхьаӡон; ажәҩантә цәеижьқәа рҿы ауаа нхоит, Адгьыл аҟны еиԥш, насгьы Адунеи аҿы иҟоу зегьы еиҟараны амзызқәа рыла имҵысуашәа рхы рыԥхьаӡоит. Иара игәаанагарала, Адунеи ҳәаа амаӡам, аха ҵыхәаԥҵәара амоуп, избан акәзар ҵыхәаԥҵәарадара [[Бог|Анцәа]] заҵәык иоуп изҟазшьарбагоу. Убри аамҭазы, Кузанц иҟны абжьаратәи аамҭақәа рзтәи акосмологиа аелементқәа рацәаны еиқәхоит, ажәҩантә сферақәа рыҟазаара агәрагарагьы уахь иналаҵаны, адәахьтәи — имҵысуа аеҵәақәа рысферагьы урҭ рхыԥхьаӡараҿы. Аха, урҭ асферақәа зынӡагьы игьежьӡам, рыргьежьра еибеиԥшӡам, насгьы рыргьежьратә ҵәҩанқәа акосмос аҿы иалкаау аҭыԥ ааныркылом. Убри аҟнытә, адунеи абсолиуттә центри иаахтыҵәҟьоу аҳәааи амаӡам (иҟалап, абри аҵакала акәзар Николаи Адунеи аҳәаадара иазку итезисгьы шеилкаатәу)<ref>{{книга|автор=Койре А.|год=2001|заглавие=От замкнутого мира к бесконечной вселенной|издательство=Логос|место=М.|страницы=2—17}}</ref>.
==== Агелиоцентртә система (XVI-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа) ====
{{main|Адунеи агелиоцентртә система}}
{{Anchor|Коперник}}XVI ашәышықәса актәи азбжа [[Николай Коперник|Николаи Коперник]] иҟаиҵаз агелиоцентртә дунеитә система ҿыц ацәырҵрала иазгәаҭан. Коперник Амра адунеи агәҭаны иқәиргылеит, апланетақәа зыкшәшоу (Адгьылгьы уахь иналаҵаны, иара зхатә ҵәҩангьы иакшәшо). Иара уажәгьы Адунеи имҵысуа аеҵәақәа рысферала иҳәаақәҵоуп ҳәа иԥхьаӡон; иҟалап, иара убасгьы ажәҩантә сферақәа шыҟоу агәра игозҭгьы<ref>{{статья|автор=Barker P.|заглавие=Copernicus, the orbs, and the equant|год=1990.|издательство=Synthese}}</ref>.
==== Икьасоу Аҿыцҿиара (XVI-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа) ====
{{See also|Џьордано Бруно икосмологиа}}
Коперник ихәыцрақәа рылацәажәараан, англыз астроном [[Диггес, Томас|Томас Диггес]] иҳәеит акосмос ҵыхәаԥҵәара шамам, насгьы еҵәала ишҭәу. Урҭ ахшыҩҵакқәа ирҵаулеит италиатәи афилософ [[Джордано Бруно|Џьордано Бруно]]<ref>Джордано Бруно. О бесконечности, Вселенной и мирах</ref><ref>{{книга|автор=Gatti H.|заглавие=Giordano Bruno and Renaissance Science|издательство=Cornell Univercity Press|год=1999|страницы=105—106}}</ref><ref>Койре 2001; Granada 2008.</ref>. Бруно икосмологиа аԥҟарақәа жәпакы раамҭазы иҿыцын, уимоу иреволиуциатәын, еиҳарак Аамҭа Ҿыц акосмологиа аԥҟарақәа рацәаны иазыԥшын: Адунеи аҵыхәаԥҵәарадареи уа иҟоу адунеиқәа рхыԥхьаӡареи, аеҵәақәа харатәи амрақәа рыла аиԥшьра, адунеи аматериалтә акзаара иазку агәаанагара. Уи аамҭазы, Џьордано Бруно ихәыцрақәак (раԥхьаӡа иргыланы аматериа аԥсы ахаҵара ахшыҩзцара) иаарласны аҵарадырра аанрыжьит.
[[Файл:Tychonian system.svg|thumb|300px|Тихо Браге идунеитә система]]
Аха аҵарауаа зегьы Коперник иконцепциа рыдыркыломызт. Убас, аҿагылаҩцәа дыруаӡәкын [[Тихо Браге]], уи аматематикатә спекулиациа ҳәа ахьӡҵо. Иара акомпромисстә “геогелиоцентртә” адунеитә система ҟаиҵеит, Птолемеи Коперники рҵарақәа реилаҵара иахылҵыз: Амреи, Амзеи, аеҵәақәеи имҵысуа Адгьыл иакәшоит, апланетақәеи акометақәеи зегьы Амра иакәшоит. Браге Адгьыл уахыки-ҽнакитәи аҵәирагьы азхеиҵомызт.
=== Аҭҵаарадырратә револиуциа (XVII ашәышықәса) ===
{{Anchor|Кеплер}} [[Кеплер, Иоганн|Иоганн Кеплер]] ихаҿы иааигон Адунеи ҵыхәаԥҵәара змоу арадиус змоу ампыл еиԥш, [[Амратә система|Амратә система]] ахьыҟаз агәҭаны аҭыԥ аманы. Кеплер игәы иаанагон ари аҭҳәаа анҭыҵтәи асфератә шьаҭа еҵәала иҭәуп ҳәа —апланетақәа зкәыршоу, зхы зырлашо аобиектқәа<ref name="Физики: Биографический справочник">{{книга|автор=[[Храмов, Юрий Алексеевич|Храмов Ю. А.]]|заглавие=Физики: Биографический справочник|ответственный=Под ред. [[Ахиезер, Александр Ильич|А. И. Ахиезера]].|издание=Изд. 2-е, испр. и дополн|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]], Главная редакция физико-математической литературы|год=1983|страницы=130|страниц=400|isbn=|тираж=200000}}
</ref>. Иара иаргументқәа иреиуоуп [[фотометрический парадокс|афотометриатә парадокс]] ишиашоу аԥхьагылаҩ. Кеплер ихьӡ иадҳәалоуп даҽа револиуциакгьы. Иара иԥсахуеит агьежьтә ныҟәарақәа, еиуеиԥшым аеквантқәа рыла ирхьанҭоу, акы ала — аеллипс иаваршәны, насгьы уи иқәланы аныҟәара [[Законы Кеплера|азакәанқәа]] ааигоит, уажәшьҭа иара ихьӡ зху.
[[Галилео Галилей|Галилео Галилеи]], Адунеи аҵыхәаԥҵәарадара азҵаара аартны иааныжьны, аеҵәақәа Амра еиԥшуп ҳәа агәаанагара дадгылон. XVII-тәи ашәышықәса азбжазы — аҩбатәи азбжазы урҭ ахәыцрақәа ирыдгылеит [[Рене Декарт]] (аԥшаҵәиқәа ртеориа)<ref name="Рене Декарт">{{книга|автор=Матвиевская Г. П.|заглавие=Рене Декарт|место=М.|издательство=Просвещение|год=1987|страницы=38|страниц=79|серия=Люди науки|isbn=|тираж=74000}}</ref>, [[Отто фон Герике]], [[Христиан Гюйгенс|Христиан Гиугенс]]. Хиугенс раԥхьаӡакәны аеҵәа ([[Сириус]]) аҟынӡа абжьаӡара аилкаара иҽазишәеит, уи алашара амра атәы иаҟароуп ҳәа агәаанагара ҟаҵаны.
XVII-тәи ашәышықәсазы Браге исистема иадгылаз дыруаӡәкын иналукааша италиатәи астроном, аиезуит [[Риччиоли, Джованни Баттиста|Џьованни Риччиоли]]. Адгьыл Амра акәшара ишиашоу ашьақәырӷәӷәара 1727 шықәсазы мацара ауп ианцәырҵыз ([[аберрация света|алашаратә аберрациа]]), аха ииашаҵәҟьаны Браге исистема аҵарауаа реиҳараҩык мап ацәыркит XVII-тәи ашәышықәсазы Коперник-Кеплер асистема иаҿырԥшны ҵаҵӷәыда, иԥсабаратәымкәа ируадаҩтәуп ҳәа иԥхьаӡаны.
=== XVIII—XIX ашәышықәсақәа ===
XVIII ашәышықәса алагамҭазы иҭыҵит ҳаамҭазтәи афизика зегьы азы аҵак ду змаз ашәҟәы — [[Исаак Ньютон|Исаак Ниутон]] иҩымҭа “Аԥсабаратә философиа аматематикатә принципқәа”<ref>{{книга|автор=Ньютон И.|заглавие=Математические начала натуральной философии|место=М.|издательство=Наука|год=1989|страниц=688|ссылка=http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/newton.htm|ответственный=Перевод с латинского и примечания [[Крылов, Алексей Николаевич|А. Н. Крылова]]|archive-date=2007-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070726095013/http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/newton.htm}}</ref>. Уажәы макьана заԥҵара иаҿу аматематикатә анализ афизика алшара анаҭоит афактқәа ӷәӷәала ахәшьара рыҭара, иара убасгьы урҭ рыхцәажәара зҽазызшәо атеориақәа рхаҭабзиара ииашаны аӡбара.
Уи ашьаҭала, XVIII-тәи ашәышықәсазы, Ниутон Адунеи амодель иргылоит. Иара еиликаауеит, агравитациа змоу ацәеижьқәа рыла иҭәу ҵыхәаԥҵәара змоу адунеи аҟны хымԥада урҭ зегьы анеилало аамҭа шыҟало. Убас ала, иара игәы иаанагоит Адунеи аҭыԥҭаӡара ҵыхәаԥҵәарадоуп ҳәа.
1755 шықәсазы [[Райт, Томас (астроном)|Томас Раит]] (англ. Thomas Wright) иусумҭа шьаҭас иҟаҵаны, [[Кант, Иммануил|Иммануил Кант]] иҳәеит Агалактика еикәагьежьуа цәеижьны иҟазар шалшо, еҵәа рацәала ишьақәгылоу, Амратә системаҿы аус зуа амчқәа иреиԥшу агравитационтә мчқәа рыла еидкылоу, аха кырӡа еиҳа зымҽхак ҭбаау. Агалактика аҩнуҵҟа иҟоу ахылаԥшҩы иҟынтәи (ҷыдала, ҳара ҳ-Амратә системаҿы), иалҵуа адиск уахынла ажәҩан аҿы ацәаҳәа лаша еиԥш иубарҭахоит. Кант иара убасгьы иҳәеит уахынла ажәҩан аҿы иубаратәы иҟоу [[туманность|анаҟәрақәа]] руакқәакгьы хазы игоу агалактикақәа ракәзар шалшо.
[[Гершель, Уильям|Уилиам Гершель]] иҟаиҵаз агәаанагара ала, анаҟәрақәа [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] асистема еиԥшу харатәи аеҵәатә системақәа ракәзар ҟалоит. 1785 шықәсазы иара иҽазишәеит Асар Рымҩа аформеи ашәагааи аилкаара, насгьы уи аҿы Амра ахьыҟоу, [[Метод звёздных подсчётов|“скоп” ҳәа изышьҭоу аметод]] ахархәарала — еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла аеҵәақәа рыԥхьаӡара. 1795 ашықәсазы, апланетартә наҟәыра [[NGC 1514]] данахәаԥшуаз, еилыкка ибеит еҵәак уи агәҭаны, анаҟәратә материала зкәыршаз. Абасала, ииашоу анаҟәрақәа шыҟоу лакҩакрада еилкаан, насгьы анаҟәратә шәытақәа зегьы харатәи аеҵәатә системақәа роуп ҳәа ахәыцра аҭахӡамызт<ref name="efremov">{{cite web |author=Ю. Н. Ефремов. |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |title=Постоянная Хаббла |publisher=[[Астронет]] |access-date=2010-10-04 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/60r7gd7of?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |url-status=live }}</ref>.
1837 шықәсазы, [[Струве, Василий Яковлевич|В. Иа. Струве]], иара ихатә хылаԥшрақәа рыла, α Лира апараллакс гәеиҭеит, иагьишәеит (1839 шықәсазы икьыԥхьын). Иоуз аҵакы (0,125" ± 0,055") раԥхьаӡа акәны еҵәак апараллакс қәҿиарала ианеилкаахаз иаҿырԥштәхеит. Ари Адунеи ииашоу аҭыԥҭаӡаратә масштаб аилкаараҿы актәи шьаҿан<ref>{{cite web|url=http://www.openaxiom.ru/astronomy/knowledge06/stars19.php|title=Параллакс звезды|access-date=2013-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921052034/http://www.openaxiom.ru/astronomy/knowledge06/stars19.php|archive-date=2013-09-21|url-status=dead}}</ref>.
=== XX ашәышықәса ===
[[Файл:Aleksandr Fridman.png|thumb|250px|А. А. Фридман]]
XX-тәи ашәышықәса иахьатәи акосмологиа ахьиз ашәышықәса ауп. Уи ашәышықәса алагамҭазы ицәырҵуеит, насгьы аҿиара амҩа иану, ателескоп дуқәа, акосмос ахь аԥырра, акомпиутерқәа рыҟаҵаразы атехнологиақәа реиԥш иҟоу иҿыцу аихьӡарақәа зегьы еиднакылоит.
Иахьатәи акосмологиахь раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟаҵан 1908—1916 шықәсқәа рзы. Уи аамҭазы, [[Малое Магелланово Облако|Магеллантәи Аԥсҭҳәа хәыҷы]] аҟны [[Цефеида|ацефеидқәа]] рпериоди иубарҭоу рыеҵәатә шәагааи рыбжьара ииашаны апропорционалтә еизыҟазаашьа аарԥшра ([[Ливитт, Генриетта Суон|Генриетта Ливитт]], ЕАА) [[Герцшпрунг, Эйнар|Еинар Герцспруни]] [[Шепли, Харлоу|Харлоу Шаплии]] ирылнаршеит ацефеидқәа рыла абжьаӡара аилкааразы аметод аԥҵара.
1916 шықәсазы, [[Еинштеин, Алберт|А. Еинштеин]] иҩуеит [[Общая теория относительности|азеиԥш зыҟазааратә теориа]] аиҟаратәрақәа — агравитациа атеориа, аԥыжәара змоу акосмологиатә теориақәа рзы шьаҭас иҟалаз. 1917 шықәсазы, «иҭынчу» Адунеи аазырԥшуа аӡбара аԥшаара иҽазшәо, Еинштеин азеиԥш зыҟазааратә теориа аиҟаратәрақәа рахь параметрк — [[Космологическая постоянная|акосмологиатә константа]] ациҵоит.
1922—1924 шықәсқәа рзы [[Фридман, Александр Александрович|А. Фридман]] Еинштеин иеиҟаратәрақәа (акосмологиатә константа ада, насгьы уи ацны) Адунеи зегьы ашҟа ихы иаирхәоит, насгьы иҭынчым аӡбарақәа иоуеит.
1929 шықәсазы [[Хаббл, Эдвин Пауэлл|Едвин Хаббл]] иааирԥшит агалактикақәа рыццакреи урҭ рҟынӡа абжьаӡареи рыбжьара апропорционализм азакәан, анаҩс уи ихьӡ зыхҵахаз. Еилкаахоит Асар Рымҩа иааҳакәыршаны иҟоу адунеи идуум хәҭак мацара шакәу. Абри зегьы иацны ицәырҵуеит [[Космогонические гипотезы|Кант игипотеза]] ашьақәырӷәӷәара: анаҟәрақәак, ҳара ҳтәы еиԥш иҟоу агалактикақәа роуп. Убри аамҭазы, иааҳакәыршаны иҟоу адунеи иҭынчым аԥсабара иазкны Фридман иҟаиҵаз алкаақәа шьақәдырӷәӷәоит, убри аамҭазыгьы ишьақәдырӷәӷәоит акосмологиа аҿиаразы иалху ахырхарҭа шиашоу<ref name="zasovhistory">{{книга|автор=Засов А. В., Постнов К. А.|заглавие=Общая астрофизика|место=М.|издательство=ВЕК 2|год=2006|страниц=398|isbn=5-85099-169-7|тираж=1500}}</ref>.
Абри аамҭа инаркны 1998 шықәсанӡа акосмологиатә константа змам Фридман иклассикатә модель аԥыжәара аиуеит. Акосмологиатә константа аҵыхәтәантәи аӡбарахь иамоу анырра ҭҵаахоит, аха Адунеи аарԥшразы иамоу аҵакы азы аексперименталтә рбагақәа ахьмаҷу иахҟьаны, ас еиԥш иҟоу аӡбарақәа ахылаԥшратә дыррақәа рыҭҵааразы ахархәара роуӡом.
1932 шықәсазы [[Цвикки, Фриц|Ф. Цвикки]] аматериа лашьца аҟазааразы агәаанагара ааирԥшуеит — афымцамҳалдызтә радиациа ала зхы аазмырԥшуа, аха агравитациатә еидҳәалараҿы иалахәу аматериа. Уи аамҭазы ари ахәыцра гәҩарала ирыдыркылеит, насгьы 1975 шықәсазшәа ауп уи аҩбатәи аԥсҭазаара анаиуз, зегьы рыла ианрыдыркылаз<ref>{{книга|автор=Эйнасто Яан.|заглавие=Сказание о тёмной материи|оригинал=Tumeda aine lugu|ссылка=http://www.astronet.ru/db/msg/1233291|ответственный=сост. Mihkel Jõeveer, ред. Urmas Tõnisson|издание=Tumeda aine lugu|место=Tartu|издательство=Ilmamaa|год=2006|том=71|серия=Eesti mõtteloo (История эстонской мысли)|страницы=259—415|isbn=978-9985-77-192-1|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927074426/http://www.astronet.ru/db/msg/1233291}}</ref>.
1946—1949 шықәсқәа рзы [[Гамов, Георгий Антонович|Г. Гамов]] ахимиатә элементқәа рхылҵшьҭра еиликаарц иҽазышәо, агәыцәтә физика азакәанқәа Адунеи аҽырҭбаара алагамҭаҿы ихы иаирхәеит. Абас ауп «Адунеи ца» атеориа — Атҟәацра ду атеориа — шцәырҵыз, уи иацны Кельвинқәак раҟара аԥхарра змоу аизотроптә цәынхатә радиациа агипотеза.
1964 шықәсазы [[Пензиас, Арно Аллан|А. Пензиаси]] [[Вильсон, Роберт Вудро|Р. Уилсони]] арадиодиапазон аҿы аизотроптә ԥырхага ахыҵхырҭа рыԥшааит. Убасҟангьы еилкаахоит, ари Гамов иазԥхьагәеиҭахьаз [[реликтовое излучение|ацәынхатә радиациа]] шакәу. Адунеи ца атеориа шьақәырӷәӷәоуп, насгьы аелементартә хәҭаҷқәа рфизика акосмологиахь иаауеит.
1991—1993 шықәсқәа рзы акосмостә гәаҭарақәа “Реликт-1”, иара убас СОВЕ рҟны ацәынхатә шәахәаркра афлуктуациақәа аартхеит. Ҵабыргны, ԥыҭрак ашьҭахь Нобель ипремиа занашьахаз COBE агәыԥ иалахәыз аӡәык-ҩыџьак мацара роуп<ref name="zasovhistory"/>.
1998 шықәсазы, харатәи Ia хкы змоу асуперҿыцқәа рҟынтәи идуқәоу <math>z</math> рзы Хаббл идиаграмма ҟаҵоуп. Еилкаахоит Адунеи [[Ускорение расширения Вселенной|ццакрала]] аҽырҭбаара ишаҿу. Фридман имодель ари алнаршоит акосмологиатә константа ала иаарԥшу антигравитациа алагалараан мацара. Абри азы аҭакԥхықәра зду иҷыдоу амчхара ахкык аҟазаара азы агәаанагара цәырҵуеит — амчхара лашьца. Ҳаамҭазтәи аҽырҭбааратә теориа цәырҵуеит — ΛCDM амодель, уи амчхара лашьцагьы аматериа лашьцагьы аҵанакуеит. Адунеи ирласны аҽырҭбаара иалагеит 6—7 миллиард шықәса раԥхьа. Уажәтәи аамҭазы (2010-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы) Адунеи убас ала аҽарҭбаауеит, уи аҿы абжьаӡарақәа 10 миллиард шықәса рыла ҩынтәны еизҳауеит, насгьы ҳаԥхьаҟа ари атемп маҷӡак ауп аҽахьаԥсахло<ref>{{статья |автор=[[Рубаков, Валерий Анатольевич|Валерий Рубаков]] |заглавие=Вселенная известная и неизвестная |издание=[[Наука и жизнь]] |номер=11 |год=2019 |страницы=46—50 |ссылка=https://www.nkj.ru/archive/articles/37272/ |язык=ru |archive-date=2019-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109121739/https://www.nkj.ru/archive/articles/37272/ }}</ref>{{rp|48}}.
== Аҭҵаараҿы иӡбам ауадаҩрақәа ==
XXI-тәи ашәышықәса алагамҭазы, Адунеи аҭҵаараҿы иаарту апроблема хадақәа иреиуоуп: [[расширение Вселенной|Адунеи аҽырҭбаара]] апроблемақәеи, абри апроцесс раԥхьатәи астадиақәеи [[Космологическая сингулярность|аханатәтәи асингулиарра]] аҟынтәи; [[Фундаментальные взаимодействия|шьаҭанкылатәи афизикатә еидҳәаларақәа]] [[Теория всего|Реидгылара Ду]] апроблема ([[гравитация|агравитациатә еидҳәаларақәагьы]] уахь иналаҵаны); [[Крупномасштабная структура Вселенной|Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа]] ахылҵшьҭреи аеволиуциеи; Адунеи аҿы [[жизнь во Вселенной|аԥсҭазаареи]] [[внеземной разум|ахдырреи]] рызҵаарақәа. [[чёрные дыры|Акылаара еиқәаҵәақәагьы]] уахь иналаҵаны, иклассикатәым аҟазшьа змоу афундаменталтә обиектқәа рҟазшьа апроблема ӡбамкәа иаанхоит. Џьоукы аҵарауаа ргәы иаанагоит ари аԥсабара аилкаара [[общая теория относительности|азеиԥш зыҟазааратә теориа]] анҭыҵ ицоит ҳәа, насгьы [[Квантовая гравитация|агравитациа акванттә теориа]] аԥҵара аҭахуп ҳәа. [[активные ядра галактик|Агалактикақәа ргәыцә активқәа]], [[квазар|аквазарқәа]], [[гамма-всплеск|агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа]] уахь иналаҵаны, Адунеи аҿы еицырзеиԥшу еиуеиԥшым аобиектқәа рҟазшьеи «русуратә механизми» рыхҳәаа азҵаарагьы ӡбам. Иаҳҳәап, XXI-тәи ашәышықәса алагамҭазы иҟаз адыррақәа рыла, ашьақәырӷәӷәара алыршахеит агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа харатәи метагалактикатә хҭысқәоуп ҳәа, урҭ мчхарала еицырдыруа Адунеи ахәҭаҿы зегь реиҳа идууп<ref name="tsitsin-surdin" />.
== Азгәаҭақәа ==
'''Комментарии'''
{{Notelist}}
'''Источники'''
{{Reflist}}
== Алитература ==
* {{БРЭ |заглавие=Вселенная |автор=Ф. А. Цицин, [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдин]] |том=6 |год=2006 |страницы=41 }}
* {{БРЭ |заглавие=Космологическая сингулярность |ссылка=https://bigenc.ru/c/kosmologicheskaia-singuliarnost-af649e |автор=В. Н. Лукаш, Е. В. Михеева |год=2022 }}
* {{книга |автор=[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]] |часть=[http://cult-lib.ru/doc/dictionary/myths-of-the-world/articles/60/kosmogonicheskie-mify.htm Космогонические мифы] |заглавие=Мифы народов мира. Энциклопедия |том=2 |год=1988}}
* {{книга |автор=[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]] |часть=[https://www.peoplesmyths.com/k/kosmos.html Космос] |заглавие=Мифы народов мира. Энциклопедия |том=2 |год=1988}}
* {{книга |заглавие=The Classical Theory of Fields (Course of Theoretical Physics) |том=2 |издание=revised 4th English |издательство=Pergamon Press |место=New York |isbn=978-0-08-018176-9 |pages=358—397 |ref=Ландау |язык=en |автор=[[Ландау, Лев Давидович|Landau L. D.]], [[Лифшиц, Евгений Михайлович|Lifshitz, E. M.]] |год=1975}}
* {{книга |заглавие=A Greek-English Lexicon |ссылка=https://archive.org/details/greekenglishlexi0000lidd_y0v2 |издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-864214-5 |ref=Liddell |язык=en |автор=Liddell H. G., Scott R. |год=1968}}
* {{книга |заглавие=Gravitation |место=San Francisco |издательство=W. H. Freeman |isbn=978-0-7167-0344-0 |pages=703—816 |автор=[[Charles W. Misner|Misner C.W.]], [[Торн, Кип|Thorne K. S.]], [[Уилер, Джон Арчибальд|Wheeler J. A.]]|год=1973 }}
* {{книга |заглавие=An Introduction to the Science of Cosmology |год=2001 |издательство=[[IOP Publishing|Institute of Physics Publishing]] |ref=Raine |язык=en |автор=Raine D. J., Thomas E. G.}}
* {{книга |заглавие=Essential Relativity: Special, General, and Cosmological |ссылка=https://archive.org/details/essentialrelativ00rind_279 |издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer Verlag]] |место=New York |isbn=978-0-387-10090-6 |pages=[https://archive.org/details/essentialrelativ00rind_279/page/n205 193]—244 |автор=[[Wolfgang Rindler|Rindler, W.]] |год=1977 }}
* {{книга |издание=2nd |заглавие=Smithsonian Universe |ссылка=https://archive.org/details/universe0000unse_q5t6 |место=London |издательство=[[Dorling Kindersley]] |isbn=978-0-7566-9841-6 |ответственный=Martin Rees |год=2012 }}
== Азхьарԥшқәа ==
* {{статья |заглавие=The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy |doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb37224.x |bibcode=1987NYASA.500..525V |издание=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=500 |номер=1 |pages=525—545 |ref=Bartel |язык=en |тип=journal |автор=[[Ван дер Варден, Бартель Леендерт|van der Waerden B. L.]]|год=1987}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеи}}
[[Акатегориа:Астрономиа]]
[[Акатегориа:Астрофизика]]
[[Акатегориа:Акосмологиа]]
np6qbs7rexybesymhcqtjkjhivfocu3
171673
171387
2026-08-06T23:51:32Z
InternetArchiveBot
15973
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
171673
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|1=Адунеи|2=Адунеи (аҵакы)}}
[[Файл:Galaxies of the Infrared Sky .jpg|thumb|300px|[[Крупномасштабная структура Вселенной|Адунеи амасштаб ду змоу аилазаара]], 2,2 мкм — 1 600 000 [[Инфракрасное излучение|аинфраҟаԥшьтә цәқәырԥақәа]] рыҩаӡарақәа рҿы ишаабо еиԥш, [[2MASS|Two Micron All-Sky Survey]] иалҵшәаны, Extended Source Catalog аҟны иҭаҩуп. Агалактикақәа рылашара ажәҩангәыԥштәы инаркны (реиҳа илашоу), аҟаԥшь (реиҳа иҭаау) аҟынӡа рыла иаарԥшуп. Асахьа аҵкарқәа рҟны иарбоу ацәаҳәа лашьца — [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] ахьыҟоу ауп, зсаба ахылаԥшрақәа ирԥырхагоу.]]
'''Адунеи''' (ажәытә бырз. быз. ажәа οἰκουμένη “[[ойкумена|оикумена]]”, “ауаа зхылахьоу аҭыԥҭаӡара” ажәахырҿиааратә [[Калька (лингвистика)|калька]] — [[Адгьыл|Адгьыл]] [[Середина мира (мифология)|адунеи агәҭак]] аҳасабала азхәыцра аамҭазы зегьызҵазкуа аилкаара<ref>{{статья|автор=Тургунова Гулмира Амантайовна|заглавие=Лингвокультурологические особенности концепта "Вселенная" в разных языковых картинах мира (на материале переводов с киргизского языка на русский/английский язык)|издание=Бюллетень науки и практики|год=2022|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/lingvokulturologicheskie-osobennosti-kontsepta-vselennaya-v-raznyh-yazykovyh-kartinah-mira-na-materiale-perevodov-s-kirgizskogo|номер=2}}</ref>) — иҟоу [[Энергия|амчхара]], [[Материя (физика)|аматериа]], [[Пространство-время|аҭыԥҭаӡара-аамҭа]] зегьы реизга, [[Субатомная частица|асубатомтә хәҭаҷқәа]] инадыркны [[Галактическая нить|агалактикатә рахәыцқәа]] зегьи, [[Космические пустоты|аҭацәрақәеи]] еиҳа идуу аилазаашьақәеи рҟынӡа, иара убас имҩаԥысуа ацәырҵрақәа зегьы{{efn|Еиуеиԥшым ахыҵхырҭақәа рҿы уи еиуеиԥшымкәа иҳәоуп:
* {{БСЭ3|заглавие=БСЭ}}: «адунеи зегьы, ҳәаа змам аамҭеи аҭыԥи рыла, ҵыхәаԥҵәара змам еиуеиԥшым аформақәа рыла аматериа аҿиара апроцесс аҿы иамоу. В. обиективла иҟоуп, уи еилызкаауа ауаҩы ихдырра иахьыԥшымкәа».
* {{из|БЕС}}: «Иҟоу аматериалтә дунеи зегьы, аамҭеи аҭыԥи рҿы ҳәаа змам, насгьы аматериа аҿиараан иамоу аформақәа рыла ҵыхәаԥҵәарада еиуеиԥшым».
* Аҭҵаарадырра-техникатә енциклопедиатә жәар: «аматериа, амчхара, акосмос реизга, ихьҭоу, иҭацәу аҭыԥ дуқәа рыла ишьақәгылоу, аԥхарра ҳарак змоу аеҵәақәеи агалактикақәа рҿы еидкылоу егьырҭ аобиектқәеи ахьыҟоу».
* {{Источник/НФЭ|Адунеи|[[Казютинский, Вадим Васильевич|Казиутински В.В.]]|url=http://iph.ras.ru/elib/0675.html}}: ““иҟоу зегьы”, “зегьы зҵазкуа адунеи”, “амаҭәарқәа зегьы реизакра”; арҭ атерминқәа аҵакқәа рацәаны ирымоуп, насгьы аконцепциатә контекст ала ишьақәгылоуп.”
* «Иубарҭоу аматериалтә дунеи зегьы, акосмостә системақәа зегьы зҵазкуа рматериеи рымчхареи, урҭ рҿы имҩаԥысуа афеноменқәа зегьы, иара убасгьы теориала азин змоу ацҵара»<ref name="tsitsin-surdin">Ф. А. Цицин, [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдин]]. Вселенная // Большая российская энциклопедия. — 2006. — Т. 6. — С. 41.</ref>.
* “Афизикатә енциклопедиа”, иара убас “Акосмос аенциклопедиа маҷ” рҟны аилкаара аилыркаа ҟаҵаӡам.}}. 20-тәи ашәышықәса алагамҭа инаркны [[космология|акосмологиа]] еиуеиԥшым аҭҵаарадыррақәа шьаҭас иҟаҵаны ишьақәнаргылеит аҭыԥҭаӡареи аамҭеи шеицыҟалаз [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] ҳәа хьӡыс измоу ахҭыс иалҵшәаны, ҳаамҭазтәи аҭҵаарадырратә еилкаарақәа рыла 13,787 ± 0,020 миллиард шықәса раԥхьа иҟалаз<ref>{{Cite journal |last1=Planck Collaboration |last2=Aghanim |first2=N. |author2-link=Nabila Aghanim |last3=Akrami |first3=Y. |last4=Ashdown |first4=M. |last5=Aumont |first5=J. |last6=Baccigalupi |first6=C. |last7=Ballardini |first7=M. |last8=Banday |first8=A. J. |last9=Barreiro |first9=R. B.|last10=Bartolo|first10=N. |last11=Basak |first11=S. |date=September 2020 |title=Planck 2018 results: VI. Cosmological parameters |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=641 |pages=A6 |doi=10.1051/0004-6361/201833910 |arxiv=1807.06209 |bibcode=2020A&A...641A...6P |s2cid=119335614 |issn=0004-6361}}</ref>. Агәаанагара ыҟоуп Атҟәацра ду [[космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] аԥхьанеиуан ҳәа, Адунеи аханатәтәи аҭагылазаашьа, [[кривизна пространства-времени|аҭыԥҭаӡара-аамҭа анаареи]] аматериа [[плотность энергии|амчхара аилаӷәӷәареи]] амҽхак дуӡӡақәа анрымаз<ref>В. Н. Лукаш, Е. В. Михеева. [https://bigenc.ru/c/kosmologicheskaia-singuliarnost-af649e Космологическая сингулярность] // Большая российская энциклопедия. — 2022.</ref>. Атҟәацра ду аныҟалаз инаркны Адунеи [[Космологический принцип|инеибеиԥшны]] [[расширение Вселенной|аиҵыҵра]] иалагеит<ref>''John Soltis, Arya Farahi, Dragan Huterer, C. Michael Liberato II'' [https://arxiv.org/abs/1902.07189 Percent-Level Test of Isotropic Expansion Using Type Ia Supernovae] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20190504112720/https://arxiv.org/abs/1902.07189 |date=2019-05-04 }} // [[arXiv.org]] 19 Feb 2019</ref><ref>Известно научное исследование, свидетельствующее об анизотропии расширения Вселенной. // ''K. Migkas, G. Schellenberger, T. H. Reiprich, F. Pacaud, M. E. Ramos-Ceja, L. Lovisari'' //[https://dx.doi.org/10.1051/0004-6361/201936602 Probing cosmic isotropy with a new X-ray galaxy cluster sample through the LX−T scaling relation] // [[arXiv.org]] 7 Apr 2020.</ref>. Адунеи ашәагаақәа еилкаам<ref name="Brian Greene 2011">{{cite book |first=Brian |last=Greene |author-link=Грин, Брайан Рэндолф |title=[[Скрытая реальность. Параллельные миры и глубинные законы космоса|The Hidden Reality: Parallel Universes and the Deep Laws of the Cosmos]] |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |year=2011 }}</ref>. Еизаку цырак аҳасабала Адунеи ҭнаҵаауеит [[космология|акосмологиа]] ҳәа хьӡыс измоу [[физика|афизикеи]] [[Астрономиа|астрономиеи]] рыҟәша<ref name="tsitsin-surdin" />.
Ахылаԥшразы иаарту Адунеи ахәҭа (астрономиатә мыругақәа рхархәарала) [[Ауаҩы|ауаҩы]] [[Адгьыл|Адгьыл]] иара убас [[Амратә система|Амратә система]] аҟынтәи дызхәаԥшуа “[[наблюдаемая Вселенная|иубарҭоу Адунеи]]”, мамзаргьы “Аметагалактика” ахьӡуп<ref name="tsitsin-surdin" /> (аҵыхәтәантәи аамҭазы аҩбатәи атермин шамахамзар ахархәара ацәыӡит). Иубарҭоу Адунеи адиаметр 93 миллиард [[световой год|лашара шықәса]] раҟара шьақәнаргылоит<ref name="Brian Greene 2011" />.
Еиуеиԥшым [[мифология|амифологиақәеи]], [[Адин|адинтә]], [[Афилософиа|афилософиатә]] системақәеи рҿы Адунеи атәы зҳәо аидеиа [[научный метод|аҭҵаарадырратә методқәа]] рыла еицырдыруа иахьатәи [[научная картина мира|адунеи асахьа]] акырӡа еиԥшым. Амифологиеи амифологиахь ииагоу зааӡатәи афилософиатә ҵаси рҿы иҟан [[космос (мифология)|акосмос]] аконцепциа — зегьы зҵазкуа, еиҿартәоу, адунеи азакәан (апринцип) инақәыршәаны еиҿкаау<ref>[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]]. [https://www.peoplesmyths.com/k/kosmos.html Космос] // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2.</ref>. Иааизакны амифологиа аҩныҵҟатәи ҵакы хадас иамоу, архаикатә [[космогонические мифы|космогониатә мифқәа]] рҿы уажәнатәгьы иҟоу, еиҿкаам [[Хаос (мифология)|ахаос]] аҟынтәи еиҿкаау акосмос ахь аиасра ауп<ref>[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]]. [http://cult-lib.ru/doc/dictionary/myths-of-the-world/articles/60/kosmogonicheskie-mify.htm Космогонические мифы] // Мифы народов мира. Энциклопедия. — 1988. — Т. 2.</ref>. Зааӡатәи Адунеи [[История развития представлений о Вселенной|акосмологиатә модельқәак]] [[Геоцентрическая система мира|геоцентртәын]]: Адгьыл Адунеи агәҭаны идыргылон. Европатәи [[Революция в науке|аҭҵаарадырратә револиуциа]] аан астрономиатә хылаԥшрақәа ирыбзоураны [[Гелиоцентрическая система мира|агелиоцентртә модель]] аԥҵахеит. Ахылаԥшрақәа реиӷьтәрақәа ирыбзоураны, Амра [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] захьӡу [[галактика|агалактикаҿы]] иҟоу шә-миллиард [[звезда|еҵәак]] ишреиуоу аилкаара ҟалеит, уи иара ахаҭагьы иаҳбо Адунеи аҿы иҟоу шә-миллиард галактикак ишреиуоугьы еилкаахеит<ref name="tsitsin-surdin" />.
[[Крупномасштабная структура Вселенной|Иреиҳау иубарҭоу амасштаб]] аҿы, агалактикақәа еиҟараны, ахырхарҭақәа зегьы рахь еиԥшны еихшоуп. Еиҵоу амасштабқәа рҿы агалактикақәа [[Скопление галактик|реилаҵәарақәеи]] [[Сверхскопление галактик|реилаҵәара дуқәеи]] убарҭоуп, урҭ акосмос аҿы [[галактические нити|арахәыц дуқәеи]] [[Космические пустоты|аҭацәра дуқәеи]] шьақәдыргылоит, ашәахтә еиҿкаашьа ҭбаа аԥҵо<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=RLwangEACAAJ |title=An Introduction to Modern Astrophysics |last1=Carroll |first1=Bradley W. |last2=Ostlie |first2=Dale A. |year=2013 |publisher=Pearson |isbn=978-1-292-02293-2 |edition=International |pages=1173–1174 |access-date=May 16, 2018}}</ref>. XX-тәи ашәышықәса алагамҭазы иҟаҵаз аартрақәа, [[общая теория относительности|азеиԥш зыҟазаашьатә теориагьы]] уахь иналаҵаны, ирыбзоураны иҿиоит [[расширение Вселенной|еиҵыҵуа]], [[космологический принцип|иизотроптәу, еизадоу]] Адунеи иазкны иахьатәи агәаанагарақәа. [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] атеориа ашьақәырӷәӷәарақәа еизеит: раԥхьатәи аматериа ца хьшәашәеит, насгьы Адунеи аҽеиҵыхра инақәыршәаны еиҳа аилаӷәӷәара маҷхеит, уи абзоурала раԥхьатәи [[субатомная частица|асубатомтә хәҭаҷқәеи]] иаабац [[атом|атомқәеи]] шьақәгылеит. [[водород|Аӡреи]] [[гелий|агелии]] рыла ишьақәгылоу аԥсҭҳәақәа хәыҷы-хәыҷла аматериа еиҳа [[плотность|иахьыжәпоу]] аҭыԥқәа рахь рхы дырхеит, раԥхьатәи аеҵәақәеи агалактикақәеи аԥҵо<ref name="tsitsin-surdin" />. [[гравитация|Ахьанҭара амч]] аматериеи [[излучение|арадиациеи]] ирынаҭо анырра аҭҵаара иаанарԥшит Адунеи аҿы иаҳбо аобиектқәа рҿы иҟоу аматериа аасҭа еиҳаны ишыҟоу: аеҵәақәа, агалактикақәа, [[туманность|анаҟәрақәа]], [[межзвездный газ|аеҵәабжьаратәи арчы]]. Иумбо ари аматериа, [[тёмная материя|аматериа лашьца]] ҳәа иашьҭоуп<ref>{{cite web |last1=Redd |first1=Nola |title=What is Dark Matter? |url=https://www.space.com/20930-dark-matter.html |website=Space.com |access-date=2018-02-01 |archive-date=2018-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201075430/https://www.space.com/20930-dark-matter.html |url-status=live}}</ref>. Инарҭбааны ирыдыркыло акосмологиатә модель [[Модель Лямбда-CDM|ΛCDM]] инақәыршәаны, аматериа лашьца 25,8% ± 1,1% рҟынӡа Адунеи аҿы иҟоу акапани амчхареи роуп, аха убри аамҭазы 69,2% ± 1,2% — [[тёмная энергия|амчхара лашьца]] ауп, еилкаам амчхара аформа, [[Ускоренное расширение Вселенной|Адунеи аҽырҭбаара арццакра]] аҭакзыԥхықәу<ref name="planck_2015">{{Cite web |url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2016/10/aa27101-15/T9.html |title=Planck 2015 results, table 9 |access-date=2018-05-16 |archive-date=2018-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180727024529/https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2016/10/aa27101-15/T9.html |url-status=live}}</ref>. Абасала, иаабац (“[[барион|абарионтә]]”) аматериа 4,84% ± 0,1% мацара акапан амоуп<ref name="planck_2015" />. Аеҵәақәа, [[планета|апланетақәа]], иубаратәы иҟоу [[Межзвёздное облако|арчытә ԥсҭҳәақәа]] ари иаабац аматериа аҟынтәи 6% мацара роуп ирыхәҭаау<ref>{{Cite journal |last1=Persic |first1=Massimo |last2=Salucci |first2=Paolo |date=1992-09-01 |title=The baryon content of the Universe |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=258 |issue=1 |pages=14P–18P |doi=10.1093/mnras/258.1.14P |doi-access=free |issn=0035-8711 |arxiv=astro-ph/0502178 |bibcode=1992MNRAS.258P..14P |s2cid=17945298}}</ref>. Иҟоуп еиуеиԥшым еицлабуа агипотезақәа [[Будущее Вселенной|Адунеи аҵыхәтәа]] иазкны, иара убасгьы акосмологиатә модельқәа ԥыҭк, уи асингулиарԥхьатәи генезис аҟазаара алзыршо.
Ажәа "адунеи" ахархәара амазар алшоит иара убасгьы асахьаркыратә усумҭа [[Вымышленный мир|ихыҭҳәаау адунеи]] аанарԥшырц азгьы.
== Аилкаара аҭоурых ==
{{See also|Акосмос (амифологиа)}}
Аҭоурых аганахьала еиуеиԥшым ажәақәа рхы иадырхәон «аҭыԥҭаӡара (уахьзынаӡо) зегьы» аарԥшразы, еиуеиԥшым абызшәақәа рҟынтәи аеквивалентқәеи авариантқәеи уахь иналаҵаны, иаҳҳәап "[[космос|акосмос]]", "адунеи"<ref>{{cite web|url=http://crydee.sai.msu.ru/Universe_and_us/4num/v4pap1.htm|title=Что такое Вселенная?|author=И. Л. Генкин|publisher=[[Московский Государственный университет]]|access-date=2014-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527054728/http://crydee.sai.msu.ru/Universe_and_us/4num/v4pap1.htm|archive-date=2013-05-27}}</ref>, "ажәҩантә сфера". Атермин "амакрокосмос"<ref>{{cite web|url=http://new.philos.msu.ru/kaf/human/guides/filosofija_uchebno_metodicheskie_programmy_dlja_bakalavrov_magistrov_i_aspirantov_ehkonomicheskogo_fakulteta_mgu/|title=Учебно-методические программы по философии для бакалавров, магистров и аспирантов экономического факультета МГУ|author=Н. Б. Шулевский|date=2013|publisher=[[Московский государственный университет|Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова]]|pages=26, 39, 67|access-date=2014-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140829212421/http://new.philos.msu.ru/kaf/human/guides/filosofija_uchebno_metodicheskie_programmy_dlja_bakalavrov_magistrov_i_aspirantov_ehkonomicheskogo_fakulteta_mgu/|archive-date=2014-08-29}}</ref> иара убас ахархәара аиуит, аха уи зызку амҽхак ду змоу асистемақәа раарԥшра ауп, урҭ рсубсистемақәеи рыхәҭақәеи уахь иналаҵаны. Убасҵәҟьа, ажәа “[[микрокосм|микрокосмос]]” ахархәара амоуп зымҽхак маҷу асистемақәа рзы.
Иарбанзаалак аҭҵаара ма ахылаԥшра, афизик иакәзаргьы, атом агәыцә шеиҟәшо иахылаԥшуа, ахәыҷы ацгәы иацклаԥшуа, мамзаргьы астроном харатәи [[Галактика|агалактика]] иахылаԥшуа — абарҭ зегьы Адунеи, мамзаргьы уи хазы игоу ахәҭақәа рхылаԥшра ауп иаанаго. Абарҭ ахәҭақәа хаҭалатәи аҭҵаарақәа аус здыруло субиектқәаны иҟоуп, насгьы Адунеи иреиҳау амҽхак ала, уимоу Адунеи зегьы еизакны аҭҵааара [[Астрономиа|астрономиеи]] [[космология|акосмологиеи]] рнапалакуп; абри аҭагылазаашьаҿы, Адунеи ҳәа еилкаауп еиҳарак ахылаԥшрақәеи акосмостә експериментқәеи рыла иҭәу адунеи ахәҭа, мамзаргьы акосмологиатә екстраполациақәа робиект — афизикатә Дунеи иааизакны<ref name="newPhylosophy">{{cite web|url=http://iph.ras.ru/elib/0675.html|title=Вселенная//Новая философская энциклопедия|author=|website=|date=|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519040915/http://iph.ras.ru/elib/0675.html|archive-date=2014-05-19}}</ref>.
Астатиа атема — иубарҭоу Адунеи иааизакны иазку адыррақәа роуп: ахылаԥшрақәа{{Аиасра|Ахылаԥшрақәа}}, урҭ ртеориатә еилыркаагақәа{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}}, рышьақәгылара аҭоурых{{Аиасра|Адунеи аартра аҭоурых}}.
Адунеи аҟазшьақәа ирызкны хьаҳәхьачарада зеилыркаа ҟаҵоу аҵабыргқәа рҟынтә абраҟа иаагап анаҩстәи:
{| style="width:50%; background:#c3ffbf;" class="wikitable"
|-
| Еиҳа ирылаҵәоу аелемент аӡри ауп{{Аиасра|Адунеи ахаҿра}}.
| [[Закон Хаббла|Адунеи аҽырҭбаара]] ибзиоу аҵабыргра {{math|[[Красное смещение|''z'']] ~ 0,1}} аҟынӡа инеиуеит{{Аиасра|Ia хкы змоу асуперҿыцқәа рыбжьара абжьаӡара аилкааразы аметод}}.
| [[Реликтовый фон|Ацәынхатә фон]] аԥшьбатәи аҩаӡара амаҷра ашкалақәа рҿы афлуктуациа иахысуеит{{Аиасра|Ацәынхатә фон аҽеиҭакрақәа}}.
|-
|Ацәынхатә фон атемпература {{math|''z''}} иадҳәалоуп{{Аиасра|Аквазарқәа рхылаԥшрақәа}}.
|[[Лайман-альфа лес|L<sub>α</sub>-абна]] харатәи аобиектқәа ([[квазар|аквазарқәа]]) {{math|''z'' > 6}} рыспектрқәа рҿы аҟазаара{{Аиасра|Лайман алфа абна}}.
|Агалактикақәа рыларҵәараҿы иӷәӷәоу аизадамра аҟазаара < 100 [[парсек|Мпк]]{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьа аҭҵаара}}.
|}
Абарҭ ацәырҵрақәа ртеориатә еилыркаарақәеи{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}} рыхҳәаақәеи шьаҭас ирымоуп [[космологический принцип|акосмологиатә принцип]], уи аҵакы ишаҳәо ала ахылаԥшыҩцәа, ахылаԥшра ахьыҟоуи ахырхарҭеи зеиԥшразаалак, бжьаратәла еиԥшу асахьа рбоит. Атеориақәа рхаҭақәа ахимиатә элементқәа рхылҵшьҭра{{Аиасра|Атҟәацра ду атеориа (Адунеи ца амодель)}}, рыҿиара амҩеи{{Аиасра|Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель}} рҽырҭбаара амзызқәеи{{Аиасра|Аинфлациатә модель}}, насгьы [[Крупномасштабная структура Вселенной|амҽхак ду змоу аилазаашьа]] ацәырҵреи{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа атеориа}} реилыркаара рҽазыршәоит.
Адунеи иазку ҳаамҭазтәи агәаанагарақәа рганахь раԥхьаӡакәны ашьаҿа ду ҟазҵаз Коперник иоуп{{Аиасра|Аҭҵаарадырратә револиуциа (XVII ашәышықәса)}}. Лагалала аҩбатәи аҭыԥ ааныркылеоит Кеплери Ниутони{{Аиасра|XVIII-XIX ашәышықәсақәа}}. Аха Адунеи иазкны иҳамоу агәаанагарақәа рҿы ииашаҵәҟьаны ареволиуциатә ԥсахрақәа ҟалеит XX-тәи ашәышықәсазы{{Аиасра|XX ашәышықәса}}.
== Аетимологиа ==
Аурыс ажәа «Вселенная» ажәа cu. въсел҄енаꙗ аҟынтәи [[заимствование|иаагоуп]]<ref>{{книга |автор=Цейтлин Р. М.|заглавие= Лексика старославянского языка|ссылка=https://archive.org/details/libgen_00162575|место= М.|издательство= Наука|год= 1977|страницы= [https://archive.org/details/libgen_00162575/page/n38 39]}}</ref>, ари [[древнегреческий язык|ажәытә бырзен]] ажәа οἰκουμένη<ref>''Фасмер М.'' Этимологический словарь русского языка. Т.1. М., 2004. С.363</ref> аҟынтәи [[Калька (лексика)|акалька]] ауп, [[глагол|аҟаҵарба]] οἰκέω «Сынхоит, сықәынхоит» аҟынтә, насгьы аханатәтәи аҵакаҿы уи ҵакыс иамаз ауаҩы дызқәынхо адунеи ахәҭа мацара акәын. Убри аҟнытә аурыс ажәа “Вселенная” [[имя существительное|ажәа]] “вселение” иадҳәалоуп, насгьы [[Местоимение|ахьыӡцынхәра]] “всё” ианыҩуеит мацара ауп. [[Пифагореизм|Пифагораа]] инадыркны [[Древняя Греция|ажәытә бырзен]] философцәа рыбжьара "Адунеи" еиҳа иеиҳаны еицырдыруаз еилкааран τὸ πᾶν (зегьы), уи иаҵанакуан аматериа зегьы (τὸ ὅλον) еиԥш, иара убас [[космос|акосмос]] зегьы (τὸ κενόν)<ref>[http://www.astronet.ru/db/msg/1197634 Логика Космоса (физика античной Греции)]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120526085212/http://www.astronet.ru/db/msg/1197634 |date=2012-05-26 }}</ref>.
== Адунеи ахаҿра ==
{| class="wikitable" style="margin: 0 auto;"
|-
|Ахимиатә еилазаашьа<ref>[https://periodictable.com/Properties/A/UniverseAbundance.html Abundance in the Universe for all the elements in the Periodic Table]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825074654/https://periodictable.com/Properties/A/UniverseAbundance.html |date=2012-08-25 }}</ref>
|[[Реликтовое излучение|Ацәынхатә шәахәаркра]] абжьаратәи аԥхарра
|Адунеи аҿы аматериа аилаӷәӷәара<ref name="WMAP7">{{cite web|author=Jarosik, N., et.al. (WMAP Collaboration)|title=Seven-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Sky Maps, Systematic Errors, and Basic Results|url=https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/pub_papers/sevenyear/basic_results/wmap_7yr_basic_results.pdf|format=PDF|publisher=nasa.gov|access-date=2010-12-04|archive-url=https://www.webcitation.org/69y3K699i?url=https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/pub_papers/sevenyear/basic_results/wmap_7yr_basic_results.pdf|archive-date=2012-08-16}} (from NASA’s [https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/map_bibliography.cfm WMAP Documents]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130215212/https://lambda.gsfc.nasa.gov/product/map/dr4/map_bibliography.cfm |date=2010-11-30 }} page)</ref><ref name="Astronomy_AND_Astrophysics_Vol571">{{Cite web |url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_toc&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2014%2F11%2Fcontents%2Fcontents.html |title=Astronomy & Astrophysics Vol. 571, November 2014 (open volume): Planck 2013 results |access-date=2022-06-17 |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411091320/https://www.aanda.org/index.php?option=com_toc&url=%2Farticles%2Faa%2Fabs%2F2014%2F11%2Fcontents%2Fcontents.html |url-status=live }}</ref>
|[[Уравнение состояния (космология)|Аҭагылазаашьа аиҟаратәра]]<ref name="WMAP7"/>
|-
|[[Водород|H]] — 75 %<br>[[Гелий|He]] — 23 %<br>[[Кислород|O]] — 1 %<br>[[Углерод|C]] — 0,5 %
|2,725 [[кельвин|К]]
|10<sup>-29</sup>г/см<sup>3</sup>. Урҭ рҟынтәи:<br>[[Тёмная энергия|Амчхара лашьца]] — 68,3%<br>[[Тёмная материя|Аматериа лашьца]] — 26,8%<br>[[Барионы|Абарионтә]] материа — 4,9%
| -1,1±0,4
|}
Адунеи иааҳакәыршаны иҟоу адунеи зегьы еиԥш ҳхаҿы иааго, иаразнак уи акы еиԥшымкәа иҟаҳҵоит. Убри аамҭазы ҳара ҳхы иацәҳарӡуеит алшара аклассикатә механика атерминқәа рҟны уи аарԥшразы: иара аҷыдарақәа ирыхҟьаны, Адунеи акгьы иадҳәалаӡом, уи асистемақәа ирсистемоуп, убри аҟнытә уи аганахьала акапан, аформа, ашәагаа реиԥш иҟоу аилкаарақәа рҵакы рцәыӡуеит. Уи аҭыԥан ҳара атермодинамика абызшәа ҳхы иаҳархәароуп, [[плотность|аилаӷәӷәара]], [[давление|ақәыӷәӷәара]], [[температура|аԥхарра]], [[химический состав|ахимиатә еилазаашьа]] реиԥш иҟоу аилкаарақәа хархәара рыҭо{{Аиасра|Атеориатә модельқәа}}.
[[Файл:CMB Timeline300 no WMAP ab.svg|thumb|center|700px|<div style="text-align: center">Адунеи аҽырҭбаара</div>]]
Аха, Адунеи иаабац арчы уамак еиԥшӡам. Иреиҳау амасштабқәа рҿы ҳара ҳрықәшәоит Адунеи [[расширение Вселенной|аҽарҭбаареи]] [[реликтовый фон|ацәынхатә фони]]. Актәи афеномен иаҟазшьоу — иҟоу аобиектқәа зегьы [[Гравитация|рыгравитациатә усеицура]] ауп. Уи аҿиара ауп [[будущее Вселенной|Адунеи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшгьы]] зыӡбо.
Аҩбатәи ацәырҵра зааӡатәи аамҭақәа ирҭынхоуп, ицоу [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] алашара аматериа аус ацура ианаҟәыҵыз, насгьы уи ианалҵыз. Уажәы, Адунеи аҽарҭбаара иахҟьаны, усҟан иҭыҵуаз афотонқәа реиҳарак иубаратәы иҟоу адиапазон аҟынтәи [[Микроволновое излучение|амикроцәқәырԥатә радиодиапазонахь]] ииасит.
[[Файл:Иерархия масштабов во Вселенной ab.png|thumb|center|1100px|<div style="text-align: center">Адунеи аҿы ашәагаақәа риерархиа</div>]]
Еиҵоу амҽхакқәа ({{Ахыԥхьаӡара|100|М[[парсек|пк]]}}) рахь ҳаниасуа еилыкка иҟоу [[Крупномасштабная структура Вселенной|аилазаашьа]] ааԥшуеит. Аиачеикақәа рыҩнуҵҟа аҭацәра — [[войд|авоидқәа]] ыҟоуп. Аҭӡамцқәа шьақәгылоуп [[Сверхскопление галактик|агалактикақәа рсуперкластерқәа]] рыла. Арҭ асуперкластерқәа аиерархиа зегьы иреиҳау аҩаӡара ауп, анаҩс ицоит [[Скопление галактик|агалактикақәа рыкластерқәа]], анаҩс [[локальные группы галактик|агалактикақәа рҭыԥантәи агәыԥқәа]], еиҵаӡоу аҩаӡара (амҽхак {{Ахыԥхьаӡара|5}}—{{Ахыԥхьаӡара|200|кпк}}) еиуеиԥшым аобиектқәа рыхкырацәаӡа ауп. Ҳәарада, урҭ зегьы галактикақәоуп, аха зегьы еиуеиԥшым: [[Линзовидная галактика|алинзаԥшра змоу]], [[Неправильная галактика|ииашам]], [[Эллиптическая галактика|аеллиптикатәқәа]], [[Спиральная галактика|аспиральтәқәа]] роуп, аполиартә мацәазқәеи [[Активные ядра галактик|зыԥсы ҭоу агәыцәқәеи]] змоу, уҳәа убас иҵегьы.
Урҭ рҟынтә хазы иазгәаҭатәуп аквазарқәа, урҭ [[светимость|рылашара]] дуӡӡеи [[угловой размер|ркәакьтә шәагаа]] маҷӡеи рыла убриаҟара иалкаауп, урҭ раартра ашьҭахь шықәсқәак рыҩныҵҟа «акәаԥтә хыҵхырҭақәа» — [[Звезда|аеҵәақәа]] иузреҩмдыраауа. Аквазарқәа рболометриатә лашара 10<sup>46</sup> — 10<sup>47</sup> ерг/с инаӡар алшоит<ref>{{книга|заглавие=Физика космоса|часть=Квазары|ссылка часть=http://www.astronet.ru/db/msg/1188379|автор=Дибай Э. А.|ответственный=Р. А. Сюняев|издательство=Советская энциклопедия|место=М.|год=1986}}</ref>.
Агалактика аилазаашьахь ҳаиасуа, ҳара иаҳԥылоит: [[Тёмная материя|аматериа лашьца]], [[космические лучи|акосмостә шәахәақәа]], [[межзвёздный газ|аеҵәабжьаратәи арчы]], [[Шаровое скопление|аԥышҭарчтә еизакқәа]], [[Рассеянное скопление|иԥсаҟьоу аизакқәа]], [[Двойная звезда|ҩбаны иҟоу аеҵәақәа]], [[Кратная звезда|еиҳа идуу]] аеҵәатә системақәа, [[Сверхмассивная чёрная дыра|асупермассивтә кылаара еиқәаҵәақәеи]] аеҵәақәа рмассатә [[Чёрная дыра|кылаара еиқәаҵәақәеи]], аҵыхәтәан, еиуеиԥшым [[Звёздное население|апопулиациақәа]] змоу еҵәа заҵәқәа.
Урҭ рхатә еволиуциеи русеицуреи ацәырҵрақәа рацәаны ирхылҿиаауеит. Убас, иҟоуп агәаанагара, хыхь зыӡбахә ҳәаз аквазарқәа рзы амчхара ахыҵхырҭа еҵәабжьаратәи арчы асупермассивтә гәҭантәи акылаара еиқәаҵәаҿы [[аккреция|аизҳара]] ауп ҳәа.
Хазы рыӡбахә ҳәатәуп [[гамма-всплеск|агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа]] — урҭ иаалырҟьаны аамҭа кьаҿк иалагӡаны акосмостә гамма-радиациа аинтенсивра аизырҳарақәа роуп, жәаҩыла, шәкыла кеВ амхара змоу<ref name="astronetgrb">{{книга|заглавие=Физика космоса|часть=Гамма-всплески|ссылка часть=http://www.astronet.ru/db/msg/1191481|автор=Мазец Е. П.|ответственный=Р. А. Сюняев|издательство=Советская энциклопедия|место=М.|год=1986}}</ref>. Агамма-цәывҵҷҷаарақәа рҟынӡа иҟоу абжьаӡарақәа рыхәшьарақәа рыла, ҳара иаҳҳәар ҳалшоит урҭ агамма-диапазон аҟны иҭрыжьуа амчхара 10<sup>50</sup> ерг инаӡоит ҳәа. Аиҿырԥшразы, ари адиапазон аҟны иҟоу агалактика зегьы алашара 10<sup>38</sup> ерг/c “мацара” шьақәнаргылоит. Ас еиԥш иҟоу арлашарақәа Адунеи зегь раасҭа ихараӡоу акәакьқәа рҟынтәи иубарҭоуп, убри аҟнытә [[GRB 090423]] ''z'' = 8,2 [[красное смещение|аҟаԥшьтә еиҭасра]] амоуп.
Зегьы реиҳа иуадаҩу, апроцессқәа рацәаны изҵазкуа, агалактика аеволиуциа ауп<ref>{{cite web|author=John Kormendy, Kennicutt, Robert C., Jr.|date=2005-06-07|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ARA%26A..42..603K|title=Secular Evolution and the Formation of Pseudobulges in Disk Galaxies|work=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|access-date=2009-07-31|doi=10.1146/annurev.astro.42.053102.134024|archive-url=https://www.webcitation.org/60r7gML5H?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ARA%26A..42..603K|archive-date=2011-08-11}}</ref>:
Адиаграмма агәҭаны иаарԥшуп [[Звёздная эволюция|еҵәак аеволиуциаҿы]] ихадоу аамҭақәа, уи ашьақәгылара инаркны аԥсра аҟынӡа. Урҭ рыҿиара агалактика зегьы аҿы иҟоу уамак иахьыԥшӡам. Аха, ҿыц ишьақәгылаз аеҵәақәа зегьы рхыԥхьаӡареи урҭ рпараметрқәеи адәныҟантәи анырра ду рымоуп. Зымҽхакқәа агалактика ашәагаа иаҿырԥшу ма еиҳау апроцессқәа (адиаграммаҿы абарҭ зегьы агәҭантәи арегион иалам) аморфологиатә еиҿкаара, [[Звездообразование|аеҵәақәа рышьақәгылара]] аццакра рыԥсахуеит, ус анакәха ахимиатә еволиуциа аццакра, агалактика аспектр, уҳәа иара убас ирыԥсахуеит
== Ахылаԥшрақәа ==
{{Main|Иубарҭоу Адунеи}}
[[Файл:Observable Universe with Measurements 01.png|300px|мини|Иубарҭоу адунеи асахьаҭыхра. Абри амасштаб аҿы, [[сверхскопления галактик|агалактикатә суперкластерқәа]] роуп иубарҭоу аобиект заҵәқәа.]]
[[Файл:Process in galaxy ab.svg|center|700px]]
''Иубарҭоу Адунеи'' — [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] [[Космология|акосмологиаҿы]] формала [[Сфера|исфератәу]] Адунеи ахәҭа ауп, [[Материя (физика)|аматериа]] зегьы зҵазкуа, [[Адгьыл|Адгьыли]] [[Амратә система|Амратә системеи]] рҟынтәи [[Ауаҩы|ауаҩы]] ишиашоу ([[Астрономиа|астрономиатә]] мыругақәа рхархәарала) иибарҭоу<ref name="tsitsin-surdin" />. [[Пространство в физике|Аҭыԥтә]] хшыҩзышьҭрала, ари ахәҭа ауп иарбанзаалак иубаратәы иҟоу аматериа аҟынтәи [[излучение|ашәахәаркрақәа]], Адунеи аҟазаараан (13,8 миллиард шықәса раҟара), Адгьыл уажәы иахьыҟоу аҭыԥ аҟынӡа анеира алзыршаз, насгьы уи ала иубартә еиԥш аҟаҵара ахьалшаз зыбзоуроу. Иаҳбо Адунеи адиаметр 93 миллиард лашара шықәса ыҟоуп ҳәа агәаанагара ыҟоуп<ref name="britannica">{{Cite web |url=https://www.britannica.com/topic/observable-universe |title=Observable Universe |lang=en |author=Sottosanti K. |website=britannica.com |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |archive-date=2024-11-25 |access-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241125080411/https://www.britannica.com/topic/observable-universe |url-status=live }}</ref>. Иубарҭоу Адунеи аҳәаа [[космологический горизонт|акосмологиатә лаԥшҳәаа]] ауп, уи иқәу аобиектқәа [[Бесконечность|ҵыхәаԥҵәара змам]] [[красное смещение|аҟаԥшьра наскьагара]] рымоуп<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2557/ «За горизонтом вселенских событий»] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20120314041733/http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/2557/ |date=2012-03-14 }}, «Вокруг света», № 3 (2786), март 2006 — качественное популярное описание понятия края наблюдаемой Вселенной (горизонт событий, горизонт частиц и сфера Хаббла).</ref>. Иаҳбо Адунеи аҿы иҟоу [[галактика|агалактикақәа]] рхыԥхьаӡара 500 миллиард инареиҳаны иҟоуп ҳәа ахәшьара аҭоуп<ref>http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2013/06/500-billion-a-universe-of-galaxies-some-older-than-milky-way.html {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20140324221725/http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2013/06/500-billion-a-universe-of-galaxies-some-older-than-milky-way.html |date=2014-03-24 }}.</ref>. Адунеи аҿы иарбанзаалак аҭыԥ ахатә зона амоуп иубарҭоу Адунеи аҿы; абри астатиаҿы ари ахшыҩҵак Адгьыл иазкны иаарԥшуп.
{{Anchor|Аметагалактика}}Иахьатәи астрономиатә методқәа рыла зыҭҵаара ауа<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |title=Расширение Вселенной |access-date=2015-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228075517/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1157500&s= |archive-date=2017-02-28 |url-status=live }}</ref> иубарҭоу Адунеи ахәҭа «Аметагалактика» ахьӡуп; амыругақәа еиӷьхацыԥхьаӡа уи аҽарҭбаауеит<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1179584/introduction-2.html|title=Вселенная как объект науки|author=Е. Б. Гусев|publisher=[[Астронет]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314091456/http://www.astronet.ru/db/msg/1179584/introduction-2.html|archive-date=2012-03-14|access-date=2015-01-17}}</ref>. Аметагалактика анҭыҵ иҟоуп агипотетикатә аметагалактиканҭыҵтә обиектқәа. Аметагалактика Адунеи ахәҭа хәыҷы акәзар ауеит, мамзаргьы зегьы амҽханакуазаргьы<ref>{{Cite web |url=http://www.sai.msu.su/ng/galaxy_universe/other_galaxes.html |title=Распределение галактик в пространстве. Структура и эволюция Вселенной |access-date=2015-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218024313/http://www.sai.msu.su/ng/galaxy_universe/other_galaxes.html |archive-date=2015-12-18 |url-status=live }}</ref>.
Ацәырҵра ашьҭахьҵәҟьа Аметагалактика еизеиԥшны изотропла аҽырҭбаара иалагеит<ref name="frolovintro">[http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_2.html Введение в философию] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20130119025206/http://philosophy.mipt.ru/textbooks/frolovintro/part2_2.html |date=2013-01-19 }} — М.: Политиздат, 1989. Ч. 2. — С. 85.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1187097|title=Будущее Вселенной|author=И. Л. Генкин|date=1994-03-02|publisher=[[Астронет]]|access-date=2014-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022130305/http://www.astronet.ru/db/msg/1187097|archive-date=2008-10-22}}</ref>. 1929 шықәсазы [[Хаббл, Эдвин Пауэлл|Едвин Хаббл]]<ref>{{Cite web |url=http://elementy.ru/lib/25524/25528 |title=«Физический минимум» на начало XXI века Академик Виталий Лазаревич Гинзбург Астрофизика |access-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165202/http://elementy.ru/lib/25524/25528 |archive-date=2014-02-09 |url-status=live }}</ref> агалактикақәа рыҟаԥшьратә наскьагареи урҭ рҟынӡа абжьаӡареи рыбжьара иҟоу аизыҟазаашьа ааирԥшит (Хаббл изакәан). Уажәтәи ахәыцрақәа рыҩаӡараҿы уи Адунеи аҽырҭбаара ҳәа еилкаауп.
Теориақәак (иаҳҳәап, аинфлациатә космологиатә модельқәа реиҳарак) иазԥхьагәарҭоит Адунеи зегьы иаҳбо аҵкыс акырӡа ашәагаа шдуу{{Аиасра|Ашәагаа}}.
Теориала иубарҭоу Адунеи аҳәаа [[Космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] ахаҭа аҟынӡа инаӡоит, аха апрактикаҿы ахылаԥшрақәа рҳәаа [[реликтовое излучение|ацәынхатә шәахәаркра]] ауп. Абри ауп (еиҳа ииашаны иуҳәозар, [[поверхность последнего рассеяния|аҵыхәтәантәи аԥсаҟьара ахҟьа]]) ҳаамҭазтәи аҭҵаарадырра иабарҭоу Адунеи аҿы зегь реиҳа ихараны иҟоу. Уи аангьы, уажәтәи аамҭазы аамҭа цацыԥхьаӡа, аҵыхәтәантәи аиԥхьыттара иаҳбо ахҟьа ашәагаақәа еизҳауеит, убас ала Аметагалактика аҳәаақәа еизҳауеит<ref>{{cite web|url=http://elementy.ru/lib/25524/25528|title=Астрофизика|author=Академик [[Виталий Лазаревич Гинзбург]]|publisher=[[Элементы.ру]]|access-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165202/http://elementy.ru/lib/25524/25528|archive-date=2014-02-09}}</ref>, насгьы, иаҳҳәап, Адунеи аҿы иаҳбо аматериа акапан иацлоит.
Иубарҭоу Адунеи, иааизакны акәзаргьы, [[Шар (стереометрия)|ампыл]] еиԥш ҳхаҿы иааҳгар ауеит, агәҭаны ахылаԥшҩы дыҟаны. Аметагалактика аҩнуҵҟа абжьаӡара ршәоит «аҟаԥшьтә еиҭасра» ала, z<ref>{{Cite web |url=http://lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:01311:article |title=Астрономия метагалактики |access-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017093755/http://lomonosov-fund.ru/enc/ru/encyclopedia:01311:article |archive-date=2015-10-17 |url-status=live }}</ref>.
[[Ускоряющаяся Вселенная|Иубарҭоу Адунеи аҽырҭбаара арццакра]] иаанагоит аԥсабараҿы [[всемирное тяготение|ауниверсалтә гравитациа]] ([[гравитация|агравитациа]]) мацара акәымкәа, ауниверсалтә антигравитациа ([[тёмная энергия|амчхара лашьца]]) шыҟоу, уи иубарҭоу Адунеи аҿы агравитациа аҵкыс еиҳауп<ref>{{Cite web |url=http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430424/Ostrova_v_okeane_temnoy_energii |title=Острова в океане тёмной энергии. Игорь Караченцев, Артур Чернин. «В мире науки» № 11, 2006. Тёмная энергия |access-date=2015-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124101221/http://elementy.ru/nauchno-populyarnaya_biblioteka/430424/Ostrova_v_okeane_temnoy_energii |archive-date=2015-11-24 |url-status=live }}</ref>.
Аметагалактика еизаданы мацара акәымкәа, [[Изотропия|иизотроптәуп]]<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1160323&uri=page1.html |title=Современная астрономия: новые направления и новые проблемы. Структура наблюдаемой области вселенной — метагалактики |access-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306005147/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1160323&uri=page1.html |archive-date=2016-03-06 |url-status=live }}</ref>.
«Иҭачуа Адунеи» ҳәа изышьҭоу агипотезаҿы, акы акәымкәа, ирацәаны аметагалактикақәа (ҳара ҳтәгьы уахь иналаҵаны) Адунеи аныҟала ашьҭахь дук хара имгакәа [[ложный вакуум|амцтә вакуум]] аҟынтәи ишьақәгылар рылшон<ref>{{Cite web |url=http://www.nkj.ru/archive/articles/9603/ |title=СКОЛЬКО ВСЕЛЕННЫХ ВО ВСЕЛЕННОЙ? |access-date=2015-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151108160052/http://www.nkj.ru/archive/articles/9603/ |archive-date=2015-11-08 |url-status=live }}</ref>.
Зны-зынла «Аметагалактика» аилкаареи «Адунеи» аилкаареи еиҟарартәуеит<ref>{{Cite web |url=http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1180374&s= |title=Ключевые проблемы в школьном курсе астрономии. Синтез элементов во Вселенной. |access-date=2015-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228063559/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1180374&s= |archive-date=2017-02-28 |url-status=live }}</ref>.
== Атеориатә модельқәа ==
{{main|Акосмологиатә модельқәа}}
Атеориақәа рышьақәгылареи рышьақәырӷәӷәареи рзы иҟоу ахылаԥшратә дыррақәа зегьы рҟынтәи ихадоуп:
# Абжьаӡара ашкала иадҳәалоу ахылаԥшрақәа зегьы{{Аиасра|Абжьаӡара ашкалеи акосмологиатә ҟаԥшьтә еиҭасреи}}. Урҭ рылҵшәақәа роуп [[Постоянная Хаббла|Хаббл иконстанта]] {{math|H}} аҵакқәа ҳазҭо, иара ихьӡ зху азакәан аҟны:
#: <math>cz=H_0 D,</math>,
#: {{math|z}} — агалактика [[красное смещение|аҟаԥшь наскьара]] ахьыҟоу, {{math|D }} — уи ахьынӡаҟоу, {{math|c}} —[[скорость света|алашара аццакра]].
# Аҽырҭбаара азакәан ала иҳауз Адунеи ақәра ӷәӷәала еиҳазароуп зегь реиҳа ижәытәӡоу аобиектқәа рықәра аасҭа. (Иаҳҳәап, аеҵәатә еизакқәа рхылаԥшрақәа рҟынтәи{{Аиасра|Аеҵәатә гәыԥқәа рхылаԥшра}})
# Аханатәтәи ахәҭаҷқәа рырацәара ашәарақәа. (Иаҳҳәап, BCDG агалактикақәеи G-акарликқәеи рхылаԥшрақәа рҟынтә{{Аиасра|Аеволиуциа змам аобиектқәа рхылаԥшрақәа}}).
# Ацәынхатә фон адыррақәа{{Аиасра|Ацәынхатә фон аҭҵаара}}.
# Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа иазку адыррақәа. (Аструктура ишиашоу ахылаԥшрақәа{{Аиасра|Амасштаб ду змоу аилазаашьа аҭҵаара}} рыдагьы, адыррақәа рхыҵхырҭақәа даара еиуеиԥшымзар рылшоит, хазы игоу аобиектқәа рхылаԥшрақәа{{Аиасра|Ихароу аобиектқәа рхылаԥшра}} инадыркны ацәынхатә фон аҟынӡа).
Урҭ рыхҳәаа [[Космологический принцип|акосмостә принцип]] ала иалагоит, уи инақәыршәаны, хылаԥшҩыцыԥхьаӡа аамҭак азы, ахылаԥшра ахьыҟоу аҭыԥи ахырхарҭеи зеиԥшразаалакгьы, ибжьаратәны еиԥшу асахьа рзаатуеит. Даҽакала иуҳәозар, масштаб дула Адунеи ҭыԥҭаӡарала еизадоуп, иизотроптәуп. Иазгәаҳҭап, ари аҳәамҭа аамҭа аҿы аиԥшымра, даҽакала иуҳәозар, ахылаԥшыҩцәа зегьы рзы иалху ахҭысқәа реишьҭагыларақәа рыҟазаара ԥырхагас ишыҟанамҵо.
Имҵсуа Адунеи атеориақәа рыдгылаҩцәа зны-зынла «ихаҭәаау акосмологиатә принцип» шьақәдыргылоит, уи инақәыршәаны ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥҭаӡара-аамҭа аиԥшзаареи аизотропиеи рҟазшьақәа амазар ауп. Аха Адунеи аҿы иаҳбо аеволиуциатә процессқәа, ишаабо ала, ари акосмологиатә принцип иашьашәалаӡом.
Азеиԥш ҳәаақәа ирҭагӡаны, анаҩстәи атеориақәеи афизика аҟәшақәеи амодельқәа рыргыларазы рхы иадырхәоит:
# Аиҟаратәратә статистикатә физика, уи ихадоу ахшыҩҵакқәеи апринципқәеи, иара убасгьы арелиативисттә рчы атеориа.
# Ахьанҭара амч атеориа, еиҳарак зеиԥш зыҟазааратә теориа. Уи аныррақәа Амратә система амҽхак аҟны мацара ишԥышәазгьы<ref>{{статья|автор=S. Capozziello and M. Francaviglia|заглавие=Extended theories of gravity and their cosmological and astrophysical applications|ссылка=https://arxiv.org/abs/0706.1146|язык=en|издание=General Relativity and Gravitation|год=2008|том=40|выпуск=2—3|страницы=357—420|doi=10.1007/s10714-007-0551-y|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712152642/https://arxiv.org/abs/0706.1146|archive-date=2015-07-12|issn = 0001-7701}}</ref>{{efn|Аха Амратә системаҿы мацара акәымкәа — азеиԥш зыҟазааратә теориа аеффектқәа ибзианы иҭҵаауп [[Тесная двойная звезда|еизааигәоу ҩ-еҵәак]] рҭыԥ ӷәӷәақәа рҿгьы, аха урҭ рҟазшьатә шәагаақәа еиԥшуп.}}, агалактикақәеи Адунеи иааизакны рымҽхак аҟны уи ахархәара ахьынӡауа еилкаам.
# Аелементартә хәҭаҷқәа рфизика аҟынтәи дыррақәак: ахәҭаҷ хадақәа рсиа, урҭ рҟазшьақәа, реидҳәалара ахкқәа, аиқәырхаратә закәанқәа. Акосмологиатә модельқәа еиҳа кыр имариахон, [[протон|апротон]] иҭышәынтәалоу хәҭаҷмызҭгьы, насгьы еилабгозҭгьы<ref name="SaginProton"/>, уи афизикатә лабораториақәа рҿы иахьатәи аԥышәарақәа ишьақәдырӷәӷәом.
Уажәазы, ахылаԥшратә дыррақәа еиҳа еиӷьны иҳаилзыркаауа модельқәоуп:
* [[Большой взрыв|Атҟәацра ду]] — Адунеи ахимиатә еилазаашьа атәы аҳәоит.
* [[Инфляционная модель Вселенной|Адунеи аинфлациатә модель]] — иҳаилнаркаауеит аҽырҭбаара аҿыҵга. Атеориа аӡәырҩы иазхарҵахьеит, аха уажәгьы инарҭбааны иалацәажәоит.
* [[Вселенная Фридмана|Фридман Идунеи]] — аҽырҭбаара аанарԥшуеит.
* Аиерархиатә теориа — амҽхак ду змоу аилазаашьа атәы аҳәоит. Атеориа апроблема дуқәа амоуп, аха атеоретикцәа рацәаҩны иадгылоит.
=== Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель ===
{{Main|Адунеи аҽырҭбаара}}
Зыҽзырҭбаауа Адунеи амодель аҽырҭбаара афакт ахаҭа аанарԥшуеит. Иааизакны иуҳәозар, Адунеи аҽарҭбаара ианалагаз, насгьы избан ҳәа иазхәыцӡом. Амоделқәа реиҳарак шьаҭас ирымоуп [[ОТО|азеиԥш зыҟазааратә теориеи]] агравитациа аԥсабаразы уи агеометриатә хәаԥшышьеи.
Изотропла зыҽзырҭбаауа аизшәара акоординаттә системаҿы ӷәӷәала аматериа иадҳәалоу ҳәа иԥхьаӡазар, усҟан Адунеи аҽырҭбаара формалла акоординаттә еихац зегьы амасштабтә фактор аԥсахрахь ахы архоит, зеиқәҳәалақәа рҟны агалактикақәа “ҭартәоу”. Ас еиԥш иҟоу акоординаттә система ''ацныҟәара'' ҳәа иашьҭоуп. Азхьарԥш хыҵхырҭас иамоу еиҳарак ахылаԥшҩы идҳәалоуп.
==== Фридман имодель ====
{{main|Фридман Идунеи}}
{| class="wikitable" style="float:right;margin-left:10px;"
|-
! Аҩаӡара !! Аеволиуциа <math>a(\eta)</math> !! Хаббл ипараметр
|-
| Аинфлациатә || <math>a\propto e^{Ht}</math> || <math>H^2=\frac{8\pi}{3}\frac{\rho_{vac}}{M^2_{pl}}</math>
|-
|Ашәахәаркратә ԥыжәара<br>{{math|p{{=}}ρ/3}}|| <math>a\propto t^{\frac{1}{2}}</math> || <math>H=\frac{1}{2t}</math>
|-
| Асаба астадиа<br>{{math|p{{=}}const}} || <math>a\propto t^{\frac{2}{3}}</math> || <math>H=\frac{2}{3t}</math>
|-
| <math>\Lambda</math>-аԥыжәара || <math>a\propto e^{Ht}</math> || <math>H^2=\frac{8\pi}{3}G\rho_{\Lambda}</math>
|}
Азеиԥш зыҟазааратә теориа аҳәаақәа ирҭагӡаны, Адунеи адинамика зегьы амасштабтә фактор <math>a(t)</math> азы адифференциалтә еиҟаратәрақәа рахь инагазар ауеит<ref name="zasopostnov_rubakov">
* {{книга|автор=Засов А. В., Постнов К. А.|заглавие=Общая Астрофизика|ссылка=https://archive.org/details/isbn_5850991697|место=Фрязино|издательство=Век 2|год=2006|страницы=[https://archive.org/details/isbn_5850991697/page/n419 421]—432|страниц=496|isbn=5-85099-169-7}}
* {{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубаков В. А. |страницы=45—80 |заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной: Теория горячего Большого взрыва |место=М. |издательство=ЛКИ |год=2008 |страниц=552 |isbn=978-5-382-00657-4}}</ref>.
Еизеиԥшу, иизотроптәу ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥҭаӡараҿы еснагьтәи анаара аманы, ҵыхәаԥҵәарада еизааигәатәу ҩ-кәаԥк рыбжьара абжьаӡара абасала ианҵазар ҟалоит:
: ''Фридман-Робетсон-Уолкер аметрика''
Аметриказы аҵакы азеиԥш зыҟазааратә теориа аҳасабрақәа ирҭаҳаргылар, иҳауеит абри аҩыза аиҟаратәратә система:
* Амчхара аиҟаратәра
: <math>\left(\frac{\dot a}{a}\right)^2=\frac{8\pi G\rho}{3}-\left(\frac{kc^2}{a^2}\right)+\frac{\Lambda c^2}{3},</math>
* Аныҟәара аиҟаратәра
: <math>\frac{\ddot a}{a}=-\frac{4\pi G}{3}\left(\rho +\frac{3P}{c^2}\right) + \frac{\Lambda c^2}{3}.</math>
* Аиԥымҟьара аиҟаратәра
: <math>\frac{d\rho}{dt} =-3H\left(\rho +\frac{P}{c^2}\right),</math>
Уаҟа <math>\Lambda </math> — [[космологическая постоянная|акосмологиатә константа]], <math>\rho</math> — Адунеи абжьаратәи аилаӷәӷәара, <math>P</math> — ақәыӷәӷәара, <math>c</math> — алашара аццакра.
Иаагоу аиҟаратәратә система иалху апараметрқәа инарықәыршәаны, еиуеиԥшым аӡбарақәа ирацәаны иалнаршоит. Аиашазы, апараметрқәа рҵакқәа уажәтәи аамҭазы мацара ауп иахьышьақәгылоу, насгьы аамҭа цацыԥхьаӡа аҽеиҭанакуеит, убри аҟнытә аҽырҭбаара аеволиуциа аӡбарақәа реизгала иаарԥшуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
==== Хаббл изакәан аилыркаара ====
Иаҳҳәап, ахылаԥшҩы ицәыхараны {{math|r<sub>1</sub>}} иҟоу ахыҵхырҭа ыҟоуп. Ахылаԥшҩы идкыларатә хархәага иаауа ацәқәырԥа афаза аҭаҩра мҩаԥнагоит. Еиԥшу афаза змоу акәаԥқәа рыбжьара ҩ-интервалк ҳрыхәаԥшып<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\frac{\delta t_1}{\delta t_0} =\frac{\nu_0}{\nu_1} \equiv 1+z.</math>
Даҽа ганкахьалагьы, ирыдыркыло аметрикаҿы алашаратә цәқәырԥазы анаҩстәи аиҟарара ыҟоуп:
: <math>dt = \pm a(t)\frac{dr}{\sqrt{1-kr^2}}.</math>
Ари аиҟаратәра еилаҳкаауазар, насгьы иаҳгәалаҳаршәар уи иацныҟәо акоординатқәа рҿы {{math|r}} уи аамҭа ишахьыԥшым, усҟан ацәқәырԥа аура Адунеи ахәара арадиус ахь еиҳа имаҷзар, иҳауеит аизыҟазаашьа:
: <math>\frac{\delta t_1}{a(t_1)} =\frac{\delta t_0}{a(t_0)}.</math>
Анаҩс уи раԥхьатәи аизыҟазаашьаҿы иҭаҳаргылар:
: <math>1+z = \frac{a(t_0)}{a(t_1)}.</math>
Арыӷьарахьтәи аган [[ряд Тейлора|Теилор иеишьҭагылахь]] ианҳарҭбаалак ашьҭахь, ахәыҷра актәи аишьҭагыла атермин ҳасаб азуны, Хаббл изакәан иақәшәо аизыҟазаашьа ҳауеит. Аконстанта {{math|H}} аформа ахьаанахәо:
: <math>H=\frac{\dot a (t)}{a(t)}.</math>
==== ΛCDM ====
{{main|Лиамбда-CDM амодель}}
{| class="wikitable" style="float:right; margin-left:10px;"
!colspan="3"|Акосмологиатә параметрқәа WMAP-и Планк-и рдыррақәа рыла
|-
! ||WMAP<ref name="WMAP7"/>||Planck<ref name="Planck">{{статья|автор=Ade P. A. R. et al. (Planck Collaboration)|заглавие=Planck 2013 results. XVI. Cosmological parameters|издание=Astronomy & Astrophysics|год=2014|том=571|выпуск=|номер=|страницы=A16|ссылка=https://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2014/11/aa21591-13.pdf|doi=10.1051/0004-6361/201321591|arxiv=1303.5076|bibcode=2014A&A...571A..16P|язык=en}}</ref>
|-
|Адунеи ақәра {{math|''t''<sub>0</sub>}}, млрд шықәсала || 13,75 ± 0,13 ||13,81 ± 0,06
|-
| {{math|''H''<sub>0</sub>}} (км/с)/Мпк||71,0 ± 2,5|| 67,4 ± 1,4
|-
|Абарионтә материа аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>b</sub>''h''{{sup|2}}}} || 0,0226 ± 0,0006 ||0,0221 ± 0,0003
|-
|Аматериа лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>с</sub>''h''{{sup|2}}}} || 0,111 ± 0,006 || 0,120 ± 0,003
|-
|Азеиԥш еилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>t</sub>}} || 1,08<sup>+0,09</sup><sub>−0,07</sub> || 1,0 ± 0,02
|-
|Абарионтә материа аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>b</sub>}}|| 0,045 ± 0,003 ||
|-
|Амчхара лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>Λ</sub>}} || 0,73 ± 0,03|| 0,69 ± 0,02
|-
|Аматериа лашьца аилаӷәӷәара {{math|Ω<sub>c</sub>}}|| 0,22 ± 0,03 ||
|}
Хыхь ишазгәаҭаз еиԥш, Фридман иеиҟаратәрақәа апараметрқәа инарықәыршәаны, аӡбашьақәа рацәаны иалдыршоит. Иахьатәи ΛCDM амодель зегьы еицырзеиԥшу апараметрқәа змоу Фридман имодель ауп. Абжьааԥны ахылаԥшыҩцәа русураҿы урҭ акритикатә еилаӷәӷәара иадҳәалоу атерминқәа рыла иаагоуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\rho_\textrm{cr} = \frac{3H_0^2}{8\pi G}.</math>
Хаббл изакәан аҟынтәи арымарахьтәи аган ааҳарԥшуазар, усҟан армаҷра ашьҭахь абри аҩыза аформа ҳауеит:
: <math>1 = \Omega_m +\Omega_k +\Omega_{\Lambda},</math>
абраҟа {{math|Ω{{sub|m}} {{=}} ρ/ρ{{sub|cr}}}}, {{math|Ω{{sub|k}} {{=}} −''kc''{{sup|2}}/(''a''{{sup|2}}''H''{{sup|2}})}}, {{math|Ω{{sub|Λ}} {{=}} Λ''c''{{sup|2}}/(8π''G''ρ{{sub|cr}})}}. Абри анҵамҭа аҟынтәи иаҳбарҭоуп {{math|Ω{{sub|m}} + Ω{{sub|Λ}} {{=}} 1}}, даҽакала иуҳәозар, аматериеи амчхара лашьцеи рзеиԥш еилаӷәӷәара критикатәны иҟаразар, усҟан {{math|''k'' {{=}} 0}}, даҽакала иуҳәозар, аҭыԥҭаӡара ҟьаԥсуп; еиҳазар, усҟан {{math|''k'' {{=}} +1}}, еиҵазар, усҟан {{math|''k'' {{=}} −1}}.
Иахьатәи зегьы ирыдыркыло аҽырҭбааратә модель аҿы, акосмологиатә константа иацуп, насгьы ноль кырӡа еиԥшым, даҽакала иуҳәозар, антигравитациатә мчқәа амасштаб дуқәа рҿы ицәырҵуеит. Урҭ амчқәа рҟазшьа еилкааӡам, теориала абри аҩыза аеффект афизикатә вакуум аусурала еилаҳкаар ҳалшоит, аха ҳаззыԥшу амчхара аилаӷәӷәара акосмологиатә константа иаҳбо аҵакы иақәшәо амчхара аасҭа акырӡа еиҳауп — ''[[проблема космологической постоянной|акосмологиатә константа апроблема]]''<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
Иаанхаз ахкқәа уажәазы атеориатә интерес мацара рымоуп, аха аексперименталтә дырра ҿыцқәа анцәырҵлак, уи аҽаԥсахыр алшоит аексперименттә дырра ҿыцқәа цәырҵыр. Акосмологиа ҳаамҭазтәи аҭоурых иадыруеит уи еиԥш аҿырԥштәқәа: акосмологиатә константа ноль змоу амодельқәа жәаҳәарада аҳра руан (1960-тәи ашықәсқәа рзы егьырҭ амоделқәа рахь аинтерес кьаҿ адагьы) Хаббл акосмологиатә еиҭаҵра ҟаԥшь анааиртыз аамҭа инаркны, 1998 ашықәсанӡа, Ia ахкы еиԥшу асуперҿыцқәа ирызку адыррақәа урҭ агәра угартә еиԥш ианыхдырбгалаз{{efn|Акосмологиатә константа змоу амодельқәа раларҵәара шмаҷу еилыкка иаанарԥшуеит [[Вайнберг, Стивен|С.Веинберг]] ишәҟәы “Акосмологиеи агравитациеи” (урысшәала икьыԥхьу 1975 шықәсазы) аҿы акосмологиатә константа змоу амодельқәа ирызку апараграф ихьысҳау амодельқәеи иҭынчу Адунеи амодельқәеи ирыцны ҟәшак иахьаҵаиркыз, ахҳәаа 675 даҟьа рҟынтәи 4 даҟьак мацара азылхны.}}.
==== Аҽырҭбаара анаҩстәи аеволиуциа ====
Азеиԥш ҭагылазаашьаҿы аҽырҭбаара анаҩстәи амҩа акосмологиатә константа {{math|Λ}} аҵакқәа, акосмос ахәара {{math|k}}, аҭагылазаашьа аиҟаратәра {{math|P(ρ)}} ирхьыԥшуп. Аха, аҽырҭбаара аеволиуциа хаҭабзиарала ахәшьара азузар ауеит азеиԥш гәаанагара шьаҭас иҟаҵаны<ref name="zasopostnov_rubakov"/>.
; Λ < 0
Акосмологиатә константа аҵакы еиҵахаратәзар, усҟан адхаларатә мчқәа мацара роуп аус зуа, уаҳа акымзарак. Амчхаратә еиҟаратәра арыӷьарахьтәи аган еиҵахаратәхаӡом R аҵыхәтәантәи аҵакқәа раан мацара. Уи иаанагоит R<sub>c</sub> аҵакқәа руак аҿы Адунеи аиҵалара иалагоит k иарбанзаалак аҵак азы, насгьы аҭагылазаашьа аиҟаратәра ахкы зеиԥшразаалакгьы<ref name="cosmology"/>.
; Λ = 0
Акосмологиатә константа ноль иаҟаразар, усҟан иалкаау Н{{sub|0}} аҵакы аеволиуциа зегь рыла аматериа аханатәтәи аилаӷәӷәара иахьыԥшуп<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>\left(\frac{da}{dt}\right)^2=G\frac{8\pi\rho_0 a_0^3}{3a} -a_0^2H_0\left(\rho_0 - \frac{3H_0^2}{8\pi G}\right).</math>
<math>\rho_0 =\rho_{cr}</math>, усҟан аҽырҭбаара ҵыхәаԥҵәарада иацҵахоит, аҳәааҿы асимптотикалаи нольахь ихоу аццакра аманы. Аилаӷәӷәара икритикатәу аасҭа еиҳазар, усҟан Адунеи аҽырҭбаара аанкылахоит, насгьы аилацалара амҩа ылнахуеит. Еиҵазар, усҟан аҽырҭбаара ҵыхәаԥҵәарада кыраамҭа иацҵахоит ноль иаҟарам аҳәаа аманы: <math>H</math>.
; Λ > 0
<math>\Lambda>0</math> И <math>k \le 0</math> акәзар, усҟан Адунеи еиԥшны аҽарҭбаауеит, аха Λ=0 еиԥшымкәа, R аҵак дуқәа рҿы аҽырҭбаара аццакра еизҳауеит<ref name="cosmology">{{книга|автор=Майкл Роуэн-Робинсон.|заглавие=Космология|оригинал=Cosmology|ответственный=Перевод с английского Н. А. Зубченко. Под научной редакцией П. К. Силаева|место=М.-Ижевск|издательство=НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|год=2008|страницы=96—102|страниц=256|isbn=976-5-93972-659-7}}</ref>:
: <math>R\propto exp[(\Lambda/3)^{1/2}t].</math>
<math>k=1</math> Иалкаау аҵакы <math>\Lambda_c=4\pi G\rho</math> аныҟоу. Убри аан, иҟоуп аҵакы <math>R</math>, <math>R'=0</math> <math>R''=0</math>, даҽакала иуҳәозар, Адунеи еиҭаҵуам.
<math>\Lambda>\Lambda_c</math> Аҽырҭбаара аццакра ҭыԥк аҟынӡа ианмаҷхо, насгьы ҳәаа амаӡамкәа аизҳара ианалаго. <math>\Lambda</math> Маҷк иацҵазар <math>\Lambda_c</math>, усҟан ԥыҭрак ашьҭахь аҽырҭбаара аццакра ԥсахрада иаанхоит.
Ари ҭагылазаашьаҿы <math>\Lambda<\Lambda_c</math>, зегьы зхьыԥшу аҽырҭбаара ахьалагаз раԥхьатәи арбага <math>R</math> ауп. Абри аҵакы инақәыршәаны, Адунеи шәагаак аҟынӡа аҽарҭбаауеит, нас еилацалахоит, мамзаргьы ҵыхәаԥҵәарада аҽарҭбаалоит.
=== Атҟәацра ду атеориа (Адунеи ца амодель) ===
{{Main|Атҟәацра ду}}
Атҟәацра ду атеориа аԥхьатәи [[нуклеосинтез|ануклеосинтез]] атеориа ауп. Уи азҵаара аҭак ҟанаҵоит — ахимиатә элементқәа шԥашьақәгылеи, насгьы урҭ ралаҵәара иахьа ишыҟоу еиԥш изыҟоуеи. Уи шьаҭас иамоуп агәыцәтәи акванттәи физика азакәанқәа [[Экстраполяция|разԥхьагәаҭара]], ииасыз аамҭахь ацараан ахәҭаҷқәа абжьаратәи рымчхара (аԥхарра) еизҳауеит ҳәа агәаанагара шьаҭас иҟаҵаны<ref>[https://arxiv.org/abs/0806.1065 B2FH, the Cosmic Microwave Background and Cosmology]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806022050/https://arxiv.org/abs/0806.1065 |date=2017-08-06 }}</ref>.
Ахархәара аҳәаа ҳәа изышьҭоу амчхара ҳаракқәа рҳәаа ауп, урҭ рхыхь иҭҵаау азакәанқәа аусура иаҟәыҵуеит. Абас еиԥш иҟоу аҭагылазаашьаҿы амаҭәашьар захьӡу ҳәа уаҳа акгьы ыҟам, аха иҟоуп шамахамзар ицқьоу амчхара. Уи аамҭазы Хаббл изакәан аекстраполациа ҟаҳҵозар, иаҳбоит Адунеи аҿы иубаратәы иҟоу аҭыԥ аҭыԥҭаӡара маҷ аҟны ишҭаӡо. Атҟәацра ашьҭахь аматериа аҟазшьа ҷыдақәа иреиуоу аҭаӡара маҷи амчхара дуи роуп, убри аҟынтәи атеориа ахьӡгьы аауеит — Атҟәацра ду атеориа ҳәа. Убри аан, аҳәаақәа рынҭыҵ иаанхоит азҵаара аҭак: “Иарбан ари атҟәацра зыхҟьаз, насгьы иарбан ҟазшьоу уи иамоу?”
Атҟәацра ду атеориа иаара убас ацәынхатә шәахәаркра ахыҵхырҭа азԥхьагәаҭареи аилыркаареи ҟанаҵеит — ари амаҭәашьар макьана аионизациа анамаз, алашара ақәыӷәӷәара ианзаҿамгылоз аамҭа иацырҟьоуп. Даҽакала иуҳәозар, ацәынхатә фон «Адунеи афотосфера» иацәынхоуп.
==== Адунеи аентропиа ====
{{main|Адунеи аентропиа}}
Ицоу Адунеи атеориа шьақәзырӷәӷәо аргумент хадас иамоу уи иҷыдоу [[Энтропия|аентропиа]] аҵакы ауп. Уи кылкаарыла ахыԥхьаӡаратә коеффициент аҟынӡа иаҟароуп аеквиваленттә фотонқәа рконцентрациеи {{math|n<sub>γ</sub>}} абарионқәа рконцентрациеи {{math|n<sub>b</sub>}} реизыҟазаашьа.
Акритикатә еилаӷәӷәарала {{math|n<sub>b</sub>}} иааҳарԥшып абарионқәа рыхәҭаагьы<ref name="zasopostnov_rubakov"/>:
: <math>n_b=\frac{\rho_cr}{m_p}=1{,}124\cdot 10^{-5}\Omega_b h^2_{100},</math>
Араҟа {{math|h<sub>100</sub>}} — ҳаамҭазтәи Хаббл аҵакы, 100 км/(с Мпк) еизакқәа рыла иаарԥшу, насгьы, ацәынхатә шәахәаркразы Т=2,73 К шакәу
: <math>n_\gamma\approx 420(1+z)^3</math> см<sup>-3,</sup>
иҳаууеит:
: <math>\eta\simeq n_b/n_{\gamma}\approx 2{,}7\cdot 10^{-8}\Omega_b h_{100}^2\sim 10^{-9}.</math>
Аиҭныԥсахларатә ҵакы иҷыдоу аентропиа аҵакы ауп.
===== Раԥхьатәи х-минуҭк. Аханатәтәи ануклеосинтез =====
[[Файл:Primordial nucleosynthesis.svg|thumb|400px|Аԥхьатәи ануклеосинтез астадиаҿы ашьаҭатә гәыцәтә реакциақәа]]
Агәаанагара шыҟоу ала аира инаркны (мамзаргьы аинфлиациатә стадиа ахыркәшара инаркны) насгьы аԥхарра 10<sup>16</sup> ГеВ (10<sup>-10</sup>c) еиҵамкәа иҟанаҵы, еицырдыруа аелементартә хәҭаҷқәа зегьы ыҟоуп, урҭ зегьы акапан рымаӡам. Ари апериод Аилаҵара Ду аамҭа ҳәа иашьҭоуп, афымцаԥсыҽтәи иӷәӷәоуи аусеицурақәа анеизаку<ref name="kapitonov">{{книга|автор=И. М. Капитонов.|заглавие=Введение в физику ядра и частиц|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=251—259|страниц=384|isbn=5-354-00058-0|тираж=1700}}</ref>.
Уажәтәи аамҭазы уи аамҭазы ҷыдала иҟоу ахәҭаҷқәа ҵабыргны иаҳҳәар ҳалшом, аха еилкааугьы ыҟоуп. Ашәагаа {{math|η}} — ҷыдалатәи аентропиа арбага мацара акәӡам, уи адагьы ахәҭаҷҿагылақәа раасҭа ахәҭаҷқәа рырацәара аанарԥшуеит<ref>{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=144|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>:
: <math>\frac{n_p-n_{\bar p}}{n_p}=10^{-9}.</math>
Аԥхарра 10<sup>15</sup> ГеВ аасҭа ианылаҟәуа аамҭазы, иашьашәало акапанқәа змоу X-, Y-бозонқәа рҭыҵра ҟалоит.
Аилаҵара Ду аамҭа афымцамҳалдызтәи аԥсыҽтәи аидҳәаларақәа акзаара анаадырԥшуа афымцасыҽтә еилаҵара аамҭа иаԥсахуеит. Ари апериод аҩнуҵҟа, Х-и У-бозонқәеи аннигилиациа рзухоит. Аԥхарра 100 ГеВ рҟынӡа ианылаҟәуа аамҭазы, афымцаԥсыҽратә еилаҵара аамҭа нҵәоит, насгьы акваркқәеи, алептонқәеи, абжьажьратә бозонқәеи шьақәгылоит.
Иааиуеит адронтә аамҭа, адронқәеи алептонқәеи активла раԥҵареи аннигилиациа рзуреи раамҭа. Ари апериод аҿы акварк-адронтә ыиасра аамҭа мамзаргьы [[кварк|акваркқәа]] [[конфайнмент|рконфаимент]] аамҭа азгәаҭатәуп, акваркқәа адронқәа рахь реилаҵара аныҟала. Ари амҭазы аԥхарра 300−1000 МеВ ыҟоуп, Адунеи аниз инаркны аамҭа 10<sup>−6</sup> с шьақәнаргылоит.
Адронтә епоха ашьҭахь алептонтә епоха ҟалоит — аԥхарра 100 МеВ рҟынӡа ианкаҳауа аамҭазы, насгьы асааҭ аҟны 10<sup>−4</sup> с аныҟоу. Ари апериод аан, Адунеи аилазаашьа иахьатәи аилазаашьа еиԥшхо иалагеит; ахадаратә хәҭаҷқәа афотонқәа роуп, урҭ рыдагьы иҟоуп аелеқтронқәеи анеитриноқәеи, рантихәҭаҷқәа рыцны, иара убас апротонқәеи анеитронқәеи. Ари апериод аан акрызҵазкуа хҭыск ҟалоит: амаҭәашьар анеитриноқәа рзы иҵәцахоит. Ацәынхатә фон еиԥшу акы ҟалоит, аха анеитриноқәа рзы. Аха анеитриноқәа реиҟәыҭхара афотонқәа реиҟәыҭхара аԥхьа иҟалеит аҟнытә, хәҭаҷқәак рыхкқәа макьана аннигилиациа ианахымсыцыз, рымчхара егьырҭ ирыҭаны, урҭ еиҳа ихьшәашәеит. Уажәтәи аамҭазы анеитринотә рчы 1,9 K аҟынӡа ихьшәашәар акәын, анеитриноқәа акапан рымамзар (мамзаргьы рыкапан маҷзар).
Т≈0,7 МеВ аԥхарраҿы, уаанӡа иҟаз апротонқәеи анеитронқәеи рыбжьара атермодинамикатә еиҟарара ԥхасҭахоит, насгьы анеитронқәеи апротонқәеи рконцентрациа аизыҟазаашьа 0,19 аҵакы аҿы иҵаауеит. Адеитери, агели, алити ргәыцәқәа рсинтез алагоит. Адунеи аныҟала ашьҭахь ~200 секунд анҵы, аԥхарра ануклеосинтез ахьыҟамло аҩаӡара аҟынӡа илеиуеит, насгьы раԥхьатәи аеҵәақәа иаанӡа амаҭәашьар ахимиатә еилазаашьа ԥсахрада иаанхоит<ref name="kapitonov" />.
==== Атҟәацра ду атеориа ауадаҩрақәа ====
Ақәҿиара дуқәа шыҟоугьы, ицоу Адунеи атеориа ауадаҩрақәа рацәаны ирықәшәоит. Атҟәацра ду Адунеи аҽырҭбаара арҵысызар, усҟан зеиԥшла иуҳәозар, иӷәӷәоу еизадам амаҭәашьар аларҵәара ҟалар алшон, аха уи убаратәы иҟам. Атҟәацра ду атеориа иара убасгьы Адунеи аҽырҭбаара ҳаилнаркааӡом; уи фактны иаднакылоит<ref>{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место= М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=104—106|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>.
Атеориа иара убасгьы иаанарԥшуеит, раԥхьатәи астадиаҿы ахәҭаҷқәеи антихәҭаҷқәеи реизыҟазаашьа убас ишыҟаз, уи иахҟьаны уажәы аматериа антиматериа аасҭа аҳра аиуртә иҟаларатәы. Иаҳҳәар ҳалшоит, аханатә Адунеи асимметриа аманы иҟан ҳәа — уаҟа иҟан аматериеи антиматериеи еиҟараны, аха усҟан, [[Барионная асимметрия Вселенной|абарионтә асимметриа]] аилкааразы, [[бариогенез|абариогенез]] механизмк аҭахуп, уи [[распад протона|апротонқәа рыԥхасҭахара]] алнаршоит, уигьы убаратәы иҟам<ref name="SaginProton">{{книга|автор=М. В. Сажин.|заглавие=Современная космология в популярном изложении|место=М.|издательство=УРСС|год=2002|страницы=145—148|страниц=240|isbn=5-354-00012-2|тираж=2500}}</ref>.
Еиуеиԥшым [[Великое объединение|Аидгылара Ду]] атеориақәа иаадырԥшуеит зааӡатәи Адунеи аҿы хыԥхьаӡара рацәала [[монополь|амҳалдызтә монополқәа]] рыира, уажәраанӡагьы иара убас игәаҭамхаз<ref>{{cite web|url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo4.html |title=Перевод «Официального Сайта Теории Суперструн» |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223014822/http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo4.html |archive-date=2009-02-23 |publisher=[[Астронет]] }}</ref>.
=== Аинфлациатә модель ===
{{main|Адунеи аинфлиациатә модель}}
Аинфлациа атеориа адҵа — аҽырҭбаара атеориеи Атҟәацра ду атеориеи рышьҭахь иаанрыжьыз азҵаарақәа рҭак аҟаҵара ауп: «Избан Адунеи аҽзарҭбаауа? Насгьы изакәузеи Атҟәацра ду?» Убри азы аҽырҭбаара аамҭа нольтәи амҭазы иԥсахуп, насгьы Адунеи акапан зегьы ҭыԥк аҿы иҟалоит, акосмологиатә сингулиарра шьақәыргыло, лассы-лассы уи ауп Атҟәацра ду ҳәагьы ззырҳәо. Аусқәа шыҟаз ала, азеиԥш зыҟазааратә теориа уи аамҭазы уаҳа хархәара амаӡам, убри аҟынтә ирацәаны, аха уажәраанӡа, ҳәарада, ари «[[Космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра апроблема]]» зыӡбо еиҳа изеиԥшу атеориа (мамзаргьы «афизика ҿыц») аԥҵаразы аспекулиативтә ҽазышәарақәа рахь ҳнанагоит.
Аинфлациатә етап хшыҩҵак хадас иамоуп —''инфлантон'' ҳәа изышьҭоу [[скалярное поле|аскалиартә ҭыԥ]] ҭагалазар, знырра раԥхьатәи астадиақәа рҿы идуу (иаҳҳәап 10<sup>−42</sup>с инаркны), аха аамҭа цацыԥхьаӡа ирласны имаҷхо, усҟан акосмос агеометриа ҟьаҟьа еилкаахоит, Хаббл иҽырҭбаара аинфлациа аан еизо акинетикатә мчхара ду абзоурала инерциатә ныҟәараны иҟалоит, насгьы аханатә мзызла еидҳәалоу арегион хәыҷы аҟынтәи ахыҵхырҭа Адунеи аиԥшзаареи аизотропиеи ҳаилнаркаауеит{{efn|name="inflationObserve"|
Иаарту ахыҵхырҭақәа рҿы ахҳәаа бзиа англыз бызшәала иҟоу астатиаҿы иаагоуп
: {{статья|автор=Robert Brandenberger|заглавие=Topics in Cosmology|ссылка=https://archive.org/details/arxiv-hep-th0701157|год=2007|arxiv=hep-th/0701157}}
Урысшәала ахҳәаатә дыррақәа рганахьала уи иаҟараны иҟоуп
: {{книга|автор=Д. С. Горбунов, В. А. Рубоков.|часть=Джинсовская неустойчивость в ньютоновой теории тяготения|заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной:Космологические возмущения. Инфляционная теория|место=М.|издательство=Краснад|год=2010|страниц=568|страницы=335—371|isbn=978-5-396-00046-9}}}}.
Аха, аинфлатон аилкааразы амҩақәа рацәоуп, уигьы еиуеиԥшым амодельқәа рацәаны иахылҿиаауеит. Аха урҭ реиҳарак шьаҭас ирымоуп хәыҷы-хәыҷла аиҵахаразы агәаанагара: аинфлантон апотенциал хәыҷы-хәыҷла ноль иаҟароу арбага аҟынӡа илаҟәуеит. Апотенциал иалкаау ахки насгьы аханатәтәи аҵакқәа ралкаара аметоди иалху атеориа иахьыԥшуп.
Аинфлиациа атеориақәагьы еиҟәшоуп аамҭала ҵыхәаԥҵәара змами измоуи ҳәа. Ҵыхәаԥҵәара змам аинфлиациа атеориаҿы аҭыԥҭаӡара ахәҭақәа — адоменқәа ыҟоуп — аҽырҭбаара иалагаз, аха акванттә флуктуациақәа ирыхҟьаны раԥхьатәи рҭагылазаашьахь ихынҳәыз, уаҟа дырҩеигь аинфлиациазы аҭагылазаашьақәа цәырҵуеит. Арҭ реиԥш иҟоу атеориақәа ирыҵанакуеит ҵыхәаԥҵәара змам апотенциал змоу иарбанызаалак атеориеи ихаостәу Линде иинфлациатә теориеи{{efn|name="inflationObserve"}}.
Анҵәамҭатә аамҭа змоу аинфлиациа атеориақәа рахь агибридтә модель аҵанакуеит. Уи аҟны иҟоуп ҩ-кхык аҭыԥқәа: актәи амчхара ҳаракқәа рзы аҭакԥхықәра шьҭнахуеит (ус анакәха аҽырҭбаара аццакразы), аҩбатәи, аинфлациа ахыркәшара аамҭа зыӡбо, амчхара маҷқәа рзы. Убри аан, акванттә еиҭакрақәа актәи аҭыԥ мацара ауп изныруа, аҩбатәи акәымкәа, ус анакәха, аинфлациа апроцесс ахаҭагьы ҵыхәаԥҵәара амоуп.
Аинфлациа иӡбам апроблемақәа иреиуоуп аԥхарра аиҭаԥарақәа даара идуу адиапазон аҿы, зны-зынла уи зынӡакыс нль аҟынӡа илеиуеит. Аинфлациа аҵыхәтәаны аматериа еиҭашуеит аԥхарра ҳаракқәа рҟынӡа. Ас еиԥш иҟоу аҟазшьа џьашьахәы азы еилыркаагак аҳасабала “апараметртә резонанс” ҟаҵоуп<ref>{{статья|заглавие=Reheating after inflation |автор=Lev Kofman, Linde Andrei, Starobinsky Alexei A. |издательство=Phys. Rev. Lett. |год=1994 |ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/1994PhRvL..73.3195K}}</ref>.
==== Амультидунеи ====
{{main|Амультидунеи}}
“Амультидунеи”, “Адунеи Ду”, “Амультиверс”, “Агипердунеи”, “Асупердунеи”, “Амультиленна”, “Омниверс” — англыз бызшәала иҟоу атермин multiverse еиуеиԥшым аиҭагақәа роуп. Уи цәырҵит аинфлациа атеориа аҿиараан<ref>{{книга|заглавие=Астрономия XXI век|ответственный=Под ред. [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдина]]|место=Фрязино|издательство=Век 2|издание=2-е|год=2008|страницы=414—416|страниц=608|isbn=978-5-85099-181-4}}</ref>.
Адунеи арегионқәа, [[Горизонт событий|ахҭысқәа рлаԥшҳәаа]] аасҭа еиҳау абжьаӡарала еиҟәыҭхо, дара-дара еихьыԥшымкәа аеволиуциа иахысуеит. Дарбанзаалак ахылаԥшҩы иибо апроцессқәа ахәҭаҷқәа рлаԥшҳәаа аҟынӡа абжьаӡара иаҟароу арадиус змоу асфера аҭаӡара иаҟароу адомен аҿы имҩаԥысуа роуп. Аинфлиациа аамҭазы, агоризонт аҟара абжьаӡарала еиҟәыҭхо ҩ-ҽырҭбааратә ҭыԥк еиԥылаӡом.
Ас еиԥш иҟоу адоменқәа ҳара ҳтәы еиԥш хазы игоу дунеиқәаны иԥхьаӡатәуп: урҭгьы иара убасҵәҟьа амасштаб дуқәа рҟны еизадоуп иагьизотроптәуп. Абас еиԥш иҟоу ашьақәгыларақәа рконгломерат ауп Амультидунеи.
[[Хаотическая теория инфляции|Аинфлациа ахаостә теориа]] ҵыхәаԥҵәара змам еиуеиԥшым Адунеиқәа ыҟоуп ҳәа агәаанагара аанарԥшуеит, урҭ зегьы егьырҭ Адунеиқәа иреиԥшым афизикатә константақәа рымазар ауеит<ref>{{cite web|url=http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Cosmo/FineTune.pdf|author=Victor J Stenger|title=Is the Universe fine-tuned for us?|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716192004/http://www.colorado.edu/philosophy/vstenger/Cosmo/FineTune.pdf|archive-date=2012-07-16}}</ref>. [[Многомировая интерпретация|Даҽа теориак]] аҿы Адунеиқәа акванттә еизшәарала еиуеиԥшым<ref>{{статья|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?arXiv:quant-ph/9709032|заглавие=The Interpretation of Quantum Mechanics: Many Worlds or Many Words?|автор=Tegmark Max|издательство=Fortschritte der Physik|год=1998|nodot=1}}</ref>. Закәанла арҭ агәаанагарақәа експериментла рԥышәара ауам.
==== Аинфлиациа атеориа аԥсахгақәа ====
Акосмостә инфлациа амодель кырӡа иқәҿиаратәуп, аха акосмологиа ахәаԥшразы ихымԥадатәны иҟам. Уи иамоуп аҿагылаҩцәа, [[Пенроуз, Роджер|Роџьер Пенроузгьы]] уахь дналаҵаны. Урҭ ргәаанагарала, аинфлациатә модель иаанарԥшуа аӡбарақәа рылаԥш иҵшәаз ахәҭаҷқәа рышьҭахь иаанрыжьуеит. Иаҳҳәап, ари атеориа аинфлациа аԥхьатәи аамҭазы аилаӷәӷәара аҽеиҭакрақәа убриаҟара имаҷзароуп ҳәа шьаҭанкылатәи аҵаҵӷәы анаҭом, игәаҭоу аиԥшзаара аҩаӡара аинфлациа ашьҭахь иҟалартә еиԥш. Аҭыԥҭаӡаратә ыхәара аҭагылазаашьагьы уи иеиԥшуп: уи аинфлациа аан ӷәӷәала еиҵахоит, аха аинфлациа аԥхьа уиаҟара аҵак ду аманы аҟазааразы акгьы аԥырхагамызт, уажәгьы Адунеи аҿиара астадиаҿы аҽаанарԥшлартә еиԥш. Даҽакала иуҳәозар, [[Антропный принцип#Проблема начальных значений в космологии|раԥхьатәи аҵакқәа рызҵаара]] ӡбаӡам, аха ҟазарала еиқәыршәоуп.
Альтернатива аҳасабала, арахәыцқәа ртеориа'', ''ахшыбаҩтә теориа'', иара убас ''ациклтә теориа'' реиԥш иҟоу аекзотикатә теориақәа ҟаҵоуп. Абарҭ атеориақәа рҵакы хадас иҟоу, ихымԥадатәу аханатәтәи аҵакқәа зегьы Атҟәацра ду ҟалаанӡа ишышьақәгыло ауп.
* [[Теория струн|Арахәыцқәа ртеориа]] иаабац ԥшь-еизшәарактәи аҭыԥ-аамҭа даҽа дименсиақәак рыцҵара аҭахуп, урҭ Адунеи раԥхьатәи астадиақәа рҿы ароль нарыгӡалон, аха уажәы еилацалоу аҭагылазаашьаҿы иҟоуп. Абарҭ аизшәарақәа зеилацалоузеи ҳәа иҟоу ихымԥадатәиу азҵаара аҭак абри ауп: асуперрахәыцқәа [[Т-дуальность|Т-дуалра]] рымоуп, уи иахҟьаны арахәыц ахарҭәааратә еизшәарақәа ирыкәшоит, урҭ ршәагаа ԥкуа<ref>{{книга|автор=[[Грин, Брайан Рэндолф|Грин Б.]] |заглавие=[[Элегантная Вселенная. Суперструны, скрытые размерности и поиски окончательной теории]] |год=1999 |страниц=464 |isbn=0-375-70811-1}}</ref>.
* [[М-теория|Абранақәа ртеориаҿы]] (М-теориа), зегьы алагоит ихьҭоу, иҭышәынтәалам хә-еизшәарактәи ҭыԥ-аамҭала. Аҭыԥҭаӡаратә еизшәарақәа ԥшьба х-еизшәарактәи аҭӡамцқәа мамзаргьы «хԥа-бранақәа» рыла иԥкуп; урҭ аҭӡамцқәа руак ҳахьынхо аҭыԥҭаӡара ауп, убри аамҭазы аҩбатәи абрана убарҭаӡам. Иҟоуп даҽа хԥа-бранак, ԥшьеизшәарактәи аҭыԥҭаӡараҿы еиду ҩ-бранак рыбжьара «иӡыз». Атеориа инақәыршәаны, ари абрана ҳара ҳабрана ианаҿасуа, амчхара ду ҭыҵуеит, убри алагьы Атҟәацра ду ацәырҵразы аҭагылазаашьақәа аԥҵахоит<ref>{{cite web |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo5.html |title=Космология. При чём же тут теория струн? |publisher=[[Астронет]] |access-date=2010-05-15 |archive-date=2011-08-22 |archive-url=https://www.webcitation.org/617p8Qe6B?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1199352/cosmo/cosmo5.html |url-status=live }}</ref>.
* [[Циклическая модель (космология)|Ациклтә теориақәа]] изларҳәо ала, Атҟәацра ду зеиԥшыҟам хҭысым, аха иаанарԥшуеит Адунеи ҭагылазаашьак аҟынтәи даҽа ҭагылазаашьак ахь аиасра. Ациклтә теориақәа раԥхьаӡакәны 1930-тәи ашықәсқәа рзы иҟалеит. Абас еиԥш иҟоу атеориақәа рзы ԥынгылас иҟаз [[второй закон термодинамики|атермодинамика аҩбатәи азакәан]] акәын, уи инақәыршәаны [[энтропия|аентропиа]] аизҳара мацара ауп иалшо. Уи иаанагоит, иаԥхьанеиуаз ациклқәа еиҳа кырӡа икьаҿхон, насгьы урҭ рҿы иҟаз аматериа еиҳа кырӡа ицахон, аҵыхәтәантәи Атҟәацра ду аамҭазы аасҭа, уи рацәак ҟалашьа амам. Уажәазы иҟоуп ҩ-циклтә теориак, еиҳа-еиҳа изыцло аентропиа апроблема аӡбара зылшаз: Стеинхардт-Тиурок итеориеи Баум-Фремптон итеориеи<ref>{{статья|заглавие=Turnaround in Cyclic Cosmology|автор=L. Baum and P.H. Frampton|издательство=Physical Review Letters|год=2007|doi=10.1103/PhysRevLett.98.071301|pmid=17359014|arxiv=hep-th/0610213|bibcode=2007PhRvL..98g1301B}}</ref><ref>{{статья|автор=P. J. Steinhardt, N. Turok|заглавие=The Cyclic Model Simplified|год=2004|doi=10.1016/j.newar.2005.01.003|издательство=New Astron.Rev.|arxiv=astro-ph/0404480|bibcode=2005NewAR..49...43S}}</ref>.
=== Амасштаб ду змоу аилазаашьақәа револиуциа атеориа ===
{{main|Агалактикақәа рцәырҵреи револиуциеи}}
[[Файл:Stellar_Fireworks_Finale.jpg|thumb|300px|Апротогалактикатә ԥсҭҳәақәа рышьақәгылареи реилабгареи асахьаҭыхҩы иблала]]
Ацәынхатә фон иазку адыррақәа ишаадырԥшуа ала, арадиациа аматериа ианаҟәыҭхаз аамҭазы Адунеи шамахамзар еизадан, аматериа аҽеиҭакрақәа даараӡа имаҷын, насгьы уи акыр зҵазкуа уадаҩраны иҟан. Аҩбатәи проблемас иҟоу агалактикақәа рсуперкластерқәа риачеикатә еиҿкаашьа, иара убас еиҵоу ашәагаа змоу акластерқәа рысфератә еиҿкаашьа ауп. Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа ахылҵшьҭра аилкаара зҽазызшәо иарбанзаалак атеориа хымԥада абарҭ аҩ-проблемак аӡбар ахәҭоуп (насгьы агалактикақәа рморфологиа ииашаны амодель ҟанаҵароуп).
Амасштаб ду змоу аилазаашьа, иара убас хаҭалатәи агалактикақәагьы, рышьақәгылара иазку ҳаамҭазтәи атеориа «аиерархиатә теориа» ҳәа иашьҭоуп. Атеориа аҵакы абри ауп: раԥхьа агалактикақәа ршәагаа маҷын (иаҳҳәап [[Магелланово облако|Магеллантәи аԥсҭҳәақәа]]), аха аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ еилаҵәоит, еиҳа-еиҳа идуу агалактикақәа шьақәыргыло.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы атеориа аиашара гәҩарас иҟалеит, насгьы [[downsizing]] уи акырӡа иацхрааит. Аха атеориатә ҭҵаарақәа рҿы ари атеориа аԥыжәара амоуп. Ас еиԥш иҟоу аҭҵаара зегь реиҳа иналукааша рҿырԥштәыс иҟоуп Millennium simulation (Millennium run)<ref name="erarhproblem">{{статья|заглавие=Evolution Of Proto-Galaxy-Clusters To Their Present Form: Theory And Observation|автор=Gibson C. H., Schild R. E.|издательство=Journal of Cosmology|год=2010|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010JCos….6.1514G}}</ref>.
==== Азеиԥш ԥҟарақәа ====
Зааӡатәи Адунеи аҿы аҽеиҭакрақәа рхылҵшьҭреи револиуциеи азы аклассикатә теориа [[Гравитационная неустойчивость|Џьинс итеориа]] ауп, еизадоу, иизотроптәу Адунеи аҽырҭбаара афон аҿы<ref name="gorbunov">{{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубоков В. А.|часть=Джинсовская неустойчивость в ньютоновой теории тяготения|заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной:Космологические возмущения. Инфляционная теория|место=М.|издательство=Краснад|год=2010|страниц=568|isbn=978-5-396-00046-9}}</ref>:
: <math>\vartriangle\Phi=4\pi G\rho\delta,</math>
: <math>\frac{\partial\delta}{\partial t}+Hx\triangledown\delta+\triangledown v=0,</math>
: <math>\frac{\partial v}{\partial t} + Hv+H(x\triangledown)v=-u_s^2\triangledown\delta - \triangledown\Phi,</math>
Уаҟа {{math|''u<sub>s</sub>''}} — аҭагылазаараҿы абжьы аццакра, {{math|''G''}} — агравитациатә константа, а {{math|ρ}} — еиламго аҭагылазаара аилаӷәӷәара, <math>\delta=\frac{\delta\rho}{\rho}.</math> — аизыҟазаашьатә флуктуациақәа ршәагаа, {{math|Φ}} — аҭагылазаара иаԥнаҵо агравитациатә потенциал, {{math|v}} — аҭагылазаара аццакра, {{math|p(x,t)}} — аҭагылазаара аҭыԥантәи аилаӷәӷәара, насгьы уи иацныҟәо асистема ахәаԥшра мҩаԥысуеит.
Хыхь иаагоу аиҟаратәқәа рсистема акахьы еизгазар ауеит, аиԥшымрақәа револиуциа аазырԥшуа:
: <math>\frac{\partial^2\delta}{\partial t^2} +2H\frac{\partial\delta}{\partial t}+\left(\frac{k^2}{a^2}u_s^2-4\pi G\rho\right)\delta=0,</math>
Уаҟа {{math|a}} —амасштабтә фактор, а {{math|k}} — ацәқәырԥатә вектор. Уи аҟынтәи, ҷыдала, иалҵуеит зшәагаа еиҳау афлуктуациақәа шҭышәынтәалам:
: <math >\lambda > \lambda_J=\sqrt{\frac{u_s^2\pi}{G\rho}}. </math>
Убри аан, ацәхьаҵра аизҳара цәаҳәатәуп, мамзаргьы еиҳа иԥсыҽуп, Хаббл ипараметр аеволиуциеи амчхара аилаӷәӷәареи зеиԥшроу еиԥш.
Ари амодель ишахәҭоу ала иаанарԥшуеит ирелиативисттәым аҭагылазаараҿы ацәхьаҵрақәа рколлапс, урҭ ршәагаа уажәтәи ахҭысқәа рылаԥшҳәаа аасҭа акырӡа еиҵазар (радиациала еиҳарак еиҿкаау аамҭазы [[Тёмная материя|аматериа лашьца]] азгьы уахь иналаҵаны). Еиҿагылоу аҭагылазаашьақәа рзы, ииашоу арелативисттә еиҟаратәрақәа рыхәаԥшра аҭахуп. Иидеалтәу аӡы амчхара-аимпульс атензор, аилаӷәӷәара ацәхьаҵра маҷқәа ҳасаб рзуны
: <math>T^{\mu}_{\nu}=(\rho+\delta\rho+p+\delta p)u^{\mu}u_{\nu}-\delta^{\mu}_{\nu}(p+\delta p)</math>
ковариантла еиқәырхоуп, уи аҟынтәи арелиативисттә ҭагылазаашьазы еизаку агидродинамикатә еиҟаратәрақәа ҟалоит. Азеиԥш еизыҟазааратә теориа аиҟаратәрақәа ирыцны, урҭ Фридман иӡбара аҵаҟа акосмологиаҿы аҽеиҭакрақәа револиуциа шьақәзыргыло аханатәтәи аиҟаратәратә система аадырԥшуеит<ref name="gorbunov"/>.
==== Арекомбинациа ҟалаанӡатәи аамҭа ====
Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа аеволиуциаҿы иалкаау аамҭа ҳәа иԥхьаӡатәуп аӡри арекомбинациа аамҭа. Абри аамҭанӡа механизмқәак аус руеит, ашьҭахь — зынӡа даҽа механизмқәак<ref name="gorbunov2"/>.
Аԥхьатәи аилаӷәӷәаратә цәқәырԥақәа ахҭысқәа рлаԥшҳәаа аасҭа еиҳауп, насгьы Адунеи аҿы иҟоу аматериа аилаӷәӷәара ианыруам. Аха алаԥшҳәаа аҽарҭбаацыԥхьаӡа шәагаала ацәхьаҵра ацәқәырԥа аура иаҟарахоит, ишырҳәо еиԥш «ацәқәырԥа алаԥшҳәаа иаҵыҵуеит» мамзаргьы «алаԥшҳәаа иаҵалоит». Уи ашьҭахь, уи аҽырҭбаара апроцесс — абжьытә цәқәырԥа аҽырҭбаара афон аҿы аларҵәара ауп.
Ари аепоха аан, уажәтәи аепохазы ацәқәырԥа аура 790 Мпк еиҳамкәа измоу ацәқәырԥақәа алаԥшҳәаа иаҵалоит. Агалактикақәеи урҭ реилаҵәарақәеи рышьақәгыларазы акыр зҵазкуа ацәқәырԥақәа ари астадиа алагамҭазӡа иаауеит.
Уи аамҭазы аматериа ахәҭарацәалатәи аплазма ауп, уа еиуеиԥшым аеффективтә механизмқәа ыҟоуп абжьытә цәхьаҵрақәа зегьы рырԥсыҽразы. Иҟалап, урҭ рҟынтә акосмологиаҿы зегь реиҳа алҵшәа змоу Силк иԥсыҽхара акәзар. Абжьытә цәхьаҵрақәа зегьы анырԥсыҽха ашьҭахь, адиабатикатә цәхьаҵрақәа роуп иаанхо.
Аамҭак иалагӡаны иаабац аматериеи аматериа лашьцеи револиуциа синхронла ицоит, аха арадиациа аус ацура иахҟьаны иаабац аматериа аԥхарра еиҳа хәыҷы-хәыҷла илеиуеит. Имҩаԥысуеит аматериа лашьцеи абарионтә материеи ркинематикатәи рыԥхарратәи еиҟәыҭхара. Иҟоуп агәаанагара, ари амомент ҟалоит ҳәа <math>z=10^5.</math>
Абарион-фотонтә компонент аиҟәыҭхара ашьҭахь инаркны арадиациатә етап аҵыхәанӡа ахымҩаԥгашьа еиҟаратәрала иаарԥшуп<ref name="gorbunov2">{{книга|автор=Горбунов Д. С., Рубаков В. А. |часть=Скалярные возмущения: результаты для однокомпонентных сред. |заглавие=Введение в теорию ранней Вселенной: Космологические возмущения. Инфляционная теория |место=М. |издательство=ЛКИ |год=2008 |страниц=552 |isbn=978-5-396-00046-9}}</ref>:
: <math>\Phi''+\frac{4}{\eta}\Phi'+u_s^2k^2\Phi=0,</math>
Уаҟа {{math|k}} —иаагоу ацәқәырԥа аимпульс, {{math|η}} —аконформтә аамҭа. Иара иҟаиҵаз аӡбара аҟынтәи иааԥшуеит уи аамҭазы абарионтә компонент аилаӷәӷәара ацәхьаҵрақәа рамплитуда шымеизҳауаз, мамзаргьы ишагымхоз, аха акустикатә осциллиациақәа шахҭнагоз:
: <math>\delta_{rad}\propto -cos(u_sk\eta).</math>
Убри аамҭазы, аматериа лашьца абас еиԥш иҟоу аҵысрақәа иақәымшәеит, избан акәзар алашара ақәыӷәӷәарагьы, абарионқәеи аелектронқәеи рықәыӷәӷәарагьы уи ианыруам. Уи адагьы, уи ацәхьаҵрақәа рамплитуда еизҳауеит:
: <math>\delta_{CDM}\propto ln(k\eta).</math>
==== Арекомбинациа ашьҭахь ====
Арекомбинациа ашьҭахь, афотонқәеи анеитриноқәеи аматериаҿы ирымоу ақәыӷәӷәара маҷуп. Убри аҟнытә, аматериа лашьцеи абарионтә материеи рыцәхьаҵрақәа зныԥшуа аиҟаратәратә системақәа еиԥшуп:
: <math>\delta'-k^2 v=3\Phi',</math>
: <math>v'+\frac{2}{\eta}v=-\Phi.</math>
Аиҟаратәқәа рформа аиԥшра аҟынтәи, аӡәы игәы иаанагар, насгьы ишьақәирӷәӷәар илшоит, аматериа лашьцеи абарионтә материеи рыбжьара афлуктуациақәа реиԥшымзаара аконстантахь ишеихо. Даҽакала иуҳәозар, иаабац аматериа аматериа лашьца иаԥнаҵо апотенциалтә ҭыԥқәа рахь иҭалоит. Арекомбинациа ашьҭахьҵәҟьа ацәхьаҵрақәа разҳара аӡбара ала иалкаауп
: <math>\delta=C_1+\frac{\Omega_B}{\Omega_{CDM}}C_2\frac{1}{\eta}+\frac{C_3}{\eta^3}+C_4\eta^2,</math>
Уаҟа <math>C_i</math> — раԥхьатәи аҵакқәа ирхьыԥшу аконстанта аҵакқәа. Хыхь иаагоу аҟынтәи ишаҳбо еиԥш, аамҭа рацәала аилаӷәӷәара афлуктуациақәа амасштабтә фактор иаҟараны ирызҳауеит:
: <math>\delta\propto\eta^2\propto a(\eta).</math>
Ари ахәҭаҿы иаагоу ацәхьаҵрақәа рызҳара аццакрақәа зегьы ацәқәырԥа ахыԥхьаӡара <math>k</math> иацны еизҳауеит; убри аҟнытә, раԥхьатәи ацәхьаҵрақәа рыспектр ҟьаҟьа аан, иреиҵоу аҭыԥҭаӡаратә масштабқәа рыцәхьаҵрақәа аилабгара астадиахь заа инаӡоит, даҽакала иуҳәозар, еиҵоу амасса змоу аобиектқәа раԥхьаӡа ишьақәгылоит.
Астрономиазы ~10<sup>5</sup>М<sub>ʘ</sub> акапан змоу аобиектқәа аинтерес рыҵоуп. Иҟоу убри ауп, аматериа лашьца аилабгараан, апротогало шьақәгылоит. Аӡрии агелии, уи агәҭахьы зхы хоу, ашәахәаркра иалагоит, насгьы 10<sup>5</sup>M<sub>ʘ</sub> аасҭа еиҵоу амасса аныҟоугьы, уи ашәахәаркра арчы дырҩеигь апротоструктура анҭыҵҟа иҭнажьуеит. Еиҳау амассақәа рҿы раԥхьатәи аеҵәақәа рышьақәгылара апроцесс иалагоит.
Раԥхьатәи аилабгара акыр зҵазкуа хылҟьа-ҿылҟьоуп акапан ду змоу аеҵәақәа рцәырҵра, аспектр икьакьоу ахәҭаҿы ашәахәаркра змоу. Иҭыҵуа аквант ӷәӷәақәа, анаҩс, инеитралтәу аӡри иақәшәоит, насгьы уи аионизациа азнауеит. Убас, аеҵәақәа раԥхьатәи рыԥжәара ашьҭахьҵәҟьа, [[реионизация|аӡри аҩбатәи аионизациа]] ҟалоит<ref name="gorbunov2"/>.
==== Амчхара лашьца аԥыжәара астадиа ====
Иаҳҳәап, амчхара лашьца ақәыӷәӷәареи аилаӷәӷәареи аамҭа цацыԥхьаӡа рҽырыԥсахӡом, даҽакала иуҳәозар, уи акосмологиатә константа ала иаарԥшуп. Анаҩс акосмологиаҿы аҽеиҭакрақәа рзеиԥш еиҟаратәрақәа рҟынтәи иааԥшуеит ацәхьаҵрақәа абас еиԥш ала аеволиуциа шырхырго:
: <math>\delta_M\propto a^3\frac{k^2}{a^2}\Phi.</math>
Апотенциал амасштабтә фактор <math>a</math> иаҿагыланы ишаҟароу ҳаназхәыцуа, уи иаанагоит ацәхьаҵрақәа рызҳара мҩаԥысуам ҳәа, урҭ ршәагаагьы ԥсахрада иаанхоит ҳәа. Уи иаанагоит аиерархиатә теориа уажәы иаҳбо аилазаарақәа раасҭа еиҳау аилазаашьақәа рыҟаҵара шалнамыршо.
Амчхара лашьца аԥыжәара аан, аҵыхәтәантәи ҩ-хҭыск ҟалоит амасштаб ду змоу аилазаашьақәа рзы: Асар Рымҩа еиԥш иҟоу агалактикақәа рцәырҵра — уи ҟалоит z~2, анаҩс маҷк ашьҭахь — агалактикақәа рыкластерқәеи рсуперкластерқәеи рышьақәгылара<ref name="gorbunov2"/>.
==== Атеориа апроблемақәа ====
Аиерархиатә теориа — логикала аеҵәақәа рышьақәгылара иазку иахьатәи иҵабыргу агәаанагарақәа ирыцныҟәо, насгьы аматематикатә мыругақәа рацәаны зхы иазырхәо, аҵыхәтәантәи аамҭазы еиуеиԥшым ауадаҩрақәа ирыниеит, атеориатәқәа реиԥш, еиҳаракгьы, ахылаԥшратә ҟазшьа змоу ауадаҩрақәагьы<ref name="erarhproblem"/>:
# Иреиҳау атеориатә проблема атермодинамикеи амеханикеи ахьеиқәшәо аҭыԥаҿ ишьҭоуп: иҵегьтәи ифизикатәым амчқәа алагаламкәа материа лашьцак аҟынтәи ҩ-галок зеидҵахом.
# Авоидқәа ҳаамҭа еиҳа иазааигәаны ишьақәгылоит, арекомбинациа иазааигәаны аасҭа, аха уажәааигәа иаартыз 300 Мпк ашәагаақәа змоу зынӡаск иҭацәу аҭыԥҭаӡақәа ари аҳәамҭа иаҿагылоит.
# Иара убас агалактика дуқәагьы ианаамҭоу ииуам, урҭ рхыԥхьаӡара аҭаӡара арбага аҿы z ду аҿы акырӡа еиҳауп атеориа иаҳәо аасҭа. Уи адагьы, уи ԥсахрада иаанхоит, атеориа инақәыршәаны даара лассы иазҳаларц шахәҭоугьы.
# Ижәытәӡоу аглобустә кластерқәа рҟынтәи адыррақәа 100 M<sub>ʘ</sub> рҟынӡа амасса змоу аеҵәақәа рышьақәгылара ақәшаҳаҭхара рҭахӡам, насгьы ҳамра еиԥш иҟоу аеҵәақәа еиӷьыршьоит.
Ари атеориа зықәшәо апроблемақәа рыхәҭак мацара ауп.
=== Ҳаамҭазтәи амодельқәа рыуадаҩрақәа ===
Хаббл изакәан аамҭахь [[Экстраполяция|еиҭаганы ҳахәаԥшыр]], ҳара иҳаууеит ҭыԥк, [[гравитационная сингулярность|агравитациатә сингулиарра]], [[космологическая сингулярность|акосмологиатә сингулиарра]] ҳәа изышьҭоу. Ари проблема дууп, избан акәзар афизика аналитикатә аппарат зегьы акгьы иаԥсамкәа иааҟалоит. Иара убасгьы, 1946 шықәсазы иҟаҵаз [[Гамов, Георгий Антонович|Гамов]] имҩала, иахьатәи афизикатә закәанқәа аусура ахьынӡарылшо аамҭанӡа гәрагарала аекстраполиациа ҟаҵазаргьы, макьана ари “афизика ҿыц” алагара аамҭа ииашаны аилкаара залшом. Иҟоуп агәаанагара, уи аҵакы [[планковское время|Планк иаамҭа]] иаҟароуп ҳәа, <math>\sim10^{-43}</math> с.
Адунеи аформа азҵаара акосмологиаҿы акыр зҵазкуа иаарту зҵаароуп. Математикатә бызшәала иаҳҳәозар, ҳара ҳақәшәоит Адунеи аҭыԥҭаӡаратә ҟәша х-еизшәарактәи атопологиа аԥшаара апроблема, даҽакала иуҳәозар, Адунеи аҭыԥҭаӡаратә аспект еиҳа еиӷьны иаазырԥшуа афигура. Аҭыԥантәи атеориа аҳасабала Азеиԥштә зыҟазааратә теориа ари азҵаара аҭак инагӡаны аҟаҵара алшом, аха уигьы ԥкрақәак аланагалоит.
Акымҭын, идырым Адунеи глобалла ҭыԥҭаӡарала иҟьаҟьоума, даҽакала иуҳәозар, [[Евклидова геометрия|Евклид игеометриа]] азакәанқәа иреиҳау амасштабқәа рҿы ахархәара рымоума. Иахьазы, акосмологцәа реиҳараҩык ргәы иаанагоит, иубарҭоу Адунеи ҭыԥҭаӡарала иҟьаҟьоуп ҳәа, аҭыԥантәи аиқәҵақәа аманы, амассивтә обиектқәа аҭыԥҭаӡара-аамҭа ахьырыԥсахуа. Ари агәаанагара шьақәдырӷәӷәеит [[WMAP]] аҵыхәтәантәи адыррақәа, ацәынхатә шәахәаркра аԥхарра аԥсахрақәа рҿы "акустикатә осциллиациақәа" ирыхәаԥшуа.
Ҩбамҭын, еилкааӡам Адунеи акала еидҳәалоума, мамзаргьы ирацәаны еидҳәалоума. Ибжьаратәу аҽырҭбааратә модель инақәыршәаны, Адунеи аҭыԥҭаӡаратә ҳәаақәа амаӡам, аха ҭыԥла ҵыхәаԥҵәара амазар ауеит. Ари аилкаара ҳалшоит ҩ-еизшәарактәи аналогиа аҿырԥштәаҿы: асфера ахҟьа аҳәаақәа амам, аха аҵакыра ԥкуп, насгьы асфера ахәара еиҭакрада иҟоуп. Адунеи ииашаҵәҟьаны ҭыԥҭаӡарала иԥкызар, усҟан уи амодельқәак рҟны, иарбан ганзаалакгьы ацәаҳәа иашала аныҟәара, аныҟәара алагамҭахь унеир улшоит (ҭагылазаашьақәак рҿы уи ҟалашьа амам аҭыԥҭаӡара-аамҭа аеволиуциа иахҟьаны<ref>{{книга|автор=Л. Д. Ландау, Е. М. Лифшиц.|серия=Теоретическая физика|заглавие=Теория поля|издательство=Физматлит|год=2006|место=М.|страницы=493—494}}</ref>).
Хԥамҭын, иҟоуп агәаанагара, Адунеи аханатә еикәагьежьуа иит ҳәа. Аира иазку аклассикатә гәаанагара — Атҟәацра ду аизотропра ахшыҩзцара иадҳәалоуп, даҽакала иуҳәозар, амчхара аганқәа зегьы рахь еиҟараны ирылаҵәоит. Аха, уи иацлабуа гипотезак цәырҵит, адгыларагьы аиуит: Мичигантәи Ауниверситет аҟынтәи аҵарауаа ргәыԥ, афизика апрофессор Маикл Лонго напхгара зиҭоз, иаадырԥшит агалактикақәа рыспиральтә маӷрақәа асааҭ ахыц иаҿагыланы ирҵәиу 7% рыла еиҳа ишырацәоу “еиҿагылоу ахырхарҭа змоу” агалактикақәа раасҭа, уи шаҳаҭра азнаур алшоит Адунеи раԥхьаӡатәи аеикәарҳәара амомент аҟазаара. Ари агипотеза Аладатәи агьежьбжаҿы имҩаԥысуа ахылаԥшрақәа рылагьы иԥышәатәуп<ref>{{статья|заглавие=Detection of a dipole in the handedness of spiral galaxies with redshifts z~0.04|автор=Longo Michael J.|издательство=Physics Letters B|год=2011|ссылка=http://adsabs.harvard.edu/abs/2011PhLB..699..224L}}</ref>.
== Адунеи аартра аҭоурых ==
{{main|Адунеи иазку агәаанагарақәа рыҿиара аҭоурых}}
{{See also|Акосмогониатә гипотезақәа}}
=== Ажәытәтәи акосмографиеи заатәи астрономиеи ===
==== Азиеи Адгьылбжьаратәи амшыни рцивилизациақәа ====
===== Месопотамиа =====
[[Тигр (река)|Тигри]] [[Евфрат|Евфрати]] рыбжьара иҟаз аҭыԥҭаӡара хәыҷык аҿы еиуеиԥшым акультурақәа ыҟан, урҭ еишьҭагыланы дара-дара рҽеиҭнырыԥсахлон. Урҭ ркосмогониатә дунеихәаԥшышьақәа еиқәҿырҭуеит. Анцәахәқәа рыхьӡқәеи детальқәаки рҽырыԥсахуан, аха рҵакы еиқәхон.
Диодор Сицилиатәи иҟаиҵаз ахцәажәара инақәыршәаны Месопотамиа ажәларқәа рыбжьара Адунеи х-дунеик рыла еиҟәшоуп: анцәа [[Ану]] ижәҩантә дунеи, [[Энлиль|Енлил]] иеиԥшыншьалоу [[Бэл|Бел]] идгьылтә дунеи, насгьы [[Эа (бог)|Еа]] анапхгара ахьиуа адгьылҵаҟатәи адунеи. Аҩбатәи адунеи, адгьыл ахыхьтәи адунеи, ашьха иаҩызоуп, насгьы ҵаҟантәи иҭыҳәҳәоу, ихаҵҵалаз аӷба гьежь еиԥшуп. Ажәҩантә дунеи адгьылтә дунеи аформа еиҭаҟанаҵоит, [[Мировой океан (мифология)|ажәҩантә океан]] ала уи аҽацәыхьчаны. [[Амра|Амра]] мрагыларахьтә мраҭашәарахь ицоит, аеҵәақәа реиԥш, иазыԥҵәоу амҩа ианыланы<ref name="litovka">{{статья|автор=Литовка И. И.|заглавие=Представления о пространстве и времени в древней Месопотамии касситского И ассирийского периода|издание=Философия история|год=2011|том=4|страницы=105—113}}</ref><ref>{{статья|автор=Куртик Г. Е.|заглавие=Космология древней Месопотамии|издание=Исследования по истории физики и механики. 1995—1997|год=1999|место=М.|издательство=Наука|страницы=60—75}}</ref>.
Астрономиатә дыррақәа ракәзар, урҭ ирызку адыррақәа даара иԥыҵәҵәоуп. Акымҭын, ари атема иазку реиҳа ижәытәӡоу, насгьы изаҵәу ахыҵхырҭақәа, mul APIN, «Астролиабиа», раамҭанҵара даараӡа ииашам, еиуеиԥшым аусумҭақәа рҿы зқьышықәсала еиԥшымзар ауеит, аха аҵарауаа реиҳараҩык Касситтәи аамҭахь рхы дырхоит. Иҩбахаз, астролабиақәеи mul APIN-и рҿы иарбоу аобиектқәа уажәгьы хәҭакахьала мацара ауп ишалкаау, агипотезақәа рацәаны ишыҟаҵоугьы. Ихԥахаз, аеҵәақәа рымҵысра ада, ажәытәтәи вавилонтәи астрономцәа ргәаанагарақәа ирызку адыррақәа абарҭ ахыҵхырҭақәа рҟынтәи реизгара ауам: апланетақәа рныҟәара иазкны еилыркаарак ҟаҵаӡам, насгьы аеҵәақәа рхатә ныҟәара иазкны адыррақәа ыҟам, вавилонаа ахылаԥшра апериоди аиашареи ҳасаб рзуны игәарҭарц ирылшоз.
Иара убасгьы иҟам аеҵәақәа рныҟәара шырыԥхьаӡоз азы игәрагоу адыррақәа. Аҵарауаа рыхәҭак ирҳәоит вавилонаа усҟан асфератә координаттә система ахархәара иалагахьан ҳәа, аха аҿагылаҩцәа, акосмогоникатә хәаԥшышьақәеи егьырҭ аиқәымшәарақәеи шьаҭас иҟаҵаны ари ахәаԥшышьа иақәшаҳаҭӡам<ref name="litovka"/>.
===== Ажәытәтәи Мысра =====
Мысратәи амифологиаҿы [[Сотворение мира|адунеи ашара]] иазкны еицырзеиԥшу агәаанагарақәа ыҟамызт. Иҟан еиуеиԥшым версиақәак<ref>[http://www.rodon.org/kma/rde.htm Коростовцев М. А. Религия Древнего Египта]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924091830/http://www.rodon.org/kma/rde.htm |date=2015-09-24 }}</ref>.
Убри аҟынтә руак аҿы урҭ амра анцәахәы [[Ра]] адунеи агәҭаны ддыргылеит, насгьы егьырҭ анцәахәқәа зегьы раб ҳәа дрыԥхьаӡон. Иареи иара ихылҵшьҭрақәа ааҩыки еиҿыркааит [[Эннеада|Гелиополистәи еннеад]] ҳәа изышьҭоу. Гелиополистәи алегенда излаҳәо ала, [[Атум]] [[Мировой океан (мифология)|аханатәтәи аӡқәа]] рҟынтәи дцәырҵит, иара игәаԥхарала урҭ рҟынтәи ахаҳә ԥшьа [[Бенбен|Бенбенгьы]] аизҳара иалагеит. Уи ахықәан дгыланы Атум дишеит аҳауа анцәахәы [[Шу (божество)|Шу]], насгьы ацәаакыра анцәахәԥҳәыс [[Тефнут]]. Арҭ хаҵеи-ԥҳәыси ирхылҵит ахшара, адгьыл анцәахәы [[Геб|Геби]], ажәҩан анцәахәы [[Нут (мифология)|Нути]]. Ари анцәахәқәа раԥхьатәи рабиԥарақәа Еннеад аҟны аԥҵара ашьаҭа аадырԥшуеит. Геби Нути ирхылҵит [[Осирис]], [[Исида]], [[Сет (мифология)|Сет]], [[Нефтида]], урҭ Нил аӡхаларатә ҭыԥи ацәҳәыреи ирхаҿырбаган.
Иаҿагылаз аверсиа ыҟан Гермополис ақалақь аҿы, уа адунеи ажәытәтәи анцәахәқәа ааба ирхылҿиааит ҳәа агәра ргон, [[Огдоада|огдоад]] ҳәа изышьҭоу. Ари ааба анцәахәқәеи анцәахәыҳәсақәеи рыла ишьақәгылан, урҭ аԥҵара аелементқәа ирсимволын. [[Нун (мифология)|Нуни]] [[Наунет|Наунети]] аханатәтәи аӡқәа ирышьашәалоит, [[Ху (бог)|Хуи]] [[Хаухет|Ҳаухети]] ҵыхәаԥҵәара змам акосмос, [[Кук (мифология)|Куки]] [[Каукет|Каукети]] — наӡаӡатәи алашьцара. Аԥшьбатәи апара изныкымкәа рҽырыԥсахит, аха [[Новое царство|Аҳра Ҿыц]] инаркны уи [[Амон|Амони]] [[Амаунет|Амаунети]] рыла ишьақәгылоуп, урҭ иумбои аҳауеи ирхаҿырбагоуп. Гермополтәи аверсиа инақәыршәаны, арҭ анцәахәқәа амра анцәахәы ианацәеи иабацәеи ракәын, алашареи анаҩстәи аԥҵареи адунеиахь иаазгаз.
Адунеи аҭыԥҭаӡара мысраа рзы еиԥшны, изотропны иҟамызт. Аныҳәарҭа дуқәа зегьы иҷыдоу ҭыԥны, «ԥсы зхоу зегьы» ҳәа иԥхьаӡан. Апирамидақәагьы иҷыдоу ҭыԥқәан, иуадаҩу, имаӡоу атопологиа змоу. [[Нил]] аӡиас аладаҟынтә ҩадаҟа иахьцоз анырра даара иӷәӷәан. Убриаҟара, Мысратәи аруаа иааҳәны ицоз Евфрат анырба, уи иаарҳәыз аӡиас ҳәа ахьӡырҵеит (Му кеду, ажәа-жәала. «Иаарҳәу аӡы», [[Транслитерация египетских текстов|атранслит.]] [[Египеттәи абызшәа|египеттәи]] mw-qd.w)<ref>[http://www.countries.ru/library/ancient/egprostr.htm Культурное пространство Древнего Египта. История и культура Древнего Египта]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009002155/http://www.countries.ru/library/ancient/egprostr.htm |date=2010-10-09 }}</ref>.
Абжьаратәи Аҳра аҟынтәи асаркофагқәа рҿы иҭыху асахьақәеи Аҳра Ҿыц аҟынтәи аҩырақәеи рыда ҳаамҭа аҟынӡа астрономиатә текстқәа акгьы мааӡеит. Иара убас «адеканқәа» рыхсаалақәагьы астрономиатә документқәаны иԥхьаӡазар ауеит. Иҟалап ҳара зыӡбахә ҳҳәо аеҵәақәа ма аеҵәақәа ргәыԥқәа ракәзар, аха Сириуси Ориони рымацара роуп ҿыӷәӷәала зеилкаара ҳалшо. Иҟалап ажәытәтәи мысраа адеканқәа рҭыԥ аԥхьаӡараҿы рхатәы знеишьа рымазар, ҳара ҳтәы ӷәӷәала еиԥшмыз, насгьы Абжьаратәи Аҳра алагамҭазы ирӡыз<ref>{{статья|автор=Литовка И. И.|заглавие=Проблемные аспекты древнеегипетской астрономии, хронологии и календаря|издание=Философия история|год=2009|том=1|страницы=134—154}}</ref>.
===== Ажәытәтәи Бырзентәыла =====
{{main|Ажәытәтәи Бырзентәыла астрономиа}}
[[Файл:Bartolomeu Velho 1568.jpg|thumb|300px|"Ажәҩантә цәеижьқәа рсахьа" — [[Клавдий Птолемей|Птолемеи]] игеоцентртә дунеитә система асахьа, [[Португалиа|апортугал]] картограф [[Бартоломеу Велью|Бартоломеу Велио]] 1568 шықәсазы иҟеиҵаз. [[Национальная библиотека Франции|Франциа Амилаҭтә шәҟәыҵәахырҭа]]ҿы иҵәахуп]]
Ажәытәтәи Бырзентәыла, егьырҭ ажәытәтәи ацивилизациақәа жәпакы реиԥш, Адунеи азы ахатә гәаанагара аԥнаҵеит. Аха Ажәытәтәи Бырзентәыла ҷыдарас иамаз модель заҵәык акәымкәа ирацәаны иахьамаз ауп: еиуеиԥшым афилософиатә школқәа акырӡа еиуеиԥшымыз адунеи амодельқәа ықәдыргылеит, урҭ зегьы анс акә арс акә аргументқәа рыла ишьақәырӷәӷәан.
Зааӡатәи афилософиатә школқәа шьаҭанкылатәи ҳәа иалыркаауан еиуеиԥшым аматериақәа ма афигурақәа. Адунеи иазку раԥхьатәи агәаанагарақәа абарҭ ашьаҭақәа рыла ишьақәдыргылон. Убас, зны адгьыл адиск [[Мировой океан (мифология)|аӡаҿы]] иӡсоит, [[Фалес]] иеиԥш, мамзаргьы ацилиндр ҵыхәаԥҵәара змам аҭыԥҭаӡараҿы иӡсоит, [[Анаксимандр]] иҟны еиԥш, уҳәа убас иҵегьы.
Пифагораа Адунеи апироцентристтә модель ҟарҵеит, аеҵәақәа, Амра, [[Амза|Амза]], ф-планетак Агәҭантәи Амца (Гестиа) иахьакәшо. Иааизакны иԥшьоу ахыԥхьаӡара алҵырц азы — жәаба — асферақәа, афбатәи планетаны Адгьылҿагыла (Антихтон) рылаҳәан. Амреи Амзеи, ари атеориа инақәыршәаны, Гестиа ианыҷҷаалоз алашарала илашон<ref name="panikuk">{{книга|автор=А. Панекук.|часть=Греческие поэты и философы|заглавие=История Астрономии|оригинал=A history of astronomy|издание=второе|место=М.|издательство=URSS|год=2010|страниц=592|серия=Физико-математическое наследие|isbn=978-5-382-01147-9}}</ref>. Ари адунеитә система дахцәажәеит [[Филолай|Филолаи]].
Аха ажәытә бырзен ҵарауаа реиҳараҩык пифагораа иаԥырҵаз [[геоцентрическая система мира|агеоцентртә дунеитә система]] иадгылан.
Пифагораа рзы алашарбагақәа рыбжьара абжьаӡарақәа агамма аҿы амузикатә интервалқәа ирышьашәалон; урҭ аныҵәиуа, «асферақәа рмузыка» абжьы гоит, ҳара иаҳмаҳауа. Пифагораа Адгьыл ампыл еиԥшуп ҳәа ирыԥхьаӡон, урҭ рҟынтәи шьоукы ([[Экфант (пифагореец)|Екфант]], [[Гикет (пифагореец)|Гикет]]) — аҵәҩан иакәшоит, убри аҟнытә уахи-ҽни реиҭныԥсахлара ҟалоит ҳәа ирыԥхьаӡон.
[[Платон]] адунеи зегьы анализ азиуан адоуҳатә ҵакы иазку игәаанагарақәа дрылԥшны. Уи хымԥада адунеи аилазаашьа ианыруан. Иара изы аеҵәақәа ацәеижьи аԥсыи змаз «анцәатә ҟазшьақәа» ракәын. Иубарҭоу рформа амца ауп, насгьы урҭ зегь раасҭа илашо, иԥшӡаны иааԥшырц азы илашоит. Зегьы-зегьы еиԥшхарц азы, урҭ ампыл еиԥшны иаԥҵан. Платон излаиԥхьаӡо ала, акосмос наӡаӡатәиӡам, избан акәзар, иуныруа зегьы маҭәаруп, насгьы амаҭәар ажәуеит, иԥсуеит. Уи моу, Аамҭа ахаҭагьы акосмос иацит.
Платон раԥхьаӡакәны алашарбагақәа еиҟарам рныҟәарақәа агьежьқәа рыла «инаӡоу» аныҟәарақәа рахь реихшаразы ажәалагала ҟаиҵеит. [[Евдокс Книдский|Книдтәи Евдокс]] уи ааԥхьара ақәҿиҭит. Иаанымхаз иҩымҭақәа рҿы, иара далацәажәеит [[Теория гомоцентрических сфер|агомоцентристтә сферақәа ртеориа]], апланетақәа рныҟәара акинематикатә схема, ԥшьы-сфера заҵәык рыла апланетақәа рретроградтә ныҟәара ҳаилзыркаауа (еиқәыԥсоу агьежьратә ныҟәарақәа рыла), зыгәҭаны Адгьыл ыҟаз.
[[Файл:Stagirit world colour.gif|thumb|250px|Аристотель ила Адунеи аилазаашьа. Аԥхьаӡацқәа иаадырԥшуеит асферақәа: адгьыл (1), аӡы (2), аҳауа (3), амца (4), аефир (5), Аԥхьаныҟәгаҩ (6). Амасштаб еиқәырхаӡам]]
[[Аристотель]] иаԥиҵеит абжьаратәи ашәышықәсақәа раан аҵак ду змаз акосмологиатә система<ref name="Под знаком кванта">{{книга|автор=Л. Пономарёв.|заглавие=Под знаком кванта|место=М.|издательство=ФИЗМАТЛИТ|год=2005|страниц=416|isbn=5-9221-0653-8}}</ref>. Иара агәраганы дыҟан ажәҩантә цәеижьқәа рныҟәараҿы урҭ зыдҳәалоу ажәҩантә сферақәа ишныҟәырго. Иара игәаанагарала, еиҭаҵуа зегьы анҭыҵтәи акы ала еиҭаҵуеит, уигьы акы ала еиҭаҵуеит, уҳәа убас иҵегьы, еиҭамҵуа аныҟәгага — Аԥхьаныҟәгага аҟынӡа ҳнаӡаанӡа. Иара Адгьыл ҵысӡом ҳәа иԥхьаӡон.
[[Гераклид Понтийский|Понттәи Гераклид]] Адгьыл аҵәҩан иакәшоит ҳәа иԥхьаӡон. Уи адагьы, ҳара ҳҟынӡа иааӡаз адырра маҷ инақәыршәаны, иҳәазар ауеит Гераклид [[Венера|Венереи]] [[Меркури|Меркурии]] Амра иакәшоит ҳәа игәы ишаанагоз, уи ахаҭагьы Адгьыл иакәшоит ҳәа. Иҟоуп Гераклид дунеи асистема даҽа реконструкциак: Амра, Венера, Адгьыл центрк иакәшоит, насгьы Адгьыл зныктәи ареволиуциа аамҭала шықәсык иаҟароуп<ref>B. L. van der Waerden,
On the motion of the planets according to Heraclides of Pontus,
Arch. Internat. Hist. Sci. 28 (103) (1978)</ref>. Ари аҭагылазаашьаҿы, Гераклид итеориа Филолаи идунеитә система иаорганикатә ҿиаран, насгьы [[Аристарх Самосский|Аристарх]] игелиоцентристтә дунеитә система иаԥхьанеиуан.
Ҳ.ҟ. III ашәышықәса актәи азбжазы Аристарх адунеи агелиоцентртә система аԥҵара далацәажәеит. Агелиоцентртә системеи аеҵәақәа рышықәстә [[параллакс|параллаксқәа]] рхылаԥшра ахьамуеи ирыбзоураны, иара иҟаиҵеит Адгьыл аҟынтәи Амра аҟынӡа абжьаӡара маҷуп ҳәа алкаа, Амра аҟынтәи аеҵәақәа рҟынӡа абжьаӡара иаҿырԥшны. Уи адагьы, иара Амреи Амзеи рыбжьаӡара, насгьы урҭ ршәагаақәа ршәаразы азнеишьа иӡбеит. Иара ихәшьарақәа рыла, Адгьыл ҭаӡарала 250-нтә Амра аасҭа еиҵоуп. Хыԥхьаӡарала дышиашамызгьы, изнеишьа илнаршеит Адгьыл Амра аасҭа акырӡа ишыхәыҷу аилкаара.
Ҳ.ҟ. III-тәи ашәышықәса инаркны абырзен ҭҵаарадырра иаднакылеит вавилонаа реихьӡарақәа, астрономиеи аматематикеи рҿы аихьӡарақәагьы уахь иналаҵаны. Аха абырзенцәа иҵегьы акырӡа хара ицеит. Ҳ.ҟ. 230 шықәсазшәа [[Аполлоний Пергский|Пергатәи Аполлони]] еиҟарам апериодтә ныҟәара аарԥшразы аметод ҿыц еиқәиршәеит ашьаҭатә гьежь — адеферент — насгьы деферент иакәшо аҩбатәи агьежь — аепицикл рыла; аеҵәа ахаҭа аепицикл ала ицоит. Ари аметод астрономиаҿы иалеигалеит Родос аус зуаз [[Гиппарх]].
Ҳ.ҟ. I-тәи ашәышықәсазы [[Гемин (математик)|Гемин]] ирылаирҵәеит агәаанагара, аеҵәақәа сферак аҿы ишьҭоуп ҳәа ҳгәы ишаанаго, аха аиашазы урҭ Адгьыл аҟынтәи еиуеиԥшым абжьаӡарақәа рымоуп шрымоу зҳәоз. Иҟоуп ари агәаанагара раԥхьаӡакәны ҳ. ҟ. III-тәи мамзаргьы II-тәи ашәышықәсақәа рзы иҟалеит ҳәа агәаанагаразы амзызқәа, избан акәзар уи аеҵәақәа рхатә ныҟәарақәа рыҟазаара алшара иадҳәалоуп, ззын Гиппарх агәҩара имаз: ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа рыҟазаара аеҵәақәа сферак аҿы ишьақәырӷәӷәоу цәеижьқәоуп ҳәа агәаанагара иаабуам.
Акыраамҭа ицоз алаҟәра ашьҭахь, I ашәышықәса анҵәамҭазы —II ашәышықәса алагамҭазы, ажәҩантә цәеижьқәа рыҭҵаареи адунеи амодельқәа раԥҵареи хацыркхоит. [[Теон Смирнский|Смирнатәи Теон]] [[Теория вложенных сфер|еидҵоу асферақәа ртеориа]] далацәажәоит — афизикатә теориа, аепициклқәа ртеориа аилыркаара зҽазызшәо. Уи аҵакы абас иҟоуп. Ҳхаҿы иааҳгап аматериал кьакьа иалху ҩ-концентрикатә сферақәак, зыбжьара сфера хәыҷык ҭаргылоу. Асфера дуқәа ррадиусқәа рыбжьаратәи арифметикатә ҵакы адеферент иарадиусуп, асфера хәыҷы арадиус — аепицикл иарадиусуп. Аҩ-сфера дук рыргьежьра иахҟьаны асфера хәыҷы урҭ рыбжьара аргьежьра мҩаԥысуеит. Асфера хәыҷы аекватор апланета ықәургылар, уи аныҟәара епициклқәа ртеориаҿы иҟоу еиԥшхоит; абасала, аепицикл асфера хәыҷы аекватор ауп.
Птолемеигьы ари атеориа дақәныҟәон, ԥсахрақәак ҟаҵаны. Уи иусумҭа «Апланетатә гипотезақәа» аҿы далацәажәоит<ref>{{книга|автор=James Evans.|заглавие=History and practice of ancient astronomy|год=1998|страницы=384—392|издательство=Oxford. University Press|место=Oxford}}</ref>. Уаҟа иазгәаҭоуп, ҷыдала, апланетақәа зегьы рҟынӡа иреиҳау абжьаӡара иаҟароуп урҭ ирышьҭанеиуа апланета аҟынӡа иреиҵоу абжьаӡара, даҽакала иуҳәозар, Амза аҟынӡа иреиҳау абжьаӡара Меркури аҟынӡа иреиҵоу абжьаӡара иаҟароуп, уҳәа убас иҵегьы. Амза аҟынӡа иреиҳау абжьаӡара Птолемеи ахәшьара аҭара илшеит Аристарх иметод иаҩызоу аметод ала: 64 Адгьыл арадиус. Уи адунеи зегьы амасштаб инаҭеит. Уи иалҵшәаны, еилкаахеит аеҵәақәа 20 нызқь Адгьыл арадиусқәа раҟара абжьаӡараҿы ишыҟоу. Птолемеи иара убас апланетақәа ршәагаа аилкаара иҽазишәеит. Иаалырҟьаны иҟалаз агхақәа рхарҭәаара иабзоураны, Адгьыл иара иҟны Адунеи абжьаратәи ашәагаа змоу цәеижьны иҟалеит, аеҵәақәагьы, инықәырԥшшәа, Амра ашәагаа иаҟараны.
==== Аҩадатәии Аладатәии Америка ацивилизациақәа ====
===== Месоамерика =====
Месоамерикатәи ацивилизациақәа рахь иаҵанакуеит [[ацтеки|ацтекцәа]], [[Майя (цивилизация)|маиаа]], [[миштеки|амиштекцәа]], [[ольмеки|ольмекцәа]], [[Пурепеча (народ)|апурепечацәа]], [[сапотеки|асапотекцәа]], [[тольтеки|атолтекцәа]], [[тотонаки|атотонакцәа]], [[уастеки|ауастекцәа]], [[чичимеки|ачичимекцәа]]. Цивилизациак аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсҭазаара еиуеиԥшым аганқәа рҿы аиԥшымрақәа рацәазаргьы, адунеи иазку зеиԥш гәаанагарак аганахьала, хадара злам еивгарақәак рымааны ахәаԥшышьақәа ракзаара ыҟоуп.
Амесоамерикаа ииашоу астрономиатә хылаԥшрақәа рыҟаҵара зааӡа иалагеит, абжьааԥпны ақыҭанхамҩатә ҭахрақәа ирыдҳәаланы. Урҭ ииашаны ирыԥхьаӡон амреи амзеи ртыҩкрақәа, иара убас ажәҩан аҿы Венера акоординатқәа рыԥхьаӡара. Иара убас иаԥҵан ииашоу амзар.
Аха месоамерикатәи ахәыцрақәа рҿы акыр зҵазкуа аҭыԥ ааныркылоит ахылаԥшрақәа рылҵшәақәа ракәымкәа, астрологиеи амзари<ref>{{книга|автор= К.Таубе.|заглавие=Мифы ацтеков и майя|глава=Глава 4 Мифология мезоамерики|ответственный=К. Ткаченко|место=М.|год=2005|издательство=Фаир-пресс}}</ref>. Убас, амзар иаҵанакуа ациклизм ахәыцра ари адунеи ахҭысқәа зегьы рахь ииасуеит; абарҭ аиҭаҟаҵарақәа рпериодқәа месоамерикаа рзы иԥшьоу аԥхьаӡацқәа ирыдҳәалоуп, иаҳҳәап 400, 20, 52. Ациклра акосмогониаҿгьы иҟоуп: адунеи хырбгалахоит, анаҩс ҿыц иаԥҵахоит. Иааидкыланы ԥшь-циклк ыҟан, уажәтәи ахәбатәи ауп. Ахронологиа алагара амш ииашаны ишьақәыргылоуп ҳәа иҳаԥхьаӡозар, уажәтәи ацикл анҵәамҭа 2012 шықәса иақәшәоит<ref>{{cite web|url=http://godsbay.ru/calendar.html|title=Энциклопедия мифологии. Астрология народов Мезоамерики|access-date=2011-05-27}}</ref>.
Адунеи аилазаашьагьы еиԥшын: адунеи авертикалтәи агоризонталтәи аихшара амоуп. Апроекциаҿы уи аԥшькәакь ауп, зкәакьҭақәа алашара аганқәа рахь ирхоу. [[мировое древо|Адунеи аҵла]] [[Середина мира (мифология)|адунеи агәҭа]] иагәылгоуп, ажәҩантә дунеиқәа 13, адгьылтә дунеи, иара убас адгьылҵаҟатәи адунеиқәа 9 еидызкыло. Алашара ахәҭақәа зегьы ирыман рхатәы нцәахәы, рхатәы ԥштәы, урҭ еиуеиԥшым ажәларқәа рыбжьара еиԥшымызт. Адунеи аира зыбзоуроу еиҿагылоу ҩ-принципк реиқәԥара ауп: абзиеи ацәгьеи, алашареи алашьцареи уҳәа убас иҵегьы.<ref>{{cite web|url=http://www.mezoamerica.ru/indians/maya/religion_meso.html|author=А. И. Давлетшин|title=Заметки о религиозно-мифологических представлениях в Мезоамерике|archive-url=https://web.archive.org/web/20091227071739/http://www.mezoamerica.ru/indians/maya/religion_meso.html|archive-date=2009-12-27}}</ref>
=== Абжьаратәи ашәышықәсақәа ===
==== Европа ====
Абжьаратәи ашәышықәсақәа раан, Птолемеи излаиҳәоз ала, акатоликатә Европа иахьаҵанакуаз адунеи агеоцентртә система амчра аманы иҟан. Ари асистема, Аристотель игәаанагарақәа ирыцны, Ауахәамеи Апапа иаҳраҭыԥи рҟынтәи официалла азхаҵареи адгылареи роуит<ref name="Vsehsvatskyi"/>. Аристотель игомоцентристтә сферақәа рсистема аларҵәаҩы хадақәа дреиуан еицырдыруаз афилософ, атеолог [[Фома Аквинский|Фома Аквинтәи]]<ref>{{книга|автор=Биленкин Д. А.|заглавие=Путь мысли|издание=Научно-худ. лит-ра|место=М.|издательство=Дет. лит.|год=1982|страницы=166}}</ref>. Иара ари асистема заҵәык ауп ииашоу ҳәа иԥхьаӡон; Птолемеи иҵарадырраҿы ишьақәирӷәӷәаз епициклқәеи аексцентрикқәеи «цәцашьа змам ацәгьара» ҳәа иԥхьаӡан, аҳасабрақәа рзы иаԥҵаз иманшәалоу математикатә хыҭҳәааны.
Убри аамҭазы Европа ауниверситетқәа цәырҵуа иалагеит. Урҭ еиуеиԥшым аҩаӡарақәа рҿы акатоликатә Уахәама анапхгара аҵаҟа ишыҟазгьы, урҭ аҭҵаарадырратә хшыҩҵакқәа иргәыцә хадақәаны иҟалеит, насгьы адунеи аилазаашьа иазку адыррақәа рыҿиареи реизгареи аус аҟны ацхыраара ҟарҵон<ref>Астрономия. [[Большая советская энциклопедия]].</ref>.
==== Аԥсылмантә дунеи ====
[[Файл:Ghotb2.jpg|thumb|[[аш-Ширази]] иманускрипт, апланетақәа рныҟәара иазку итеориа аазырԥшуа]]
[[Натуральная философия|Аԥсабаратә философиеи]] [[Космология|акосмологиеи]] рҿы арабтәи аҵарауаа реиҳараҩык Аристотель иҵарақәа ирықәныҟәон. Уи шьаҭас иамаз Адунеи шьаҭанкыла еиԥшым ҩ-хәҭакны аихшара акәын — амзаҵаҟатәии амзахыхьтәии адунеи. Амзаҵаҟатәи адунеи — зҽызыԥсахуа, иҭышәынтәалам, иаамҭалатәиу аҳәаақәа роуп; уи аҭыԥан, амзахыхьтәи, ажәҩантә дунеи — наӡаӡатәи, зҽызымԥсахуа аҳра ауп. Ари ахәыцра иадҳәалоуп аԥсабаратә ҭыԥқәа рконцепциа. Иҟоуп аматериа ахкқәа хәба, урҭ зегьы ҳдунеи аҿы рыԥсабаратә ҭыԥқәа рымоуп: адгьыл аелемент — адунеи агәҭаныцәҟьа иҟоуп, уи иашьҭанеиуеит аӡы, аҳауа, амца, аефир рыԥсабаратә ҭыԥқәа.
Акосмологиа аганахьала, аԥсылмантә тәылақәа рҵарауаа адунеи агеоцентртә система иадгылан. Аха, аимак-аиҿак ҟалеит иарбан версиоу еиҳа иалкаатәу азҵаараҿы: [[Теория гомоцентрических сфер|агомоцентристтә сферақәа ртеориа]] акәу, мамзаргьы [[Эпицикл|аепициклқәа ртеориа]] акәу.
XII-тәи ашәышықәсеи XIII-тәи ашәышықәса алагамҭеи рзы [[Андалусия|Андалусиатәи]] арабтәи афилософцәеи аҵарауааи аепициклқәа ртеориа ӷәӷәала иаҿагылеит. Ари аиҿкаара зны-зынла "Андалусиатәи ақәгылара" ҳәа иашьҭоуп<ref name="Vsehsvatskyi">{{статья|автор=Sabra A. I.|заглавие=The Andalusian Revolt Against Ptolemaic Astronomy: Averroes and al-Bitrûjî|издание=in: Transformation and Tradition in the Sciences: Essays in honor of I. Bernard Cohen|издательство=Cambridge University Press|год=1984|pages=233—253}}</ref>. Уи ашьаҭаркҩы [[Ибн Баджа|Муҳаммад ибн Баџьа]], Европа Авемпац (иԥсҭазаара далҵит 1138 ш.) ҳәа деицырдыруан, аусура иацырҵеит иҵаҩы [[Ибн Туфайль|Муҳаммад ибн Туфаил]] (1110—1185) насгьы аҵыхәтәантәи иҵаҩцәа Нур ад-Дин ал-Битруџьи, Алпетраги ҳәагьы еицырдыруаз, насгьы [[Аверроэс|Аверроес]]; Урҭ дырхыԥхьаӡалазар ауеит Андалусиатәи аиудеиаа рхаҭарнак [[Маймонид|Маимонидгьы]]. Абарҭ аҵарауаа агәра ганы иҟан, аепициклқәа ртеориа, математикатә хшыҩзышьҭрала иамоу аԥыжәарақәа зегьы хшыҩзышьҭра рыҭазаргьы, аҵабырг ишақәымшәо, избан акәзар аепициклқәеи аексцентрикатә деферентқәеи рыҟазаара Аристотель ифизика иаҿагылоуп, уи ишаҳәо ала, ажәҩантә лашарбагақәа рыҵәира ацентр заҵәык ауп иамоу — адунеи агәҭа, Адгьыл агәҭа иақәшәо.
Аха, птолемеитәи аверсиаҿы иҟоу аепициклқәа ртеориа (аексцентриситет ҩбаны аихшара атеориа) астрономцәа инагӡаҵәҟьаны ргәы арҭәуамызт. Ари атеориаҿы, апланетақәа еиҟарам рныҟәара аилыркааразы, иҳәоуп, аепицикл агәҭа адеферент иқәланы аныҟәара еиԥшуп ҳәа, адеферент агәҭантәи акәымкәа, [[эквант|еквант]] ҳәа изышьҭоу ҭыԥк аҟынтәи, мамзаргьы аиҟаратәратә ҭыԥ аҟынтәи уахәаԥшуазар. Убри аан, Адгьылгьы адеферент агәҭаны иҟам, аха аганахь симметриала еиҟаратәу аҭыԥ ахь ииасуеит адеферент агәҭа иазкны. Птолемеи итеориаҿы, аепицикл агәҭа [[угловая скорость|акәакьтә ццакыра]] аеквант иаҿырԥшны еиҭакрада иҟоуп, аха адеферент агәҭантәи уанахәаԥшуа, апланета аныҟәараан аепицикл агәҭа акәакьтә ццакыра аҽаԥсахуеит. Ари иаҿагылоуп Кеплер иаԥхьатәи астрономиа азеиԥш идеологиа, уи инақәыршәаны ажәҩантә цәеижьқәа зегьы рныҟәарақәа зегьы еиԥшу, игьежьуа рыла ишьақәгылоуп.
Аԥсылман астрономцәа ([[ибн ал-Хайсам|Ибн ал-Ҳаисам]] инаиркны, XI-тәи ашәышықәса) Птолемеи итеориаҿы даҽа уадаҩракгьы азгәарҭеит. Птолемеи ихаҭа иаԥиҵаз еидҵоу асферақәа ртеориа инақәыршәаны, аепицикл агәҭа адеферент ала аныҟәара материалтә сферак аҵәира еиԥш иаарԥшын. Аха, зынӡа иҳалшом ҳхаҿы иааҳгарц ацәеижь ӷәӷәа агәҭа иалсуа аҵәҩан иаакәыршаны аҵәира, аҵәҩан анҭыҵтәи ҭыԥк иаҿырԥшны аҵәҩан аццакра ԥсахрада иаанхарц азы.
Агеоцентристтә система анҭыҵ ацаразы аҽазышәарақәагьы ыҟан, аха урҭ аортодокстә теологцәа рҟынтәи аҿагылара ду роууан, урҭ иарбанзаалак аԥсабаратә философиатә теориақәа [[Аллах|Аллаҳ]] зегь зымчу изку атезис иаҿагылоит ҳәа мап ацәыркуан<ref>{{книга|автор=С. К. Всехсвятский|заглавие=Как познавалась Вселенная|издательство=Государственно Издательство Технико-Теоретической Литературы|год=1955|место=М.|страниц=49}}</ref>.
==== Аиашахаҵаратә дунеи ====
[[Файл:Cosmas Indicopleustes - Topographia Christiana 1.jpg|thumb|300px|[[Козьма Индикоплов|Косма Индикоплов]] ила адунеи асахьа (“[[Христианская топография|Ақьырсиантә топографиа]]” аҟынтәи)]]
[[Амрагыларахьтәи Урымтәыла|Византиеи]] [[Православие|Мрагыларатәи ақьырсианра]] иалахәыз атәылақәеи рҿы адунеи иазку агәаанагара [[богословие|атеологиа]] иадҳәалан. Уи ҳакәша-мыкәша иҟоу адунеи ҳаилнаркаар акәын, насгьы [[Священное Писание|Иԥшьоу Аҩыра]] иаҿамгылакәа. VI-тәи ашәышықәсазы «[[Христианская топография|Ақьырсиантә топографиа]]» ҳәа зыӡбахә ҳәоу анапылаҩыра ҭыҵит [[Александрия|Александриантәи]] ахәаахәҭҩы [[Козьма Индикоплевст|Козма Индикоплевст]] авторс дызмаз. [[Амрагыларахьтәи Урымтәыла|Византиа]] аҟны уи азҿлымҳара ду арҭомызт. Апатриарх [[Фотий I (Патриарх Константинопольский)|Фоти]] Болгариа аҳ Михаил изиҩит уи азҿлымҳара иаԥсам ҳәа, уа иану ажәҩан иазку агәаанагара шымцу азгәаҭо, насгьы автор «аҵабырг еиҭазҳәо иакәымкәа, алакәқәа зҳәо еиҳа диеиԥшны» дибеит. Аха Мраҭашәаратәи Европа аусумҭа аларҵәара ду аиуит. Амонголцәа раԥхьатәи аамҭазы уи [[Киевтәи Урыстәыла|Киевтәи Урыстәыла]] адгьылҵакырахь инаӡеит, XVII-тәи ашәышықәсанӡагьы анырра аман<ref name="rus">[http://krotov.info/libr_min/from_1/0035svya.html Д. О. Святский. Астрономия древней Руси]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012181442/http://krotov.info/libr_min/from_1/0035svya.html |date=2011-10-12 }}</ref>.
Козма Индикоплевст Адгьыл сфератәуп ҳәа иҟаз агипотезеи Птолемеи исистема зегьи мап рцәикуан, насгьы урҭ ахәыцрақәа «игьежьу агаӡабызшәа» ҳәа рыхьӡиҵеит. Иара уи шьақәирӷәӷәон Иԥшьоу Аҩыраҿы иаҳәо Аҩынтәтәи Ааираан амаалықьцәа ажәларқәа абыкь абжьы ала еизыргоит ҳәа «ажәҩан аҵыхәантәи аҵыхәанӡа». Адгьыл гьежьызар, ажәҩангьы гьежьуп, даҽакала иуҳәозар, ҳәаа амаӡам, уи Аҩыра иаҿагылоуп. Уи адагьы, ажәҩан «гьежьны» иҟазар, убри аҟнытә, уи аҵкарқәа рыла аглобус иахьымкьысуазар, нас усҟан ауаа, зегьы рыԥсҭалара аан, Аҩынтәтәи Аара аан адгьыл аҟынтәи ишԥашьҭыҵуеи? Козма игәаанагарала Адгьыл аԥшь-кәакьҭа аформа аман. Хыхьынтә ари аԥшь-кәакьҭа шьхак ахь ихалоит, уи ахықә аҩада-мраҭашәарахь инаауп, насгьы ари адгьыл-шьха анаара иқәыршәны аҩадантә аладаҟа еиуеиԥшым ажәларқәа нхоит. Амра аниасуа аамҭазы, ҩадатәи адгьылқәа раасҭа аладатәи адгьылқәа еиҳа ирзааигәаны иааԥшуеит. Адгьыл иаакәыршаны иҟоуп [[Мировой океан (мифология)|аокеан]], уи аҵкар аҿы икьакьоу аха иҵәцоу ажәҩантә ҭӡамц халоит, аокеан нырцәтәи адгьыл иазцо.
Козма Индикоплевст иусумҭа адагьы, иҟан X-тәи ашәышықәсазтәи болгариатәи автор [[Иоанн Экзарх|Иоанн Екзарх]] ишәҟәы «Афымш» ҳәа хьӡыс измоу, уи 1263 шықәсазтәи анапылаҩырала ҳара ҳҟынӡа иааит<ref name="rus"/>. Ари аусумҭа актәи аасҭа еиҳа аимак-аиҿак аҵоуп. Ганкахьала, Иоанн Козма игәаанагарақәа иреиԥшу агәаанагарақәа ааирԥшуеит, аха автор Адгьыл ампыл еиԥш ихаҿы ишааиго ала агәаанагарагьы ыҟоуп. Иара убас, Козма иеиԥш акәымкәа, уи апланетақәеи аеҵәақәеи еилихуеит.
Мрагыларатәи ақьырсианра акосмографиатә гәаанагарақәа ануп VIII-тәи ашәышықәсазы инхоз [[Богословие|атеолог]] [[Иоанн Дамаскин|Иоанн Дамаскин]] ишәҟәы «Аиашахаҵаратә дин ииашаны аилыркаара» аҟны. Иоанн игәаанагарақәа Козма игәаанагарақәа ирҿагылоуп: [[Зодиак|Азодиак]] зегь рыла иаарԥшуп, апланетақәа растрологиатә ҩнқәа рыӡбахә ҳәоуп, адгьыл аформагьежь адгылара амоуп. Дамаскин ишәҟәы ажәҩан аԥсабара иазкны агәаанагара еизак аанарԥшӡом, аха ажәҩан аԥсабара иазкны агәаанагарақәа зегьы аагоуп. [[Василий Великий|Васили Ду]] игәаанагара адгылара аҭаны иаагоуп: «сего небесе божественный Василий тонкое быти, глаголет, естество, аки дым».
=== Аҿыцҿиара аепоха (XV—XVI ашәышықәсақәа) ===
==== Аԥхьатәи Аҿыцҿиара (XV-тәи ашәышықәса) ====
«Аҵарауаҩтә мдырра» ҳәа зыӡбахә ҳәоу атрактат аҿы иаагоу [[Николай Кузанский|Николаи Кузантәи]] (1401—1464) икосмологиа аҿыцра ду аҟазшьа амоуп. Иара игәы иаанагеит Адунеи аматериалтә акзаара, насгьы Адгьылгьы иныҟәоу апланетақәа иреиуоуп ҳәа иԥхьаӡон; ажәҩантә цәеижьқәа рҿы ауаа нхоит, Адгьыл аҟны еиԥш, насгьы Адунеи аҿы иҟоу зегьы еиҟараны амзызқәа рыла имҵысуашәа рхы рыԥхьаӡоит. Иара игәаанагарала, Адунеи ҳәаа амаӡам, аха ҵыхәаԥҵәара амоуп, избан акәзар ҵыхәаԥҵәарадара [[Бог|Анцәа]] заҵәык иоуп изҟазшьарбагоу. Убри аамҭазы, Кузанц иҟны абжьаратәи аамҭақәа рзтәи акосмологиа аелементқәа рацәаны еиқәхоит, ажәҩантә сферақәа рыҟазаара агәрагарагьы уахь иналаҵаны, адәахьтәи — имҵысуа аеҵәақәа рысферагьы урҭ рхыԥхьаӡараҿы. Аха, урҭ асферақәа зынӡагьы игьежьӡам, рыргьежьра еибеиԥшӡам, насгьы рыргьежьратә ҵәҩанқәа акосмос аҿы иалкаау аҭыԥ ааныркылом. Убри аҟнытә, адунеи абсолиуттә центри иаахтыҵәҟьоу аҳәааи амаӡам (иҟалап, абри аҵакала акәзар Николаи Адунеи аҳәаадара иазку итезисгьы шеилкаатәу)<ref>{{книга|автор=Койре А.|год=2001|заглавие=От замкнутого мира к бесконечной вселенной|издательство=Логос|место=М.|страницы=2—17}}</ref>.
==== Агелиоцентртә система (XVI-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа) ====
{{main|Адунеи агелиоцентртә система}}
{{Anchor|Коперник}}XVI ашәышықәса актәи азбжа [[Николай Коперник|Николаи Коперник]] иҟаиҵаз агелиоцентртә дунеитә система ҿыц ацәырҵрала иазгәаҭан. Коперник Амра адунеи агәҭаны иқәиргылеит, апланетақәа зыкшәшоу (Адгьылгьы уахь иналаҵаны, иара зхатә ҵәҩангьы иакшәшо). Иара уажәгьы Адунеи имҵысуа аеҵәақәа рысферала иҳәаақәҵоуп ҳәа иԥхьаӡон; иҟалап, иара убасгьы ажәҩантә сферақәа шыҟоу агәра игозҭгьы<ref>{{статья|автор=Barker P.|заглавие=Copernicus, the orbs, and the equant|год=1990.|издательство=Synthese}}</ref>.
==== Икьасоу Аҿыцҿиара (XVI-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа) ====
{{See also|Џьордано Бруно икосмологиа}}
Коперник ихәыцрақәа рылацәажәараан, англыз астроном [[Диггес, Томас|Томас Диггес]] иҳәеит акосмос ҵыхәаԥҵәара шамам, насгьы еҵәала ишҭәу. Урҭ ахшыҩҵакқәа ирҵаулеит италиатәи афилософ [[Джордано Бруно|Џьордано Бруно]]<ref>Джордано Бруно. О бесконечности, Вселенной и мирах</ref><ref>{{книга|автор=Gatti H.|заглавие=Giordano Bruno and Renaissance Science|издательство=Cornell Univercity Press|год=1999|страницы=105—106}}</ref><ref>Койре 2001; Granada 2008.</ref>. Бруно икосмологиа аԥҟарақәа жәпакы раамҭазы иҿыцын, уимоу иреволиуциатәын, еиҳарак Аамҭа Ҿыц акосмологиа аԥҟарақәа рацәаны иазыԥшын: Адунеи аҵыхәаԥҵәарадареи уа иҟоу адунеиқәа рхыԥхьаӡареи, аеҵәақәа харатәи амрақәа рыла аиԥшьра, адунеи аматериалтә акзаара иазку агәаанагара. Уи аамҭазы, Џьордано Бруно ихәыцрақәак (раԥхьаӡа иргыланы аматериа аԥсы ахаҵара ахшыҩзцара) иаарласны аҵарадырра аанрыжьит.
[[Файл:Tychonian system.svg|thumb|300px|Тихо Браге идунеитә система]]
Аха аҵарауаа зегьы Коперник иконцепциа рыдыркыломызт. Убас, аҿагылаҩцәа дыруаӡәкын [[Тихо Браге]], уи аматематикатә спекулиациа ҳәа ахьӡҵо. Иара акомпромисстә “геогелиоцентртә” адунеитә система ҟаиҵеит, Птолемеи Коперники рҵарақәа реилаҵара иахылҵыз: Амреи, Амзеи, аеҵәақәеи имҵысуа Адгьыл иакәшоит, апланетақәеи акометақәеи зегьы Амра иакәшоит. Браге Адгьыл уахыки-ҽнакитәи аҵәирагьы азхеиҵомызт.
=== Аҭҵаарадырратә револиуциа (XVII ашәышықәса) ===
{{Anchor|Кеплер}} [[Кеплер, Иоганн|Иоганн Кеплер]] ихаҿы иааигон Адунеи ҵыхәаԥҵәара змоу арадиус змоу ампыл еиԥш, [[Амратә система|Амратә система]] ахьыҟаз агәҭаны аҭыԥ аманы. Кеплер игәы иаанагон ари аҭҳәаа анҭыҵтәи асфератә шьаҭа еҵәала иҭәуп ҳәа —апланетақәа зкәыршоу, зхы зырлашо аобиектқәа<ref name="Физики: Биографический справочник">{{книга|автор=[[Храмов, Юрий Алексеевич|Храмов Ю. А.]]|заглавие=Физики: Биографический справочник|ответственный=Под ред. [[Ахиезер, Александр Ильич|А. И. Ахиезера]].|издание=Изд. 2-е, испр. и дополн|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]], Главная редакция физико-математической литературы|год=1983|страницы=130|страниц=400|isbn=|тираж=200000}}
</ref>. Иара иаргументқәа иреиуоуп [[фотометрический парадокс|афотометриатә парадокс]] ишиашоу аԥхьагылаҩ. Кеплер ихьӡ иадҳәалоуп даҽа револиуциакгьы. Иара иԥсахуеит агьежьтә ныҟәарақәа, еиуеиԥшым аеквантқәа рыла ирхьанҭоу, акы ала — аеллипс иаваршәны, насгьы уи иқәланы аныҟәара [[Законы Кеплера|азакәанқәа]] ааигоит, уажәшьҭа иара ихьӡ зху.
[[Галилео Галилей|Галилео Галилеи]], Адунеи аҵыхәаԥҵәарадара азҵаара аартны иааныжьны, аеҵәақәа Амра еиԥшуп ҳәа агәаанагара дадгылон. XVII-тәи ашәышықәса азбжазы — аҩбатәи азбжазы урҭ ахәыцрақәа ирыдгылеит [[Рене Декарт]] (аԥшаҵәиқәа ртеориа)<ref name="Рене Декарт">{{книга|автор=Матвиевская Г. П.|заглавие=Рене Декарт|место=М.|издательство=Просвещение|год=1987|страницы=38|страниц=79|серия=Люди науки|isbn=|тираж=74000}}</ref>, [[Отто фон Герике]], [[Христиан Гюйгенс|Христиан Гиугенс]]. Хиугенс раԥхьаӡакәны аеҵәа ([[Сириус]]) аҟынӡа абжьаӡара аилкаара иҽазишәеит, уи алашара амра атәы иаҟароуп ҳәа агәаанагара ҟаҵаны.
XVII-тәи ашәышықәсазы Браге исистема иадгылаз дыруаӡәкын иналукааша италиатәи астроном, аиезуит [[Риччиоли, Джованни Баттиста|Џьованни Риччиоли]]. Адгьыл Амра акәшара ишиашоу ашьақәырӷәӷәара 1727 шықәсазы мацара ауп ианцәырҵыз ([[аберрация света|алашаратә аберрациа]]), аха ииашаҵәҟьаны Браге исистема аҵарауаа реиҳараҩык мап ацәыркит XVII-тәи ашәышықәсазы Коперник-Кеплер асистема иаҿырԥшны ҵаҵӷәыда, иԥсабаратәымкәа ируадаҩтәуп ҳәа иԥхьаӡаны.
=== XVIII—XIX ашәышықәсақәа ===
XVIII ашәышықәса алагамҭазы иҭыҵит ҳаамҭазтәи афизика зегьы азы аҵак ду змаз ашәҟәы — [[Исаак Ньютон|Исаак Ниутон]] иҩымҭа “Аԥсабаратә философиа аматематикатә принципқәа”<ref>{{книга|автор=Ньютон И.|заглавие=Математические начала натуральной философии|место=М.|издательство=Наука|год=1989|страниц=688|ссылка=http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/newton.htm|ответственный=Перевод с латинского и примечания [[Крылов, Алексей Николаевич|А. Н. Крылова]]|archive-date=2007-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070726095013/http://ilib.mccme.ru/djvu/klassik/newton.htm}}</ref>. Уажәы макьана заԥҵара иаҿу аматематикатә анализ афизика алшара анаҭоит афактқәа ӷәӷәала ахәшьара рыҭара, иара убасгьы урҭ рыхцәажәара зҽазызшәо атеориақәа рхаҭабзиара ииашаны аӡбара.
Уи ашьаҭала, XVIII-тәи ашәышықәсазы, Ниутон Адунеи амодель иргылоит. Иара еиликаауеит, агравитациа змоу ацәеижьқәа рыла иҭәу ҵыхәаԥҵәара змоу адунеи аҟны хымԥада урҭ зегьы анеилало аамҭа шыҟало. Убас ала, иара игәы иаанагоит Адунеи аҭыԥҭаӡара ҵыхәаԥҵәарадоуп ҳәа.
1755 шықәсазы [[Райт, Томас (астроном)|Томас Раит]] (англ. Thomas Wright) иусумҭа шьаҭас иҟаҵаны, [[Кант, Иммануил|Иммануил Кант]] иҳәеит Агалактика еикәагьежьуа цәеижьны иҟазар шалшо, еҵәа рацәала ишьақәгылоу, Амратә системаҿы аус зуа амчқәа иреиԥшу агравитационтә мчқәа рыла еидкылоу, аха кырӡа еиҳа зымҽхак ҭбаау. Агалактика аҩнуҵҟа иҟоу ахылаԥшҩы иҟынтәи (ҷыдала, ҳара ҳ-Амратә системаҿы), иалҵуа адиск уахынла ажәҩан аҿы ацәаҳәа лаша еиԥш иубарҭахоит. Кант иара убасгьы иҳәеит уахынла ажәҩан аҿы иубаратәы иҟоу [[туманность|анаҟәрақәа]] руакқәакгьы хазы игоу агалактикақәа ракәзар шалшо.
[[Гершель, Уильям|Уилиам Гершель]] иҟаиҵаз агәаанагара ала, анаҟәрақәа [[Млечный Путь|Асар Рымҩа]] асистема еиԥшу харатәи аеҵәатә системақәа ракәзар ҟалоит. 1785 шықәсазы иара иҽазишәеит Асар Рымҩа аформеи ашәагааи аилкаара, насгьы уи аҿы Амра ахьыҟоу, [[Метод звёздных подсчётов|“скоп” ҳәа изышьҭоу аметод]] ахархәарала — еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла аеҵәақәа рыԥхьаӡара. 1795 ашықәсазы, апланетартә наҟәыра [[NGC 1514]] данахәаԥшуаз, еилыкка ибеит еҵәак уи агәҭаны, анаҟәратә материала зкәыршаз. Абасала, ииашоу анаҟәрақәа шыҟоу лакҩакрада еилкаан, насгьы анаҟәратә шәытақәа зегьы харатәи аеҵәатә системақәа роуп ҳәа ахәыцра аҭахӡамызт<ref name="efremov">{{cite web |author=Ю. Н. Ефремов. |url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |title=Постоянная Хаббла |publisher=[[Астронет]] |access-date=2010-10-04 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/60r7gd7of?url=http://www.astronet.ru/db/msg/1198709 |url-status=live }}</ref>.
1837 шықәсазы, [[Струве, Василий Яковлевич|В. Иа. Струве]], иара ихатә хылаԥшрақәа рыла, α Лира апараллакс гәеиҭеит, иагьишәеит (1839 шықәсазы икьыԥхьын). Иоуз аҵакы (0,125" ± 0,055") раԥхьаӡа акәны еҵәак апараллакс қәҿиарала ианеилкаахаз иаҿырԥштәхеит. Ари Адунеи ииашоу аҭыԥҭаӡаратә масштаб аилкаараҿы актәи шьаҿан<ref>{{cite web|url=http://www.openaxiom.ru/astronomy/knowledge06/stars19.php|title=Параллакс звезды|access-date=2013-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921052034/http://www.openaxiom.ru/astronomy/knowledge06/stars19.php|archive-date=2013-09-21|url-status=dead}}</ref>.
=== XX ашәышықәса ===
[[Файл:Aleksandr Fridman.png|thumb|250px|А. А. Фридман]]
XX-тәи ашәышықәса иахьатәи акосмологиа ахьиз ашәышықәса ауп. Уи ашәышықәса алагамҭазы ицәырҵуеит, насгьы аҿиара амҩа иану, ателескоп дуқәа, акосмос ахь аԥырра, акомпиутерқәа рыҟаҵаразы атехнологиақәа реиԥш иҟоу иҿыцу аихьӡарақәа зегьы еиднакылоит.
Иахьатәи акосмологиахь раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟаҵан 1908—1916 шықәсқәа рзы. Уи аамҭазы, [[Малое Магелланово Облако|Магеллантәи Аԥсҭҳәа хәыҷы]] аҟны [[Цефеида|ацефеидқәа]] рпериоди иубарҭоу рыеҵәатә шәагааи рыбжьара ииашаны апропорционалтә еизыҟазаашьа аарԥшра ([[Ливитт, Генриетта Суон|Генриетта Ливитт]], ЕАА) [[Герцшпрунг, Эйнар|Еинар Герцспруни]] [[Шепли, Харлоу|Харлоу Шаплии]] ирылнаршеит ацефеидқәа рыла абжьаӡара аилкааразы аметод аԥҵара.
1916 шықәсазы, [[Еинштеин, Алберт|А. Еинштеин]] иҩуеит [[Общая теория относительности|азеиԥш зыҟазааратә теориа]] аиҟаратәрақәа — агравитациа атеориа, аԥыжәара змоу акосмологиатә теориақәа рзы шьаҭас иҟалаз. 1917 шықәсазы, «иҭынчу» Адунеи аазырԥшуа аӡбара аԥшаара иҽазшәо, Еинштеин азеиԥш зыҟазааратә теориа аиҟаратәрақәа рахь параметрк — [[Космологическая постоянная|акосмологиатә константа]] ациҵоит.
1922—1924 шықәсқәа рзы [[Фридман, Александр Александрович|А. Фридман]] Еинштеин иеиҟаратәрақәа (акосмологиатә константа ада, насгьы уи ацны) Адунеи зегьы ашҟа ихы иаирхәоит, насгьы иҭынчым аӡбарақәа иоуеит.
1929 шықәсазы [[Хаббл, Эдвин Пауэлл|Едвин Хаббл]] иааирԥшит агалактикақәа рыццакреи урҭ рҟынӡа абжьаӡареи рыбжьара апропорционализм азакәан, анаҩс уи ихьӡ зыхҵахаз. Еилкаахоит Асар Рымҩа иааҳакәыршаны иҟоу адунеи идуум хәҭак мацара шакәу. Абри зегьы иацны ицәырҵуеит [[Космогонические гипотезы|Кант игипотеза]] ашьақәырӷәӷәара: анаҟәрақәак, ҳара ҳтәы еиԥш иҟоу агалактикақәа роуп. Убри аамҭазы, иааҳакәыршаны иҟоу адунеи иҭынчым аԥсабара иазкны Фридман иҟаиҵаз алкаақәа шьақәдырӷәӷәоит, убри аамҭазыгьы ишьақәдырӷәӷәоит акосмологиа аҿиаразы иалху ахырхарҭа шиашоу<ref name="zasovhistory">{{книга|автор=Засов А. В., Постнов К. А.|заглавие=Общая астрофизика|место=М.|издательство=ВЕК 2|год=2006|страниц=398|isbn=5-85099-169-7|тираж=1500}}</ref>.
Абри аамҭа инаркны 1998 шықәсанӡа акосмологиатә константа змам Фридман иклассикатә модель аԥыжәара аиуеит. Акосмологиатә константа аҵыхәтәантәи аӡбарахь иамоу анырра ҭҵаахоит, аха Адунеи аарԥшразы иамоу аҵакы азы аексперименталтә рбагақәа ахьмаҷу иахҟьаны, ас еиԥш иҟоу аӡбарақәа ахылаԥшратә дыррақәа рыҭҵааразы ахархәара роуӡом.
1932 шықәсазы [[Цвикки, Фриц|Ф. Цвикки]] аматериа лашьца аҟазааразы агәаанагара ааирԥшуеит — афымцамҳалдызтә радиациа ала зхы аазмырԥшуа, аха агравитациатә еидҳәалараҿы иалахәу аматериа. Уи аамҭазы ари ахәыцра гәҩарала ирыдыркылеит, насгьы 1975 шықәсазшәа ауп уи аҩбатәи аԥсҭазаара анаиуз, зегьы рыла ианрыдыркылаз<ref>{{книга|автор=Эйнасто Яан.|заглавие=Сказание о тёмной материи|оригинал=Tumeda aine lugu|ссылка=http://www.astronet.ru/db/msg/1233291|ответственный=сост. Mihkel Jõeveer, ред. Urmas Tõnisson|издание=Tumeda aine lugu|место=Tartu|издательство=Ilmamaa|год=2006|том=71|серия=Eesti mõtteloo (История эстонской мысли)|страницы=259—415|isbn=978-9985-77-192-1|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927074426/http://www.astronet.ru/db/msg/1233291}}</ref>.
1946—1949 шықәсқәа рзы [[Гамов, Георгий Антонович|Г. Гамов]] ахимиатә элементқәа рхылҵшьҭра еиликаарц иҽазышәо, агәыцәтә физика азакәанқәа Адунеи аҽырҭбаара алагамҭаҿы ихы иаирхәеит. Абас ауп «Адунеи ца» атеориа — Атҟәацра ду атеориа — шцәырҵыз, уи иацны Кельвинқәак раҟара аԥхарра змоу аизотроптә цәынхатә радиациа агипотеза.
1964 шықәсазы [[Пензиас, Арно Аллан|А. Пензиаси]] [[Вильсон, Роберт Вудро|Р. Уилсони]] арадиодиапазон аҿы аизотроптә ԥырхага ахыҵхырҭа рыԥшааит. Убасҟангьы еилкаахоит, ари Гамов иазԥхьагәеиҭахьаз [[реликтовое излучение|ацәынхатә радиациа]] шакәу. Адунеи ца атеориа шьақәырӷәӷәоуп, насгьы аелементартә хәҭаҷқәа рфизика акосмологиахь иаауеит.
1991—1993 шықәсқәа рзы акосмостә гәаҭарақәа “Реликт-1”, иара убас СОВЕ рҟны ацәынхатә шәахәаркра афлуктуациақәа аартхеит. Ҵабыргны, ԥыҭрак ашьҭахь Нобель ипремиа занашьахаз COBE агәыԥ иалахәыз аӡәык-ҩыџьак мацара роуп<ref name="zasovhistory"/>.
1998 шықәсазы, харатәи Ia хкы змоу асуперҿыцқәа рҟынтәи идуқәоу <math>z</math> рзы Хаббл идиаграмма ҟаҵоуп. Еилкаахоит Адунеи [[Ускорение расширения Вселенной|ццакрала]] аҽырҭбаара ишаҿу. Фридман имодель ари алнаршоит акосмологиатә константа ала иаарԥшу антигравитациа алагалараан мацара. Абри азы аҭакԥхықәра зду иҷыдоу амчхара ахкык аҟазаара азы агәаанагара цәырҵуеит — амчхара лашьца. Ҳаамҭазтәи аҽырҭбааратә теориа цәырҵуеит — ΛCDM амодель, уи амчхара лашьцагьы аматериа лашьцагьы аҵанакуеит. Адунеи ирласны аҽырҭбаара иалагеит 6—7 миллиард шықәса раԥхьа. Уажәтәи аамҭазы (2010-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы) Адунеи убас ала аҽарҭбаауеит, уи аҿы абжьаӡарақәа 10 миллиард шықәса рыла ҩынтәны еизҳауеит, насгьы ҳаԥхьаҟа ари атемп маҷӡак ауп аҽахьаԥсахло<ref>{{статья |автор=[[Рубаков, Валерий Анатольевич|Валерий Рубаков]] |заглавие=Вселенная известная и неизвестная |издание=[[Наука и жизнь]] |номер=11 |год=2019 |страницы=46—50 |ссылка=https://www.nkj.ru/archive/articles/37272/ |язык=ru |archive-date=2019-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109121739/https://www.nkj.ru/archive/articles/37272/ }}</ref>{{rp|48}}.
== Аҭҵаараҿы иӡбам ауадаҩрақәа ==
XXI-тәи ашәышықәса алагамҭазы, Адунеи аҭҵаараҿы иаарту апроблема хадақәа иреиуоуп: [[расширение Вселенной|Адунеи аҽырҭбаара]] апроблемақәеи, абри апроцесс раԥхьатәи астадиақәеи [[Космологическая сингулярность|аханатәтәи асингулиарра]] аҟынтәи; [[Фундаментальные взаимодействия|шьаҭанкылатәи афизикатә еидҳәаларақәа]] [[Теория всего|Реидгылара Ду]] апроблема ([[гравитация|агравитациатә еидҳәаларақәагьы]] уахь иналаҵаны); [[Крупномасштабная структура Вселенной|Адунеи амасштаб ду змоу аилазаашьа]] ахылҵшьҭреи аеволиуциеи; Адунеи аҿы [[жизнь во Вселенной|аԥсҭазаареи]] [[внеземной разум|ахдырреи]] рызҵаарақәа. [[чёрные дыры|Акылаара еиқәаҵәақәагьы]] уахь иналаҵаны, иклассикатәым аҟазшьа змоу афундаменталтә обиектқәа рҟазшьа апроблема ӡбамкәа иаанхоит. Џьоукы аҵарауаа ргәы иаанагоит ари аԥсабара аилкаара [[общая теория относительности|азеиԥш зыҟазааратә теориа]] анҭыҵ ицоит ҳәа, насгьы [[Квантовая гравитация|агравитациа акванттә теориа]] аԥҵара аҭахуп ҳәа. [[активные ядра галактик|Агалактикақәа ргәыцә активқәа]], [[квазар|аквазарқәа]], [[гамма-всплеск|агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа]] уахь иналаҵаны, Адунеи аҿы еицырзеиԥшу еиуеиԥшым аобиектқәа рҟазшьеи «русуратә механизми» рыхҳәаа азҵаарагьы ӡбам. Иаҳҳәап, XXI-тәи ашәышықәса алагамҭазы иҟаз адыррақәа рыла, ашьақәырӷәӷәара алыршахеит агамма-лашарақәа рыԥжәарақәа харатәи метагалактикатә хҭысқәоуп ҳәа, урҭ мчхарала еицырдыруа Адунеи ахәҭаҿы зегь реиҳа идууп<ref name="tsitsin-surdin" />.
== Азгәаҭақәа ==
'''Комментарии'''
{{Notelist}}
'''Источники'''
{{Reflist}}
== Алитература ==
* {{БРЭ |заглавие=Вселенная |автор=Ф. А. Цицин, [[Сурдин, Владимир Георгиевич|В. Г. Сурдин]] |том=6 |год=2006 |страницы=41 }}
* {{БРЭ |заглавие=Космологическая сингулярность |ссылка=https://bigenc.ru/c/kosmologicheskaia-singuliarnost-af649e |автор=В. Н. Лукаш, Е. В. Михеева |год=2022 }}
* {{книга |автор=[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]] |часть=[http://cult-lib.ru/doc/dictionary/myths-of-the-world/articles/60/kosmogonicheskie-mify.htm Космогонические мифы] |заглавие=Мифы народов мира. Энциклопедия |том=2 |год=1988}}
* {{книга |автор=[[Топоров, Владимир Николаевич|В. Н. Топоров]] |часть=[https://www.peoplesmyths.com/k/kosmos.html Космос] |заглавие=Мифы народов мира. Энциклопедия |том=2 |год=1988}}
* {{книга |заглавие=The Classical Theory of Fields (Course of Theoretical Physics) |том=2 |издание=revised 4th English |издательство=Pergamon Press |место=New York |isbn=978-0-08-018176-9 |pages=358—397 |ref=Ландау |язык=en |автор=[[Ландау, Лев Давидович|Landau L. D.]], [[Лифшиц, Евгений Михайлович|Lifshitz, E. M.]] |год=1975}}
* {{книга |заглавие=A Greek-English Lexicon |ссылка=https://archive.org/details/greekenglishlexi0000lidd_y0v2 |издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-864214-5 |ref=Liddell |язык=en |автор=Liddell H. G., Scott R. |год=1968}}
* {{книга |заглавие=Gravitation |место=San Francisco |издательство=W. H. Freeman |isbn=978-0-7167-0344-0 |pages=703—816 |автор=[[Charles W. Misner|Misner C.W.]], [[Торн, Кип|Thorne K. S.]], [[Уилер, Джон Арчибальд|Wheeler J. A.]]|год=1973 }}
* {{книга |заглавие=An Introduction to the Science of Cosmology |год=2001 |издательство=[[IOP Publishing|Institute of Physics Publishing]] |ref=Raine |язык=en |автор=Raine D. J., Thomas E. G.}}
* {{книга |заглавие=Essential Relativity: Special, General, and Cosmological |ссылка=https://archive.org/details/essentialrelativ00rind_279 |издательство=[[Springer Science+Business Media|Springer Verlag]] |место=New York |isbn=978-0-387-10090-6 |pages=[https://archive.org/details/essentialrelativ00rind_279/page/n205 193]—244 |автор=[[Wolfgang Rindler|Rindler, W.]] |год=1977 }}
* {{книга |издание=2nd |заглавие=Smithsonian Universe |ссылка=https://archive.org/details/universe0000unse_q5t6 |место=London |издательство=[[Dorling Kindersley]] |isbn=978-0-7566-9841-6 |ответственный=Martin Rees |год=2012 }}
== Азхьарԥшқәа ==
* {{статья |заглавие=The Heliocentric System in Greek, Persian and Hindu Astronomy |doi=10.1111/j.1749-6632.1987.tb37224.x |bibcode=1987NYASA.500..525V |издание=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=500 |номер=1 |pages=525—545 |ref=Bartel |язык=en |тип=journal |автор=[[Ван дер Варден, Бартель Леендерт|van der Waerden B. L.]]|год=1987}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:дунеи}}
[[Акатегориа:Астрономиа]]
[[Акатегориа:Астрофизика]]
[[Акатегориа:Акосмологиа]]
ozsqn5nhoxztkbwf4avnihn3aso6p85
Ахцәажәара:Адунеи
1
55327
171388
2026-08-06T18:31:58Z
Nart17
17397
Аиҭагаҩ азгәаҭара
171388
wikitext
text/x-wiki
== Аиҭагара ==
Ари астатиа [[:ru:Вселенная|аурыс Авикипедиа астатиа «Вселенная»]] аҟынтәи еиҭагоуп
(алицензиа [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ru CC BY-SA 4.0];
авторцәа рсиа — жьаратәи астатиа аҭоурых аҿы).
* '''Аиҭагаҩ:''' Айнар Читанава
* '''Апроект:''' Nart17 translation team
thn1wffr06bi59j8srj7bjjhzqm3t55
Акатегориа:Возаа
14
55328
171581
2026-08-06T20:20:39Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]»
171581
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]
iaeq18et7i96m3dmrol2a82hinnff67
Акатегориа:Дарсалиаа
14
55329
171679
2026-08-07T02:23:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]»
171679
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]
iaeq18et7i96m3dmrol2a82hinnff67
Акатегориа:Ебжьноуаа
14
55330
171685
2026-08-07T02:39:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]»
171685
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аԥсуа жәлақәа]]
iaeq18et7i96m3dmrol2a82hinnff67
Аҭоурых
0
55332
171695
2026-08-07T08:54:50Z
Nart17
17397
Аиҭагара [[:ru:История]] аҟынтәи (CC BY-SA 4.0; авторцәа — аҭоурых аҿы). Аиҭагаҩ: Рада Барцба. Nart17 translation team.
171695
wikitext
text/x-wiki
{{Аҵакырацәара|1=Аҭоурых|2=Адунеизегьтәи аҭоурых}}
[[Файл:Gyzis 006 (Ηistoria).jpeg|мини|280x280px|«Аҭоурых [[Аллегория|аллегориа]]», [[Гизис, Николаос|Николаос Гизис]], 1892]]
'''Аҭоурых''' (ажәытә бырзен бызшәа аҟынтә ἱστορία - «азҵаара аҭара»; «азҵаарақәа рыҭарала иҳауз адыррақәа»<ref name="bre2008s130">БРЭ, 2008, с. 130.</ref>), '''аҭоурыхтә ҭҵаарадырра''' - [[Аҭҵаарадырра|аҭҵаарадырра]], аҭҵаарадырратә (академиатә) дисциплина, [[Ауаҩы|ауаатәыҩса]] [[прошлое|ииасхьоу раамҭа]] ҭнаҵаауеит; ауаатәыҩса ииасхьоу раамҭеи, аҭоурыхтә хҭысқәеи афактқәеи рымзыз-хылҿиаатә еимадарақәеи<ref name="evans1">{{cite web |url= http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html |title= The Two Faces of E.H. Carr |access-date= 2008-11-10 |author= Professor Richard J. Evans |year= 2001 |website= History in Focus, Issue 2: What is History? |publisher= [[University of London]] |archive-date= 2011-08-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110809211116/http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html |url-status= live }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/munslow6.html |title= What History Is |access-date= 2008-11-10 |author= Professor Alun Munslow |year= 2001 |website= History in Focus, Issue 2: What is History? |publisher= [[University of London]] |archive-date= 2011-08-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110809204914/http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/munslow6.html |url-status= live }}</ref><ref name="arnold2000">Arnold, 2000.</ref>, иалкаау аҭоурыхтә процессқәа рзакәанеизшәарақәеи, [[Общество|асоциум]] аҿиареи, насгьы иарбанзаалак ауаҩытәыҩсатә усуреи рыхцәажәареи рыҭҵаареи рзы аҭоурыхтә ҭҵаарадырра ахархәара рынаҭоит [[Исторический источник|аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа]], уахь иаҵанакуеит: еиуеиԥшым [[нарратив|анарративқәа]], [[Письмо|аҩыратә документқәа]], ҿырҳәалатәи аацҳамҭақәа, [[артефакт (археология)|аматериалтә артефактқәа]], [[лингвистика|алингвистикатә]] дыррақәа, иара убас [[Аекологиа|аекологиатә]] маркерқәа.<ref name="bre2008s130"/>
«Аҭоурых» - ажәытә хҭысқәеи, ииасхьоу аамҭа [[историческая память|гәаларшәагак]] аҳасабала иаазырԥшуеи, урҭ ахҭысқәа ирызку адыррақәа рыԥшаареи, реизгареи, реилыркаареи зныԥшуа зеиԥш терминуп.<ref name="arnold2000"/> [[история письменности|Аҩыра аԥҵахаанӡеи]] [[письменная история|аҩыратә ҭоурых]] алагамҭанӡеи иаҵанакуа ауаатәыҩса ииасхьоу раамҭа, [[Первобытное общество|ажәытәӡатәи аамҭа]] ҳәа иԥхьаӡоуп.<ref>{{cite web |url=https://www.dictionary.com/browse/prehistory |title=Prehistory Definition & Meaning |website=Dictionary.com |access-date=2022-12-06 |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120231321/https://www.dictionary.com/browse/prehistory |url-status=live }}</ref>
Аҭоурыхтә ҭҵаарадырра аусхкқәа иреиуоуп: аҭоурыхтә хҭысқәа еиҳа еиӷьны еиҭазҳәо анарративқәа ма егьырҭ аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа ралкаара;<ref name="evans1"/><ref name=Tosh1>{{cite book |title=The Pursuit of History|url=https://archive.org/details/pursuitofhistory0000tosh/page/52|last=Tosh|first=John |publisher=Pearson Education Limited |isbn=978-1405823517 | edition=4th|year=2006|page=52}}</ref> ҳаамҭазы иҟоу апроблемақәа реилкааразы аҭоурыхҿиарадырра иааннакыло аҭыԥи ииасхьоу аамҭа аҭҵаара иамоу ахәарҭеи.<ref>{{Cite book |author=Stearns, Peter N.; Seixas, Peter Carr; Wineburg, Samuel S. |url=https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/6/mode/2up |title=Knowing, teaching, and learning history : national and international perspectives |year=2000 |publisher=[[New York University Press]] |others=Internet Archive |isbn=978-0814781418 |page=6 }}</ref><ref>{{cite book |title= Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |last= Nash l |first= Gary B. |editor= Peter N. Stearns |editor2= Peters Seixas |editor3= Sam Wineburg |chapter= The "Convergence" Paradigm in Studying Early American History in Schools |year= 2000 |publisher= New York University Press |location= New York & London |isbn= 0814781411 |pages= [https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/102 102–115] |chapter-url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/102 }}</ref><ref>{{cite book |title= Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |last= Seixas |first= Peter |editor= Peter N. Stearns |editor2= Peters Seixas |editor3= Sam Wineburg |chapter= Schweigen! die Kinder! |year= 2000 |publisher= [[New York University Press]] |location= New York & London |isbn= 978-0814781418 |page= [https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/24 24] |chapter-url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/24 }}</ref> Иалкаау культурак иазҷыдароу, аха уи иахьыԥшым аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа рыла ишьақәырӷәӷәам анарративқәа (иаҳҳәап, [[Артуриана|акрал Артур изку ажәабжьқәа]]), иҟаҵәҟьаз аҭоурыхтә хҭысқәа, насгьы зыгәра го аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа реиԥш акәымкәа, урҭ аарԥшуп [[культурное наследие|акультуратә ҭынха]], мамзаргьы [[Легенда|алегендақәа]] ирыхәҭакны.<ref name="Low1">{{cite book |title= Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |last= Lowenthal |first= David |editor= Peter N. Stearns |editor2= Peters Seixas |editor3= Sam Wineburg |chapter= Dilemmas and Delights of Learning History |year= 2000 |publisher= [[New York University Press]] |location= New York & London |isbn= 978-0814781418 |page= [https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/63 63] |chapter-url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |url= https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/63 }}</ref>
''Аҭоурыхҭҵааҩ'' - аҭоурыхи [[Вспомогательные исторические дисциплины|ацхыраагӡатә ҭоурыхтә дисциплинақәеи]] ҭызҵаауа аспециалист иоуп.<ref>[http://feb-web.ru/feb/ushakov/ush-abc/09/us1c5706.htm Историк] // Толковый словарь русского языка / Под ред. Д. Н. Ушакова. — Т. 1. — Стб. 1257.</ref><ref>{{Книга|часть=Историк |автор = [[Ожегов, Сергей Иванович|Ожегов С. И.]] |заглавие = [[Словарь Ожегова|Толковый словарь русского языка]] |ответственный= Под ред. проф. [[Скворцов, Лев Иванович|Л. И. Скворцова]] |издание = 28-е изд. перераб |место = М. |издательство = Мир и образование |год = 2014 |страниц = 1376}}</ref><ref name="Ефремова">{{книга|часть=Историк |автор=[[Ефремова, Татьяна Фёдоровна|Ефремова Т. Ф.]]|заглавие=Современный словарь русского языка : орфографический, словообразовательный, морфемный : около 20 000 слов, около 1200 словообразовательных единиц|место=М.|издательство=[[АСТ (издательство)|ACT]]|год=2010|страниц=699|isbn=978-5-17-069855-4}}</ref> Иахьатәи аамҭазы аҭоурыхҭҵааҩцәа рҟынтә ԥыҭҩы заҵәык роуп аҭоурыхҭҵааҩцәа ҳәа изышьҭоу, уи ахаҭыԥан, изызку ахырхарҭақәа ирҿырԥшны, рхы иадырхәоит еиуеиԥшым аилкаарақәа: [[социальная история|асоциалтә ҭоурыхҭҵааҩцәа]], акультуратә ҭоурыхҭҵааҩцәа, [[феминистская история|афеминисттә ҭоурыхҭҵааҩцәа]], [[история науки|аҭҵаарадырра аҭоурыхҭҵааҩцәа]], [[политическая история|аполитикатә ҭоурыхҭҵааҩцәа]] уҳәа убас иҵегьы.<ref>Arnold, 2000, p. 55.</ref>
== Аилкаареи аетимологиеи ==
Ажәа «аҭоурых» раԥхьатәи аҵакы [[Древняя Греция|ажәытә бырзен бызшәа]] аҟынтәи иаагоуп, уи иаанагоит «аҭҵаара, аилкаара, ашьақәыргылара, адырра аиура». Аҭоурых ахҭысқәеи [[факт|афактқәеи]] рыҵабыргреи риашареи рышьақәыргылара иадҳәалан. [[Древний Рим|Ажәытә аурымтәи]] аҭоурыхҿиарадырраҿы ([[Историография|аҭоурыхҿиарадырра]] иахьатәи аҵакала — аҭоурых ҭызҵаауа аҭоурыхтә ҭҵаарадырра аҟәша ауп), ари ажәа иаанарԥшуа иалагеит ииасыз ахҭысқәа ирызку [[Нарратив|ажәабжьҳәара]]. Иаарласны, «аҭоурых» ҳәа ахьӡырҵо иалагеит иарбанзаалак иҟаҵәҟьоу ма ихыҭҳәаау хҭыск, ҟаларак ирызку [[рассказ|ажәабжьқәа]].<ref>''[[Утехин, Сергей Васильевич|Утехин С. В.]]'' [http://utechin.narod.ru/svu/notice/02_01.htm О понимании истории] {{Wayback|url=http://utechin.narod.ru/svu/notice/02_01.htm |date=20140326182103 }}</ref>
Аспециалистцәа изларҳәо ала, [[Ионийцы|иониатәи]] ажәа ''аҭоурых'' (ἱστορία) аауеит «индоевропатәи ашьаҭа ''vid'' аҟынтә, зҵакы алаҭын бызшәаҟны ''video'' аурыс бызшәаҟны ''видеть'' ҳәа иаарԥшу».<ref name="tahogodi">[[Тахо-Годи, Аза Алибековна|Тахо-Годи А. А.]] Ионийское и аттическое понимание термина «история» и родственных с ним // Вопросы классической филологии. – М.: Издательство Московского университета, 1969. Вып. 2. С. 112.</ref><ref name="savelpolet"/>
[[Древняя Греция|Ажәытә Бырзентәыла]] ажәа «аҭоурых» ҵакыс иамаз аҭҵаарадырра амҩала ироуаз иарбанзаалак адырра ауп, иахьатәи аҵакы ала аҭоурыхтә дырра ахаҭа акәымкәа. Иаҳҳәап, ари ажәа [[Аристотель|Аристотель]] «Аԥстәқәа рҭоурых» аҟны ахархәара аиҭеит. Уи ҳԥылоит, иара убас [[Гомер|Гомер]] игимнқәа, [[Гераклит|Гераклит]] иҩымҭақәа, Афинтәи аҳәынҭқарра аҿаԥхьа аҭоубаура атекст уҳәа рҿы. Ажәытә бырзен бызшәаҿы иҟан ажәа ''historeîn'', «аҭҵаара», уи раԥхьа [[Иония|Иониа]] мацара аҟноуп ахархәара ахьамаз, уаантәи Бырзентәыла зегьы иалаҵәеит, анаҩс [[Эллинизм|аеллинистикатә цивилизациа]] зегьы.<ref name="Ferrater-Mora">Ferrater-Mora, José. ''Diccionario de Filosofia''. Barcelona: Editorial Ariel, 1994.</ref>
Иарбан [[Культура|культуразаалак]] аҿы еицырдыруа, аха ихьыԥшым ахыҵхырҭақәа рыла ирҵабыргым ажәабжьқәа, иаҳҳәап, [[Король Артур|акрал Артур]] изку алегендақәа, иаобиективтәу аҭҵаара акәымкәа, еиҳарак [[Культурные ценности|акультуратә ҭынха]] иахәҭакны иԥхьаӡоуп.<ref>{{книга |заглавие=Knowing Teaching and Learning History, National and International Perspectives |ссылка=https://archive.org/details/knowingteachingl00samw |часть=Schweigen! die Kinder! |год=2000 |издательство=[[New York University Press]] |место=New York & London |isbn=0-8147-8141-1 |страницы=[https://archive.org/details/knowingteachingl00samw/page/24 24] |язык=en |автор=Seixas, Peter |ответственный=Peter N. Stearns, Peters Seixas, Sam Wineburg (eds.)}}</ref><ref name="Low1" /> Аҭоурых иарбан хәҭазаалак аҭҵаарадырратә дисциплинак аҳасабала абас еиԥш иҟоу ҭҵааразароуп.
Ажәытә бырзен аҵакала ажәа «аҭоурых» XVII ашәышықәсазы [[Бэкон, Фрэнсис|Френсис Бекон]] ахархәара аиҭеит еицырдыруа атермин «[[естественная история|аԥсабаратә ҭоурых]]» аҟны. Бекон изы аҭоурых — «аамҭеи ақәыԥшылареи рҿы зҭыԥ шьақәыргыло амаҭәарқәа рдырра ауп», уи хыҵхырҭас иамоу [[память|агәынкылара]] ауп ([[Аҭҵаарадырра|аҭҵаарадырра]] агәҭахәыцра ишалҵшәо еиԥш, [[поэзия|апоезиа]] афантазиа ишалҵшәо еиԥш). Абжьарашәышықәстәи Англиа аҟны ажәа «аҭоурых» еиҳарак ахархәара аман иааизакны ажәабжь аҵакы аҭаны (''story''). Иҷыдоу атермин аҭоурых (''history'') ииасхьоу ахҭысқәа реишьҭагыла аҳасабала англыз бызшәаҿы ицәырҵит [[XV век|XV ашәышықәса]] анҵәамҭазы, ажәа «аҭоурыхтә» (''historical'', ''historic'') — XVII ашәышықәсазы.<ref name="Whitney">Whitney, W. D. ''[https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ |date=20210202174044 }}''. New York: The Century Co, 1889.</ref><ref name="Ferrater-Mora"/> Германиеи, Франциеи, Урыстәылеи рҿы ажәа «аҭоурых» аҩҵакык рыла ахархәара амоуп.
Абиԥарақәа ргәалашәараҿы иаанхаз ахҭысқәа зегьы, еиуеиԥшым иҵабыргу рформақәа, аҭоурыхтә [[Хроника|хроника]] аҵакы шьақәдыргылоит<ref name="wordnet">[http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn WordNet Search — 3.0] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050917065532/http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn |date=2005-09-17 }} {{Анеишьа амам азхьарԥш|число=23|месяц=05|год=2013|url=http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn|id=20090329}}, «History».</ref>. Уи ииасыз аамҭа аиҭашьақәыргыларазы еиҳа ихадоу ахыҵхырҭақәа ралкааразы иаҭахуп. Иарбанзаалак аҭоурыхтә [[архив|архивқәа]], еиуеиԥшым атекстқәеи адокументқәеи ахьыԥшаау азеиԥш архив аҵакы иахьыԥшуп; урҭ доусы «рхатәы ҵабырг» шрымоугьы, лассы-лассы рыхәҭак ҿаԥырҽуеит. Архивтә хыҵхырҭақәа рыдагьы, аҭоурыхҭҵааҩцәа рхы иадырхәар рылшоит абаҟақәа ирну аҩырақәеи асахьақәеи, аҿаԥыцтә жәабжьқәа, иара убас егьырҭ ахыҵхырҭақәа<ref>Michael C. Lemon (1995).The Discipline of History and the History of Thought. Routledge. Page 201. ISBN 0-415-12346-1</ref>, иаҳҳәап, [[археология|археологиатә]]. Аҭоурых иахьыԥшым ахыҵхырҭақәа рыла, археологиа еиҳарак аҭоурыхтә ҭҵаарақәа рзы ахәарҭа амоуп, ахҭысқәа лабҿаба избаз ршаҳаҭрақәа рышьақәырӷәӷәара ма рҿагылара мацара акәымкәа, иара убас информациала рхарҭәаара алнаршоит, иалкаау аамҭа хҵәахақәа ирхаану злаҟам ала.
== Аҭоурыхи амифқәеи ==
Аҭоурыхтә текстқәа змам архаикатә культурақәа рҿы, урҭ ахыҵхырҭақәа рроль нанагӡоит [[мифология|амифологиа]], уи ажәытәра иазку адыррақәа раиуразы ицхыраагӡоуп. Кыр иҿиахьоу аҭоурыхтә традициа аныҟоу аамҭақәа раангьы, амифопоетикатә традициа аҵак ду амоуп. Убри аан иҟоуп аҭоурыхтә хҭыс ҿыцқәа рызхәыцра зҽазызшәо амифологиатә текстқәа. Урҭ рыхцәажәара мҩаԥысуеит «адәахьтәи» аганахьалагьы «аҩныҵҟатәи» аганахьалагьы (автохҳәаа). Аҭоурых аҭҵаарадырра аҳасабалеи, ма амиф аҳасабалеи реизыҟазаашьа апроблема еиҳа ихадахоит раԥхьатәи аҭоурыхтә усумҭақәа рцәырҵра аамҭазы, аха уи аамҭазы еиҳарак акосмологиатә ҟазшьа змоу ажәытә мифопоетикатә схемақәеи атекстқәеи аԥыжәара шрымац ирымоуп. Иалыркаауеит: ауаа ирыдҳәалаз ажәытәтәи ахҭысқәа рҭоурых ҭҵаарадыррак аҳасабала, [[Древний Восток|Ажәытә Мрагылара]] ишьақәгылаз анцәа идҳәалоу ахҭысқәа ирызку атеократиатә квази-ҭоурых, насгьы амифқәа, аквазиаамҭатә форма шеиқәырхоугьы ауаа ирыдҳәалаз ахҭысқәа ирызхьамԥшуаз<ref name="toporov1987">Топоров. История и мифы, 1987.</ref>.
Аҭоурыхи амифологиеи реидҳәалара еилыкка иубарҭоуп [[космогонические мифы|акосмологиатә нарративқәа]] рҿы. Урҭ рҷыдарақәак анырра ду ҟарҵеит раԥхьатәи аҭоурыхтә текстқәа рышьақәгылашьеи рҵакқәеи рҿы. Ари анырра аарԥшуп азҵаара аҭак аҳасабала ишьақәгылоу атекст аҿы: Атекст шьақәгылоуп адунеи аиҿкаашьа иазку азҵаарақәеи аҭакқәеи рыла. Атекст еихшоуп ахҭысқәа рыхцәажәарала ишьақәгылоу ахәҭақәа рыла. Арҭ ахҭысқәа аамҭа ахҵәахақәа раҳасабала еишьҭагылоуп, хҵәахацыԥхьаӡа алагамҭа арбоуп. Акосмос ақәыԥшылара ахцәажәарақәа еишьҭаргыланы иаарԥшуп. Ахырхарҭа шьақәыргылахоит адәахьынтәи аҩныҵҟахь. Ашара етапк аҟынтәи анаҩстәи аетап ахь аиасразы иаҭахуп иҷыдоу азнеишьа. Ахҭысқәа хәыҷы-хәыҷла акосмологиатәи анцәатәи ҩаӡара аҟынтәи аҭоурыхтәи ауаҩытәыҩсатәи ҩаӡарахь илбаауеит. Акосмологиатә цәаҳәа аҵыхәтәантәи аелемент аҭоурыхтә цәаҳәа актәи аелемент акәхоит. Раԥхьатәи [[культурный герой|акультуратә фырхаҵа]] лассы-лассы арҭ аҩ-цәаҳәак рҳәааҿы дцәырҵлоит. Уи адгьылтә ҩаӡараҿы акосмос аԥҵара хиркәшоит. Иара иоуп асоциалтә нормақәа рышьақәыргыларала акультура-ҭоурыхтә традициа ашьаҭа зкуа. Атекстқәа рҟны асоциалтә ԥҟарақәа аарԥшхоит. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп аколлектив аҩныҵҟа аибагаратә еизыҟазаашьақәа рыԥҟарақәа. Арҭ аԥҟарақәа рҟынтәи иаауеит аиуара асхемақәа<ref name="toporov1987"/>.
Амифопоетикатә текстқәа рҿы акосмологиатәи, аиуаратәи, иара убас аибагаратә еизыҟазаашьақәеи рсистема асхемақәа рыдагьы, амифҭоурыхтә традициақәа рсхема аҵанакуеит. Арҭ асхемақәа, еиҳарак, амифқәеи «аҭоурыхтә» [[предание|ҳәамҭақәеи]] рыла ишьақәгылоуп. Ҳаамҭазтәи аҵарауаа лассы-лассы агха рыхьуеит, насгьы амифи аҭоурыхтә ҳәамҭеи рҳәаақәа рышьақәыргылара гәрамгарҭас иҟарҵоит, аха атрадициа ныҟәызго рыбжьара ари аихшара ауадаҩрақәа цәырнагаӡом. Англыз етнограф [[Малиновский, Бронислав Каспар|Бронислав Малиновски]] «аҭоурыхтә» ҳәамҭақәа иалкаау традициак ныҟәызго иреиԥшу ауаҩытәыҩсатә персонажцәа злахәыз, насгьы аколлектив актуалтә гәалашәара (ажәаҳәаҩ ихатә гәалашәара, аҭаацәа рабиԥара ргәалашәара, агенеалогиатә схемақәа уб. иҵ.) зымҿхазкуа ахҭысқәа ирыдиҳәалон. «Аҭоурыхтә» ҳәамҭа иаҷыданы, амиф аҳәаақәа ирҭагӡаны иаарԥшуп даҽа ҭагылазаашьак аҿы ухаҿы иузаамго ахҭысқәагьы: убас, еиуеиԥшым аиҭакрақәа мҩаԥысуеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ацәеижь аԥсахра, ауаҩы аԥстәы иеиԥшхара, усхкык аҟынтәи даҽа усхкык ахь аиасра. Амифи аҭоурыхи реиԥшымзаарақәа ҭырҵаауеит егьырҭ «анарративтә» проза хкқәа ирҿырԥшны.
Америкатәи аиндеиццәа [[нутка (народ)|нутка]] ркультураҿы амифи [[легенда|алегендеи]] реизыҟазаашьа ҭызҵааз [[Сепир, Эдуард|Едуард Сепир]] алкаа ҟаиҵеит аҩжанркгьы ныҟәызго иҟаҵәҟьаз ахҭысқәа рдырраҭарақәа раҳасабала ишахәаԥшуа, аха амиф ажәытәра лашьца ([[мифическое время|амифтә аамҭа]]), адунеи зынӡа даҽакала ианыҟаз аепоха иахыԥхьаӡалоуп; алегенда аҭоурыхтә персонажцәа аазырԥшуа, иалкаау аҭыԥи ажәлари ирызку, актуалтә [[ритуал|ритуалтә]] ма асоциалтә ҵакы змоу ахҭысқәа рыҽрыманадоит. [[сказка|Алакә]], амиф, аҭоурыхтә ҳәамҭа, иԥшьоу аҭоурых назлоу ԥшь-хәҭакны еилоу «анарративқәа» рсхема аҳәаақәа ирҭагӡаны иалкаахоит ҩ-ҷыдарак — «алакәтә» — «илакәтәым», «[[сакральное|асакралтә]]» — «исакралтәым»: алакә — лакәтәуп, исакралтәым; амиф — лакәтәуп, исакралтәуп; аҭоурыхтә ҳәамҭа — илакәтәым, исакралтәым; иԥшьоу аҭоурых — илакәтәым, исакралтәуп. Ари аусхкы ҭызҵаауаз аҵарауаа, иаҳҳәап, Е.Сепир, Б. Малиновски, В. Сиудов, К. Скотт Литтлтон, У. Беском, [[Вансина, Ян|Ж. Вансина]] уб. егь., апроза аҩныҵҟа еиуеиԥшым ажанрқәа алыркаауан, иара убас амифологиатәи аҭоурыхтәи ҳәамҭақәа рыбжьара атипологиатә аиасрақәа реишьҭагылашьақәа шьақәдыргылон. Ибжьаратәу аформақәа рахь иаҵанакуеит аҭоурыхтә хҳәаа иадҳәалоу, аха амифопоетикатә традициа иахылҿиаауа агәалашәара, ахроникатә нҵамҭақәа, ашаҳаҭтә ҿахәы, ахылҵшьҭра иазку аҳәамҭақәа. Агиографиатә легендақәа амифи аҭоурыхтә текстқәеи ирыдҳәалоуп. Иҟоуп еиҳа инарҭбаау апроблема: агиографиатә легендақәа «рҭоурыхтәра», иара убас аҭоурыхтә нарративқәа «рмифологиатәра», мамзаргьы «рҭоурыхтә ҵакы рцәыӡра». Уи ареалтә ҭоурыхтә хаҿқәа рбиографиақәагьы ирызкуп<ref name="toporov1987"/>.
Раԥхьатәи «аҭоурыхтә» прозақәа иреиуоу — аҭоурыхра иазааигәатәны уахәаԥшуазар — рхатә ҳәамҭа мацарақәа роуп «аҭоурыхтә» ҳәа ирыԥхьаӡо, егьырҭ ааигәа иҟоу акультурақәа рҳәамҭақәа амифологиатә аамҭа иаҵанакуеит, амифологиа аҳасабалагьы иахәаԥшуеит. Актуалтә гәалашәара иаҵанакуа аамҭа анҭыҵ — аҩыра змам атрадициақәа рҿы, шамахамзар, быжь-абиԥарак иреиҳаӡам — ажәытәра зегьы ахҭысқәа рыла еихшамкәа еизакны иҟоуп, ахҭысқәеи ажәабжьҳәаҩи рыбжьара аамҭатә дистанциа арбаӡам. Ҳ. ԥ. ҟ. 1-тәи азқьышықәсазы хыԥхьаӡара рацәала акультурақәа, Адгьылбжьарамшын инаркны аокеан Ҭынч аԥшаҳәақәа рҟынӡа, аҳәынҭқарра ашьақәгылара аамҭа рхыргеит, раԥхьаӡа акәны амифопоетикатә шьақәгылашьақәа рҿы акризис ҟалеит. Акосмологиатә схемақәа ртрадициатә формақәа ацәырҵра ҿыцқәа ишахәҭоу еиԥш рыхцәажәареи реилыркаареи рылымшеит. Ажәытә космологиатә традициаҿы аилыркаара зҭахыз аҭагылазаашьақәа рыхәҭак ауп изыхцәажәаз, убри аҟнытә убарҭ ацәырҵра ҿыцқәа назлаз, ахцәажәара ахкы ҿыцқәа аҭахын. Акосмологиатә нарративқәеи, [[этиологические мифы|аетиологиатә мифқәеи]], иара убасгьы заатәи аквазиҭоурыхтә текстқәеи рҟынтәи, акультура ииасуеит заатәи аҭоурых хцәажәарахь. Аамҭа цацыԥхьаӡа ишьақәнаргылоит адунеи аҭоурыхтә хәаԥшышьа, насгьы аҭоурых ҭҵаарадыррак аҳасабала ицәырҵуеит. Раԥхьа аҭоурыхтә хәаԥшра амифопоетикатә иаҟәгамызт, анаҩс уи иацәхьаҵны иаҿагылеит, аҵыхәтәаны, зынӡа мап ацәнакит. Заатәи аҭоурыхтә текстқәа рҿы макьана иубарҭоуп акосмологиатә жәабжьқәа рҷыдарақәа жәпакы. Убас, урҭ азҵаарақәа жәпакы рҭак ҟазҵо аиҿкаашьа рымоуп. Убас, заатәи [[русская летопись|аурыс ашықәснҵа]] алагамҭа «Абар [[Повесть временных лет|аамҭатә шықәсқәа ражәабжьқәа]]. Аурыс дгьыл ахьынтәиҟалаз. Киев раԥхьаӡа аҳра зуадаз, насгьы иарбан хылҵшьҭроу иамоу аурыс дгьыл» акыраамҭатәи атрадициа шьаҭас иамоуп. Џьара-џьара заатәи аҭоурых ԥҵамҭаҿы азҵаарақәеи аҭакқәеи рформа стилистикатә знеишьаны иҟалоит, иаҳҳәап, лассы-лассы уи аҩыза [[ирландские саги|ирландиатәи асагқәа]] рҿы иуԥылоит, мамзаргьы атекст иалкаау аҭыԥқәа рҿы иааԥшуеит, иаҳҳәап, китаитәи «[[Го юй|Го иуи]]», «Аҳрақәа ирызку ажәабжьқәа» рҿы. Азҵаара-аҭактә композициа ахархәара, хәҭа-хәҭала акәзаргьы, заатәи аҭоурыхтә хцәажәарақәа рҿы адиалогқәа рырацәара ауп изыдҳәалоу, иаҳҳәап, китаитәи «[[Шу цзин|Шуцзин]]» («Аҭоурых ашәҟәы») аҟны. [[Геродот|Геродот]] ихаҭа шаҳаҭс дахьзыҟамлоз, насгьы избаз иаҳасабала аӡәгьы изеиҭамҳәоз ахҭысқәа данрыхцәажәоз, адиалог аформа дазхьаԥшуан, џьара-џьара азҵаарақәеи-аҭакқәеи рформақәагьы. Ари автор иидыруаз адиалог иашақәа, ааԥхьарақәа, ажәахәқәа убас егьырҭгьы, ма зынӡа ахархәара риҭаӡом, ма иԥсахны иааигоит. Заатәи аҭоурыхтә текст аформа ахаҭа, еиҳарак, аҭак аԥшаара аҳасабала ишьақәгылан, уи азы атекст ибзианы аус адулатәын. Арахь иаҵанакуеит, Геродот ихы иаирхәаз амифқәа ррационалисттә интерпретациа аметоди аҭоурыхдырҩы [[Фукидид|Фукидид]] алҵшәақәа рыла илкаақәа рметоди. Аҭак аԥшаара, еиҳарак акосмологиатә нарративқәа ирықәшәо аритуалқәа рҳәаа иҭагӡаны, аҭак аиура апроцедура иадҳәалоуп<ref name="toporov1987"/>.
Заатәи аҭоурыхтә усумҭақәа амифопоетикатә традициа аҳәаақәа ирҭагӡоу аамҭеи ақәыԥшылареи реилкаара еиқәдырхоит. Аҭоурыхдырыҩцәа Геродот, Фукидид, [[Полибий|Полибии]] аамҭа [[цикличность|ациклтә модель]] еихыршон, уи ала иаарԥшхоит Геродот ихронологиа шҵаҵӷәыдоу, Фукидид «илогикатә» хронологиа еиԥш. Заатәи аҭоурыхтә усумҭақәа раԥҵаҩцәа иарбоу аилкаара аиааира рҽазыршәон, ахыркәшаратә аамҭатә цикл «ариашарала». Убас, урҭ аелементқәа еиҿызкаауаз, ахронологиа иадызҳәалоз асиақәа шьақәдыргылон. Ижәытәӡатәиу аҿырԥштәқәа рахь иаҵанакуеит «[[Палермский камень|Палермтәи ахаҳә]]» ала еицырдыруа ажәытә египеттәи ашықәснҵара еиқәхаз ахәҭақәа, ҳ.ԥ.ҟ. 25-тәи ашә., ҳ.ԥ.ҟ. XII—VII ашә. ирыҵаркуа аепонимқәа ассириатәи рсиақәа — лимма, иара убас аҭоурыхтә ҟазшьа змоу китаитәи атекстқәа, уахь иаҵанакуеит иалкаау аҳра аҭоурых, адинастиақәа, анналқәа, мамзаргьы изхылҵыз рыхьӡқәеи рыԥсҭазаара арыцхәқәеи еиқәзырхаз, [[Чжоу|Чжоу]] аепохаан ицәырҵыз ашьҭратә ҭаӡҩырақәа уб.иҵ. Ажәытәӡатәи заатәи-аҭоурыхтә текстқәа ирыҵаркуеит иара убас, хронологиала еишьҭаргылоу хыԥхьаӡара рацәала асиақәа, урҭ ирхыԥхьаӡалоуп [[Евмел Коринфский|Евмел]] иҩымҭа «Коринтиака» еиԥшу агенеалогиатә поемақәа, есышықәсатәи аофициалтә нҵамҭақәа, [[логографы|алогографцәа]] — [[Гекатей Милетский|Гекатеи Милетскии]] егьырҭи еиқәдыршәаз «Агенеалогиақәа». Агенеалогиақәа ахронологиатә еишьҭагылашьақәа рахь ииасыр рылшон. Индиатәи агенеалогиатә традициа [[пураны|апуранқәа]] рыла иалагоит — аканонтә [[индуизм|индуисттә]] текстқәа, аквазиҭоурыхтә жанр «[[Итихасы|Итихасы]]» атекстқәа — хаҭала иуҳәозар «аҭоурых». Ари атрадициа еиҳарак амифологиатә материал аҟны инарҵауланы ашьаҭа акит, иара убас Индиа ҭыԥқәак рҿы иахьа уажәраанӡа еиқәхеит, лассы-лассы маӡала. Агенеалогистцәа хԥа-ԥшьба шәышықәса рыҩныҵҟа аҭыԥантәи аҭоурых аиҭашьақәыргылара алзыршо асиақәа шьақәдыргылоит, иара убас амифологиатә «адунеи ашара аепохеи» [[первопредок|раԥхьаӡа изхылҵызи]] аҵыхәтәантәи ашәышықәсақәа рҭоурыхи рыбжьара аамҭалатәи аимҟьарсҭа еиҳарак амифологиатә материал ала ихадырҭәаауеит. Аҵыхәтәантәи аамҭазы хыԥхьаӡара рацәала агенеалогиатә традициақәа ирыхцәажәан Океаниа, Африка, иара убас Аладатәи, Агәҭантәи, Аҩадатәи Америка арегионқәа рҿы<ref name="toporov1987"/>.
Агенеалогиатә усумҭақәа ирықәшәоит акосмологиатә қәыԥшылара аобиектқәа рыла лассы-лассы зыхцәажәарақәа ирылаго, агеографиатә ҟазшьа змоу аԥҵамҭақәа. Акосмологиатә традициа аҟынтәи аҭоурыхтә традициахь, даҽакала иуҳәозар, амифқәа рҟынтәи аҭоурых ахь аиасра апроцесс аан, «аамҭеи» «ақәыԥшылареи» (иара убас урҭ ирышьашәалоу аперсонификациа зызу, нцәахәыс иԥхьаӡоу аобиектқәа, [[Кронос|Кронос]], [[Гея|Геиа]], [[Уран (мифология)|Уран]] реиԥш иҟоу уҳәа уб.иҵ.) амифологиатә нарратив, акосмологиатә драма алахәылацәа рҟынтәи аҭоурыхтә процесс ахьымҩаԥысуа ҳәаақәаны иҟалеит. Ари аиасра алыршахеит аилкаарақәа «аамҭеи» «ақәыԥшылареи» асакралтә ҟазшьа рцәыӡреи, насгьы ҿыц ицәырҵыз ахырхарҭа — аҭоурых — аҟны дара рзы еиҳа зхы иақәиҭу ахархәаратә ԥҟарақәа рышьақәгылареи иабзоураны. Аҭоурыхтә дунеихәаԥшышьа ашьақәгылара иацхрааит заатәи аҭоурыхтә усумҭақәа жәпакы. Урҭ рахь иаҵанакуеит автор еиуеиԥшым традициақәак дахьрызхьаԥшуа ажәабжьқәа (ажәытә бырзен логограф [[Гелланик|Гелланик]] еиқәиршәеит тәылақәак рзеиԥш ҭоурых ахронологиатә схема; [[Сыма Цянь|Сыма Циан]] еиқәиршәеит Китаи раԥхьатәи еизаку ҭоурыхны иҟалаз «Аҭоурыхтә нҵамҭақәа»), иара убас автор аамҭа хҵәахак, ма хҭыск ахьааирԥшуа ([[Пелопоннесская война|Пелопоннессктәи аибашьра]] иазку Фукидид ишәҟәы «[[История (Фукидид)|Аҭоурых]]»; аҭаацәара Бань рышәҟәы «Заатәи Хань рдинастиа аҭоурых»). Аҩ-ҭагылазаашьак рҿы атекст асакралтә ҟазшьеи амифи ирцәыхароуп. Арҭ атекстқәа амифгьы рылоуп, аха азеиԥш концепциа аҳәаақәа ирҭагӡаны ихадоу ароль ааннакылом, уи епизодны, детальны, аԥҵамҭа иалементны иҟалоит<ref name="toporov1987"/>.
Заатәи аҭоурыхтә текстқәа рзы акосмологиатә концепциақәа «аритми» ахырхарҭеи шьақәдыргылон. Иаҳҳәап, ақалақьқәа, аҳәынҭқаррақәа, адинастиақәа, ацивилизациақәа рҭоурых ахцәажәараан, аҭоурыхҭҵааҩцәа рхы иадырхәон акосмологиатә еилазаара аҟынтәи иааз аилкаарақәа, еиҳа иманшәалоу ахцәажәаратә схема аҳасабала, убарҭ иреиуоуп аира, аизҳара, адеградациа, аԥсра; арҭ апроцессқәа акосмологиатә мистериаҿы асакралтә елементны иҟамызт. Раԥхьатәи ажәабжьқәа еиҳарак аҳрақәеи (иаҳҳәап, ажәытәкитаитәи атрадициаҟны) аибашьрақәеи рыхцәажәарала ишьақәгылоу - акосмологиатә еиҿагыларақәа рҭоурыхтә аналог ауп. Заатәи аҭоурыхтә текстқәа рзы лагамҭаны иҟалеит ақалақь ашьаҭакра ([[Тит Ливий|Тит Ливии]] иҟны [[Рим|Рим]]), уи амифи аҭоурыхи еиланагӡоит, иара убас акосмологиатә ԥҵара атемагьы иадҳәалоуп. Аҭоурых аҿы амиф аҭынха иаҵанакуеит иҷыдоу аҭоурыхтә традициа ашьаҭакҩы ихаҿсахьа, уи лассы-лассы амифгьы аҭоурыхгьы иахырыԥхьаӡалоит, мамзаргьы уи иҟаҵәҟьазаара агәыҩбара рызцәырнагоит (аурымцәа рҿы [[Ромул и Рем|Ромулеи Ремеи]]; аславиантә традициаҿы [[Лях|Лиах]], [[Чех|Чех]], [[Крак|Крак]], [[Кий (князь)|Кии]] уҳәа егьырҭгьы)<ref name="toporov1987"/>.
[[Геродот|Геродоти]] егьырҭ заатәи аҭоурыхҭҵааҩцәеи аҭоурыхтә персонажцәа рхымҩаԥгашьа ахақәиҭра еижьаганы ирыԥхьаӡон, урҭ акосмологиатә хҭысқәа алахәцәа ргәазыҳәарақәа назыгӡо раҳасабала акәын ишаадырԥшуаз. Убасҵәҟьа ауп ишыҟаз абжьарашәышықәстәи аамҭазы иҟаз «апровиденциалисттә» традициагьы. Аҭоурых ҭҵаарадырратә дисциплинак аҳасабала, насгьы аҭоурыхра адунеихәаԥшышьатә конструкцианы ашьақәгылара иацхрааит аҭоурыхтә хҭысқәа зыхҟьаз аилкаареи, насгьы аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыҿиареи. Уи аганахьала Фукидид илшаз рацәоуп. Геродот лассы-лассы азакәан амчхареи алахьынҵеи дрызхьаԥшуан, аха ус еиԥш иҟоу азнеишьа амзызқәа ҭҵаарадыррала реилкаара иацәыхаран<ref name="toporov1987"/>.
Заатәи аҭоурыхтә текстқәа рҿы акосмогониа иазҷыдароу «аԥҵаратә схема» ашьҭақәа еиқәырхан, уи уажәы ииаган, уаанӡа истатикатәны, иаморфтәны, еиҟәыҭхамкәа, рацәак хшыҩзышьҭра зҭатәым ҳәа иԥхьаӡаз - ауаҩы иҭоурых ахь. Аҭоурых аҿы ахҭысқәа еиӷьу аҟынтәи еицәоу ахь ииасуан; убри аан акосмогониатә мифқәа рҿы иаҳа ихадоу ҳәа иԥхьаӡоу аԥҵара «алагамҭа» ауп: иаԥҵаз адунеи абсолиуттә акзаареи аинаалареи аныԥшуан. Инарҭбааны аларҵәара аман ԥшь-шәышықәсак ирызкыз агәаанагара: актәи — [[золотой век|ахьтәы шәышықәса]], аҵыхәтәантәи — зегьы иреицәоу, узықәгәыӷратә иҟам аамҭа. Иҟан иара убас уи иаҿагылоу асхемақәагьы, уа ахьтәы шәышықәса ҳәа иԥхьаӡан аҭоурых анҵәамҭа — ари еиуеиԥшым [[хилиазм|ахилиастикатә]] концепциақәа ирызҷыдаҟазшьан<ref name="toporov1987"/>.
Заатәи аҭоурыхтә усумҭақәа (иаҳҳәап, ажәытәбырзентәи) ӷәӷәала аепос иадҳәалаз ажәабжьҳәаратә литература ажанр иаҵанакуан, уи амифологиатә шьаҭақәа шамоу ҩашьом. [[логограф|Алогографцәеи]] [[Геродот|Геродоти]] рҭоурыхтә текстқәа рҟны инарҭбааны рхы иадырхәон афольклортә, иара убас алакәтә материал. Аурымтәи аҭоурыхҿиарадырра аԥсыжратә қьабз аан ирҳәоз арҽхәарақәеи (алаҭ. laudatio funebris), насгьы зыдунеи зыԥсахыз иԥсҭазааранҵеи ирыдҳәалоу, иамоуп иара убас афольклортә хыҵхырҭақәагьы. Убас, афольклортә стилистика аҷыдарақәа жәпакы [[Тацит|Тацит]] иҿы иубарҭоуп. Заатәи аҭоурыхтә усумҭақәа, лымкаала Геродот иҟны, амифологиатәи афантастикатәи материалқәа (рационалла аус зыдулоу) рацәаны иахьрылоу, иаҳҳәап, атыҩкрақәа, адгьылҵысрақәа, алахьынҵеи ([[Тихе|Тихе]]) алаԥықәшәареи рроль убас егьырҭгьы шаҳаҭра руеит арҭ атекстқәа амифопоетикатә традициа аҭынха шакәу. [[Аристотель|Аристотель]] Геродот «амифолог» ҳәа ихьӡиҵеит (ажәытә бырзен бызшәала μυθολόγος). Убри аамҭазы акраҵанакуеит амиф рационалла аилкаара, насгьы аҭоурыхтә материал ихыҭҳәаау аҟәыҭхара, уи Геродот илнаршеит амифологиа аҟынтәи аҭоурых ахь аиасра. Аепикатә традициақәа рышьақәгыларазы иҟаз аҭоурыхтә ҭагылазаашьақәа џьара-џьара даара еиуеиԥшымызт, убри аҟнытә атекстқәа рҟны аҭоурыхи амифологиеи реизышәара еиҟарамызт. Амиф ҟазшьа змоу индиатәи аепикатә поемақәеи («[[Махабхарата|Махабхарата]]», «[[Рамаяна|Рамаиана]]»), [[пураны|пуранақәеи]] реиԥш еицырдыруа иҟоуп, иара убас аҭоурых ҟазшьа змоу испаниатәи «[[Песнь о моём Сиде|Сара с-Сид изку ашәеи]]», исландиатәи акралтәи, ма абшьҭратәи [[саги|сагақәеи]]<ref name="toporov1987"/>.
Аҭоурых амиф аҟынтәи ахақәиҭтәра убарҭоуп асакралтә ҟазшьа зцәыӡыз, анаҩс аҭҵаарадырра аҭоурых зхылҿиааз атекстқәа рҟны еиԥш, ажәытә амифопоетикатәи адинхаҵаратәи традициақәагьы рҟны. Убас, аџьамтә традициаҿы ([[маздеизм|амаздеизми]] [[манихейство|аманихеиствеи]]) аҭоурых шьақәгылоуп иԥсабаратәым асхемала, аха уи ашьаҭа асакралтә беиарақәа рсистема еиқәзырхо акосмологиатә дунеихәаԥшышьаҿы иҟоуп. Даара акраҵанакуан аамҭа азҵаара ахаҭа азҿлымҳара (иаҳҳәап, [[Зерван|Зерван]] ихаҿсахьаҿы), уи апериодизациеи аҿиареи, иара убас аамҭеи аԥҵара амч хадақәеи реимадара - иҵоуроугьы иҵоурамгьы. Амиф аҟынтәи аҭоурых ахь аиасраҿы аҵакы аман [[иудаизм|аиудаизм]], уи Анцәеи (аԥсабаратә дунеи иалгоу, акосмологиаҿы аасҭа аҭоурых аҳәаақәа ирҭагӡаны иаарԥшу) аҳи (акосмологиатә еимадарақәа зцәыӡыз, шьҭралатәи напхгаҩны иҟалаз, аҭоурыхтә процессқәа ирыхәҭакхаз) аԥсабара иаҟәганы аҭоурых иахәҭакны иҟанаҵеит. [[Ақьырсианра|Ақьырсианра]] амиф аҟынтәи аҭоурых ахь шьаҭанкыла ииасит. [[Христианская мифология|Ақьырсиантә мифологиа]] раԥхьаӡа акәны, Анцәа аҭоурыхтә аамҭа дахәҭакны дҟанаҵеит, [[историчность Иисуса Христа|Иаса Қьырса]] иҟаҵәҟьоу аҭоурыхтә хаҿоуп ҳәа дшьақәырӷәӷәо. Адунеихәаԥшышьа ҿыц излаҳәо ала, ауаҩы амифи акосмологиеи рдунеи аҿы акәымкәа, аҭоурых аҟноуп дахьыҟоу. Аҭҵаарадырраҿы иҟан агәаанагарақәа аҭоурыхи амифи еиуеиԥшым реизышәарақәа ирызкны, аха урҭ аки-аки рхьыԥшымра мап ацәкымызт (уи инақәыршәаны — аҭоурыхра амифопоетикатә дунеихәаԥшышьа аҟынтәи), иара убас иҵаулоу ргенетикатә еимадарақәагьы<ref name="toporov1987"/>.
== Аҭҵаарадырра ==
Пруссиатәи аҭоурыхҭҵааҩ [[Ранке, Леопольд фон|Леопольд фон Ранке]] ишьақәирӷәӷәон: «Хаз иҟоу ажәларқәа рҭоурых аизга, адунеизегьтәи аҭоурых шьақәнаргылартә изыҟалом, избанзар урҭ ахҭысқәа реидҳәалара ацәыӡуеит. Аха адунеизегьтәи аҭоурых ҭҵаарадыррак аҳасабала дҵас иамоуп абри аидҳәалара аилкаара, насгьы ажәларқәа зегьы еидызҳәало ахҭысқәа рыҿиарамҩа аарԥшра»<ref name="КФЭ">Всемирная история // [[Краткая философская энциклопедия]]. / Под ред. Е. Ф. Губского и Г. Б. Кораблёвой. — {{М.}}: Прогресс, 1994.</ref>.
[[науковедение|Аҭҵаарадырратә знеишьақәа]] рҳәаақәа ирҭагӡаны аус зуа аҭҵааҩцәа ирыԥхьаӡоит, аҭоурых ихаҭәаау ҭҵаарадыррак аҳасабала адунеи аҿы ишьақәгылеит XIX ашәышықәса азбжеи анҵәамҭеи ирхымгакәа. Убасҟан ишьақәгылеит зхатәы хырхарҭақәа змоу ауаажәларратә ҭҵаарадыррақәа ([[психология|апсихологиа]], [[социология|асоциологиа]], [[Антропологиа|антропологиа]], [[политология|аполитологиа]], [[Экономика (наука)|аекономика]]), иара убри аамҭазгьы аҭоурых аҭҵаарадырақәа ргәыԥ иахыԥхьаӡалахеит<ref>Савельева, Полетаев, 2003, с. 292–295.</ref><ref>Савельева, Полетаев, 2008, с. 21.</ref>. Аҭоурых ҭҵаарадыррак аҳасабала ашьақәгылара атәы зҳәо ихадоу арбагақәа ируакуп ауниверситетқәа рҿы аҭоурыхтә факультетқәа раартра. Убри аҟнытә иахьатәи аҭҵаарақәа равторцәа гәҽанызаарала XVIII ашәышықәса аӡбахә рҳәоит аҭоурыхтә дыррақәа реизгара аҟынтәи ҭҵаарадыррала рызнеира аепоха аҳасабала. Уи иаԥхьанеиуаз аамҭа аҵкыс, еиҳа аҭҵаарадырратә знеишьала иалкаан<ref>Каменский, 2012, с. 277.</ref>.
Авторцәақәак аҭоурых [[гуманитарные науки|агуманитартә ҭҵаарадыррақәа]] ирхырыԥхьаӡалоит, даҽа шьоукы - [[общественные науки|ауаажәларратә ҭҵаарадыррақәа]]<ref>Scott Gordon and James Gordon Irving, ''The History and Philosophy of Social Science''. Routledge 1991. Page 1. ISBN 0-415-05682-9</ref>, мамзаргьы агуманитартәи ауаажәларратәи ҭҵаарадыррақәа ирыбжьаратәны ирыԥхьаӡоит<ref>Ritter, H. (1986). Dictionary of concepts in history. Reference sources for the social sciences and humanities, no. 3. Westport, Conn: Greenwood Press. Page 416.</ref>. Аҭоурых аҭҵаара лассы-лассы апрактикатә ма атеориатә хықәкқәа ирыдҳәалоуп, аха уи ауаҩытәыҩсатә дырраҭахрақәа раарԥшра акәзаргьы алшоит<ref name="graham-ch1">{{книга |заглавие=The Shape of the Past |ссылка=https://archive.org/details/shapeofpast0000grah |издательство=Oxford University |год=1997 |часть=Chapter 1 |язык= |автор=Graham, Gordon}}</ref>.
Аҭоурыхҭҵааҩцәа ахҭысқәа рхылаԥшҩцәеи рылахәцәеи ракәны излаҟоу ала, рҭоурыхтә усумҭақәа изҭагылоу аамҭа иашьашәаланы иҩуп, насгьы аполитика ииашамкәа азыҟазаара мацара акәымкәа, раамҭазы иҟаз азеиԥш ҩашьарақәа зегьы аадырԥшуеит. Италиатәи ахәыцҩы [[Кроче, Бенедетто|Бенедетто Кроче]] иажәақәа рыла, «аҭоурых зегьы — ҳаамҭазтәи аҭоурыхуп»<ref name=autogenerated1>Whitney, W. D. (1889). [https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ The Century dictionary; an encyclopedic lexicon of the English language] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ |date=20210202174044 }}. New York: The Century Co. Page [https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA2842,M1 2842] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=wrACAAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA2842,M1 |date=20210120061910 }}.</ref>.
Англо-Америкатәи аҭоурыхҭҵааҩцәа аҭоурых аҟазара акәу, мамзаргьы аҭҵаарадырра (''Science'') акәу ҳәа иҟаз аимак иахцәажәон, урҭ рҟынтәи ари амаҭәар иаҳа иззааигәоу аилкаара иашьҭан<ref>Arnold, 2000, p. 114.</ref>. Британиатәи аҭоурыхҭҵааҩ [[Арнольд, Джон (историк)|Джон Арнольд]] излеиԥхьаӡо ала, аҭоурыхтә вариантқәа рахьынтә руакы алхра егьырҭ мап рыцәкны, ишәарҭоуп, избан акәзар абри аҩыза азнеишьала аҭоурых иаку, еиҿагылара змам «ииашоу» жәабжьны иаарԥшхоит. Арнольд иажәақәа рыла, «обиективтә» мамзар «аҭҵаарадырратә» («scientific»; англыз термин «science» аурыс термин «наука» аҵкыс еиҳа иҭшәоуп) ҭоурых зыҟалом. Ас еиԥш иҟоу аҭоурых адунеихәаԥшышьа, асоциалтә интересқәа, агендертә зҵаарақәа ирызку зхатәы гәаанагарақәа змоу асубиективтә ҭоурыхҭҵааҩцәа ргәазыҳәара иалҵшәоуп, насгьы урҭ лассы-лассы ахҭысқәа ирызку доусы иверсиа ииашоу акы аҳасабала иахәаԥшуеит. Иаку иҵабыргу аҭоурых аидеи — Аҭоурых иашаҵәҟьа — мыцхәы изызхьаԥшуа ауп, убри аҟнытә даараӡа ишәарҭазаргьы алшоит<ref>Arnold, 2000, p. 118.</ref>.
== Аҭоурыхҿиарадырра ==
{{main|Аҭоурыхҿиарадырра}}
[[Файл:General biography; or, Lives, critical and historical, of the most eminent persons of all ages, countries, conditions, and professions, arranged according to alphabetical order (1818) (14761572336).jpg|мини|230px|[[Геродот|Геродот]] (484 ҳ.ԥ.ҟ. - 425 ҳ.ԥ.ҟ.), «аҭоурых аб» ҳәа изышьҭоу]]
Атермин ''аҭоурыхҿиарадырра'' иамоуп акымкәа аҵакқәа. Актәи, уи аҭоурых аҩышьа, [[Методология истории|аҭоурыхтә метод]] ииашаны ахархәара, аҭоурыхтә [[познание|дыррақәа рыҿиара]] иазку аҭҵаарадырра ауп. Аҩбатәи, ари атермин ала иарбоуп, лассы-лассы тематикала, мамзаргьы даҽа знеишьак ала азеиԥш еизакыра аҟынтәи иалху аҭоурыхтә усумҭақәа реизга (иаҳҳәап, [[Средние века|Абжьаратәи ашәышықәсақәа]] ирызку [[1960-е годы|1960-тәи ашықәсқәа]] рҭоурыхҿиарадырра). Ахԥатәи, атермин «аҭоурыхҿиарадырра» иаҵанакуеит иалкаау аҭоурыхҭҵааҩцәа ргәаанагарақәеи русумҭақәеи рыҭҵаара (аҭоурыхтә усумҭақәа раԥҵара амзызқәа, урҭ ртемақәа ралхра, ахҭысқәа реилыркаашьа, автори иаԥхьаҩцәеи рдунеихәаԥшышьа, егьырҭ аҭоурыхҭҵааҩцәа рфактқәеи рызхьарԥшрақәеи рхархәашьа анализ рзыруеит). Апрофессионалтә ҭоурыхҭҵааҩцәа ауаатәыҩса рҭоурых иазку иаку жәабжьк, мамзаргьы ажәабжьқәа рцикл аԥҵара иалацәажәоит.
== Аҭоурых афилософиа ==
{{main|Аҭоурых афилософиа}}
Аҭоурых афилософиа — ауаатәыҩса рҭоурых аҵакы хада азҵаара аҭак аҟаҵара зҽазызшәо [[Афилософиа|афилософиа]] аҟәша ауп. Ари афилософиа аҟәша иаҵанакуеит аҭоурых [[Телеология|ателеологиа]] иазку агәҭахәыцрақәа, даҽакала иуҳәозар, аҭоурых планк иқәныҟәаны иҿиоума, ахықәкы, ма амҩақәҵагатә принципқәа амоума, насгьы иамоума аҭоурых анҵәамҭа. Аҭоурых афилософиеи [[Историография|аҭоурыхҿиарадырреи]] еиларҩашьатәым, даҽакала иуҳәозар, аҭоурых академиатә дисциплинаҵас аҭҵаара, уи иамоуп иалкаау аметодқәа, апрактикатә хархәара, насгьы ахатә ҿиара аҭоурых. Даҽа ганкахьала, аҭоурых афилософиеи [[История философии|афилософиа аҭоурыхи]] еиларҩашьатәым, даҽакала иуҳәозар, афилософиатә хшыҩҵак аҭоурых аҭҵаара.
Апрофессионалтә ҭоурыхҭҵааҩцәа аҭоурых [[Аҭҵаарадырра|ҭҵаарадырроу]], мамзаргьы [[Семь свободных искусств|зхы иақәиҭу ҟазароу]] ҳәа азҵаара иалацәажәоит. Ари аихшара еиҳарак иԥсабаратәым, избанзар аҭоурых адырратә хкы аҳасабала еиуеиԥшым аспектқәа рыла иахәаԥшуеит<ref>Elizabeth Harris, In Defense of the Liberal-Arts Approach to Technical Writing. College English, Vol. 44, No. 6 (Oct., 1982), pp. 628—636</ref><ref>{{Cite web |url=http://culturahistorica.org/wp-content/uploads/2020/02/white-historiography_art_science.pdf |title=Источник |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227040705/http://culturahistorica.org/wp-content/uploads/2020/02/white-historiography_art_science.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nature.com/nature/journal/v454/n7200/full/454034a.html |title=Arise Cliodynamics. Nature 454, 34-35 (3 July 2008) {{!}} doi:10.1038/454034a; Published online 2 July 2008 |access-date=2009-04-01 |archive-date=2010-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419194114/http://www.nature.com/nature/journal/v454/n7200/full/454034a.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sott.net/articles/show/161508-Transforming-history-into-science-Arise-cliodynamics- |title=Arise Cliodynamics. sott.net/articles |access-date=2009-04-01 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214013659/http://www.sott.net/articles/show/161508-Transforming-history-into-science-Arise-cliodynamics- |url-status=live }}</ref>.
Аҭоурых афилософиа аҿиараҿы ихадоу знеишьақәаны иалкаазар алшоит абарҭ:
* [[Общественно-экономическая формация|Аформациатә]] ([[Маркс, Карл|К. Маркс]], [[Энгельс, Фридрих|Ф. Енгельс]], [[Ленин, Владимир Ильич|В. И. Ленин]] убас егь.);
* [[Ацивилизациа|ацивилизациатә]] ([[Данилевский, Николай Яковлевич|Н. Иа. Данилевски]], [[Шпенглер, Освальд|О. Шпенглер]], [[Тойнби, Арнольд Джозеф|А. Тоинби]], [[Эйзенштадт, Шмуэль|Ш. Аизенштадт]], [[Ерасов, Борис Сергеевич|Б. С. Ерасов]], [[Бондаренко, Дмитрий Михайлович|Д. М. Бондаренко]], [[Следзевский, Игорь Васильевич|И. В. Следзевски]], [[Нефёдов, Сергей Александрович (историк)|С. А. Нефиодов]], [[Алексушин, Глеб Владимирович|Г. В. Алексушин]] уҳәа убас егь.);
* [[Мир-системный анализ|адунеи-систематә]] ([[Франк, Андре Гундер|А. Г. Франк]], [[Валлерстайн, Иммануил|И. Валлерстаин]], [[Амин, Самир|С. Амин]], [[Арриги, Джованни|Џь. Арриги]], [[Дус Сантус, Теотониу|Т. дус Сантус]], [[Чейз-Данн, Кристофер|К. Чеиз-Данн]], [[Абу-Лугод, Джанет|Џь. Абу-Лугод]], [[Чешков, Марат Александрович|М. А. Чешков]], [[Фурсов, Андрей Ильич|А. И. Фурсов]], [[Коротаев, Андрей Витальевич|А. В. Коротаев]], [[Гринин, Леонид Ефимович|Л. Е. Гринин]], уҳәа убас егь.);
* [[школа «Анналов»|анналтә школа]] ([[Блок, Марк|М. Блок]], [[Февр, Люсьен|Л. Февр]], [[Бродель, Фернан|Ф. Бродель]], [[Ле Гофф, Жак|Ж. Ле Гофф]], [[Гуревич, Арон Яковлевич|А. Иа. Гуревич]] уҳәа убас егь.).
== Аҭоурыхтә ҭҵаарадырра аметодқәа ==
{{main|Аҭоурых аметодологиа}}
[[Файл:ancientlibraryalex.jpg|thumb|275px|[[Александрийская библиотека|Александриатәи абиблиотека]]]]
Аҭоурыхтә метод ҳәа иашьҭоуп аҭҵааран иԥшааз, анаҩс аҭоурыхтә усумҭа аҩраан ахархәара змаз раԥхьатәи ахыҵхырҭақәеи егьырҭ ашаҳаҭрақәеи аус рыдулара апринципқәеи аԥҟарақәеи рықәныҟәара.
[[Геродот|Геродот]] (484-425 шш. ҳ.ԥ.ҟ.) иусумҭа «[[История (Геродот)|Аҭоурых]]» алагамҭаҿы ишиҩуа еиԥш, уи
<blockquote>еизганы ианиҵеит арҭ адыррақәа (ἱστορίης ἀπόδεξις — азҵаарақәа рыла иоуз адыррақәа ранҵара),
урҭ имҩаԥысуаз ахҭысқәа аамҭа цацыԥхьаӡа ирхамышҭразы,
насгьы аеллинцәеи аварварцәеи рус дуқәеи,
реибашьрақәа зыхҟьаз амзызқәеи еилкаамкәа иаанымхырц азы<ref>Геродот. История. / Пер. и прим. Г. А. Стратановского. Статья В. Г. Боруховича. (Серия «Памятники исторической мысли».) Л.: Наука, 1972. [http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1269019585 Книга I. Клио] {{Wayback|url=http://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1269019585 |date=20150209032254 }}</ref>.</blockquote>
Аха аҭоурых аҿы [[научный метод|аҭҵаарадырратә методқәа]] рхархәара аусумҭа «[[История (Фукидид)|Пелопоннесстәи аибашьра аҭоурых]]» зҩыз [[Фукидид|Фукидид]] идырҳәалоит. Геродоти ахҭысқәа анцәа игәаԥхарала имҩаԥысуеит ҳәа изыԥхьаӡоз егьырҭ аҭоурыхҭҵааҩцәеи реиԥш акәымкәа, Фукидид аҭоурых ауаа ралхрақәеи рхымҩаԥгашьақәеи ирылҵшәаны дахәаԥшуан, ауаҩытәыҩсатә усқәа рҿы ауп амзызқәеи ахылҿиаақәеи рыԥшаара дахьашьҭаз<ref>{{книга |заглавие=Ancient Civilizations: The Near East and Mesoamerica |ссылка=https://archive.org/details/ancientcivilizat0000lamb_f5k0/page/5 |издательство=Benjamin-Cummings Publishing |год=1979 |страницы=5 |язык=en |автор=Lamberg-Karlovsky, C. C. and Jeremy A. Sabloff}}</ref>.
Ажәытәӡатәии абжьарашәышықәсатәи [[Китаи|Китаи]] иҟан рхатәы традициақәеи иҿиоу рҭоурыхтә ҭҵааратә методқәеи. Уаҟа апрофессионалтә ҭоурыхҿиарадырра ашьаҭа икит [[Сыма Цянь|Сыма Циан]] (145-86 ҳ.ԥ.ҟ.), «[[Ши цзи|Аҭоурыхтә нҵамҭақәа]]» равтор. Уи ишьҭрақәлаҩцәа ари аусумҭа аҭоурыхтә-биографиатә ҩымҭақәа рзы ҿырԥшыгас рхы иадырхәон.
[[Историография#Христианская историография|Ақьырсиантәи]], иара убас мраҭашәаратәи аҭоурыхҿиарадырраҿы анырра ду ҟаиҵеит [[Аврелий Августин|Аврелии Августин]]. XIX ашәышықәсанӡа аҭоурых еиҳарак Ҳазшаз ишьақәиргылаз аплан инақәыршәаны иҿион ҳәа ирԥхьаӡон. [[Гегель|Гегельгьы]] ари азнеишьа дықәныҟәон, аха уи идинтәым аҟазшьа аиҭон<ref name="graham-ch1"/>. Гегель ифилософиа аҟынтәи, ацәаҳәатә-ҭоурыхтә прогресс аидеиа [[марксизм|марксисттә]] ҭоурыхтә философиа иалалеит.
Арабтә ҭоурыхҭҵааҩ [[Ибн Хальдун|Ибн Хальдун]] [[1377|1377 шықәсазы]] аҭоурыхҭҵааҩцәа лассы-лассы иҟарҵоз агхақәа анализ рзиуан. Уи иазгәеиҭон ажәытәи аҿатәи ркультуратә еиԥшымзаарақәа, уи азы иаҭахуп ахыҵхырҭақәа азҿлымҳара рыҭара, ахәшьара рызҭо апринципқәа ралкаара, иара убас ииасхьоу ахҭысқәеи акультуреи рыҭҵаара. Ибн Хальдун аҭоурыхҭҵааҩцәа рыԥсымцқьарақәеи зегьы рыгәрагареи дрықәыӡбон<ref>[[Ибн Хальдун|Ibn Khaldun]], Franz Rosenthal, N. J. Dawood (1967), ''The Muqaddimah: An Introduction to History'', p. x, [[Princeton University Press]], ISBN 0-691-01754-9.</ref><ref name=Mowlana>H. Mowlana (2001). «Information in the Arab World», ''Cooperation South Journal'' '''1'''.</ref>. Иара иметод ацхыраара ҟанаҵеит аҳәынҭқарра, апропаганда, акоммуникациатә хархәагақәа, аԥсымыцқьарақәа аҭоурыхҿиарадырраҿы анырра шыҟарҵо аилкааразы<ref>Salahuddin Ahmed (1999). ''A Dictionary of Muslim Names''. C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 1-85065-356-9.</ref>, убри аҟнытә Ибн Хальдун «арабтәи аҭоурыхҿиарадырра аб» ҳәа дыԥхьаӡоуп<ref name=Enan>{{cite book|title=Ibn Khaldun: His Life and Works|first=Muhammed Abdullah|last=Enan|publisher=[[The Other Press]]|year=2007|isbn=9839541536|page=v}}</ref><ref name=Akhtar>Dr. S. W. Akhtar (1997). «The Islamic Concept of Knowledge», ''Al-Tawhid: A Quarterly Journal of Islamic Thought & Culture'' '''12''' (3).</ref>.
Аҭоурыхҭҵаара аметодологиа аҿиараҿы анырра ду ҟазҵаз егьырҭ аҭоурыхҭҵааҩцәа рахьынтә рыӡбахә ҳәазар ҟалоит [[Ранке, Леопольд фон|Ранке]], [[Тревельян, Джордж Маколей|Тревелиан]], [[Бродель, Фернан|Бродель]], [[Блок, Марк|Блок]], [[Февр, Люсьен|Февр]], [[Фогель, Роберт|Фогель]]. [[Тревор-Ропер, Хью|Х.Тревор-Ропер]] еиԥш иҟоу авторцәа аҭоурых аҿы аҵаратә методологиа ахархәара иаҿагылон. Урҭ иазгәарҭон аҭоурых аилкааразы асахьашьара шаҭаху, убри аҟнытә аҭоурых аҭҵаарадырра акәымкәа, [[Аҟазара|аҟазара]] акәны иԥхьаӡатәуп ҳәа. Убас, [[Нольте, Эрнст|Ернст Нольте]], аклассикатә германтә философиатә традициа дықәныҟәаны, аҭоурых аидеиақәа рыҿиара аҳасабала дахәаԥшуан. Ҷыдала [[Хобсбаум, Эрик Джон Эрнест|Хобсбауми]] [[Дойчер, Исаак|Доичери]] русумҭақәа рыла мраҭашәаратәи атәылақәа рҿы иаарԥшыз [[Марксизм|амарксисттә]] ҭоурыхҿиарадырра, [[Маркс, Карл|Карл Маркс]] ифилософиатә идеиақәа рышьақәырӷәӷәара хықәкы хадас иаман. Урҭ рҿагылаҩцәа, [[антикоммунизм|антикоммунисттә]] аҭоурыхҿиарадырра иадгылоз, иаҳҳәап, [[Пайпс, Ричард|Паипси]] [[Конквест, Роберт|Конквести]] амарксисттә иаҿагылоз аҭоурых аилыркаа аадырԥшуан. Иҟоуп иара убасгьы [[феминизм|афеминизм]] зныԥшуа инарҭбаау аҭоурыхҿиарадырра.
== Аҭоурыхтә аамҭахҵәахақәа ==
{{main|Аҭоурых аамҭеихшара}}
Аҭоурых еиуеиԥшым аамҭахҵәахақәа рыла ашара иалкаау зеиԥш идеиақәак рыклассификациазы ахархәара аиуеит<ref name="Marwick-p169">{{книга |заглавие=The Nature of History |ссылка=https://archive.org/details/natureofhistory0000marw |издательство=The Macmillian Press LTD |год=1970 |страницы=[https://archive.org/details/natureofhistory0000marw/page/169 169] |язык= |автор=Marwick, Arthur}}</ref>. Хаз игоу аамҭахҵәахақәа рыхьыӡқәеи рҳәаақәеи агеографиатә регионеи аамҭеихшара асистемеи ирхьыԥшызар алшоит. Еиҳараӡак ахьӡқәа ретроспективла ирыҭоуп, даҽакала иуҳәозар, ажәытәра ахәшьарақәа рсистема аадырԥшуеит анаҩстәи абиԥарақәа рпозициала, уи аҭҵааҩы анырра инаҭар алшоит, убри аҟнытә аамҭеихшараан иахәҭоу агәҽанызаара аарԥштәуп<ref name="Tosh-p168-169">{{книга |заглавие=The Pursuit of History |ссылка=https://archive.org/details/pursuitofhistory0000tosh/page/168 |издательство=[[Pearson Education|Pearson Education Limited]] |год=2006 |страницы=168—169 |язык= |автор=Tosh, John}}</ref>.
Аҭоурых («аҭоурыхтә аамҭахҵәаха») аклассикатә ҵакала иуҳәозар, [[Письменность|аҩыра]] [[История письменности|ацәырҵрала]] иалагоит.
[[Письменная история|Аҭоурых аҩыратә аамҭахҵәаха]] 5–5,5 нызқь шықәса раҟара аҵанакуеит, [[шумеры|ашумерцәа]] [[Клинопись|рсалҩыра]] ацәырҵра инаркны<ref>The Origin and Development of the Cuneiform System of Writing, Samuel Noah Kramer, ''Thirty Nine Firsts In Recorded History'', pp 381—383</ref><ref name=autogenerated3>[http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn WordNet Search — 3.0] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050917065532/http://wordnet.princeton.edu/perl/webwn |date=2005-09-17 }}, «History»</ref>.
Уи аамҭахҵәаха иаԥхьагылаз «[[Доисторический период|аҩыраҟалаанӡатәи аамҭахҵәаха]]» ҳәа иашьҭан.
== Аҭоурых аҟәшақәа ==
Хаз иҟоу атемақәеи ацәырҵрақәеи ҭырҵаауеит иҷыдоу аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа:
* [[Военная история|Арратә ҭоурых]] — арбџьармчқәа рхылҵшьҭреи, рыргылареи, русурақәеи ирызку ҭҵаарадырроуп, [[Военная наука|арратә ҭҵаарадырра]] иахәҭакуп.
* [[История культуры|Акультура аҭоурых]] — аҭоурыхтә аамҭақәа, ажәларқәа, аиндивидцәа уҳәа егьырҭ аҭоурыхтә процессқәа ныҟәызго рдунеихәаԥшышьа иазку ҭҵаарадырроуп.
* [[История науки|Аҭҵаарадырра аҭоурых]] — аҭҵаарадырратә дыррақәеи, аполитикатәи азинтәи ҵарақәеи, афилософиа уҳәа уб.егь. рҭоурых ауп.
* [[История государства и права|Аҳәынҭқарреи азини рҭоурых]] — адунеи иқәынхо ажәларқәа еиуеиԥшым рҭоурыхтә аамҭақәа раан рҳәынҭқаррақәеи рзинқәеи рыҿиара азакәанеиуаршәақәа ҭнаҵаауеит.
* [[История политических и правовых учений|Аполитикатәи азинтәи ҵарақәа рҭоурых]] — еиуеиԥшым аҭоурыхтә аамҭақәа раан еиуеиԥшым ахәыцҩцәа аҳәынҭқарреи азакәани рҵакы, рхылҵшьҭра, рыҟазаара азҵаарақәа рзы ргәаанагарақәа рҷыдарақәа ҭҵаауеит.
* [[История религии|Адинхаҵара аҭоурых]] — адинхаҵарақәеи асакралтә культқәеи рцәырҵреи рыҿиареи, аҭыԥантәии адунеизегьтәии динхаҵарақәа реимадарақәеи рҷыдарақәеи рыҭҵаара ауп.
* [[История экономики|Аекономика аҭоурых]] — ауаҩы иеволиуциатә ҿиареи инхамҩатә усура анырреи ирыдҳәалоу ацәырҵрақәеи апроцессқәеи рыҭҵаара ауп.
== Ацхыраагӡатә ҭоурыхтә дисциплинақәа ==
{{main|Ацхыраагӡатә ҭоурыхтә дисциплинақәа}}
* [[Археография|Археографиа]] — аҩыратә хыҵхырҭақәа рҭыжьра атеориеи апрактикеи роуп.
* [[Археология|Археологиа]] — аматериалтә хыҵхырҭақәа рхархәарала ауаатәыҩса рҭоурыхтә ԥсҭазаара аҭҵаара ауп.
* [[Архивоведение|Архивҭҵаара]] — [[архив|архивқәа]] реидкылара, иара убас архивтә [[документ|документқәа]] рыҵәахреи рхархәареи ирыдҳәалоу азҵаарақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Архонтология|Архонтологиа]] — аҳәынҭқарратә, адунеизегьтәи, аполитикатә, адинтә, иара убас егьырҭ ауаажәларратә еиҿкаарақәа рҿы [[Должность|амаҵураҭыԥқәа]] рҭоурых аҭҵаара ауп.
* [[Бонистика|Абонистика]] — [[Банкнота|ақьаадтә ԥаратә дыргақәа]] ркьыԥхьреи рҭыжьреи рҭоурых аҭҵаара ауп.
* [[Вексиллология|Авексиллологиа]] (абираҟҭҵаара) — [[Абираҟ|абираҟқәа]], [[Штандарт (знамя)|аштандартқәа]], [[вымпел|ахьынҷҳақәа]] уҳәа реиԥш иҟоу амаҭәарқәа рыҭҵаара ауп.
* [[Генеалогия|Агенеалогиа]] — ауаа [[Родство|рҭаацәаратә]] еизыҟазаашьақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Генетическая генеалогия|Агенетикатә генеалогиа]] — [[генетика|агенетикатә]] методқәа рхархәарала аҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Геральдика|Агеральдика]] (агербҭҵаара) — [[герб|агербқәеи]], урҭ рхархәара атрадициеи апрактикеи рыҭҵаара ауп.
* [[Дипломатика|Адипломатика]] — аҭоурыхтә [[Акт (документация)|актқәа]] (азиндырратә документқәа) рыҭҵаара ауп.
* [[Документоведение|Ақьаадҭҵаара]] — ақьаадқәеи ақьаадтә-коммуникациатә усмҩаԥгатәқәеи ирызку акомплексттә ҭҵаарадырроуп, аҭоурыхтәи, ҳаамҭазтәи, апрогностикатәи планқәа рҿы ақьаадтә [[Информация|информациа]] ахыҵхырҭақәа ауаажәларраҿы раԥҵареи, рыларҵәареи, рхархәареи апроцессқәа рыҭҵаара ауп.
* [[Историческая география|Аҭоурыхтә географиа]] — аҭоурыхи [[География|агеографиеи]] рҳәааҿы иҟоу ҭҵаарадырроуп.
* [[Историческая демография|Аҭоурыхтә демографиа]] — ауаатәыҩса [[Демография|рдемографиатә]] ҭоурых аҭҵаара ауп.
* [[Историческая информатика|Аҭоурыхтә информатика]] — аҭоурыхтә процесс аҭҵаареи, аҭоурыхтә ҭҵаарақәа ркьыԥхьреи, аҭоурыхтә дисциплинақәа рырҵареи, иара убас архивтәи амузеитәи усурақәеи рҿы [[Информационные технологии|аинформациатә технологиақәа]] рхархәаразы алшарақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Историческая метрология|Аҭоурыхтә метрологиа]] — ажәытәан ахархәара змаз ашәага-загақәа — аура, аҵакыра, амҽхак, акапан — рҭоурыхтә ҿиараҿы рыҭҵаара ауп.
* [[Источниковедение|Ахыҵхырҭаҭҵаара]] — [[Исторические источники|аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа]] рыҭҵаара ауп.
* [[Кодикология|Акодикологиа]] — [[Рукопись|анапылаҩыратә]] шәҟәқәа рыҭҵаара ауп.
* [[Нумизматика|Анумизматика]] — [[Монета|аԥараҿырпқәа]] рҭыжьреи аԥаратә хархәарақәеи рҭоурых аҭҵаара ауп.
* [[Ономастика|Аономастика]] — [[Имя собственное|ахатәы хьыӡқәеи]] урҭ рхылҵшьҭреи ҭызҵаауа аҭоурых-[[Лингвистика|лингвистикатә]] дисциплиноуп; ҷыдала аҭоурыхтә [[антропонимика|антропонимикоуп]].
* [[Палеография|Апалеографиа]] — [[Письменность|аҩыра]] аҭоурых, уи аграфикатә формақәа рыҿиара, иара убас ажәытәӡатәи аҩыра абаҟақәа рыҭҵаара аҭоурых ауп.
* [[Папирология|Апапирологиа]] — [[Мсыр|Мысра]] иҟоу [[папирус|апапирусқәа]] ирну атекстқәа рыҭҵаара ауп.
* [[Сфрагистика|Асфрагистика]] — [[Удостоверяющая печать|амҳәырқәеи]], еиуеиԥшым амаҭәахәқәа рҿы урҭ рсахьақәеи рыҭҵаара ауп.
* [[Транснациональная история|Атранснационалтә ҭоурых]] — амилаҭтә культурақәа зегьы ирзеиԥшу азакәанеизшәарақәеи, иара убас урҭ реимадарақәеи реимакқәеи рыҭҵаара ауп. Арҭ апроцессқәа хаз игоу аҳәынҭқаррақәа русура, амилаҭтә интересқәа, ма аџьармыкьақәа иузрыдкылом.
* [[Фалеристика|Афалеристика]] — [[Награда|анашьамҭатә]] дыргақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Хронология|Ахронологиа]] — аҭоурыхтә хҭысқәа аамҭала реишьҭагылашьа аҭҵаара, мамзаргьы [[Аамҭа|аамҭа]] ашәара иазку аҭҵаарадырра ауп.
* [[Эортология|Аеортологиа]] — [[Христианские праздники|ауахәаматә ныҳәақәа]] рыҭҵаара ауп.
* [[Эпиграфика|Аепиграфика]] — икьакьоу амаҭәарқәа (ахаҳә, акерамика, аметалл уҳәа) ирну аҩырақәа рыҭҵаара ауп.
== Аҭоурых иадҳәалоу адисциплинақәа ==
* [[Антропологиа|Антропологиа]] — ауаҩытәыҩсеи, уи адунеии иареи реизыҟазаашьақәа рыҭҵаара ауп.
* [[Гендерная история|Агендертә ҭоурых]] — асоциалтә еиҿкаара ихадоу аспектқәа иреиуоу ахацәеи аҳәсеи рыԥсҭазаашьа аимадара аҭоурых ауп.
* [[Социальная антропология|Асоциалтә антропологиа]] / [[Культурная антропология|Акультуратә антропологиа]] —
акультура иазку ҭҵаарадырроуп. Уи иаҵоит аҭоурых аҿиара аетапқәа зегьы рҿы аматериалтә обиектқәа, аидеиақәа, аидеалқәа, адунеихәаԥшышьақәа, ахымҩаԥгашьа анормақәа рыхкырацәара.
* [[Культурология|Акультурологиа]] — акультуреи уи аҿиара иазеиԥшу азакәанеизшәарақәеи ҭызҵаауа ҭҵаарадырроуп.
* [[Краеведение|Атәылаҿацәҭҵаара]] — архитектура, абиологиа, агеографиа, аҭоурых, акультура, алитература, амедицина, адинхаҵарақәа, ахатәнапхгара, ақыҭанхамҩа, аспорт, атопонимика, афортификациа, иалкаау арегион аекологиа рыҭҵаара ауп.
* [[Психоистория|Апсихоҭоурых]] — ажәытәан ауаа рхымҩаԥгашьа апсихологиатә мотивациа аҭҵаара ауп.
* [[Этнология|Аетнологиеи]] [[этнография|аетнографиеи]] — ажәларқәеи аетникатә гәыԥқәеи, урҭ рхылҵшьҭрақәа, ркультуреи рхымҩаԥгашьеи рыҭҵаара ауп (аҩ-дисциплинак рмаҭәар аилкаара, иара убас асоциокультуратә антропологиеи дареи реимадара еимактәны иаанхоит).
* [[Публичная история|Ауаажәларратә ҭоурых]] — ауаажәларратә сфераҿы аҭоурых аҟазаареи аҭоурыхтә дыррақәа раарԥшразы амассатә практикақәеи рыҭҵаара ауп.
== Еиду адисциплинақәа ==
* Аҭоурыхтә психологиа — аҭоурыхи [[Психология|апсихологиеи]] реимадараҿы иҟоу ҭҵаарадырроуп.
* [[Историческая социология|Аҭоурыхтә социологиа]].
* [[Социальная история|Асоциалтә ҭоурых]] — аполитикатә хҭысқәа рҿы мацара акәымкәа, ауаажәларрақәа рҿы асоциалтә ԥсҭазаара азеиԥш модельқәа реиҭакрақәа еиҳа хшыҩзышьҭра азҭо аҭоурыхҿарадырреи аҭоурыхтә анализи роуп.
* [[Историческая информатика|Аҭоурыхтә информатика]]
== Аҭоурыхтә хәшьарақәа ==
XX ашәышықәса инаркны Мраҭашәаратәи аҭоурыхҭҵааҩцәа хҭысқәак «аҭоурыхтә хәшьарақәа» рыҭара мап ацәыркуеит<ref name="Curran2000p413">Curran, Vivian Grosswald (2000) ''Herder and the Holocaust: A Debate About Difference and Determinism in the Context of Comparative Law'' in F.C. DeCoste, Bernard Schwartz (eds.) ''Holocaust's Ghost: Writings on Art, Politics, Law and Education'' [https://books.google.com/books?id=lLnBSq7YP0gC&pg=PA413&lpg=PA413 pp. 413–415] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=lLnBSq7YP0gC&pg=PA413&lpg=PA413 |date=20150912190241 }}</ref>. Аҭоурыхтә гәаанагарақәеи, аилыркаарақәеи, ахәшьарақәеи [[Судебное решение|аӡбаратә қәҵарақәа]] иреиԥшӡам, урҭ еиуеиԥшым атәылақәа рҿы иҟоу [[Коллективная память|аколлективтә гәалашәареи]] аполитикатә кониунктуреи ирыдҳәалоуп<ref name="Curran2000p415">Curran, Vivian Grosswald (2000) ''Herder and the Holocaust: A Debate About Difference and Determinism in the Context of Comparative Law'' in F.C. DeCoste, Bernard Schwartz (eds.) ''Holocaust's Ghost: Writings on Art, Politics, Law and Education'' [https://books.google.com/books?id=lLnBSq7YP0gC&pg=PA415&lpg=PA415 p. 415] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=lLnBSq7YP0gC&pg=PA415&lpg=PA415 |date=20150912184555 }}</ref>. Иаҳҳәап, XX ашәышықәса аҩбатәи азбжазы Германиа зҵаара ӷәӷәаны иқәгылан «афашизм аиааира». Анацисттә жәытәра доуҳала ацәцара аҵарауаа, иара убас ауаажәларра рыбжьара акыр ажәашықәсақәа рыҩныҵҟа аимак-аиҿак аман. 1990-тәи ашықәсқәа рзы ауп аиқәшаҳаҭра аныҟала, [[Берлинская стена|Берлинтәи аҭӡы]] анкаҳа ашьҭахь, Германиа аидкылара азҵаарақәа зегьы ианраԥхьагыла<ref name="savelpolet">[[Савельева, Ирина Максимовна|''Савельева И. М.'']], [[Полетаев, Андрей Владимирович|''Полетаев А. В.'']] [https://fdp.hse.ru/data/648/531/1240/SP_txtb2.pdf Теория исторического знания] {{Wayback|url=https://fdp.hse.ru/data/648/531/1240/SP_txtb2.pdf|date=20211023013855}}. Учебное пособие. – СПб.: Алетейя, 2007. — 523 с. — ISBN 978-5-91419-059-7</ref>.
== Амцҭоурых ==
{{main|Амцҭоурых}}
Амцҭоурых — аҭҵаарадырра иашьҭоу, аха аҭҵаарадырра иацәыхароу аҭоурыхтә тематика аидеиақәеи аконцепциақәеи, ажәытәра хаҭалатәи ма аполитикатә хықәкқәа рзы «ахҩылаара» ауп.
Ахархәара рымоуп еиуеиԥшым аманипулиациатә маанақәеи алогикатә гхақәеи, [[выборочное представление фактов|афактқәа иналк-аалкааны раарԥшра]]гьы уахь иналаҵаны. Автор ихы иаирхәар илшоит амассақәа рҭоурыхтә дыррақәа рыԥсыҽра. Еиҳарак уи ҷыдалатәи агәҭакы амаӡамкәа, «машәырла»
иаԥҵахоит, насгьы цәырҵрак аҳасабала амҽхак ду амоуп.
Иаԥҵахар ҟалоит ''аҭоурых аинструменталтә знеишьа'' аҳәаақәа ирҭагӡаны, уи ажәытә аамҭа иамоу аҵак ду мап ацәкны, иахьатәи аамҭа аинтересқәа иақәыршәахоит. Автор, шамахамзар, хықәкыс имоу аҭоурых «аԥсахра» акәӡам, ахьӡ аиуреи абеиахареи роуп дзышьҭо. Иара убасгьы мотивациас иҟалар алшоит амчразы ақәԥара. Лассы-лассы [[теория заговора|ачарҳәаратә теориақәа]] ирыдҳәалоуп.
Еизааигәоу, еидҳәалоу еилкаарақәоуп [[псевдоархеология|апсевдоархеологиеи]] [[псевдолингвистика|апсевдолингвистикеи]]. Амцҭоурых амаанақәа ируакуп [[фальсификация исторических источников|аҭоурыхтә хыҵхырҭақәа реицакра]].
== Шәахә. иара уб. ==
* Аҭоурыхҭҵааҩцәа рсиа
== Азгәаҭақәа ==
{{Reflist|2}}
== Алитература ==
* {{БРЭ |том=12|страницы=130 |год=2008 |ref=БРЭ|статья=История |ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2025855 |архив=https://web.archive.org/web/20230103225119/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2025855 |архив дата=2023-01-03 }}
* ''[[Топоров, Владимир Николаевич|В. H. Топоров]].'' [http://cult-lib.ru/doc/dictionary/myths-of-the-world/articles/48/istoriya-i-mify.htm История и мифы] // Мифы народов мира. Энциклопедия / Гл. ред. С. А. Токарев. — М.: Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1.
* {{книга
|автор = [[Блок, Марк|Блок М.]]
|часть =
|заглавие = Апология истории или ремесло историка
|оригинал =
|ссылка = http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000028/index.shtml
|ответственный =
|издание = 2-е изд
|место = М.
|издательство = [[Наука (издательство)|Наука]]
|год = 1986
|том =
|страницы =
|страниц = 254
|серия = Памятники исторической мысли
|isbn =
|тираж =
}}
* {{статья
|автор = ''[[Гуревич, Арон Яковлевич|Гуревич А. Я.]]''
|заглавие = Историк конца XX века в поисках метода
|оригинал =
|ссылка =https://www.elibrary.ru/item.asp?id=20141777
|издание = Одиссей: Человек в истории
|тип = журнал
|место = М.
|год = 1996
|том =
|номер =
|страницы =5–10
|Гуревич
}}
* {{книга |автор=[[Каменский, Александр Борисович|Каменский А. Б.]] |часть=К вопросу о становлении русской исторической науки |ссылка часть=http://ebookiriran.ru/index.php?view=article§ion=9&id=353 |заглавие=Исследования по источниковедению истории России (до 1917 г.). К 80-летию члена-корреспондента РАН [[Буганов, Виктор Иванович|В. И. Буганова]]. Сборник статей / редкол.: [[Рогожин, Николай Михайлович|Н. М. Рогожин]] (отв. ред.), Д. В. Лисейцев, А. В. Топычканов, И. А. Устинова |место=М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН) |год=2012 |страницы=276—289 |страниц=415 |ref=Каменский}}
* {{книга|автор=[[Кобрин, Владимир Борисович|Кобрин В. Б.]]|заглавие=Кому ты опасен, историк?|ссылка=http://vivovoco.astronet.ru/VV/BOOKS/DANGER/CONTENT.HTM|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Московский рабочий|год=1992|том=|страницы=|страниц=|серия=|isbn=|isbn2=}}
* {{книга |автор=[[Савельева, Ирина Максимовна|Савельева И. М.]], [[Полетаев, Андрей Владимирович|Полетаев А. В.]] |заглавие=Знание о прошлом: теория и история |место=СПб. |год=2003 |том=1: Конструирование прошлого |ref=Савельева, Полетаев}}
* {{книга |автор=[[Савельева, Ирина Максимовна|Савельева И. М.]], [[Полетаев, Андрей Владимирович|Полетаев А. В.]] |заглавие=Социальные представления о прошлом, или знают ли американцы историю |место=М. |год=2008 |ref=Савельева, Полетаев}}
* {{книга
|автор = [[Тойнби, Арнольд|Тойнби А.]]
|часть =
|заглавие = Постижение истории
|оригинал =
|ссылка = http://orel.rsl.ru/nettext/foreign/toinby/Toynbee000.html
|ответственный =
|издание =
|место = М.
|издательство = [[Прогресс (издательство)|Прогресс]]
|год = 1990
|том =
|страницы =
|страниц =
|серия =
|isbn =
|тираж =
}}
* ''Гарскова И. М.'' Историческая информатика. Эволюция междисциплинарного направления". СПб.: Алетейя, 2018. — 408 с.
* ''[[Ковальченко, Иван Дмитриевич|Ковальченко И. Д.]]'' Методы исторического исследования. — М.: [[Наука (издательство)|Наука]], 1987. — 452 с.
* ''[[Лаппо-Данилевский, Александр Сергеевич|Лаппо-Данилевский, А. С.]]'' Методология истории в 2 частях. Часть 2. Методы исторического изучения / А. С. Лаппо-Данилевский. — М.: Издательство Юрайт, 2019. — 315 с.
* ''Тош Дж.'' Стремление к истине. Как овладеть мастерством историка. — М.: Весь мир, 2000. — 296 с
* ''[[Февр, Люсьен|Февр Люсьен]].'' Бои за историю / Люсьен Февр; пер. А. А. Бобовича, М. А. Бобовича и Ю. Н. Стефанова; ст. А. Я. Гуревича; коммент. Д. Э. Харитоновича; [АН СССР]. — М.: Наука, 1991. — 629 с.
* ''[[Чернобаев, Анатолий Александрович|Чернобаев А. А.]]'' Историки России XX века: Биобиблиографический словарь: в 2 томах / Автор-сост. А. А. Чернобаев; ред. В. А. Динес. — Саратов: Саратовский государственный социально-экономический университет, 2005. — 570 + 608 с. — ISBN 5-8730-9438-1.
* {{книга |автор=[[Арнольд, Джон (историк)|Arnold, John H.]] |заглавие=History: A Very Short Introduction |ссылка=https://archive.org/details/historyveryshort00arno_0 |место=New York |издательство=[[Oxford University Press]] |год=2000 |isbn=019285352X |язык=en |ref=Arnold}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурых}}
[[Акатегориа:Аҭоурых| ]]
40jsym6cv18grwqw7cp2pllfcfektg3
Ахцәажәара:Аҭоурых
1
55333
171696
2026-08-07T08:55:03Z
Nart17
17397
Аиҭагаҩ иазкны
171696
wikitext
text/x-wiki
== Аиҭагара ==
Ари астатиа [[:ru:История|аурыс Авикипедиа астатиа «История»]] аҟынтәи еиҭагоуп
(алицензиа [https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.ru CC BY-SA 4.0];
авторцәа рсиа — жьаратәи астатиа аҭоурых аҿы).
* '''Аиҭагаҩ:''' Рада Барцба
* '''Апроект:''' Nart17 translation team
6hgfd7g3kmozfxaklv8xx8ysgwtqef8