Wikipedia acewiki https://ace.wikipedia.org/wiki/%C3%94n_Keue MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Alat Kusuih Marit Ureuëng Ngui Marit Ureuëng Ngui Wikipedia Marit Wikipedia Beureukaih Marit Beureukaih MediaWiki Marit MediaWiki Seunaleuëk Marit Seunaleuëk Beunantu Marit Beunantu Kawan Marit Kawan TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 11 158074 157106 2026-05-20T07:14:41Z Kwamikagami 17559 158074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent |title = Afrika |image = [[Beureukaih:Africa (orthographic projection).svg|frameless]] |area = {{convert|30,221,532|km2|sqmi|abbr=on}} |population = 1,032,532,974<ref name="esa.un.org">[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/population.htm/ "World Population Prospects: The 2010 Revision"] [[United Nations]] (Department of Economic and Social Affairs, population division)</ref> (2011, [[Dapeuta beunuwa meunurôt ureuëung duëk|keu-2]]) |density = 30.51/km² (about 80/sq mi) |demonym = Sukèë Afrika |countries = 54 |list_countries = |languages = |time = UTC-1 keu UTC+4 |cities = }} [[Beureukaih:AfricaCIA-HiRes.jpg|jmpl|Peuta Afrika]] '''Afrika''' nakeuh beunuwa paléng rayek keuduwa di dônya ngön paléng le ureuëng lheuëh [[Asia]]. Luwaih wilayah {{formatnum:30224050}} km²<!-- --> rôh lam nyan pulo-pulo silingkajih. Meusaho 6% bak jeumeulah luwah ruëng dônya. Ngön 1,0 miliar ureuëng duëk, nyan jeut jipeuna 15% nibak ureuëng duëk lam dônya nyoë. Afrika ban silingkajih dikeuliléng le La'ôt Mèditerania röt barôh, lom na chit Terusan Suèz ngön La'ôt Mirah man sipanyang semenanjung Sinai röt timu laôt. Beunuwa nyoë chit rôh [[Madagaskar]] lom pulo-pulo la'én. Jinoë hat di Afrika kana 54 neugara nyang ka jiakô meudèëlat peunoh. == Tarèh == Narit '''Afrika''' nè jih nibak bahsa latén, ''Africa terra'' "tanoh Afri", keu teupeuleumah röt barôh beunuwa nyoë nakeuh neuduëk sinan Tunisia, nyang jituri seubagoë neuduëk bansa Romawi nibak Afrika. Afrika nakeuh mula phôn na seuneuduëk manusiya, bak beunuwa nyoë manusiya leuhnyan meuluwah trôk bak beunuwa-beunuwa laén. == Bumoë == Afrika nakeuh nyang paléng rayek nibak lhèë boh beunuwa nyang neuduëk jih röt blah teunong ruëng dônya. jipeucré nibak [[Iërupa]] lé laôt Mèditerania. Afrika meusaboh ngön [[Asia]] bak ujông timu laôt pah intang Terusan Suèz nyang luwah jih cit 163 km. === Iklém === [[Beureukaih:Vegetation Africa.png|jmpl|ka|Bioma di Afrika.]] Iklém Afrika mantöng lam kawasan tropis jitamöng chit bacut lam subtropis. Röt barôh beunuwa nyoë chit thô that-that saweuëb sinan neuduëk gurôn-gurôn, teungöh ngön teunong nibak beunuwa nyoë nakeuh darat nyang le savana ngön uteuën nyang tunjai that. Afrika nakeuh beunuwa paléng that seu-uëm lam dônya, tanoh nyang göt that thô lom meugurôn leubèh 60% nibak luwah meubileuëng bandum darat Afrika. Suhu nyang paléng seu-uëm nyang tom meutuléh nakeuh di [[Libya]] bak thôn 1922 (58^o C). === Kruëng Nil === Kruëng Nil nakeuh kruëng nyang paléng panyang lam dônya, kruëng nyoë kuala jih u Laôt Teungoh (Mèditerania) röt blah timu laôt beunuwa. Ureuëng Mesir nakeuh saboh peradaban rayek nyang phôn lam dônya, nyang geuduËk ban silingka kruëng nyoë leubèh 5000 thôn nyang ka u likôt, trôk inohat mantöng na piramid-piramid nyang meugah meujula manyang disinan. === Gurôn Sahara === Sahara nakeuh gurôn nyang paléng luwah lam dônya, gurôn nyoë meuhalak mula phôn bak [[Samudra Atlantik]] röt barat trôk u Laôt Mirah röt blah timu. Sahara na luwah keunira 1/4 nibak jumeulah mandum luwah beunuwa nyoë. Jameuën dilèë, manusiya geungui unta keugeuba barang-barang keu geupeuleupah gurôn nyang that luwah nyoë. === Gunong Kilimanjarô === Gunong-gunong di Afrika yang paléng manyang jiteumeung nakeuh Kilimanjaro, neuduëk ji di timu [[Afrika Teungoh]]. Kilimanjaro nakeuh gunong udép nyang manyang jih 5.895 m. == Beunagi Wilayah == * [[Afrika Barat]] * [[Afrika Blah Seulatan]] * [[Afrika Teungoh]] * [[Afrika Timu]] * [[Afrika Utara]] == Neugara == {| class="sortable wikitable" ! style="line-height:100%; width:2em" class="unsortable" | '''Alam''' ! style="line-height:100%; width:2em" class="unsortable" | '''Lambang''' ! '''Nan''' ! '''Nang Nanggroë''' |- | [[Beureukaih:Flag of South Africa.svg|20px|pus]] || || [[Afrika Seulatan]] || [[Bloemfontein, Cape Town, Pretoria]]<ref>[[Bloemfontein]] nakeuh nang nanggroë yuridis Afrika Seulatan, meunyo Cape Town nakeuh neuduëk legislatif, lom Pretoria nakeuh neuduëk administrasi neugara.<br /></ref> |- | [[Beureukaih:Flag of Angola.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Angola.svg|20px|pus]] || [[Angola]] || [[Luanda]] |- | [[Beureukaih:Flag of Algeria.svg|20px|pus]] || || [[Aljazair]] || [[Aljir]] |- | [[Beureukaih:Flag of Benin.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Benin.svg|20px|pus]] || [[Benin]] || [[Porto-Novo]] |- | [[Beureukaih:Flag of Botswana.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of Arms of Botswana.svg|20px|pus]] || [[Botswana]] || [[Gaborone]] |- | [[Beureukaih:Flag of Burkina Faso.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Burkina Faso.svg|20px|pus]] || [[Burkina Faso]] || [[Ouagadougou]] |- | [[Beureukaih:Flag of Burundi.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Burundi.svg|20px|pus]] || [[Burundi]] || [[Bujumbura]] |- | [[Beureukaih:Flag of Chad.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Chad.svg|20px|pus]] || [[Chad]] || [[N'Djamena]] |- | [[Beureukaih:Flag of Djibouti.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Djibouti.svg|20px|pus]] || [[Djibouti]] || [[Djibouti, Djibouti|Djibouti]] |- | [[Beureukaih:Flag of Eritrea.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Emblem of Eritrea (or argent azur).svg|20px|pus]] || [[Eritrea]] || [[Asmara]] |- | [[Beureukaih:Flag of Eswatini.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Eswatini.svg|20px|pus]] || [[Eswatini]] || [[Mbabane]] |- | [[Beureukaih:Flag of Ethiopia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Ethiopia.svg|20px|pus]] || [[Èthiopia]] || [[Addis Ababa]] |- | [[Beureukaih:Flag of Gabon.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Gabon.svg|20px|pus]] || [[Gabon]] || [[Libreville]] |- | [[Beureukaih:Flag of Gambia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_The_Gambia.svg|20px|pus]] || [[Gambia]] || [[Banjul]] |- | [[Beureukaih:Flag of Ghana.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_Ghana.svg|20px|pus]] || [[Ghana]] || [[Accra]] |- | [[Beureukaih:Flag of Guinea.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Guinea crest01.png|20px|pus]] || [[Guinea]] || [[Conakry]] |- | [[Beureukaih:Flag of Equatorial Guinea.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|20px|pus]] || [[Guinea Khatulistiwa]] || [[Malabo]] |- | [[Beureukaih:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Emblem_of_Guinea-Bissau.svg|20px|pus]] || [[Guinea Bissau]] || [[Bissau]] |- | [[Beureukaih:Flag of Cameroon.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Cameroon.svg|20px|pus]] || [[Kamèrun]] || [[Yaoundé]] |- | [[Beureukaih:Flag of Kenya.svg|20px|pus]] ||[[Beureukaih:Alternate Coat of arms of Kenya.svg|pus|20x20px]] || [[Kenya]] || [[Nairobi]] |- | [[Beureukaih:Flag of Lesotho.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Lesotho (1966-2006).svg|20px|pus]] || [[Lèsothô]] || [[Maseru]] |- | [[Beureukaih:Flag of Liberia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Liberia.svg|20px|pus]] || [[Liberia]] || [[Monrovia]] |- | [[Beureukaih:Flag of Libya.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:The_emblem_on_the_passport_of_Libya.svg|20px|pus]] || [[Libya]] || [[Tripoli]] |- | [[Beureukaih:Flag of Madagascar.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Seal of Madagascar.svg|20px|pus]] || [[Madagaskar]] || [[Antananarivô]] |- | [[Beureukaih:Flag of Malawi.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_Malawi.svg|20px|pus]] || [[Malawi]] || [[Lilongwé]] |- | [[Beureukaih:Flag of Mali.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Mali.svg|20px|pus]] || [[Mali]] || [[Bamako]] |- | [[Beureukaih:Flag of Mauritania.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Seal of Mauritania.svg|20px|pus]] || [[Mauritania]] || [[Nouakchott]] |- | [[Beureukaih:Flag of Mauritius.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Mauritius (Original version).svg|20px|pus]] || [[Mauritius]] || [[Port Louis]] |- | [[Beureukaih:Flag of Egypt.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Egypt (Official).svg|20px|pus]] || [[Mesir]] || [[Kairô]] |- | [[Beureukaih:Flag of Morocco.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Morocco.svg|20px|pus]] || [[Moroko]] || [[Rabat]] |- | [[Beureukaih:Flag of France.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of Arms of Mayotte.svg|20px|pus]] || [[Mayotte]] (Peurancih) || [[Mamoudzou]] |- | [[Beureukaih:Flag of Mozambique.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Emblem of Mozambique.svg|20px|pus]] || [[Mozambik]] || [[Maputo]] |- | [[Beureukaih:Flag of Namibia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of Arms of Namibia.svg|20px|pus]] || [[Namibia]] || [[Windhoek]] |- | [[Beureukaih:Flag of Niger.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_Niger.svg|20px|pus]] || [[Niger]] || [[Niamey]] |- | [[Beureukaih:Flag of Nigeria.svg|20px|pus]] || || [[Nigeria]] || [[Abuja]] |- | [[Beureukaih:Flag of Côte d'Ivoire.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Ivory Coast.svg|20px|pus]] || [[Panté Gadéng]] || [[Abidjan]] |- | [[Beureukaih:Flag of the Central African Republic.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of the Central African Republic.svg|20px|pus]] || [[Rèpublik Afrika Teungoh]] || [[Bangui]] |- | [[Beureukaih:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px|pus]] || [[Rèpublik Dèmokratik Kongo]] || [[Kinsasha]] |- | [[Beureukaih:Flag of the Republic of the Congo.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of the Republic of the Congo.svg|20px|pus]] || [[Rèpublik Kongo]] || [[Brazzaville]] |- | [[Beureukaih:Flag of Rwanda.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Rwanda.svg|20px|pus]] || [[Rwanda]] || [[Kigali]] |- | [[Beureukaih:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|20px|pus]] || || [[Sahara Barat]] || [[El Aaiun]] |- | [[Beureukaih:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|20px|pus]] || [[Sao Tome Principe]] || [[Sao Tomè]] |- | [[Beureukaih:Flag of Senegal.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Senegal (official version).svg|20px|pus]] || [[Senegal]] || [[Dakar]] |- | [[Beureukaih:Flag of Seychelles.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg|20px|pus]] || [[Seychelles]] || [[Victoria]] |- | [[Beureukaih:Flag of Sierra Leone.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Sierra Leone.svg|20px|pus]] || [[Sierra Leone]] || [[Freetown]] |- | [[Beureukaih:Flag of Somalia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Somalia.svg|20px|pus]] || [[Somalia]] || [[Moagdishu]] |- | [[Beureukaih:Flag of Sudan.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Emblem of Sudan.svg|20px|pus]] || [[Sudan]] || [[Khartoum]] |- | [[Beureukaih:Flag of South Sudan.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|20px|pus]] || [[Sudan Seulatan]] || [[Juba]] |- | [[Beureukaih:Flag of Tanzania.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Tanzania.svg|20px|pus]] || [[Tanzania]] || [[Dodoma]] |- | [[Beureukaih:Flag of Togo (3-2).svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Togo.svg|20px|pus]] || [[Togo]] || [[Lomé]] |- | [[Beureukaih:Flag of Uganda.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat of arms of Uganda.svg|20px|pus]] || [[Uganda]] || [[Kampala]] |- | [[Beureukaih:Flag of Zambia.svg|20px|pus]] || [[Beureukaih:Coat_of_arms_of_Zambia.svg|20px|pus]] || [[Zambia]] || [[Lusaka]] |} == Nè == {{reflist}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Afrika}} <!--Interwikis--> {{Commons|Africa}} [[Kawan:Afrika| ]] 9asf7fp7hwajso7bv0nxkoccgkxxrv4 0 13 158075 148745 2026-05-20T07:14:57Z Kwamikagami 17559 158075 wikitext text/x-wiki [[File:LocationSouthernAfrica.png|jmpl|Peuta Afrika blah Seulatan: {{legend|#00a000|Afrika blah Seulatan (PBB))}} {{legend|#00d000|geografis}} {{legend|#00ff00|[[Southern African Development Community]] (SADC)}}]] '''Afrika Blah Seulatan''' nakeuh kawasan nyang neuduëkjih paléng seulatan beunua [[Afrika]]. Meunurôt PBB, limong boh neugara nyang rôh lam kawasan Afrika blah Seulatan nakeuh: * [[Botswana]] * [[Eswatini]] * [[Lesotho]] * [[Namibia]] * [[Afrika Seulatan]] <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Afrika, blah seulatan}} <!--Interwikis--> {{Commons|Southern Africa}} [[Kawan:Afrika| ]] fucege3yoj8xau0x2h5pheowds0l6ei 0 15 158072 108221 2026-05-20T07:13:19Z Kwamikagami 17559 158072 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:LocationEasternAfrica.png|jmpl|Peuta Afrika Timu]] Neugara-neugara nyang rôh lam kawasan '''Afrika Timu''' nakeuh: * [[Djibouti]] * [[Eritrea]] * [[Ethiopia]] * [[Kenya]] * [[Somalia]] * [[Tanzania]] * [[Uganda]] Meujan geupeurôh cit lam kawasan Afrika Timu. * [[Burundi]] * [[Rwanda]] * [[Madagaskar]] * [[Malawi]] * [[Mozambik]] * [[Sudan]] Wilayah [[Somalia]], [[Djibouti]], [[Ethiopia]] ngon [[Eritrea]], ban mandum nyang geubôh nan [[Lungkè Afrika]] lagèë bangonjih droë. <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Afrika, timu}} <!--Interwikis--> {{Commons|East Africa}} [[Kawan:Afrika Timu| ]] oqymqc0rfl7a7f1728hu1q0doyso6sb 0 31 158089 148874 2026-05-20T07:28:33Z Kwamikagami 17559 158089 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Arctic.svg|jmpl|ka|Peuta Arktik]] '''Arktik''' nakeuh saboh wilayah silingka kutôb utara bumoë. Arktik rôh lam bagian di [[Rusia]], [[Alaska]], [[Kanada]], [[Greenland]], [[Islandia]], [[Lapland]] ngon [[Norwegia]]&nbsp;(rôh [[Svalbard]]), meunan cit [[La'ôt Mediteranian|La'ôt Arktik]]. <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Arktik}} <!--Interwikis--> {{Commons|Arctic}} [[Kawan:Bumoe]] g4bae7hccyhu3jomuzbtjc46jqd8cjs 0 45 158101 152895 2026-05-20T07:34:46Z Kwamikagami 17559 158101 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Languages_of_Northern_Sumatra_en.svg|jmpl|upright=1.25|Peuta bahsa di Acèh]] [[Bahsa Acèh]] nakeuh saboh dari sekian bahsa di [[Acèh]]. Bahsa Acèh geupakèk lé ladôm ureuëng nyang na di Acèh. Di sampéng bahsa Acèh, na cit bahsa la'én di Acèh. Bahsa la'én nyan nakeuh bahsa Gayo, bahsa Alaih, bahsa Teumiëng, bahsa Devayan, bahsa Sigulai, bahsa Haloban, bahsa Boang, bahsa Jamèë atawa bahsa Aneuk Jamèë ngön bahsa Kluët. Na cit [[bahsa Niëh]] nyang geungui bak gampông Ujung Sialit di [[pulo Banyak]]. Ban ban dum nyan geupeunan deungön bahsa da'irah Acèh. [[Bahsa Acèh]] jeuët keu lambang identitas dan kebanggaan Acèh. Hai nyoë seusuai deungön fungsi [[bahsa]] da’irah seubagoë bahsa nasional. Di sampéng lambang keubanggaan ngön identitas nanggroë, bahsa Acèh na guna cit seubagoë alat perhubungan di dalam keuluarga ngön masyarakat da’irah, sarana peundukông budaya da’irah seureuta pendukông sastra da’irah di Acèh dan sastra da’irah [[Éndônèsiya]]. Meunyö meunan, wajéb tateupeuë bahsa da’irah nyang na di Acèh nyoe dan pat-pat töh mantöng bahsa da’irah nyan geupakèk. Meunyo bahsa Acèh ka jeulah peunyeubaranjih paléng luwah. Jeuët takheun, bahsa Acèh geupakèk ban saboh wilayah Acèh. Meunyo [[bahsa Jamèë]] atawa bahsa Aneuk Jamèë, hanya geugunakan awak nyang tinggai di da’irah [[Acèh Seulatan]], [[Acèh Barat Daya]], seubagian ubit da’irah [[Acèh Barat]], [[Acèh Singkil]], ngön [[Simeuluë]]. Meunan cit ngön bahsa Kluët, geupakèk lé ureueng nyang tinggai di Acèh Seulatan, nyang peunyeubaranjih di [[Kluët Utara]], [[Kluët Seulatan]], [[Kluët Timu]] ngon [[Kluët Teungöh]]. ‘Oh lheuëh nyan, bahsa da’irah la'én di Acèh nakeuh [[bahsa Simeuluë]]. Bahsa Simeuluë geupakèk lé ureuëng nyang tinggai di pulo [[Simeuluë]]. Di sampéng bahsa Simeuluë, di sidéh na cit bahsa Dèvayan, bahsa Sigulai, bahsa Lekon ngon bahsa Jamèë. [[Bahsa Haloban]] geupakèk lé ureueng nyang tinggai di wilayah [[pulo Banyak]]. Sayangjih, bahsa Haloban dalam ancaman keupunahan, kareuna awak nyan leubèh seunang geupakèk bahsa Jamèë seubagoë bahsa pengantar dalam komunikasi siuroë-uroë. Di sampéng nyan, di sinoë na cit bahsa Boang. [[Bahsa Gayo]] geupakèk lé ureuëng nyang tinggai di Dataran Tinggi Gayo ([[Acèh Teungoh]] ngon [[Bener Meriah]]). Bahsa Gayo geupakèk cit lé ureuëng nyang na di [[Gayo Lues]], [[Kuta Canè]], [[Acèh Teunggara]], di sampéng di sidéh na cit bahsa Alah. Bahsa da’irah nyang laén, nyang na di Acèh nakeuh [[bahsa Teumiëng]]. Bahsa Tamiëng na di Kabupaten [[Acèh Tamiang]]. Da’irah nyoë na Tamiang Hulu, na Tamiang Hilir. Ban ban dum nyan nakeuh bahsa da’irah Acèh. Jadi, meunyo na kongrèh bahsa da’irah Acèh lagèë geupeugèt lé Dinah Keubudayaan Provinsi NAD thôn 2007, nyang geudiskusikan harôh babandum bahsa da’irah di Acèh, kön bahsa Acèh mantöng. Peunténg tapeugöt kongrèh nyan, kareuna bahsa meununjôkkan bangsa. [[Kawan:Bahsa]] dgb74lzrcxt0a81pfg6rs60rwbtu4vu 0 49 158100 144993 2026-05-20T07:33:50Z Kwamikagami 17559 158100 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Map of Turkish Language.svg|frameless|right]] '''Bahsa Turuki''' (atawa lam 'Türkçe'') nakeuh [[bahsa]] raseumi nyang geungui di nanggroe [[Turuki]]. {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse; text-align: center; margin: 1em auto;" |- | style="background-color:#EFEFEF;" colspan="29" | |- | style="width:3%;" |[[A]] | style="width:3%;" |[[B]] | style="width:3%;" |[[C]] | style="width:3%;" |[[Ç]] | style="width:3%;" |[[D]] | style="width:3%;" |[[E]] | style="width:3%;" |[[F]] | style="width:3%;" |[[G]] | style="width:3%;" |[[Ğ]] | style="width:3%;" |[[H]] | style="width:3%;" |[[I]] | style="width:3%;" |[[İ]] | style="width:3%;" |[[J]] | style="width:3%;" |[[K]] | style="width:3%;" |[[L]] | style="width:3%;" |[[M]] | style="width:3%;" |[[N]] | style="width:3%;" |[[O]] | style="width:3%;" |[[Ö]] | style="width:3%;" |[[P]] | style="width:3%;" |[[R]] | style="width:3%;" |[[S]] | style="width:3%;" |[[Ş]] | style="width:3%;" |[[T]] | style="width:3%;" |[[U]] | style="width:3%;" |[[Ü]] | style="width:3%;" |[[V]] | style="width:3%;" |[[Y]] | style="width:3%;" |[[Z]] |- |style="background-color:#EFEFEF;" colspan="29" | |- | a | b | c | ç | d | e | f | g | ğ | h | ı | i | j | k | l | m | n | o | ö | p | r | s | ş | t | u | ü | v | y | z |} {{Commons|Turkey}} [[Kawan:Bahsa|Turuki]] [[Kawan:Turuki]] 86g6uzpv7ple7skmri27ung35npswt6 0 94 158090 157900 2026-05-20T07:29:02Z Kwamikagami 17559 158090 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg|jmpl|Saboh wilayah nyang keunong musibah ië beuna di Acèh]] [[Beureukaih:Tsunami large.jpg|jmpl|ka| Ureuëng pluëng nibak ië beuna di Hilo [[Hawaii]], Amerika Serikat, 11 uroë buleuën 4 thôn 1946]] '''Ië beuna''' nan keu saboh [[bakat]] raya nyang teuka di laôt. Di [[Acèh]] musibah ië beuna nyan meukeujadian bak 26 uroë buleuën 12 thôn 2004. Musibah nyan meukeujadian lheuëh [[Geumpa bumoë Laôt Hindia thôn 2004]], 9,3 Skala Ricter (SR), seugolom nyan na cit musibah ië beuna di Acèh nyang keunong u wilayah pulo [[Simeuluë]] thôn 1908. Lam [[bahsa Simeuluë]] ië beuna nyan geukheun '''smong''', salang lam [[bahsa Jeupang]] geukheun '''tsunami'''. == Asai mula teujadi ië beuna == Ië beuna jeuët nibak meumacam cara, jeuet nibak peuë mantong nyang jeuet keu kacho lam ië laôt nyang meugantoë jumeulah massa ië nyang rayek nibak biasajih. Runtôh nyang raya di meuyub laôt, nyang kayém takalon 'oh na geumpa teuga, nyan jeuet cit keu ië beuna. Watèe runtôh bumoë di meuyub laôt, muka ië laôt hana lé timang jiubah le lon nyang meugrak ngon meuiseuek ban sipanyang meuyub laôt. Lheuëh nyan gaya gravitasi jihuë geulumbang ië beuna meuseubab ngon kacho phôn bak muka ië laôt. Na cit, beureutôih [[gunong]] meuapui lam laôt, meunyo teuga that teunaga yôh beureutôih nyan jeuet dicipta saboh teunaga meuteugon nyang jigantoë ruweuëng lam ië ngon laju jeuet keu ië beuna. Runtôh bumoë di darat jeuet cit keu ië beuna, 'oh watèe meugom runtôhan raya lam ië laôt nyang meukacho ië laôt nibak ateueh. Meunan pih kon lagèe ië beuna nyang jeuet nibak geumpa bumoë, ië beuna nyang jeuet nibak mekanisme non-seismik biasajih bagah gadoh ngon jareuëng that trôh u garéh panté nyang jeuôh nibak asai teuka ië.<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Tanda ië beuna teuka === [[Beureukaih:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|jmpl|ka|250px| Plang peuingat ië beuna di [[Banda Acèh]]]] Ië beuna jeuet ta tanda meunyoe ta kalon ië la'ôt jisurôt, ngon lheueh nyan teuka geulumbang nyang meubida ngon geulumbang nyang biasajih jeuet nibak di pôt lé angén, atawa na geulumbang nyang le 'oh takalon dari binèh panté. Geulumbang nyang meuseubab ngon pôt angén nakeuh na cré watèe antara duwa geulumbang, watèe antara nyang nakeuh limong sampoë 20 detik ngon panyang geulumbang nyan na 100 sampoë 200 metè. Salang ië beuna na cré waatèe lam siplôh minèt sampoe duwa jeuëm ngon panyang geulumbang leubèh nibak 300 mil<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Sistem peuingat awai == [[Beureukaih:TsunamiHazardSign.svg|jmpl|kiri|150px| Plang peuingat ië beuna]] [[Beureukaih:Dart_tsunamicover.jpg|jmpl|ka|250px| Peukakaih apông ngon keunira teuka ië beuna]] Le banda-banda nyang na di dai'rah pasifik, utama that di [[Jeupang]] ngon [[Hawaii]] nyang ka geupeugot sistem peuingat ië beuna ngon cara peuseulamat droë 'oh teuka musibah nyan. Musibah ië beuna nakeuh jeuet geubaca teunanda jih ngon meumacam institusi seismologi bak mandum wilayah di dônya. Ngon keujadian teuka ië beuna nyan jeuet geukalon ngon peukakaih nyang geubôh di meuyub la'ôt atawa di ateueh nyan, peukakaih nyan meuhubông teuma ngon satelit. Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan ''bouy''. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ('' Pasific Tsunami Warning Center '') bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d Salah saboh sistem keu geuseudia peuingat awai ië beuna nakeuh, CREST Project, nyang geubôh di panté barat [[Amirika Carékat]], [[Alaska]] ngon Hawaii lé USGS, NOAA, ngon Pacific Northwest Seismograph Network, seureuta lé lhèe boh jaringan seismik universitas. == Sistem peuingat ië beuna di Indônèsia == Lè peumeurèntah [[Indônèsia]], ngon beunantu neugara-neugara la'én keu geukeumang cit Sistem peuingat ië beuna nyan disinoe. Nyang geupeunan (''Indonesian Tsunami Early Warning System - InaTEWS''). Sistem nyoe meupusat di [[Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika]] (BMKG) di Jakarta. Sistem nyoë ka mungkén bagi BMKG jeuet geukirém tanda peuingat ië beuna meunyoë ka teujadi geumpa nyang mungkén jeuet keu punca musibah. Lam geukeumang nyan geurancana bak saboh uroe singoh sistem nyan jipeuteubiët kri 3 teuningkat tanda peuingat, mandum tanda nyang jipeuteubit nyan nakeuh paih ngon sistem Meudukông bak cok Peunutôh (''Decision Support System - DSS''). Sistem nyoe geurancang cit beujeuet jibri tanda paléng trép 5 minèt lheuëh teujadi geumpa. Sistem Peuingat Awai ië beuna nakeuh 4 bagoe: Èleumèe bhaih Bahaya ngon Resiko, Keunira, Peuingat, ngon Tindakan. == Ië beuna Acèh thôn 2004 == [[Beureukaih:US Navy 050101-O-XXXXB-054 Boats washed ashore near local businesses in down town Aceh, Sumatra following a massive Tsunami that struck the area on the 26th of December 2004.jpg|jmpl|ka|250px| Saboh kapai eungkôt ji ba lé ië beuna di Peunayông, Banda Acèh]] Wilayah pasi barat Acèh, jitamong [[Banda Acèh]], [[Calang]], ngon [[Meulaboh]], nakeuh da'irah nyang that brat keunong musibah nyan.<ref>For details of the impact of the tsunami in Aceh, see Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley in collaboration with Bhanupong Nidhiprabha, Budy P. Resosudarmo and Dushni Weerakoon, [https://web.archive.org/web/20120316081820/http://www.adbi.org/book/2010/12/17/4252.asian.tsunami.aid.reconstruction/ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''], Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar and Asian Development Bank Institute, 2010.</ref> Keunira kureubeuën nyawong lam keujadian musibah nyan nakeuh meumacam-macam, bak peuneugah nyang sahèh geupeugah jumeulah ureuëng di Acèh nyang meuninggai lam musibah nyan na leubéh nibak 170.000 droe. Ngon na 500.000 droe ureuëng nyang hancô rumoh ngon hareuta. Musibah ië beuna nyan meu ulang lom bak 26 uroë buleuën 5 thôn 2005 watèe geumpa lam la'ôt keuduwa nyang teugajih 9,1 bak skala Richter di la'ôt antara Simeuluë di Acèh ngon Nias di Sumatera Barôh. Geumpa keuduwa nyoë jeuët keu meuninggai na 905 droe ureuëng di da'irah nyan. Meuseubab ngon musibah nyan that ramèe trôh beunantu u Acèh ngon Indônèsia dari mandum neugara ban sigom dônya. Ngon geupeugot mandum nyang ka reuloh, geubantu hudép masyarakat nyang jeuët keu kureubeuën ngon macam-macam nyang la'én. Ngon na musibah nyan cit ka reuda prang di Acèh antara [[Geurakan Acèh Meurdèka]] ngon Indônèsia, banduwa pihak nyang meupaké yôh nyan geumeusipakat keu peugot damèe di Acèh guna puga keulayi Acèh lheuëh musibah raya nyan. Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan [[BRR NAD-NIAS]]. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: [[USAID]], [[Islamic Relief]], [[Muslim Aid]], [[World Vision]], [[Care]], [[UN-Habitat]] ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang [[Blang Padang]] di Banda Acèh.<ref>[http://www.worldbank.org/id/tsunami Indonesia&nbsp;– Tsunami & Earthquake Reconstruction<!-- Bot generated title -->|date=June 2011]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ceunatat gaki == <references/> {{Commons|Tsunami}} [[Kawan:Bumoe]] [[Kawan:Musibah di Acèh]] 2hsnq4jlbrnmlzfrfpgkzbcjili8fgb 158091 158090 2026-05-20T07:29:33Z Kwamikagami 17559 158091 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg|jmpl|Saboh wilayah nyang keunong musibah ië beuna di Acèh]] [[Beureukaih:Tsunami large.jpg|jmpl|ka| Ureuëng pluëng nibak ië beuna di Hilo [[Hawaii]], Amerika Serikat, 11 uroë buleuën 4 thôn 1946]] '''Ië beuna''' nan keu saboh [[bakat]] raya nyang teuka di laôt. Di [[Acèh]] musibah ië beuna nyan meukeujadian bak 26 uroë buleuën 12 thôn 2004. Musibah nyan meukeujadian lheuëh [[Geumpa bumoë Laôt Hindia thôn 2004]], 9,3 Skala Ricter (SR), seugolom nyan na cit musibah ië beuna di Acèh nyang keunong u wilayah pulo [[Simeuluë]] thôn 1908. Lam [[bahsa Simeuluë]] ië beuna nyan geukheun '''smong''', salang lam [[bahsa Jeupang]] geukheun '''tsunami'''. == Asai mula teujadi ië beuna == Ië beuna jeuët nibak meumacam cara, jeuet nibak peuë mantong nyang jeuet keu kacho lam ië laôt nyang meugantoë jumeulah massa ië nyang rayek nibak biasajih. Runtôh nyang raya di meuyub laôt, nyang kayém takalon 'oh na geumpa teuga, nyan jeuet cit keu ië beuna. Watèe runtôh bumoë di meuyub laôt, muka ië laôt hana lé timang jiubah le lon nyang meugrak ngon meuiseuek ban sipanyang meuyub laôt. Lheuëh nyan gaya gravitasi jihuë geulumbang ië beuna meuseubab ngon kacho phôn bak muka ië laôt. Na cit, beureutôih [[gunong]] meuapui lam laôt, meunyo teuga that teunaga yôh beureutôih nyan jeuet dicipta saboh teunaga meuteugon nyang jigantoë ruweuëng lam ië ngon laju jeuet keu ië beuna. Runtôh bumoë di darat jeuet cit keu ië beuna, 'oh watèe meugom runtôhan raya lam ië laôt nyang meukacho ië laôt nibak ateueh. Meunan pih kon lagèe ië beuna nyang jeuet nibak geumpa bumoë, ië beuna nyang jeuet nibak mekanisme non-seismik biasajih bagah gadoh ngon jareuëng that trôh u garéh panté nyang jeuôh nibak asai teuka ië.<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Tanda ië beuna teuka === [[Beureukaih:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|jmpl|ka| Plang peuingat ië beuna di [[Banda Acèh]]]] Ië beuna jeuet ta tanda meunyoe ta kalon ië la'ôt jisurôt, ngon lheueh nyan teuka geulumbang nyang meubida ngon geulumbang nyang biasajih jeuet nibak di pôt lé angén, atawa na geulumbang nyang le 'oh takalon dari binèh panté. Geulumbang nyang meuseubab ngon pôt angén nakeuh na cré watèe antara duwa geulumbang, watèe antara nyang nakeuh limong sampoë 20 detik ngon panyang geulumbang nyan na 100 sampoë 200 metè. Salang ië beuna na cré waatèe lam siplôh minèt sampoe duwa jeuëm ngon panyang geulumbang leubèh nibak 300 mil<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Sistem peuingat awai == [[Beureukaih:TsunamiHazardSign.svg|jmpl|kiri|upright| Plang peuingat ië beuna]] [[Beureukaih:Dart_tsunamicover.jpg|jmpl|ka| Peukakaih apông ngon keunira teuka ië beuna]] Le banda-banda nyang na di dai'rah pasifik, utama that di [[Jeupang]] ngon [[Hawaii]] nyang ka geupeugot sistem peuingat ië beuna ngon cara peuseulamat droë 'oh teuka musibah nyan. Musibah ië beuna nakeuh jeuet geubaca teunanda jih ngon meumacam institusi seismologi bak mandum wilayah di dônya. Ngon keujadian teuka ië beuna nyan jeuet geukalon ngon peukakaih nyang geubôh di meuyub la'ôt atawa di ateueh nyan, peukakaih nyan meuhubông teuma ngon satelit. Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan ''bouy''. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ('' Pasific Tsunami Warning Center '') bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d Salah saboh sistem keu geuseudia peuingat awai ië beuna nakeuh, CREST Project, nyang geubôh di panté barat [[Amirika Carékat]], [[Alaska]] ngon Hawaii lé USGS, NOAA, ngon Pacific Northwest Seismograph Network, seureuta lé lhèe boh jaringan seismik universitas. == Sistem peuingat ië beuna di Indônèsia == Lè peumeurèntah [[Indônèsia]], ngon beunantu neugara-neugara la'én keu geukeumang cit Sistem peuingat ië beuna nyan disinoe. Nyang geupeunan (''Indonesian Tsunami Early Warning System - InaTEWS''). Sistem nyoe meupusat di [[Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika]] (BMKG) di Jakarta. Sistem nyoë ka mungkén bagi BMKG jeuet geukirém tanda peuingat ië beuna meunyoë ka teujadi geumpa nyang mungkén jeuet keu punca musibah. Lam geukeumang nyan geurancana bak saboh uroe singoh sistem nyan jipeuteubiët kri 3 teuningkat tanda peuingat, mandum tanda nyang jipeuteubit nyan nakeuh paih ngon sistem Meudukông bak cok Peunutôh (''Decision Support System - DSS''). Sistem nyoe geurancang cit beujeuet jibri tanda paléng trép 5 minèt lheuëh teujadi geumpa. Sistem Peuingat Awai ië beuna nakeuh 4 bagoe: Èleumèe bhaih Bahaya ngon Resiko, Keunira, Peuingat, ngon Tindakan. == Ië beuna Acèh thôn 2004 == [[Beureukaih:US Navy 050101-O-XXXXB-054 Boats washed ashore near local businesses in down town Aceh, Sumatra following a massive Tsunami that struck the area on the 26th of December 2004.jpg|jmpl|ka| Saboh kapai eungkôt ji ba lé ië beuna di Peunayông, Banda Acèh]] Wilayah pasi barat Acèh, jitamong [[Banda Acèh]], [[Calang]], ngon [[Meulaboh]], nakeuh da'irah nyang that brat keunong musibah nyan.<ref>For details of the impact of the tsunami in Aceh, see Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley in collaboration with Bhanupong Nidhiprabha, Budy P. Resosudarmo and Dushni Weerakoon, [https://web.archive.org/web/20120316081820/http://www.adbi.org/book/2010/12/17/4252.asian.tsunami.aid.reconstruction/ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''], Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar and Asian Development Bank Institute, 2010.</ref> Keunira kureubeuën nyawong lam keujadian musibah nyan nakeuh meumacam-macam, bak peuneugah nyang sahèh geupeugah jumeulah ureuëng di Acèh nyang meuninggai lam musibah nyan na leubéh nibak 170.000 droe. Ngon na 500.000 droe ureuëng nyang hancô rumoh ngon hareuta. Musibah ië beuna nyan meu ulang lom bak 26 uroë buleuën 5 thôn 2005 watèe geumpa lam la'ôt keuduwa nyang teugajih 9,1 bak skala Richter di la'ôt antara Simeuluë di Acèh ngon Nias di Sumatera Barôh. Geumpa keuduwa nyoë jeuët keu meuninggai na 905 droe ureuëng di da'irah nyan. Meuseubab ngon musibah nyan that ramèe trôh beunantu u Acèh ngon Indônèsia dari mandum neugara ban sigom dônya. Ngon geupeugot mandum nyang ka reuloh, geubantu hudép masyarakat nyang jeuët keu kureubeuën ngon macam-macam nyang la'én. Ngon na musibah nyan cit ka reuda prang di Acèh antara [[Geurakan Acèh Meurdèka]] ngon Indônèsia, banduwa pihak nyang meupaké yôh nyan geumeusipakat keu peugot damèe di Acèh guna puga keulayi Acèh lheuëh musibah raya nyan. Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan [[BRR NAD-NIAS]]. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: [[USAID]], [[Islamic Relief]], [[Muslim Aid]], [[World Vision]], [[Care]], [[UN-Habitat]] ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang [[Blang Padang]] di Banda Acèh.<ref>[http://www.worldbank.org/id/tsunami Indonesia&nbsp;– Tsunami & Earthquake Reconstruction<!-- Bot generated title -->|date=June 2011]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ceunatat gaki == <references/> {{Commons|Tsunami}} [[Kawan:Bumoe]] [[Kawan:Musibah di Acèh]] p34rqdpady2ngwk2yz7xzjdj27xm1ow 158092 158091 2026-05-20T07:29:50Z Kwamikagami 17559 /* Tanda ië beuna teuka */ 158092 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg|jmpl|Saboh wilayah nyang keunong musibah ië beuna di Acèh]] [[Beureukaih:Tsunami large.jpg|jmpl|ka| Ureuëng pluëng nibak ië beuna di Hilo [[Hawaii]], Amerika Serikat, 11 uroë buleuën 4 thôn 1946]] '''Ië beuna''' nan keu saboh [[bakat]] raya nyang teuka di laôt. Di [[Acèh]] musibah ië beuna nyan meukeujadian bak 26 uroë buleuën 12 thôn 2004. Musibah nyan meukeujadian lheuëh [[Geumpa bumoë Laôt Hindia thôn 2004]], 9,3 Skala Ricter (SR), seugolom nyan na cit musibah ië beuna di Acèh nyang keunong u wilayah pulo [[Simeuluë]] thôn 1908. Lam [[bahsa Simeuluë]] ië beuna nyan geukheun '''smong''', salang lam [[bahsa Jeupang]] geukheun '''tsunami'''. == Asai mula teujadi ië beuna == Ië beuna jeuët nibak meumacam cara, jeuet nibak peuë mantong nyang jeuet keu kacho lam ië laôt nyang meugantoë jumeulah massa ië nyang rayek nibak biasajih. Runtôh nyang raya di meuyub laôt, nyang kayém takalon 'oh na geumpa teuga, nyan jeuet cit keu ië beuna. Watèe runtôh bumoë di meuyub laôt, muka ië laôt hana lé timang jiubah le lon nyang meugrak ngon meuiseuek ban sipanyang meuyub laôt. Lheuëh nyan gaya gravitasi jihuë geulumbang ië beuna meuseubab ngon kacho phôn bak muka ië laôt. Na cit, beureutôih [[gunong]] meuapui lam laôt, meunyo teuga that teunaga yôh beureutôih nyan jeuet dicipta saboh teunaga meuteugon nyang jigantoë ruweuëng lam ië ngon laju jeuet keu ië beuna. Runtôh bumoë di darat jeuet cit keu ië beuna, 'oh watèe meugom runtôhan raya lam ië laôt nyang meukacho ië laôt nibak ateueh. Meunan pih kon lagèe ië beuna nyang jeuet nibak geumpa bumoë, ië beuna nyang jeuet nibak mekanisme non-seismik biasajih bagah gadoh ngon jareuëng that trôh u garéh panté nyang jeuôh nibak asai teuka ië.<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Tanda ië beuna teuka === [[Beureukaih:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|jmpl|ka|upright| Plang peuingat ië beuna di [[Banda Acèh]]]] Ië beuna jeuet ta tanda meunyoe ta kalon ië la'ôt jisurôt, ngon lheueh nyan teuka geulumbang nyang meubida ngon geulumbang nyang biasajih jeuet nibak di pôt lé angén, atawa na geulumbang nyang le 'oh takalon dari binèh panté. Geulumbang nyang meuseubab ngon pôt angén nakeuh na cré watèe antara duwa geulumbang, watèe antara nyang nakeuh limong sampoë 20 detik ngon panyang geulumbang nyan na 100 sampoë 200 metè. Salang ië beuna na cré waatèe lam siplôh minèt sampoe duwa jeuëm ngon panyang geulumbang leubèh nibak 300 mil<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Sistem peuingat awai == [[Beureukaih:TsunamiHazardSign.svg|jmpl|kiri|upright| Plang peuingat ië beuna]] [[Beureukaih:Dart_tsunamicover.jpg|jmpl|ka| Peukakaih apông ngon keunira teuka ië beuna]] Le banda-banda nyang na di dai'rah pasifik, utama that di [[Jeupang]] ngon [[Hawaii]] nyang ka geupeugot sistem peuingat ië beuna ngon cara peuseulamat droë 'oh teuka musibah nyan. Musibah ië beuna nakeuh jeuet geubaca teunanda jih ngon meumacam institusi seismologi bak mandum wilayah di dônya. Ngon keujadian teuka ië beuna nyan jeuet geukalon ngon peukakaih nyang geubôh di meuyub la'ôt atawa di ateueh nyan, peukakaih nyan meuhubông teuma ngon satelit. Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan ''bouy''. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ('' Pasific Tsunami Warning Center '') bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d Salah saboh sistem keu geuseudia peuingat awai ië beuna nakeuh, CREST Project, nyang geubôh di panté barat [[Amirika Carékat]], [[Alaska]] ngon Hawaii lé USGS, NOAA, ngon Pacific Northwest Seismograph Network, seureuta lé lhèe boh jaringan seismik universitas. == Sistem peuingat ië beuna di Indônèsia == Lè peumeurèntah [[Indônèsia]], ngon beunantu neugara-neugara la'én keu geukeumang cit Sistem peuingat ië beuna nyan disinoe. Nyang geupeunan (''Indonesian Tsunami Early Warning System - InaTEWS''). Sistem nyoe meupusat di [[Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika]] (BMKG) di Jakarta. Sistem nyoë ka mungkén bagi BMKG jeuet geukirém tanda peuingat ië beuna meunyoë ka teujadi geumpa nyang mungkén jeuet keu punca musibah. Lam geukeumang nyan geurancana bak saboh uroe singoh sistem nyan jipeuteubiët kri 3 teuningkat tanda peuingat, mandum tanda nyang jipeuteubit nyan nakeuh paih ngon sistem Meudukông bak cok Peunutôh (''Decision Support System - DSS''). Sistem nyoe geurancang cit beujeuet jibri tanda paléng trép 5 minèt lheuëh teujadi geumpa. Sistem Peuingat Awai ië beuna nakeuh 4 bagoe: Èleumèe bhaih Bahaya ngon Resiko, Keunira, Peuingat, ngon Tindakan. == Ië beuna Acèh thôn 2004 == [[Beureukaih:US Navy 050101-O-XXXXB-054 Boats washed ashore near local businesses in down town Aceh, Sumatra following a massive Tsunami that struck the area on the 26th of December 2004.jpg|jmpl|ka| Saboh kapai eungkôt ji ba lé ië beuna di Peunayông, Banda Acèh]] Wilayah pasi barat Acèh, jitamong [[Banda Acèh]], [[Calang]], ngon [[Meulaboh]], nakeuh da'irah nyang that brat keunong musibah nyan.<ref>For details of the impact of the tsunami in Aceh, see Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley in collaboration with Bhanupong Nidhiprabha, Budy P. Resosudarmo and Dushni Weerakoon, [https://web.archive.org/web/20120316081820/http://www.adbi.org/book/2010/12/17/4252.asian.tsunami.aid.reconstruction/ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''], Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar and Asian Development Bank Institute, 2010.</ref> Keunira kureubeuën nyawong lam keujadian musibah nyan nakeuh meumacam-macam, bak peuneugah nyang sahèh geupeugah jumeulah ureuëng di Acèh nyang meuninggai lam musibah nyan na leubéh nibak 170.000 droe. Ngon na 500.000 droe ureuëng nyang hancô rumoh ngon hareuta. Musibah ië beuna nyan meu ulang lom bak 26 uroë buleuën 5 thôn 2005 watèe geumpa lam la'ôt keuduwa nyang teugajih 9,1 bak skala Richter di la'ôt antara Simeuluë di Acèh ngon Nias di Sumatera Barôh. Geumpa keuduwa nyoë jeuët keu meuninggai na 905 droe ureuëng di da'irah nyan. Meuseubab ngon musibah nyan that ramèe trôh beunantu u Acèh ngon Indônèsia dari mandum neugara ban sigom dônya. Ngon geupeugot mandum nyang ka reuloh, geubantu hudép masyarakat nyang jeuët keu kureubeuën ngon macam-macam nyang la'én. Ngon na musibah nyan cit ka reuda prang di Acèh antara [[Geurakan Acèh Meurdèka]] ngon Indônèsia, banduwa pihak nyang meupaké yôh nyan geumeusipakat keu peugot damèe di Acèh guna puga keulayi Acèh lheuëh musibah raya nyan. Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan [[BRR NAD-NIAS]]. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: [[USAID]], [[Islamic Relief]], [[Muslim Aid]], [[World Vision]], [[Care]], [[UN-Habitat]] ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang [[Blang Padang]] di Banda Acèh.<ref>[http://www.worldbank.org/id/tsunami Indonesia&nbsp;– Tsunami & Earthquake Reconstruction<!-- Bot generated title -->|date=June 2011]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ceunatat gaki == <references/> {{Commons|Tsunami}} [[Kawan:Bumoe]] [[Kawan:Musibah di Acèh]] cxjqpi4zf230u7wal0we9nwk9yek31m 158093 158092 2026-05-20T07:30:04Z Kwamikagami 17559 /* Sistem peuingat awai */ 158093 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg|jmpl|Saboh wilayah nyang keunong musibah ië beuna di Acèh]] [[Beureukaih:Tsunami large.jpg|jmpl|ka| Ureuëng pluëng nibak ië beuna di Hilo [[Hawaii]], Amerika Serikat, 11 uroë buleuën 4 thôn 1946]] '''Ië beuna''' nan keu saboh [[bakat]] raya nyang teuka di laôt. Di [[Acèh]] musibah ië beuna nyan meukeujadian bak 26 uroë buleuën 12 thôn 2004. Musibah nyan meukeujadian lheuëh [[Geumpa bumoë Laôt Hindia thôn 2004]], 9,3 Skala Ricter (SR), seugolom nyan na cit musibah ië beuna di Acèh nyang keunong u wilayah pulo [[Simeuluë]] thôn 1908. Lam [[bahsa Simeuluë]] ië beuna nyan geukheun '''smong''', salang lam [[bahsa Jeupang]] geukheun '''tsunami'''. == Asai mula teujadi ië beuna == Ië beuna jeuët nibak meumacam cara, jeuet nibak peuë mantong nyang jeuet keu kacho lam ië laôt nyang meugantoë jumeulah massa ië nyang rayek nibak biasajih. Runtôh nyang raya di meuyub laôt, nyang kayém takalon 'oh na geumpa teuga, nyan jeuet cit keu ië beuna. Watèe runtôh bumoë di meuyub laôt, muka ië laôt hana lé timang jiubah le lon nyang meugrak ngon meuiseuek ban sipanyang meuyub laôt. Lheuëh nyan gaya gravitasi jihuë geulumbang ië beuna meuseubab ngon kacho phôn bak muka ië laôt. Na cit, beureutôih [[gunong]] meuapui lam laôt, meunyo teuga that teunaga yôh beureutôih nyan jeuet dicipta saboh teunaga meuteugon nyang jigantoë ruweuëng lam ië ngon laju jeuet keu ië beuna. Runtôh bumoë di darat jeuet cit keu ië beuna, 'oh watèe meugom runtôhan raya lam ië laôt nyang meukacho ië laôt nibak ateueh. Meunan pih kon lagèe ië beuna nyang jeuet nibak geumpa bumoë, ië beuna nyang jeuet nibak mekanisme non-seismik biasajih bagah gadoh ngon jareuëng that trôh u garéh panté nyang jeuôh nibak asai teuka ië.<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Tanda ië beuna teuka === [[Beureukaih:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|jmpl|ka|upright| Plang peuingat ië beuna di [[Banda Acèh]]]] Ië beuna jeuet ta tanda meunyoe ta kalon ië la'ôt jisurôt, ngon lheueh nyan teuka geulumbang nyang meubida ngon geulumbang nyang biasajih jeuet nibak di pôt lé angén, atawa na geulumbang nyang le 'oh takalon dari binèh panté. Geulumbang nyang meuseubab ngon pôt angén nakeuh na cré watèe antara duwa geulumbang, watèe antara nyang nakeuh limong sampoë 20 detik ngon panyang geulumbang nyan na 100 sampoë 200 metè. Salang ië beuna na cré waatèe lam siplôh minèt sampoe duwa jeuëm ngon panyang geulumbang leubèh nibak 300 mil<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Sistem peuingat awai == [[Beureukaih:TsunamiHazardSign.svg|jmpl|kiri|upright=0.5| Plang peuingat ië beuna]] [[Beureukaih:Dart_tsunamicover.jpg|jmpl|ka| Peukakaih apông ngon keunira teuka ië beuna]] Le banda-banda nyang na di dai'rah pasifik, utama that di [[Jeupang]] ngon [[Hawaii]] nyang ka geupeugot sistem peuingat ië beuna ngon cara peuseulamat droë 'oh teuka musibah nyan. Musibah ië beuna nakeuh jeuet geubaca teunanda jih ngon meumacam institusi seismologi bak mandum wilayah di dônya. Ngon keujadian teuka ië beuna nyan jeuet geukalon ngon peukakaih nyang geubôh di meuyub la'ôt atawa di ateueh nyan, peukakaih nyan meuhubông teuma ngon satelit. Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan ''bouy''. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ('' Pasific Tsunami Warning Center '') bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d Salah saboh sistem keu geuseudia peuingat awai ië beuna nakeuh, CREST Project, nyang geubôh di panté barat [[Amirika Carékat]], [[Alaska]] ngon Hawaii lé USGS, NOAA, ngon Pacific Northwest Seismograph Network, seureuta lé lhèe boh jaringan seismik universitas. == Sistem peuingat ië beuna di Indônèsia == Lè peumeurèntah [[Indônèsia]], ngon beunantu neugara-neugara la'én keu geukeumang cit Sistem peuingat ië beuna nyan disinoe. Nyang geupeunan (''Indonesian Tsunami Early Warning System - InaTEWS''). Sistem nyoe meupusat di [[Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika]] (BMKG) di Jakarta. Sistem nyoë ka mungkén bagi BMKG jeuet geukirém tanda peuingat ië beuna meunyoë ka teujadi geumpa nyang mungkén jeuet keu punca musibah. Lam geukeumang nyan geurancana bak saboh uroe singoh sistem nyan jipeuteubiët kri 3 teuningkat tanda peuingat, mandum tanda nyang jipeuteubit nyan nakeuh paih ngon sistem Meudukông bak cok Peunutôh (''Decision Support System - DSS''). Sistem nyoe geurancang cit beujeuet jibri tanda paléng trép 5 minèt lheuëh teujadi geumpa. Sistem Peuingat Awai ië beuna nakeuh 4 bagoe: Èleumèe bhaih Bahaya ngon Resiko, Keunira, Peuingat, ngon Tindakan. == Ië beuna Acèh thôn 2004 == [[Beureukaih:US Navy 050101-O-XXXXB-054 Boats washed ashore near local businesses in down town Aceh, Sumatra following a massive Tsunami that struck the area on the 26th of December 2004.jpg|jmpl|ka| Saboh kapai eungkôt ji ba lé ië beuna di Peunayông, Banda Acèh]] Wilayah pasi barat Acèh, jitamong [[Banda Acèh]], [[Calang]], ngon [[Meulaboh]], nakeuh da'irah nyang that brat keunong musibah nyan.<ref>For details of the impact of the tsunami in Aceh, see Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley in collaboration with Bhanupong Nidhiprabha, Budy P. Resosudarmo and Dushni Weerakoon, [https://web.archive.org/web/20120316081820/http://www.adbi.org/book/2010/12/17/4252.asian.tsunami.aid.reconstruction/ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''], Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar and Asian Development Bank Institute, 2010.</ref> Keunira kureubeuën nyawong lam keujadian musibah nyan nakeuh meumacam-macam, bak peuneugah nyang sahèh geupeugah jumeulah ureuëng di Acèh nyang meuninggai lam musibah nyan na leubéh nibak 170.000 droe. Ngon na 500.000 droe ureuëng nyang hancô rumoh ngon hareuta. Musibah ië beuna nyan meu ulang lom bak 26 uroë buleuën 5 thôn 2005 watèe geumpa lam la'ôt keuduwa nyang teugajih 9,1 bak skala Richter di la'ôt antara Simeuluë di Acèh ngon Nias di Sumatera Barôh. Geumpa keuduwa nyoë jeuët keu meuninggai na 905 droe ureuëng di da'irah nyan. Meuseubab ngon musibah nyan that ramèe trôh beunantu u Acèh ngon Indônèsia dari mandum neugara ban sigom dônya. Ngon geupeugot mandum nyang ka reuloh, geubantu hudép masyarakat nyang jeuët keu kureubeuën ngon macam-macam nyang la'én. Ngon na musibah nyan cit ka reuda prang di Acèh antara [[Geurakan Acèh Meurdèka]] ngon Indônèsia, banduwa pihak nyang meupaké yôh nyan geumeusipakat keu peugot damèe di Acèh guna puga keulayi Acèh lheuëh musibah raya nyan. Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan [[BRR NAD-NIAS]]. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: [[USAID]], [[Islamic Relief]], [[Muslim Aid]], [[World Vision]], [[Care]], [[UN-Habitat]] ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang [[Blang Padang]] di Banda Acèh.<ref>[http://www.worldbank.org/id/tsunami Indonesia&nbsp;– Tsunami & Earthquake Reconstruction<!-- Bot generated title -->|date=June 2011]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ceunatat gaki == <references/> {{Commons|Tsunami}} [[Kawan:Bumoe]] [[Kawan:Musibah di Acèh]] owihbdx50d95qafmljo5kc9t3ma0ns5 158094 158093 2026-05-20T07:30:19Z Kwamikagami 17559 /* Sistem peuingat awai */ 158094 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:US Navy 050102-N-9593M-040 A village near the coast of Sumatra lays in ruin after the Tsunami that struck South East Asia.jpg|jmpl|Saboh wilayah nyang keunong musibah ië beuna di Acèh]] [[Beureukaih:Tsunami large.jpg|jmpl|ka| Ureuëng pluëng nibak ië beuna di Hilo [[Hawaii]], Amerika Serikat, 11 uroë buleuën 4 thôn 1946]] '''Ië beuna''' nan keu saboh [[bakat]] raya nyang teuka di laôt. Di [[Acèh]] musibah ië beuna nyan meukeujadian bak 26 uroë buleuën 12 thôn 2004. Musibah nyan meukeujadian lheuëh [[Geumpa bumoë Laôt Hindia thôn 2004]], 9,3 Skala Ricter (SR), seugolom nyan na cit musibah ië beuna di Acèh nyang keunong u wilayah pulo [[Simeuluë]] thôn 1908. Lam [[bahsa Simeuluë]] ië beuna nyan geukheun '''smong''', salang lam [[bahsa Jeupang]] geukheun '''tsunami'''. == Asai mula teujadi ië beuna == Ië beuna jeuët nibak meumacam cara, jeuet nibak peuë mantong nyang jeuet keu kacho lam ië laôt nyang meugantoë jumeulah massa ië nyang rayek nibak biasajih. Runtôh nyang raya di meuyub laôt, nyang kayém takalon 'oh na geumpa teuga, nyan jeuet cit keu ië beuna. Watèe runtôh bumoë di meuyub laôt, muka ië laôt hana lé timang jiubah le lon nyang meugrak ngon meuiseuek ban sipanyang meuyub laôt. Lheuëh nyan gaya gravitasi jihuë geulumbang ië beuna meuseubab ngon kacho phôn bak muka ië laôt. Na cit, beureutôih [[gunong]] meuapui lam laôt, meunyo teuga that teunaga yôh beureutôih nyan jeuet dicipta saboh teunaga meuteugon nyang jigantoë ruweuëng lam ië ngon laju jeuet keu ië beuna. Runtôh bumoë di darat jeuet cit keu ië beuna, 'oh watèe meugom runtôhan raya lam ië laôt nyang meukacho ië laôt nibak ateueh. Meunan pih kon lagèe ië beuna nyang jeuet nibak geumpa bumoë, ië beuna nyang jeuet nibak mekanisme non-seismik biasajih bagah gadoh ngon jareuëng that trôh u garéh panté nyang jeuôh nibak asai teuka ië.<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Tanda ië beuna teuka === [[Beureukaih:Ie Beuna Narit Aceh.JPG|jmpl|ka|upright| Plang peuingat ië beuna di [[Banda Acèh]]]] Ië beuna jeuet ta tanda meunyoe ta kalon ië la'ôt jisurôt, ngon lheueh nyan teuka geulumbang nyang meubida ngon geulumbang nyang biasajih jeuet nibak di pôt lé angén, atawa na geulumbang nyang le 'oh takalon dari binèh panté. Geulumbang nyang meuseubab ngon pôt angén nakeuh na cré watèe antara duwa geulumbang, watèe antara nyang nakeuh limong sampoë 20 detik ngon panyang geulumbang nyan na 100 sampoë 200 metè. Salang ië beuna na cré waatèe lam siplôh minèt sampoe duwa jeuëm ngon panyang geulumbang leubèh nibak 300 mil<ref>[http://www.tsunami.org/summary.html| Tsunami Summary|www.tsunami.org]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Sistem peuingat awai == [[Beureukaih:TsunamiHazardSign.svg|jmpl|kiri|upright=0.5| Plang peuingat ië beuna]] [[Beureukaih:Dart_tsunamicover.jpg|jmpl|ka|upright| Peukakaih apông ngon keunira teuka ië beuna]] Le banda-banda nyang na di dai'rah pasifik, utama that di [[Jeupang]] ngon [[Hawaii]] nyang ka geupeugot sistem peuingat ië beuna ngon cara peuseulamat droë 'oh teuka musibah nyan. Musibah ië beuna nakeuh jeuet geubaca teunanda jih ngon meumacam institusi seismologi bak mandum wilayah di dônya. Ngon keujadian teuka ië beuna nyan jeuet geukalon ngon peukakaih nyang geubôh di meuyub la'ôt atawa di ateueh nyan, peukakaih nyan meuhubông teuma ngon satelit. Peukakaih nyang geurakam teuneugon bumoë dimeuyub la'ôt saban-saban ngon nyang meu-apông di ateuëh ië la'ôt geupeunan ''bouy''. Sistem nyoe phôn that geunguy di Hawaii bak thôn 1920. Dudoë geukeumang lom sistem nyang leubèh hayeuë lheuëh musibah ië beuna nyang brat that bak uroë 1 buleuën 4 thôn 1946 ngon uroë 23 buleuën 5 thôn 1960. Amirika Carékat geupeugot Pusat Peuthèe Ië beuna ('' Pasific Tsunami Warning Center '') bak thôn 1949, bak thôn 1965 jaringan data nibak pusat nyan ka meuhubông ngon sistem peuingat internasional. d Salah saboh sistem keu geuseudia peuingat awai ië beuna nakeuh, CREST Project, nyang geubôh di panté barat [[Amirika Carékat]], [[Alaska]] ngon Hawaii lé USGS, NOAA, ngon Pacific Northwest Seismograph Network, seureuta lé lhèe boh jaringan seismik universitas. == Sistem peuingat ië beuna di Indônèsia == Lè peumeurèntah [[Indônèsia]], ngon beunantu neugara-neugara la'én keu geukeumang cit Sistem peuingat ië beuna nyan disinoe. Nyang geupeunan (''Indonesian Tsunami Early Warning System - InaTEWS''). Sistem nyoe meupusat di [[Badan Meteorologi, Klimatologi, dan Geofisika]] (BMKG) di Jakarta. Sistem nyoë ka mungkén bagi BMKG jeuet geukirém tanda peuingat ië beuna meunyoë ka teujadi geumpa nyang mungkén jeuet keu punca musibah. Lam geukeumang nyan geurancana bak saboh uroe singoh sistem nyan jipeuteubiët kri 3 teuningkat tanda peuingat, mandum tanda nyang jipeuteubit nyan nakeuh paih ngon sistem Meudukông bak cok Peunutôh (''Decision Support System - DSS''). Sistem nyoe geurancang cit beujeuet jibri tanda paléng trép 5 minèt lheuëh teujadi geumpa. Sistem Peuingat Awai ië beuna nakeuh 4 bagoe: Èleumèe bhaih Bahaya ngon Resiko, Keunira, Peuingat, ngon Tindakan. == Ië beuna Acèh thôn 2004 == [[Beureukaih:US Navy 050101-O-XXXXB-054 Boats washed ashore near local businesses in down town Aceh, Sumatra following a massive Tsunami that struck the area on the 26th of December 2004.jpg|jmpl|ka| Saboh kapai eungkôt ji ba lé ië beuna di Peunayông, Banda Acèh]] Wilayah pasi barat Acèh, jitamong [[Banda Acèh]], [[Calang]], ngon [[Meulaboh]], nakeuh da'irah nyang that brat keunong musibah nyan.<ref>For details of the impact of the tsunami in Aceh, see Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley in collaboration with Bhanupong Nidhiprabha, Budy P. Resosudarmo and Dushni Weerakoon, [https://web.archive.org/web/20120316081820/http://www.adbi.org/book/2010/12/17/4252.asian.tsunami.aid.reconstruction/ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''], Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar and Asian Development Bank Institute, 2010.</ref> Keunira kureubeuën nyawong lam keujadian musibah nyan nakeuh meumacam-macam, bak peuneugah nyang sahèh geupeugah jumeulah ureuëng di Acèh nyang meuninggai lam musibah nyan na leubéh nibak 170.000 droe. Ngon na 500.000 droe ureuëng nyang hancô rumoh ngon hareuta. Musibah ië beuna nyan meu ulang lom bak 26 uroë buleuën 5 thôn 2005 watèe geumpa lam la'ôt keuduwa nyang teugajih 9,1 bak skala Richter di la'ôt antara Simeuluë di Acèh ngon Nias di Sumatera Barôh. Geumpa keuduwa nyoë jeuët keu meuninggai na 905 droe ureuëng di da'irah nyan. Meuseubab ngon musibah nyan that ramèe trôh beunantu u Acèh ngon Indônèsia dari mandum neugara ban sigom dônya. Ngon geupeugot mandum nyang ka reuloh, geubantu hudép masyarakat nyang jeuët keu kureubeuën ngon macam-macam nyang la'én. Ngon na musibah nyan cit ka reuda prang di Acèh antara [[Geurakan Acèh Meurdèka]] ngon Indônèsia, banduwa pihak nyang meupaké yôh nyan geumeusipakat keu peugot damèe di Acèh guna puga keulayi Acèh lheuëh musibah raya nyan. Badan peumeurèntah nyang mat peunutôh keurija puga Acèh ngon Nias yôh nyan nakeuh geupeunan [[BRR NAD-NIAS]]. Ngon na meumacam badan ngon organisasi internasional la'én nyang meukeurija saban cit. Organisasi internasional nyang meujasa puga keulayi Acèh yôh nyang nakeuh lagèe: [[USAID]], [[Islamic Relief]], [[Muslim Aid]], [[World Vision]], [[Care]], [[UN-Habitat]] ngon la'én-la'én. Mandum neugara na cit meubantu peugot Acèh lheuëh musibah. Na nyang langsông geutamong meunan lheuëh musibah, na cit nyang teuka dudoë ngon geuba meumacam jeunèh beunantu keu ra'yat Acèh. Ateuëh keurija nyan lé peumeurèntah ngon mandum ra'yat Acèh neuhareutoë sabah ngon teurimong geunaséh keu mandum pihak nyan, nyang geubôh tanda rot saboh peuneugot taman di tanoh lapang [[Blang Padang]] di Banda Acèh.<ref>[http://www.worldbank.org/id/tsunami Indonesia&nbsp;– Tsunami & Earthquake Reconstruction<!-- Bot generated title -->|date=June 2011]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ceunatat gaki == <references/> {{Commons|Tsunami}} [[Kawan:Bumoe]] [[Kawan:Musibah di Acèh]] btwz5oqt69svsg5ns270vw6d2y55yib 0 118 158083 157073 2026-05-20T07:18:30Z Kwamikagami 17559 158083 wikitext text/x-wiki [[Image:The Wounded Angel - Hugo Simberg.jpg|right|thumb|Hugo Simberg, 1903]] '''Malaikat''' (ملاءكة) nyan salah saboh bagoë peuneujeuët [[Allah]] ta'ala. Malaikat neupeujeuët lé Allah Ta'ala nibak '''nur''', yakni cahya. Sabab nyankeuh geupeunan malaikat ngön '''Ajsaam Nuuraaniyah''' ({{Lang-ar|أجسام نورانية}}). Malaikat jeuët geupeurupa droëgeuh mumacam rupa ngön beuntuk. Ék geupubuët peukara nyang han ék jipubuët lé [[manusia]]. Mandum malaikat nyan hana tom geubantah peurintah Allah ta'ala, hana pajôh makanan, hana jép [[ië]]. Hana meukawén, kön agam kön inöng. Meukeusud [[iman|meuiman]] keu malaikat Allah beu yakin ngon patéh nyang bahwa malaikat nyan na. Cukôp na le malaikat nyang neupeujeuët lé Allah, na nyang di [[langèt]], na nyang di [[bumoë]], na nyang tugaih malam na nyang tugaih uroë. == Malaikat Siplôh == Lam kawan le malaikat nyan, na siplôh droë malaikat nyang wajéb taturi lé geutanyoë hamba, malaikat siplôh nyan nakeuh: # Malaikat [[Jibril]] ({{Lang-ar|جبريل}}), tugaihgeuh geupeutrôn wahyu. # Malaikat [[Mika'il]] ({{Lang-ar|مكأيل}}), tugaihgeuh geuatô masalah raseuki keu makhluk, geuatô trôn [[ujeuën]] atawa la'én nibak nyan. # Malaikat [[Israfil]] ({{Lang-ar|إسرافيل}}), meutugaih seubagoë nyang yup sangkakala bak watèë kiyamat teuka. # Malaikat [[Izrail]] ({{Lang-ar|}}), tugaih gopnyan tarék [[nyaw'ong]] makhluk nyang meunyaw'ong. # Malaikat [[Raqib]] ({{Lang-ar|}}), nyang tuléh amay hamba nyang gèt-gèt. # Malaikat [[Atid]] ({{Lang-ar|}}), nyang tuléh amay hamba nyang brôk-brôk. # Malaikat [[Mungkar]] ({{Lang-ar|}}) nyang su'euë atawa nyang paréksa lam kubu. # Malaikat [[Nakir]] ({{Lang-ar|}}), buëtgeuh saban lagèë malaikat Mungkar. # Malaikat [[Malik Zabaniyah]] ({{Lang-ar|}}), gop nyan nakeuh nyang kaway [[nuraka]]. # Malaikat [[Ridwan]] ({{Lang-ar|}}), tugaihgeuh jaga [[syuruga]]. <!--Interwikis--> {{Commons|Angels}} [[Kawan:Tawhid]] 2atj5elrv4vv5sb1bsikwn1jshb4moc 14 278 158073 92704 2026-05-20T07:13:57Z Kwamikagami 17559 158073 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:LocationEasternAfrica.png|upright|frameless|left|Afrika Timu]] {{Commonscat|East Africa|Afrika Timu}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Afrika, timu}} [[Kawan:Afrika]] <!--Interwikis--> bpcadzavohgvbfiqakzqandw79qtge7 0 1556 158095 120652 2026-05-20T07:31:11Z Kwamikagami 17559 158095 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Damavand in winter.jpg|jmpl|ka|Gunong Damavand ]] '''Gunong''' nakeuh saboh rupa muka bumoë. Rupa gunong deuh damavand Amol rod keu nakeuh meusagoë lhèë deungon saboh pucôk bak sagoë nyang paléng manyang. Pucôk gunong nakeuh sagoë gunong nyang paléng seumpét, nibak nyan laju u sagoë miyubjih laju meutamah luwah. Sagoë paléng ateuh geupeunan pucôk. Sagoë paléng yub geupeunan gaki gunong. Keuneulheuhjih, gunong nyan leubèh manyang nibak tanoh lingkajih. == Gunong di bumoë == Gunong di bumoë that jay, nyang paléng manyang nakeuh [[Gunong Everest]] di [[Nepal]] bak wilayah [[Gunong-gunong Himalaya]]. == Gunong di Acèh == Gunong di [[Acèh]] jay nyang manyang, lagèë [[Gunong Seulawah Agam|Seulawah Agam]], [[Gunong Peuët Sagoë|Peuët Sagoë]], [[Gunong Leuser|Leuser]], ngon nyang la'én. Gunong nyang paléng manyang nakeuh Gunong Leuser di teunggara Acèh bak batah [[Acèh Teunggara]] ngon [[Acèh Seulatan]]. {{Commons|Mountains}} [[Kawan:Gunong| ]] 0gffqbl3b57ixsmgbutaiiq1b9w3ve3 0 2066 158099 144991 2026-05-20T07:33:02Z Kwamikagami 17559 158099 wikitext text/x-wiki [[file:Idioma mandarín.png|frameless|right]] '''Bahsa Mandarin''' nakeuh bahsa raseumi neugara [[China]]. {{stub}} [[Kawan:Bahsa|Mandarin]] smz6j0r0z0q6eh2hmwb17u4r33qmqzu 0 2067 158102 151565 2026-05-20T07:35:18Z Kwamikagami 17559 158102 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Nihongo.svg|jmpl|ka|upright=0.5|日本語 (Teunuléh bahsa Jeupun lam [[haraih Kanji]], lafal:Nihongo)]] '''Bahsa Jeupang''' nakeuh bahsa nyang geungui lé [[ureuëng Jeupang]]. Bahsa nyoë jeuët keu bahsa raseumi [[Jeupang|nanggroë Jeupang]]. [[Beureukaih:2230 Kanji.svg|jmpl|ka|center|2.230 haraih Kanji nyang geubagi lam wareuna]] {{Commons|Japanese language}} [[Kawan:Bahsa]] [[Kawan:Jeupun]] {{authority control}} jmww5ybbo8cowx3e5e97fta8gl0jz29 158103 158102 2026-05-20T07:35:42Z Kwamikagami 17559 158103 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Nihongo.svg|jmpl|ka|upright=0.3|日本語 (Teunuléh bahsa Jeupun lam [[haraih Kanji]], lafal:Nihongo)]] '''Bahsa Jeupang''' nakeuh bahsa nyang geungui lé [[ureuëng Jeupang]]. Bahsa nyoë jeuët keu bahsa raseumi [[Jeupang|nanggroë Jeupang]]. [[Beureukaih:2230 Kanji.svg|jmpl|center|2.230 haraih Kanji nyang geubagi lam wareuna]] {{Commons|Japanese language}} [[Kawan:Bahsa]] [[Kawan:Jeupun]] {{authority control}} oc28m8hu1pnbblfz0zi642pu4rd73bg 158104 158103 2026-05-20T07:36:00Z Kwamikagami 17559 158104 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Nihongo.svg|jmpl|ka|upright=0.3|日本語 (Teunuléh bahsa Jeupun lam [[haraih Kanji]], lafal:Nihongo)]] '''Bahsa Jeupang''' nakeuh bahsa nyang geungui lé [[ureuëng Jeupang]]. Bahsa nyoë jeuët keu bahsa raseumi [[Jeupang|nanggroë Jeupang]]. [[Beureukaih:2230 Kanji.svg|jmpl|center|upright=1.25|2.230 haraih Kanji nyang geubagi lam wareuna]] {{Commons|Japanese language}} [[Kawan:Bahsa]] [[Kawan:Jeupun]] {{authority control}} 1xjiekl6rquk4v84delvhiiye77hmbk 158105 158104 2026-05-20T07:36:42Z Kwamikagami 17559 158105 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Nihongo.svg|jmpl|ka|upright=0.3|日本語 (Teunuléh bahsa Jeupun lam [[haraih Kanji]], lafal:Nihongo)]] '''Bahsa Jeupang''' nakeuh bahsa nyang geungui lé [[ureuëng Jeupang]]. Bahsa nyoë jeuët keu bahsa raseumi [[Jeupang|nanggroë Jeupang]]. [[Beureukaih:2230 Kanji.svg|jmpl|center|upright=1.5|2.230 haraih Kanji nyang geubagi lam wareuna]] {{Commons|Japanese language}} [[Kawan:Bahsa]] [[Kawan:Jeupun]] {{authority control}} m23vmz3on7c81stfxip9g5tg0dklky7 0 2726 158067 121039 2026-05-20T07:11:13Z Kwamikagami 17559 158067 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Bariloche-_Argentina2.jpg|jmpl|ka|Tasék Nahuel Huapi, Bariloche ([[Argentina]])]] '''Tasék''' nakeuh saboh muka bumoë nyang sinan meusapat ië sabab tanohjih nyang leubèh lhôk ngon ië nyang meunè di kruëng, mata ië, atawa èh nyang cayé. Ië di tasék na nyang tabeuë na cit nyang masén. == Tasék di Acèh == [[Beureukaih:Danau Laut Tawar.jpg|jmpl|ka|Tasék Lut Tawar]] Acèh na duwa boh tasék rayek, [[Tasék Aneuk La'ôt]] di [[Sabang]] ngon [[Tasék Lut Tawar]] di [[Acèh Teungoh]]. {{Commonscat|Lakes}} t2adnqnh8qql3lkujsozdzeliuratwp 0 3018 158097 150747 2026-05-20T07:32:03Z Kwamikagami 17559 158097 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Zhuang books.jpg|jmpl|ka|Kamuih Bahsa Zhuang]] '''Bahsa Zhuang''' (Bahsa Zhuang：Vahcuengh; haraih China geupeupaneuk: 壮语; haraih china aseuli: 壯語; pinyin: Zhuàngyǔ), nakeuh salah saboh bahsa nyang geunguy lé [[Ureuëng Zhuang]]. [[Beureukaih:Lwg roegbit.svg|jmpl|ka|upright|Zhuang logogram]] == Eu Cit == * [http://en.wikipedia.org/wiki/Zhuang_logogram Zhuang logogram] ([[Bahsa Inggréh]]) == Peunawôt luwa == * [https://web.archive.org/web/20100619230127/http://uz-translations.net/?category=chinadics-chinese&altname=sawndip_sawdenj_2147622766233832338320856 Zhuang logogram] ([[Bahsa Inggréh]]) * [http://sawcuengh.people.com.cn/ Bahsa Zhuang] ([[Bahsa Inggréh]]) {{DEFAULTSORT:Zhuang, bahsa}} {{Commons|Zhuang writing}} [[Kawan:Bahsa]] [[Kawan:Cina]] mejohbzwiltbog6rkme2wizzwjxpsrz 0 3969 158098 102428 2026-05-20T07:32:35Z Kwamikagami 17559 158098 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Lezgi alphabet 1911.jpg|jmpl|Abjad Lezgi thon 1911]] '''Bahsa Lezgi''' nakeuh saboh bahsa nyang jinguy lé [[ureuëng Lezgi]] di baroh [[Azerbaijan]] ngon di tunong [[Dagestan]], [[Rusia]]. == Abjad == {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гъ гъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гь гь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;background:#FFCC00" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Къ къ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Кь кь |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | КӀ кӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;background:#FFCC00" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ПӀ пӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ТӀ тӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Уь уь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Хъ хъ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Хь хь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЦӀ цӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЧӀ чӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;background:#FFCC00" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;background:#FFCC00" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;background:#FFCC00" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | |} [[Kawan:Bahsa|Lezgi]] rru7ziyeviw9yjq2jdolxbgi8ffndit 0 5586 158077 150308 2026-05-20T07:15:34Z Kwamikagami 17559 158077 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non.png|jmpl|upright=1.5|Peuta [[Bumoe]] nyang geutunyok geunaréh [[linteueng]] (horizontal) ngon [[buju]] (vertikal)]] Zzcz11cqq '''Sistem koordinat geografi''' geupeuguna keu geupeuleumah saboh-saboh titék di bumoe meunurot garéh linteueng ngon garéh buju. [[Garéh linteuëng]] nakeuh garéh vertikal nyang geuuko sagoë antara saboh titék ngön garéh [[khatulistiwa]]. Titék di barôh garéh khatulistiwa geubôh nan [[linteuëng barôh]] salang titék di tunong khatulistiwa geubôh nan [[linteuëng tunong]]. [[Gareh buju]] nakeuh horizontal nyang geuuko sagoe antara saboh titék ngön titek nol di Bumoe nakeuh [[Greenwich]] di [[London]], [[Britania Raya]] nyang jeuët keu titék buju 0° atawa 360° nyang geuteurimong seucara internasional. Titék di barat buju 0° geubôh nan [[buju barat]] salang titék di timu 0° geubôhnan [[buju timu]]. = Mata Angen = Lam basa Aceh ka geungeui keu mata angen nibak jameun kön. Miseu lagèe 'oh watèe geupeugöt reumôh geukalön dilèe ho keu kiblat, yakni arah keu geuseumayang. Teuma seulaén nyan na syit geungui ho keu mata angen nyan yoh geujak ngön kapai, nyang keuh jih nyan laèe diyub nyoe. {| class="wikitable" |+ !Basa Aceh !Basa Indonesia !Basa Melayu !Basa Inggreh |- |Timu - تيمور |Timur |Timur |East |- |Barat - بارت |Barat |Barat |West |- |Tunông - تونوڠ |Selatan |Selatan |South |- |Baroh - باروه |Utara |Utara |North |} == Peunawôt luwa == * [https://web.archive.org/web/20060721111115/http://www.paddles.com/users/wildcamp/coordexp.html GPS Coordinate Explanation] [[Kawan:Bumoë]] ooe4ejbzbnjfxjfwfpehnlxecq0y68u 0 5611 158069 158019 2026-05-20T07:12:08Z Kwamikagami 17559 158069 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Noaa3-2006-0602-1206.jpg|jmpl|Peumandangan di Kutub Utara]] [[Beureukaih:Arctic Ocean.png|jmpl|La'ôt Artik ngon Kutôb Barôh]] '''Kutôb Barôh''' nakeuh titék nyang paléng barôh di planet [[Bumoë]], titék nyoë nakeuh cit saboh-saboh jih titék nyang na geulalu le garéh 90 darjah [[latitude]]. == Definisi Kutôb Barôh Bumoë == Kutôb Barôh nakeuh titék nyang paléng barôh di [[bumoë]], jeuet geu definisi lam peuet cara nyang hana saban. Meunan pih dua Namun hanya duwa definisi nyang phôn nyang leubeh umum ngon kayém bak geu peuguna. Meunan pih lom definisi nyang paléng luwah nakeuh neuduëk Kutôb Barôh na di [[La'ot Artik]]. # [[Kutôb Barôh Geografi]], geuturi cit ngon [[Barôh Sejati]], nakeuh titék nyang that baroh bak teumpat aih bumoë meu rumpok ngon peumukaan. # [[Kutôb Magnetik Barôh]] nakeuh titék barôh bak teumpat [[medan geomagnetik]] vertikal, ''dip'' nakeuh 90°. # [[Kutôb Magnetik Barôh|Kutôb Geomagnetik Barôh]] nakeuh kutôb barôh dari [[momen duwa kutub]] medan geomagnetik Bumoë. # [[Kutôb han leupah ta jak|Kutôb han leupah ta jak Barôh]] nakeuh titéadalah titik terjauh dari pasi di pat mantong, ngon neuduek na di {{coord|84|03|N|174|51|W|}}. Kutôb seujeunèh nyan na di [[La'ôt Pasifik]] ngon dan [[La'ôt Hindi]]. == Ekeulim == Kutôb Barôh leubèh Utara su'uem nibak [[Kutôb Tunong]]. == Neu eu cit == * [[Kutôb Tunong]] * [[La'ôt Artik]] == Peunawôt luwa == * [http://www.arctic-council.org Arctic Council] * [http://www.northernforum.org The Northern Forum] * [http://www.arctic.noaa.gov/gallery_np.html North Pole scenery observed by Web Cams] * [http://www.arctic.noaa.gov/essay_untersteiner3.html The short Arctic summer of 2004] * [http://www.arctic.noaa.gov/essay_untersteiner2.html The puzzling Arctic summer of 2003] * [http://www.arctic.noaa.gov/faq.html FAQ on the Arctic and the North Pole] * [https://web.archive.org/web/20070305064828/http://www.monolith.com.au/travel/polar_contro.html Polar Controversies Still Rage] teunuléh lé Roderick Eime {{Commons|North Pole}} [[Kawan:Arktik]] [[Kawan:Kutôb|Barôh]] [[Kawan:Bumoë]] nl352aja8w6asoo4uxqqlk6un31ka7w 0 5870 158071 104327 2026-05-20T07:12:59Z Kwamikagami 17559 158071 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Africa-countries-horn.png|jmpl|Peuta Afrika nyang geutunyok neuduek Lungkeè Afrika]] [[Beureukaih:Horn of africa.jpg|jmpl|Gamba satelit Lungkèe Afrika nyang geucok bak buleuën limong thôn 1993]] '''Lungkè Afrika''' nakeuh saboh seumeunanjung di [[Afrika Timu]] nyang jitubiet u [[La'ôt Arabia]] ngon neuduek wilayah nyoë nakeuh ban panyang blah rot tunong [[Teluk Aden|Lhôk Aden]]. Istilah nyoe nakeuh geu cok mibak da'irah nyang leubeh luwah nyang meuikôt lam wilayah [[Somalia]], [[Djibouti]], [[Ethiopia]] ngon [[Eritrea]].<ref name="Hodd">Michael Hodd, ''East Africa Handbook'', 7th Edition, (Passport Books: 2002), p. 21</ref><ref name="Britannica">Encyclopaedia Britannica, inc, Jacob E. Safra, ''The New Encyclopaedia Britannica'', (Encyclopaedia Britannica: 2002), p.61</ref> == Referensi == {{reflist}} {{Commonscat|Horn of Africa}} [[Kawan:Afrika]] [[Kawan:Bumoë]] c8i6ottcoyu4v4qb4g4xi9rfjvdgeed 0 5883 158080 144135 2026-05-20T07:16:18Z Kwamikagami 17559 158080 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} [[Beureukaih:STS059-238-074 Strait of Gibraltar.jpg|jmpl|Selat Gibraltar leumah dari langèt]] '''Selat Gibraltar''' ([[bahsa Arab]]: جبل طارق, [[bahsa Seupanyo]]: ''Estrecho de Gibraltar'') nakeuh [[selat]] nyang geupeumeuklèh [[La'ôt Atlantik]] dengan [[La'ôt Arktik|La'ôt Mediterania]]. == Asay nan == Nan Selat Gibraltar teuka nibak nan Arab "Jabal Tariq" nyang meuma'na gunong Tariq. Nyang geumeukeusud nakeuh sidroe Jeundran Muslim [[Tariq bin Ziyad]] nyang geupeuta'lok [[Seupanyo|Spanyol]] bak thn 711. == Ceue wilayah == Nibak blah rot barôh nakeuh [[Seupanyo|Spanyol]] ngon [[Gibraltar]], bak blah rot tunong nakeuh [[Maghribi]] ngon [[Ceuta]] (saboh [[eksklave]] Spanyol di [[Afrika Utara]]). Na padum-padum boh pulo ubeut lam selat nyoe nyang geumeureubot, lagèe [[Pulo Perejil]], nyang geuklaim le Spanyol ngon Maghribi. == Neuduek == Selat Gibraltar nakeuh saboh neuduek nyang that jroh. Kapai-kapai nyang neujak dari Atlantik u Mediterania ngon meubalek nibak nyan nekeuh neulingkeue selat nyoe ngon leumah geukalon lé [[Kareueng Gibraltar]]. Meunan cit, that le ureuëng nyang neujak Iërupa u Afrika ngon meubalék nibak nyan, geulingkeue selat nyoe. == Peunawôt luwa == * [http://www.un.org/documents/ecosoc/docs/2001/e2001-19.pdf Project for a Europe-Africa permanent link through the Strait of Gibraltar], UN document E/2001/19 * [http://www.multimap.com/map/browse.cgi?client=public&X=-600000&Y=4275000&gride=&gridn=&scale=1000000&coordsys=mercator&db=ES&lang=&inmap=&table=&ovtype=&localinfosel=&local=&kw=&srec=0&mapsize=big&db=ES&rt= Map of strait] * [https://web.archive.org/web/20060212121936/http://www.cica.es/aliens/geo/gibraltar/gibraltar.html Estudios Geográficos del Estrecho de Gibraltar], Research team about the Strait of Gibraltar. Universities of Tetouan (Morocco) and Seville (Spain) {{Commonscat|Strait of Gibraltar}} [[Kawan:Bumoë]] qqgwc9g27aib9qcyirgw9qarfg90vnf 0 5907 158078 140736 2026-05-20T07:15:56Z Kwamikagami 17559 158078 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} [[Beureukaih:Selat Malaka.png|jmpl|Seulat Malaka nyang geupeumeuklèh Seumenanjung Malaysia ngon Pulo Ruja]] '''Seulat Malaka''' nakeuh saboh seulat nyang na lam lungkiëk peuët boh wilayah atawa kayém geukheun ngon [[Semenanjung Malaysia]] ([[Thailand]], [[Malaysia]], [[Singapura]]) dan [[Pulo Ruja]] ([[Indônèsia]]). Lam bideuëng ekonomi ngon strategi, Seulat Malaka nakeuh salah saboh ra'uëh niaga nyang that utama di dônya, karab saban ngon [[Terusan Suez]] atawa [[Terusan Panama]]. Seulat Malaka geupeuhah rot jak antara [[La'ôt Hindia]] ngon [[La'ôt Pasifik]] seureuta geupeuhubông lhèe boh nanggroë di dônya: [[India]], Indônèsia ngon [[Rèpublik Rakyat Cina]]. Hana kureuëng nibak 50.000 kapai nyang geulingkeuë Seulat Malaka lam tiëp thôn, geu angkôt na sa weuëk limöng ngon sa weuëk peuët barang niaga la'ôt dônya. Na dum siteungöh [[minyeuk]] nyang geuangkôt lé kapai tanker geulingkeuë seulat nyoë; bak thôn 2003, dum jih nakeuh rab trôh 11 juta barel minyeuk lam siuroë, saboh keunira nyang that meuhat keuneuk di ék 'oh geuingat rayeuek that meulakèe bhaih nyan nibak nanggroë Tiongkok. Bah pih meuseubab ngon bideuëng cit 1,5 mil la'ôt bak titék paléng ubeut, nyang na di [[Seulat Phillips]] toë neugara Singapura, lalu lintaih kapai lam seulat nyoë jeuet keu salah saboh dari meukeumat rot nyang peunténg di dônya. Bandum nyan jeuet keu seubab wilayah seulat nyan nakeuh saboh neuduëk lanun, ngon nyang la,én nibak nyan lagèe (mungkén cit) terorisme. Lanun di Seulat Malaka nakeuh kawan peurompak la'ôt nyang that ceubeuëh dari masa jameun kon' lam riwayat nanggroë Melayu Raya that le kisah lanun nyang na lam ceunatét hikayat atawa lam teunuléh raseumi tarèh nanggroë. Bhaih lanun nyan jeuet ke peukara nyang that meu kri'et lawét nyoë, saweuëb peukara jeuheuet nyan ka di ék dari 25 go keujadian bak thôn 1994 sampoë na bak puncak 220 go bak thôn 2000. Ngon na leubèh nibak 150 go keujadian lanun bak thôn 2003. Bandum nyan nakeuh meujumeulah sa weuëk lhèe neubuët jeuheuët lanun bak thôn 2003. Meubagoë cara geusatoh lé aseuka la'ôt Indônèsia, Malaysia ngon Singapura bak geupeuseuleusoë peukara nyan, antara la'én ngon keurija saban lhèe boh neugara nyan keu geutamah patroli la'ôt di seulingka seulat nyan bak buleuën nam thôn 2004. Nyang that jeuët keu teumakôt dum ureuëng nakeuh neubuët terorisme nyang that mungkén meu keujadian meunyoë na saboh kapai raya nyang geubajak ngon geupeukaram bak titék nyang paléng deuë ngon ubeut di Seulat Malaka (lhôk lungkiëk ubeuet nyan cit 25 m bak saboh titék) meunyoë nyan meukeujadian nakeuh that yo teuh keu meutôp rot jak kapai-kapai niaga, ngon meuseubab jeuet keu gabuëk mandum peukara niaga ban saboh dônya. == Proposal == [[Beureukaih:melaka-strait.jpg|jmpl|240px|ka| Seulat Malaka leumah dari banda [[Melaka]], [[Malaysia]]. Saboh pulo lam wilayah Indônèsia lam pandangan dari jeu'ôh.]] [[Thailand]] ka geupaban saboh proposal nyang neulakèe peugot saboh terusan barô di da'irah [[Tanoh Geunténg Kra]], deungon jadèh na terusan barô nyan jarak ra'uëh kapai la'ôt dari [[Afrika]] ngon [[timu Teungoh]] nyang geujak u [[La'ôt Pasifik]] ka leubèh toë lom bak keunira 600 mil. Reuncana nyoë jeuët keu peuneulah neugara Thailand jeuet duwa beunagi. Cara la'én nyang geulakèe lé Thailand nakeuh geupeugot seunambông pipa di Tanoh Geunténg Kra nyang jeuet keu geulangsé minyeuk rot pipa nyan keu kapai nyang di prèh bak panté nyang la'én. Bak keunira ureuëng nyang meuphôm keunira ekonomi deungon na pipa nyan jeuet keu leubèh murah eungkoih kirém minyeuk u [[Asia]], lam tiëp saboh barel minyeuk jeuët leubèh jahét 50 sen [[USD]]. Nyang la'én dari Thailand neugara [[Myanmar]] nakeuh geupeugot cit meulakèe nyang saban ngon proposal pipa nyan. Meunan cit neugara Rèpublik Rakyat China, neugara nyan neulakèe seunambông pipa la'én nyang geupeugot langsông dari Timu Teungoh u [[Xinjiang]], di Tiongkok. meunyoë bit cit jadèh geupeulaku terusan atawa seunambông pipa nyan akibat jih jeuët keu seunguë Seulat Malaka ngon jeuët keu teuka rugoë nibak ekonomi neugara-neugara nyang lawét nyoë neucok manfa'at rayeuek dari ramèe jih lalu lintaih la'ôt Seulat Malaka. == Tutuë Seulat Malaka == Bak thôn 2012 Indônèsia ngon Malaysia ka neupeugot saboh janji sipakat keu neupeudong saboh tutuë nyang neupeunan ngon proyèk [[Tutuë Seulat Malaka]], bak rencana keurija peuneudong tutuë nyan panyang jih 48 mil meujeumeurang seulat nyang meuhubông dari [[Dumai]], [[Pulo Rupat]] di Indônèsia trôh u banda [[Melaka]] di Malaysia. Meunyoë ka lheuëh tutuë nyan, nakeuh jeuet keu leubèh meutamah sibôk lom seulat nyan. Saweuëb ka na hubông darat langsông antara Malaysia ngon da'irah industri barang di Indônèsia. Ngon jeuet keu meutamah kong lom hubôngan antara duwa neugara nyang po seulat nyang sabé ramèe nyan. == Neu eu cit == * [[Keusôltanan Melaka]] * [[Melaka]] == Peunawôt luwa == * [https://archive.is/20120525115312/www.eia.doe.gov/emeu/cabs/choke.html Titik kemacetan transit minyak dunia] * [https://web.archive.org/web/20100818005015/http://www.fsas.upm.edu.my/~masdec/web/host.html Malacca Straits Research and Development Centre] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3925277.stm "Killings by pirates on the rise"], ''BBC News'' * [http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2752802 "Shipping in South-East Asia: Going for the jugular"], ''The Economist'' * [http://www.washingtontimes.com/national/20050117-115550-1929r.htm "China builds up strategic sea lanes"], ''The Washington Times'' {{Commonscat|Strait of Malacca|Seulat Malaka}} [[Kawan:Bumoë]] [[Kawan:Seulat]] qfn0yzocnyr1o9s34l8s8q8ybcyi1ml 158079 158078 2026-05-20T07:16:06Z Kwamikagami 17559 /* Proposal */ 158079 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} [[Beureukaih:Selat Malaka.png|jmpl|Seulat Malaka nyang geupeumeuklèh Seumenanjung Malaysia ngon Pulo Ruja]] '''Seulat Malaka''' nakeuh saboh seulat nyang na lam lungkiëk peuët boh wilayah atawa kayém geukheun ngon [[Semenanjung Malaysia]] ([[Thailand]], [[Malaysia]], [[Singapura]]) dan [[Pulo Ruja]] ([[Indônèsia]]). Lam bideuëng ekonomi ngon strategi, Seulat Malaka nakeuh salah saboh ra'uëh niaga nyang that utama di dônya, karab saban ngon [[Terusan Suez]] atawa [[Terusan Panama]]. Seulat Malaka geupeuhah rot jak antara [[La'ôt Hindia]] ngon [[La'ôt Pasifik]] seureuta geupeuhubông lhèe boh nanggroë di dônya: [[India]], Indônèsia ngon [[Rèpublik Rakyat Cina]]. Hana kureuëng nibak 50.000 kapai nyang geulingkeuë Seulat Malaka lam tiëp thôn, geu angkôt na sa weuëk limöng ngon sa weuëk peuët barang niaga la'ôt dônya. Na dum siteungöh [[minyeuk]] nyang geuangkôt lé kapai tanker geulingkeuë seulat nyoë; bak thôn 2003, dum jih nakeuh rab trôh 11 juta barel minyeuk lam siuroë, saboh keunira nyang that meuhat keuneuk di ék 'oh geuingat rayeuek that meulakèe bhaih nyan nibak nanggroë Tiongkok. Bah pih meuseubab ngon bideuëng cit 1,5 mil la'ôt bak titék paléng ubeut, nyang na di [[Seulat Phillips]] toë neugara Singapura, lalu lintaih kapai lam seulat nyoë jeuet keu salah saboh dari meukeumat rot nyang peunténg di dônya. Bandum nyan jeuet keu seubab wilayah seulat nyan nakeuh saboh neuduëk lanun, ngon nyang la,én nibak nyan lagèe (mungkén cit) terorisme. Lanun di Seulat Malaka nakeuh kawan peurompak la'ôt nyang that ceubeuëh dari masa jameun kon' lam riwayat nanggroë Melayu Raya that le kisah lanun nyang na lam ceunatét hikayat atawa lam teunuléh raseumi tarèh nanggroë. Bhaih lanun nyan jeuet ke peukara nyang that meu kri'et lawét nyoë, saweuëb peukara jeuheuet nyan ka di ék dari 25 go keujadian bak thôn 1994 sampoë na bak puncak 220 go bak thôn 2000. Ngon na leubèh nibak 150 go keujadian lanun bak thôn 2003. Bandum nyan nakeuh meujumeulah sa weuëk lhèe neubuët jeuheuët lanun bak thôn 2003. Meubagoë cara geusatoh lé aseuka la'ôt Indônèsia, Malaysia ngon Singapura bak geupeuseuleusoë peukara nyan, antara la'én ngon keurija saban lhèe boh neugara nyan keu geutamah patroli la'ôt di seulingka seulat nyan bak buleuën nam thôn 2004. Nyang that jeuët keu teumakôt dum ureuëng nakeuh neubuët terorisme nyang that mungkén meu keujadian meunyoë na saboh kapai raya nyang geubajak ngon geupeukaram bak titék nyang paléng deuë ngon ubeut di Seulat Malaka (lhôk lungkiëk ubeuet nyan cit 25 m bak saboh titék) meunyoë nyan meukeujadian nakeuh that yo teuh keu meutôp rot jak kapai-kapai niaga, ngon meuseubab jeuet keu gabuëk mandum peukara niaga ban saboh dônya. == Proposal == [[Beureukaih:melaka-strait.jpg|jmpl|ka| Seulat Malaka leumah dari banda [[Melaka]], [[Malaysia]]. Saboh pulo lam wilayah Indônèsia lam pandangan dari jeu'ôh.]] [[Thailand]] ka geupaban saboh proposal nyang neulakèe peugot saboh terusan barô di da'irah [[Tanoh Geunténg Kra]], deungon jadèh na terusan barô nyan jarak ra'uëh kapai la'ôt dari [[Afrika]] ngon [[timu Teungoh]] nyang geujak u [[La'ôt Pasifik]] ka leubèh toë lom bak keunira 600 mil. Reuncana nyoë jeuët keu peuneulah neugara Thailand jeuet duwa beunagi. Cara la'én nyang geulakèe lé Thailand nakeuh geupeugot seunambông pipa di Tanoh Geunténg Kra nyang jeuet keu geulangsé minyeuk rot pipa nyan keu kapai nyang di prèh bak panté nyang la'én. Bak keunira ureuëng nyang meuphôm keunira ekonomi deungon na pipa nyan jeuet keu leubèh murah eungkoih kirém minyeuk u [[Asia]], lam tiëp saboh barel minyeuk jeuët leubèh jahét 50 sen [[USD]]. Nyang la'én dari Thailand neugara [[Myanmar]] nakeuh geupeugot cit meulakèe nyang saban ngon proposal pipa nyan. Meunan cit neugara Rèpublik Rakyat China, neugara nyan neulakèe seunambông pipa la'én nyang geupeugot langsông dari Timu Teungoh u [[Xinjiang]], di Tiongkok. meunyoë bit cit jadèh geupeulaku terusan atawa seunambông pipa nyan akibat jih jeuët keu seunguë Seulat Malaka ngon jeuët keu teuka rugoë nibak ekonomi neugara-neugara nyang lawét nyoë neucok manfa'at rayeuek dari ramèe jih lalu lintaih la'ôt Seulat Malaka. == Tutuë Seulat Malaka == Bak thôn 2012 Indônèsia ngon Malaysia ka neupeugot saboh janji sipakat keu neupeudong saboh tutuë nyang neupeunan ngon proyèk [[Tutuë Seulat Malaka]], bak rencana keurija peuneudong tutuë nyan panyang jih 48 mil meujeumeurang seulat nyang meuhubông dari [[Dumai]], [[Pulo Rupat]] di Indônèsia trôh u banda [[Melaka]] di Malaysia. Meunyoë ka lheuëh tutuë nyan, nakeuh jeuet keu leubèh meutamah sibôk lom seulat nyan. Saweuëb ka na hubông darat langsông antara Malaysia ngon da'irah industri barang di Indônèsia. Ngon jeuet keu meutamah kong lom hubôngan antara duwa neugara nyang po seulat nyang sabé ramèe nyan. == Neu eu cit == * [[Keusôltanan Melaka]] * [[Melaka]] == Peunawôt luwa == * [https://archive.is/20120525115312/www.eia.doe.gov/emeu/cabs/choke.html Titik kemacetan transit minyak dunia] * [https://web.archive.org/web/20100818005015/http://www.fsas.upm.edu.my/~masdec/web/host.html Malacca Straits Research and Development Centre] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3925277.stm "Killings by pirates on the rise"], ''BBC News'' * [http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=2752802 "Shipping in South-East Asia: Going for the jugular"], ''The Economist'' * [http://www.washingtontimes.com/national/20050117-115550-1929r.htm "China builds up strategic sea lanes"], ''The Washington Times'' {{Commonscat|Strait of Malacca|Seulat Malaka}} [[Kawan:Bumoë]] [[Kawan:Seulat]] 1evoqjnkhqsxlwwswgeov3rts2htiwo 0 5945 158076 141051 2026-05-20T07:15:14Z Kwamikagami 17559 158076 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Karte Golf von Thailand.png|jmpl|ka| Tanoh Geunténg Kra]] '''Tanoh Geunténg Kra''' nakeuh saboh wilayah darat bumoë ngon bideuëng meugeunténg ngon ubeut di [[Thailand]] blah rot tunong, ngon di blah rot barôh [[Semenanjung Malaya]]. Beunagi blah rot Tanoh Geunténg Kra nakeuh wilayah neugara [[Myanmar]]. Salang blah rot timu nakeuh wilayah neugara [[Thailand]]. Tanoh Geunténg Kra mauhadap u [[La'ôt Andaman]] ngon [[La'ôt Hindia]]. Panté siblah nyan keunong ngon brat cit bak watèe musibah tsunami [[Acèh]] bak 26 uroë buleuën 12 2004. Kuala [[Kruëng Kra]] jeuet keu daratan nyang ubeut nyang na luwah jih na 44 km ngon manyang na 75 metè nibak muka la'ôt. Banda rayeuk da'irah nyan nakeuh banda [[Kra Buri]] lam wilayah [[Ranong]], [[Thailand]]. Tanoh Geunténg Kra nakeuh beunagi nyang la'én bak ranté gunong nyang meujeureulaih dari [[Tibet]]. Rot tunong wilayah nyan meubanja pulo-pulo [[Phuket]]. Beunagi barôh nakeuh utara ialah [[Ranté Tenasserim]] nyang meubuju panyang na 400 ngon geuturi seubagoë "Ranté Lhèe Tiga Pagoda". == Terusan Kra == Terusan nyoë geu reuncana dari [[La'ôt Hindia]] di barat u [[La'ôt China Tunong]] di timu. Proyek nyan ka geurencana that na trép ka, phôn that uroë jéh bak masa Raja Thai Narai, gobnyan na geulakèe bak ahli tehnik [[Peurancih]] De Lamar keu geukaji rencana kuëh saboh peuneulah la'ôt disinan, meunan pih meuseubab èleumèe toknologi masa nyan hanjeuet neukeurija buët nyan meung ka han jadéh keuh neu kuëh peuneulah nyan. Dudoë teuma trôh 'an uroë nyoë buët kuëh peuneulah nyan golom meulaksana. Ngon meunyoë na peuneulah nyan jarak lau lintaih kapai la'ôt nyang keumeung jak dari [[La'ôt Hindia]] u [[La'ôt China Tunong]] ka leubèh jahét na 600 mil. Meunyoë keubit cit teuma buët nyan jadèh nyang that rugoë nakeuh neugara [[Singapura]], [[Malaysia]] ngon [[Indônèsia]]. == Neu eu cit == * [[Tanoh Geunténg Panama]] * [[Terusan Tanoh Geunténg Kra]] * [[Terusan Panama]] == Peunawôt luwa == * [https://web.archive.org/web/20071011070941/http://2bangkok.com/2bangkok/MassTransit/kracanal.shtml 2Bangkok about the Kra Isthmus canal] {{Commonscat}} [[Kawan:Thailand]] [[Kawan:Bumoë]] mmre9eg2ul3m65dmh1erru3zc32rjce 0 5948 158070 149598 2026-05-20T07:12:36Z Kwamikagami 17559 158070 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|jmpl|ka| Gamba satelit Laôt China Tunong]] '''La'ôt China Tunong''' nakeuh laôt binèh, nibak beunagi [[Laôt Pasifik]], wilayah nyang na jitamong lam bideueng laôt nyan nakeuh dari [[Singapura]] u [[Seulat Taiwan]] lam keunira 3.500.000 km². Ngon luwah dumnan nakeuh laôt nyan laôt paléng luwah keulimong di bumoë. Na pulo-pulo lam laôt nyan nakeuh [[Pulo-pulo Laôt China Tunong]] nyang na jumeulah meureutôh boh pulo, meunyo bak ureuëng daratan China laôt nyan cit geupeunan laôt barôh mantong. Nibak ureuëng dairah laén lagèe [[Filipina]] geukheun nyan Laôt Luzón, ureuëng Filipina hana galak ngon nan Laôt China Tunong, sang-sang wilayah laôt raya nyan cit jikuwasa lé [[Rèpublik Rakyat Cina|RRC]]. == Bumoë == Biro Hidrografi Internasional (''International Hydrographic Bureau'') geupeujeulaih laôt nyan meubeunteuëng di barat daya u timu laôt, nyang meuceuë blah rot tunong bak 3° Linteuëng Tunong antara [[Pulo Ruja]] Tunong ngon Pulo [[Kalimantan]] ([[Seulat Karimata]]), ngon ceuë blah rot barôh nakeuh [[Seulat Taiwan]] dari ujông barôh [[Taiwan]] u pasi [[Fujian]] di [[China Darat]]. Na padum-padum boh neugara ngon wilayah nyang meuceuë bak laôt nyoë nakeuh: [[Rèpublik Rakyat Cina]], [[Makau]], [[Hong Kong]], [[Rèpublik Cina|Rèpublik China (Taiwan)]], [[Filipina]], [[Malaysia]], [[Brunèi]], [[Indônèsia]], ngon [[Vietnam]]. == Pulo-pulo == [[Beureukaih:Spratly_Islands-CIA_WFB_Map.png|jmpl|ka| Peuta Pulo-pulo Spratly]] Di laôt nyoë, na leubèh nibak 200 boh pulo ngon kareuëng nyang ka geudapeuta, nyang that le nakeuh di wilayah [[Pulo-pulo Spratly]]. Pulo-pulo Spratly meusipreuëk lam wilayah nyang luwah jih na antara 810 sampoë 900 km. Pulo-pulo nyang kaya ngon hasé lam bumoë nyoë mantong jeuet keu punca seungketa wilayah antara neugara-neugara [[Asia Teunggara]], Taiwan ngon Rèpublik Rakyat China. == Eu cit == * [[Dapeuta pulo-pulo laôt Cina Tunong]] == Peunawôt luwa == * [https://web.archive.org/web/20080905233021/http://www.middlebury.edu/SouthChinaSea South China Sea Virtual Library] * [https://web.archive.org/web/20041206223201/http://www.iccwbo.org/ccs/imb_piracy/weekly_piracy_report.asp Weekly Piracy Report] * [http://www.miceage.com/ South China News] * [https://web.archive.org/web/20130602213225/http://www.kawasanperbatasan.com/ komunitas-kawasan-asean-2015-vs-laut-china-selatan] {{Commonscat|South China Sea|La'ôt China Tunong}} [[Kawan:Bumoë]] 72lgyknx0ao4ysge36u1god3ct3ehze 0 6123 158068 149221 2026-05-20T07:11:24Z Kwamikagami 17559 158068 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Banjir Kanal Krueng Aceh yang berakhir di Samudra Hindia; 2013.jpg|jmpl|ka| Kruëng Lamnyong (Kanal Banjir Kruëng Acèh) di Banda Acèh ngon Acèh Rayek]] '''Kruëng''' nakeuh rot ji ilé ië seucara alami. Rot kruëng ië ji ilé u [[La'ôt]], [[Tasék]] atawa u kruëng nyang la'én<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/river River {definition}] from Merriam-Webster. Accessed February 2010.</ref>. Bab padum-padum boh keujadian kruëng na nyang ilé jitamong lam tanoh seugolom meurumpok ngon badan ië nyang la'én. Rot kruëng cit ië ujeuën nyang jitrôn di darat ilé u la'ôt atawa tasék. Kruëng na meupadum boh bagi, phôn dari mata ië, nyang jeuet keu grèk (aneuk kruëng) atawa aluë. Padum-padum boh aluë mesaho ië jeuet keu kruëng utama. Ilé ië lam kruëng biasa jih meuceuë ngon binèh ngon punggông kruëng, bak ujông keuneulheuë saboh kruëng meureumpok ngon kawan ië nyang leubèh rayeuek geupeunan [[kuala]]<ref>{{cite web |url= http://geonames.usgs.gov/domestic/faqs.htm |title= GNIS FAQ |publisher= [[United States Geological Survey]] |accessdate= 26 January 2012}}</ref>. == Kruëng di Acèh == Na padum-padum boh kruëng di Acèh, lagèe [[Kruëng Acèh]], [[Kruëng Lamno]], [[Kruëng Peudada]], [[Kruëng Ni]] (kruëng Ara Kundoe), [[Kruëng Simpang Kiri]], [[Kruëng Simpang Kanan]] ngon la'én-laén. == Ne == <references/> {{Commonscat|Rivers}} [[Kawan:Bumoë]] b2axck5ge6mtrdeoefq9kp5vy5xfjuk 0 6583 158082 149941 2026-05-20T07:17:24Z Kwamikagami 17559 158082 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Indonesia_2002_CIA_map.jpg|jmpl|upright=1.25|ka|Wilayah la'ôt Asia Teunggara]] '''Pulo-pulo Sundeu''' nakeuh saboh kawan pulo nyang na lam kawan [[Pulo-pulo Nuseuntareu]].<ref> For an early english language account see - ''Account of the Sunda Islands and Japan : discourse of the Hon. [[Thomas Stamford Raffles|T.S. Raffles]].'' pp. [190]-198 ; From the ''Quarterly journal of science articles'', vol. 2 (1817) or ''Journal of science and the arts'', Vol. 2 (1817) </ref> Kawan pulo-pulo nyan geuweuëk duwa jeuet keu [[Pulo-pulo Sunda Rayeuek]] ngon [[Pulo-pulo Sunda Ubeut]]. * '''Pulo-pulo Sunda Rayeuek''' ** [[Kalimantan]] ** [[Sulawèsi]] ** [[Jawa]] ** [[Ruja|Sumatra]] * '''Pulo-pulo Sundeu Ubeut''', dari barat u timu ** [[Bali]] ** [[Lombok]] ** [[Sumbawa]] ** [[Flores]] ** [[Sumba]] ** [[Timor]] ** [[Pulo-pulo Barat Daya]] ** [[Pulo-pulo Tanimbar]] Beunagi Wilayah lam kawan pulo-pulo nyan geuweuëk lom keu peuët boh neugara: [[Indônèsia]], [[Timor Leste]], [[Malaysia]] ngon [[Brunei Darussalam|Brunei]] == Neu eu cit == [[Pulo-pulo Indônèsia]] == Ne == <references/> {{Commonscat|Sunda Islands}} [[Kawan:Indônèsia]] [[Kawan:Bumoë]] 4bqvwwijm2pe8odvcyq02h5w1h5wkmu 0 6590 158081 127802 2026-05-20T07:16:35Z Kwamikagami 17559 158081 wikitext text/x-wiki {{cahrot}} {{teujeumah|Indonesia}} {{Meulayu ethnic group}} [[Beureukaih:Langues austronésiennes.png|jmpl|Wilayah nyang jeuet keu teumpat neuduëk ureuëng meututô [[Beunahsa Austronesia|bahsa Austronesia]]]] '''Ras Meulayu''' nakeuh saboh pham lam bideuëng èleumèe klasifikasi manusia nyang phôn that jipeugah lé sidroë ureuëng ahli Jerman Johann Friedrich Blumenbach (1752-1840), nyang jikira keuh ras nyoë seubagoë bansa meuwareuna kulét, atawa jikheun "ras coklat".<ref>[http://www.english.upenn.edu/Projects/knarf/People/blumen.html University of Pennsylvania]</ref> Lheuëh Blumenbach, le [[antropolog]] nyang ka geuteuntang teori limong jeunèh ras manusia meuseubab ngon le that-that jeunèh ngon klasifikasi manusia. Pham "ras Meulayu" nyan meuhat keuh meubida ngon pham "[[bansa Meulayu]]" nyang ka meuhat geukheun keu ureuëng neuduëk aseuli di [[Malaysia]] nagon na padum-padum boh wilayah [[Indônèsia]]. Narit ras Meulayu meunyoë lam peuneugah ureuëng seureuta reusam di Nusantara ngon [[Seumeunanjông Malaya]] nakeuh '''Rumpun Bangsa Melayu''' atawa nyang geukheun '''Melayu Raya'''. Meunyoë lam bideuëng reusam, kayèm that bansa-bansa nyang neuduëk di wilayah [[Pulo-pulo Meulayu]] neupeugot acara meurumpok ngon neuploh keuh peuë matong peukara reusam, adat ngon keu-adaan nyang teungoh teujadi lam kawan ras Meulayu. == Ne == {{reflist}} {{Commonscat|Malay race}} [[Kawan:Bumoë]] 2gw8glfv94zazti1ouan6k0q8gwqcqt 0 6835 158085 144080 2026-05-20T07:19:37Z Kwamikagami 17559 158085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |conventional_long_name = Saint Helena |common_name = Saint Helena |image_flag = Flag of Saint Helena.svg |image_coat = Coat of arms of Saint Helena.svg |image_map = LocationSaintHelena.png |national_motto = "Loyal and Unshakeable" |national_anthem = "[[God Save the Queen]]"<br />"[[My Saint Helena Island]]" (hana reusmi) |official_languages = [[Bahsa Inggréh|Inggrhé]] |capital = [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] |ethnic_groups = 50% [[Afrika]], 25% [[Eropa]], 25% [[Cina]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sh.html CIA.gov], The possibility of clear cut categorical divisions between ethnicities on present day St. Helena, as reflected by these statistics, is disputed. See George, 2002, pgs. 93–94 and Shine, 1970, pgs.15–16</ref> |latd=15 |latm=56 |latNS=S |longd=5 |longm=43|longEW=W |largest_city = |government_type = Bagian dari [[Saint Helena, Ascension, dan Tristan da Cunha]] |leader_title1 = [[Keurajaan Britania Raya|Ratu]] |leader_name1 = [[Elizabeth II dari Britania Raya|Elizabeth II]] |leader_title2 = [[Gubernur Saint Helena|Gubernur]] |leader_name2 = [[Mark Andrew Capes (Gubernur)|Mark Andrew Capes]] |area_rank = |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 122 |area_sq_mi = 47 |percent_water = |population_census = 4,255 |population_density_km2 = 35 |population_census_year = buleuën dua 2008 |sovereignty_type = |sovereignty_note = |established_event1 = Piagam geupeusah |established_date1 = 1659 |currency = [[Pound Saint Helena]] |currency_code = SHP |country_code = |time_zone = GMT |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |DST_note = |utc_offset_DST = |cctld = [[.sh]] |calling_code = 290 |drives on = kiri |footnotes = }} [[Beureukaih:Saint Helena-CIA WFB Map.png|jmpl|upright|Peuta wilayah Saint Helena]] '''Saint Helena''' nakeu saboh [[pulo]] blah si tunöng [[Samudra Atlantik]], 2.800 km blah si barat pasi [[Angola]]. Pulo nyoë nakeuh wilayah nibak [[Saint Helena, Ascension, ngön Tristan da Cunha]], saboh [[wilayah meurandéh la'ôt Britania|wilayah meurandéh la'ôt]] [[Britania Raya]], meusaban ngön [[Ascension]] ngön [[Tristan da Cunha]]. Pulo Saint Helena meusyeuhu seubab [[Napolèon Bonaparté]] tom jiboh keunoë. Jih na di pulo nyoë antara thôn [[1816]] ngön meuninggai bak thôn [[1821]]. Beunileuëng ureuëng duëk di St. Helena nyang geucatat bak sa uroë Buleuën Sikureuëng 2006 nakeuh 3.926 droë. == Nè == {{reflist}} == Peunawôt luwa == {{commons|Category:Saint Helena}} * {{en}} [http://www.sainthelena.gov.sh Situs resmi] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060409140731/http://www.sainthelena.gov.sh/tourism/museums2.html Kepemilikan Perancis di St Helena] * {{en}} [http://www.sthelena.se Yayasan Saint Helena] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080610163819/http://www.news.co.sh/ Berita Saint Helena] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20210127095237/http://www.sthelena.tk/ Kajian geografis tentang identitas warga Saint Helena] {{Britania-geo-stub}} {{Commonscat|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} [[Kawan:Saint Helena| ]] f0kwgnwqnx3555jcxwu994jdlhrxr7j 158086 158085 2026-05-20T07:20:10Z Kwamikagami 17559 158086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = |conventional_long_name = Saint Helena |common_name = Saint Helena |image_flag = Flag of Saint Helena.svg |image_coat = Coat of arms of Saint Helena.svg |image_map = LocationSaintHelena.png |national_motto = "Loyal and Unshakeable" |national_anthem = "[[God Save the Queen]]"<br />"[[My Saint Helena Island]]" (hana reusmi) |official_languages = [[Bahsa Inggréh|Inggrhé]] |capital = [[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]] |ethnic_groups = 50% [[Afrika]], 25% [[Eropa]], 25% [[Cina]]<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sh.html CIA.gov], The possibility of clear cut categorical divisions between ethnicities on present day St. Helena, as reflected by these statistics, is disputed. See George, 2002, pgs. 93–94 and Shine, 1970, pgs.15–16</ref> |latd=15 |latm=56 |latNS=S |longd=5 |longm=43|longEW=W |largest_city = |government_type = Bagian dari [[Saint Helena, Ascension, dan Tristan da Cunha]] |leader_title1 = [[Keurajaan Britania Raya|Ratu]] |leader_name1 = [[Elizabeth II dari Britania Raya|Elizabeth II]] |leader_title2 = [[Gubernur Saint Helena|Gubernur]] |leader_name2 = [[Mark Andrew Capes (Gubernur)|Mark Andrew Capes]] |area_rank = |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 122 |area_sq_mi = 47 |percent_water = |population_census = 4,255 |population_density_km2 = 35 |population_census_year = buleuën dua 2008 |sovereignty_type = |sovereignty_note = |established_event1 = Piagam geupeusah |established_date1 = 1659 |currency = [[Pound Saint Helena]] |currency_code = SHP |country_code = |time_zone = GMT |utc_offset = +0 |time_zone_DST = |DST_note = |utc_offset_DST = |cctld = [[.sh]] |calling_code = 290 |drives on = kiri |footnotes = }} '''Saint Helena''' nakeu saboh [[pulo]] blah si tunöng [[Samudra Atlantik]], 2.800 km blah si barat pasi [[Angola]]. Pulo nyoë nakeuh wilayah nibak [[Saint Helena, Ascension, ngön Tristan da Cunha]], saboh [[wilayah meurandéh la'ôt Britania|wilayah meurandéh la'ôt]] [[Britania Raya]], meusaban ngön [[Ascension]] ngön [[Tristan da Cunha]]. Pulo Saint Helena meusyeuhu seubab [[Napolèon Bonaparté]] tom jiboh keunoë. Jih na di pulo nyoë antara thôn [[1816]] ngön meuninggai bak thôn [[1821]]. Beunileuëng ureuëng duëk di St. Helena nyang geucatat bak sa uroë Buleuën Sikureuëng 2006 nakeuh 3.926 droë. [[Beureukaih:Saint Helena-CIA WFB Map.png|jmpl|upright|center|Peuta wilayah Saint Helena]] == Nè == {{reflist}} == Peunawôt luwa == {{commons|Category:Saint Helena}} * {{en}} [http://www.sainthelena.gov.sh Situs resmi] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060409140731/http://www.sainthelena.gov.sh/tourism/museums2.html Kepemilikan Perancis di St Helena] * {{en}} [http://www.sthelena.se Yayasan Saint Helena] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080610163819/http://www.news.co.sh/ Berita Saint Helena] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20210127095237/http://www.sthelena.tk/ Kajian geografis tentang identitas warga Saint Helena] {{Britania-geo-stub}} {{Commonscat|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} [[Kawan:Saint Helena| ]] ms0mxfdgb25l0ljivl0xhvskgnyvysc 0 7343 158087 89528 2026-05-20T07:20:33Z Kwamikagami 17559 158087 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|jmpl|upright=1.5|Peuta neuduëk [[bumoë]].]] '''Géografi''' nakeuh èleumèë bhaih muka [[bumoë]], [[manusia]], [[peunula]], [[hiweuen]] ngon wasé nibak [[bumoë]]. Asai narit geografi geucok nibak bahsa [[Yunani]] (γεωγραφία, "''geo''" bumoë, "''graphia''" gamba/teunuléh) meumakna "peujeulah bhaih [[bumoë]]".<ref>"Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. Retrieved 2009-04-17.</ref> Ureuëng phôn nyang ngui narit Geografi nakeuh Eratosthènès (276-194 SM). Di [[Indônèsia]] seugolom thôn 1947 geuthèë ngon nan èleumèë bumoë. Geografi geubagi 2 sagoe èleumèë geografi sosial (baih manusia) ngon geografi fisik (baih alam). == Tarèh == Nanggroë [[Yunani]] nakeuh saboh nanggroë nyang phôn jithèë ka geurawôn baih geografi seubagoë èleumèë ngön filosofi, ngön nyang pike keu phôn nakeuh Thales nibak Milètus, Hèrodotus, Eratosthènès, Hipparchus, Aristotèlès, Dicaearchus dari Mèssana, Strabô, ngön Ptolemy. nanggroë [[Romawi]] geubri seuneujôk nibak peumetaan sabab ureuëng nyan le nyang meurawôn nanggroë dan geutamah lom cura’-cura’ atawa cara-cara barô. Salah saboh cura’ nakeuh periplus, nibak pelabuhan ngön daratan man sipanyang garéh panté nyang jeut geukalön lé ureuëng meulaôt; ceuntô keuphôn nakeuh Hanno sang Navigator nibak Carthaginia lom saboh treuk nibak laôt Erythraea, bandua nyan seulamat di laôt sabab geungui cura’ periplus ngön geuturi binèh panté laôt Mirah ngön Teluk Parsi. bak jameun seuneungöh, ureuëng nanggroë Arab lagèë [[al-Idrisi]], [[Ibnu Battuta]] ngön [[Ibnu Khaldun]] geuplara ngön sabé geubangön pusaka nanggroë [[Yunani]] ngön [[Romawi]]. Ngön geumeujak Marco Polo, geografi ka meusipreuëk keu mandum nanggroë [[Iërupa]]. Oh leuh abad keu-18 geografi ka jithèë seubagoë èleumèë nyang jeut keu beunagi nibak kurikulum di universitas di [[Iërupa]] (nyang peuphôn Paris ngön Berlin),. == Sagoë Geografi == === Géografi Fisik === Géografi fisik (atawa fisiografi) peupusat keu géografi seubagoë èleumèë bumoë. baih nyoe neupeutrang mangat leubèh tapham bideuëng fisik bumoë ngön laén lom, lagèë : litosfèr, hidrosfèr, atmosfèr, pedosphère, lom baih flora fauna lam dônya (biosfèr). === Géografi Manusia === Géografi manusia nakeuh sagoë geografi nyang meupusat bak bideuëng saleuë' (pola) nyang membeuntôk manusia sibagoë masyarakat sosial. lam nyoë jitmöng baih budaya, sosial, politék lom ekonomi manusia. === Géomatika === Geomatika nakeuh sagoë geografi nyang ka lahé bak teungöh thôn 1950. Geomatika kajeut keu èlèmèë nyang luwah, geungui cara lagèë SIG ngön PJ. Geomatika meulipôt lapang luwah bideuëng nyang meupawôt ngön analisis spasial, lagèë Kartografi, Sistem Informasi Geografis (SIG), Penginderaan jeuôh, lom sistem peuteuntèë neuduëk global (GPS). === Géografi règional === Geografi regional nakeuh sagoë geografi nyang geuprunoë da'irah nibak mandum meubileung ukô lam dônya. niët phôn nakeuh beujeut keu tapham, atawa jeut tapeuhareutoë jeunèh-jeunèh sipat-sipat wilayah dari drah alam lom manusia. == Geografer nyang jithèë == [[Beureukaih:Gerardus_Mercator3.jpg|jmpl|ka|Gamba nibak Gerardus Mercator, nyang peuhasé proyèksi mercator.]] Di meuyub nyoë na padum-padum droë ureuëng nyang geupadoli, geupeuna, lom nyang geutém meubuët nibak bideuëng geografi, nakeuh: * Eratosthènès (276 SM - 194 SM) - nyang meubileuëng batèë (ukôran) bumoë. * Strabo (64/ 63 SM) - nyang tuléh baih Geografi, salah saboh kitab phôn nyang peujeulaih baih geografi. * Ptolemy (90 - 168) - gabôngan èleumèë Yunani ngön Romawi geupeuna lam kitab Geographia. * Al Idrisi (bahsa Arab: أبو عبد الله محمد الإدريسي , Latén : Dreses) (thôn 1100-1165/66) - nyang peugöt Nuzhatul Mushtaq. * Gerardus Mercator (1512-1594) - kartografer nyang caröng ka meuhasé geuteumaeung saboh cara keumeungui proyeksi mercator. * Alexander von Humboldt (1769-1859) - jipeunan seubagoë du geografi modèrèn, jipeuteubiët Kosmos lom nyang peudöng sub-bideuëng biogeografi. * Carl Ritter (1779-1859) - jipeunan du nibak geografi modèrèn. geumeuduëk phôn geografi nibak Universitas Berlin.]] * Arnold Guyot Henry (1807-1884) geucatèt seuneusôn lapéh èh (glètser) lom peumeuphôm lam seuneugrak lapéh èh, nyang meuteuntèë nibak jimeulé èh nyang bagah. * William Morris Davis (1850-1934) - du geografi Amèrika lom nyang peukeumang nibak siklus erosi. * Paul Vidal de la Blache (1845-1918) - nyang peudöng sikula geopoliték di Peurancis, lom nyang tuléh bhaih-bhaih geografi manusia. * Sir Halford Mackinder John (1861-1947) - waki nyang peuphôn nibak LSE, atawa Asosiasi Geografis. * Carl O. Sauer (1889-1975) - tokoh geografi budaya. == Nè == {{reflist}} {{Commons|Geography}} [[Kawan:Éleumèë]] 8knhhgoc1buih4te3sdhyibipdishsp 0 7349 158084 137599 2026-05-20T07:18:56Z Kwamikagami 17559 158084 wikitext text/x-wiki '''Peuta''' nakeuh gamba muka [[bumoe]] yang ditampilkan bak saboh bideueng yang data deungon geungui skala meuteuntèe. Peuta jeuet geupeugot lam mubagoe cara nyang mubida, mulai peuta konvensional nyang geucitak sampoe bak peuta digital nyang leumah bak layeue komputer. Asai istilah peuta nakeuh nibak basa Yunani 'mappa' nyang hareutoejih lapék atawa ija top meja. Teutapi seucara umum makna peuta nakeuh gamba bandum atawa ladôm muka bumoe bak bideueng rata nyang geupeuubit deungon geungui skala nyang meuteuntèe. Peuta nakeuh representasi dua dimensi nibak saboh ruweueng lhèe dimensi. Éleumèe bhaih pumeugöt peuta geupeunan kartografi. Le jeuneh peuta nyang ngui skala, nyang peuteuntèe dum na rayek saboh objek nyang na lam peuta nyan lam keuadaan nyang sibeunajih. Seunapat nibak padum-padum boh peuta geupeunan atlas. [[Beureukaih:Blank globe.svg|jmpl|ka|upright|Deuh peuta dônya kawasan Eropa, Asia Barat ngön Afrika.]] == Jeunèh Peuta == * Meunurôt nè keutrangan # Peuta aleue # Peuta seunalén * Meunurôt bandeng seunipat # Peuta skala rayek # Peuta skala teungoh # Peuta skala ubeut # Peuta skala geografis == Fungsi Peuta == Na meumacam fungsi peuta bak meubagoe bideung, nakeuh: * Seuneunyok saboh dairah meupawôt ngön dairah laén nibak muka bumoë. * Meupeudeuh atawa meugamba bangön-bangön muka bumoë (miseu bangön benua, atawa gunong). * Meupeudeuh keutrangan kheue nyang na bak saboh dairah. * Meudum ukôran, sabab ngön peuta jeut meuukô luwaih dairah lom jeu-ôh bak muka bumoë. == Asoe Peuta == * Nan peuta. Nan peuta beu meumakna asoe peuta nyang teugamba, ngön na nan peuta ureung nyang kalön geumeuphom asoe peuta nyan. * Garéh binèh. Garéh binèh nakeuh garéh nyang na bak binèh peuta seubagoe bataih binèh lua peuta. * Peuneunyok keue angèn. Bak peuta, peuneunyok keue angèn nakeuh u barôh, neuduek ji jeut beurangkapat neuatô bek jiteubiet bak garéh binèh. * Skala peuta. Skala peuta nakeuh seuneunyôk peubandéng ukôran peuta, jeu-ôh nibak peuta ngön jeu-ôh nyang sebeutôi ji. Miseu, peuta meuukô 1:100.000 meumakna tiep jeu-ôh 1 cm nibak peuta sama cit ngön 100.000 cm nibak sebeutôi ji. * Keutrangan peta. Keutrangan peuta kayém geukheun ngön narit legenda, sinoe meuasoe bandum jeunèh tanda peuta nyang na nibak peuta. * Garéh linteueng ngön garéh buju. Garéh linteueng ngön garéh buju geukheun cit ngön garéh astronomi. Garéh nyoe kayém leumah seunaboh bak derjat. * Tanda peuta. Tanda peuta nakeuh cèngkunèk nyang na bak peuta, keu geunantoe tanda nyang seubeutôi ji, neuatô-neuatô tanda nyang jroh nakeuh: # ubeut, jeut bek le that abeh ruweueng nibak peuta. # seudang, jeut mangat ngön bagah bak ta gamba. # trang, mangat bek na seunalah bak ureung nyang ngui. * Teunuléh. Teunuléh nibak peuta nakeuh bandum teunuléh nyang na nibak peuta, hi haraih nakeuh haraih rayek, haraih ubeuet, teupat, ngön singèt. * Meunè ngön thôn jeuet. Meunè ngön thôn jeuet peureulèe cit tapeutamöng bak peuta, jeut ji tepeue nè ngön thôn jeuet saboh-boh peuta. * Wareuna. Wareuna jeut keu peubida bandum drah nyang na nibak peuta. {{Commonscat|Maps}} r0xd422aaiv5l11zhd52i0zilcbs3lu 0 9351 158096 88031 2026-05-20T07:31:23Z Kwamikagami 17559 158096 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|jmpl|Gunong Everest]] '''Gunong Everest''' atawa '''Gunong Sagamartha''' atawa '''Gunong Chomolungma''' nakeuh saboh [[gunong]] di [[Nepal]] ngon [[Rèpublik Rakyat Cina|Cina]] bak wilayah Gunong-gunong Himalaya. Manyang gunong nyoë nakeuh 8848 m. [[Kawan:Gunong]] 6m9m1mhzcrqnrchc8yzrcrvayf3rqt3 0 9390 158088 107964 2026-05-20T07:20:57Z Kwamikagami 17559 158088 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Periodic table (polyatomic).svg|jmpl|upright=1.25|Tabel periodik drah kimia]] '''Drah kimia''' nakeuh [[dat kimia]] nyang teususôn nibak atôm-atôm nyang na jeumeulah proton nyang saban lam inti atômjih.<ref name=goldbookElement>{{cite web|website=http://iupac.org|url=http://goldbook.iupac.org/C01022.html|editor=[[IUPAC]]|title=chemical element|doi=10.1351/goldbook.C01022}}</ref> Sampoë 'an jinoë ka na 118 boh drah nyang ka jiteumèë, nyakni 94 boh drah na alami lam [[bumoë]] salang 24 boh drah teuk nakeuh drah nyang geupeugöt.<ref name=LosAlamos>{{cite web|title=Periodic Table of Elements: Oxygen|author=Los Alamos National Laboratory|authorlink=Los Alamos National Laboratory|publisher=Los Alamos National Security, LLC|location=Los Alamos, New Mexico|year=2011|url=http://periodic.lanl.gov/8.shtml|accessdate=7 May 2011}}</ref> == Nè == {{reflist}} [[Kawan:Kimia]] 8vpiz4va2getjpzywr3s0flzv17ckhs 0 16483 158106 157059 2026-05-20T07:38:31Z Kwamikagami 17559 158106 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Hutan Gunung Leuser Aceh.jpg|jmpl|upright=1.5|Bak kayèe lam glé [[Leuser]]]] Di yup nyoe dapeuta bak kayèe nyang na di Acèh. Rôh cit lam kawan nyoe bansa bak [[naleueng]] ngön [[bak meuuboe]].<ref>{{citebook|author=Abu Bakar dkk|title=Kamus bahasa Aceh-Indonesia|year=2001|publisher=Balai Pustaka|ISBN=9789796666461}}</ref> == A == [[File:Oroxylum indicum 13.JPG|jmpl|Ôn abeueng-abeueng]] [[File:Ficu padan 160621-59588 tpl.JPG|jmpl|Bak ara lutông]] * [[Bak adat|Adat]] * [[Adè]] * [[Abeueng-abeueng]] - ''Oroxylum indicum'' * [[Amun]] * [[Aneuh]] * [[Apiyun]] * [[Ara]] : ''Ficus''<ref>{{citebook|author=Mutiara|title=Ketersediaan dan Pola Distribusi Pohon Pakan Rangkong di Kawasan Ekosistem Ulu Masen, Sampoiniet|URL=https://repository.ar-raniry.ac.id/20038/1/Mutiara%2C%20160703049%2C%20FST%2C%20BIO%2C%20081361527394.pdf|year=2021}}</ref> ** [[Ara gusuek]] : ''Ficus vasculosa'' ** [[Ara lutông]] : ''Ficus padana'' ** [[Ara leumang]] : ''Ficus variegate'' ** [[Ara uteuen]] : ''Ficus fistulosa'' ** [[Ara mirah]] : ''Ficus racemosa'' ** [[Ara putéh]] : ''Ficus virens'' * [[Arakatè]] * [[Arôn]] * [[Asan]] * [[Asan teungeut]] - ''Samanea saman'' * [[Asèh-asèh]] * [[Aweueh]] * [[Awé]] * [[Awé buta]] - ''Tinospora crispa'' == B == [[File:Bael03 FSPark Asit.jpg|jmpl|Bak bi]] [[Beureukaih:Pteroc javan 090225-6377 saot.JPG|jmpl|Bak bayu]] [[File:20150606Portulaca oleracea8.jpg|jmpl|Bak bileueng]] [[File:Mitragyna speciosa085.JPG|jmpl|Bak biek]] * [[Bada]] * [[Badom]] * [[Balék kilat]] - ''Hemigraphis alternata'' * [[Barom]] * [[Baét]] * [[Balam]] * [[Bangguri]] - ''Phyllanthus pulcher'' * [[Bangka]] * [[Bangkuang]] * [[Barieh]] * [[Barueh]] - jeunèh [[mangohta]] uteuen * [[Basông]] * [[Bawang]] * [[Bayah]] - ''Oncosperma horridum'' * [[Bayam]] * [[Bayam duroe]] * [[Bayeuek]] -''Asplenium nidus'' * [[Bayi]] * [[Bayu]] * [[Beuluru]] - ''Entada phaseoloides'' * [[Beum]] * [[Beuradén]] * [[Beuradeuen]] * [[Beuradeuek]] * [[Beuraleuen]] - ''Solanum mauritianum'' * [[Bramoe padang]] - jeunèh naleueng * [[Beuraksa]] - ''Cassia fistula'' * [[Beurangkah]] * [[Beureugang]] - ''Baccaurea sp'' * [[Beureugang piet]] - ''Baccaurea bracteata'' * [[Beureunè]] * [[Beurunyong]] - ''Urena lobata'' * [[Beureuta]] * [[Beureumbang]] -''Sonneratia Alba'' * [[Bè]] * [[Bi]] - ''Aegle marmelos''; maja {{id}} * [[Biek]] * [[Biheue]] * [[Bileueng]] * [[Bileueng papeuen]] * [[Bili]] : ''Donax canniformis'' atawa ''Clinogyne dichotoma''<ref>{{citebook|author=Kreemer, J.|title=Atjèh|URL=https://books.google.co.id/books?id=U2weAAAAIAAJ&printsec=frontcover|year=1922|page=137}}</ref> * [[Bintang hu]] * [[Birah]] * [[Biramani]] * [[Blangèn]] * [[Buga]] - ''Opuntia cochenillifera''<ref>[https://www.socfindoconservation.co.id/plant/453 Kaktus Centong]</ref> * [[Bugak]] * [[Bugéng]] - ''Phoenix paludosa'' * [[Bunie]] - ''Antidesma bunius'' * [[Bundi]] * [[Bungo]] - bungur {{id}} * [[Bunot]] - ''Calophyllum inophylum'' * [[Buyông]] == C == [[File:Neobalanocarpus heimii at Kepong Botanical Garden 20230625 111850.jpg|jmpl|Bak ceungai]] * [[Calông]] * [[Campli]] * [[Campli awé]] * [[Campli jra]] * [[Campli buta]] * [[Camcuruih]] * [[Cantékan]] * [[Capa]] - ''Blumea balsamifora'' * [[Ceubrék]] * [[Ceukô]] * [[Ceukôk]] * [[Ceumeucet]] - ''Chrysopogon aciculatus'' - kalakanji (id) * [[Ceungai]] - ''Neobalanocarpus heimii'' * [[Ceuradieh]] * [[Ceureumoe]] * [[Ceurih]] - ''Lotus'' * [[Cina manèh]] - ''Euphorbia prostata'' * [[Cr'èt]] * [[Cu]] * [[Cula naga]] * [[Culuet]] * [[C'ueh]] == D == [[Beureukaih:Typh angus 081006-3400 jtg.jpg|jmpl|Bak dah]] * [[Bak dah|Dah]] * [[Dama]] - genus ''Shorea'' * [[Dama beusoe]] - ''Callicarpa longifolia'' * [[Darah keubeue]] * [[Darèh]] * [[Daroh]] * [[Drien]] * [[Drien beulanda]] * [[Duku]] == E == * [[Eumpeuek]] * [[Eumpeuek abi]] * [[Eumpeuek seungeu]] == G == [[File:2229 - Salzburg - Flowers.JPG|jmpl|Bak gancéng bajèe]] * [[Gabôh]] * [[Gaca]] - pacar (id) * [[Gadông]] - ''Dioscorea alata'' * [[Gajah tunggai]] * [[Galagarô]] * [[Gamat]] * [[Gambé]] * [[Gandarusa]] * [[Ganti]] * [[Gantang]] * [[Gapeueh]] * [[Gawè]] - ''Coccinia cordifolia'' * [[Gaki manok]] - ''Ruellia tuberosa'' * [[Gaki mirahpati]] * [[Gancéng bajèe]] * [[Ganja]] * [[Gapah lhan]] * [[Geulima]] * [[Geulinggang]] * [[Geulisék]] - ''Citrus tangerina'' * [[Geulumpang]] * [[Geuneu]] - rumput teki (id) * [[Geunuku]] * [[Geurundông]] * [[Geurundông Pageue]] - ''Lannea coromandelica'' * [[Geutue]] - ''Guilandina bondoc'' * [[Geuti]] * [[Giri]] - jeruk bali (id) * [[Glém batèe]] - jali (id) * [[Gleuem]] - gelam (id) * [[Grupheueng]] * [[Gukèe pa'è]] - ''Kalanchoe serrata'' * [[Gurangsang rimueng]] - ''Anoectochilus setaceus''<ref>[https://www.researchgate.net/publication/343581893_EKSPLORASI_SPESIES_TUMBUHAN_BERKHASIAT_OBAT_BERBASIS_PENGETAHUAN_LOKAL_DI_KABUPATEN_PIDIE Eksplorasi Spesies Tumbuhan Berkhasiat Obat Berbasis Pengetahuan Lokal di Kabupaten Pidie]</ref> == H == * [[Hagu]] * [[Haleuba]] * [[Halia]] * [[Hinggu]] <gallery mode="packed"> Beureukaih:Streblus asper at Panamaram (3).jpg|Bak hagu Beureukaih:Junger Bockshornklee.jpg|Bak haleuba </gallery> == I == * [[Ibôih]] * [[Bak ie kreueh|Ie kreueh]] * [[Iku manok]] * [[Ipôh]] * [[Bak irak|Irak]] == J == [[File:Salix tetrasperma - Indian Willow at Bavali (2).jpg|jmpl|Ôn sijaloh]] * [[Jaloh]] - Genus ''Salix'' * [[Jambèe]] * [[Jambèe kléng]] * [[Jambèe Meulabôh]] * [[Jampè]] * [[Jamprut]] * [[Janèng]] * [[Janggôt jén]] * [[Jarôm]] * [[Jatoe]] * [[Jeulatang]] - ''Urtica dioica'' * [[Jeuleupa]] : ''Abutilon indicum'' * [[Jeuleupak]] * [[Jeuleupè]] * [[Jeulutông]] - ''Dyera costulata'' * [[Jeumpa]] * [[Jeumpa keubiru]] - ''Plumeria rubra'' * [[Jeumuju]] * [[Jeura itam]] * [[Jeura keusani]] * [[Jeura manèh]] * [[Jeura putéh]] * [[Jeureuju]] -''Acanthus ilicifolius'' * [[Jeureula]] * [[Jeureumeui manok]] * [[Jeureunang]] * [[Jeureunggèe]] * [[Jeuréng]] - ''Archidendron pauciflorum'' * [[Jiem-jiem]] * [[Jôk]] * [[Jrôk]] * [[Jruen]] * [[Juat]] == K == * [[Kacang parang]] * [[Kacha kaché]] -''Erigeron sumatrensis'' * [[Kacu]] * [[Kachueng]] - ''Phisalis minima'' * [[Bak kala|Kala]] * [[Kamariah]] - kapinis (id) * [[Kambuek]] * [[Kandéh]] * [[Kaphô]] * [[Kapulaga]] * [[Karieng]] * [[Kati]] - ''Datura metel'' * [[Kawét]] - ''Bougainvillea'' * [[Kayèe adang]] * [[Kayèe kunyèt]] : ''kayu kunyit'' (''Clausena exacavata'') * [[Klayu]] - ''Erioglossum rubiginosum'' * [[Keudagi]] - ''Glochidion molle'' * [[Keudawông]] -''Parkia timoriana'' * [[Keudeuké]] - ''Terminalia chebula'' * [[Keulidèk]] * [[Keumili]] - ''Coleus tuberosus'' * [[Keumudèe]] * [[Keumukôh]] - ''Limonia acidissima'' * [[Keumunèng]] * [[Keunyèt-nyet]] * [[Keuneureukam]] * [[Keunue]] * [[Keupula meulila]] - sawo manila * [[Keupula canggè]] - ''Mimusops elengi'' * [[Keureubeh]] - jeunèh boh timon * [[Keureuma]] * [[Keusab]] * [[Keusumba]] * [[Keutapang]] * [[Keutila]] * [[Keutumbit]] - ''Desmodium scalpe'' / ''Hylodesmum repandum'' * [[Kéh]] * [[Khoh]] * [[Kiroe]] - ''Aleurites moluccana'' * [[Klat]] * [[Krang asèe]] - ''Premna molissima'' * [[Kruet]] * [[Kuini]] * [[Kujreuet]] - ''kembang pukul empat'' {{id}} * [[Kulé]] - ''kulim'' (id) * [[Kulét manèh]] * [[Kulu]] * [[Kumbang]] - ''Mangifera quadrifida'' * [[Kundô]] - ''Benincasa hispida'' * [[Kunyèt]] * [[Kuthang]] / keuteungga * [[Kuyuen]] * [[Kuwini]] * [[Kruéng]] - ''Dipterocarpus spp'' == L == * [[Labu ie]] * [[Labu jeupang]] * [[Labu tanoh]] * [[Ladong]] - ''Dioscorea bulbifera''<ref>{{Cite web |title=Etnobotani Tumbuhan Gadung (Dioscorea spp) di Aceh Selatan |url=https://etd.usk.ac.id/index.php/index.php?p=abstract&abstractID=73599 |access-date=2024-12-18 |archive-date=2025-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129050058/https://etd.usk.ac.id/index.php/index.php?abstractID=73599&p=abstract |dead-url=yes }}</ref> * [[Lageuen]] / lagan - bak kayèe raya bansa kruéng * [[Lak-lak]] * [[Lakôm]] - ''Causonis trifolia'' * [[Lakum Raya]] - ''Gynura procumbens''<ref>[https://repositori.kemdikbud.go.id/21142/1/2004-Buku-Ramuan%20tradisional%20Aceh_organized.pdf Ramuan Tradisional Aceh]</ref> * [[Lambayông]] * [[Lambéng manok]] * [[Lambidéng]] * [[Lampeudu]] * [[Lampuyang padé]] - ''Zingiber amaricans'' * [[Langgadè]] : ''Bruguiera parviflora''<ref>{{citebook|author=Kreemer, J.|title=Atjèh|URL=https://books.google.co.id/books?id=U2weAAAAIAAJ&printsec=frontcover|year=1922|page=137}}</ref> * [[Langkap]] * [[Langsat]] * [[Langkuweueh]] * [[Lapéng]] * [[Lawah]] * [[Lawang]] * [[Lawang blang]] * [[Lawang kléng]] * [[Layap]] - ''Barleria prionitis''<ref>[https://repositori.kemdikbud.go.id/21142/1/2004-Buku-Ramuan%20tradisional%20Aceh_organized.pdf Ramuan Tradisional Aceh]</ref> * [[Layèe]] * [[Leubue]] : ''Alocasia plumbea'' * [[Leuki]] * [[Leumbéng manok]] - ''Celosia cristata'' * [[Leupèe]] * [[Lidah keubeue]] * [[Limo]] * [[Lumbé]] * [[Lunih]] == M == * [[Madat]] * [[Madon]] * [[Majakani]] - ''Quercus lusitanica'' * [[Makén]] * [[Mamplam]] * [[Mamprèe]] * [[Mancang]] * [[Manè]] - ''Vitex pinnata'' * [[Manèk manoe]] * [[Mangohta]] * [[Marairi]] : ''Uvaria grandiflora'' * [[Maw'o]] * [[Meulu]] - ''Gardenia jasminoides'' * [[Mè]] * [[Mè tanoh]] - ''meniran (id)'' * [[Meucat]] * [[Meudang]] * [[Meuh-meuh]] * [[Meuluweuek]] * [[Meunyè]] * [[Bak meurak|Meurak]] * [[Meurak glé]] - ''Delonix regia'' * [[Meuranté]] * [[Meureubo]] - genus ''Intsia'' * [[Meuriya]] * [[Meurinya]] - ''Bouea macrophylla; Gandaria (id)'' * [[Meusuwi]] * [[Meuntui]] * [[Mibo]] * [[Milôn]] * [[Miruek]] * [[Mo]] * [[Muku]] * [[Mula]] -- ''Raphanus sativus'' * [[Mulieng]] * [[Munteu]] - ''Citrus aurantium'' * [[Murông]] == N == * [[Naleueng]] * [[Naleueng sambô]] * [[Nak-nak]] * [[Nam-nam]] * [[Naw'ah]] * [[Naw'ah piet]] * [[Nga]] * [[Ngom]] * [[Nibông]] * [[Nilam]] - ''Pogostemon cablin'' * [[Nipah]] * [[Niréh]] == O == * [[Oe]] == P == * [[Padé]] * [[Paku]] * [[Paku até]] - ''Angiopterus evecta'' * [[Pala]] * [[Palèe]] * [[Pangè]] * [[Panah]] * [[Panjoe]] * [[Para]] * [[Patikala]] * [[Pawôh]] - ''Mangifera laurina'' * [[Peudeundang]] * [[Peundang]] * [[Peugaga]] * [[Peuladang]] * [[Bak peulandôk|Peulandôk]] * [[Peunyeuha]] - ''Kleinhovia hospita''<ref>Kreemer</ref>; katimahar (id) * [[Peunaga]] * [[Peuno]] * [[Peuték]] * [[Bak peureulak|Peureulak]] * [[Peureumpieng]] - ''Themeda gigantea'' * [[Bak peureumadani|Peureumadani]] * [[Priya]] * [[Priya laôt]] - ''Colubrina asiatica'' * [[Pha cangguek]] - jeunèh naleueng * [[Pi]] - ''Acrostichum aureum'' * [[Pih asèe]] * [[Pih mie]] -''Mimosa pudica'' * [[Pik cangguek]] - ''Luffa aegyptica'' * [[Pik galah]] * [[Pik meusagoe]] - ''Luffa acutangula'' * [[Pik uleue]] - ''Trichosanthes cucumerina'' * [[Pineung]] * [[Pisang]] ** [[Pisang abeè]] ** [[Pisang ayam]] ** [[Pisang bantan]] ** [[Pisang bheung]] ** [[Pisang bue]] ** [[Pisang bu ie]] ** [[Pisang klat barat]] ** [[Pisang kleueng]] ** [[Pisang wak]] * [[Bak plandôk|Plandôk]] * [[Princék manok]] * [[Pudéng]] * [[Punteut]] * [[Punti]] - ''Diploknema oligomera'' * [[Puta taloe]] - ''Helicteres isora'' * [[Puuk]] * [[Pucôk]] * [[Pupu]] == R == * [[Rabo]] * [[Rabôn]] - ''Solanum diphyllum'' * [[Rahat]] - ''Coleus atropurpureus'' * [[Raho]] * [[Raja padang]] * [[Raja peunaw'a]] * [[Rak-rak]] * [[Ramè]] * [[Rambè]] * [[Rambôt]] * [[Rambôt bue]] * [[Rambông]] - ''Ficus elastica'' * [[Rambuli]] * [[Rawatu]] * [[Bungong Raya|Raya]] * [[Rancông]] * [[Rancông bulôh]] : ''Mesua ferrea'' * [[Rangginoe]] * [[Rangkiléh]] * [[Ranup]] * [[Ranup dong]] * [[Ranup mirah]] : ''Piper crocatum'' * [[Ranup tanoh]] / keuladi tikôh - ''Peperomia pellucida'' * [[Raseutôm]] * [[Rènda]] - ''Carissa carandas'' * [[Reudeup]] - ''Erythrina lithosperma''; dedap (id) * [[Reuléh]] / seukè bangkuang * [[Reuleuet]] - ''Fuirena umbelata'' * [[Reulieng]] - ''Echinochloa crus-galli'' * [[Reundéng]] * [[Reunèng]] - ''Mentha arvensis'' * [[Reusak]] - ''Vatica Teysmanniana''; resak (id) * [[Reusam]] - ''Gleichenie linearis''; resam (id) * [[Reuteuek]] * [[Reuteuek ngom]] - ''Psophocarpus tetragonolobus'' * [[Rheum]] * [[Rihai]] - ''Origanum vulgare'' * [[Rihan]] - ''Ocimum sanctum'' * [[Riman]] * [[Rimbang]] - ''Solanum torvum'' * [[Riwat]] * [[Ru]] - ''Casuarina equisetifolia''; eru (id) * [[Rôm-rôm]] * [[Rubék]] * [[Rumpét]] * [[Rumpuen]] * [[Runeu]] - ''Cordia obliqua'' * [[Rungkom]] = Flacourtia indica = Rukam == S == [[Beureukaih:2016 Singapur, Ogrody botaniczne (153).jpg|jmpl|Bak silalak mirah]] * [[Saga]] - ''Abrus precatorius'' * [[Sawôh]] * [[Sawôh drien]] * [[Saya]] - ''bunglai'' (id) * [[Salak]] * [[Salasari]] * [[Santon]] * [[Santot]] * [[Seudam]] - ''Alyxia reinwardtii '' * [[Seukè pasi]] * [[Seukè pulôt]] * [[Seulanga]] * [[Seuleupôk]] * [[Seulimèng]] * [[Seulingong]] * [[Seulipéh]] - ''Leucaena leucocephala'' * [[Seumanggi]] * [[Seumantôk]] - ''Shorea spp; Parashorea spp'' * [[Seumawè]] * [[Seumeureuleuet]] - ''Artemisia vulgaris'' * [[Seunamaki]] * [[Seuniboe]] - ''Pistia stratiotes'' * [[Seunijuek]] - ''Klanchoe pinnata'' * [[Seuntang]] - ''Azadirachta excelsa'' * [[Seupeueng]] - ''Caesalpinia sappan''; secang (id) * [[Seupéng]] * [[Seurahét]] * [[Seurapat]] * [[Seuriba]] = Cyanthillium cinereum<ref>[https://ejurnalunsam.id/index.php/jempa/article/download/7609/4048/ Kajian Etnobotani Tumbuhan Obat pada Masyarakat Blang Bungong Kecamatan Tangse Kabupaten Pidie-Aceh]</ref> / ''Stachytarpheta jamaicensis''<ref>[https://www.researchgate.net/publication/343581893_EKSPLORASI_SPESIES_TUMBUHAN_BERKHASIAT_OBAT_BERBASIS_PENGETAHUAN_LOKAL_DI_KABUPATEN_PIDIE Eksplorasi Spesies Tumbuhan Berkhasiat Obat Berbasis Pengetahuan Lokal di Kabupaten Pidie]</ref> * [[Seurikui]] * [[Seuriphiek]] * [[Seurunè]] * [[Seurunoe]] * [[Seusawi]] * [[Seutawôn]] * [[Seutui]] * [[Siadè-adè]] * [[Sialét]] - jeunèh naleueng * [[Sialèe]] - jeunèh bak sukôn * [[Siaté-até]] - ''Desmodium adscendens'' * [[Siaweuek-aweuek]] : ''Limnocharis flava'' * [[Siba]] * [[Sibeudé]] - ''Clerodendrum paniculatum'' * [[Sibôn-bôn]] * [[Sibeuranto]] - ''Sindora sumatrana'' * [[Sigandai]] * [[Sigaréng]] * [[Sigeuntôt]] - ''Paederia foetida'' * [[Sikabu]] * [[Sikawét]] * [[Sikeucék]] - ''Impatiens balsamina''; pacar air (id) * [[Sikeumbông geutah]] * [[Sikeumeung]] * [[Sikeutèp]] * [[Sikleueng-kleueng]] * [[Sikuat]] * [[Sikumbop]] * [[Silalak ijô]] - ''Dracaena fragrans'' * [[Silalak mirah]] - ''Cordyline fruticosa'' * [[Silaklak]] - * [[Simeureulueng]] * [[Sipuléh]] * [[Sirieh-rieh]] * [[Sirih]] * [[Sisék naga]] * [[Sirön]] * [[Sitawa]] - ''Costus speciosus'' * [[Siteubai]] * [[Siyueng-yueng]] * [[Sudeuen]] * [[Suganda]] * [[Sukleuet]] * [[Sukôn]] * [[Sumpueng]] - ''Eclipta alba'' * [[Surien]] - ''Toona sureni Merr'' == T == * [[Tali ayé]] * [[Tali babi]] * [[Tampu]] * [[Tampu glé]] - ''Macaranga tanarius'' * [[Tampui]] * [[Tapak guda]] - ''Ipomoea pes-caprae''; katang-katang (id) * [[Tapak liman]] -''Elephantopus scaber'' * [[Tarôk]] * [[Tarôm]] * [[Teuë|Teue]] * [[Teubèe]] * [[Teumeureue]] : ''Microcos tomentosa'' * [[Teumurui]] * [[Teumiki]] * [[Teunga]] - Genus ''Ceriops candolleana'' / ''Ceriops burghiana'' * [[Teupuih]] - ''Etlingera coccinea'' * [[Teuseubèh]] - ''Canna indica'' * [[Timon]] * [[Timon bruek]] * [[Tinga]] : Genus ''Salacia'' * [[Tingkeuem]] * [[Trieng]] * [[Trom putéh]] * [[Trueng]] * [[Trueng caw'ie]] * [[Trueng khi]] * [[Trueng kléng]] * [[Trueng pandi]] * [[Trueng pungo]] - ''Datura metel'' * [[Trusép]] * [[Tualang]] - ''Koompassia excelsa'' * [[Tuba]] - ''Denis elliptica'' * [[Tuba rasa]] - ''Annona squamosa L'' * [[Tuba tikôh]] * [[Tungkat ali]] - ''Eurycoma longifolia'' * [[Tunyok langèt]] * [[Tuphah]] * [[Tue]] * [[Tutôp bumoe]] - ''Elephantopus scaber'' * [[Tuwaya]] == U == * [[U]] * [[Ulim]] - ''Caesalpinia pulcherrima'' * [[Ura]] * [[Urat lhèe]] * [[Uröt]] * [[Uröt pisang]] * [[Usé]] - jeunèh naleueng * [[Usén]] == W == * [[Wèt]] == Eu cit == * [[Aweueh peuet plôh peuet]] * [[Dapeuta bak meuuboe di Acèh]] * [[Dapeuta kulat di Acèh]] * [[Dapeuta cicém di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt laôt di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt ie tabeue di Acèh]] * [[Dapeuta insekta di Acèh]] * [[Dapeuta mamalia di Acèh]] == Asai seunurat == {{reflist}} == Beuet leubèh le == * [https://web.archive.org/web/20230810225315/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadn337.pdf Biodiversity Kawasan Ekosistem Seulawah] * [https://media.neliti.com/media/publications/115386-ID-diversity-of-feed-plants-of-sumatran-ele.pdf Diversity of Feed Plants of Sumatran Elephant Habitats in Jantho Pinus Nature Reserve, Aceh Besar District] [[Kawan:Bak kayèe]] [[Kawan:Wikipèdia]] 0tr1ni1r2ks4d4plh3rzepuqjz51w17 158107 158106 2026-05-20T07:38:54Z Kwamikagami 17559 158107 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Hutan Gunung Leuser Aceh.jpg|jmpl|upright=1.5|Bak kayèe lam glé [[Leuser]]]] Di yup nyoe dapeuta bak kayèe nyang na di Acèh. Rôh cit lam kawan nyoe bansa bak [[naleueng]] ngön [[bak meuuboe]].<ref>{{citebook|author=Abu Bakar dkk|title=Kamus bahasa Aceh-Indonesia|year=2001|publisher=Balai Pustaka|ISBN=9789796666461}}</ref> == A == [[File:Oroxylum indicum 13.JPG|jmpl|Ôn abeueng-abeueng]] [[File:Ficu padan 160621-59588 tpl.JPG|jmpl|upright|Bak ara lutông]] * [[Bak adat|Adat]] * [[Adè]] * [[Abeueng-abeueng]] - ''Oroxylum indicum'' * [[Amun]] * [[Aneuh]] * [[Apiyun]] * [[Ara]] : ''Ficus''<ref>{{citebook|author=Mutiara|title=Ketersediaan dan Pola Distribusi Pohon Pakan Rangkong di Kawasan Ekosistem Ulu Masen, Sampoiniet|URL=https://repository.ar-raniry.ac.id/20038/1/Mutiara%2C%20160703049%2C%20FST%2C%20BIO%2C%20081361527394.pdf|year=2021}}</ref> ** [[Ara gusuek]] : ''Ficus vasculosa'' ** [[Ara lutông]] : ''Ficus padana'' ** [[Ara leumang]] : ''Ficus variegate'' ** [[Ara uteuen]] : ''Ficus fistulosa'' ** [[Ara mirah]] : ''Ficus racemosa'' ** [[Ara putéh]] : ''Ficus virens'' * [[Arakatè]] * [[Arôn]] * [[Asan]] * [[Asan teungeut]] - ''Samanea saman'' * [[Asèh-asèh]] * [[Aweueh]] * [[Awé]] * [[Awé buta]] - ''Tinospora crispa'' == B == [[File:Bael03 FSPark Asit.jpg|jmpl|Bak bi]] [[Beureukaih:Pteroc javan 090225-6377 saot.JPG|jmpl|Bak bayu]] [[File:20150606Portulaca oleracea8.jpg|jmpl|Bak bileueng]] [[File:Mitragyna speciosa085.JPG|jmpl|Bak biek]] * [[Bada]] * [[Badom]] * [[Balék kilat]] - ''Hemigraphis alternata'' * [[Barom]] * [[Baét]] * [[Balam]] * [[Bangguri]] - ''Phyllanthus pulcher'' * [[Bangka]] * [[Bangkuang]] * [[Barieh]] * [[Barueh]] - jeunèh [[mangohta]] uteuen * [[Basông]] * [[Bawang]] * [[Bayah]] - ''Oncosperma horridum'' * [[Bayam]] * [[Bayam duroe]] * [[Bayeuek]] -''Asplenium nidus'' * [[Bayi]] * [[Bayu]] * [[Beuluru]] - ''Entada phaseoloides'' * [[Beum]] * [[Beuradén]] * [[Beuradeuen]] * [[Beuradeuek]] * [[Beuraleuen]] - ''Solanum mauritianum'' * [[Bramoe padang]] - jeunèh naleueng * [[Beuraksa]] - ''Cassia fistula'' * [[Beurangkah]] * [[Beureugang]] - ''Baccaurea sp'' * [[Beureugang piet]] - ''Baccaurea bracteata'' * [[Beureunè]] * [[Beurunyong]] - ''Urena lobata'' * [[Beureuta]] * [[Beureumbang]] -''Sonneratia Alba'' * [[Bè]] * [[Bi]] - ''Aegle marmelos''; maja {{id}} * [[Biek]] * [[Biheue]] * [[Bileueng]] * [[Bileueng papeuen]] * [[Bili]] : ''Donax canniformis'' atawa ''Clinogyne dichotoma''<ref>{{citebook|author=Kreemer, J.|title=Atjèh|URL=https://books.google.co.id/books?id=U2weAAAAIAAJ&printsec=frontcover|year=1922|page=137}}</ref> * [[Bintang hu]] * [[Birah]] * [[Biramani]] * [[Blangèn]] * [[Buga]] - ''Opuntia cochenillifera''<ref>[https://www.socfindoconservation.co.id/plant/453 Kaktus Centong]</ref> * [[Bugak]] * [[Bugéng]] - ''Phoenix paludosa'' * [[Bunie]] - ''Antidesma bunius'' * [[Bundi]] * [[Bungo]] - bungur {{id}} * [[Bunot]] - ''Calophyllum inophylum'' * [[Buyông]] == C == [[File:Neobalanocarpus heimii at Kepong Botanical Garden 20230625 111850.jpg|jmpl|Bak ceungai]] * [[Calông]] * [[Campli]] * [[Campli awé]] * [[Campli jra]] * [[Campli buta]] * [[Camcuruih]] * [[Cantékan]] * [[Capa]] - ''Blumea balsamifora'' * [[Ceubrék]] * [[Ceukô]] * [[Ceukôk]] * [[Ceumeucet]] - ''Chrysopogon aciculatus'' - kalakanji (id) * [[Ceungai]] - ''Neobalanocarpus heimii'' * [[Ceuradieh]] * [[Ceureumoe]] * [[Ceurih]] - ''Lotus'' * [[Cina manèh]] - ''Euphorbia prostata'' * [[Cr'èt]] * [[Cu]] * [[Cula naga]] * [[Culuet]] * [[C'ueh]] == D == [[Beureukaih:Typh angus 081006-3400 jtg.jpg|jmpl|Bak dah]] * [[Bak dah|Dah]] * [[Dama]] - genus ''Shorea'' * [[Dama beusoe]] - ''Callicarpa longifolia'' * [[Darah keubeue]] * [[Darèh]] * [[Daroh]] * [[Drien]] * [[Drien beulanda]] * [[Duku]] == E == * [[Eumpeuek]] * [[Eumpeuek abi]] * [[Eumpeuek seungeu]] == G == [[File:2229 - Salzburg - Flowers.JPG|jmpl|Bak gancéng bajèe]] * [[Gabôh]] * [[Gaca]] - pacar (id) * [[Gadông]] - ''Dioscorea alata'' * [[Gajah tunggai]] * [[Galagarô]] * [[Gamat]] * [[Gambé]] * [[Gandarusa]] * [[Ganti]] * [[Gantang]] * [[Gapeueh]] * [[Gawè]] - ''Coccinia cordifolia'' * [[Gaki manok]] - ''Ruellia tuberosa'' * [[Gaki mirahpati]] * [[Gancéng bajèe]] * [[Ganja]] * [[Gapah lhan]] * [[Geulima]] * [[Geulinggang]] * [[Geulisék]] - ''Citrus tangerina'' * [[Geulumpang]] * [[Geuneu]] - rumput teki (id) * [[Geunuku]] * [[Geurundông]] * [[Geurundông Pageue]] - ''Lannea coromandelica'' * [[Geutue]] - ''Guilandina bondoc'' * [[Geuti]] * [[Giri]] - jeruk bali (id) * [[Glém batèe]] - jali (id) * [[Gleuem]] - gelam (id) * [[Grupheueng]] * [[Gukèe pa'è]] - ''Kalanchoe serrata'' * [[Gurangsang rimueng]] - ''Anoectochilus setaceus''<ref>[https://www.researchgate.net/publication/343581893_EKSPLORASI_SPESIES_TUMBUHAN_BERKHASIAT_OBAT_BERBASIS_PENGETAHUAN_LOKAL_DI_KABUPATEN_PIDIE Eksplorasi Spesies Tumbuhan Berkhasiat Obat Berbasis Pengetahuan Lokal di Kabupaten Pidie]</ref> == H == * [[Hagu]] * [[Haleuba]] * [[Halia]] * [[Hinggu]] <gallery mode="packed"> Beureukaih:Streblus asper at Panamaram (3).jpg|Bak hagu Beureukaih:Junger Bockshornklee.jpg|Bak haleuba </gallery> == I == * [[Ibôih]] * [[Bak ie kreueh|Ie kreueh]] * [[Iku manok]] * [[Ipôh]] * [[Bak irak|Irak]] == J == [[File:Salix tetrasperma - Indian Willow at Bavali (2).jpg|jmpl|Ôn sijaloh]] * [[Jaloh]] - Genus ''Salix'' * [[Jambèe]] * [[Jambèe kléng]] * [[Jambèe Meulabôh]] * [[Jampè]] * [[Jamprut]] * [[Janèng]] * [[Janggôt jén]] * [[Jarôm]] * [[Jatoe]] * [[Jeulatang]] - ''Urtica dioica'' * [[Jeuleupa]] : ''Abutilon indicum'' * [[Jeuleupak]] * [[Jeuleupè]] * [[Jeulutông]] - ''Dyera costulata'' * [[Jeumpa]] * [[Jeumpa keubiru]] - ''Plumeria rubra'' * [[Jeumuju]] * [[Jeura itam]] * [[Jeura keusani]] * [[Jeura manèh]] * [[Jeura putéh]] * [[Jeureuju]] -''Acanthus ilicifolius'' * [[Jeureula]] * [[Jeureumeui manok]] * [[Jeureunang]] * [[Jeureunggèe]] * [[Jeuréng]] - ''Archidendron pauciflorum'' * [[Jiem-jiem]] * [[Jôk]] * [[Jrôk]] * [[Jruen]] * [[Juat]] == K == * [[Kacang parang]] * [[Kacha kaché]] -''Erigeron sumatrensis'' * [[Kacu]] * [[Kachueng]] - ''Phisalis minima'' * [[Bak kala|Kala]] * [[Kamariah]] - kapinis (id) * [[Kambuek]] * [[Kandéh]] * [[Kaphô]] * [[Kapulaga]] * [[Karieng]] * [[Kati]] - ''Datura metel'' * [[Kawét]] - ''Bougainvillea'' * [[Kayèe adang]] * [[Kayèe kunyèt]] : ''kayu kunyit'' (''Clausena exacavata'') * [[Klayu]] - ''Erioglossum rubiginosum'' * [[Keudagi]] - ''Glochidion molle'' * [[Keudawông]] -''Parkia timoriana'' * [[Keudeuké]] - ''Terminalia chebula'' * [[Keulidèk]] * [[Keumili]] - ''Coleus tuberosus'' * [[Keumudèe]] * [[Keumukôh]] - ''Limonia acidissima'' * [[Keumunèng]] * [[Keunyèt-nyet]] * [[Keuneureukam]] * [[Keunue]] * [[Keupula meulila]] - sawo manila * [[Keupula canggè]] - ''Mimusops elengi'' * [[Keureubeh]] - jeunèh boh timon * [[Keureuma]] * [[Keusab]] * [[Keusumba]] * [[Keutapang]] * [[Keutila]] * [[Keutumbit]] - ''Desmodium scalpe'' / ''Hylodesmum repandum'' * [[Kéh]] * [[Khoh]] * [[Kiroe]] - ''Aleurites moluccana'' * [[Klat]] * [[Krang asèe]] - ''Premna molissima'' * [[Kruet]] * [[Kuini]] * [[Kujreuet]] - ''kembang pukul empat'' {{id}} * [[Kulé]] - ''kulim'' (id) * [[Kulét manèh]] * [[Kulu]] * [[Kumbang]] - ''Mangifera quadrifida'' * [[Kundô]] - ''Benincasa hispida'' * [[Kunyèt]] * [[Kuthang]] / keuteungga * [[Kuyuen]] * [[Kuwini]] * [[Kruéng]] - ''Dipterocarpus spp'' == L == * [[Labu ie]] * [[Labu jeupang]] * [[Labu tanoh]] * [[Ladong]] - ''Dioscorea bulbifera''<ref>{{Cite web |title=Etnobotani Tumbuhan Gadung (Dioscorea spp) di Aceh Selatan |url=https://etd.usk.ac.id/index.php/index.php?p=abstract&abstractID=73599 |access-date=2024-12-18 |archive-date=2025-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250129050058/https://etd.usk.ac.id/index.php/index.php?abstractID=73599&p=abstract |dead-url=yes }}</ref> * [[Lageuen]] / lagan - bak kayèe raya bansa kruéng * [[Lak-lak]] * [[Lakôm]] - ''Causonis trifolia'' * [[Lakum Raya]] - ''Gynura procumbens''<ref>[https://repositori.kemdikbud.go.id/21142/1/2004-Buku-Ramuan%20tradisional%20Aceh_organized.pdf Ramuan Tradisional Aceh]</ref> * [[Lambayông]] * [[Lambéng manok]] * [[Lambidéng]] * [[Lampeudu]] * [[Lampuyang padé]] - ''Zingiber amaricans'' * [[Langgadè]] : ''Bruguiera parviflora''<ref>{{citebook|author=Kreemer, J.|title=Atjèh|URL=https://books.google.co.id/books?id=U2weAAAAIAAJ&printsec=frontcover|year=1922|page=137}}</ref> * [[Langkap]] * [[Langsat]] * [[Langkuweueh]] * [[Lapéng]] * [[Lawah]] * [[Lawang]] * [[Lawang blang]] * [[Lawang kléng]] * [[Layap]] - ''Barleria prionitis''<ref>[https://repositori.kemdikbud.go.id/21142/1/2004-Buku-Ramuan%20tradisional%20Aceh_organized.pdf Ramuan Tradisional Aceh]</ref> * [[Layèe]] * [[Leubue]] : ''Alocasia plumbea'' * [[Leuki]] * [[Leumbéng manok]] - ''Celosia cristata'' * [[Leupèe]] * [[Lidah keubeue]] * [[Limo]] * [[Lumbé]] * [[Lunih]] == M == * [[Madat]] * [[Madon]] * [[Majakani]] - ''Quercus lusitanica'' * [[Makén]] * [[Mamplam]] * [[Mamprèe]] * [[Mancang]] * [[Manè]] - ''Vitex pinnata'' * [[Manèk manoe]] * [[Mangohta]] * [[Marairi]] : ''Uvaria grandiflora'' * [[Maw'o]] * [[Meulu]] - ''Gardenia jasminoides'' * [[Mè]] * [[Mè tanoh]] - ''meniran (id)'' * [[Meucat]] * [[Meudang]] * [[Meuh-meuh]] * [[Meuluweuek]] * [[Meunyè]] * [[Bak meurak|Meurak]] * [[Meurak glé]] - ''Delonix regia'' * [[Meuranté]] * [[Meureubo]] - genus ''Intsia'' * [[Meuriya]] * [[Meurinya]] - ''Bouea macrophylla; Gandaria (id)'' * [[Meusuwi]] * [[Meuntui]] * [[Mibo]] * [[Milôn]] * [[Miruek]] * [[Mo]] * [[Muku]] * [[Mula]] -- ''Raphanus sativus'' * [[Mulieng]] * [[Munteu]] - ''Citrus aurantium'' * [[Murông]] == N == * [[Naleueng]] * [[Naleueng sambô]] * [[Nak-nak]] * [[Nam-nam]] * [[Naw'ah]] * [[Naw'ah piet]] * [[Nga]] * [[Ngom]] * [[Nibông]] * [[Nilam]] - ''Pogostemon cablin'' * [[Nipah]] * [[Niréh]] == O == * [[Oe]] == P == * [[Padé]] * [[Paku]] * [[Paku até]] - ''Angiopterus evecta'' * [[Pala]] * [[Palèe]] * [[Pangè]] * [[Panah]] * [[Panjoe]] * [[Para]] * [[Patikala]] * [[Pawôh]] - ''Mangifera laurina'' * [[Peudeundang]] * [[Peundang]] * [[Peugaga]] * [[Peuladang]] * [[Bak peulandôk|Peulandôk]] * [[Peunyeuha]] - ''Kleinhovia hospita''<ref>Kreemer</ref>; katimahar (id) * [[Peunaga]] * [[Peuno]] * [[Peuték]] * [[Bak peureulak|Peureulak]] * [[Peureumpieng]] - ''Themeda gigantea'' * [[Bak peureumadani|Peureumadani]] * [[Priya]] * [[Priya laôt]] - ''Colubrina asiatica'' * [[Pha cangguek]] - jeunèh naleueng * [[Pi]] - ''Acrostichum aureum'' * [[Pih asèe]] * [[Pih mie]] -''Mimosa pudica'' * [[Pik cangguek]] - ''Luffa aegyptica'' * [[Pik galah]] * [[Pik meusagoe]] - ''Luffa acutangula'' * [[Pik uleue]] - ''Trichosanthes cucumerina'' * [[Pineung]] * [[Pisang]] ** [[Pisang abeè]] ** [[Pisang ayam]] ** [[Pisang bantan]] ** [[Pisang bheung]] ** [[Pisang bue]] ** [[Pisang bu ie]] ** [[Pisang klat barat]] ** [[Pisang kleueng]] ** [[Pisang wak]] * [[Bak plandôk|Plandôk]] * [[Princék manok]] * [[Pudéng]] * [[Punteut]] * [[Punti]] - ''Diploknema oligomera'' * [[Puta taloe]] - ''Helicteres isora'' * [[Puuk]] * [[Pucôk]] * [[Pupu]] == R == * [[Rabo]] * [[Rabôn]] - ''Solanum diphyllum'' * [[Rahat]] - ''Coleus atropurpureus'' * [[Raho]] * [[Raja padang]] * [[Raja peunaw'a]] * [[Rak-rak]] * [[Ramè]] * [[Rambè]] * [[Rambôt]] * [[Rambôt bue]] * [[Rambông]] - ''Ficus elastica'' * [[Rambuli]] * [[Rawatu]] * [[Bungong Raya|Raya]] * [[Rancông]] * [[Rancông bulôh]] : ''Mesua ferrea'' * [[Rangginoe]] * [[Rangkiléh]] * [[Ranup]] * [[Ranup dong]] * [[Ranup mirah]] : ''Piper crocatum'' * [[Ranup tanoh]] / keuladi tikôh - ''Peperomia pellucida'' * [[Raseutôm]] * [[Rènda]] - ''Carissa carandas'' * [[Reudeup]] - ''Erythrina lithosperma''; dedap (id) * [[Reuléh]] / seukè bangkuang * [[Reuleuet]] - ''Fuirena umbelata'' * [[Reulieng]] - ''Echinochloa crus-galli'' * [[Reundéng]] * [[Reunèng]] - ''Mentha arvensis'' * [[Reusak]] - ''Vatica Teysmanniana''; resak (id) * [[Reusam]] - ''Gleichenie linearis''; resam (id) * [[Reuteuek]] * [[Reuteuek ngom]] - ''Psophocarpus tetragonolobus'' * [[Rheum]] * [[Rihai]] - ''Origanum vulgare'' * [[Rihan]] - ''Ocimum sanctum'' * [[Riman]] * [[Rimbang]] - ''Solanum torvum'' * [[Riwat]] * [[Ru]] - ''Casuarina equisetifolia''; eru (id) * [[Rôm-rôm]] * [[Rubék]] * [[Rumpét]] * [[Rumpuen]] * [[Runeu]] - ''Cordia obliqua'' * [[Rungkom]] = Flacourtia indica = Rukam == S == [[Beureukaih:2016 Singapur, Ogrody botaniczne (153).jpg|jmpl|Bak silalak mirah]] * [[Saga]] - ''Abrus precatorius'' * [[Sawôh]] * [[Sawôh drien]] * [[Saya]] - ''bunglai'' (id) * [[Salak]] * [[Salasari]] * [[Santon]] * [[Santot]] * [[Seudam]] - ''Alyxia reinwardtii '' * [[Seukè pasi]] * [[Seukè pulôt]] * [[Seulanga]] * [[Seuleupôk]] * [[Seulimèng]] * [[Seulingong]] * [[Seulipéh]] - ''Leucaena leucocephala'' * [[Seumanggi]] * [[Seumantôk]] - ''Shorea spp; Parashorea spp'' * [[Seumawè]] * [[Seumeureuleuet]] - ''Artemisia vulgaris'' * [[Seunamaki]] * [[Seuniboe]] - ''Pistia stratiotes'' * [[Seunijuek]] - ''Klanchoe pinnata'' * [[Seuntang]] - ''Azadirachta excelsa'' * [[Seupeueng]] - ''Caesalpinia sappan''; secang (id) * [[Seupéng]] * [[Seurahét]] * [[Seurapat]] * [[Seuriba]] = Cyanthillium cinereum<ref>[https://ejurnalunsam.id/index.php/jempa/article/download/7609/4048/ Kajian Etnobotani Tumbuhan Obat pada Masyarakat Blang Bungong Kecamatan Tangse Kabupaten Pidie-Aceh]</ref> / ''Stachytarpheta jamaicensis''<ref>[https://www.researchgate.net/publication/343581893_EKSPLORASI_SPESIES_TUMBUHAN_BERKHASIAT_OBAT_BERBASIS_PENGETAHUAN_LOKAL_DI_KABUPATEN_PIDIE Eksplorasi Spesies Tumbuhan Berkhasiat Obat Berbasis Pengetahuan Lokal di Kabupaten Pidie]</ref> * [[Seurikui]] * [[Seuriphiek]] * [[Seurunè]] * [[Seurunoe]] * [[Seusawi]] * [[Seutawôn]] * [[Seutui]] * [[Siadè-adè]] * [[Sialét]] - jeunèh naleueng * [[Sialèe]] - jeunèh bak sukôn * [[Siaté-até]] - ''Desmodium adscendens'' * [[Siaweuek-aweuek]] : ''Limnocharis flava'' * [[Siba]] * [[Sibeudé]] - ''Clerodendrum paniculatum'' * [[Sibôn-bôn]] * [[Sibeuranto]] - ''Sindora sumatrana'' * [[Sigandai]] * [[Sigaréng]] * [[Sigeuntôt]] - ''Paederia foetida'' * [[Sikabu]] * [[Sikawét]] * [[Sikeucék]] - ''Impatiens balsamina''; pacar air (id) * [[Sikeumbông geutah]] * [[Sikeumeung]] * [[Sikeutèp]] * [[Sikleueng-kleueng]] * [[Sikuat]] * [[Sikumbop]] * [[Silalak ijô]] - ''Dracaena fragrans'' * [[Silalak mirah]] - ''Cordyline fruticosa'' * [[Silaklak]] - * [[Simeureulueng]] * [[Sipuléh]] * [[Sirieh-rieh]] * [[Sirih]] * [[Sisék naga]] * [[Sirön]] * [[Sitawa]] - ''Costus speciosus'' * [[Siteubai]] * [[Siyueng-yueng]] * [[Sudeuen]] * [[Suganda]] * [[Sukleuet]] * [[Sukôn]] * [[Sumpueng]] - ''Eclipta alba'' * [[Surien]] - ''Toona sureni Merr'' == T == * [[Tali ayé]] * [[Tali babi]] * [[Tampu]] * [[Tampu glé]] - ''Macaranga tanarius'' * [[Tampui]] * [[Tapak guda]] - ''Ipomoea pes-caprae''; katang-katang (id) * [[Tapak liman]] -''Elephantopus scaber'' * [[Tarôk]] * [[Tarôm]] * [[Teuë|Teue]] * [[Teubèe]] * [[Teumeureue]] : ''Microcos tomentosa'' * [[Teumurui]] * [[Teumiki]] * [[Teunga]] - Genus ''Ceriops candolleana'' / ''Ceriops burghiana'' * [[Teupuih]] - ''Etlingera coccinea'' * [[Teuseubèh]] - ''Canna indica'' * [[Timon]] * [[Timon bruek]] * [[Tinga]] : Genus ''Salacia'' * [[Tingkeuem]] * [[Trieng]] * [[Trom putéh]] * [[Trueng]] * [[Trueng caw'ie]] * [[Trueng khi]] * [[Trueng kléng]] * [[Trueng pandi]] * [[Trueng pungo]] - ''Datura metel'' * [[Trusép]] * [[Tualang]] - ''Koompassia excelsa'' * [[Tuba]] - ''Denis elliptica'' * [[Tuba rasa]] - ''Annona squamosa L'' * [[Tuba tikôh]] * [[Tungkat ali]] - ''Eurycoma longifolia'' * [[Tunyok langèt]] * [[Tuphah]] * [[Tue]] * [[Tutôp bumoe]] - ''Elephantopus scaber'' * [[Tuwaya]] == U == * [[U]] * [[Ulim]] - ''Caesalpinia pulcherrima'' * [[Ura]] * [[Urat lhèe]] * [[Uröt]] * [[Uröt pisang]] * [[Usé]] - jeunèh naleueng * [[Usén]] == W == * [[Wèt]] == Eu cit == * [[Aweueh peuet plôh peuet]] * [[Dapeuta bak meuuboe di Acèh]] * [[Dapeuta kulat di Acèh]] * [[Dapeuta cicém di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt laôt di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt ie tabeue di Acèh]] * [[Dapeuta insekta di Acèh]] * [[Dapeuta mamalia di Acèh]] == Asai seunurat == {{reflist}} == Beuet leubèh le == * [https://web.archive.org/web/20230810225315/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadn337.pdf Biodiversity Kawasan Ekosistem Seulawah] * [https://media.neliti.com/media/publications/115386-ID-diversity-of-feed-plants-of-sumatran-ele.pdf Diversity of Feed Plants of Sumatran Elephant Habitats in Jantho Pinus Nature Reserve, Aceh Besar District] [[Kawan:Bak kayèe]] [[Kawan:Wikipèdia]] 79xjp4ekpgzomr8x2roqa22pfc5cntq 0 30964 158065 151585 2026-05-20T07:09:34Z Kwamikagami 17559 158065 wikitext text/x-wiki {{peusaneut|seunusôn basa mantöng hana göt}} {{Infobox | name = matahari | bodystyle = width:25em | title = Matahari [[File:Sun symbol (bold).svg|24px|☉]] | image = [[File:The Sun in white light.jpg|frameless]] | caption = Diproyeksikan dalam [[cahaya tampak]] dengan [[filter surya]] pada thon 2019 dengan [[bintik matahari]] dan [[penggelapan tepi]] | image2 = [[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|frameless]] | caption2 = Gambar [[warna semu|berwarna semu]] nyang diambil pada thon 2010 nyang diproyeksikan oleh [[sinar ultraungu]] (panjang glumbang 30,4 nm) | headerstyle = background:#FCC857 | labelstyle = padding:2px | datastyle = padding:2px | label1 = Nama | data1 = Mata uroe | label2 = Kata sifat | data2 = Solar, Surya <!-- section break, rows 1-19--> | header3 = Data pengamatan | label4 = Jarak rata-rata<br/><small>dari [[Bumoe]]</small> | data4 = 1 AU ≈ 1.496 km8&nbsp;min 19&nbsp;s ([[laju cahaya]]) | label5 = [[Magnitudo semu|Kecerahan visual]] (''V'') | data5 = −26,74 | label6 = [[Magnitudo mutlak]] | data6 = 4,83 | label7 = [[Klasifikasi bintang|Klasifikasi spektrum]] | data7 = G2V | label8 = [[Metalisitas|Kelogaman]] | data8 = ''Z'' = 0,0122 | label9 = [[Diameter sudut]] | data9 = 31,6–32,7 [[menit busur]] | header10 = Ciri-ciri [[orbit]] | label11 = Jarak rata-rata<br /><small><span style="white-space:nowrap;">dari pusat [[Bima Sakti]]</small></span> | data11 = ≈ 2.7km<br />27200 [[tahun cahaya]] | label12 = [[Tahun galaksi|Periode galaksi]] | data12 = (2,25–2,50){{e|8}} [[Tahun Julian|a]] | label13 = [[Kecepatan]] | data13 = ≈ 220km/s} (orbit mengitari pusat Bima Sakti) <br />≈ 20 km//s (relatif terhadap kecepatan rata-rata bintang lain dalam kelompok bintang) <br />≈ 370 km/s (relatif terhadap [[Radiasi latar belakang gelombang mikrokosmis|latar belakang gelombang mikrokosmis]]) }} '''Mata uroe''' nakeuh [[bintang]] nyang na di pusat [[Sistem mata uroe|sistem mata uroe]]. Bentuk jih karap bola ngon terdiri dari campuran [[plasma]] ngon [[medan magnet]]. Diamètèjih nakeuh kira-kira 1.392.684 km, leubèh kureuëng 109 go diamètè [[Bumoë]], ngon massajih (kira-kira 2e+30 kilogram, 330.000 go massa Bumoë) meuwakili leubèh nibak 99,86% nibak mandum massa tata surya. Mata Uroë nakeuh beunda langèt paléng rayek lam galaksi [[Bima Sakti]], nyang bahkan 10 go leubèh rayek nibak planet paléng rayek lam tata surya, [[Yupiter]]. b6j48rr8bc4gmna5mrf9zkl99vc1c7p 0 31073 158066 149865 2026-05-20T07:10:44Z Kwamikagami 17559 158066 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Simone_Marinho_-_Trindade_-_2010_05_08_edited.jpg|jmpl|Laôt di [[Brasil]]]] '''La’ôt''' nakeuh bagian muka [[bumoë]] nyang meuie nyang meungklèh ngön daratan. Meulaén ngön bagian bumoe meuie nyang na bak darat, lagèe [[tasék]] ngön [[kruëng]] nyang iejih tabeue, ie lam laôt nakeuh ie masén. == Eu cit == * [[Banuwa]] * [[Krueng]] * [[Tasék]] [[Kawan:Bumoe]] i6ktmojkonnzkyfg9mdm3dgi4gnt8hn 0 31080 158110 157506 2026-05-20T07:40:41Z Kwamikagami 17559 158110 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Fish_diversity.jpg|jmpl|upright=1.5|Jeunèh-jeunèh eungkôt]] Di yup nyoe nakeuh nan-nan eungkôt laôt nyang na di Acèh: == A == * [[Amè-amè]] * [[Aneuk meusabah]] == B == * [[Baji]] * [[Bambangan]] * [[Bateueng]] * [[Bayeuen (eungkôt)]] * [[Bawai itam]] * [[Beukuëm]] * [[Biléh]] * [[Brôk babah]] * [[Bruchum]] * [[Bruchum padé]] == C == * [[Cabéh]] * [[Cangah]] * [[Ciriëk (eungkôt)|Ciriek]] * [[Ciceuet]] * [[Cualèe]] * [[Cumök]] == E == * [[Eunggeuk-eunggeuk]] * [[Eungkôt agam]] * [[Eungkôt jareueng gigoe]] * [[Eungkôt tandôk]] * [[Eungkôt tapèe]] * [[Eungkôt tulô]] * [[Eungkôt siblah]] == G == * [[Gabu]] * [[Gantheuep]] * [[Geurapèe]] * [[Geurita]] * [[Geureupôh]] * [[Geuruntông]] * [[Gulama]] - ''Nibea soldado'' == J == * [[Jamihöng]] * [[Janang mirah]] * [[Jeunara]] == K == * [[Kadra]] * [[Kawét]] * [[Keurisi panté]] * [[Keutuka]] * [[Kirông]] - ''Terapon jarbua'' * [[Kitang]] * [[Krimèn]] == L == * [[Lamahan]] * [[Langguran]] * [[Layaran]] * [[Leubiem]] * [[Leupôh]] - ''Paracentropogon sp'' == M == * [[Meunèng]] : ''Sardinella longiceps'' * [[Mirah mata]] * [[Muroe]] == P == * [[Pa'ak]] * [[Parang-parang]] * [[Paroe]] * [[Pilok]] * [[Pinang-pinang]] * [[Pisang kunèng]] * [[Pisang mirah]] == N == * [[Noh]] * [[Nyoe-nyoe]] * [[Nyoe-nyoe itam]] == R == * [[Rambeue]] * [[Reughak]] * [[Reumong]] == S == * [[Selar]] * [[Senangin]] * [[Seukirông bali]] * [[Seuridéng]] * [[Seurindang]] * [[Seumilang]] * [[Sisék]] * [[Sisék anoe]] * [[Sumboe]] * [[Sumpueng mirah]] * [[Sumpueng]] * [[Surè]] == T == * [[Taleuëng]] * [[Tamban]] * [[Tanda-tanda]] * [[Tangiroe]] * [[Tangkulo]] * [[Teubai bibi]] * [[Thôk]] * [[Thôk kojèk]] * [[Turok]] == Y == * [[Yèe]] == Eu cit == * [[Dapeuta eungkôt ie tabeue di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt di Acèh meunurôt klasifikasi ilmiah]] == Asai seunurat == * [https://web.archive.org/web/20230720024820/https://bahasaaceh.com/2019/06/21/nama-nama-ikan-dalam-bahasa-aceh/ Ikan Laut Komersial di Aceh] * [https://web.archive.org/web/20230814004506/https://bahasaaceh.com/2019/06/21/ikan-karang-konsumsi-di-aceh/ Ikan Karang Konsumsi di Aceh] * [https://repository.ar-raniry.ac.id/id/eprint/19618/1/Mauriza%20Apriansyah%2C%20160703073%2C%20FST%2C%20BIOLOGI%2C%20081262865989.pdf Inventarisasi Jenis Ikan Hasil Tangkapan Nelayan yang Didaratkan di Pulau Weh]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kawan:Eungkôt laôt]] 52skb5dwsik8ox1o8p6s07d8wrjoluc 0 31084 158108 157468 2026-05-20T07:40:13Z Kwamikagami 17559 158108 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Barbon_gonion_120127-22830_tsm.JPG|jmpl|Eungkôt iet]] Di yup nyoe nakeuh dapeuta eungkôt ie tabeue nyang na di Acèh: == B == * [[Bacé]] - ''Channa striata'' * [[Bagok]] - ''Arius thalassinus'' * [[Bujôk]] - ''Channa lucius'' * [[Bukuem]] - ''Chelonodon patoca'' == C == * [[Cucôk geulinyueng buya]] * [[Công]] - butis sp / ''butis amboinensis'' == D == * [[Depik]] - ''Rasbora tawarensis'' * [[Dumbo]] - ''Clarias gariepinus'' == G == * [[Gapeueh-gapeueh]] - ''Gerres acinaces'' / ''Gerres macracanthus'' * [[Gro]] * [[Geumulôh]] - ''Chanos chanos'' * [[Gegaring]] == I == * [[Iet]] * [[Iléh]] -''A. marmorata'' == J == * [[Jampak]] - ''Channa cyanospilos'' == K == * [[Keubarè]] - ''Hampala macrolepidota'' * [[Kedawah]] - ''Rasbora sumatrana'' * [[Kirè]] - ''Anguilla bicolor'' * [[Keureulieng]] * [[Kitok]] - ''Caranx ignobilis'' / ''caranx sexfasciatus'' * [[Krueb]] - ''Anabas testudineus'' == L == * [[Landôk]] * [[Lijeuë]] - ''Anguilla bengalensis'' * [[Limbat]] - ''Clarias nieuhofii'' * [[Linong]] == M == * [[Mirah mata]] - ''Cyclocheilichthys armatus'' / ''Cyclocheilichthys apogon'' * [[Murè]] - ''Echidna rhodochilus'' == N == * [[Naléh]] - Genus ''Barbonymus'' == P == * [[Pagap]] - ''Acentrogobius janthinopterus'' / ''Awaous megacephalus'' == S == * [[Seungko]] - ''Clarias teijsmanni'' * [[Seumu]] - ''Clarias batrachus'' * [[Seuridéng]] * [[Seurukan]] * [[Sungiek]] * [[Seupat]] * [[Seupat siam]] == T == * [[Trop]] - ''Glyptothorax platypogoniodes'' / ''Glyptothorax major'' * [[Turak]] - ''Glossogobius celebius'' / ''Glossogobius giuris'' == U == * [[Udeuëng Galah]] * [[Ulèe Timah]] == Kalön cit == * [[Dapeuta eungkôt laôt di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt di Acèh meunurôt klasifikasi ilmiah]] == Beuet leubèh le == * [https://www.researchgate.net/publication/216678773_Diversity_of_freshwater_fish_in_Aceh_waters_Indonesia Diversity and distribution of freshwater fishes in Aceh waters] [[Kawan:Eungkôt ie tabeue]] d8cppqtdecdboeq83moir5lbqx1m6yd 0 31120 158109 152313 2026-05-20T07:40:27Z Kwamikagami 17559 158109 wikitext text/x-wiki [[Beureukaih:Meliponula_ferruginea.jpg|jmpl|upright|Linot, saboh jeunèh insekta]] Di yup nyoe nakeuh jeunèh-jeunèh seureungga nyang udép di [[Acèh]]: == B == * [[Bubari]] == C == * [[Cangkadak]] == D == * [[Daruet]] * [[Daruet canggang]] * [[Daruet jén]] * [[Daruet kléng]] * [[Déndén khueng]] == G == * [[Geumeuto]] * [[Geumeuto tanoh]] * [[Geusong]] * [[Gutèe]] == H == * [[H'ueng]] == J == * [[Jamok]] * [[Jangak]] * [[Jangak uleue]] == K == * [[Kala (insekta)]] * [[Kamue]] * [[Keudéndén]] * [[Keubambang]] * [[Keululu]] * [[Keuraleuep]] * [[Keurimue]] * [[Keurôk-rôk]] == L == * [[Lakoe ie]] * [[Lalat]] * [[Lanèng]] * [[Leubéng]] * [[Lhang]] * [[Linot]] * [[Limpeuen]] == M == * [[Meuk-meuk]] == P == * [[Piet]] * [[Pijét]] * [[Pitok]] == R == * [[Reungèt]] == S == * [[Seurabè]] * [[Seureungga]] * [[Sèk-sèk]] * [[Sidom]] == U == * [[Ujo]] * [[Unoe]] * [[Unoe gajah]] * [[Unoe tanoh]] == Eu cit == * [[Dapeuta bak kayèe di Acèh]] * [[Dapeuta cicém di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt laôt di Acèh]] * [[Dapeuta eungkôt ie tabeue di Acèh]] [[Kawan:Insekta]] dj12amlh3d1k5oxl3il28efpmrl259x 0 32396 158111 157091 2026-05-20T07:40:54Z Kwamikagami 17559 158111 wikitext text/x-wiki [[File:StrawMushroom.jpg|jmpl|upright|Kulat jeumpung]] Di yup nyoe jeunèh-jeunèh kulat nyang na di Acèh: == B == * Kulat bateueng * Kulat beuno * Kulat boh manok == C == * Kulat ceunot == E == * Kulat èk asèe * Kulat èk keubeue == G == * Kulat geulanteue * Kulat geunuku * Kulat gôh == I == * [[Kulat 'iek burông]] * [[Kulat ie abin rimueng]] == J == * [[Kulat jeumpung]] == K == * Kulat klundông * Kulat krumbu == L == * Kulat Lam Teuba == M == * Kulat mamplam * Kulat meureuya == N == * Kulat naleueng == P == * Kulat padang * Kulat payông * Kulat pak * Kulat pha manok * Kulat pineung * Kulat pisang == R == * Kulat raja pedang * Kulat rimueng * Kulat seukè == S == * [[Kulat sawét]] == T == * Kulat trieng == Asai seunurat == * Abu Bakar dkk. Kamus Aceh - Indonesia. Balai Pustaka [[Kawan:Wikipèdia]] 585ujr5km712b9kzh6tpd57w3q8g6fy 8 33662 158112 158057 2026-05-20T07:51:43Z Rachmat04 7338 158112 javascript text/javascript /** * [DISCUSSIONARCHIVER.JS — GADGET PENGARSIP DISKUSI — WIKIPEDIA ACEH] * * •==============================================• * > Tipe: JavaScript (MediaWiki Gadget) * > Target: Halaman spesifik: Wikipedia:Meusapat * > Fungsi: Mengarsipkan utas diskusi yang komentar * terakhirnya sudah >= 2 bulan dari sekarang * atau utas yang memiliki templat {{section resolved}} / {{Section resolved}} * > Hak: Hanya sysop * > Halaman arsip ditentukan berdasarkan tahun timestamp * terbaru utas (bukan tahun saat tombol ditekan). * •==============================================• */ // <nowiki> (function () { const cfg = mw.config.get(); const api = new mw.Api(); const page = cfg.wgPageName; const groups = cfg.wgUserGroups || []; const isSysop = groups.includes('sysop'); if (!isSysop) return; const pageReadable = page.replace(/_/g, ' '); if (pageReadable !== 'Wikipedia:Meusapat') return; if ( cfg.wgAction === 'history' || cfg.wgDiffNewId || cfg.wgDiffOldId || cfg.wgCurRevisionId !== cfg.wgRevisionId ) return; // ── CSS — Codex Wikimedia Design System ────────────────────────────── mw.util.addCSS(` /* Token warna Codex (light mode) */ .da-overlay, .da-dialog, .da-dialog * { --da-bg: var(--color-surface-0, #ffffff); --da-bg-subtle: var(--color-surface-1, #f8f9fa); --da-bg-hover: var(--color-surface-2, #eaecf0); --da-border: var(--border-color-base, #a2a9b1); --da-border-subtle: var(--border-color-subtle, #c8ccd1); --da-text: var(--color-base, #202122); --da-text-subtle: var(--color-subtle, #54595d); --da-text-muted: var(--color-placeholder, #72777d); --da-link: var(--color-progressive, #36c); --da-badge-bg: var(--color-error-90, #fee7e6); --da-badge-text: var(--color-error-30, #b32424); --da-font: -apple-system, "Linux Libertine", Georgia, Times, serif; --da-font-ui: system-ui, sans-serif; --da-radius: 2px; --da-shadow: 0 1px 4px rgba(0, 0, 0, 0.2); } @media (prefers-color-scheme: dark) { .da-overlay, .da-dialog, .da-dialog * { --da-bg: #101418; --da-bg-subtle: #1e2228; --da-bg-hover: #2a2e36; --da-border: #3d4452; --da-border-subtle: #2e333d; --da-text: #eaecf0; --da-text-subtle: #a2a9b1; --da-text-muted: #72777d; --da-link: #6699ff; --da-badge-bg: #3d1515; --da-badge-text: #ff8080; } } .da-overlay { position: fixed; inset: 0; background: rgba(0, 0, 0, 0.65); z-index: 100000; display: flex; align-items: center; justify-content: center; padding: 16px; animation: da-fadein .12s ease-out; } /* Dialog — mengikuti pola cdx-dialog */ .da-dialog { background: var(--da-bg); color: var(--da-text); border: 1px solid var(--da-border); border-radius: var(--da-radius); width: min(680px, 96%); max-height: 88vh; overflow: auto; box-shadow: var(--da-shadow); font-family: var(--da-font-ui); font-size: 0.875rem; animation: da-slidein .12s ease-out; } /* Header — mirip cdx-dialog__header */ .da-dialog-header { padding: 12px 20px; border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); background: var(--da-bg-subtle); color: var(--da-text); font-weight: bold; font-size: 1rem; line-height: 1.6; display: flex; align-items: center; gap: 8px; font-family: var(--da-font-ui); } .da-dialog-body { padding: 16px 20px; color: var(--da-text); line-height: 1.6; } /* Footer — mirip cdx-dialog__footer */ .da-dialog-footer { padding: 10px 20px; border-top: 1px solid var(--da-border-subtle); background: var(--da-bg-subtle); display: flex; justify-content: flex-end; gap: 8px; flex-wrap: wrap; } /* Tombol — mengikuti cdx-button */ .da-dialog-footer .cdx-button { font-family: var(--da-font-ui); font-size: 0.875rem; font-weight: normal; padding: 6px 12px; border-radius: var(--da-radius); cursor: pointer; line-height: 1.6; border: 1px solid transparent; transition: background-color .1s, border-color .1s, color .1s; text-decoration: none; display: inline-flex; align-items: center; min-height: 32px; } /* cdx-button--action-progressive */ .da-dialog-footer .cdx-button--action-progressive { background: var(--da-link, #36c); color: #fff; border-color: var(--da-link, #36c); } .da-dialog-footer .cdx-button--action-progressive:hover { background: #2a55a8; border-color: #2a55a8; } .da-dialog-footer .cdx-button--action-progressive:active { background: #1f3e7a; } /* cdx-button--action-destructive */ .da-dialog-footer .cdx-button--action-destructive { background: #fff; color: var(--da-badge-text, #b32424); border-color: var(--da-badge-text, #b32424); } .da-dialog-footer .cdx-button--action-destructive:hover { background: var(--da-badge-bg, #fee7e6); } /* cdx-button--weight-quiet */ .da-dialog-footer .cdx-button--weight-quiet { background: transparent; color: var(--da-text, #202122); border-color: var(--da-border, #a2a9b1); } .da-dialog-footer .cdx-button--weight-quiet:hover { background: var(--da-bg-hover); } /* Daftar utas */ .da-thread-list { list-style: none; margin: 12px 0 0; padding: 0; max-height: 320px; overflow-y: auto; border: 1px solid var(--da-border-subtle); border-radius: var(--da-radius); } .da-thread-item { display: flex; align-items: flex-start; gap: 10px; padding: 10px 14px; border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); cursor: pointer; transition: background .1s; } .da-thread-item:last-child { border-bottom: none; } .da-thread-item:hover { background: var(--da-bg-hover); } .da-thread-item input[type=checkbox] { margin-top: 3px; flex-shrink: 0; cursor: pointer; accent-color: var(--da-link, #36c); } .da-thread-title { font-weight: bold; font-size: 0.875rem; color: var(--da-text); } .da-thread-meta { font-size: 0.8125rem; color: var(--da-text-muted); margin-top: 2px; } /* Badge — mengikuti cdx-info-chip style minimal */ .da-badge { display: inline-flex; align-items: center; background: var(--da-badge-bg); color: var(--da-badge-text); border-radius: 2px; padding: 0 6px; height: 20px; font-size: 0.75rem; font-weight: bold; margin-left: 6px; vertical-align: middle; line-height: 1; } /* Kotak konfirmasi */ .da-confirm-box { background: var(--da-bg-subtle); border: 1px solid var(--da-border-subtle); border-left: 4px solid var(--da-link, #36c); border-radius: var(--da-radius); padding: 10px 14px; margin-bottom: 12px; } .da-confirm-box strong { display: block; margin-bottom: 4px; color: var(--da-text); font-size: 0.9375rem; } .da-confirm-meta { font-size: 0.8125rem; color: var(--da-text-subtle); margin: 4px 0 8px; } .da-archive-target { font-size: 0.8125rem; color: var(--da-link); word-break: break-all; } .da-progress { font-size: 0.875rem; color: var(--da-text-subtle); margin-top: 8px; min-height: 1.5em; } .da-empty { text-align: center; padding: 32px 0; color: var(--da-text-muted); font-size: 0.875rem; line-height: 1.8; } .da-select-all-row { display: flex; align-items: center; gap: 8px; padding: 7px 14px; background: var(--da-bg-subtle); border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); font-size: 0.8125rem; color: var(--da-text-subtle); } /* Teks bantu kecil */ .da-hint { font-size: 0.8125rem; color: var(--da-text-subtle); margin: 8px 0 0; } @keyframes da-fadein { from { opacity: 0; } to { opacity: 1; } } @keyframes da-slidein { from { opacity: 0; transform: translateY(-6px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } /* Tombol mengambang — mengikuti warna Codex progressive */ #da-float-btn { position: fixed; bottom: 130px; right: 24px; background: #36c; color: #fff; border: 1px solid #36c; padding: 6px 14px; border-radius: 2px; cursor: pointer; z-index: 99999; font-family: system-ui, sans-serif; font-size: 0.875rem; font-weight: normal; line-height: 1.6; min-height: 32px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.2); transition: background-color .1s, border-color .1s; display: inline-flex; align-items: center; gap: 6px; } #da-float-btn:hover { background: #2a55a8; border-color: #2a55a8; } #da-float-btn:active { background: #1f3e7a; } `); // ── [Sisa kode tidak berubah — sama persis dari versi asli] ────────── // Nama bulan, fungsi parsing, getLatestTimestamp, formatTanggalAceh, // selisihBulan, getArchiveTitleForThread, notify, parseThreads, // confirmPerThread, doArchive, runArchiver — semua identik. const BULAN_ACEH = { 'Buleuen Sa': 0, 'Buleuen Duwa': 1, 'Buleuen Lhèe': 2, 'Buleuen Peuet': 3, 'Buleuen Limöng': 4, 'Buleuen Nam': 5, 'Buleuen Tujôh': 6, 'Buleuen Lapan': 7, 'Buleuen Sikureueng': 8, 'Buleuen Siplôh': 9, 'Buleuen Siblaih': 10, 'Buleuen Duwa Blah': 11 }; const BULAN_ACEH_ARR = Object.keys(BULAN_ACEH); function hasSectionResolvedTemplate(text) { if (!text) return false; return /\{\{\s*[Ss]ection\s+resolved\b[\s\S]*?\}\}/.test(text); } function getLatestTimestamp(text) { const pattern = /(\d{1,2})\s+(Buleuen Sa|Buleuen Duwa|Buleuen Lhèe|Buleuen Peuet|Buleuen Limöng|Buleuen Nam|Buleuen Tujôh|Buleuen Lapan|Buleuen Sikureueng|Buleuen Siplôh|Buleuen Siblaih|Buleuen Duwa Blah)\s+(\d{4})\s+(?:pukul\s+)?(\d{1,2})[.:](\d{2})\s+\(WIB\)/g; let latest = null, m; while ((m = pattern.exec(text)) !== null) { const d = new Date(Date.UTC( parseInt(m[3], 10), BULAN_ACEH[m[2]], parseInt(m[1], 10), parseInt(m[4], 10) - 7, parseInt(m[5], 10) )); if (!latest || d > latest) latest = d; } return latest; } function formatTanggalAceh(d) { if (!d) return ''; const dWIB = new Date(d.getTime() + 7 * 3600000); return `${String(dWIB.getUTCDate()).padStart(2,'0')} ${BULAN_ACEH_ARR[dWIB.getUTCMonth()]} ${dWIB.getUTCFullYear()} (WIB)`; } function selisihBulan(dari, ke) { return (ke.getFullYear() - dari.getFullYear()) * 12 + (ke.getMonth() - dari.getMonth()); } function getArchiveTitleForThread(thread) { const ts = getLatestTimestamp(thread.content); const year = ts ? ts.getUTCFullYear() : new Date().getFullYear(); return `${page.replace(/_/g,' ')}/Keuneubah ${year}`; } function notify(msg, type = 'info') { mw.notify ? mw.notify(msg, { type }) : console.log('[DiscussionArchiver:Aceh]', msg); } // ── Dialog — menggunakan kelas Codex ────────────────────────────────── function createDialog(titleHtml, bodyHtml) { const overlay = document.createElement('div'); overlay.className = 'da-overlay'; const dialog = document.createElement('div'); dialog.className = 'da-dialog'; dialog.setAttribute('role', 'dialog'); dialog.setAttribute('aria-modal', 'true'); dialog.innerHTML = ` <div class="da-dialog-header">📦 ${titleHtml}</div> <div class="da-dialog-body">${bodyHtml}</div> <div class="da-dialog-footer"></div> `; overlay.appendChild(dialog); overlay.addEventListener('click', e => { if (e.target === overlay) overlay.remove(); }); document.body.appendChild(overlay); return { overlay, dialog, body: dialog.querySelector('.da-dialog-body'), footer: dialog.querySelector('.da-dialog-footer') }; } // Tombol menggunakan nama kelas Codex function addBtn(footer, label, variant, onClick) { // variant: 'progressive' | 'destructive' | 'quiet' const btn = document.createElement('button'); btn.className = `cdx-button cdx-button--action-${variant === 'quiet' ? 'default' : variant} cdx-button--weight-${variant === 'quiet' ? 'quiet' : 'normal'}`; btn.textContent = label; btn.addEventListener('click', onClick); footer.appendChild(btn); return btn; } function parseThreads(wikitext) { const headerRe = /^==\s*([^=\n][^\n]*?)\s*==\s*$/gm; const positions = []; let m; while ((m = headerRe.exec(wikitext)) !== null) positions.push({ title: m[1].trim(), start: m.index }); positions.push({ title: null, start: wikitext.length }); const threads = []; for (let i = 0; i < positions.length - 1; i++) { threads.push({ title: positions[i].title, content: wikitext.substring(positions[i].start, positions[i + 1].start), start: positions[i].start, end: positions[i + 1].start }); } return threads; } function confirmPerThread(threads) { return new Promise(resolve => { const approved = []; let idx = 0; function showNext() { if (idx >= threads.length) { resolve(approved); return; } const t = threads[idx]; const ts = getLatestTimestamp(t.content); const resolved = hasSectionResolvedTemplate(t.content); const usia = ts ? selisihBulan(ts, new Date()) : (resolved ? 'resolved' : '?'); const tsTxt = ts ? formatTanggalAceh(ts) : (resolved ? 'Terdeteksi: {{section resolved}}' : 'Tidak terdeteksi'); const tgtTitle = getArchiveTitleForThread(t); const { overlay, footer } = createDialog( `Konfirmasi Arsip Utas (${idx + 1}/${threads.length})`, `<div class="da-confirm-box"> <strong>📄 ${mw.html.escape(t.title)}</strong> <div class="da-confirm-meta"> Komentar terakhir: <b>${tsTxt}</b> <span class="da-badge">~${usia} bulan lalu</span> </div> <div class="da-archive-target">→ Akan diarsipkan ke: <b>${mw.html.escape(tgtTitle)}</b></div> </div> <p class="da-hint">Lewati untuk melewati utas ini tanpa mengarsipkan.</p>` ); addBtn(footer, 'Lewati', 'quiet', () => { overlay.remove(); idx++; showNext(); }); addBtn(footer, 'Arsipkan', 'progressive', () => { approved.push(t); overlay.remove(); idx++; showNext(); }); } showNext(); }); } async function doArchive(threadsToArchive) { const res = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: ['content', 'timestamp'], titles: page, formatversion: 2 }); const pageData = res.query.pages[0]; let text = pageData.revisions[0].content; const baseTimestamp = pageData.revisions[0].timestamp; for (const t of threadsToArchive) { const escaped = t.content.replace(/[.*+?^${}()|[\]\\]/g, '\\$&'); text = text.replace(new RegExp(escaped), ''); } text = text.replace(/\n{3,}/g, '\n\n').trim(); const groupMap = new Map(); for (const t of threadsToArchive) { const tgt = getArchiveTitleForThread(t); if (!groupMap.has(tgt)) groupMap.set(tgt, []); groupMap.get(tgt).push(t); } const sourceTitle = page.replace(/_/g, ' '); await api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: page, text, summary: `Mengarsipkan ${threadsToArchive.length} utas tidak aktif`, basetimestamp: baseTimestamp }); for (const [archiveTitle, threads] of groupMap.entries()) { const arsRes = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', titles: archiveTitle, formatversion: 2 }); const arsPage = arsRes.query.pages[0]; let arsText = (arsPage.revisions && arsPage.revisions[0].content) || ''; if (!arsPage.revisions) arsText = `{{Arsip|${sourceTitle}}}\n__ARCHIVEDTALK__\n__NOINDEX__\n`; arsText = `${arsText.trim()}\n\n${threads.map(t => t.content.trim()).join('\n\n')}\n`; await api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: archiveTitle, text: arsText.trim(), summary: `Menambahkan ${threads.length} utas diarsipkan dari [[${sourceTitle}]]` }); } } async function runArchiver() { let data; try { data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', titles: page, formatversion: 2 }); } catch (e) { notify('⚠️ Gagal memuat isi halaman.', 'error'); return; } const wikitext = data.query.pages[0]?.revisions?.[0]?.content || ''; if (!wikitext) { notify('⚠️ Halaman kosong atau gagal dimuat.', 'warn'); return; } const allThreads = parseThreads(wikitext); if (!allThreads.length) { notify('ℹ️ Tidak ditemukan utas level-2.', 'info'); return; } const now = new Date(); const staleThreads = allThreads.filter(t => { const ts = getLatestTimestamp(t.content); return hasSectionResolvedTemplate(t.content) || (ts && selisihBulan(ts, now) >= 2); }); if (!staleThreads.length) { const { overlay, footer } = createDialog( 'Pengarsip Diskusi — Tidak Ada Utas Kedaluwarsa', `<div class="da-empty"> ✅ Semua utas masih aktif (komentar terakhir &lt; 2 bulan)<br> dan tidak ada templat <code>{{section resolved}}</code>.<br> Tidak ada yang perlu diarsipkan saat ini. </div>` ); addBtn(footer, 'Tutup', 'quiet', () => overlay.remove()); return; } const proceed = await new Promise(resolve => { const listItems = staleThreads.map(t => { const ts = getLatestTimestamp(t.content); const resolved = hasSectionResolvedTemplate(t.content); const usia = ts ? selisihBulan(ts, now) : (resolved ? 'resolved' : '?'); const tsTxt = ts ? formatTanggalAceh(ts) : (resolved ? 'Terdeteksi: {{section resolved}}' : '—'); const tgtTitle = getArchiveTitleForThread(t); return `<li class="da-thread-item" style="cursor:default"> <div> <div class="da-thread-title">${mw.html.escape(t.title)}</div> <div class="da-thread-meta">Komentar terakhir: ${tsTxt} <span class="da-badge">~${usia} bln</span></div> <div class="da-archive-target" style="margin-top:3px">→ ${mw.html.escape(tgtTitle)}</div> </div> </li>`; }).join(''); const { overlay, footer } = createDialog( `Pengarsip Diskusi — ${staleThreads.length} Utas Tidak Aktif`, `<p style="margin:0 0 10px;font-size:0.875rem"> Utas berikut memiliki komentar terakhir <b>≥ 2 bulan</b> yang lalu atau mengandung templat <code>{{section resolved}}</code>. Klik <b>Lanjut</b> untuk mengkonfirmasi setiap utas satu per satu. </p> <ul class="da-thread-list">${listItems}</ul>` ); addBtn(footer, 'Batal', 'destructive', () => { overlay.remove(); resolve(false); }); addBtn(footer, 'Lanjut →', 'progressive', () => { overlay.remove(); resolve(true); }); }); if (!proceed) return; const approved = await confirmPerThread(staleThreads); if (!approved.length) { notify('ℹ️ Tidak ada utas yang dipilih untuk diarsipkan.', 'info'); return; } const baseTitle = page.replace(/_/g, ' '); const { overlay, body, footer } = createDialog( `Mengarsipkan ${approved.length} Utas…`, `<div class="da-progress" id="da-prog-msg">⏳ Memproses…</div>` ); const progMsg = document.getElementById('da-prog-msg'); try { progMsg.textContent = `⏳ Menyimpan perubahan ke ${baseTitle} dan halaman arsip tujuan…`; await doArchive(approved); progMsg.innerHTML = `✅ <b>${approved.length} utas</b> berhasil diarsipkan.`; addBtn(footer, 'Tutup & Muat Ulang', 'progressive', () => { overlay.remove(); location.reload(); }); } catch (e) { console.error('[DiscussionArchiver:Aceh] Error:', e); progMsg.textContent = '❌ Gagal mengarsipkan. Lihat konsol untuk detail.'; addBtn(footer, 'Tutup', 'destructive', () => overlay.remove()); } } const floatBtn = document.createElement('button'); floatBtn.id = 'da-float-btn'; floatBtn.textContent = '📦 Arsipkan Diskusi'; floatBtn.title = 'DiscussionArchiver.js — Arsipkan utas tidak aktif (≥ 2 bulan) atau yang berlabel resolved'; floatBtn.addEventListener('click', runArchiver); document.body.appendChild(floatBtn); })(); // </nowiki> d4n9n5spwiobv9exe0xfcfskl7z3clw 158113 158112 2026-05-20T07:56:43Z Rachmat04 7338 Restored revision 158057 by [[Special:Contributions/Rachmat04|Rachmat04]] ([[User talk:Rachmat04|talk]]) 158113 javascript text/javascript /** * [DISCUSSIONARCHIVER.JS — GADGET PENGARSIP DISKUSI — WIKIPEDIA ACEH] * * •==============================================• * > Tipe: JavaScript (MediaWiki Gadget) * > Target: Halaman spesifik: Wikipedia:Meusapat * > Fungsi: Mengarsipkan utas diskusi yang komentar * terakhirnya sudah >= 2 bulan dari sekarang * atau utas yang memiliki templat {{section resolved}} / {{Section resolved}} * > Hak: Hanya sysop * > Halaman arsip ditentukan berdasarkan tahun timestamp * terbaru utas (bukan tahun saat tombol ditekan). * •==============================================• */ // <nowiki> (function () { const cfg = mw.config.get(); const api = new mw.Api(); const page = cfg.wgPageName; // contoh: "Wikipedia:Meusapat" const groups = cfg.wgUserGroups || []; const isSysop = groups.includes('sysop'); // Hanya aktif untuk sysop if (!isSysop) return; // Hanya aktif di halaman persis "Wikipedia:Meusapat" const pageReadable = page.replace(/_/g, ' '); if (pageReadable !== 'Wikipedia:Meusapat') return; // Jangan jalankan di halaman diff, history, atau jika bukan revisi saat ini if ( cfg.wgAction === 'history' || cfg.wgDiffNewId || cfg.wgDiffOldId || cfg.wgCurRevisionId !== cfg.wgRevisionId ) return; // ── CSS ────────────────────────────────────────────────────────────── mw.util.addCSS(` /* ── Variabel warna: light mode (default) ── */ .da-overlay, .da-dialog, .da-dialog * { --da-bg: #ffffff; --da-bg-subtle: #f8f9fa; --da-bg-hover: #f0f2f4; --da-border: #a2a9b1; --da-border-subtle: #eaecf0; --da-text: #202122; --da-text-subtle: #54595d; --da-text-muted: #72777d; --da-link: #3366cc; --da-badge-bg: #fee7e6; --da-badge-text: #b32424; } @media (prefers-color-scheme: dark) { .da-overlay, .da-dialog, .da-dialog * { --da-bg: #1e1e1e; --da-bg-subtle: #2a2a2a; --da-bg-hover: #333333; --da-border: #54595d; --da-border-subtle: #3a3a3a; --da-text: #eaecf0; --da-text-subtle: #a2a9b1; --da-text-muted: #72777d; --da-link: #6699ff; --da-badge-bg: #4a1a1a; --da-badge-text: #ff8080; } } .da-overlay { position: fixed; inset: 0; background: rgba(0,0,0,0.50); z-index: 100000; display: flex; align-items: center; justify-content: center; padding: 12px; animation: da-fadein .15s ease-out; } .da-dialog { background: var(--da-bg); color: var(--da-text); border: 1px solid var(--da-border); border-radius: 8px; width: min(680px, 96%); max-height: 88vh; overflow: auto; box-shadow: 0 8px 24px rgba(0,0,0,0.40); font-family: system-ui, -apple-system, "Segoe UI", Roboto, "Helvetica Neue", Arial; animation: da-slidein .15s ease-out; } .da-dialog-header { padding: 12px 16px; border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); background: var(--da-bg-subtle); color: var(--da-text); font-weight: bold; font-size: 1.05em; display: flex; align-items: center; gap: 8px; } .da-dialog-body { padding: 14px 16px; font-size: 0.95em; color: var(--da-text); } .da-dialog-footer { padding: 10px 16px; border-top: 1px solid var(--da-border-subtle); background: var(--da-bg-subtle); text-align: right; } .da-dialog-footer button { margin-left: 6px; } .da-thread-list { list-style: none; margin: 10px 0; padding: 0; max-height: 340px; overflow-y: auto; border: 1px solid var(--da-border-subtle); border-radius: 4px; } .da-thread-item { display: flex; align-items: flex-start; gap: 10px; padding: 9px 12px; border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); cursor: pointer; transition: background .1s; } .da-thread-item:last-child { border-bottom: none; } .da-thread-item:hover { background: var(--da-bg-hover); } .da-thread-item input[type=checkbox] { margin-top: 3px; flex-shrink: 0; cursor: pointer; } .da-thread-title { font-weight: 600; font-size: 0.92em; color: var(--da-text); } .da-thread-meta { font-size: 0.82em; color: var(--da-text-muted); margin-top: 2px; } .da-badge { display: inline-block; background: var(--da-badge-bg); color: var(--da-badge-text); border-radius: 3px; padding: 1px 6px; font-size: 0.78em; font-weight: 700; margin-left: 6px; vertical-align: middle; } .da-confirm-box { background: var(--da-bg-subtle); border: 1px solid var(--da-border-subtle); border-radius: 6px; padding: 10px 14px; margin-bottom: 10px; } .da-confirm-box strong { display: block; margin-bottom: 4px; color: var(--da-text); } .da-confirm-meta { font-size: 0.85em; color: var(--da-text-subtle); margin: 4px 0 8px; } .da-archive-target { font-size: 0.88em; color: var(--da-link); word-break: break-all; } .da-progress { font-size: 0.9em; color: var(--da-text-subtle); margin-top: 8px; min-height: 1.4em; } .da-empty { text-align: center; padding: 28px 0; color: var(--da-text-muted); font-size: 0.93em; } .da-select-all-row { display: flex; align-items: center; gap: 8px; padding: 7px 12px; background: var(--da-bg-subtle); border-bottom: 1px solid var(--da-border-subtle); font-size: 0.88em; color: var(--da-text-subtle); } @keyframes da-fadein { from { opacity: 0; } to { opacity: 1; } } @keyframes da-slidein { from { opacity: 0; transform: translateY(-8px); } to { opacity: 1; transform: translateY(0); } } #da-float-btn { position: fixed; bottom: 130px; right: 25px; background: #36c; color: #fff; border: none; padding: 8px 13px; border-radius: 5px; cursor: pointer; z-index: 99999; font-weight: bold; font-size: 0.93em; box-shadow: 0 2px 8px rgba(0,0,0,0.22); transition: background .15s; } #da-float-btn:hover { background: #2a55a8; } `); // ── Nama bulan bahasa Aceh ──────────────────────────────────────────── const BULAN_ACEH = { 'Buleuen Sa': 0, 'Buleuen Duwa': 1, 'Buleuen Lhèe': 2, 'Buleuen Peuet': 3, 'Buleuen Limöng': 4, 'Buleuen Nam': 5, 'Buleuen Tujôh': 6, 'Buleuen Lapan': 7, 'Buleuen Sikureueng': 8, 'Buleuen Siplôh': 9, 'Buleuen Siblaih': 10, 'Buleuen Duwa Blah': 11 }; // Array nama bulan (urut) untuk formatting const BULAN_ACEH_ARR = Object.keys(BULAN_ACEH); /** * Deteksi apakah sebuah utas mengandung templat {{section resolved}} atau {{Section resolved}} * dengan parameter apapun. Mencakup variasi whitespace dan multiline. */ function hasSectionResolvedTemplate(text) { if (!text) return false; const re = /\{\{\s*[Ss]ection\s+resolved\b[\s\S]*?\}\}/; return re.test(text); } /** * Mengambil timestamp terbaru dari sebuah blok teks wikitext. * Format yang dideteksi: "12 Buleuen Sa 2024 12.34 (WIB)" * Catatan: tanda tangan di halaman kemungkinan menuliskan waktu dalam WIB (UTC+7). * Untuk menyimpan perbandingan waktu, kita konversi ke UTC dengan mengurangi 7 jam. */ function getLatestTimestamp(text) { const pattern = /(\d{1,2})\s+(Buleuen Sa|Buleuen Duwa|Buleuen Lhèe|Buleuen Peuet|Buleuen Limöng|Buleuen Nam|Buleuen Tujôh|Buleuen Lapan|Buleuen Sikureueng|Buleuen Siplôh|Buleuen Siblaih|Buleuen Duwa Blah)\s+(\d{4})\s+(?:pukul\s+)?(\d{1,2})[.:](\d{2})\s+\(WIB\)/g; let latest = null; let m; while ((m = pattern.exec(text)) !== null) { const day = parseInt(m[1], 10); const monthIndex = BULAN_ACEH[m[2]]; const year = parseInt(m[3], 10); const hourWIB = parseInt(m[4], 10); const minute = parseInt(m[5], 10); // Konversi WIB (UTC+7) ke UTC dengan mengurangi 7 jam const hourUTC = hourWIB - 7; const d = new Date(Date.UTC(year, monthIndex, day, hourUTC, minute)); if (!latest || d > latest) latest = d; } return latest; } /** * Format tanggal ke string Aceh (mengembalikan waktu dalam WIB). * Menerima Date yang direpresentasikan dalam UTC; kita tambahkan offset +7 jam untuk menampilkan WIB. */ function formatTanggalAceh(d) { if (!d) return ''; const dWIB = new Date(d.getTime() + 7 * 60 * 60 * 1000); const day = String(dWIB.getUTCDate()).padStart(2, '0'); const monthName = BULAN_ACEH_ARR[dWIB.getUTCMonth()]; const year = dWIB.getUTCFullYear(); return `${day} ${monthName} ${year} (WIB)`; } function selisihBulan(dari, ke) { return (ke.getFullYear() - dari.getFullYear()) * 12 + (ke.getMonth() - dari.getMonth()); } /** * Menentukan judul halaman arsip untuk sebuah utas. * Menggunakan tahun dari timestamp terbaru utas tersebut. * Jika tidak ada timestamp terdeteksi (misal hanya {{section resolved}}), * fallback ke tahun saat ini. */ function getArchiveTitleForThread(thread) { const baseTitle = page.replace(/_/g, ' '); const ts = getLatestTimestamp(thread.content); const year = ts ? ts.getUTCFullYear() : new Date().getFullYear(); return `${baseTitle}/Keuneubah ${year}`; } function notify(msg, type = 'info') { mw.notify ? mw.notify(msg, { type }) : console.log('[DiscussionArchiver:Aceh]', msg); } // ── Dialog ──────────────────────────────────────────────────────────── function createDialog(titleHtml, bodyHtml) { const overlay = document.createElement('div'); overlay.className = 'da-overlay'; const dialog = document.createElement('div'); dialog.className = 'da-dialog'; dialog.innerHTML = ` <div class="da-dialog-header">📦 ${titleHtml}</div> <div class="da-dialog-body">${bodyHtml}</div> <div class="da-dialog-footer"></div> `; overlay.appendChild(dialog); overlay.addEventListener('click', e => { if (e.target === overlay) overlay.remove(); }); document.body.appendChild(overlay); return { overlay, dialog, body: dialog.querySelector('.da-dialog-body'), footer: dialog.querySelector('.da-dialog-footer') }; } function addBtn(footer, label, cls, onClick) { const btn = document.createElement('button'); btn.className = `mw-ui-button ${cls}`; btn.textContent = label; btn.addEventListener('click', onClick); footer.appendChild(btn); return btn; } // ── Parsing utas level-2 ─────────────────────────────────────────────── function parseThreads(wikitext) { const headerRe = /^==\s*([^=\n][^\n]*?)\s*==\s*$/gm; const positions = []; let m; while ((m = headerRe.exec(wikitext)) !== null) { positions.push({ title: m[1].trim(), start: m.index }); } positions.push({ title: null, start: wikitext.length }); const threads = []; for (let i = 0; i < positions.length - 1; i++) { const start = positions[i].start; const end = positions[i + 1].start; threads.push({ title: positions[i].title, content: wikitext.substring(start, end), start, end }); } return threads; } // ── Konfirmasi per utas ──────────────────────────────────────────────── // archiveTitle dihitung per utas di dalam fungsi ini (tidak lagi diterima sebagai parameter) function confirmPerThread(threads) { return new Promise(resolve => { const approved = []; let idx = 0; function showNext() { if (idx >= threads.length) { resolve(approved); return; } const t = threads[idx]; const ts = getLatestTimestamp(t.content); const resolved = hasSectionResolvedTemplate(t.content); const usia = ts ? selisihBulan(ts, new Date()) : (resolved ? 'resolved' : '?'); const tsTxt = ts ? formatTanggalAceh(ts) : (resolved ? 'Terdeteksi: {{section resolved}}' : 'Tidak terdeteksi'); const tgtTitle = getArchiveTitleForThread(t); // per utas, bukan global const { overlay, footer } = createDialog( `Konfirmasi Arsip Utas (${idx + 1}/${threads.length})`, `<div class="da-confirm-box"> <strong>📄 ${mw.html.escape(t.title)}</strong> <div class="da-confirm-meta"> Komentar terakhir: <b>${tsTxt}</b> <span class="da-badge">~${usia} bulan lalu</span> </div> <div class="da-archive-target">→ Akan diarsipkan ke: <b>${mw.html.escape(tgtTitle)}</b></div> </div> <p style="font-size:0.92em;color:var(--da-text-subtle);margin:6px 0 0"> Lewati untuk melewati utas ini tanpa mengarsipkan. </p>` ); addBtn(footer, 'Lewati', 'mw-ui-quiet', () => { overlay.remove(); idx++; showNext(); }); addBtn(footer, 'Arsipkan', 'mw-ui-progressive', () => { approved.push(t); overlay.remove(); idx++; showNext(); }); } showNext(); }); } // ── Proses pengarsipan ───────────────────────────────────────────────── // Tiap utas dikelompokkan berdasarkan archiveTitle-nya masing-masing, // lalu tiap kelompok disimpan ke halaman arsip yang sesuai. async function doArchive(threadsToArchive) { // Ambil ulang wikitext terbaru (hindari konflik edit) const res = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: ['content', 'timestamp'], titles: page, formatversion: 2 }); const pageData = res.query.pages[0]; let text = pageData.revisions[0].content; const baseTimestamp = pageData.revisions[0].timestamp; // Hapus setiap utas dari teks asal (cocokkan berdasarkan konten) for (const t of threadsToArchive) { const escaped = t.content.replace(/[.*+?^${}()|[\]\\]/g, '\\$&'); const re = new RegExp(escaped); text = text.replace(re, ''); } text = text.replace(/\n{3,}/g, '\n\n').trim(); // Kelompokkan utas berdasarkan halaman arsip tujuan masing-masing const groupMap = new Map(); // archiveTitle → [thread, ...] for (const t of threadsToArchive) { const tgt = getArchiveTitleForThread(t); if (!groupMap.has(tgt)) groupMap.set(tgt, []); groupMap.get(tgt).push(t); } const sourceTitle = page.replace(/_/g, ' '); // Simpan halaman asal (sekali saja, semua utas sudah dihapus) await api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: page, text, summary: `Mengarsipkan ${threadsToArchive.length} utas tidak aktif`, basetimestamp: baseTimestamp }); // Simpan tiap halaman arsip sesuai kelompoknya for (const [archiveTitle, threads] of groupMap.entries()) { const arsRes = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', titles: archiveTitle, formatversion: 2 }); const arsPage = arsRes.query.pages[0]; let arsText = (arsPage.revisions && arsPage.revisions[0].content) || ''; if (!arsPage.revisions) { arsText = `{{Arsip|${sourceTitle}}}\n__ARCHIVEDTALK__\n__NOINDEX__\n`; } const newBlocks = threads.map(t => t.content.trim()).join('\n\n'); arsText = `${arsText.trim()}\n\n${newBlocks}\n`; await api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: archiveTitle, text: arsText.trim(), summary: `Menambahkan ${threads.length} utas diarsipkan dari [[${sourceTitle}]]` }); } } // ── Alur utama ──────────────────────────────────────────────────────── async function runArchiver() { // 1. Ambil wikitext halaman let data; try { data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', titles: page, formatversion: 2 }); } catch (e) { notify('⚠️ Gagal memuat isi halaman.', 'error'); return; } const wikitext = (data.query.pages[0] && data.query.pages[0].revisions && data.query.pages[0].revisions[0] && data.query.pages[0].revisions[0].content) || ''; if (!wikitext) { notify('⚠️ Halaman kosong atau gagal dimuat.', 'warn'); return; } // 2. Parse utas level-2 const allThreads = parseThreads(wikitext); if (!allThreads.length) { notify('ℹ️ Tidak ditemukan utas level-2 di halaman ini.', 'info'); return; } // 3. Filter utas yang komentar terakhirnya >= 2 bulan OR memiliki {{section resolved}} const now = new Date(); const staleThreads = allThreads.filter(t => { const ts = getLatestTimestamp(t.content); const resolved = hasSectionResolvedTemplate(t.content); if (resolved) return true; if (!ts) return false; return selisihBulan(ts, now) >= 2; }); if (!staleThreads.length) { const { overlay, footer } = createDialog( 'Pengarsip Diskusi — Tidak Ada Utas Kedaluwarsa', `<div class="da-empty"> ✅ Semua utas masih aktif (komentar terakhir &lt; 2 bulan) dan tidak ada templat {{section resolved}}.<br> Tidak ada yang perlu diarsipkan saat ini. </div>` ); addBtn(footer, 'Tutup', 'mw-ui-quiet', () => overlay.remove()); return; } // 4. Tentukan nama dasar halaman (archiveTitle dihitung per utas via getArchiveTitleForThread) const baseTitle = page.replace(/_/g, ' '); // "Wikipedia:Meusapat" // 5. Tampilkan ringkasan dulu sebelum konfirmasi per utas // Setiap baris menampilkan halaman arsip tujuan masing-masing utas const proceed = await new Promise(resolve => { const listItems = staleThreads.map(t => { const ts = getLatestTimestamp(t.content); const resolved = hasSectionResolvedTemplate(t.content); const usia = ts ? selisihBulan(ts, now) : (resolved ? 'resolved' : '?'); const tsTxt = ts ? formatTanggalAceh(ts) : (resolved ? 'Terdeteksi: {{section resolved}}' : '—'); const tgtTitle = getArchiveTitleForThread(t); // per utas return `<li class="da-thread-item" style="cursor:default"> <div> <div class="da-thread-title">${mw.html.escape(t.title)}</div> <div class="da-thread-meta">Komentar terakhir: ${tsTxt} <span class="da-badge">~${usia} bln</span></div> <div class="da-archive-target" style="margin-top:2px">→ ${mw.html.escape(tgtTitle)}</div> </div> </li>`; }).join(''); const { overlay, footer } = createDialog( `Pengarsip Diskusi — ${staleThreads.length} Utas Tidak Aktif`, `<p style="margin:0 0 8px;font-size:0.93em"> Utas berikut memiliki komentar terakhir <b>≥ 2 bulan</b> yang lalu atau mengandung templat <code>{{section resolved}}</code>. Klik <b>Lanjut</b> untuk mengkonfirmasi setiap utas satu per satu. </p> <ul class="da-thread-list">${listItems}</ul>` ); addBtn(footer, 'Batal', 'mw-ui-destructive', () => { overlay.remove(); resolve(false); }); addBtn(footer, 'Lanjut →', 'mw-ui-progressive', () => { overlay.remove(); resolve(true); }); }); if (!proceed) return; // 6. Konfirmasi per utas (archiveTitle dihitung di dalam fungsi) const approved = await confirmPerThread(staleThreads); if (!approved.length) { notify('ℹ️ Tidak ada utas yang dipilih untuk diarsipkan.', 'info'); return; } // 7. Dialog progres + eksekusi const { overlay, body, footer } = createDialog( `Mengarsipkan ${approved.length} Utas…`, `<div class="da-progress" id="da-prog-msg">⏳ Memproses…</div>` ); const progMsg = document.getElementById('da-prog-msg'); try { progMsg.textContent = `⏳ Menyimpan perubahan ke ${baseTitle} dan halaman arsip tujuan…`; await doArchive(approved); progMsg.innerHTML = `✅ <b>${approved.length} utas</b> berhasil diarsipkan.`; addBtn(footer, 'Tutup & Muat Ulang', 'mw-ui-progressive', () => { overlay.remove(); location.reload(); }); } catch (e) { console.error('[DiscussionArchiver:Aceh] Error:', e); progMsg.textContent = '❌ Gagal mengarsipkan. Lihat konsol untuk detail.'; addBtn(footer, 'Tutup', 'mw-ui-destructive', () => overlay.remove()); } } // ── Tombol mengambang ───────────────────────────────────────────────── const floatBtn = document.createElement('button'); floatBtn.id = 'da-float-btn'; floatBtn.textContent = '📦 Arsipkan Diskusi'; floatBtn.title = 'DiscussionArchiver.js (Wikipedia Aceh) — Arsipkan utas tidak aktif (≥ 2 bulan) atau yang berlabel resolved'; floatBtn.addEventListener('click', runArchiver); document.body.appendChild(floatBtn); })(); // </nowiki> 69ep6si6kls5osg830b5z166z4xhxkn