Авикипедиа abwiki https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%83_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9F%D1%8C%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Амедиа Цастәи Ахцәажәара Алахәыла Алахәыла ахцәажәара Авикипедиа Авикипедиа ахцәажәара Афаил Афаил ахцәажәара Амедиавики Амедиавики ахцәажәара Ашаблон Ашаблон ахцәажәара Ацхыраара Ацхыраара ахцәажәара Акатегориа Акатегориа ахцәажәара TimedText TimedText talk Амодуль Амодуль ахцәажәара Event Event talk Акатегориа:Ауриацәа рлитература 14 28132 174605 174416 2026-10-01T08:03:50Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Ауриа аҟазара]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ауриацәа рҟазара]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174605 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Jewish literature}} [[Акатегориа:Ауриацәа рҟазара|литература]] [[Акатегориа:Алитература ажәларқәа рыла]] [[Акатегориа:Адинтә литература]] jbvtsjjgjrwdobyhk2ecl4ptqca0tvt Акатегориа:Ауриацәа рҟазара 14 28133 174604 108717 2026-10-01T08:03:31Z Fraxinus.cs 8381 Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Ауриа аҟазара]] в [[Акатегориа:Ауриацәа рҟазара]] без оставления перенаправления 108717 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Jewish culture}} {{DEFAULTSORT:у}} [[Акатегориа:Ауриацәа]] 4qmrsckk54ad736fc35wxcqn381igyn 174606 174604 2026-10-01T08:07:30Z Fraxinus.cs 8381 + 3 категориақәа; ±[[Акатегориа:Ауриацәа]]→[[Акатегориа:Аҟазара акультурала]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174606 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Jewish art}} [[Акатегориа:Аҟазара акультурала]] [[Акатегориа:Аҿыханҵатә ҟазара адинқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауриацәа ркультура|ҟазара]] [[Акатегориа:Адини аҟазареи]] h3nvl44qze0dtsfezjmyca4nnokup36 Бродски, Иосиф Александр-иԥа 0 37724 174643 174405 2026-10-01T10:25:53Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рпоетцәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рышәҟәыҩҩцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174643 wikitext text/x-wiki {{Акарточка ашәҟәыҩҩы}} '''Иосиф Александр-иԥа Бродски''' ({{date|24|5|1940}}, [[Санкт-Петербург]] — {{date|28|1|1996}}, [[Бруклин]]) – еицырдыруа аурыси америкатәи апоет, адраматург, аессеқәа зыҩуаз, аиҭагаҩ. Диит маи мза 24, 1940 шықәсазы Ленинград, ауриацәа рҭаацәара аҟны. 1987 шықәсазы иара адунеизегьтәи Нобельтәи апремиа далауреатхоит, алитература ахырхарҭала. 1996 шықәса, ианар мза 28 рзы, Иосиф Бродски иԥсҭазаара далҵит. Иара аԥхьа Ниу-Иорктәи аԥсыжырҭаҟны анышә дамардеит, аха анаҩс иԥсыжырҭа аҭыԥ еиҭаргоит, апоет наунагӡа изқәаҭыԥ ахьыҟалаз Сан-Микельтәи аԥсыжырҭаҟны ауп. Иосиф Бродски ибаҟа Урыстәыла иргылан 2005 шықәсазы, Санкт- Петербург ақалақь аҟны.<ref>{{Cite web |url=https://bigenc.ru/literature/text/1884194 |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017124941/https://bigenc.ru/literature/text/1884194 |url-status=dead }}</ref> == Ихәыҷреи иқәыԥшреи == Иосиф Бродски диит маи мза 24, 1940 шықәсазы Ленинград, ауриацәа рҭаацәара аҟны. Иара иаб, Александр Бродски, аибашьра зегьы дахысит арратә корреспондентк иаҳасаб ала. Аибашьра аҟынтә даныхынҳә, 1948 шықәса инаркны Арра-мшынтә музеи афотолабораториа аҟны аусура далагоит. 1950 шықәсазы аусура аҟынтә дцоит, Асоветтә архәҭақәа ауриацәа рҟынтә ианыдрыцқьа ашьҭахь. Аусурагьы далагоит фотоҭыхҩыс, анаҩс журналистс ленинградтәи агазеҭқәа руак аҟны.<ref>{{Cite web |url=https://lit-helper.com/p_Detstvo_i_yunost-_Brodskogo_I_A |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127152055/https://lit-helper.com/p_Detstvo_i_yunost-_Brodskogo_I_A |url-status=dead }}</ref> Иосиф иан, Мариа Вольперт, занааҭла дҳасабеилыргаҩын. Иосиф иан лаҳәшьа – Дора Мольперт, БДТ аҟны дактрисан, иара убраҟагьы аус луан. Иосиф ихәыҷра зегьы аибашьра, аблокада, аибашьрашьҭахьтәи арыцҳара, абацәа рыҟамзаара аамҭа иақәшәеит. Аблокадатә ӡынра ашьҭахь, 1942 шықәсазы, иан лыҷкәын длыманы Череповецкҟа евакуациа дцоит. Рыҩныҟа игьежьуеит 1944 шықәсазы, Иосиф ашкол ахь дцеит хышықәса ааҵуаны. Быжьшықәса ашкол аҟны аҵара зҵоз Иосиф, ари аамҭа иалагӡаны ԥшь-школк иԥсахит, урҭ рҟны аамҭа рацәа даанхомызт. Абыжьбатәи акласс ашьҭахь, иара амшынтә ҵараиурҭахь идокументқәа алаиҵеит, аха дрыдрымкылеит. 1955 шықәсазы, Иосиф 15 шықәса заҵәык ракәын ихыҵуаз, аха ашкол аанижьуеит, аабатәи акласс ахь ииасраны иҟаз аҷкәын азауад «Арсенал» ахь усура дцоит, ара афрезировшьик изанааҭ ала аҵара иҽазикуеит. Ас еиԥш аӡбамҭа иара идикылоит ашкол аҟны имаз ауадаҩрақәа ирыхҟьаны, насгьы иҭаацәа зфинанстә ҭагылазаашьа уадаҩыз ацхыраара рыҭара хықәкыс иҟаҵаны. Уаҟа агәаҳәара иоуит мҩаԥгаҩыс аҵара иҵарц, аха уигьы изамуит. Анаҩс, Иосиф амедицина дагәыланахалоит, уи азын иара аморг аҟны аусура далагеит, аха иаарласны игәы ахшәоит. Иара убасгьы инысмҩа аҟны алашарбага аҟны ус шиуаз азгәаҭоуп.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=37sh0RWB0cg&t=38s</ref> Азанааҭқәа рҽырыԥсахуан, аха Бродски изыҟазаашьа шыҟац иаанхон. Иара бзиа ибон ашәҟәқәа рыԥхьара, иааибоз ашәҟәқәа зегьы дрыԥхьон уҳәар алшоит. Даара бзиа ибон ажәеинраалақәа, афилософиа иазкыз атрактатқәа. Иара даара иҽазҵәылхны атәым бызшәақәа рҵара далагоит, зынгьы иӡбоит, ҳаирпланк ӡаны СССР-нтәи абналаразы, ари аус иҩызцәагьы адиԥхьалоит. Аха арҭқәа баша гәазыҳәарақәан, урҭ аԥсҭазаара иаларҵәамызт.<ref>https://brodskiy.su/biografiya/</ref> == Алитература аҟны == Иосиф Бродски иҿцәажәарақәа раан еснагь иҳәон, раԥхьатәи иажәеинраалақәа шиҩыз жәаа шықәса анихыҵуаз. Аха ажурналистцәа аиашаҵәҟьа ҭырымҵаар рымуит, урҭ ирыԥшааит жәаа ихыҵаанӡатәи иаԥҵамҭақәа. Иосиф Бродски икалам иҵыҵит апоемақәа «Памятник Пушкину», «Рождественский романс», «От окраины к центру». Бродски даара бзиа ибон О. Мандельштам, М. Цветаева, Б. Пастернак, А. Ахматова реиԥш иҟаз раԥҵамҭақәа, уи Бродски иҩышьа астильгьы даараӡа ианыԥшит, анырра ӷәӷәагьы анаҭеит. 1961 шықәса рзын убас еиԥш иҟалеит Иосиф Бродскии Анна Ахматовеи еибадырыртә еиԥш. Еицырдыруаз апоетесса апоет қәыԥш Иосиф Бродски даара аҟазара илоуп ҳәа илыԥхьаӡон, уи иаԥхьаҟа аԥеиԥш бзиа шизыԥшыз азгәалҭон, излалылшоз алагьы дицхраауан. Иосиф иакәзар, Анна Ахматова лҟазара мацара акәмызт бзиа иибоз, уи уаҩык иаҳасаб ала даара длызгәдуун.<ref>https://modernlib.net/books/volkov_solomon/dialogi_s_iosifom_brodskim/read/</ref> Асовет Еиҳабыра даара ргәы иамыхәаз, Бродски раԥхьатәи иажәеинраала иахьӡын «Пилигримы», иагьҭыҵит иара 1958 шықәсазы. Уи инашьҭарххны иҩын даҽа жәеинраалакгьы – «Одиночество». Уа апоет ихәыцрақәа зызкыз иара иԥсҭазаараҟны ихҭысуази аԥхьаҟатәи иԥеиԥши ракәын, иҿаԥхьа акьыԥхьырҭақәа ашәқәа анадыркуаз аамҭазы. 1960 шықәса февраль мзазы Иосиф Бродски днарыԥхьоит ленинградтәи «Апоетцәа ртурнир» ашҟа. Уи асцена аҟынтә даԥхьоит ажәеинраала «Еврейское кладбище», ари аԥҵамҭа даара аҭыӡшәа ӷәӷәа ахылҿиааит алитературадырҩцәеи ауаажәларреи рыбжьара. 1963 шықәсазы агазеҭ «Вечерний Ленинград» астатиа акьыԥхьуеит, уа Бродски ахара идырҵоит иԥсҭазаашьазы. Иара убри астатиа аҟны иааган апоема «Шествие» ахәҭақәаки, егьырҭ иҩымҭақәа рыԥҵәахақәеи. Астатиа ҩын Иосиф Бродски атәым дгьыл бзиа ибозшәа, убри аан, иара ихатә тәыла аҳәынҵәа ақәиҭозшәа азгәаҭаны. Абри анаҩс иагьалагоит апоет иқәцарақәа, иаамырбрақәа аинстанциақәа зегьы рҟынтә.<ref>{{Cite web |url=https://biographe.ru/znamenitosti/iosif-brodskiy/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127153557/https://biographe.ru/znamenitosti/iosif-brodskiy/ |url-status=dead }}</ref> 1964 шықәса алагамҭаз иара убри агазеҭ асалам шәҟәқәа акьыԥхьит, аредакциаҟны ишазгәарҭоз ала, урҭ агәынамӡара аазырԥшуаз атәылауаа ирҩыз ракәын, дара Бродски иахьырхәра дҵаны иқәдыргылон. Мызки бжаки ааҵхьаны – февраль мза 13, 1964 шықәсазы Бродски дырбаандаҩын, аус ахьимуаз азы ахара идҵаны. Мышкы ааҵхьан, Иосиф Бродски изцәырҵыз агәыхь иахҟьаны абахҭаҟны иԥсҭазаара далҵырц акааигымхеит. Апоет усҟантәи иҭагылазаашьа иажәеинраалақәа - «Здравствуй, мое старение», «Что сказать мне о жизни?» ирныԥшит. Апоет даара иуадаҩны ихигон иганахь ала ирыдыркылоз аусмҩаԥгатәқәа. Иара убасгьы, иара ихатәы ԥсҭазаараҿгьы аиҭакрақәа ҟалеит, бзиа иибоз Марина Басманова даанлыжьуеит. Абарҭқәа зегьы ззеиқәылаз Бродски иҽишьырцгьы далагоит, аха деиқәхеит.<ref>https://rg.ru/2009/10/02/brodskij.html</ref> 1970 шықәсазы Иосиф Бродски «Не выходи из комнаты» захьӡыз ажәеинраала иҩуеит, уа иара игәҭахәыцрақәа, асовет уаҩы ауаажәларра аҟны иҭыԥ иадҳәалаз дрылацәажәоит. Апоет иқәымчрақәа, ишьҭазаарақәа аҭыԥ рыман 1972 шықәса ааԥынранӡа. Анаҩс, иара идыргалоит аамҭа кьаҿк (мамзаргьы еснагь) аԥсихиатриатә клиника аҟны дышьҭаларц, мамзаргьы атәыла далҵны дцарц. Уаанӡа Бродски «ахагацәа рыҩны» аҟны аҟазааразы акыр аԥышәа иоухьан, иагьиҳәон уа абахҭаҟны аасҭа ишеицәоу. Убри аҟынтә Иосиф Бродски аемиграциа дақәшаҳаҭхоит. 1977 шықәсазы иара Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь дцоит, иаарласнгьы ари аҳәынҭқарра датәылауаҩхоит. Аҳәаанырцәҟа дцаанӡа Иосиф Бродски илшоз зегьы ҟаиҵеит аҳәынҭқарра анапхгара иԥсадгьыл аҟны даанхартә еиԥш азин ирҭаразы. Ашәҟәы изиҩуеит усҟантәи амаӡаныҟәгаҩ Хада Леонид Брежнев, еиҭагаҩык иаҳасаб ала атәылаҿы даанижьырц азы. Аха иара ишәҟәы ҭакда иаанхеит. Бродски далахәын Лондон имҩаԥысыз Жәларбжьаратәи апоезиатә фестиваль. Иара аурыс литература аҭоурыхи апоезиеи рырҵаҩыс дыҟан америкатәи ауниверситетқәа хԥа рҟны. Уи иаразнак дыргоит раԥхьа Мичигантәи, анаҩс Колумбиатәи, Ниу-Иорктәи ауниверситетқәа рҟны. Убриаан аҩрагьы даҟәымҵит. Иосиф Бродски аессе авторс дҟалоит, урҭ зегьы англыз бызшәала иҭрыжьуан. 1986 шықәсазы апоет ажәеинраалақәа реизга ҭижьит, уи «Меньше единицы» ахьӡын, шықәсык ааҵхьаны алитература ахырхарҭала адунеизегьтәи Нобельтәи апремиа далауреатхеит.<ref>{{Cite web |url=https://www.culture.ru/persons/2115/iosif-brodskii |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127152053/https://www.culture.ru/persons/2115/iosif-brodskii |url-status=dead }}</ref> 1985 шықәса инаркны 1989 шықәсанӡа Иосиф ажәеинраалақәа «Представление» «Памяти отца» иҩуеит, иара убасгьы аессе «Полторы комнаты». Арҭ апоезиатә цәаҳәақәеи апрозеи иара иҩныҵҟатәи идоуҳатә хьаа зегьы рныԥшуеит, уи зыдҳәалаз иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин ахьимамыз ауп, иара иҭаацәа рыжраҵәҟьа азингьы имоуит. Аиҭашьақәыргылара аамҭақәа ианрылага Иосиф Бродски иахь Асовет Еидгыла азыҟазаашьа шьаҭанкыла аҽаԥсахит. Акыр ажурналқәеи агазеҭқәеи рҟны иркьыԥхьуа иалагеит иара иажәеинраалақәа. 1990-тәи ашықәсқәа рзы иҭыҵуа иалагеит иажәеинраалақәа реизгақәа. Насгьы, Иосиф ааԥхьара ирҭо далагеит Урыстәылаҟа нхара ҳәа даарц азы, аха иара уи ақәшаҳаҭхара дахыццакуамызт, иҭахымызт ажурналистцәа рықәшәара, иӡбахә рҳәо аҟаҵара. Усҟантәи аамҭазтәи иара иҩныҵҟатәи игәҭахәыцрақәа иҩымҭақәа «Письмо в оазис» «Итака» рҟны ианыԥшит.<ref name="dupa07279">https://nacion.ru/477597a-iosif-brodskiy-biografiya-i-tvorchestvo</ref> == Бродски ихатәы ԥсҭазаара == Иосиф Бродски раԥхьаӡа абзиабара изцәырҵит 1962 шықәсазы. Иара даара бзиа дибоит асахьаҭыхҩы Марина Басманова. Анаҩс акраамҭа уи длеиҽырбон, абри ашьҭахь ауп аҭаацәара анаԥырҵа. 1968 шықәса рзы дара дрыхшоит аԥа Андреи, аха ари аҭагылазаашьа аҭаацәара ӷәӷәаӡа иҟанамҵеит. Ахәыҷы дшааизҵәҟьа еилыҵит уҳәар алшоит. 1990-тәи ашықәс азы, Бродски ихатәы ԥсҭазаара аҟны дцәырҵуеит Мариа Соцциани, Италиатәи аристократка. Лара лыбжа аурысын, лан лганахьала лҭынхацәа Урыстәыла инхон. Дара убри ашықәсазы еибагоит, 1993 шықәсазы Иосиф Бродски аҩынтә раан дабхоит. Усҟан иара диоуеит аԥҳа Анна, аха уи лызҳашьа апоет ибартә еиԥш изыҟамлеит.<ref>https://24smi.org/celebrity/3079-iosif-brodskii.html</ref> Зегьы ирдыруеит Бродски аҭаҭын ахара даара дшазгагаз. Иара игәы даара иуашәшәыран, ԥшьынтә аԥҟарақәа ихигахьан, аха аҭаҭын ахара мап изацәымкит. Иосиф Бродски, иара убасгьы, ацыгәқәа даара бзиа ибон. Дара рыԥшӡара, рынеиааишьа даара дазҿлымҳан, игәаԥхон. Иҟоуп имаҷымкәан афотосахьақәа Бродски ацыгәқәа иҽахьрыцҭихуаз. Бродски акыр адгылара рзыҟаиҵон Михаил Боиарышникови Роман Каплани Ниу-Иорк ақьафурҭа аартра азҵаараҟны. Аҵыхәтәангьы апоет ибзоурала уи аартын, хьӡысгьы иаиуит «Аурыс самовар». Иосиф ипремиа аҟынтәи аԥарақәа рыхәҭак ари ақьафурҭа аартра иазоуижьит. Ари ахыбра «аурыс Ниу-Иорк» ҳәа изышьҭаз, даара ауаа зҭаауаз ҭыԥны иҟалеит.<ref>https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-iosif-brodskiy.html</ref> == Бродски иԥсра == Адиагноз – астенокардиа – апоет аҳақьымцәа СССР даныҟаз изықәдыргылахьан. 1978 шықәсазы иара аоперациа изуын америкатәи аклиникақәа руак аҟны, уи ашьҭахь Асовет Еидгылахь ашәҟәы идәықәҵаз, аҟны аҳәара ҟаҵан Бродски иҭаацәа аҳәаанырцәҟа ргаразы азин ҟарҵарц. Иосиф Бродски иҭаацәагьы рнапқәа еиқәҵаны итәамызт. Дара жәаҩантә аҳәара ҟарҵахьан аҳәаанырцәҟа ицаразы азин рырҭарц, аха еснагь мап рцәыркуан. 1964–1994 шықәсқәа раан Иосиф ԥшьынтә ахәышәтәырҭа дҭашәахьан аинфаркт иманы, иҭаацәагьы уаҳа изымбеит. Иан лыԥсҭазаара далҵит 1983 шықәсазы, шықәсык ааҵхьаны иабгьы иԥсҭазаара далҵуеит. СССР анапхгара Иосиф иҭаацәа анышә иамаидаразы азингьы ирымҭеит. Абарҭқәа, жәаҳәарада, Бродски игәабзиара даара ианыԥшит.<ref name="dupa07279"/> 1996 шықәса, ианар мза 27 ахәылбыҽха Иосиф Бродски ииҭахыз зегьы ишәыра иҭаҵаны, иуадахь днеит маҷк аус иуразы. Адырҩаҽны ашьыжь иара иуадаҟны дыԥсны дшышьҭаз иԥҳәыс длыԥшааит. Уи иԥсра зыхҟьаз ҳәа аҳақьымцәа ишьақәдыргылаз агәыхь ауп. Бродски иԥсра ҩымчыбжьа шагыз, Ниу-Иорктәи аԥсыжырҭаҟны аҭыԥ ааихәеит, ажәагьы иҩит уа дыржырц азы. Иара иҟаиҵаз аҵыхәтәантәи аҳәарагьы нагӡан. Шықәсыки бжаки ааҵхьаны, ииун мза 1997 шықәсазы иԥсыбаҩ еиҭаганы, Венециаҟа иганы анышә иамардоит. Апоет наунагӡатәи изқәаҭыԥ ҟалеит Сан-Микельтәи аԥсыжырҭаҟны. Иосиф Бродски ибаҟа Урыстәыла иргылан 2005 шықәсазы, Санкт- Петербург.<ref>https://spravochnick.ru/literatura/russkaya_literatura</ref> == Аинтерес зҵоу афактқәа Бродски иԥсҭазаара аҟынтә == Иосиф Бродски диит 1940 шықәсазы. Ҭагалан 1941 шықәсазы анемец архәҭақәа Ленинград амацәаз иҭаркит. Ара есҽны ауаа амлакреи, ачымазарақәеи, ахьҭакреи ирыхҟьаны рыԥсҭазаара иалҵуан, урҭ рхыԥхьаӡара ԥшь-нызқьҩык рҟынӡа инаӡон ҽнак. Бродски иан илылшеит абри аамҭа еиқәаҵәақәа рзы лхәыҷы иԥсҭазаара аиқәырхара. Бродски аҵара рацәак дашьҭамызт, иуҳәар ауеит зынӡагьы аҵара иҵомызт, изҵозгьы дырԥырхаган ҳәа. Арҵаҩцәа иазгәарҭон иара аҵара шилшоз, аха дшаашьоз. Бродски ажәеинраалақәа рыҩра далагеит жәаа шықәса анихыҵуаз, аха иҩымҭақәа ркьыԥхьра иахыццакуамызт, иара иоуп аурысшәахь еиҭазгаз агәыԥ The Beatles инанагӡоз, еицырдыруа ашәа «Yellow Submarine» – «Желтая субмарина».<ref>{{Cite web |url=https://100-faktov.ru/iosif-brodskii/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2024-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127152055/https://100-faktov.ru/iosif-brodskii/ |url-status=dead }}</ref> Бродски иҩымҭақәа ркьыԥхьразы даҽа мҩак алихит, иара ажурнал аҟны ианиҵеит ахәыҷқәа ирзикыз ажәеинраалақәа. Бродски раԥхьатәи иаԥҵамҭа «Баллада о маленьком буксире» кьыԥхьын 1961 шықәсазы. Бродски хаҭала иԥишәеит аԥсихиатриатә хәышәтәырҭаҿы аҭыԥ змаз аҿаасҭарақәа. Иара ҩынтә мчыла аԥсихиатриатә хәышәтәырҭаҿы дышьҭарҵахьан, уа атранквилизаторқәа иларҵон, аҵааӡы иқәырҭәон, ашьаршьаф бааӡақәа икәдыршон. 1972 шықәсазы апоет асоветтә тәылауаҩра имырхит, наунагӡа ҳәа ари атәыла аанижьуеит.<ref>{{Cite web |url=https://www.elle.ru/celebrities/bolshe-slov-interesnyie-faktyi-ob-iosife-brodskom/ |title=Archive copy |access-date=2024-01-27 |archive-date=2023-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923084453/https://www.elle.ru/celebrities/bolshe-slov-interesnyie-faktyi-ob-iosife-brodskom/ |url-status=dead }}</ref> == Ашәҟәқәа == * Стихотворения и поэмы * Остановка в пустыне * Конец прекрасной эпохи * Часть речи * Римские элегии * Новые стансы к Августе * Мрамор * Урания * Примечания папоротника * Иосиф Бродский размером подлинника * Каппадокия. Стихи * В окрестностях Атлантиды * Пейзаж с наводнением * Изгнание из рая * Слон и Маруська <ref>https://www.livelib.ru/author/78/top-iosif-brodskij{{Анеишьа_амам_азхьарԥш|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Азгәаҭақәа== {{reflist}} {{Авторитет змоу адыррақәа}} [[Акатегориа:Лаҵарамза 24 рзы ииз]] [[Акатегориа:1940 шықәсазы ииз]] [[Акатегориа:Ажьырныҳәамза 28 рзы иԥсыз]] [[Акатегориа:1996 шықәсазы иԥсыз]] [[Акатегориа:Алитературазы Нобель ипремиа алауреатцәа]] [[Акатегориа:Нобель ипремиа Америкатәи алауреатцәа]] [[Акатегориа:Нобель ипремиа Урыстәылатәи алауреатцәа]] [[Акатегориа:Нобель ипремиа асовет лауреатцәа]] [[Акатегориа:Америкатәи апоетцәа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи апоетцәа]] [[Акатегориа:Аекзофонтә шәҟәыҩҩцәа]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа рпоетцәа]] [[Акатегориа:Аурыс-ауриатә хылҵшьҭра змоу америкауаа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рышәҟәыҩҩцәа]] [[Акатегориа:Асовет диссидентцәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь асовет емигрантцәа]] [[Акатегориа:Асовет ауриацәа]] [[Акатегориа:Асовет баандаҩцәа]] [[Акатегориа:Атәылауаҩра змам ауаа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи аиҭагаҩцәа]] fmvlbpki42rk6dkqimw7dudx6fuv29j Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи атәылақәа рыла 14 43842 174626 147287 2026-10-01T08:50:33Z Fraxinus.cs 8381 174626 wikitext text/x-wiki {{Category see also|Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи ақалақьқәа рыла}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|+тәылақәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора|+тәылақәа]] [[Акатегориа:Аетнодинхаҵаратә гәыԥқәа атәылақәа рыла| Ауриацәеи]] [[Акатегориа:Адиаспорақәа рхылҵшьҭреи ахьцо тәылеи рыла]] ptwanz8iavahnn5g20vc6p17sdb53xd Акатегориа:Урыстәыла инхо ауаа аетникатәи амилаҭтәи хылҵшьҭрала 14 46446 174639 163364 2026-10-01T10:06:41Z Fraxinus.cs 8381 174639 wikitext text/x-wiki {{Category see also|{{Title country}} инхо ауаа ажәларқәа рыла}} [[Акатегориа:Аурысцәа| етникатәи амилаҭтәи]] [[Акатегориа:Аевропауаа аетникатәи амилаҭтәи хылҵшьҭрала]] [[Акатегориа:Азиауаа аетникатәи амилаҭтәи хылҵшьҭрала]] [[Акатегориа:Ауаа аетникатәи амилаҭтәи хылҵшьҭрала]] [[Акатегориа:Урыстәыла ауааԥсыра]] 06os9v2h2jydcr6lfy3ojtejpjtqp2r Акатегориа:Аҭаҭар хылҵшьҭра змоу ауаа 14 51712 174629 162612 2026-10-01T08:57:53Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Урыстәыла ахылҵшьҭра змоу ауаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174629 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:ҭаҭар хылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Аҭаҭарцәа рдиаспора|хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Ауаа аетникатә хылҵшьҭрала]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|*ҭаҭар]] 8d7v7pwsejqqn8rmn8vu4mzslnyt759 Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа 14 51713 174630 163397 2026-10-01T08:58:23Z Fraxinus.cs 8381 Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Урыстәыла ахылҵшьҭра змоу ауаа]] в [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] без оставления перенаправления 163397 wikitext text/x-wiki {{Commons category|People of Russian descent}} Ари акатегориа иаҵанакуеит аурыс милаҭтә ма етникатә хылҵшьҭра змоу ауаа ирызку астатиақәа. [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Ауаа европатәи ахылҵшьҭратә тәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Ауаа азиатәи ахылҵшьҭратә тәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Ауаа ахылҵшьҭратә тәылақәа рыла]] 5rx1ngfpzdx6vf6f9wzeukp8n5k87ro Акатегориа:Израильтәи акультура 14 51999 174608 163273 2026-10-01T08:11:42Z Fraxinus.cs 8381 174608 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Culture of Israel}} {{Cat main}} {{Category see also|Ауриацәа ркультура}} [[Акатегориа:{{Title country}}|культура]] [[Акатегориа:Акультура атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Мрагылара Ааигәа иҟоу акультура|.]] [[Акатегориа:Азиатәи акультура атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Палестинатәи (арегион) акультура| ]] f88mva7ba0phmtnszj61lb0xp779swx Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу Карибтәи ауааԥсыра 14 52684 174621 165225 2026-10-01T08:38:35Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174621 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу Карибтәи ауааԥсыра| ]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа| Карибтәи]] [[Акатегориа:Карибтәи атәылақәа рҿы иҟоу аиспанцәа рдиаспора]] 2kfpo4198dpnxtdurzzib7d5j6tz0ld Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа 14 52695 174622 165223 2026-10-01T08:38:50Z Fraxinus.cs 8381 174622 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аиспанцәа рдиаспора|*People]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рхылҵшьҭра| ]] [[Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]] jzq0fl68aqv6q1qu6bla0cmbl3t9e2n 174623 174622 2026-10-01T08:39:03Z Fraxinus.cs 8381 Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] в [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] без оставления перенаправления 174622 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка инхо Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аиспанцәа рдиаспора|*People]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рхылҵшьҭра| ]] [[Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]] jzq0fl68aqv6q1qu6bla0cmbl3t9e2n Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азиатәи ауриацәа ркультура 14 56718 174599 174541 2026-10-01T07:51:26Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Америкатәи азиауаа ркультура]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Азиатәи америкауаа ркультура]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174599 wikitext text/x-wiki {{See also|Америкатәи ауриацәа|Азиатәи ауриацәа|Ауриа аҟазара}} [[Акатегориа:Азиатәи америкауаа ркультура|ауриацәа]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура| азиатәи]] gipaqzjlqahy4tggw53zuxx1sj4hywz Аҵара 0 56722 174598 174557 2026-09-30T23:47:23Z InternetArchiveBot 15973 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 174598 wikitext text/x-wiki [[Афаил:"Education" by George Danhires - panoramio.jpg|thumb|<center>Ашьаҟа «''Аҵара''» <br> аскульптор Џьорџь Денхаирс,<br> ақалақь [[Сидни (Огайо)|Сидни]], аштат [[Огайо|Огаио]], [[Еиду Америкатәи Аштатқәа|ЕАА]]</center>]] '''Аҵара''' — [[Личность|ахаҭара]] [[Воспитание|ааӡареи]] [[Обучение|арҵареи]] рсистема, иара убас ирҳау адыррақәа, аҟазарақәа, [[навык|аԥышәарақәа]], [[Аксиология|ахәшьаратә шьақәгылашьақәа]], афункциақәа, аусуреи акомпетенциақәеи рԥышәа аизак<ref>{{Статья|заглавие=Федеральный закон "Об образовании в Российской Федерации"|ссылка=http://минобрнауки.рф/документы/2974|язык=|издание=|тип=|год=|месяц=|число=|том=|номер=|страницы=|issn=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013220234/http://xn--80abucjiibhv9a.xn--p1ai/%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8B/2974|archive-date=2013-10-13}}</ref>. Ажәа инарҭбаау аҵакала, аҵара — ахаҭара ахшыҩи, аҟазшьеи, ацәеижьтә лшарақәеи рышьақәгылара апроцесс ма аалыҵ. Аҽаӡәы иԥышәа иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь иӡӡом ауаҩы иҿы, иара ауаажәларраҿы еицылоит ауаа рыхшыҩ аҿиареи аилибакааразы ирымоу алшареи ирыбзоураны, уи аԥышәа аизгара [[Акультура|акультура]] еиԥш иҟоу аҟалара ашьақәгылара алнаршеит. Акультура — аӡәы иԥышәа мацара акәымкәа, ауаажәларра рԥышәа зегьы аидкыла ауп. Абиԥара ҿыцқәа акультура аҩнуҵҟа еизыргаз, арҭ адыррақәа реимадара апроцесс ауп аҵара закәугьы. Ауаажәларра аҵара хықәкыла анагӡаралшара арҭоит аҵараиурҭақәа рыла: [[детский сад|ахәыҷбаҳчақәа]], ашколқәа, [[колледж|аколлеџьқәа]], [[университет|ауниверситетқәа]] уҳәа аусҳәарҭақәа рыла, аха адырреизырҳара алшарагьы мап ацәкӡам, аиҳаракгьы аинтернет инарҭбааны иахьыманшәалоу инамаданы<ref>George F. Kneller. Introduction to the Philosophy of Education. New York: John Wiley and Sons, 1971. P. 20—21</ref>. Абжьааԥнытәи аилкаараҿы аҵара, егьырҭ зегь рыдагьы, иаҵанакуеит, аиҳаракгьы, арҵаҩы аҵаҩцәа разыҟаҵареи рааӡареи рыла иԥкуп. Уи аԥхьареи, [[Аҩыра|аҩреи]], аматематикеи, аҭоурыхи, егьырҭ аҭҵаарадыррақәеи дырҵара акәзар алшоит. Азанааҭ ҭшәақәа рыла арҵаҩцәа, иаҳҳәап [[астрофизика]], [[право|азин]], [[география|агеографиа]], ма [[зоология|азоологиа]] реиԥш иҟоу, иарбоу амаҭәарқәа роуп иддырҵар рылшо. Аҵарадырра азанааҭ иацлоит аҵара зҵо ирызҳацыԥхьаӡа. Иҟоуп иара убас [[Профессиональное образование|азанааҭтә ҟазара]] арҵара, иаҳҳәап, аԥсҟы акра. Аҵара адагьы иҷыдоу аусҳәарҭақәа рҿы иҟоуп иара убас адырреизырҳара, иаҳҳәап, [[Интернет|Аинтернет]] ахархәарала, аԥхьара, [[музей|амузеиқәа]] рҭаара, мамзаргьы хаҭалатәи аԥышәа. Азеиԥши иҷыдоу аҵарадырреи рыҩаӡара зыхҟьо аарыхра аҭахрақәа, аҭҵаарадырреи, атехникеи, акультуреи рҭагылазаашьа, иара убас ауаажәларратә еизыҟазаашьақәа роуп. [[Пифагор]] иазгәеиҭахьан, «аҵара даҽаӡәы ицеиҩушаргьы ҟалоит, даҽаӡәы иҭаны ухаҭа иумырӡыр ҟалоит» ҳәа. «Инеидкыланы ҵарала ауп ауаа аԥстәқәа излареиԥшым, аеллинцәа — аварварцәа, зхы иақәиҭу — атәцәа, афилософцәа — анхацәа», — ҳәа иԥхьаӡон иара<ref>iph.ras.ru/uplfile/root/biblio/ps/ps13/7.pdf с. 70</ref>. Аурыс ажәа «аҵара» еидос агәаларшәара иаднакылоит ({{lang-el|εἶδος}} — аԥшра, ахаҿсахьа), уантәи иаауеит алатынгьы. «Аформа» иаҷыданы, цәеижьтә дыррак аҳасабала ({{lang-el|μόρφωσις}} — аԥшра, ахаҿсахьа, алат. аналог — {{lang-la|forma}}, аформа), ари «ахаҿсахьа» интеллигибельтәуп (ихшыҩеилкааратәу, идырратәу, ахәыцра иалоуп), аха аидеиа (ма [[пайдейя|паидеиа]]) иаҷыданы, ихыркәшоуп, агхақәа амаӡам. Уи иахылҵуа алат. educatio, иаанагоит, акы иалкаау аформахь, инаӡоу асистемахь, мамзаргьы «еидос» ахь анагара<ref>{{Cite web |url=http://esxatos.com/eger-rannee-hristianstvo-grecheskaya-paydeyya |title=Вернер Йегер — Раннее христианство и греческая пайдейя<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2015-01-15 |archive-date=2015-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321143038/http://esxatos.com/eger-rannee-hristianstvo-grecheskaya-paydeyya |url-status=live }}</ref>. [[Афаил:Schoolgirls in Bamozai.JPG|мини|[[Афӷанисҭан|Афгантәи]] апровинциа [[Пактия|Пактиа]] ақыҭа Бамозаи ашколхәыҷқәа (2007 шықәса). Ари ақыҭаҿы ашколтә хыбра ыҟаӡам, аҽазыҟаҵарақәа адәаҿы имҩаԥысуеит]] [[Право на образование|Аҵара азин]] иахьатәи аамҭазы ишьақәырӷәӷәоуп амилаҭтәи, жәларбжьаратәи, азинтәи актқәа рыла, иаҳҳәап, [[Европейская конвенция о защите прав человека и основных свобод|ауаҩы изинқәеи ахақәиҭра хадақәеи рыхьчаразы Европатәи аконвенциеи]], [[ООН|ЕАР]] 1966 шықәсазы иаднакылаз [[Международный пакт об экономических, социальных и культурных правах|аекономикатәи, асоциалтәи, акультуратәи зинқәа рзы Жәларбжьаратәи апакти]] рыла. Ихымԥадатәиу аҵарадырра ауаҩы ихаҿыдатәразы хархәагак аҳасабала алшарақәа реилкаара адемократиатә уаажәларраҿы ицәырнагеит иҳәынҭқарратәым, уимоу [[семейное образование|аҭаацәаратә ҵара]]зы аҵысра аҿиара, абжьаратә азеиԥшҵаратә школқәа рпрограммаҿы (мамзаргьы [[Начальная школа|алагарҭатә школ]] ахыркәшара ашьҭахь) аҵаҩы ҭакԥхықәрала иалхра иазку акурсқәа реиҳатәразы (аҭаацәеи арҵаҩцәеи алархәны), ауаҩы активла иԥсҭазаара зегьы иалагӡаны адырреизырҳара адгылара аҭара, иааиԥмырҟьаӡакәа аҵарадырра (аҵаратә ҭахра цәырҵцыԥхьаӡа), ашколнҭыҵтәи, [[Дистанционное образование|адистанциатәи]], иназыцҵоу аҵареи уҳәа уб. иҵ. == Аҵарадырра азнеишьақәа == Антикатәи аамҭазы ишьақәгылахьан аҵаразы ихадоу ҩ-знеишьак: акультураԥшреи аԥсабараԥшреи. Арҭ азнеишьақәа аклассикатә еиҭаҳәарақәа ируакуп еицырдыруа анемец [[педагог|рҵаҩы]] [[Дистервег, Адольф|А. Дистервег]] (1790—1866) истатиа «Аҵараҿы аԥсабараԥшреи акультураԥшреи ирызкны»<ref>{{Cite web |url=http://makarenko-museum.ru/Classics/Diesterweg/Diesterweg_Adolf_Nature_and_Culture.htm |title=Дистервег А. О природосообразности и культуросообразности в обучении<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013-03-17 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714141935/http://makarenko-museum.ru/Classics/Diesterweg/Diesterweg_Adolf_Nature_and_Culture.htm |url-status=live }}</ref>. === Акультураԥшра змоу азнеишьа === Акультураԥшра адгылаҩцәа агәаанагара рымоуп аҵара аихшьаалақәа аҵара зҵо иҽазышәареи (игәақәкреи) «дызланагалаз» акультуратә ҭагылазаашьеи (иазхаша ашколтә хыбрақәа, арҵаҩцәа, акрыфарҭақәа, ашәҟәқәа змоу абиблиотекақәа, уажәы — аклассқәеи аҩни рҿы акомпиутерқәа уҳәа рыҟазаара) роуп изхьыԥшу ҳәа. Аҵара зҵо [[Биоразнообразие|рыԥсабаратә лшарақәа реиуеиԥшымра]], аиашазы, иазхьаԥшцәом. Иарбоу азнеишьа ахаҭарнакцәа аӡәырҩы (иаагозар, [[Лысенко, Трофим Денисович|Т. Д. Лысенко]]и асовет педагогикаҿы урҭ рышьҭанеицәеи) аҵаразы аԥсабаратә лшарақәа рыҟазаара афакт ахаҭа мап ацәыркуан. Ари азнеишьа иаҟазшьарбагоу ҷыдароуп иаку апрограммала, темпк ала уҳәа зегьы разыҟаҵара. Ас еиԥш азнеишьа қәҿиарала аусуразы, амала, аҵаҩцәа рықәҿиарақәа иааиԥмырҟьаӡакәа рхылаԥшреи иззымҵо ралыршәшәареи хымԥада иаҭахуп, уи хар амамкәа ианаалар алшоит, иаагозар, аамҭа кьаҿк иалагӡаны азанааҭтә лыԥшаара, мамзаргьы азанааҭә дырра аизырҳара акурсқәа рҿы. Аха ари адҵа аилагараан (уи, ҳәарада, «агәҭакы бзиа хаҭақәа» рыла ихырҩоит) изҭахым ма аҵара злымшо аргама, иҵәахны рҿагыларала (иаилҳаркаап, иарбоу апрограммеи иадгалоу азнеишьеи рыла шакәу) ас еиԥш иҟоу агәыԥ аҵара ақәҿиарақәа лаҟәуа ишалаго, иалкаау аҭагылазаашьақәа раан ас еиԥш аҵара иҵоурам алҵшәақәа уи иҵоуроу ахәҭақәа раасҭа хара ишеиҳау. Ас еиԥш иҟоу аиԥҟьарақәа рхрестоматиатә ҿырԥштәқәа ааигахьан [[Коменский, Ян Амос|И. А. Коменски]] «Адидактика ду» аҟны (уантәи Аԥсабара аргама иланамҵаз аус знапы алакызарц иаҿу ауаҩы изкны ицеит ибзиаӡаны еицырдыруа аҳәамҭа «Алира зауз аҽада»). Зыӡбахә ҳәоу ацәырҵрақәа асовет школ аԥсҭазаара аҟынтәи аҿырԥштәқәа рыла инарҭбааны ирыхәаԥшуп, иаагозар, апроф., апед.ҭҵ.рдок. [[Кумарин, Валентин Васильевич|В. В. Кумарин]] иҩымҭақәа рҿы<ref name=autogenerated2>''[[Кумарин, Валентин Васильевич|В. В. Кумарин]]''. [http://makarenko-museum.ru/lib/Science/Kumarin/KUMARIN.htm Педагогика стандартности или почему детям плохо в школе] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20190414030232/http://makarenko-museum.ru/lib/Science/Kumarin/KUMARIN.htm |date=2019-04-14 }} М., 1996</ref>. Убас, хәҭакахьала, иубоит аиԥшьра, аҵаратә қәымҿиарақәа ирыхҟьаны инеиԥынкыланы ашколхәыҷқәа аӡәырҩы зны агәырҩақәа, нас агәкаҳарақәеи апсихосоматиатә чымазарақәеи рахь ианкылнаго. Ахәшьарақәа мчыла, ма аарла илганы рықәыргылараан — аҿар рааӡараҿы аморалтә еицакра дуқәа уҳәа уб. иҵ. Хыхь зыӡбахә ҳәоу ашәҟәы аҟынтәи афакт: [[Урыстәылатәи аимпериа|Урыстәылатәи Аимпериаҿы]] ([[XIX век|XIX ашәышықәса]] аҩбатәи азбжа) агимназиа акурс наӡа иалго аҵаҩцәа рыхәҭа аарла еиҳан 1-тәи акласс иҭалаз рхыԥхьаӡара аҟынтәи 10 % — уи ашкол зегьы рзы ихымԥадатәины ишыҟамызгьы. Урҭ ашықәсқәа рзы [[Норвегиа|норвегиатәии]] [[США|америкатәии]] арҵаҩцәа рыҭҵаарақәа иаадырԥшит (иззымҵо аарла рыхәшьаралгареи рыҭцареи аныҟамла) ари арбага [[Аҩадатәи Америка|нхыҵ америкатәи]] ашкол азгьы [[Европа|европатәи]] ашкол азгьы абжьааԥнытәик еиԥш ишыҟаз, даҽакала иуҳәозар, урыстәылатәи ахәыҷқәа уи аганахьала аҳәаанырцәтәи рықәлацәа иагьшреиӷьымыз, иагьшреицәамыз. Даҽакала иуҳәозар, азеиԥшҵаратә школ аҿы жәашықәсатәи аҵара аиура аан (зегьы ирзеиԥшу) апрограмма џьбарала ас еиԥш ашкол ианымаало инықәырԥшшәа згәы бзиоу ахәыҷқәа рыхәҭа 90 % раҟара иҟалоит. Еиуеиԥшым ачымазарақәа алаҵәаны ианыҟоу, аекологиатә ҭагылазаашьа анеицәахо, ари апроцент иацлоит. Убри аҟнытә ихымԥадатәиу азеиԥшҵаратә школ аҿы, аҵаҩцәа рхықәкқәеи рыԥсабаратә лшарақәеи хкы рацәала измоу азанааҭуаа гәыԥҩык ргәаанагарала<ref name=autogenerated2 />, иара убри аамҭазы, планла аилыршәшәара аныҟам, аԥсабараԥшра апринцип еиҳа ианаалоит. ==== Еицырдыруа ахаҭарнакцәа ==== * [[Гербарт, Иоганн Фридрих]] (1776—1841). * [[Выготский, Лев Семёнович|Выготски, Лев Семион-иԥа]] (1896—1934) асовет педагогикаҿы хыԥхьаӡара рацәала ишьҭанеицәеи. ==== Асахьаркыратә литератураҿы аарԥшра ==== * ''[[Булгаков, Михаил Афанасьевич|Булгаков М. А.]]'' [[Собачье сердце|Ала агәы]]. М., 1987 ш. — асовет школ аҿы акультураԥшра змоу азнеишьа ахархәара аҽазышәарақәа рсахьаркыратә ҭыхымҭа (гротесктә стильқәак рыла). Ианаԥҵаха инаркны АСРР (1925) 1987 ш. рҟынӡа [[Самиздат]] мацараҿы акәын иахьрылаҵәоз. === Аԥсабараԥшра змоу азнеишьа === [[Античность|Антикатәи аамҭазы]] аӡәырҩы игәарҭеит ауаҩы илшарақәа (иаагозар, арратә ҟазарақәагьы убрахь иналаҵаны) акыр иара игәаԥхара, ичҳара, иҽадцалара, иманшәалоу адәахьтәи аҭагылазаашьақәа (арҵаҩцәа, акрыфара уҳәа уб.иҵ.) рымацара шракәым изхьыԥшу, ишакәхалак аханатә ишышьақәыргылоу. Усҟантәи адунеиеилкаара аҩаӡара инақәыршәаны, ари адәныҟатәи амч [[абырзенцәа]] «[[фатум]]», индиаа «[[карма]]», аурысқәа «[[судьба|алахьынҵа]]» (азԥхьаҳәаақәҵара) уҳәа ҳәа ахьӡ аҭан. Адинхаҵарақәа русзуҩцәа иарбоу ацәырҵра уажәынынӡагьы дарбанзаалак ауаҩы иҷыдоу нцәахаҵаратә хықәкны аилыркаара ирҭоит (иаҳҳәап, амиссиа, ақьырсианраҿы «[[Крестный путь Иисуса Христа|аџьартә мҩа]]»). Иарбоу ацәырҵра аҭҵаарадырратә еилыркаара ааигәа [[Генетика|агенетика]] ақәҿиарақәа инарымаданы ирыҭан, аиҳаракгьы ауаҩы [[геном|игеном]] раԥхьатәи ашифр аартреи еиуеиԥшым ауаа ргеном акыр аиуеиԥшымзаара, еиуеиԥшым агенқәеи ауаҩы еиуеиԥшым ицәырҵрақәа рыҟазаареи рхышәаҵышәеи реимадара хыԥхьаӡарала иаазырԥшыз анаҩстәи аҭҵаарақәеи рышьҭахь. Аха ас еиԥш иҟоу агәаҭарақәа инарықәыршәаны [[Квинтилиан|Марк Квинтилиан]] агәыԥқәа ркомандирцәа ралԥшаараан ирабжьигон еиҳа агәырҵҟәыл бзиа змоу арԥарцәа алырхларц, [[Коменский, Ян Амос|И. А. Коменски]] 500 шықәса раҟара раԥхьа — ашколхәыҷқәа рыԥсабаратә лшарақәа инарықәыршәаны аҵара ддырҵаларц, арҵаҩцәа, ма аҭаацәа ргәазыҳәара мацара акәымкәа. Абасала, аԥсабараԥшра змоу азнеишьаан ашкол аҿы иқәыргылатәуп, иӡбатәуп абарҭ адҵақәа: Дарбанзаалак аҵаҩы иԥсабаратә лшарақәа реилазаашьеи рхышәаҵышәеи ралкаара (дыррақәак ԥышәарыла рымҽхак маҷ ашьҭкаарагьы убрахь иналаҵаны). Иаарԥшыз алшарақәа ауаажәларратә лшарақәеи аҭахрақәеи, иара убас иарбоу аҵаҩы ихатә гәазыҳәарақәеи иҟазшьақәеи ирықәшәо реизырҳара, рышьақәгылара (рааӡара), рҵара. Иахьатәи аамҭазы ЕАА Мраҭашәаратәи Европа атәылақәеи инадыркны Иапонианӡа иҿиоу атәылақәа реиҳарак рҿы азеиԥшҵаратә (жәлартә) школқәа аԥсабараԥшра змоу азнеишьа ашьаҭала ишьақәыргылоуп. ==== Еицырдыруа ахаҭарнакцәа ==== * [[Квинтилиан|Квинтилиан Марк]] * [[Коменский, Ян Амос|Коменски, Иан Амос]] * [[Локк, Джон|Локк, Џьон]] * [[Песталоцци, Иоганн Генрих]] * [[Дистервег, Адольф]] * [[Ушинский, Константин Дмитриевич|Ушински, Константин Дмитри-иԥа]] === Аилкааратә аппарат аҿы еиуеиԥшым азнеишьақәа раан аиԥшымзаарақәа === Ааӡареи аҵареи рызҵаарақәа жәпакы акыр еиуеиԥшымкәа иӡбахоит (ишиашоу иаҿагылаҵәҟьогьы убрахь иналаҵаны), аҭакҳәаҩ аҵара азнеишьа дшадгыло зеиԥшроу еиԥш. Ас еиԥш адгылара ааԥшуеит ахархәара змоу аилкаарақәа рсистемаҿгьы. Убас, акультураԥшра адгылаҩцәа аҵара «аҵарадырра» ҳәа иашьҭоуп, аԥсабараԥшра — «аҵаралашара» ҳәа иашьҭоуп (иҟоу аҵара ддырҵоит, аҿыцрҵара алшоит аҭыԥ ҭацә аҿгьы), уи азы жәлар рҵара аусзуҩцәа — «аҵарарлашаҩцәа» ҳәа ирышьҭоуп. Акультураԥшра змоу азнеишьа иазҷыдароуп аилкаарақәа «алшарақәа рҿыцҟалара» (акьыбачымазарақәа иахьреиԥшу иахҟьаны «алшарақәа рышьақәыргылара» ҳәа ианеиҭаркуа маҷӡам), аҟазшьарба «аԥсабаратә» «алшарақәа» рганахьала атәамбара, иара ажәа «[[способности|алшарақәа]]» «[[задатки|ацааира]]» ала аԥсахра. Убри аҟнытәи иаауеит ачынуаа аӡәырҩы аҵара аҟынтәи ажәа аелита (иалԥшаау ахәҭа) ахшыҩтә џьа аусзуҩцәа рымацара аҵанакуеит ҳәа агәрагара алаҵәара («аҟазацәа — ахьтәы напқәа» ареволиуциа ҟалаанӡатәи алакәқәа рҿы ауп иахьаанхаз), убри инамаданы, иаагозар, урыстәылатәи азеиԥшҵаратә школ зегьы акыр шықәса ҵуеит (ауаажәларра рылшарақәеи рҭахрақәеи ҳасаб рзымукәа ишаԥу еиԥш) иреиҳаӡоу ашкол аҽазыҟаҵаразы «аҽақәнаршәоижьҭеи». === Арҵара аиерархиара аԥсабараԥшра змоу знеишьа хкык аҳасабала === Иахьатәи адыррақәа рсистемаҿы аҽышьақәнарӷәӷәеит аилкаара «аҵара хада», уи иаанагоит аҵара анаҩстәи аҩаӡара аиураан (аиуразы агәҭакра) аԥхьатәи аҵара аҩаӡара амазаара. Аиерархиа (аҭҵаарадырратә, анџьныртә уҳәа акариера аганахьала) иаармарианы абас иарбоуп: # [[Начальная школа|алагарҭатә ҵара]]; # [[среднее образование|абжьаратә (азеиԥш) ҵара]]; # [[среднее (полное) образование|абжьаратә (ихарҭәаау) ҵара]]; # [[Среднее профессиональное образование в России|абжьаратә (азанааҭтә) ҵара]]; # [[Высшее образование|иреиҳау аҵара]] [[бакалавр|абакалавриат]]; # [[магистр|амагистратура]]; # [[аспирантура]] (аинтернатура, аординатура, адиунктура) ([[Кандидат наук|аҭҵаарадыррақәа ркандидат]] ҳәа [[Учёная степень|аҭҵаарадырратә ҩаӡара]] аиураан), # [[докторантура|адокторантура]] ([[доктор наук|аҭҵаарадыррақәа рдоктор]] ҳәа аҭҵаарадырратә ҩаӡара аиураан). # [[Дополнительное профессиональное образование|анаҩстәи азанааҭтә еиӷьтәра]] Убри аан еиуеиԥшым атәылақәа рҿы иарбоу аиерархиа аҩаӡарақәа рхыԥхьаӡараҿы иалкаау (акрызҵазкуа) аиԥшымзаарақәа ыҟоуп. Убас, [[Франциа]] 9 шықәса аҵара (ихарҭәаам абжьаратә) ашьҭахь, аԥышәарақәа рылҵшәақәа рыла, абжьаратә школ 10—12-тәи аклассқәа рҿы аҵаразы (фактла, иреиҳау аҵараиурҭахь аҽазыҟаҵара) азин роуеит 9-тәи акласс иалгаз рхыԥхьаӡара аҟынтәи 30 % раҟара мацара. [[Иапониа]] ахатәы знеишьа амоуп: абиуџьет абзоурала аҵара зҵо аԥхьатәи ажәкласск (9) рҵаҩцәа роуп, аиҳабыратә классқәа рҿы аҵаразы ахәԥса ршәахьеит, уи иара убас иалкаау алыршәшәара иацхраауеит. Асовет мчра ашьҭахьтәи атәылақәа рҿы ихарҭәаами ихарҭәаауи абжьаратә школ ас еиԥш иҟоу аиԥшымзаара хжәа рымаӡам. Европа атәылақәа рҿы абакалавриат асистема рыдыркылеижьҭеи акыр ҵуеит, уи адагьы аизактә реитинг аихшьаалақәа рыла иреиҳау аҵараиурҭаҿы раԥхьатәи аҩышықәса аҵара ашьҭахь иаҳа ихьысҳаны изҵо аҵаҩцәа (иҽеим ахәшьарақәа змамгьы убрахь иналаҵаны) аҭцара анрықәшәо маҷым. Асовет мчра ашьҭахьтәи атәылақәа рҿы ас еиԥш азнеишьақәа џьабаа дула ишьақәгылоит. Иреиҳау ашкол аԥаразоужьратә усҳәарҭақәа иреиҳау аҵараиурҭа иҭалаз дарбанзаалак азанааҭуаҩы наӡа «илхтәуп» ҳәа ахықәкқәагьы уахь иналаҵаны (даҽакала иуҳәозар, иреиҳаӡоу ашкол аконцептуалтә знеишьақәа аҳасабеилыргаҩцәа ишьақәдыргылоит), аманшәаламрақәа рпроцент иахьынӡазалшо илаҟәызароуп (уи аҽазыҟаҵара ахаҭабзиара ианымԥшыр ауам). Акраҵанакуеит аҵара усхк аҟны ашьҭрамадареи асистемареи: [[Среднее профессиональное образование|абжьаратә ҵара ҷыда]] [[высшее образование|иреиҳау аҵара]] апрофиль иақәшәозароуп, иреиҳау аҵара [[аспирантура|аспирантураҿы]] [[Послевузовское профессиональное образование|ауниверситетшьҭахьтәи аҵара]] апрофиль иақәшәозароуп ([[кандидат наук|аҭҵаарадыррақәа ркандидат]], мамзаргьы [[доктор философии|афилософиа адоктор]]), актәи аҭҵаарадырратә ҩаӡара (аҭҵаарадыррақәа ркандидат, мамзаргьы афилософиа адоктор) анаҩстәи аҭҵаарадырратә ҩаӡара иақәшәозароуп (аҭҵаарадыррақәа рдоктор). Ус анакәымха, ихадоу иаршәаны апрофильтә ҵара цҵа аҭахуп — аҵаратә процесс ацҵаразы. == Аҵаратә усҳәарҭақәа рсистема == === Алагарҭатә ҵара === [[Афаил:Teaching Bucharest 1842.jpg|thumb|255px|Алагарҭатә школ акласс адәаҿы. Арҵаҩы (апап) икласс иманы [[Бухарест]] акалҭқәа рҿы, 1842 шықәса инарзынаԥшуа]] Алагарҭатә ҵара шамахамзар иудукыларатәы иҟоуп раԥхьатәи шықәсқәак арҵара нахыс ҳәа иԥхьаӡоуп. Еиуеиԥшым атәылақәа рҿы уи алагоит хәышықәса зхыҵуа инадыркны быжьшықәсанӡа, иагьадхалоит быжьшықәса рҟынӡа. Иахьатәи аамҭазы адунеи аҿы 70 % иреиҵамкәа ахәыҷқәа алагарҭатә ҵара роуеит<ref>UNESCO, Education For All Monitoring Report 2008, Net Enrollment Rate in primary education</ref>. Еиуеиԥшым атәылақәа рҿы алагарҭатә ҵара ахыркәшара ақәра еиуеиԥшым, аха бжьаратәла уи 11—12 шықәса роуп. Атәылақәа реиҳарак рҿы алагарҭатәи абжьаратәи ҵара аусбарҭақәа еихшоуп. === Абжьаратә ҵара === Иҿиоу атәылақәа рҿы абжьаратә ҵара, [[XX век|XX ашәышықәса]] инаркны, ихымԥадатәиуп, зегьы еицырзеиԥшуп. Абжьаратә ҵара ахыркәшара ақәра анаӡара иазааигәоуп, уи ашьҭахь аҵара ма ихыркәшахоит, ма иацҵахоит иреиҳау ашколи, [[профессиональное образование|азанааҭтә ҵара]] аусбарҭақәеи, егьырҭ аҵаратә усбарҭақәеи рҿы, уаҟа аҵара зегьы рзы ихымԥадатәиӡам. Абжьааԥны абжьаратә ҵара роуеит ианхбыџу, уи хықәкы хадас иамоуп аҵара ацҵара аҽазыҟаҵара. === Иреиҳау аҵара === [[Афаил:Education index UN HDR 2007 2008.PNG|thumb|Адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы ауааԥсыра рҵара аҩаӡара<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/humandev/reports/|title=History of the Human Development Report|publisher=United Nations Development Programme|access-date=2008-05-15|archive-url=https://www.webcitation.org/6190qINaR?url=http://hdr.undp.org/en/humandev/reports/|archive-date=2011-08-23|url-status=dead}}</ref>|альт=]] Иҿиоу атәылақәа рҿгьы, алагарҭатәи абжьаратәи реиԥш акәымкәа, иреиҳау аҵара зегьы еицырзеиԥшӡам. Еиҳа иҿиоу атәылақәа рҿы иреиҳау аҵара асистема иагәылсуеит ауааԥсыра рыбжеиҳараҩык. Егьырҭ аусхкқәа рзы аҭҵаарадырратә дыррақәеи аҵара змоу аусзуҩцәеи ирхыҵхырҭаны, иара ахаҭа аекономика аҵакы змоу усхкуп. Традициала иреиҳау аҵара (имедицинатәым иреиҳау аҵара германиатәи амодель аламҵакәа, иара убас аҳратә Урыстәылагьы иаланагалаз, анаҩс АСРР иаҭынхаз) ҩ-етапкны аҽашоит: [[бакалавр|абакалавриати]] [[магистр|амагистратуреи]]/[[ординатура|аординатура]]/[[интернатура|аинтернатура]] ҳәа, аха Урыстәыла [[Болонский процесс|Болонтәи апроцесс]] аҽаланархәаанӡа ас еиԥш аихшара амедицинатә ҵара акәын изыднакылоз, абакалаврцәеи амагистрцәеи рцынхәрас асовет ҵараиурҭақәа [[специалист (квалификация)|адиплом змаз азанааҭуаа]] аздырхион. Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иорыжьуеит [[ФРГ|ГАР]] еиԥш азанааҭуаагьы: абакалаврцәагьы амагистрцәагьы. Азанааҭуаа, адиплом змоу азанааҭуаа реиԥш акәымкәа, амагистрцәагьы иреиҳау аҵара аҩбатәи аҩаӡара аушьҭымҭацәа ҳәа иԥхьаӡоуп, дара иреиҳау азанааҭтә ҵара роуеит (амагистрцәа — инарҵауланы иреиҳау азанааҭтә ҵара), абакалаврцәа иреиҳау азанааҭтә ҵара роуеит (еиҳа иҷыдоу), дара, [[2011]] шықәсанӡа иреиҳау аҵараиурҭақәа ирҭалоз адиплом змоу азанааҭуаа реиԥш (уажәы адиплом змоу азанааҭуаа разыҟаҵара апрограммақәа рахь адкылара ыҟаӡам, азанааҭуаа разыҟаҵара апрограммақәа роуп иаанхаз), иреиҳау аҵара актәи аҩаӡара аушьҭымҭацәа ҳәа иԥхьаӡоуп. Иреиҳау аҵара аусбарҭа хадақәа иреиуоуп [[университет|ауниверситетқәа]], [[академия|академиақәа]], [[военные училища|арратә ҵараиурҭақәа]], аҳәаанырцә — [[колледж|аколлеџьқәагьы]]. Иреиҳау аҵараиурҭақәа роушьҭымҭацәа абжьааԥны адиплом роуеит, аспирантцәеи адиунктцәеи акандидаттә диссертациа ахьчара аихшьаалақәа рыла [[учёная степень|аҭҵаарадырратә ҩаӡара]] ранашьахар алшоит. Аҵара аҵыхәтәантәи аетап аан аспециалистцәа, амагистрантцәа, азанааҭуаа, адиунктцәа ари ажәа абжьааԥнытәи аҵакала аҵара аиура адагьы аҭҵаарадырратә ҭҵаарақәа хаҭала рылахәхара руалуп, адиплом, ма аҭҵаарадырратә ҩаӡара аиура аҭҵаарадырратә усура алҵшәақәа ирхьыԥшуп. Иреиҳау аҵараиурҭаҿы арҵара бзиазы имаҷым факторны иҟоуп [[мотивация|аҵаҵӷәра]]. == Азеиԥш (иуниверсалтәу, аполитехникатә) ҵара аҩаӡарақәа == Мамзаргьы интегралла амаҭәарбжьартә ҩаӡара хада зегьы адырра: * [[Дошкольное образование|Ашколқәранӡатәи аҵара]] * [[Общее образование|Азеиԥш ҵара]] ** [[Начальное общее образование|Алагарҭатә зеиԥш ҵара]] ** [[Основное общее образование|Ихадоу азеиԥш ҵара]] ** [[Среднее (полное) общее образование|Абжьаратә (ихарҭәаау) азеиԥш ҵара]] === Ашколқәранӡатәи аҵара === Ашколқәранӡатәи аҵара — 2 шықәса инаркны 8 шықәса рҟынӡа зхыҵуа ахәыҷы иинтеллектуалтә, ихаҭаратә, имахашьахатә ҿиара алыршара ауп. Азакәанԥҵареи, атрадициақәеи, акультурақәеи инарықәыршәаны ашколқәранӡатәи аҵара азнеишьа еиԥшым — уи аҿаԥхьа иқәдыргылар ҟалоит еиуеиԥшым ихадоуи ахатәи уснагӡатәқәа, иара хымԥадатәизаргьы ихымԥадатәимзаргьы ҟалоит, еиуеиԥшым атрадициатә институтқәа рыла инагӡахоит. ==== Урыстәыла ашколқәранӡатәи аҵара ==== Урыстәыла ашколқәранӡатәи аҵара — ааӡареи, аҵареи, аҿиареи, иара убас ашколқәранӡатәи [[ребёнок|ахәыҷқәа]] рхылаԥшра, напрыдкылара, ргәабзиара ашьақәыргылара 2 мзы инаркны 7 шықәса рҟынӡа<ref>{{Cite web |url=http://www.rg.ru/2008/09/24/doshkola-polozhenie-dok.html |title=Типовое положение о дошкольном образовательном учреждении |access-date=2012-03-22 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322000508/http://www.rg.ru/2008/09/24/doshkola-polozhenie-dok.html |url-status=live }}</ref>. Ашколқәранӡатәи аҵара мҩаԥысуеит, ишаԥу еиԥш, [[детское дошкольное учреждение|ашколқәранӡатәи аҵара аусҳәарҭақәа]], азеиԥш ҵара аусҳәарҭақәа (ашколԥхьатәи), ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара аусҳәарҭақәа (ахәыҷы заатәи иҿиара ацентрқәеи аидгылақәеи) рҿы, аха аҩнгьы аҭаацәараҿы иҟалар алшоит. Урыстәыла уажәы ахәыҷы дызмоу аҭаацәара қәыԥшқәа ахԥатәи рыхәҭа инареиҳаны ахәыҷтәы школқәранӡатәи аусҳәарҭақәа рыла иахьеиқәыршәам ҳасаб азуны, ани аби аҭаацәаратә школқәранӡатәи ааӡара ралагалара аҿар рҭаацәаратә политика ахықәкы хадақәа ируакхоит. === Азеиԥш ҵара === Азеиԥш ҵара — аҵара актәи аҩаӡара — азанааҭдырратәии иҷыдоу аҵареи ракәӡам<ref name="Ушаков">Толковый словарь русского языка Ушакова 4 т., Москва, Гос. ин-т Сов. энцикл.; ОГИЗ; Гос. изд-во иностр. и нац. слов, 1935-40</ref>. Иахьатәи аамҭазы, азеиԥш ҵара инарҭбаау аҵакала иахыԥхьаӡалоуп абарҭ ахәҭақәа: [[дошкольное образование|ашколқәранӡатәи]], [[начальное общее образование|азеиԥш лагарҭатә]], [[основное общее образование|азеиԥш ихадоу]], [[среднее (полное) общее образование|азеиԥш бжьаратәи (ихарҭәаау)]] [[дополнительное образование детей|иназыцҵоуи ахәыҷқәа рҵара]]. Зны-зынла, ашколқәранӡатәи/ма алагарҭатә зеиԥш ҵара, азеиԥш ҵара аилкаара иалагалаӡам, хазы иахәаԥшуеит. [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] егьырҭ атәылақәаки рҿы, х-ҩаӡарак — азеиԥш лагарҭатә, азеиԥш ихадоу, азеиԥш бжьаратә (ихарҭәаау), зны-зынла абжьаратә ҵара ҳәа иашьҭоуп, избанзар урҭ [[школьное образование|ашколтә ҵара]] иалагалоуп, абжьаратә [[школа|школқәа]] рҿы иддырҵоит. ==== Алагарҭатә зеиԥш ҵара ==== Алагарҭатә зеиԥш ҵара — ари Урыстәыла, егьырҭ атәылақәа жәпакы рҿы [[Ребёнок|ахәыҷқәа]] рзеиԥш ҵара актәи аҩаӡара ауп. Алагарҭатә ҵара анроуа ахәыҷқәа ироуеит [[Природа|рыкәша-мыкәша иҟоу адунеи]] азы раԥхьатәи [[Знание|адыррақәа]], [[Общение|аицәажәареи]] ахархәаратә [[Задача|уснагӡатәқәа]] рыӡбареи рзы [[навык|ашьцыларақәа]]. Ари аетап аан ишьақәгылоит, аҿиара иалагоит ахәыҷы [[личность|ихаҭара]]<ref name="edu43">{{Cite web |url=http://www.consultant.ru/popular/edu/43_1.html |title=Закон РФ «Об образовании» от 10.07.1992 № 3266-1 |access-date=2010-03-12 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209035828/http://www.consultant.ru/popular/edu/43_1.html |url-status=live }}</ref>. ==== Ихадоу азеиԥш ҵара ==== Азеиԥш ҵара хада — Урыстәылеи егьырҭ атәылақәа реиҳарак рҿы азеиԥш ҵара аҩбатәи аҩаӡара ауп, уи хықәкыс иамоуп аҵара зҵо ихаҭара ашьақәгылареи ашьақәыргылареи рзы аҭагылазаашьақәа раԥҵара, игәазыҳәарақәеи иинтересқәеи рыҿиара. Азеиԥш ҵара хада абжьаратә (ихарҭәаау) зеиԥш ҵареи алагарҭатә занааҭтә ҵареи роуразы ихымԥадатәиу етапуп<ref name="edu43"/><ref name="sng">Словарь согласованных терминов и определений в области образования государств-участников Содружества Независимых Государств. — М., 2004. С. 64</ref>. Иҿиоу атәылақәа рҿы азеиԥш ҵара хада зегьы рзы ихымԥадатәиуп, иҿиоу атәылақәа реиҳарак рҿы уи зегьы ироуратәы, мамзаргьы хәыда-ԥсада аҟазаара хымԥадатәуп. Уигьы, егьигьы ишиашоу [[конституция|аконституциақәа]] рҿы адекларациа рзыруеит. Иҿиоу атәылақәа реиҳарак рҿы ихадоу азеиԥш ҵара иаҵанакуеит абжьаратә школ аҿы 9-шықәсатәи аҵара. Аҵыхәтәантәи 9-тәи ашықәс анҵәамҭазы ашколхәыҷқәа атестқәа арҭоит (Урыстәыла — АԤХ), урҭ рылҵшәақәа ишьақәдыргылоит дарбанзаалак аҵаҩы ма [[полное среднее образование|абжьаратә ҵара наӡа]], ма [[среднее профессиональное образование|абжьаратә занааҭтә ҵара]] иоурц азы алшара. ==== Абжьаратә (ихарҭәаау) азеиԥш ҵара ==== Абжьаратә (ихарҭәаау) зеиԥш ҵара — Урыстәылеи егьырҭ атәылақәаки рҿы азеиԥш ҵара ахԥатәи, ахыркәшаратә ҩаӡара ауп, уи хықәкыс иамоуп аҵара зҵо ирҿиаратә лшарақәа реизырҳареи ахала аҵара ашьцылара ашьақәыргылареи. Урыстәылатәи Афедерациа Азакәан «Аҵара азы» инақәыршәаны абжьаратә (ихарҭәаау) зеиԥш ҵара хымԥадатәиуп, зегьы еицырзеиԥшуп. Абжьаратә ихарҭәаау азеиԥш ҵара иреиҳау аҵара аиуразы ихымԥадатәиу етапуп<ref name="edu43"/>. Аиҳабыратә классқәа рхықәк хада — [[Высшее учебное заведение|иреиҳау аҵараиурҭа]] аҭалара аҽазыҟаҵара ауп. Аиҳабыратә классқәа рахь аҵаҩцәа ииасуеит азеиԥш ҵара хада злахыркәшахо алыршәшәаратә ԥышәарақәа рышьҭахь. Урыстәыла абжьаратә ихарҭәаау азеиԥш ҵара иаҵанакуеит алагарҭатә, ихадоу азеиԥш ҵареи аиҳабыратә классқәа (10-тәи 11-тәи) рҿы 2 шықәса аҵареи. Иҿиоу атәылақәа реиҳарак рҿы уи 2 шықәса акәым, 3 шықәса ауп (тәылақәак рҿы, иаҳҳәап, Германиа, 4). Убри иахҟьаны урыстәылатәи аттестатқәа Мраҭашәараҿы хәҭакахьала ауп ишрыдыркыло, урыстәылатәи абитуриентцәа аҳәаанырцәтәи аҵараиурҭақәа реиҳарак ишиашоу ахыԥхьӡалара алшара рцәыӡуеит. Абжьаратә ихарҭәаау азеиԥш ҵара нҵәоит аҳәынҭқарратә ԥышәарақәа ([[Единый государственный экзамен|ИАԤ]]) раҭарала, урҭ рылҵшәақәа ишьақәдыргылоит иреиҳау аҵараиурҭа аҭалара алыршара. == Иҷыдоу аҵара аҩаӡарақәа == * [[Дополнительное образование детей|Ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара]] * [[Профессиональное образование|Азанааҭтә ҵара]] ** [[Начальное профессиональное образование|Алагарҭатә занааҭтә ҵара]] ** [[Среднее профессиональное образование|Абжьаратә занааҭтә ҵара]] ** [[Высшее профессиональное образование|Иреиҳау азанааҭтә ҵара]] *** [[Бакалавр|Абакалавриат]] *** [[Подготовка специалистов|Азанааҭуаа разыҟаҵара]] *** [[Магистр|Амагистратура]] * [[Сверхвысшее профессиональное образование|Иреиҳаӡоу азанааҭтә ҵара]] ** [[Аспирантура]] ** [[Докторантура|Адокторантура]] ** [[Повышение квалификации|Азанааҭтә дырра аизырҳара]] ** [[Второе высшее образование|Иреиҳау аҩбатәи аҵара]] ** [[Переподготовка|Аиҭазыҟаҵара]] * [[Профессиональная подготовка|Азанааҭтә зыҟаҵара]] === Ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара === Ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара — [[общее образование|азеиԥш ҵара]] еилоу (авариативтә) хәҭоуп, ҵакыла аҵаҵӷәыркра змоу ҵароуп, аҵара зҵо адырреи арҿиареи иҭышәынтәалоу аҭаххара аиура, иахьынӡалшо ахаарԥшра, занааҭзҟазарала, хаҭарала ахатәҳәаақәҵара алыршара. Аҭҵааҩцәа аӡәырҩы ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара, аҵаратә программа цҵақәа рынагӡарала, ааӡареи аҵареи хықәкылатәи процессны еилыркаауеит<ref name=autogenerated1 />. Атермин «ахәыҷқәа иназыцҵоу рҵара» ахаҭа цәырҵит 1992 шықәса рзы Урыстәылатәи Афедерациа Азакәан «Аҵара азы» адкылара инадҳәаланы. === Азанааҭтә ҵара === Азанааҭтә ҵара (иара убас азанааҭ-техникатә ҵара) — [[Профессионально-техническое училище|азанааҭ-техникатә ҵараиурҭақәа]] рҿы ззанааҭдырра ҳараку аусуратә кадрқәа разыҟаҵара асистема, иара убас [[Аагалыҵ|аарыхраҿы]] арҵаралагьы. ==== Алагарҭатә занааҭтә ҵара ==== Алагарҭатә занааҭтә ҵара (АлЗҴ) — [[Профессиональное образование|азанааҭтә ҵара]] алагарҭатә ҩаӡара. Аиҳарак иӡыргоуп АҴУ АлЗҴ (Аҳәынҭқарратә ҵарадырратә усбарҭа алагарҭатә занааҭтә ҵара), ИАУ АлЗҴ (Иҳәынҭқарратәым аҵаратә усбарҭа алагарҭатә занааҭтә ҵара). Асовет аамҭазы ишьақәгылан АТҴ ала (ахьӡ наӡа — абжьаратә қалақьтә занааҭ-техникатә ҵараиурҭа, АҚЗТҴ). Иахьатәи аамҭазы Урыстәылатәи АТҴ аӷьырак АТЛ (азанааҭ-техникатә лицеиқәа) ҳәа рыхьӡ ԥсахуп. АТҴ-қәак аколлеџьқәа ҳәа рыхьӡ ԥсахуп. Адкылара мҩаԥысуеит 9-и 11-и аклассқәа рышьаҭала. ==== Абжьаратә занааҭтә ҵара ==== Абжьаратә занааҭтә ҵара (АбЗҴ) — [[Профессиональное образование|азанааҭтә ҵара]] абжьаратә ҩаӡара. [[Начальное профессиональное образование|АлЗҴ]] (Алагарҭатә занааҭтә ҵара), АбЗҴ русбарҭақәа еидыркылоит, инаргӡоит алагарҭатә, абжьаратә занааҭтә ҵара апрограммақәа рыла ҩ-ҩаӡарак змоу аҽазыҟаҵара<ref>{{Cite web |url=http://www.library.altspu.ru/ecat/?key=RU%5CBSPU%5Cbooks%5C145928 |title=Научно-педагогическая библиотека АлтГПУ<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2022-07-20 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021021852/http://www.library.altspu.ru/ecat/?key=RU%5CBSPU%5Cbooks%5C145928 |url-status=live }}</ref>. Абжьаратә занааҭтә ҵара Аҵаратә усҳәарҭазы атиптә ҭагылазаашьа инақәыршәаны аҵаратә усҳәарҭагьы атермин АҴҶ (абжьаратә ҵараиурҭа ҷыда) ала иарбоуп. ==== Иреиҳау азанааҭтә ҵара ==== Иреиҳаӡоу азанааҭтә ҵара, мамзаргьы иреиҳау аҵара — х-ҩаӡарактәи асистемаҿы [[среднее образование|абжьаратә]] [[Общее образование|зеиԥш]] ма [[среднее профессиональное образование|азанааҭтә]] ҵара ашьҭахь иааиуа [[профессиональное образование|азанааҭтә ҵара]] хыхьтәи аҩаӡара ауп, уахь иаҵанакуеит азанааҭтә профиль ала атеориатәи апрактикатәи уснагӡатәқәа рыӡбара алзыршо асистематизациа зызуу адыррақәеи апрактикатә ҟазарақәеи реизак<ref name="bse">Большая советская энциклопедия. Третье издание. «Советская энциклопедия». 1969—1978 гг. В 30-ти т.</ref>. Азеиԥш ҵара еиԥш акәымкәа, иҿиоу атәылақәа рҿы иреиҳау аҵара зегьы еицырзеиԥшӡам, еиҳаракгьы хәыда-ԥсадаӡам<ref name="unesco05120">[http://www.unesco.org/bpi/rus/pdf/05-120-Russe.pdf УСПЕХИ ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ В ДИНАМИЧНО РАЗВИВАЮЩИХСЯ СТРАНАХ] {{Асаит архивтәра|url=https://web.archive.org/web/20091112153727/http://www.unesco.org/bpi/rus/pdf/05-120-Russe.pdf |date=2009-11-12 }} (доклад по исследованиям [[ИУНЕСКО]] и [[ОЭСР]])</ref>. === Иреиҳаӡоу азанааҭтә ҵара === Иреиҳаӡоу азанааҭтә ҵара — [[высшее образование|иреиҳау аҵара]] змоу рзанааҭтә дырра аизырҳара асистема ауп. Хьыӡҳәала ари асистема аҵара ишахәҭакугьы, ҵакыла уи акырџьара, мамзаргьы ҷыдала [[Научно-исследовательская работа|аҭҵаарадырра-ҭҵааратә усумҭоуп]], уи алҵшәақәа рыла аҵарадырратә ҩаӡара анашьахоит. [[Западная Европа|Мраҭашәаратәи Европеи]] [[Аҩадатәи Америка|Аҩадатәи Америкеи]], иара убас [[СНГ|ИАР]] тәылақәак рҿы<ref>{{Cite web |url=http://www.zakon.kz/141156-zakon-respubliki-kazakhstan-ot-27.html |title=Закон Казахстана о высшем образовании |access-date=2012-03-22 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140927/http://www.zakon.kz/141156-zakon-respubliki-kazakhstan-ot-27.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.armenic.am/?laid=2&com=module&module=menu&id=97 |title=Закон Армении о высшем образовании |access-date=2012-03-22 |archive-date=2012-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121226210549/http://www.armenic.am/?laid=2&com=module&module=menu&id=97 |url-status=live }}</ref> атерминқәа аҵараиурҭашьҭахьтәи аҵара ма адипломшьҭахьтәи аҵара ({{lang-en|graduate education, postgraduate education}}) [[магистр|амагистри]] [[доктор философии|афилософиа адокторцәеи]] [[Академическая степень|ракадемиатә ҩаӡарақәа]] рахь иаҵанакуеит<ref>{{Cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/EducationAndLearning/QualificationsExplained/DG_10039030 |title=Postgraduate qualifications |access-date=2012-03-22 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/EducationAndLearning/QualificationsExplained/DG_10039030 |archive-date=2012-10-15 |url-status=dead }}</ref>. Иахьатәи аамҭазы [[Болонский процесс|Болонтәи апроцесс]] аҳәаақәа ирҭагӡаны аҵараиурҭашьҭахьтәи аҵара асистема [[Унификация|азеиԥштәра]] аҽазышәарақәа ҟарҵоит. ==== Аспирантура ==== Аспирантура — [[кандидат наук|аҭҵаарадыррақәа ркандидат]] ҳәа [[Учёная степень|аҭҵаарадырратә ҩаӡара]] аиуразы азыҟаҵара хықәкыс иҟаҵаны, ауаа рзанааҭтә дырра аизырҳара аформа; азанааҭтә зыҟаҵара ҳаракы змоу арҵаҩратәи аҭҵаарадырратәи кадрқәа — аҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа разыҟаҵаразы [[Высшее учебное заведение|иреиҳау аҵараиурҭа]], мамзаргьы аҭҵаарадырратә усбарҭа аҟәша ҷыда. ==== Адокторантура ==== Адокторантура — [[доктор наук|аҭҵаарадыррақәа рдоктор]] ҳәа [[Учёная степень|аҭҵаарадырратә ҩаӡара]] аиуразы азыҟаҵара хықәкыс иҟаҵаны, ауаа рзанааҭтә дырра аизырҳара аформақәа; ззанааҭдырра ҳараку арҵаҩратәи аҭҵаарадырратәи кадрқәа — [[доктор наук|аҭҵаарадыррақәа рдокторцәа]] разыҟаҵаразы [[Высшее учебное заведение|иреиҳау аҵараиурҭа]], мамзаргьы аҭҵаарадырратә усбарҭа аҟәша ҷыда. == Аҵара аусхкқәа == * [[Архитектурное образование|Архитектуратә ҵара]] — иазыҟанаҵоит ззанааҭдырра ҳараку азанааҭуаа, зҟазарыла архитектуратә проектҟаҵара мҩаԥызго, ахыбрақәа рпроектҟаҵарагьы, иара убас амҽхак-планшьҭыхратәи аинтериертәи ӡбамҭақәа аус рыдулара налаҵаны. * [[Психологическое образование|Апсихологиатә ҵара]] — аҭҵаарадырратәи ахархәаратәи уснагӡатәқәа рыӡбаразы, ауаҩытәыҩсатә усура еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рҿы ахаҭара апсихикатә ҟаларақәа реиҿкаара ацәырҵрақәеи, азнеишьақәеи, аформақәеи рыҭҵаара знапы алаку азанааҭуаа рҵара апроцесс ауп, иара убас апсихологиатә цхыраареи, адгылареи, ацныҟәареи хықәкыс иҟаҵаны. * [[Горное образование|Ашьхатә ҵара]] — арҵара хықәкыс иамоу, аҭҵаарадырратә еихьӡарақәа рыҭҵаара ашьаҭала адгьылхархәаҩцәа реиҿкаарақәа русура лҵшәа бзиала аизырҳара, ашьхатә уси агеологиеи рганахьала апрогрессивтә технологиақәа, анапхгараҭаратә методқәа, азакәанԥҵаратәи анорматив-зинтәи шьаҭақәа рҿы аиҭакрақәа, иара убас агеологиатә, амаркшеидер-геодезиатә уҳәа ашьхатә усурақәа рыхкқәа реиҿкаара аԥхьагылара змоу аԥышәа. * [[Естественнонаучное образование|Аԥсабараҭҵааратә ҵара]] — иаднакылоит афизика, ахимиа, абиологиа аԥсабара-ҭҵаарадырратә дырра акырӡа иҭбаау ахырхарҭақәеи аҵакырақәеи, аматериалтә обиектқәеи аматериалтә обиектқәа рсистемақәеи рструктуратә, рфункционалтә, рхыԥхьаӡаратә, еишьҭанеиуа амзыз-хылҿиаатәи еимадарақәа ирыхцәажәо аамҭа-қәыԥшылара ахьыҟоу аҭыԥ аҿы. * [[Химико технологическое образование|Ахимиатә технологиатә ҵара]] — аҵараиурҭақәа рҿы ахимиеи ахимиатә технологиеи рзы адыррақәа, анџьныр-технологиатәи аҭҵааратәи уснагӡатәқәа рыӡбаразы рхархәашьа анапаҿы аагара асистема ауп. * [[Радиотехническое образование|Арадиотехникатә ҵара]] — хықәкыс иамоуп ааглыхреи, атранспорти, аимадареи, аҭҵаарадырратә усбарҭақәеи, аиҿкаарақәеи, акультура аусбарҭақәеи рзы арадиотехникеи, аелектроникеи, афымцатә еимадареи рзы анџьнырцәеи атехникцәеи разыҟаҵара. * [[Транспортное образование|Атранспорттә ҵара]] — еиуеиԥшым атранспорт хкқәа (аихамҩатә, амашьынатә, амшынтә, аӡиас, аҳауатә, аӡымҩангагатә, ааглыхратә, ақалақьтә) рпроектҟаҵареи, реиҿкаареи, рыргылареи, рхархәареи рзы анџьнырцәеи, атехникцәеи, ззанааҭдырра ҳараку аусуцәеи разыҟаҵара асистема ауп. * [[Строительное образование|Аргыларатә ҵара]] — атехникатә ҵара аусхк, амашьынақәа, априборқәа, аппаратқәа, амаругақәа ухәа уб. иҵ. реиҿкаареи, рыҭҵаареи, рҭыжьра атехнологиеи, рԥышәареи, рхархәареи рзы еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла азыҟаҵара змоу анџьнырцәеи, атехникцәеи, ззанааҭдырра ҳараку аусуцәеи разырхиара асистема. * [[Математическое образование|Аматематикатә ҵара]] — аматематикеи уи иадҳәалоу аҭҵаарадырреи, атехникеи, аекономикеи, ааглыхреи, ақыҭанхамҩеи русхкқәеи рганахьала аҭҵаарадырра-ҭҵааратәи арҵаҩратәи усуразы иреиҳаӡоу азанааҭ зыҟаҵара змоу азанааҭуаа разыҟаҵара асистема ауп. * [[Энергетическое образование|Аенергетикатә ҵара]] — жәлар рынхамҩа еиуеиԥшым аусхкқәа рзы аенергетика — аԥхарра-, агидро-, афымцаенергетикеи аенергомашьынаргылареи, иара убас афымцатехникеи егьырҭ атехника хкқәеи, уи еиуеиԥшым аформақәа рыла аенергиа аҭыжьреи, аиҭакреи, аиагареи, аихшареи, ахархәареи знапы алаку рзы азанааҭуаа разыҟаҵара асистема. * [[Сельскохозяйственное образование|Ақыҭанхамҩатә ҵара]] — иреиҳау, абжьаратә занааҭтә зыҟаҵара змоу азанааҭуааи ззанааҭдырра ҳараку аусуцәеи, иара убас ақыҭанхамҩазы аҭҵаарадырратәи арҵаҩратәи кадрқәа разыҟаҵара асистема. * [[Медицинское образование|Амедицинатә ҵара]] — аҳақьымцәеи, ахшәҟаҵаҩцәеи, абжьаратә медицинатә усзуҩцәеи, аҭҵаарадырра-рҵаҩратә медицинатә кадрқәеи разыҟаҵареи реиӷьтәреи рсистема ауп. * [[Музыкальное образование|Амузыкатә ҵара]] — амузыкатә ҟазара аганахьала азанааҭзҟазацәа — акомпозиторцәеи, амузыкаҭҵааҩцәеи, анагӡаҩцәеи (ашәаҳәаҩцәеи аинструменталистцәеи, ахори аоркестри рдирижиорцәеи) арҵаҩцәеи разыҟаҵара асистема. * [[Художественное образование|Асахьаркыратә ҵара]] — аҿыханҵатә ҟазара азанааҭзҟазацәа — аҿыханҵаҩцәа, аграфикцәа, аскульпторцәа, аиҭашьақәыргылаҩцәа разыҟаҵара асистема. * [[Историческое образование|Аҭоурыхтә ҵара]] — аҭоурых арҵаҩратәи аҭҵаарадырратәи кадрқәа разыҟаҵара асистема — аҭоурыхҭҵааҩцәа, ақьаадҭҵааҩцәа, аетнографцәа, атәылаҿацәҭҵааҩцәа. * [[Педагогическое образование|Арҵаҩратә ҵара]] — арҵаҩратә кадрқәа (арҵаҩцәа, ааӡаҩцәа уҳәа) азеиԥшҵаратә школ уҳәа рзы арҵаҩратә институтқәеи, аҵараиурҭақәеи, ауниверситетқәеи рҿы аҵара-ааӡаратә усҳәарҭақәа разыҟаҵара асистема; инарҭбаау аҵакала — азанааҭ-техникатә, абжьаратә иҷыдоу, иреиҳау налаҵаны, ахкқәа зегьы змоу аҵараиурҭақәа рзы арҵаҩратәи аҭҵаарадырра-рҵаҩратәи кадрқәа разыҟаҵара. * [[Военное образование|Арратә ҵара]] — еиуеиԥшым арбџьармчқәа рыхкқәеи, ар рхылҵшьҭрақәеи, ар ҷыдақәеи рзы акадрқәа разыҟаҵара ауп. * [[Юридическое образование|Азиндырратә ҵара]] — аҳәынҭқарреи, анапхгараҭареи, азини рзы адыррақәа реизак, урҭ рыҟазаара азиндырратә усура азанааҭтә зыҟаҵаразы ашьаҭа азҭо, иара убас, азиндырратә ҵараиурҭақәа рҿы азанааҭуаа-азиндырцәа разыҟаҵара асистема. * [[Экономическое образование|Аекономикатә ҵара]] — жәлар рынхамҩаҿы, аҭҵаарадырратәи арҵаҩратәи усуразы аекономикатә усура апланҟаҵареи, аҳасаббареи, афинансқәеи, егьырҭ ахырхарҭақәеи рзы азанааҭуаа разыҟаҵара. * [[Духовное образование|Адоуҳатә ҵара]] — адинхаҵаратә культқәа рмаҵзуҩцәа аздырхиоит, атеологиатә ҵара рырҭоит. * [[Бизнес-образование|Абизнес-ҵара]] — абизнес усхк аҟны аусуразы ихымԥадатәиу атеориатә дыррақәеи апрактикатә ҟазарақәеи роура. * [[Журналистское образование|Ажурналисттә ҵара]] — агазеҭқәеи, ажурналқәеи, арадиодырраҭареи, ателехәаԥшреи рлитературатә усзуҩцәа, иара убас амассатә литература аредакторцәа разыҟаҵара асистема. == Аҵара усхк аҟны аҭҵаарадырратә хырхарҭақәа == * [[Акмеология|Акмеологиа]] — иԥсабаратәу, ауаажәларратә, агуманитартә маҭәарқәа реихысырҭаҿы ицәырҵыз, ауаҩы ишәра аҩаӡараҟынӡа иҿиара азакәанеизшәарақәеи афеноменқәеи ҭызҵаауа ҭҵаарадырроуп, аиҳаракгьы, ари аҿиараҿы еиҳа иҳараку аҩаӡара аҟынӡа даннеилак. * [[Андрагогика]] — адуцәа рҵара атеориеи атехнологиеи ҭызҵаауа ҭҵаарадырратә маҭәаруп. * [[Дефектология|Адефектологиа]] — зылшарақәа ԥку ахәыҷқәа рааӡареи, рҵареи, радаптациеи, рсоциалтә шьапықәыргылареи рызҵаарақәа ҭызҵаауа арҵаҩратә ҭҵаарадырра аҟәша. * [[Дидактика|Адидактика]] — апедагогика аҟәша; аҵареи арҵареи ртеориа. Иаанарԥшуеит адыррақәеи, аҟазарақәеи, аԥышәарақәеи рышьҭкаареи, агәаанагарақәа рышьақәыргылареи рзакәанеизшәарақәа, иҳәаақәнаҵоит аҵара аҵакы амҽхаки аструктуреи. * [[История педагогики|Апедагогика аҭоурых]] — ари еиуеиԥшым аҭоурыхтә аамҭақәеи, еиуеиԥшым атәылақәеи, ажәларқәеи рзы аҵареи ааӡареи ртеориеи рпрактикеи аҿиара аҭоурых аазырԥшуа апедагогика аусхк ауп. * [[Коррекционная педагогика|Арҽеиратә педагогика]] — арҵаҩратә дырра аусхк ауп, маҭәарс иамоуп аиндивидцәа рсоциал-психологиатә адаптациа аилагарақәа, асоциалтә рольқәа рыҿиара ақәратә етапқәа ирықәшәо разыҟаҵареи рнапахьы раагареи рҿы ауадаҩрақәа ианаамҭоу рдиагностикеи, рпрофилактикеи, рырҽеиреи азԥхьагәазҭо аҭагылазаашьақәа рсистема аҵаратә практикаҿы аус адулареи анагӡареи. * [[Методология педагогики|Апедагогика аметодологиа]] — аобиективтә дунеи аҿиара азеиԥш закәанқәа, иара убас иҭнаҵаауа арҵаҩратә феноменқәа рҭыԥи рроли рзы еиҳа иақәшәо, ииашоу агәаанагарақәа еиқәнаршәоит. * [[Методика обучения|Арҵара аметодика]] — хықәкылатәи усқәак рымҩаԥгаразы ихиоу «арецепт», алгоритм, апроцедура. * [[Неформальное образование|Иформалтәым аҵара]] — иарбанзаалак еиҿкаау, инеиԥынкылоу усура хкуп, уи аформалтә ҵаратә системақәа ирыҵаркуа ашколқәеи, аколлеџьқәеи, ауниверситетқәеи, егьырҭ аусбарҭақәеи русура иақәымшәар ауам. * [[Педагогика|Апедагогика]] — ауаҩы иааӡареи ирҵареи ирызку ҭҵаарадырроуп. * [[Педагогическая инноватика|Арҵаҩратә инноватика]] — аҵарадырра асубиектқәа рзы арҵаҩратә инновациақәа рцәырҵреи рыҿиареи рыԥсабара, рзакәанқәа ахьҭырҵаауа апедагогика аҟәша, иара убас арҵаҩратә традициақәеи ԥхьаҟатәи аҵарадырра апроектҟаҵареи реимадара алзыршо. * [[Педагогическая психология|Арҵаҩратә психологиа]] — арҵареи ааӡареи рметодқәа ҭызҵаауа, аҵаратә уснагӡатәқәа рынагӡара аеффективра шьҭызхуа, арҵаҩратә уснагӡатәқәа рылҵшәа шьҭызхуа, арҵара апсихологиатә аспектқәа уҳәа еиӷьызтәуа апсихологиа аҟәша ауп. * [[Педология (педагогика)|Апедологиа]] — ахәыҷы иҿиараҿы еиуеиԥшым аҭҵаарадыррақәа рызнеишьақәа реидкылара хықәкыс измоу ахырхарҭа аҭҵаарадырраҿы. * [[Апсихологиа]] — адәахьылатәи ашьклаԥшра иазышьҭымхуа аструктурақәеи апроцессқәеи ҭызҵаауа гуманитартә ҭҵаарадырроуп ауаҩи аԥстәқәеи рхымҩаԥгашьа, иара убас хаз игоу ауааи, агәыԥқәеи, аколлективқәеи рхымҩаԥгашьа аҷыдарақәа реилыркаара хықәкыс иҟаҵаны. * [[Социальная педагогика|Асоциалтә педагогика]] — асоциалтә ҭагылазаашьа ахаҭара ааӡареи ашьақәыргылареи ишырныруа ҭызҵаауа апедагогика аусхк ауп; асоциалтә лагылазаара иалкаау аԥҟарақәа ҳасаб рзуны ахаҭара ааӡара арманшәаларазы аусмҩаԥгатәқәа рсистема аус адызуло. * [[Социология образования|Аҵара асоциологиа]] — [[социальный институт|асоциалтә институт]] аҳасабала аҵара ҭызҵаауа асоциологиа аусхк, ауаажәларраҿы уи афункциақәеи егьырҭ ауаажәларратә институтқәеи реимадара. * [[Специальная психология|Апсихологиа ҷыда]] — аҿиара апсихологиа аусхк, еиҳарак ахәыҷтәи ахбыџратәи қәра аан ицәырҵуа аҭагылазаашьа ҷыдақәа ҭызҵаауа, ахәыҷы ипсихосоциалтә ҿиара аиҵахараҿы, мамзаргьы иаарԥшу ахатәҷыдараҿы иҟоу еиуеиԥшым афакторқәа ргәыԥқәа рныррала, иара исоциал-психологиатә адаптациа, насгьы аҵара иалагалареи анаҩстәи изанааҭтә хҳәаақәҵареи зыруадаҩуа. * [[Сравнительная педагогика|Аиҿырԥшратә педагогика]] — ари адунеитә, арегионалтә, амилаҭтә, афедеративтә мҽхакқәа рыла аҵара аҿиара азеиԥш, хаз игоу атенденциақәеи, азакәанқәеи, азакәанеизшәарақәеи рҷыдарақәа реиҿырԥшра иазку ҭҵаарадырроуп. * [[Сурдопедагогика|Асурдопедагогика]] — идагәоу, злымҳа иагу апациентцәа аҵареи, аҵара аиуреи раан ирыцәырҵуа апроблемақәа ҭызҵаауа асурдологиа аҟәша ауп. * [[Управление образованием|Аҵара анапхгара]] — ааӡареи, аҵареи, азанааҭтәи аҭҵаарадырратәи зыҟаҵара рганахьала ауаажәларратә еизыҟазаашьақәа рҭышәныртәалара. * [[Философия образования|Аҵара афилософиа]] — аҵара маҭәарс измоу, афилософиатә дырра аусхкы. == Аҵара апрактика == * [[Организация учебного процесса|Аҵаратә процесс аиҿкаара]] — аҵара алахәылацәа реинырра аиҿкаашьа, уи аҟазаашьа. * [[Педагогические технологии|Арҵаҩратә технологиақәа]] — адекларациа ззыруа апсихологиа-рҵаҩратә шьақәгылашьақәа рышьаҭала аҵаратә процесс аҿы системала ахархәара змоу аформақәеи, аметодқәеи, азнеишьақәеи, арҵагатә знеишьақәеи реизак, реизга ҷыда. * [[Персонализированное образование|Хаҭалатәратәи аҵара]] — аҵаҩы аҵаратә усура субиектс дахьыҟоу аҵаратә процесс апроектҟаҵареи анагӡареи рзы азнеишьақәа руак. * [[Семейное образование|Аҭаацәаратә ҵара]] — есшықәсатәи аттестациа змоу ашкол анҭыҵ азеиԥшҵаратә программа аҭҵаара азԥхьагәазҭо, Урыстәылатәи Афедерациаҿы аҵара аиура аформа. * Ахатәы (иҳәынҭқарратәым) рҵара — аҵаратә процесс аиҿкаара аформа, амодель, ир аан: арҵаҩы ҵаҩык иоуп аус зциуа; ҵаҩык арҵагатә хархәагақәа роуп аус зциуа. * [[Электронное обучение|Аелектронтә ҵара]] — аелектронтә ҵара асистема, аинформациатә, аелектронтә технологиақәа рыцхыраарала аҵара. * [[Дистанционное обучение|Адистанциатә ҵара]] — арҵаҩи аҵаҩцәеи хара-хара реинырра, аҵаратә процесс иамоу акомпонентқәа зегьы аазырԥшуа, Аинтернет-технологиақәа рхархәага ҷыдақәа, мамзаргьы аинтерактивра азԥхьагәазҭо егьырҭ ахархәагақәа рыла инагӡахо. * [[Федеральный государственный образовательный стандарт|Аҵара астандарт (арҵагатә стандарт)]] — * [[Экстерн универсального (политехнического) образования|Иуниверсалтәу (аполитехникатә) аҵара аекстерн]] * [[Экстерн специализированного образования|Иҷыдоу аҵара аекстерн]] * [[Самообразование универсальное (политехническое)|Иуниверсалтәу адырреизырҳара (аполитехникатә)]] * [[Самообразование специализированное|Адырреизырҳара ҷыда]] * [[Самообразование творческое специализированное|Иҷыдатәу арҿиаратә ҭҵааратәи дырреизырҳареи]], инструменталтәу аԥышәаратә ҭҵаара ҷыдақәа рпроцесс аҿы аҿыцаартратәи, агәаҭарақәеи * [[Самообразование творческое универсальное|Адырреизырҳара арҿиаратә универсалтә]] ҭҵааратәи, аҿыцаартратәи (аполитехникатә) аинтегралтә маҭәарбжьартә теориатә ҭҵаарадырратә ҭҵаарақәеи, аԥҵареи рымҩаԥгара апроцесс аан. === Аҵара мцхәы === {{Main|Аҵара мцхәы}} == Аҵара аҭоурых == === Ажәытә дунеи === [[Афаил:Funerary relief found in Neumagen near Trier, a teacher with three discipuli, around 180-185 AD, Rheinisches Landesmuseum Trier, Germany (29656302165).jpg|центр|мини|703x703пкс|Арҵаҩы исахьеи хҩык [[Ученик|иҵаҩцәеи]] зну [[Ноймаген|Ноимагентәи]] ақьашана ахәҭа. ''180—185 шықәсқәа ҳ. аҟара. Трир иатәу Реинтәи аҳәынҭқарратә музеи'']] [[Древний Восток|Ажәытәӡатәи Мрагылара]] аҳәынҭқаррақәа рҿы иҟан аныхаԥаатә, арратә, ахантә школқәа. Ауахәамақәа рҿы иҟаз аныхаԥаатә школқәа аныхаԥааҩцәа азыҟарҵон, ахантә школқәа ахҩылааҩцәеи ачынуааи азыҟарҵон, арратә школқәа ар ркомандатә еилазаара азыҟарҵон<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://interactive-plus.ru/e-articles/collection-20140318/collection-20140318-1671.pdf |title=История образования и педагогики |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529122617/https://interactive-plus.ru/e-articles/collection-20140318/collection-20140318-1671.pdf |url-status=live }}</ref>. [[Древняя Греция|Ажәытә Бырзентәыла]] иҟан ааӡаратә системақәа ҩба: спартантәи [[Древние Афины|афинтәи]]. [[спарта|Спарта]] аҩреи, аԥхьареи, аԥхьаӡареи рҵон, иара убас аҷкәынцәагьы аӡӷабцәагьы арра-маха-шьахатә зыҟаҵара ӷәӷәа иахысуан. Афина зыхә шәатәу ахатәы школқәа рҿы аҩра-аԥхьара, аԥхьаӡара здырҵоз аҷкәынцәа заҵәык ракәын. Урҭ рахьынтәи анаҩс афилософиа, аполитика, алитература ахьҭырҵаауаз агимназиақәа рҿы аҵара иацызҵоз ыҟоуп<ref name="автоссылка1" />. [[Древний Рим|Ажәытәӡатәи Рим]]гьы иҟан алагарҭатә школқәеи агимназиақәеи. Аҵара ахыркәшаратә етапны иҟан ариторикатә школқәа (иреиҳау аҵараиурҭақәа рпрототип)<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/uchebnyy-protsess-v-shkolah-drevnego-rima |title=учебный процесс в школах Древнего Рима |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529122616/https://cyberleninka.ru/article/n/uchebnyy-protsess-v-shkolah-drevnego-rima |url-status=live }}</ref>. === Абжьаратәи ашәышықәсақәа === [[Афаил:Laurentius de Voltolina Vorlesung vor Studenten - Min 1233 - Kupferstichkabinett Berlin.jpg|мини|Генрих Германски [[Болонский университет|Болонтәи ауниверситет]] астудентцәа аҵара дирҵоит. ''Лоренцо де Вольтолин иусумҭа аминиатиура, [[Болонская школа живописи|Болонтәи ашкол]], XIV ашәышықәса аҩбатәи азбжа. [[Пергамент|Апергамент]], апигментқәа, 18 × 22 см. [[Гравюрный кабинет (Берлин)|Агравиуратә кабинет (Берлин)]]'']] Мраҭашәаратәи Европа [[Средние века|Абжьаратәи ашәышықәсақәа]] рзы иҟан ауахәамақәеи, аԥскәабзцәа ркафедрақәеи, аберҭыԥқәеи рҿы ашколқәа. Анаҩс ицәырҵит анапҟазаратә [[цех|цехқәеи]] аҭуџьартә гильдиақәеи иаԥырҵоз зыхә шәатәу ашколқәа. Ицәырҵит иара убас XVI ашәышықәсазы Европа 60 инареиҳаны иҟаз иреиҳау ашколқәа — ауниверситетқәа. Ашколқәа рҿы [[Алаҭын бызшәа|алатын бызшәа]] рҵон, уи ала уажәшьҭа ицәажәомызт, аха ашәҟәқәа рыҩуан, аматанеирақәа ирыԥхьон, азакәанқәа анырҵон. Алатын бызшәала ауниверситетқәа рҿы аҵара мҩаԥысуан, убри аҟынтә еиуеиԥшым атәылақәа рҟынтәи ауаа иарбан университетзаалак аҿы аҵара рҵар рылшон<ref name="автоссылка1" />. [[средневековый университет|Абжьарашәышықәсазтәи ауниверситетқәа]] рҿы ԥшь-факультетк ракәын иҟаз: зхы иақәиҭу аҟазара (ашьҭахь ифилософиатәхеит), адинҭҵаара, азин, амедицина. === Аамҭа ҿыц === [[Афаил:Ambrosius Holbein, maître d'école, 1516.jpg|мини|Ашкол, [[Гольбейн, Амброзиус|Амброзиус Голбеин]] иҭыхымҭа, 1516 шықәса]] [[Реформация|Ареформациа]] аҵара аҿиара иацхрааит, избанзар [[протестантизм|апротестантцәа]] Абиблиа дарбанзаалак даԥхьарц адҵа ҟарҵон. Убри аҟнытә апротестанттә ҳәынҭқаррақәа рҿы аҩра-аԥхьара аҩаӡара еиҳа иахьыҳаракхаз машәыршақәым<ref name="автоссылка2">{{Cite web |url=https://portal-slovo.ru/pedagogy/41983.php |title=Развитие образования в Западной Европе в XVII – XVIII вв. |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529122617/https://portal-slovo.ru/pedagogy/41983.php |url-status=live }}</ref>. [[Лютер, Мартин|Мартин Лиутер]] иҩызеи ицнагаҩи [[Меланхтон, Филипп|Филипп Меланхтон]] (1497—1560), анемец педагог [[Штурм, Иоганнес|Иоганнес Штурм]] (1507—1589), ачех педагог [[Коменский, Ян Амос|Иан Амос Коменски]] (1592—1670) апрактикахь инаргеит [[Классно-урочная система обучения|акласс-урокқәа рсистема ала аҵара]]<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-klassno-urochnoy-sistemy-kak-innovatsii-xvi-veka |title=Возникновение классно-урочной системы как инновации XVI века |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529122608/https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-klassno-urochnoy-sistemy-kak-innovatsii-xvi-veka |url-status=live }}</ref>. Уи аԥхьа ашколқәа рҿы аҽазыҟаҵарақәа шықәсык ахьынтәи зныкымкәа ирылагахьан, усҟан аҵаҩы ашкол ахь даннеилак, арҵаҩы ҵаҩыцыԥхьаӡа хаҭа-хаҭала инапы рыдкылазар акәхон, зегьы дҵак рыҭаразы алшара ыҟамызт<ref>{{Cite web |url=http://taom.ru/main/ped_sys.php |title=Классно-урочная система обучения |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529122610/http://taom.ru/main/ped_sys.php |url-status=live }}</ref>. Коменски иара убасгьы ааԥхьара ҟаиҵон алатын бызшәала акәымкәа аҵаҩы ихатәы бызшәала аҵара иалагарц<ref name="автоссылка1" />. XVII ашәышықәса анҵәамҭазы Франциа [[Ла Салль, Жан-Батист де|Жан-Батист де Ла Саль]] иаԥиҵеит аконгрегациа «[[Братья христианских школ|Ақьырсиантә школқәа рашьцәа]]». Ас еиԥш иҟаз ашколқәа рҿы аҵара хатәы бызшәала имҩаԥысуан, ахьырхәрақәа шамахамзар иҟамызт, урҭ рҿы рхәыҷқәа адырҵара иашьҭан аҭаацәа аӡәырҩы<ref name="автоссылка2" />. XVII-XVIII ашәышықәсақәа рзы Мраҭашәаратәи Европа аҳәынҭқаррақәа жәпакы рҿы ицәырҵит ихымԥадатәиу алагарҭатә ҵаразы раԥхьатәи азакәанқәа<ref name="автоссылка2" />. XVI—XIX ашәышықәсақәа ирыҵаркуа Европа абжьаратә школ иахкы хаданы иҟан алатын бызшәа ахьҭырҵаауаз аклассикатә [[гимназия|гимназиа]], иара убас егьырҭ амаҭәарқәа жәпакы. Германиа XVII ашәышықәсазы иара убасгьы ицәырҵит [[рыцарские академии|арыцартә академиақәа]], уа иазыҟарҵон ар рфицарцәеи рчынуааи. Уаҟа маҭәар хаданы иҟан [[Афранцыз бызшәа|афранцыз бызшәа]] — усҟантәи аҳҭынратә еилазаарақәеи жәларбжьаратәи аицәажәареи рбызшәа, иҭырҵаауан иара убас аҭоурых, агеографиа, азин ашьаҭақәа, аматематика, насгьы аҽықәтәара, [[фехтование|аҳәеилышьра]], акәашарақәа. 1747 шықәса рзы [[Берлин]] иаартын «Аекономика-математикатә реалтә школ», уаҟа рҵагатә маҭәар хадақәаны иҟалеит аԥсабарадырра, аматематика, [[оптика|аоптика]], [[фортификация|афортификациа]], [[Архитектура]], амеханика. Анаҩс ас еиԥш иҟоу [[реальное училище|ареалтә ҵараиурҭақәа]] аатуа иалагеит Германиеи егьырҭ атәылақәеи еиуеиԥшым ақалақьқәеи аҳәынҭқаррақәеи рҿы<ref name="автоссылка2" />. [[Афаил:Marie-Antoinette Petit-Jean - L'Epreuve orale.jpg|мини|«Ҿырҳәалатәи аԥышәара», Мариа Антуанетта Петит-Жан лҭыхымҭа, 1825 шықәса]] Ауниверситетқәа рҿы XVIII ашәышықәсазы аԥсабаратә ҭҵаарадыррақәа ҭырҵаауа, алатын бызшәахьынтә амилаҭтә бызшәақәа рахь аиасра иалагеит<ref name="автоссылка2" />. XVIII ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса алагамҭеи рзы имҩаԥысуан [[промышленная революция|ааглыхратә револиуциа]], аха XIX ашәышықәса актәи азбжазы абжьаратә ҵараиурҭақәеи ауниверситетқәеи шамахамзар зхы иақәиҭу азанааҭқәа (адукатцәа, аҳақьымцәа), аҳәынҭқарратә маҵзура, ауахәаматә усура, ашколқәеи ауниверситетқәеи рҿы арҵара рҽазыҟарҵон. Ус шакәызгьы, XIX ашәышықәса иалагӡаны абжьаратәии иреиҳау аҵареи зауаз рхыԥхьаӡара хьаҳәхьачарада иазҳауан, насгьы аизҳара аиҳарак аклассикатә бжьаратә школқәеи атрадициатә университетқәеи раасҭа ахьӡ-аԥша маҷны измоу «иахьатәи» аҵараиурҭақәеи апрограммақәеи рыла еиқәыршәан<ref>{{Cite web |url=https://strana-oz.ru/2008/1/segmentaciya-sistem-obrazovaniya-reformy-srednego-obrazovaniya-vo-francii-i-prussii-1865-1920- |title=Сегментация систем образования. Реформы среднего образования во Франции и Пруссии (1865–1920) |access-date=2024-05-29 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529152718/https://strana-oz.ru/2008/1/segmentaciya-sistem-obrazovaniya-reformy-srednego-obrazovaniya-vo-francii-i-prussii-1865-1920- |url-status=live }}</ref>. Амассатә алагарҭатә школи абжьаратә ҵареи рыбжьара ашьҭрамадара ыҟамызт, абжьаратә школ ахь анеира уадаҩын асоциалтә лаҟәыра ахаҭарнакцәа рзы аҵаразы ахәԥса ахьыҳаракыз азы. XIX ашәышықәса анҵәамҭазы зехьынџьара аҳәынҭқарра ашколтә ҵара аҿиара алахәхара аҽарҭбаауан<ref>{{Cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/evropeyskaya-povsednevnaya-kultura-19-veka |title=Европейская повседневная культура 19 века |access-date=2024-07-08 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708212117/https://cyberleninka.ru/article/n/evropeyskaya-povsednevnaya-kultura-19-veka |url-status=live }}</ref>. == Аҵараҿы Авикипедиа иааннакыло аҭыԥ == Британиатәи есымчыбжьатәи аҭыжьымҭа [[The Economist]] ианарбоит [[Авикипедиа]], аҵаҩцәа рҵара аҳәынҭқарратә хылаԥшреи аполитикатә индоктринациеи раан, аобиективтә дыррақәа ирхыҵхырҭаны иҟоу апозитивтә роль: {{Ацитата алагара}} Авикипедиа аҵараҿы абжьажьқәа рпроблема нагӡаны иазымыӡбозаргьы ҟалоит, аха [ари апроцесс ахь] алагала ҟанаҵоит {{oq|en|A trip to Wikipedia by way of a smartphone will not necessarily let children work their way out of such dichotomies. But it will help.}} {{Ацитата алгара|источник= "Textbooks round the world", ''The Economist'', Oct 13th 2012}} == Аҵареи аӷарреи == Ахатәы школқәа аӷарцәа рҵараҿы ирыцхраауам, избанзар ахәыҷқәа ус аламала ирзеилымкаауа арҵага шәҟәы дуқәа ирну илыԥшааху арҵагатә программа аимитациа азура рҽазыршәоит, дарбанзаалак ахәыҷы ашьаҭа инапаҿы ишааигаз агәра агара ацымхәрас. Индиатәи NGO Pratham аԥышәара мариа мҩаԥнагеит, уаҟа зегь реиҳа аиҵахара змоу ахәыҷқәа разыҟаҵаразы аволонтиорцәа ашколқәа рахь иаарышьҭит. 3-тәи акласс апрограммала рыргәаҟра ацымхәрас, иахьыҟаз аҩаӡараҿы аԥхьареи аԥхьаӡареи ддырҵон. Алҵшәақәа удыршанхон. Даҽа программак аҿы Pratham алагарҭатә школ аҵаҩцәа қәрала акәымкәа, рдыррақәа рыҩаӡараҵәҟьала еиҩнашеит, уигьы убас алҵшәа бзиақәа аанарԥшит. Ахшыҩрҵага хада: арҵаҩцәа ибзианы аус рур рылшоит имариоу, еилкаау аҳасабтә рыҭазар («ахәыҷқәа зегьы аԥхьашьа дырҵа»), изынагӡамхо илыԥшааху апрограмма аидара иацәыхьчазар. Аӷарцәа адырҵараан ихадароу: «анџьныр иазыҟаҵара» инаркны «дарбанзаалак ахәыҷы аԥхьареи аԥхьаӡареи ирҵара» аҟынӡа амбициақәа рыларҟәра, арҵаҩцәа рҵаҩцәа ахьыҟоу аҩаӡара аус адуларазы алшара рыҭара ауп<ref>Банерджи А., Дюфло Э. Экономика бедных. Радикальное переосмысление способов преодоления мировой бедности. — 2021. — Глава 4.</ref>. == Шәахә. иара уб. == * [[Самоучка|Зхала аҵара зҵаз]] * [[Студент|Астудент]] * [[Учитель|Арҵаҩы]] * [[Репетиторство|Азыҟаҵара]] * [[Образование в Древнем Египте|Ажәытәӡатәи Мысра аҵара]] * [[Мастер-класс|Амастер-класс]] * [[Воспитатель|Ааӡаҩ]] == Азгәаҭақәа == {{Reflist|2|refs= <ref name=autogenerated1>Березина В. А. Дополнительное образование детей как средство их творческого развития. — Диссертация на соискание ученой степени кандидата педагогических наук. — М., 2002</ref> }} == Алитература == * {{статья | автор = Александрова О. А. | заглавие = Образование: доступность или качество — последствия выбора | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_2/Aleksandrova/11.pdf | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2005 | номер = 2 | страницы = 83—93 }} * {{книга|автор= Банерджи А., Дюфло Э.|заглавие=Экономика бедных. Радикальное переосмысление способов преодоления мировой бедности|год=2021|том=|страницы=|серия=|isbn=9785932556146 |ref=Банерджи}} * {{статья |автор = [[Гавров, Сергей Назипович|Гавров С. Н.]], [[Никандров, Николай Дмитриевич|Никандров Н. Д.]] |заглавие = Образование в процессе социализации личности |ссылка = http://www.vestnikurao.ru/pdf/VESTNIK_URAO_5-2008r.pdf |издание = Вестник УРАО |год = 2008 |номер = 5 |страницы = 21—29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130616021909/http://www.vestnikurao.ru/pdf/VESTNIK_URAO_5-2008r.pdf |archive-date = 2013-06-16 }} * {{статья |автор = Семецкая И., [[Гавров, Сергей Назипович|Гавров С. Н.]] |заглавие = Философия образования: ценности, эдусемиотика и межкультурный диалог |ссылка = https://www.volgatech.net/sociotime/archive/Semetskaya%20I.%20Gavrov%20S.%20N.%20Philosophy%20of%20education.pdf |издание = SocioTime / Социальное время |год = 2021 |номер = 2 (26) |страницы = 16—35 }} * {{статья | автор = [[Гуревич, Павел Семёнович|Гуревич П. С.]] | заглавие = Личностный аспект образования | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2009/2/Gurevich/ | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2009 | номер = 2 — Педагогика. Психология }} * {{статья | автор = [[Гуревич, Павел Семёнович|Гуревич П. С.]] | заглавие = Психология элитарного образования | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_4/Gurevich/26.pdf | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2005 | номер = 4 | страницы = 128—138 }} * ''Гневашева В. А., [[Луков, Валерий Андреевич|Луков Вал. А.]]'' [http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/1/Gnevasheva&Lukov/ Тема высшего образования в новейшей российской научной литературе] * {{статья | автор = [[Ильинский, Игорь Михайлович|Ильинский И. М.]] | заглавие = Об элитарном образовании | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_4/Ilinskiy/2.pdf | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2005 | номер = 3 | страницы = 6—13 }} * {{статья | автор = [[Ильинский, Игорь Михайлович|Ильинский И. М.]] | заглавие = Повышение качества образования в негосударственных вузах: опыт Московского гуманитарного университета | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/11/Ilinskiy/ | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | тип = электронный журнал | год = 2008 | номер = 11 — Высшее образование для XXI века }} * {{статья | автор = Кириллин В. М. | заглавие = Русская образованность в X—XVIII веках | ссылка = http://www.drevnyaya.ru/vyp/2009_4/part_1.pdf | издание = [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]] | год = 2009 | номер = 4 | страницы = 5—23 }} * {{статья | автор = Ворон Виталий. | заглавие = Образование известных и успешных людей | ссылка = http://www.obrazovanie-ufa.ru/Kolledzh/Obrazovanie_izvestnyh_i_uspeshnyh_lyudey.htm | издание = Образование: путь к успеху | год = 2009 | номер = 7 | страницы = 5—23 }} * {{статья | автор = Кузнецова Т. Ф. | заглавие = Философия, философская культура и гуманитаризация высшего образования | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2005_1/Kuznetsova/3.pdf | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2005 | номер = 1 | страницы = 22—28 }} * ''[[Кумарин, Валентин Васильевич|В. В. Кумарин]]''. [http://makarenko-museum.ru/lib/Science/Kumarin/KUMARIN.htm Педагогика стандартности или почему детям плохо в школе] М., 1996. * ''Кумарин В. В.'' Педагогика природосообразности и реформа школы. М.: Народное образование, 2004, ISBN 5-87953-191-0. 264 с. * ''Медведева И. Я., Шишова Т. Л.'' [https://web.archive.org/web/20111116234622/http://lib.eparhia-saratov.ru/books/12m/medvedeva_shishova/ugliness/contents.html Безобразия в образовании] * {{ВТ-ЭСБЕ|Элементарное образование|[[Мижуев, Павел Григорьевич|Мижуев П. Г.]],}} * ''[[Новиков, Александр Михайлович|Новиков А. М.]]'' [http://www.anovikov.ru/books/post_obr.pdf Постиндустриальное образование] — М.: Эгвес, 2008. — 132 с. * ''Новиков А. М.'' [http://www.anovikov.ru/books/ros.pdf Российское образование в новой эпохе] — М.: Эгвес, 2000. — 288 с. * {{статья | автор = [[Плаксий, Сергей Иванович|Плаксий С. И.]] | заглавие = Качественные параметры высшего образования | ссылка = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2004_1/Plaksiy/4.pdf | издание = [[Знание. Понимание. Умение]] | год = 2004 | номер = 1 | страницы = 19—24 }} * [https://elibrary.ru/item.asp?id=21756987 ''Пономарев Р. Е.'' Сущность образования в культурном измерении // ''Вестник Московского университета. Серия 20: Педагогическое образование''. — 2014. — № 2. — С. 56-66.] * {{статья | автор = Сатклифф Бенжамин. | заглавие = Женская грамотность в Древней Руси: гипотезы и факты | ссылка = http://www.drevnyaya.ru/vyp/stat/s4_26_4.pdf | издание = [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]] | год = 2006 | номер = 4 | страницы = 42—49 }} * {{статья |автор = [[Сапрыкин, Дмитрий Леонидович|Сапрыкин Д. Л.]] |заглавие = Значение и смысл понятия «образование» |ссылка = http://www.ihst.ru/files/saprykin/Bildung.pdf |издание = [[Вестник МГУ]]. Серия 7. Философия |год = 2008 |номер = 1 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729094045/http://www.ihst.ru/files/saprykin/Bildung.pdf |archive-date = 2017-07-29 |url-status = dead }} * {{статья | автор = Семецки И., [[Гавров, Сергей Назипович|Гавров С.Н.]] | заглавие = Философия образования: ценности, эдусемиотика и межкультурный диалог | ссылка = https://www.volgatech.net/sociotime/archive/Semetskaya%20I.%20Gavrov%20S.%20N.%20Philosophy%20of%20education.pdf | издание = SocioTime/Социальное время | год = 2021 | номер = 2 | страницы = 16—35 }} * ''Хайдуков Д. С.'' Университетские города — обучение будущему // Мировой опыт и отечественные традиции управления человеческими ресурсами: Сб. материалов III Международной научно-практической конференции. МГУ / Под общ. ред. д.ф.н., проф. В. П. Пугачева. — М.: МАКС Пресс, 2012. * {{статья | автор = [[Рыжов, Алексей Николаевич|Рыжов А.Н.]] | заглавие = ПРОБЛЕМЫ ГЕНЕЗИСА ВЕДУЩИХ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ПОНЯТИЙ В УСЛОВИЯХ СТАНОВЛЕНИЯ И РАЗВИТИЯ НАУЧНО-ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ В РОССИИ XIX-XX ВВ | ссылка = | издание = [[Наука и школа]] | год = 2010 | номер = 6 }} == Азхьарԥшқәа == * {{ВТ-ЭСБЕ|Формальное образование ума}} * {{dmoz|World/Russian/Источники_информации/Образование/}} {{Авторитет змоу адыррақәа}} {{DEFAULTSORT:ҵара}} [[Акатегориа:Аҵара| ]] [[Акатегориа:Асоциалтә еволиуциа]] esgbc30uyeq9571vx4t9obca7ox7awd Акатегориа:Азиатәи америкауаа ркультура 14 56742 174600 2026-10-01T07:53:33Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commonscat|Asian-American culture}} {{Cat more|Азиатәи америкауаа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора| культура]] [[Акатегориа:Азиатәи акультура]]» 174600 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Asian-American culture}} {{Cat more|Азиатәи америкауаа}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора| культура]] [[Акатегориа:Азиатәи акультура]] c4h3lxlkp9zrrahn63ee9ghpimi6sl8 Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рдиаспора 14 56743 174601 2026-10-01T07:56:22Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{See also|Азиатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Азиауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Азиа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]]» 174601 wikitext text/x-wiki {{See also|Азиатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Азиауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Азиа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] cntybxp4putb3tn2tf3wnzql370s09b Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура 14 56744 174602 2026-10-01T07:59:06Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: « [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|культура]] [[Акатегориа:Ауриацәа ркультура атәылақәа рыла]]» 174602 wikitext text/x-wiki [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|культура]] [[Акатегориа:Ауриацәа ркультура атәылақәа рыла]] 30h7igp0ztxfjgb99oweyj820xlqxtt Акатегориа:Ауриацәа ркультура атәылақәа рыла 14 56745 174603 2026-10-01T08:00:53Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Ауриацәа ркультура}} [[Акатегориа:Ауриацәа ркультура| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи атәылақәа рыла| культура]] [[Акатегориа:Акультура атәылақәа рыла| ]]» 174603 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Ауриацәа ркультура}} [[Акатегориа:Ауриацәа ркультура| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи атәылақәа рыла| культура]] [[Акатегориа:Акультура атәылақәа рыла| ]] 7y1a7nezymnu9v70j6bcarbe3h0ubwl Акатегориа:Аҟазара акультурала 14 56746 174607 2026-10-01T08:09:55Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{commons category|The arts by culture}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҟазара акультурала}} [[Акатегориа:Аҟазара| культура]] [[Акатегориа:Акатегориақәа акультурала]]» 174607 wikitext text/x-wiki {{commons category|The arts by culture}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҟазара акультурала}} [[Акатегориа:Аҟазара| культура]] [[Акатегориа:Акатегориақәа акультурала]] 79de6g8g7kg1v0x6onhj55g5p28wa5u Акатегориа:Ауриацәа ркультура 14 56747 174609 2026-10-01T08:13:23Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commonscat|Jewish culture}} {{cat main}} {{Category see also|Израильтәи акультура}} [[Акатегориа:Акультура ажәларқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауриатә уаажәларра|культура]] [[Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|культура]] [[Акатегориа:Акультура адинқәа рыла]]» 174609 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Jewish culture}} {{cat main}} {{Category see also|Израильтәи акультура}} [[Акатегориа:Акультура ажәларқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауриатә уаажәларра|культура]] [[Акатегориа:Ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|культура]] [[Акатегориа:Акультура адинқәа рыла]] 616ff6dvxdpzcn5cqq0n57pdbm182al Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа 14 56748 174610 2026-10-01T08:17:44Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рхылҵшьҭра|.ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа| ]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]]» 174610 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рхылҵшьҭра|.ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа| ]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]] 7aw4pe36st32c0jyn5guxc6gk6i22y3 Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа 14 56749 174611 2026-10-01T08:19:33Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Азиатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рдиаспора| ]] [[Акатегориа:Азиатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ]]» 174611 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Азиатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рдиаспора| ]] [[Акатегориа:Азиатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ]] s8pxflhalnh2a72ttta5ezrap32xuik Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу америкауаа 14 56750 174612 2026-10-01T08:22:36Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу америкауаа|*]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу европатәи ауриацәа ркультура| ]] Акатегориа...» 174612 wikitext text/x-wiki {{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу америкауаа|*]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу европатәи ауриацәа ркультура| ]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа| америкауаа]] rs7zuc5cfba0ymv93m9tjqwj3akon1e Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу европатәи ауриацәа ркультура 14 56751 174613 2026-10-01T08:24:34Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа|Ауриацәа рҟазара}} [[Акатегориа:Европатәи америкауаа ркультура|ауриацәа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура| Европатәи]]» 174613 wikitext text/x-wiki {{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа|Ауриацәа рҟазара}} [[Акатегориа:Европатәи америкауаа ркультура|ауриацәа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура| Европатәи]] ejuttum2cjkod0hjh4peuwgu9tt1jqj 174614 174613 2026-10-01T08:25:38Z Fraxinus.cs 8381 174614 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа|Ауриацәа рҟазара}} [[Акатегориа:Европатәи америкауаа ркультура|ауриацәа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура| Европатәи]] h6qvor65xjj2eth9k9z2tpk4elvcnfd 174616 174614 2026-10-01T08:31:13Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу европатәи ауриацәа ркультура]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174616 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Америкатәи ауриацәа|Европатәи ауриацәа|Ауриацәа рҟазара}} [[Акатегориа:Европатәи америкауаа ркультура|ауриацәа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу европатәи ауриацәа ркультура]] [[Акатегориа:Америкатәи ауриацәа ркультура| Европатәи]] kg5gzbzt2xrlbcp2x0twen6nslrtb24 Акатегориа:Европатәи америкауаа ркультура 14 56752 174615 2026-10-01T08:27:38Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commonscat|European-American culture}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора| культура]] [[Акатегориа:Европатәи акультура]]» 174615 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|European-American culture}} [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рыжәларқәа ркультура]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора| культура]] [[Акатегориа:Европатәи акультура]] d531oqfy3qnc83oaxrnmsfskik6gbae Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу европатәи ауриацәа ркультура 14 56753 174617 2026-10-01T08:34:15Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу европатәи ауриацәа ркультура}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора| ҩадатәи Америка]] Акатегориа:Аҩадатәи Ам...» 174617 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу европатәи ауриацәа ркультура}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора| ҩадатәи Америка]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|европатәи]] mknet8vhcy9w3pkekwwauqq57km2ppg Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора 14 56754 174618 2026-10-01T08:35:11Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{See also|Европатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Европа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]]» 174618 wikitext text/x-wiki {{See also|Европатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Европа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] nqtmmz8qi1sa1x1x1hkn5j4krnn0110 174619 174618 2026-10-01T08:35:50Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспора]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспорақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174619 wikitext text/x-wiki {{See also|Европатәи ауриацәа}} [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспорақәа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Европа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] t83smf6uwg252gneb5r7one98ahe7t9 Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа 14 56755 174620 2026-10-01T08:37:42Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рхылҵшьҭра|.ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа| ]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]]» 174620 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рхылҵшьҭра|.ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу Аҩадатәи Америка инхо ауаа| ]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]] 4kum7llfrw69gp8uo54hb7e1zuzaent Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа 14 56756 174624 2026-10-01T08:41:11Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Европатәи ауриацәа рҭоурых}} [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора| ]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа| хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ]]» 174624 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Европатәи ауриацәа рҭоурых}} [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рдиаспора| ]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа| хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа| ]] bfhlpk37cwcyrw8a9zefscyzgv9c6e3 Акатегориа:Европатәи ауриацәа 14 56757 174625 2026-10-01T08:44:03Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{commonscat|European Jews}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Европа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|*]] [[Акатегориа:Ауриацәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу аевропауаа|*]] [[Акатегориа:Аевропауаа рдинхаҵарала| уриацәа]]» 174625 wikitext text/x-wiki {{commonscat|European Jews}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Европа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|*]] [[Акатегориа:Ауриацәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу аевропауаа|*]] [[Акатегориа:Аевропауаа рдинхаҵарала| уриацәа]] kbigmo04erjrvhyjlq990lw379svgqf Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа 14 56758 174627 2026-10-01T08:51:33Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|American people of Russian descent}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Азиатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа]] [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿ...» 174627 wikitext text/x-wiki {{Commons category|American people of Russian descent}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Азиатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа]] [[Акатегориа:Европатәи ахылҵшьҭра змоу америкауаа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аурысцәа рдиаспора|америкауаа]] jtqh8fydfkf4ig6766764fmdjxqi1xz Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа 14 56759 174628 2026-10-01T08:56:41Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка инхо Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора|уаа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рхылҵшьҭра| Урыстәылатәи ]] Акатегориа:Аҩад...» 174628 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка инхо Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора|уаа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рхылҵшьҭра| Урыстәылатәи ]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рхылҵшьҭра| Урыстәылатәи ]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа| ҩадатәи Америка]] m06bvukwu07wqpdidjwo88i1v2gnu22 Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора 14 56760 174631 2026-10-01T09:00:55Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Cat more|Аурысцәа рдиаспора}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора|урысцәа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора|урысцәа]] Акатегориа:Аурыс...» 174631 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Аурысцәа рдиаспора}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора}} [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора|урысцәа]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора|урысцәа]] [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора| ҩадатәи Америка]] 1y11o05kmj5wcfykcisi997w1xtp18g Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аурысцәа рдиаспора 14 56761 174632 2026-10-01T09:05:00Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|Russians in the United States}} {{Cat main|Аурыс-америкауаа}} [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора|*урысцәа]] Акатегориа:Еиду Ам...» 174632 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Russians in the United States}} {{Cat main|Аурыс-америкауаа}} [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аурысцәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу азиауаа рдиаспора|*урысцәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы иҟоу аевропауаа рдиаспора|урысцәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәеи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа]] cdzafr1rflmoncb1m47mlsddlvepltj Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора атәылақәа рыла 14 56762 174633 2026-10-01T09:44:15Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Аурысцәа рдиаспора}} {{DEFAULTSORT:урысцәа рдиаспора атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора| тәылақәа]] [[Акатегориа:Адиаспорақәа рхылҵшьҭреи ахьцо тәылеи рыла]]» 174633 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{See also|Аурысцәа рдиаспора}} {{DEFAULTSORT:урысцәа рдиаспора атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора| тәылақәа]] [[Акатегориа:Адиаспорақәа рхылҵшьҭреи ахьцо тәылеи рыла]] 2elabtq2tfryksfnn9pa0ajd0qc1gbe Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәеи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа 14 56763 174634 2026-10-01T09:46:03Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|Relations of Russia and the United States}} [[Афаил:Russia_USA_Locator.png|100px|мини|left]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҩганктәи аизыҟазаашьақәа|Урыстәыла]] [[Акатегориа:Урыстәыла аҩганктәи аизыҟазаашьақәа|Еиду Америкатәи Аштатқәа]]» 174634 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Relations of Russia and the United States}} [[Афаил:Russia_USA_Locator.png|100px|мини|left]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рҩганктәи аизыҟазаашьақәа|Урыстәыла]] [[Акатегориа:Урыстәыла аҩганктәи аизыҟазаашьақәа|Еиду Америкатәи Аштатқәа]] azm6vr6z9qj1r6bit1w4k1203i37g9d Акатегориа:Аурыс-ауриатә хылҵшьҭра змоу ауаа 14 56764 174635 2026-10-01T09:55:17Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:урыс-ауриатә хылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа|хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] Акатегориа:Урыстәылатәи ахыл...» 174635 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:урыс-ауриатә хылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа|хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|*ауриатә]] [[Акатегориа:Аурыс ауриацәа рдиаспора| уаа]] riffm6eep47h94j5sm4dhjzpf9otnnu 174636 174635 2026-10-01T09:56:44Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Аурыс ауриацәа рдиаспора]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рдиаспора]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174636 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:урыс-ауриатә хылҵшьҭра змоу ауаа}} [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа|хылҵшьҭра]] [[Акатегориа:Азиатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Европатәи ауриацәа рхылҵшьҭра змоу ауаа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ахылҵшьҭра змоу ауаа|*ауриатә]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рдиаспора| уаа]] g0sdorblb75lt5k14b1mrztqvjiim73 Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа 14 56765 174637 2026-10-01T10:01:45Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{commons category|Jewish people of Russia}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ауриацәа]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}|2nd=yes}} ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа атәылақәа рыла]] Акатегориа:{{Title country}} и...» 174637 wikitext text/x-wiki {{commons category|Jewish people of Russia}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ауриацәа]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}|2nd=yes}} ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} инхо ауаа ажәларқәа рыла|ауриацәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} инхо ауаа адинхаҵарақәа рыла|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу аурысцәа|ауриацәа]] dlpdwjuoxsne1u91cfv44zv9dmmnt9q 174640 174637 2026-10-01T10:08:45Z Fraxinus.cs 8381 174640 wikitext text/x-wiki {{commons category|Jewish people of Russia}} {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ауриацәа]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}|2nd=yes}} ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} инхо ауаа адинхаҵарақәа рыла|ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рхылҵшьҭра змоу аурысцәа|ауриацәа]] 1b1tnareotb00kzlo7e1qj9h0v5p7b8 Акатегориа:Азиатәи ауриацәа 14 56766 174638 2026-10-01T10:04:17Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{commonscat|Asian Jews}} [[Акатегориа:Азиа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи| ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала| ауриацәа]]» 174638 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Asian Jews}} [[Акатегориа:Азиа иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи| ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Азиауаа рдинхаҵарала| ауриацәа]] qfsapwz7z15s9f9sw8rjzm84d28khxh Акатегориа:Урыстәыла инхо ауаа адинхаҵарақәа рыла 14 56767 174641 2026-10-01T10:11:23Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commonscat|People of Russia by religion}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:{{Continent2people|{{Country2continent|{{Title country}}}}}} рдинхаҵарала]] [[Акатегориа:{{Continent2people|{{Country2continent|{{Title country}}|2nd=yes}}}} рдинхаҵарала]] [[Акатегориа:Аурысцәа| динхаҵарақәа]] Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи адинх...» 174641 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|People of Russia by religion}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:{{Continent2people|{{Country2continent|{{Title country}}}}}} рдинхаҵарала]] [[Акатегориа:{{Continent2people|{{Country2continent|{{Title country}}|2nd=yes}}}} рдинхаҵарала]] [[Акатегориа:Аурысцәа| динхаҵарақәа]] [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи адинхаҵарақәа рылеи]] [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу адин|уаа]] 0wmnmbh60rm66zyga7vxns5vdchzd5t Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рдиаспора 14 56768 174642 2026-10-01T10:14:01Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Cat more|Урыстәылатәи ауриацәа рҭоурых}} [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}|2nd=yes}} ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора|ауриацәа]] Акатегориа:{{Title country}} иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динха...» 174642 wikitext text/x-wiki {{Cat more|Урыстәылатәи ауриацәа рҭоурых}} [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}|2nd=yes}} ауриацәа рдиаспора]] [[Акатегориа:Аурысцәа рдиаспора|ауриацәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу ауриацәеи аиудеиатә динхаҵареи|диаспора]] ft5myuwzxpep5aledto7eycc0h0a7pr Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа рышәҟәыҩҩцәа 14 56769 174644 2026-10-01T10:27:31Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: « [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа|шәҟәыҩҩцәа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа|+ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рышәҟәыҩҩцәа атәылақәа рыла]]» 174644 wikitext text/x-wiki [[Акатегориа:Урыстәылатәи ауриацәа|шәҟәыҩҩцәа]] [[Акатегориа:Урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа|+ауриацәа]] [[Акатегориа:Ауриацәа рышәҟәыҩҩцәа атәылақәа рыла]] 5u8du9yqlsqevnasgl8ibiohgr5011n Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь асовет емигрантцәа 14 56770 174645 2026-10-01T10:42:43Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|Immigrants to the United States from the Soviet Union}} '''Шәахә. иара убас:''' :[[:Акатегориа:Урыстәылатәи аимпериа аҟынтәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аемигрантцәа]] :[[:Акатегориа:Урыстәыла аҟынтәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аемигрантцәа]] ::Акатегориа:Аурыс шкә...» 174645 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Immigrants to the United States from the Soviet Union}} '''Шәахә. иара убас:''' :[[:Акатегориа:Урыстәылатәи аимпериа аҟынтәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аемигрантцәа]] :[[:Акатегориа:Урыстәыла аҟынтәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аемигрантцәа]] :[[:Акатегориа:Аурыс шкәакәақәа Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аемигрантцәа]] {{CatAutoTOC}} [[Акатегориа:Асовет емигрантцәа]] [[Акатегориа:Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аиммигрантцәа]] [[Акатегориа:20-тәи ашәышықәсазтәи америкауаа аҭыԥқәа рыла]] riqktw5b4fl794wd2z5fqizpv6yt4a2 Акатегориа:Асовет емигрантцәа 14 56771 174646 2026-10-01T10:49:43Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: « {{DEFAULTSORT:совет емигрантцәа}} [[Акатегориа:Асовет диаспора|емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аҭоурыхтә тәылақәа рҟынтәи аемигрантцәа]]» 174646 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:совет емигрантцәа}} [[Акатегориа:Асовет диаспора|емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аҭоурыхтә тәылақәа рҟынтәи аемигрантцәа]] lkar7q1oh6rv0lexm9um86frepgo8si Акатегориа:Асовет диаспора 14 56772 174647 2026-10-01T10:52:19Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{DEFAULTSORT:совет диаспора}} [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспорақәа]] [[Акатегориа:Азиауаа рдиаспора]] [[Акатегориа:Асовет персонақәа|диаспора]]» 174647 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:совет диаспора}} [[Акатегориа:Аевропауаа рдиаспорақәа]] [[Акатегориа:Азиауаа рдиаспора]] [[Акатегориа:Асовет персонақәа|диаспора]] pllpyc78hvm26jlv0g9thp6yh25i1gv Акатегориа:Аҭоурыхтә тәылақәа рҟынтәи аемигрантцәа 14 56773 174648 2026-10-01T10:58:06Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә тәылақәа рҟынтәи аемигрантцәа}} [[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә тәылақәа рыла|+емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа атәылақәа рыла|+ҭоурыхтә]] [[Акатегориа:Акатегориақәа аҭоурыхтә тәылақәа рыла|емигрантцәа]] Акат...» 174648 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә тәылақәа рҟынтәи аемигрантцәа}} [[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә тәылақәа рыла|+емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа атәылақәа рыла|+ҭоурыхтә]] [[Акатегориа:Акатегориақәа аҭоурыхтә тәылақәа рыла|емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аемигрантцәа атәылақәа рыла|*ҭоурыхтә]] dsqz3ijlyug83pdkj0n5mri31ckmfh2 Акатегориа:Аемиграциа атәылақәа рыла 14 56774 174649 2026-10-01T10:59:45Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{DEFAULTSORT:емиграциа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аемиграциа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ауааԥсыра атәылақәа рыла|*емиграциа]] [[Акатегориа:Аҭоурых амаҭәар алеи атәылақәа рылеи]]» 174649 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:емиграциа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Аемиграциа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Ауааԥсыра атәылақәа рыла|*емиграциа]] [[Акатегориа:Аҭоурых амаҭәар алеи атәылақәа рылеи]] 8yncw44rcop6jqjb3u8tuw6wppv3awe Акатегориа:Аемигрантцәа атәылақәа рыла 14 56775 174650 2026-10-01T11:03:32Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|Emigrants by country of origin}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Аиммигрантцәа ахьцо атәылақәа рыла}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рылеи атәылақәа рылеи]] [[Акатегориа:Аемигрантцәа| тәылақәа]] Акатегориа:...» 174650 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Emigrants by country of origin}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Аиммигрантцәа ахьцо атәылақәа рыла}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рылеи атәылақәа рылеи]] [[Акатегориа:Аемигрантцәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа атәылақәа рыла|+емигрантцәа]] cbz9ncslvi3roxi5g3ke54awqr8bzaj 174660 174650 2026-10-01T11:21:35Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рылеи атәылақәа рылеи]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус алеи атәылақәа рылеи]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174660 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Emigrants by country of origin}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Аиммигрантцәа ахьцо атәылақәа рыла}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа атәылақәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус алеи атәылақәа рылеи]] [[Акатегориа:Аемигрантцәа| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа атәылақәа рыла|+емигрантцәа]] nnf63zjqlno3gr63t1oydu9yhmnuf1t Акатегориа:Аемигрантцәа 14 56776 174651 2026-10-01T11:08:02Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category multi|Emigrants|Emigration}} {{Cat more|Аемиграциа}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа}} [[Акатегориа:Адиаспора|*емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аныҟәаҩцәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа|!емигрантцәа]] [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рыла]]» 174651 wikitext text/x-wiki {{Commons category multi|Emigrants|Emigration}} {{Cat more|Аемиграциа}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа}} [[Акатегориа:Адиаспора|*емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аныҟәаҩцәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа|!емигрантцәа]] [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рыла]] mqusqel0wq3ugly4kr8rat8w5maqqvf 174654 174651 2026-10-01T11:14:34Z Fraxinus.cs 8381 Удaлeнa [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус ала]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала 174654 wikitext text/x-wiki {{Commons category multi|Emigrants|Emigration}} {{Cat more|Аемиграциа}} {{DEFAULTSORT:емигрантцәа}} [[Акатегориа:Адиаспора|*емигрантцәа]] [[Акатегориа:Аныҟәаҩцәа]] [[Акатегориа:Аемиграциа|!емигрантцәа]] [[Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус ала]] d8561ky6vcwlhcc70yvx1w9c9c1s679 Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус ала 14 56777 174652 2026-10-01T11:13:30Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа амиграциатә статусқәа рыла}} [[Акатегориа::Ауаа астатусқәа рыла|-миграциа]] [[Акатегориа:Амигрантцәа| уаа]]» 174652 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа амиграциатә статусқәа рыла}} [[Акатегориа::Ауаа астатусқәа рыла|-миграциа]] [[Акатегориа:Амигрантцәа| уаа]] ntt5gnwplrj8j1hnqqt6prar804iuzv 174653 174652 2026-10-01T11:13:50Z Fraxinus.cs 8381 174653 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа амиграциатә статусқәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа астатусқәа рыла|-миграциа]] [[Акатегориа:Амигрантцәа| уаа]] 48cqfm11f8orw3q38a27cx9s4kl399l 174655 174653 2026-10-01T11:14:45Z Fraxinus.cs 8381 174655 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа рмиграциатә статус ала}} [[Акатегориа:Ауаа астатусқәа рыла|-миграциа]] [[Акатегориа:Амигрантцәа| уаа]] 8g37hx0scxtx1u4qagip7gin43ky4ek 174656 174655 2026-10-01T11:14:56Z Fraxinus.cs 8381 Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Ауаа амиграциатә статусқәа рыла]] в [[Акатегориа:Ауаа рмиграциатә статус ала]] без оставления перенаправления 174655 wikitext text/x-wiki {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа рмиграциатә статус ала}} [[Акатегориа:Ауаа астатусқәа рыла|-миграциа]] [[Акатегориа:Амигрантцәа| уаа]] 8g37hx0scxtx1u4qagip7gin43ky4ek Акатегориа:Амигрантцәа 14 56778 174657 2026-10-01T11:16:16Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: « {{DEFAULTSORT:мигрантцәа}} [[Акатегориа:Ауааԥсыра реиҭаҵра|-мигрантцәа]] [[Акатегориа:Аныҟәаҩцәа]]» 174657 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:мигрантцәа}} [[Акатегориа:Ауааԥсыра реиҭаҵра|-мигрантцәа]] [[Акатегориа:Аныҟәаҩцәа]] 265ebya91n0l6ec68aqgbqja6plhtcv Акатегориа:Аныҟәаҩцәа 14 56779 174658 2026-10-01T11:19:29Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|Travellers}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ныҟәаҩцәа}} [[Акатегориа:Аныҟәара| ныҟәаҩцәа]] [[Акатегориа:Ауаа ахымҩаԥгашьала]] [[Акатегориа:Атранспорт иалахәу ауаа]]» 174658 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Travellers}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ныҟәаҩцәа}} [[Акатегориа:Аныҟәара| ныҟәаҩцәа]] [[Акатегориа:Ауаа ахымҩаԥгашьала]] [[Акатегориа:Атранспорт иалахәу ауаа]] 2mlby4a3c8ix6jg54kgnwx6i9k3zrc6 Акатегориа:Атранспорт иалахәу ауаа 14 56780 174659 2026-10-01T11:20:44Z Fraxinus.cs 8381 Новая страница: «{{Commons category|People associated with transport}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:транспорт иалахәу ауаа}} [[Акатегориа:Ауаа рзанааҭ ҳасабала]] [[Акатегориа:Атранспорт|*уаа]]» 174659 wikitext text/x-wiki {{Commons category|People associated with transport}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:транспорт иалахәу ауаа}} [[Акатегориа:Ауаа рзанааҭ ҳасабала]] [[Акатегориа:Атранспорт|*уаа]] t2jiv89v3n2ctw8crtle5109rans8ff