Википедие adywiki https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE_%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиа Special Talk User User talk Википедие Википедием и тегущыӀэн File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4112 17112 16725 2026-06-10T17:40:57Z Angell Eyes 7493 17112 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1156367}} '''Хьатикъуайхьаблэ'''<ref name=":0">Yılmaz, Kurulay. 2018. Bozüyük Çerkes Köyleri. Istanbul: Tunç Yayıncılık. ISBN 978-605-2291-27-6.</ref><ref name=":1">July-August 2004. Balkanlarda Çerkes İzleri. Nart, issue 38. Ankara: Kafkas Dernekleri Federasyonu. p. 49. ISSN 1302-2539.</ref> (ТыркубзэкIэ: "Poyra" (Пойра)) — [[Тыркуе|Тыркуем]] ит [[Биледжик]] провинцием (илым) и [[Бозююк|Бозюйук]] районым (илчем) хэт къуаджэ.<ref name=":0" /><ref>Köy. Turkey Civil Administration Departments Inventory. URL: https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref name=":62" /> Къуаджэм нэбгырэ 128-рэ дэс (2024).<ref>URL: https://bilecik.gov.tr/2024-yili-adrese-dayali-bilecik-ili-ve-ilceleri-nufusu#</ref> Къуаджэм нахьыбэмкIэ [[Адыгэхэр|адыгэ]] лъэпкъым щыщ [[Хьатыкъуай|хьатикъуайхэр]] дэсхэ.<ref name=":1" /> == Тарихъыр == [[File:IshakEfendiPoyra.png|thumb|186x186px|Осман архивхэм: Пойра къуаджэр зэхазыщагъэхэм ащыщэу Ешгъэркъо Исхьакъ Эфэнди имам шахьадэт тхылъыр.<ref name=":0" /><ref name=":1" />|left]] === Хьатикъуай лъэпкъым ихэгъэщыныгъ === Къуаджэр зэхазыщагъэхэр лъапсэкIэ Адыгэ Хэкум щыIэгъэ [[Хьатикъое Пщыгъо|Хьатикъуай Пщыгъом]] къарыкIыгъэх, ахэм ащыщыбэр Хьанапщэхьаблэ зыцIэ къуаджэмрэ ащ игъунэгъу къуаджэхэмрэ щыщыгъэх.<ref name=":1" /> Хьатикъуайхэми, нэмыкI адыгэхэм афэдэу, [[Урыс-Адыгэ Зао|Урыс-Адыгэ Заом]] ыкIи ащ щыщ хъугъэ [[Адыгэ лъэпкъыгъэкIод|Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым]] зэраршхо къарарэкIыгъ. Урыс дзэ мурадхэм атетэу адыгэ къуаджэхэр зэпымыоу зэхакъутагъэх ыкIи ащ дэс цIыфхэр аукIыгъэх, ыкIи адыгэхэм пэуцужьын амал нахь макIэ яIэ хъугъэ.<ref>Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6067-0. URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt5hjc6s</ref> 1851-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ, Хьатикъуай Пщыгъом ипащэу пщы [[Чэрчаныкъо Джанджэрый (19-рэ лIэшIэгъу)|Чэрчаныкъо Джанджэрый]], урыс дзэкIолIхэм азыфагу и "шэн дахэкIэ" цIэрыIоу щытыгъэ урыс генерал Заводовскэм зэпхыныгъэ дишIыгъ, хьатикъуай лъэпкъыр къагъэнэнэу (амыукIынэу) къылъэIузэ заор зэтегъэуцыгъэнэу къыриIуагъ. Генерал Заводовскэр мы лъэIухэм яразы хъугъэ, ау мы унашъор шъолъырыр адыгэхэм чIагъэкъэбзэнэу шIоигъогъэ ипащэхэм ямурадхэм апэуцужьыщтыгъ. Джанджэрый иуж къыкIугъэ пщэу Чэрчаныкъо Индар, заор зэтегъэуцыгъэныр ыухъумагъ.<ref name=":9">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":20">Khotko, S. Kh. 2015. Otkrytie Cherkesii: kartograficheskie istochniki XIV--XIX vv. = The discovery of Circassia. Maĭkop: Poligraf-I︠U︡g. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":11">Чедия А.Р. February 2018. Этническая ситуация на Западном Кавказе по представлениям османов (на примере документа османского архива Hatt- Hatti hümayün 1104/ 444590- Y). Genesis: Исторические Исследования, vol. 2, issue 2, pp. 102–113. DOI: 10.25136/2409-868X.2018.2.25306. ISSN 2409-868X. URL: http://nbpublish.com/library_read_article.php?id=25306</ref> Аущтэу щытми, 1854-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ, урыс дзэхэр Хьатикъуай шъолъырым теуагъэх, пщым икъуаджэ зэхакъутагъ ыкIи хьатикъуай чIыгухэр зэтракъутагъэх, мэкъухэр, хьэцэ-пIэцэхэр ыкIи кIымафэм пае агъэхьэзырыгъэ ерыскъыхэр зэпымыоу астыгъэх. НэмыкI хьатикъуай къуаджэхэри къагъотыхи астыгъэх.<ref name=":92">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref> 1863-рэ илъэсым, къелыгъэ хьатикъуайхэр куп цIыкIухэу агощыгъэх ыкIи гъэпшъкIэкIэ бжъэдыгъу лъэпкъым пае зэхащагъэ къоджэ инхэм арагъэтIысыкIыгъэх.<ref name=":7">Kandor, Ruslan Sultanovich. 2020. Процесс инкорпорации традиционных форм управления адыгов (черкесов) Северо-Западного Кавказа в структуры российской административно-политической системы (XIX – начало XX в.) [The Process of Incorporation of Traditional Forms of Governance of the Adyghes (Circassians) of the North-West Caucasus into the Structures of the Russian Administrative-Political System (19th – early 20th Centuries)]. Doctor of Historical Sciences Dissertation. Maikop: Maikop State Technological University. URL: https://diss.unn.ru/1049</ref> Хьатикъуай чылэхэр зэбгырыкIыгъэх, лъэпкъыр картэм (шIыпIэтхыпхъэм) щыкIодыжьыгъ.<ref name=":12">Richmond, Walter. 2013-04-09. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> Ахэм ащыщыбэр Осман Империем, джащ фэдэу Булгариемми, рагъэкощыгъэх.<ref name=":02">Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> === Пойра зэрахащагъэр === Апэрэ кощыныгъэшхом иуахътэ, къуаджэр зэхазыщагъэхэр псыфабэ къухьэхэмрэ (пароходхэмрэ) шъыхьэ къухьэхэмрэкIэ кIогъагъэх, ыкIи непэрэ Булгарием хэт Варна Санджакым и Балчык шъолъыр (район) инышэпIэ чIыпIэм (пристаным) къыщетIысхьагъэх. Ахэр Башсагълыкъ къуаджэм щытIысыгъэх, ыкIи ащ илъэс 17-рэ щагъэкIогъ.<ref name=":1" /> [[Булгарием ис адыгэхэр|Булгарием ис адыгэхэм]] япчъагъэр нэбгырэ мин 150 фэдизэу алъытэщтыгъ.<ref>Irechek, Konstantin. Константин Иречек посочва, че черкезите в България преди 1878 г. са 150 000 души, като обръща внимание на факта, че мъжкото население в Северна България сред кавказците, освен санджаците Ниш, Търново и София е 30 573 души.</ref> [[Урыс-Тырку Зао (1877–1878)|1877–1878 илъэсхэм щыIэгъэ Урыс-Тырку Заом]] иуахътэ, тырку дзэм адыгэхэр хабзэм хэмыт шуудзэ куупхэу къигъэфедагъэх. 1877-рэ илъэсым игъэмафэ, нахьыбэмкIэ адыгэ шуудзэ куупхэр Нова Загора заом тыркумэ ялъэныкъоу хэлэжьагъэх. Булгарием ис адыгэхэр 1876-рэ илъэсым щыIэгъэ Булгар Къэтэджыныгъэм лъэшэу апэуцужьыгъэх; [[Косовом ис адыгэхэр|Косово адыгэхэри]] Булгарием ис адыгэхэм къахэхьагъэх.<ref>Urhan, Vahit Cemil. Kosova'ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864–1865). Trakya Üniversitesi, Balkan Araştırma Enstitüsü. URL: https://belleten.gov.tr/tam-metin/3673/tur</ref><ref>Noel Malcolm, Kosova: Balkanları Anlamak İçin, çev. Özden Arıkan, Sabah Kitapları, İstanbul 1999</ref> Еуропэ къэралхэми ялъэныкъокIэ адыгэхэр мы шъолъырым икIынхэу къафагъэуцугъ (унашъо къашIыгъ).<ref>İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra Mazbatası", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, VI/9 (1954), s. 125., Dipnot: 2.</ref> Ащ къыхэкIыкIэ, 1877-1878 илъэсхэм щыIэгъэ Осман-Урыс Заом Осман Империер зыщытекIодым ужым, мы чылэр ятIонэрэ гъэпшъкIэ хэгъэкощыныгъэм хэфагъ. КъакIухьэрэ дзэхэм къапхъуатэу, 1878-рэ ыкIи 1881-рэ илъэсхэм азыфагу чIыгу гъогумкIэ къакIохи, апэрэмкIэ Инегёл (İnegöl) игъунэгъу чIыпIэхэм щытIысынхэу пылъыгъэх. Къэкощыгъэхэр Инегёл шъолъырым иклимат зэтесэнхэр къин къафэхъугъ, ащ къыхэкIыкIи джыри зэ кощынхэу хъугъэх. 1881-рэ илъэсым Биледжик провинцием (илым) кощыгъэх ыкIи Бозюйук районым (илчем) хэтэу Пойра къуаджэр официальнэу зэхащагъ.<ref name=":1" /> Къуаджэм апэрэмкIэ Хьатикъуайхьаблэ фаусыгъагъ, ащ дэсхэр къызхэкIыгъэ [[Хьатыкъуай|хьатикъуай]] лъэпкъымрэ Хьатикъуай Пщыгъомрэ ацIэкIэ.<ref name=":1" /> Аущтэу щытми, Республикэм иапэрэ илъэс 30-м иуахътэ, географ чIыпIэцIэхэр тырку ашIынхэм (тыркуцIэкIэ зэблэхъуным) зэпымыоу пылъыгъэх.<ref name="Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü">Nişanyan, Sevan. 2010. Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü. 1. edition. İstanbul: Everest Yayınları. ISBN 978-975-289-730-4.</ref><ref name="Turkification of the Toponyms">Sahakyan, Lusine. 2010. Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Montreal: Arod Books. ISBN 978-0-9699879-7-0. URL: https://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">Öktem, Kerem. 2003. Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries. Harvard: University of Oxford, School of Geography and the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK. URL: https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf</ref> ТыркубзэкIэ щымыт ыкIи "Iае" чIыпIэ ыкIи къуаджэ цIэхэр, адыгэ цIэхэри ахэтэу, зэблэхъугъэх.<ref name="28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT?">16 August 2009. 28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT? KentHaber. URL: https://web.archive.org/web/20120810003041/http://www.kenthaber.com/Haber/Genel/Dosya/gundem/28-bin-yerin-ismi-degisti,-hangi-isim-hangi-dile-ait-/98d48e23-0060-4d49-88ce-3f28d5e94332. Quote: Ayşe Hür, Demokrat Parti döneminde oluşturulan kurul için şöyle diyor: "Bu çalışmalar sırasında anlamları güzel çağrışımlar uyandırmayan, insanları utandıran, gurur incitici yahut alay edilmesine fırsat tanıyan isimler, Türkçe de olsalar değiştirildi. İçinde 'Kızıl', 'Çan', 'Kilise' kelimeleri olan köylerin isimleri ile Arapça, Farsça, Ermenice, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca köy isimleri 'bölücülüğe meydan vermemek' amacıyla değiştirildi."</ref><ref name=":03">Bayir, Derya. 2013. Minorities and Nationalism in Turkish Law. Ashgate, pp. 106–108. ISBN 9781409420071.</ref> Тырку Республикэр зэхащагъэ ужым, 1928-рэ илъэсым, къэрал хабзэмкIэ къуаджэм ицIэу "Пойра" (Poyra) фаусыгъ, ащ тыркубзэкIэ "шэрхъ гупчэ" къикIы.<ref name=":0" /><ref name=":62">Şıble, Ferhatıko. 2022. Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları. APRA. ISBN 978-605-71993-1-7. URL: https://books.google.com/books?id=fbz7zwEACAAJ</ref><ref>Sevan Nişanyan. Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri. Index Anatolicus. URL: https://www.nisanyanyeradlari.com/</ref> == Шэн-хабзэр == Къуаджэм нахьыбэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр зехьэ. Къуаджэм Балкан тыркухэри дэсхэ, ахэр [[Румели тыркубзэ|румели тыркубзэм]] нэмыкIэу [[Адыгабзэ|адыгабзэкIи]] мэгущыIэх. == ЦIэрыIохэр == * [[Шамил Чыназ|Шамил Чыназ (Şamil Çinaz)]] (Чыназыр Шамил) - тырку лигэм щыджэгугъэ профессионал футболджэгуакIу. == Географие == Биледжик къалэ гузэгум 140 км, Бозююк районым 40 км гъогу щыӀ. == Къуаджэм ис цӀыфхэр == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Илъэсхэм тетэу къуаджэм ис цӀыфхэр |- | align="center" |2022 | align="right" |139<ref name="NN">[https://web.archive.org/web/20171214050339/https://www.nufusune.com/5688-bilecik-bozuyuk-poyra-koy-nufusu Bilecik Bozüyük Poyra Köy Nüfusu]</ref> |- | align="center" |2021 | align="right" |140<ref name="NN" /> |- | align="center" |2020 | align="right" |146<ref name="NN" /> |- | align="center" |2019 | align="right" |149<ref name="NN" /> |- | align="center" |2018 | align="right" |148<ref name="NN" /> |- | align="center" |2017 | align="right" |136<ref name="NN" /> |- | align="center" |2016 | align="right" |152<ref name="NN" /> |- | align="center" |2015 | align="right" |159<ref name="NN" /> |- | align="center" |2014 | align="right" |155<ref name="NN" /> |- | align="center" |2013 | align="right" |176<ref name="NN" /> |- | align="center" |2012 | align="right" |183<ref name="NN" /> |- | align="center" |2011 | align="right" |199<ref name="NN" /> |- | align="center" |2010 | align="right" |217<ref name="NN" /> |- | align="center" |2009 | align="right" |220<ref name="NN" /> |- | align="center" |2008 | align="right" |239<ref name="NN" /> |- | align="center" |2007 | align="right" |233<ref name="NN" /> |- | align="center" |2000 | align="right" |279<ref name="YER">[http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=238492 Poyra Köyü]</ref> |- | align="center" |1990 | align="right" |409<ref name="TÜİK1990">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1985 | align="right" |352<ref name="TÜİK1985">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1985-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1965 | align="right" |716<ref name="TÜİK1965">[https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |} == Зэпыщэхэр == 7x0xy4kuen8m4m5bjmkmj5rt2xlxjus 17113 17112 2026-06-10T17:42:46Z Angell Eyes 7493 17113 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1156367}} '''Хьатикъуайхьаблэ'''<ref name=":0">Yılmaz, Kurulay. 2018. Bozüyük Çerkes Köyleri. Istanbul: Tunç Yayıncılık. ISBN 978-605-2291-27-6.</ref><ref name=":1">July-August 2004. Balkanlarda Çerkes İzleri. Nart, issue 38. Ankara: Kafkas Dernekleri Federasyonu. p. 49. ISSN 1302-2539.</ref> (ТыркубзэкIэ: "Poyra" (Пойра)) — [[Тыркуе|Тыркуем]] ит [[Биледжик]] провинцием (илым) и [[Бозююк|Бозюйук]] районым (илчем) хэт къуаджэ.<ref name=":0" /><ref>Köy. Turkey Civil Administration Departments Inventory. URL: https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref name=":62" /> Къуаджэм нэбгырэ 128-рэ дэс (2024).<ref>URL: https://bilecik.gov.tr/2024-yili-adrese-dayali-bilecik-ili-ve-ilceleri-nufusu#</ref> Къуаджэм нахьыбэмкIэ [[Адыгэхэр|адыгэ]] лъэпкъым щыщ [[Хьатыкъуай|хьатикъуайхэр]] дэсхэ.<ref name=":1" /> == Тарихъыр == [[File:IshakEfendiPoyra.png|thumb|186x186px|Осман архивхэм: Пойра къуаджэр зэхазыщагъэхэм ащыщэу Ешгаркъо Исхьакъ Эфэнди имам шахьадэт тхылъыр.<ref name=":0" /><ref name=":1" />|left]] === Хьатикъуай лъэпкъым ихэгъэщыныгъ === Къуаджэр зэхазыщагъэхэр лъапсэкIэ Адыгэ Хэкум щыIэгъэ [[Хьатикъое Пщыгъо|Хьатикъуай Пщыгъом]] къарыкIыгъэх, ахэм ащыщыбэр Хьанапщэхьаблэ зыцIэ къуаджэмрэ ащ игъунэгъу къуаджэхэмрэ щыщыгъэх.<ref name=":1" /> Хьатикъуайхэми, нэмыкI адыгэхэм афэдэу, [[Урыс-Адыгэ Зао|Урыс-Адыгэ Заом]] ыкIи ащ щыщ хъугъэ [[Адыгэ лъэпкъыгъэкIод|Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым]] зэраршхо къарарэкIыгъ. Урыс дзэ мурадхэм атетэу адыгэ къуаджэхэр зэпымыоу зэхакъутагъэх ыкIи ащ дэс цIыфхэр аукIыгъэх, ыкIи адыгэхэм пэуцужьын амал нахь макIэ яIэ хъугъэ.<ref>Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6067-0. URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt5hjc6s</ref> 1851-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ, Хьатикъуай Пщыгъом ипащэу пщы [[Чэрчаныкъо Джанджэрый (19-рэ лIэшIэгъу)|Чэрчаныкъо Джанджэрый]], урыс дзэкIолIхэм азыфагу и "шэн дахэкIэ" цIэрыIоу щытыгъэ урыс генерал Заводовскэм зэпхыныгъэ дишIыгъ, хьатикъуай лъэпкъыр къагъэнэнэу (амыукIынэу) къылъэIузэ заор зэтегъэуцыгъэнэу къыриIуагъ. Генерал Заводовскэр мы лъэIухэм яразы хъугъэ, ау мы унашъор шъолъырыр адыгэхэм чIагъэкъэбзэнэу шIоигъогъэ ипащэхэм ямурадхэм апэуцужьыщтыгъ. Джанджэрый иуж къыкIугъэ пщэу Чэрчаныкъо Индар, заор зэтегъэуцыгъэныр ыухъумагъ.<ref name=":9">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":20">Khotko, S. Kh. 2015. Otkrytie Cherkesii: kartograficheskie istochniki XIV--XIX vv. = The discovery of Circassia. Maĭkop: Poligraf-I︠U︡g. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":11">Чедия А.Р. February 2018. Этническая ситуация на Западном Кавказе по представлениям османов (на примере документа османского архива Hatt- Hatti hümayün 1104/ 444590- Y). Genesis: Исторические Исследования, vol. 2, issue 2, pp. 102–113. DOI: 10.25136/2409-868X.2018.2.25306. ISSN 2409-868X. URL: http://nbpublish.com/library_read_article.php?id=25306</ref> Аущтэу щытми, 1854-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ, урыс дзэхэр Хьатикъуай шъолъырым теуагъэх, пщым икъуаджэ зэхакъутагъ ыкIи хьатикъуай чIыгухэр зэтракъутагъэх, мэкъухэр, хьэцэ-пIэцэхэр ыкIи кIымафэм пае агъэхьэзырыгъэ ерыскъыхэр зэпымыоу астыгъэх. НэмыкI хьатикъуай къуаджэхэри къагъотыхи астыгъэх.<ref name=":92">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref> 1863-рэ илъэсым, къелыгъэ хьатикъуайхэр куп цIыкIухэу агощыгъэх ыкIи гъэпшъкIэкIэ бжъэдыгъу лъэпкъым пае зэхащагъэ къоджэ инхэм арагъэтIысыкIыгъэх.<ref name=":7">Kandor, Ruslan Sultanovich. 2020. Процесс инкорпорации традиционных форм управления адыгов (черкесов) Северо-Западного Кавказа в структуры российской административно-политической системы (XIX – начало XX в.) [The Process of Incorporation of Traditional Forms of Governance of the Adyghes (Circassians) of the North-West Caucasus into the Structures of the Russian Administrative-Political System (19th – early 20th Centuries)]. Doctor of Historical Sciences Dissertation. Maikop: Maikop State Technological University. URL: https://diss.unn.ru/1049</ref> Хьатикъуай чылэхэр зэбгырыкIыгъэх, лъэпкъыр картэм (шIыпIэтхыпхъэм) щыкIодыжьыгъ.<ref name=":12">Richmond, Walter. 2013-04-09. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> Ахэм ащыщыбэр Осман Империем, джащ фэдэу Булгариемми, рагъэкощыгъэх.<ref name=":02">Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> === Пойра зэрахащагъэр === Апэрэ кощыныгъэшхом иуахътэ, къуаджэр зэхазыщагъэхэр псыфабэ къухьэхэмрэ (пароходхэмрэ) шъыхьэ къухьэхэмрэкIэ кIогъагъэх, ыкIи непэрэ Булгарием хэт Варна Санджакым и Балчык шъолъыр (район) инышэпIэ чIыпIэм (пристаным) къыщетIысхьагъэх. Ахэр Башсагълыкъ къуаджэм щытIысыгъэх, ыкIи ащ илъэс 17-рэ щагъэкIогъ.<ref name=":1" /> [[Булгарием ис адыгэхэр|Булгарием ис адыгэхэм]] япчъагъэр нэбгырэ мин 150 фэдизэу алъытэщтыгъ.<ref>Irechek, Konstantin. Константин Иречек посочва, че черкезите в България преди 1878 г. са 150 000 души, като обръща внимание на факта, че мъжкото население в Северна България сред кавказците, освен санджаците Ниш, Търново и София е 30 573 души.</ref> [[Урыс-Тырку Зао (1877–1878)|1877–1878 илъэсхэм щыIэгъэ Урыс-Тырку Заом]] иуахътэ, тырку дзэм адыгэхэр хабзэм хэмыт шуудзэ куупхэу къигъэфедагъэх. 1877-рэ илъэсым игъэмафэ, нахьыбэмкIэ адыгэ шуудзэ куупхэр Нова Загора заом тыркумэ ялъэныкъоу хэлэжьагъэх. Булгарием ис адыгэхэр 1876-рэ илъэсым щыIэгъэ Булгар Къэтэджыныгъэм лъэшэу апэуцужьыгъэх; [[Косовом ис адыгэхэр|Косово адыгэхэри]] Булгарием ис адыгэхэм къахэхьагъэх.<ref>Urhan, Vahit Cemil. Kosova'ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864–1865). Trakya Üniversitesi, Balkan Araştırma Enstitüsü. URL: https://belleten.gov.tr/tam-metin/3673/tur</ref><ref>Noel Malcolm, Kosova: Balkanları Anlamak İçin, çev. Özden Arıkan, Sabah Kitapları, İstanbul 1999</ref> Еуропэ къэралхэми ялъэныкъокIэ адыгэхэр мы шъолъырым икIынхэу къафагъэуцугъ (унашъо къашIыгъ).<ref>İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra Mazbatası", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, VI/9 (1954), s. 125., Dipnot: 2.</ref> Ащ къыхэкIыкIэ, 1877-1878 илъэсхэм щыIэгъэ Осман-Урыс Заом Осман Империер зыщытекIодым ужым, мы чылэр ятIонэрэ гъэпшъкIэ хэгъэкощыныгъэм хэфагъ. КъакIухьэрэ дзэхэм къапхъуатэу, 1878-рэ ыкIи 1881-рэ илъэсхэм азыфагу чIыгу гъогумкIэ къакIохи, апэрэмкIэ Инегёл (İnegöl) игъунэгъу чIыпIэхэм щытIысынхэу пылъыгъэх. Къэкощыгъэхэр Инегёл шъолъырым иклимат зэтесэнхэр къин къафэхъугъ, ащ къыхэкIыкIи джыри зэ кощынхэу хъугъэх. 1881-рэ илъэсым Биледжик провинцием (илым) кощыгъэх ыкIи Бозюйук районым (илчем) хэтэу Пойра къуаджэр официальнэу зэхащагъ.<ref name=":1" /> Къуаджэм апэрэмкIэ Хьатикъуайхьаблэ фаусыгъагъ, ащ дэсхэр къызхэкIыгъэ [[Хьатыкъуай|хьатикъуай]] лъэпкъымрэ Хьатикъуай Пщыгъомрэ ацIэкIэ.<ref name=":1" /> Аущтэу щытми, Республикэм иапэрэ илъэс 30-м иуахътэ, географ чIыпIэцIэхэр тырку ашIынхэм (тыркуцIэкIэ зэблэхъуным) зэпымыоу пылъыгъэх.<ref name="Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü">Nişanyan, Sevan. 2010. Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü. 1. edition. İstanbul: Everest Yayınları. ISBN 978-975-289-730-4.</ref><ref name="Turkification of the Toponyms">Sahakyan, Lusine. 2010. Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Montreal: Arod Books. ISBN 978-0-9699879-7-0. URL: https://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">Öktem, Kerem. 2003. Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries. Harvard: University of Oxford, School of Geography and the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK. URL: https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf</ref> ТыркубзэкIэ щымыт ыкIи "Iае" чIыпIэ ыкIи къуаджэ цIэхэр, адыгэ цIэхэри ахэтэу, зэблэхъугъэх.<ref name="28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT?">16 August 2009. 28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT? KentHaber. URL: https://web.archive.org/web/20120810003041/http://www.kenthaber.com/Haber/Genel/Dosya/gundem/28-bin-yerin-ismi-degisti,-hangi-isim-hangi-dile-ait-/98d48e23-0060-4d49-88ce-3f28d5e94332. Quote: Ayşe Hür, Demokrat Parti döneminde oluşturulan kurul için şöyle diyor: "Bu çalışmalar sırasında anlamları güzel çağrışımlar uyandırmayan, insanları utandıran, gurur incitici yahut alay edilmesine fırsat tanıyan isimler, Türkçe de olsalar değiştirildi. İçinde 'Kızıl', 'Çan', 'Kilise' kelimeleri olan köylerin isimleri ile Arapça, Farsça, Ermenice, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca köy isimleri 'bölücülüğe meydan vermemek' amacıyla değiştirildi."</ref><ref name=":03">Bayir, Derya. 2013. Minorities and Nationalism in Turkish Law. Ashgate, pp. 106–108. ISBN 9781409420071.</ref> Тырку Республикэр зэхащагъэ ужым, 1928-рэ илъэсым, къэрал хабзэмкIэ къуаджэм ицIэу "Пойра" (Poyra) фаусыгъ, ащ тыркубзэкIэ "шэрхъ гупчэ" къикIы.<ref name=":0" /><ref name=":62">Şıble, Ferhatıko. 2022. Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları. APRA. ISBN 978-605-71993-1-7. URL: https://books.google.com/books?id=fbz7zwEACAAJ</ref><ref>Sevan Nişanyan. Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri. Index Anatolicus. URL: https://www.nisanyanyeradlari.com/</ref> == Шэн-хабзэр == Къуаджэм нахьыбэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр зехьэ. Къуаджэм Балкан тыркухэри дэсхэ, ахэр [[Румели тыркубзэ|румели тыркубзэм]] нэмыкIэу [[Адыгабзэ|адыгабзэкIи]] мэгущыIэх. == ЦIэрыIохэр == * [[Шамил Чыназ|Шамил Чыназ (Şamil Çinaz)]] (Чыназыр Шамил) - тырку лигэм щыджэгугъэ профессионал футболджэгуакIу. == Географие == Биледжик къалэ гузэгум 140 км, Бозююк районым 40 км гъогу щыӀ. == Къуаджэм ис цӀыфхэр == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Илъэсхэм тетэу къуаджэм ис цӀыфхэр |- | align="center" |2022 | align="right" |139<ref name="NN">[https://web.archive.org/web/20171214050339/https://www.nufusune.com/5688-bilecik-bozuyuk-poyra-koy-nufusu Bilecik Bozüyük Poyra Köy Nüfusu]</ref> |- | align="center" |2021 | align="right" |140<ref name="NN" /> |- | align="center" |2020 | align="right" |146<ref name="NN" /> |- | align="center" |2019 | align="right" |149<ref name="NN" /> |- | align="center" |2018 | align="right" |148<ref name="NN" /> |- | align="center" |2017 | align="right" |136<ref name="NN" /> |- | align="center" |2016 | align="right" |152<ref name="NN" /> |- | align="center" |2015 | align="right" |159<ref name="NN" /> |- | align="center" |2014 | align="right" |155<ref name="NN" /> |- | align="center" |2013 | align="right" |176<ref name="NN" /> |- | align="center" |2012 | align="right" |183<ref name="NN" /> |- | align="center" |2011 | align="right" |199<ref name="NN" /> |- | align="center" |2010 | align="right" |217<ref name="NN" /> |- | align="center" |2009 | align="right" |220<ref name="NN" /> |- | align="center" |2008 | align="right" |239<ref name="NN" /> |- | align="center" |2007 | align="right" |233<ref name="NN" /> |- | align="center" |2000 | align="right" |279<ref name="YER">[http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=238492 Poyra Köyü]</ref> |- | align="center" |1990 | align="right" |409<ref name="TÜİK1990">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1985 | align="right" |352<ref name="TÜİK1985">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1985-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1965 | align="right" |716<ref name="TÜİK1965">[https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |} == Сурэтхэр == <gallery mode="packed" heights="200" widths="200"> File:Poyra_village_center.jpg|Къуаджэ гупчэ File:Murals_in_Poyra_village.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ шэн-хабзэ сурэтхэр File:Poyra1.png|Къуаджэм и зы лъэныкъо чIыпIэ (пхъэ лъэмыдж) File:Minaret_of_the_Poyra_village_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт азэнэджапӀ (минарэ) File:Statue_of_a_traditional_Circassian_table_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ анэ (хьакIэщ) и статуе File:Poyra_village_logo.jpg|Къуаджэм и логотип File:Quran_verse_in_Poyra_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт дэт КъурIан аят ([[Алакъ|96:1]]) File:A_fountain_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт псыегъэщэпIэ, ащ тет Руми игущыIэ: "ПсэукIэр Iэгум ит псым фэдэ; зыпхъэнкIырэм дэжь, нахьыбэу къыпхэпкIэщт." File:Terrain_near_Poyra.jpg|Къуаджэм пэмычыжьэу щыIэ шIыпIэ </gallery> == Зэпыщэхэр == shyyibqsbynvnvc9q8a8yrg30xwhneg 17114 17113 2026-06-10T17:44:06Z Angell Eyes 7493 17114 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1156367}} '''Хьатикъуайхьаблэ'''<ref name=":0">Yılmaz, Kurulay. 2018. Bozüyük Çerkes Köyleri. Istanbul: Tunç Yayıncılık. ISBN 978-605-2291-27-6.</ref><ref name=":1">July-August 2004. Balkanlarda Çerkes İzleri. Nart, issue 38. Ankara: Kafkas Dernekleri Federasyonu. p. 49. ISSN 1302-2539.</ref> (ТыркубзэкIэ: "Poyra" (Пойра)) — [[Тыркуе|Тыркуем]] ит [[Биледжик]] провинцием (илым) и [[Бозююк|Бозюйук]] районым (илчем) хэт къуаджэ.<ref name=":0" /><ref>Köy. Turkey Civil Administration Departments Inventory. URL: https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref name=":62" /> Къуаджэм нэбгырэ 128-рэ дэс (2024).<ref>URL: https://bilecik.gov.tr/2024-yili-adrese-dayali-bilecik-ili-ve-ilceleri-nufusu#</ref> Къуаджэм нахьыбэмкIэ [[Адыгэхэр|адыгэ]] лъэпкъым щыщ [[Хьатыкъуай|хьатикъуайхэр]] дэсхэ.<ref name=":1" /> == Тарихъыр == [[File:IshakEfendiPoyra.png|thumb|186x186px|Осман архивхэм: Пойра къуаджэр зэхазыщагъэхэм ащыщэу Ешгаркъо Исхьакъ Эфэнди имам шахьадэт тхылъыр.<ref name=":0" /><ref name=":1" />|left]] === Хьатикъуай лъэпкъым ихэгъэщыныгъ === Къуаджэр зэхазыщагъэхэр лъапсэкIэ Адыгэ Хэкум щыIэгъэ [[Хьатикъое Пщыгъо|Хьатикъуай Пщыгъом]] къарыкIыгъэх, ахэм ащыщыбэр Хьанапщэхьаблэ зыцIэ къуаджэмрэ ащ игъунэгъу къуаджэхэмрэ щыщыгъэх.<ref name=":1" /> Хьатикъуайхэми, нэмыкI адыгэхэм афэдэу, [[Урыс-Адыгэ зао|Урыс-Адыгэ Заом]] ыкIи ащ щыщ хъугъэ [[ЦӀыцӀэкӀун|Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым]] зэраршхо къарарэкIыгъ. Урыс дзэ мурадхэм атетэу адыгэ къуаджэхэр зэпымыоу зэхакъутагъэх ыкIи ащ дэс цIыфхэр аукIыгъэх, ыкIи адыгэхэм пэуцужьын амал нахь макIэ яIэ хъугъэ.<ref>Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6067-0. URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt5hjc6s</ref> 1851-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ, Хьатикъуай Пщыгъом ипащэу пщы [[Чэрчаныкъо Джанджэрый (19-рэ лIэшIэгъу)|Чэрчаныкъо Джанджэрый]], урыс дзэкIолIхэм азыфагу и "шэн дахэкIэ" цIэрыIоу щытыгъэ урыс генерал Заводовскэм зэпхыныгъэ дишIыгъ, хьатикъуай лъэпкъыр къагъэнэнэу (амыукIынэу) къылъэIузэ заор зэтегъэуцыгъэнэу къыриIуагъ. Генерал Заводовскэр мы лъэIухэм яразы хъугъэ, ау мы унашъор шъолъырыр адыгэхэм чIагъэкъэбзэнэу шIоигъогъэ ипащэхэм ямурадхэм апэуцужьыщтыгъ. Джанджэрый иуж къыкIугъэ пщэу Чэрчаныкъо Индар, заор зэтегъэуцыгъэныр ыухъумагъ.<ref name=":9">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":20">Khotko, S. Kh. 2015. Otkrytie Cherkesii: kartograficheskie istochniki XIV--XIX vv. = The discovery of Circassia. Maĭkop: Poligraf-I︠U︡g. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":11">Чедия А.Р. February 2018. Этническая ситуация на Западном Кавказе по представлениям османов (на примере документа османского архива Hatt- Hatti hümayün 1104/ 444590- Y). Genesis: Исторические Исследования, vol. 2, issue 2, pp. 102–113. DOI: 10.25136/2409-868X.2018.2.25306. ISSN 2409-868X. URL: http://nbpublish.com/library_read_article.php?id=25306</ref> Аущтэу щытми, 1854-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ, урыс дзэхэр Хьатикъуай шъолъырым теуагъэх, пщым икъуаджэ зэхакъутагъ ыкIи хьатикъуай чIыгухэр зэтракъутагъэх, мэкъухэр, хьэцэ-пIэцэхэр ыкIи кIымафэм пае агъэхьэзырыгъэ ерыскъыхэр зэпымыоу астыгъэх. НэмыкI хьатикъуай къуаджэхэри къагъотыхи астыгъэх.<ref name=":92">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref> 1863-рэ илъэсым, къелыгъэ хьатикъуайхэр куп цIыкIухэу агощыгъэх ыкIи гъэпшъкIэкIэ бжъэдыгъу лъэпкъым пае зэхащагъэ къоджэ инхэм арагъэтIысыкIыгъэх.<ref name=":7">Kandor, Ruslan Sultanovich. 2020. Процесс инкорпорации традиционных форм управления адыгов (черкесов) Северо-Западного Кавказа в структуры российской административно-политической системы (XIX – начало XX в.) [The Process of Incorporation of Traditional Forms of Governance of the Adyghes (Circassians) of the North-West Caucasus into the Structures of the Russian Administrative-Political System (19th – early 20th Centuries)]. Doctor of Historical Sciences Dissertation. Maikop: Maikop State Technological University. URL: https://diss.unn.ru/1049</ref> Хьатикъуай чылэхэр зэбгырыкIыгъэх, лъэпкъыр картэм (шIыпIэтхыпхъэм) щыкIодыжьыгъ.<ref name=":12">Richmond, Walter. 2013-04-09. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> Ахэм ащыщыбэр [[Осман Пачъыхьыгъо|Осман Империем]], джащ фэдэу [[Булгарие|Булгариемми]], рагъэкощыгъэх.<ref name=":02">Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> === Пойра зэрахащагъэр === Апэрэ кощыныгъэшхом иуахътэ, къуаджэр зэхазыщагъэхэр псыфабэ къухьэхэмрэ (пароходхэмрэ) шъыхьэ къухьэхэмрэкIэ кIогъагъэх, ыкIи непэрэ Булгарием хэт Варна Санджакым и Балчык шъолъыр (район) инышэпIэ чIыпIэм (пристаным) къыщетIысхьагъэх. Ахэр Башсагълыкъ къуаджэм щытIысыгъэх, ыкIи ащ илъэс 17-рэ щагъэкIогъ.<ref name=":1" /> [[Булгарием ис адыгэхэр|Булгарием ис адыгэхэм]] япчъагъэр нэбгырэ мин 150 фэдизэу алъытэщтыгъ.<ref>Irechek, Konstantin. Константин Иречек посочва, че черкезите в България преди 1878 г. са 150 000 души, като обръща внимание на факта, че мъжкото население в Северна България сред кавказците, освен санджаците Ниш, Търново и София е 30 573 души.</ref> [[Урыс-Тырку Зао (1877–1878)|1877–1878 илъэсхэм щыIэгъэ Урыс-Тырку Заом]] иуахътэ, тырку дзэм адыгэхэр хабзэм хэмыт шуудзэ куупхэу къигъэфедагъэх. 1877-рэ илъэсым игъэмафэ, нахьыбэмкIэ адыгэ шуудзэ куупхэр Нова Загора заом тыркумэ ялъэныкъоу хэлэжьагъэх. Булгарием ис адыгэхэр 1876-рэ илъэсым щыIэгъэ Булгар Къэтэджыныгъэм лъэшэу апэуцужьыгъэх; [[Косовом ис адыгэхэр|Косово адыгэхэри]] Булгарием ис адыгэхэм къахэхьагъэх.<ref>Urhan, Vahit Cemil. Kosova'ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864–1865). Trakya Üniversitesi, Balkan Araştırma Enstitüsü. URL: https://belleten.gov.tr/tam-metin/3673/tur</ref><ref>Noel Malcolm, Kosova: Balkanları Anlamak İçin, çev. Özden Arıkan, Sabah Kitapları, İstanbul 1999</ref> Еуропэ къэралхэми ялъэныкъокIэ адыгэхэр мы шъолъырым икIынхэу къафагъэуцугъ (унашъо къашIыгъ).<ref>İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra Mazbatası", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, VI/9 (1954), s. 125., Dipnot: 2.</ref> Ащ къыхэкIыкIэ, 1877-1878 илъэсхэм щыIэгъэ Осман-Урыс Заом Осман Империер зыщытекIодым ужым, мы чылэр ятIонэрэ гъэпшъкIэ хэгъэкощыныгъэм хэфагъ. КъакIухьэрэ дзэхэм къапхъуатэу, 1878-рэ ыкIи 1881-рэ илъэсхэм азыфагу чIыгу гъогумкIэ къакIохи, апэрэмкIэ Инегёл (İnegöl) игъунэгъу чIыпIэхэм щытIысынхэу пылъыгъэх. Къэкощыгъэхэр Инегёл шъолъырым иклимат зэтесэнхэр къин къафэхъугъ, ащ къыхэкIыкIи джыри зэ кощынхэу хъугъэх. 1881-рэ илъэсым Биледжик провинцием (илым) кощыгъэх ыкIи Бозюйук районым (илчем) хэтэу Пойра къуаджэр официальнэу зэхащагъ.<ref name=":1" /> Къуаджэм апэрэмкIэ Хьатикъуайхьаблэ фаусыгъагъ, ащ дэсхэр къызхэкIыгъэ [[Хьатыкъуай|хьатикъуай]] лъэпкъымрэ Хьатикъуай Пщыгъомрэ ацIэкIэ.<ref name=":1" /> Аущтэу щытми, Республикэм иапэрэ илъэс 30-м иуахътэ, географ чIыпIэцIэхэр тырку ашIынхэм (тыркуцIэкIэ зэблэхъуным) зэпымыоу пылъыгъэх.<ref name="Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü">Nişanyan, Sevan. 2010. Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü. 1. edition. İstanbul: Everest Yayınları. ISBN 978-975-289-730-4.</ref><ref name="Turkification of the Toponyms">Sahakyan, Lusine. 2010. Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Montreal: Arod Books. ISBN 978-0-9699879-7-0. URL: https://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">Öktem, Kerem. 2003. Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries. Harvard: University of Oxford, School of Geography and the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK. URL: https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf</ref> ТыркубзэкIэ щымыт ыкIи "Iае" чIыпIэ ыкIи къуаджэ цIэхэр, адыгэ цIэхэри ахэтэу, зэблэхъугъэх.<ref name="28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT?">16 August 2009. 28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT? KentHaber. URL: https://web.archive.org/web/20120810003041/http://www.kenthaber.com/Haber/Genel/Dosya/gundem/28-bin-yerin-ismi-degisti,-hangi-isim-hangi-dile-ait-/98d48e23-0060-4d49-88ce-3f28d5e94332. Quote: Ayşe Hür, Demokrat Parti döneminde oluşturulan kurul için şöyle diyor: "Bu çalışmalar sırasında anlamları güzel çağrışımlar uyandırmayan, insanları utandıran, gurur incitici yahut alay edilmesine fırsat tanıyan isimler, Türkçe de olsalar değiştirildi. İçinde 'Kızıl', 'Çan', 'Kilise' kelimeleri olan köylerin isimleri ile Arapça, Farsça, Ermenice, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca köy isimleri 'bölücülüğe meydan vermemek' amacıyla değiştirildi."</ref><ref name=":03">Bayir, Derya. 2013. Minorities and Nationalism in Turkish Law. Ashgate, pp. 106–108. ISBN 9781409420071.</ref> Тырку Республикэр зэхащагъэ ужым, 1928-рэ илъэсым, къэрал хабзэмкIэ къуаджэм ицIэу "Пойра" (Poyra) фаусыгъ, ащ тыркубзэкIэ "шэрхъ гупчэ" къикIы.<ref name=":0" /><ref name=":62">Şıble, Ferhatıko. 2022. Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları. APRA. ISBN 978-605-71993-1-7. URL: https://books.google.com/books?id=fbz7zwEACAAJ</ref><ref>Sevan Nişanyan. Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri. Index Anatolicus. URL: https://www.nisanyanyeradlari.com/</ref> == Шэн-хабзэр == Къуаджэм нахьыбэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр зехьэ. Къуаджэм Балкан тыркухэри дэсхэ, ахэр [[Румели тыркубзэ|румели тыркубзэм]] нэмыкIэу [[Адыгабзэ|адыгабзэкIи]] мэгущыIэх. == ЦIэрыIохэр == * [[Шамил Чыназ|Шамил Чыназ (Şamil Çinaz)]] (Чыназыр Шамил) - тырку лигэм щыджэгугъэ профессионал футболджэгуакIу. == Географие == Биледжик къалэ гузэгум 140 км, Бозююк районым 40 км гъогу щыӀ. == Къуаджэм ис цӀыфхэр == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Илъэсхэм тетэу къуаджэм ис цӀыфхэр |- | align="center" |2022 | align="right" |139<ref name="NN">[https://web.archive.org/web/20171214050339/https://www.nufusune.com/5688-bilecik-bozuyuk-poyra-koy-nufusu Bilecik Bozüyük Poyra Köy Nüfusu]</ref> |- | align="center" |2021 | align="right" |140<ref name="NN" /> |- | align="center" |2020 | align="right" |146<ref name="NN" /> |- | align="center" |2019 | align="right" |149<ref name="NN" /> |- | align="center" |2018 | align="right" |148<ref name="NN" /> |- | align="center" |2017 | align="right" |136<ref name="NN" /> |- | align="center" |2016 | align="right" |152<ref name="NN" /> |- | align="center" |2015 | align="right" |159<ref name="NN" /> |- | align="center" |2014 | align="right" |155<ref name="NN" /> |- | align="center" |2013 | align="right" |176<ref name="NN" /> |- | align="center" |2012 | align="right" |183<ref name="NN" /> |- | align="center" |2011 | align="right" |199<ref name="NN" /> |- | align="center" |2010 | align="right" |217<ref name="NN" /> |- | align="center" |2009 | align="right" |220<ref name="NN" /> |- | align="center" |2008 | align="right" |239<ref name="NN" /> |- | align="center" |2007 | align="right" |233<ref name="NN" /> |- | align="center" |2000 | align="right" |279<ref name="YER">[http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=238492 Poyra Köyü]</ref> |- | align="center" |1990 | align="right" |409<ref name="TÜİK1990">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1985 | align="right" |352<ref name="TÜİK1985">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1985-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1965 | align="right" |716<ref name="TÜİK1965">[https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |} == Сурэтхэр == <gallery mode="packed" heights="200" widths="200"> File:Poyra_village_center.jpg|Къуаджэ гупчэ File:Murals_in_Poyra_village.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ шэн-хабзэ сурэтхэр File:Poyra1.png|Къуаджэм и зы лъэныкъо чIыпIэ (пхъэ лъэмыдж) File:Minaret_of_the_Poyra_village_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт азэнэджапӀ (минарэ) File:Statue_of_a_traditional_Circassian_table_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ анэ (хьакIэщ) и статуе File:Poyra_village_logo.jpg|Къуаджэм и логотип File:Quran_verse_in_Poyra_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт дэт КъурIан аят ([[Алакъ|96:1]]) File:A_fountain_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт псыегъэщэпIэ, ащ тет Руми игущыIэ: "ПсэукIэр Iэгум ит псым фэдэ; зыпхъэнкIырэм дэжь, нахьыбэу къыпхэпкIэщт." File:Terrain_near_Poyra.jpg|Къуаджэм пэмычыжьэу щыIэ шIыпIэ </gallery> == Зэпыщэхэр == dqkob87g8rl3epxpc8md7gpp4nn3wex 17115 17114 2026-06-10T17:50:04Z Angell Eyes 7493 17115 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1156367}} '''Хьатикъуайхьаблэ'''<ref name=":0">Yılmaz, Kurulay. 2018. Bozüyük Çerkes Köyleri. Istanbul: Tunç Yayıncılık. ISBN 978-605-2291-27-6.</ref><ref name=":1">July-August 2004. Balkanlarda Çerkes İzleri. Nart, issue 38. Ankara: Kafkas Dernekleri Federasyonu. p. 49. ISSN 1302-2539.</ref> (ТыркубзэкIэ: "Poyra" (Пойра)) — [[Тыркуе|Тыркуем]] ит [[Биледжик]] провинцием (илым) и [[Бозююк|Бозюйук]] районым (илчем) хэт къуаджэ.<ref name=":0" /><ref>Köy. Turkey Civil Administration Departments Inventory. URL: https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref name=":62" /> Къуаджэм нэбгырэ 128-рэ дэс (2024).<ref>URL: https://bilecik.gov.tr/2024-yili-adrese-dayali-bilecik-ili-ve-ilceleri-nufusu#</ref> Къуаджэм нахьыбэмкIэ [[Адыгэхэр|адыгэ]] лъэпкъым щыщ [[Хьатыкъуай|хьатикъуайхэр]] дэсхэ.<ref name=":1" /> == Тарихъыр == [[File:IshakEfendiPoyra.png|thumb|186x186px|Осман архивхэм: Пойра къуаджэр зэхазыщагъэхэм ащыщэу Ешгаркъо Исхьакъ Эфэнди имам шахьадэт тхылъыр.<ref name=":0" /><ref name=":1" />|left]] === Хьатикъуай лъэпкъым ихэгъэщыныгъ === Къуаджэр зэхазыщагъэхэр лъапсэкIэ Адыгэ Хэкум щыIэгъэ [[Хьатикъое Пщыгъо|Хьатикъуай Пщыгъом]] къарыкIыгъэх, ахэм ащыщыбэр Хьанапщэхьаблэ зыцIэ къуаджэмрэ ащ игъунэгъу къуаджэхэмрэ щыщыгъэх.<ref name=":1" /> Хьатикъуайхэми, нэмыкI адыгэхэм афэдэу, [[Урыс-Адыгэ зао|Урыс-Адыгэ Заом]] ыкIи ащ щыщ хъугъэ [[ЦӀыцӀэкӀун|Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым]] зэраршхо къарарэкIыгъ. Урыс дзэ мурадхэм атетэу адыгэ къуаджэхэр зэпымыоу зэхакъутагъэх ыкIи ащ дэс цIыфхэр аукIыгъэх, ыкIи адыгэхэм пэуцужьын амал нахь макIэ яIэ хъугъэ.<ref>Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6067-0. URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt5hjc6s</ref> 1851-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ, Хьатикъуай Пщыгъом ипащэу пщы [[Чэрчаныкъо Джанджэрый (19-рэ лIэшIэгъу)|Чэрчаныкъо Джанджэрый]], урыс дзэкIолIхэм азыфагу и "шэн дахэкIэ" цIэрыIоу щытыгъэ урыс генерал Заводовскэм зэпхыныгъэ дишIыгъ, хьатикъуай лъэпкъыр къагъэнэнэу (амыукIынэу) къылъэIузэ заор зэтегъэуцыгъэнэу къыриIуагъ. Генерал Заводовскэр мы лъэIухэм яразы хъугъэ, ау мы унашъор шъолъырыр адыгэхэм чIагъэкъэбзэнэу шIоигъогъэ ипащэхэм ямурадхэм апэуцужьыщтыгъ. Джанджэрый иуж къыкIугъэ пщэу Чэрчаныкъо Индар, заор зэтегъэуцыгъэныр ыухъумагъ.<ref name=":9">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":20">Khotko, S. Kh. 2015. Otkrytie Cherkesii: kartograficheskie istochniki XIV--XIX vv. = The discovery of Circassia. Maĭkop: Poligraf-I︠U︡g. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":11">Чедия А.Р. February 2018. Этническая ситуация на Западном Кавказе по представлениям османов (на примере документа османского архива Hatt- Hatti hümayün 1104/ 444590- Y). Genesis: Исторические Исследования, vol. 2, issue 2, pp. 102–113. DOI: 10.25136/2409-868X.2018.2.25306. ISSN 2409-868X. URL: http://nbpublish.com/library_read_article.php?id=25306</ref> Аущтэу щытми, 1854-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ, урыс дзэхэр Хьатикъуай шъолъырым теуагъэх, пщым икъуаджэ зэхакъутагъ ыкIи хьатикъуай чIыгухэр зэтракъутагъэх, мэкъухэр, хьэцэ-пIэцэхэр ыкIи кIымафэм пае агъэхьэзырыгъэ ерыскъыхэр зэпымыоу астыгъэх. НэмыкI хьатикъуай къуаджэхэри къагъотыхи астыгъэх.<ref name=":92">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref> 1863-рэ илъэсым, къелыгъэ хьатикъуайхэр куп цIыкIухэу агощыгъэх ыкIи гъэпшъкIэкIэ бжъэдыгъу лъэпкъым пае зэхащагъэ къоджэ инхэм арагъэтIысыкIыгъэх.<ref name=":7">Kandor, Ruslan Sultanovich. 2020. Процесс инкорпорации традиционных форм управления адыгов (черкесов) Северо-Западного Кавказа в структуры российской административно-политической системы (XIX – начало XX в.) [The Process of Incorporation of Traditional Forms of Governance of the Adyghes (Circassians) of the North-West Caucasus into the Structures of the Russian Administrative-Political System (19th – early 20th Centuries)]. Doctor of Historical Sciences Dissertation. Maikop: Maikop State Technological University. URL: https://diss.unn.ru/1049</ref> Хьатикъуай чылэхэр зэбгырыкIыгъэх, лъэпкъыр картэм (шIыпIэтхыпхъэм) щыкIодыжьыгъ.<ref name=":12">Richmond, Walter. 2013-04-09. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> Ахэм ащыщыбэр [[Осман Пачъыхьыгъо|Осман Империем]], джащ фэдэу [[Булгарие|Булгариемми]], рагъэкощыгъэх.<ref name=":02">Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> === Пойра зэрахащагъэр === Апэрэ кощыныгъэшхом иуахътэ, къуаджэр зэхазыщагъэхэр псыфабэ къухьэхэмрэ (пароходхэмрэ) шъыхьэ къухьэхэмрэкIэ кIогъагъэх, ыкIи непэрэ Булгарием хэт Варна Санджакым и Балчык шъолъыр (район) инышэпIэ чIыпIэм (пристаным) къыщетIысхьагъэх. Ахэр Башсагълыкъ къуаджэм щытIысыгъэх, ыкIи ащ илъэс 17-рэ щагъэкIогъ.<ref name=":1" /> [[Булгарием ис адыгэхэр|Булгарием ис адыгэхэм]] япчъагъэр нэбгырэ мин 150 фэдизэу алъытэщтыгъ.<ref>Irechek, Konstantin. Константин Иречек посочва, че черкезите в България преди 1878 г. са 150 000 души, като обръща внимание на факта, че мъжкото население в Северна България сред кавказците, освен санджаците Ниш, Търново и София е 30 573 души.</ref> [[Урыс-Тырку Зао (1877–1878)|1877–1878 илъэсхэм щыIэгъэ Урыс-Тырку Заом]] иуахътэ, тырку дзэм адыгэхэр хабзэм хэмыт шуудзэ куупхэу къигъэфедагъэх. 1877-рэ илъэсым игъэмафэ, нахьыбэмкIэ адыгэ шуудзэ куупхэр Нова Загора заом тыркумэ ялъэныкъоу хэлэжьагъэх. Булгарием ис адыгэхэр 1876-рэ илъэсым щыIэгъэ Булгар Къэтэджыныгъэм лъэшэу апэуцужьыгъэх; [[Косовом ис адыгэхэр|Косово адыгэхэри]] Булгарием ис адыгэхэм къахэхьагъэх.<ref>Urhan, Vahit Cemil. Kosova'ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864–1865). Trakya Üniversitesi, Balkan Araştırma Enstitüsü. URL: https://belleten.gov.tr/tam-metin/3673/tur</ref><ref>Noel Malcolm, Kosova: Balkanları Anlamak İçin, çev. Özden Arıkan, Sabah Kitapları, İstanbul 1999</ref> Еуропэ къэралхэми ялъэныкъокIэ адыгэхэр мы шъолъырым икIынхэу къафагъэуцугъ (унашъо къашIыгъ).<ref>İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra Mazbatası", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, VI/9 (1954), s. 125., Dipnot: 2.</ref> Ащ къыхэкIыкIэ, 1877-1878 илъэсхэм щыIэгъэ Осман-Урыс Заом Осман Империер зыщытекIодым ужым, мы чылэр ятIонэрэ гъэпшъкIэ хэгъэкощыныгъэм хэфагъ. КъакIухьэрэ дзэхэм къапхъуатэу, 1878-рэ ыкIи 1881-рэ илъэсхэм азыфагу чIыгу гъогумкIэ къакIохи, апэрэмкIэ Инегёл (İnegöl) игъунэгъу чIыпIэхэм щытIысынхэу пылъыгъэх. Къэкощыгъэхэр Инегёл шъолъырым иклимат зэтесэнхэр къин къафэхъугъ, ащ къыхэкIыкIи джыри зэ кощынхэу хъугъэх. 1881-рэ илъэсым Биледжик провинцием (илым) кощыгъэх ыкIи Бозюйук районым (илчем) хэтэу Пойра къуаджэр официальнэу зэхащагъ.<ref name=":1" /> Къуаджэм апэрэмкIэ Хьатикъуайхьаблэ фаусыгъагъ, ащ дэсхэр къызхэкIыгъэ [[Хьатыкъуай|хьатикъуай]] лъэпкъымрэ Хьатикъуай Пщыгъомрэ ацIэкIэ.<ref name=":1" /> Аущтэу щытми, Республикэм иапэрэ илъэс 30-м иуахътэ, географ чIыпIэцIэхэр тырку ашIынхэм (тыркуцIэкIэ зэблэхъуным) зэпымыоу пылъыгъэх.<ref name="Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü">Nişanyan, Sevan. 2010. Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü. 1. edition. İstanbul: Everest Yayınları. ISBN 978-975-289-730-4.</ref><ref name="Turkification of the Toponyms">Sahakyan, Lusine. 2010. Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Montreal: Arod Books. ISBN 978-0-9699879-7-0. URL: https://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">Öktem, Kerem. 2003. Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries. Harvard: University of Oxford, School of Geography and the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK. URL: https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf</ref> ТыркубзэкIэ щымыт ыкIи "Iае" чIыпIэ ыкIи къуаджэ цIэхэр, адыгэ цIэхэри ахэтэу, зэблэхъугъэх.<ref name="28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT?">16 August 2009. 28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT? KentHaber. URL: https://web.archive.org/web/20120810003041/http://www.kenthaber.com/Haber/Genel/Dosya/gundem/28-bin-yerin-ismi-degisti,-hangi-isim-hangi-dile-ait-/98d48e23-0060-4d49-88ce-3f28d5e94332. Quote: Ayşe Hür, Demokrat Parti döneminde oluşturulan kurul için şöyle diyor: "Bu çalışmalar sırasında anlamları güzel çağrışımlar uyandırmayan, insanları utandıran, gurur incitici yahut alay edilmesine fırsat tanıyan isimler, Türkçe de olsalar değiştirildi. İçinde 'Kızıl', 'Çan', 'Kilise' kelimeleri olan köylerin isimleri ile Arapça, Farsça, Ermenice, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca köy isimleri 'bölücülüğe meydan vermemek' amacıyla değiştirildi."</ref><ref name=":03">Bayir, Derya. 2013. Minorities and Nationalism in Turkish Law. Ashgate, pp. 106–108. ISBN 9781409420071.</ref> Тырку Республикэр зэхащагъэ ужым, 1928-рэ илъэсым, къэрал хабзэмкIэ къуаджэм ицIэу "Пойра" (Poyra) фаусыгъ, ащ тыркубзэкIэ "шэрхъ гупчэ" къикIы.<ref name=":0" /><ref name=":62">Şıble, Ferhatıko. 2022. Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları. APRA. ISBN 978-605-71993-1-7. URL: https://books.google.com/books?id=fbz7zwEACAAJ</ref><ref>Sevan Nişanyan. Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri. Index Anatolicus. URL: https://www.nisanyanyeradlari.com/</ref> == Шэн-хабзэр == Къуаджэм нахьыбэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр зехьэ. Къуаджэм Балкан тыркухэри дэсхэ, ахэр [[Румели тыркубзэ|румели тыркубзэм]] нэмыкIэу [[Адыгабзэ|адыгабзэкIи]] мэгущыIэх. == ЦIэрыIохэр == * [[Шамил Чыназ|Шамил Чыназ (Şamil Çinaz)]] (Чыназыр Шамил) - тырку лигэм щыджэгугъэ профессионал футболджэгуакIу. == Географие == Биледжик къалэ гузэгум 140 км, Бозююк районым 40 км гъогу щыӀ. == Къуаджэм ис цӀыфхэр == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Илъэсхэм тетэу къуаджэм ис цӀыфхэр |- | align="center" |2022 | align="right" |139<ref name="NN">[https://web.archive.org/web/20171214050339/https://www.nufusune.com/5688-bilecik-bozuyuk-poyra-koy-nufusu Bilecik Bozüyük Poyra Köy Nüfusu]</ref> |- | align="center" |2021 | align="right" |140<ref name="NN" /> |- | align="center" |2020 | align="right" |146<ref name="NN" /> |- | align="center" |2019 | align="right" |149<ref name="NN" /> |- | align="center" |2018 | align="right" |148<ref name="NN" /> |- | align="center" |2017 | align="right" |136<ref name="NN" /> |- | align="center" |2016 | align="right" |152<ref name="NN" /> |- | align="center" |2015 | align="right" |159<ref name="NN" /> |- | align="center" |2014 | align="right" |155<ref name="NN" /> |- | align="center" |2013 | align="right" |176<ref name="NN" /> |- | align="center" |2012 | align="right" |183<ref name="NN" /> |- | align="center" |2011 | align="right" |199<ref name="NN" /> |- | align="center" |2010 | align="right" |217<ref name="NN" /> |- | align="center" |2009 | align="right" |220<ref name="NN" /> |- | align="center" |2008 | align="right" |239<ref name="NN" /> |- | align="center" |2007 | align="right" |233<ref name="NN" /> |- | align="center" |2000 | align="right" |279<ref name="YER">[http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=238492 Poyra Köyü]</ref> |- | align="center" |1990 | align="right" |409<ref name="TÜİK1990">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1985 | align="right" |352<ref name="TÜİK1985">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1985-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1965 | align="right" |716<ref name="TÜİK1965">[https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |} == Сурэтхэр == <gallery mode="packed" heights="200" widths="200"> File:Poyra_village_center.jpg|Къуаджэ гупчэ File:Murals_in_Poyra_village.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ шэн-хабзэ сурэтхэр File:Poyra1.png|Къуаджэм и зы лъэныкъо чIыпIэ (пхъэ лъэмыдж) File:Minaret_of_the_Poyra_village_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт азэнэджапӀ (минарэ) File:Statue_of_a_traditional_Circassian_table_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ анэ (хьакIэщ) и статуе File:Poyra_village_logo.jpg|Къуаджэм и логотип File:Quran_verse_in_Poyra_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт дэт КъурIан аят ([[Алакъ|96:1]]) File:A_fountain_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт псынэкӀэчъ, ащ тет Руми игущыIэ: "ПсэукIэр Iэгум ит псым фэдэ; зыпхъэнкIырэм дэжь, нахьыбэу къыпхэпкIэщт." File:Terrain_near_Poyra.jpg|Къуаджэм пэмычыжьэу щыIэ шIыпIэ </gallery> == Зэпыщэхэр == f8nex29ctzu0zf2lmwamf75ov5kij7v 17116 17115 2026-06-10T17:51:13Z Angell Eyes 7493 17116 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1156367}} '''Хьатикъуайхьаблэ'''<ref name=":0">Yılmaz, Kurulay. 2018. Bozüyük Çerkes Köyleri. Istanbul: Tunç Yayıncılık. ISBN 978-605-2291-27-6.</ref><ref name=":1">July-August 2004. Balkanlarda Çerkes İzleri. Nart, issue 38. Ankara: Kafkas Dernekleri Federasyonu. p. 49. ISSN 1302-2539.</ref> (ТыркубзэкIэ: "Poyra" (Пойра)) — [[Тыркуе|Тыркуем]] ит [[Биледжик]] провинцием (илым) и [[Бозююк|Бозюйук]] районым (илчем) хэт къуаджэ.<ref name=":0" /><ref>Köy. Turkey Civil Administration Departments Inventory. URL: https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref name=":62" /> Къуаджэм нэбгырэ 128-рэ дэс (2024).<ref>URL: https://bilecik.gov.tr/2024-yili-adrese-dayali-bilecik-ili-ve-ilceleri-nufusu#</ref> Къуаджэм нахьыбэмкIэ [[Адыгэхэр|адыгэ]] лъэпкъым щыщ [[Хьатыкъуай|хьатикъуайхэр]] дэсхэ.<ref name=":1" /> == Тарихъыр == [[File:IshakEfendiPoyra.png|thumb|186x186px|Осман архивхэм: Пойра къуаджэр зэхазыщагъэхэм ащыщэу Ешгаркъо Исхьакъ Эфэнди имам шахьадэт тхылъыр.<ref name=":0" /><ref name=":1" />|left]] === Хьатикъуай лъэпкъым ихэгъэщыныгъ === Къуаджэр зэхазыщагъэхэр лъапсэкIэ Адыгэ Хэкум щыIэгъэ [[Хьатикъое Пщыгъо|Хьатикъуай Пщыгъом]] къарыкIыгъэх, ахэм ащыщыбэр Хьанапщэхьаблэ зыцIэ къуаджэмрэ ащ игъунэгъу къуаджэхэмрэ щыщыгъэх.<ref name=":1" /> Хьатикъуайхэми, нэмыкI адыгэхэм афэдэу, [[Урыс-Адыгэ зао|Урыс-Адыгэ Заом]] ыкIи ащ щыщ хъугъэ [[ЦӀыцӀэкӀун|Адыгэ ЛъэпкъыгъэкIодым]] зэраршхо къарарэкIыгъ. Урыс дзэ мурадхэм атетэу адыгэ къуаджэхэр зэпымыоу зэхакъутагъэх ыкIи ащ дэс цIыфхэр аукIыгъэх, ыкIи адыгэхэм пэуцужьын амал нахь макIэ яIэ хъугъэ.<ref>Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6067-0. URL: https://www.jstor.org/stable/j.ctt5hjc6s</ref> 1851-рэ илъэсым и мэкъуогъу мазэ, Хьатикъуай Пщыгъом ипащэу пщы [[Чэрчаныкъо Джанджэрый (19-рэ лIэшIэгъу)|Чэрчаныкъо Джанджэрый]], урыс дзэкIолIхэм азыфагу и "шэн дахэкIэ" цIэрыIоу щытыгъэ урыс генерал Заводовскэм зэпхыныгъэ дишIыгъ, хьатикъуай лъэпкъыр къагъэнэнэу (амыукIынэу) къылъэIузэ заор зэтегъэуцыгъэнэу къыриIуагъ. Генерал Заводовскэр мы лъэIухэм яразы хъугъэ, ау мы унашъор шъолъырыр адыгэхэм чIагъэкъэбзэнэу шIоигъогъэ ипащэхэм ямурадхэм апэуцужьыщтыгъ. Джанджэрый иуж къыкIугъэ пщэу Чэрчаныкъо Индар, заор зэтегъэуцыгъэныр ыухъумагъ.<ref name=":9">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":20">Khotko, S. Kh. 2015. Otkrytie Cherkesii: kartograficheskie istochniki XIV--XIX vv. = The discovery of Circassia. Maĭkop: Poligraf-I︠U︡g. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref><ref name=":11">Чедия А.Р. February 2018. Этническая ситуация на Западном Кавказе по представлениям османов (на примере документа османского архива Hatt- Hatti hümayün 1104/ 444590- Y). Genesis: Исторические Исследования, vol. 2, issue 2, pp. 102–113. DOI: 10.25136/2409-868X.2018.2.25306. ISSN 2409-868X. URL: http://nbpublish.com/library_read_article.php?id=25306</ref> Аущтэу щытми, 1854-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ, урыс дзэхэр Хьатикъуай шъолъырым теуагъэх, пщым икъуаджэ зэхакъутагъ ыкIи хьатикъуай чIыгухэр зэтракъутагъэх, мэкъухэр, хьэцэ-пIэцэхэр ыкIи кIымафэм пае агъэхьэзырыгъэ ерыскъыхэр зэпымыоу астыгъэх. НэмыкI хьатикъуай къуаджэхэри къагъотыхи астыгъэх.<ref name=":92">Хотко, Самир Хамидович. 2015. Открытие Черкесии: Картографические источники XIV—XIX вв. Майкоп: ОАО «Полиграф-ЮГ». Глава 6. Земли Черкесии. Населенные пункты и топонимика, p. 114. ISBN 978-5-7992-0829-5.</ref> 1863-рэ илъэсым, къелыгъэ хьатикъуайхэр куп цIыкIухэу агощыгъэх ыкIи гъэпшъкIэкIэ бжъэдыгъу лъэпкъым пае зэхащагъэ къоджэ инхэм арагъэтIысыкIыгъэх.<ref name=":7">Kandor, Ruslan Sultanovich. 2020. Процесс инкорпорации традиционных форм управления адыгов (черкесов) Северо-Западного Кавказа в структуры российской административно-политической системы (XIX – начало XX в.) [The Process of Incorporation of Traditional Forms of Governance of the Adyghes (Circassians) of the North-West Caucasus into the Structures of the Russian Administrative-Political System (19th – early 20th Centuries)]. Doctor of Historical Sciences Dissertation. Maikop: Maikop State Technological University. URL: https://diss.unn.ru/1049</ref> Хьатикъуай чылэхэр зэбгырыкIыгъэх, лъэпкъыр картэм (шIыпIэтхыпхъэм) щыкIодыжьыгъ.<ref name=":12">Richmond, Walter. 2013-04-09. The Circassian Genocide. Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> Ахэм ащыщыбэр [[Осман Пачъыхьыгъо|Осман Империем]], джащ фэдэу [[Булгарие|Булгариемми]], рагъэкощыгъэх.<ref name=":02">Richmond, Walter. 2013. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, back cover. ISBN 978-0-8135-6069-4. URL: https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC</ref> === Пойра зэрахащагъэр === Апэрэ кощыныгъэшхом иуахътэ, къуаджэр зэхазыщагъэхэр псыфабэ къухьэхэмрэ (пароходхэмрэ) шъыхьэ къухьэхэмрэкIэ кIогъагъэх, ыкIи непэрэ Булгарием хэт Варна Санджакым и Балчык шъолъыр (район) инышэпIэ чIыпIэм (пристаным) къыщетIысхьагъэх. Ахэр Башсагълыкъ къуаджэм щытIысыгъэх, ыкIи ащ илъэс 17-рэ щагъэкIогъ.<ref name=":1" /> [[Булгарием ис адыгэхэр|Булгарием ис адыгэхэм]] япчъагъэр нэбгырэ мин 150 фэдизэу алъытэщтыгъ.<ref>Irechek, Konstantin. Константин Иречек посочва, че черкезите в България преди 1878 г. са 150 000 души, като обръща внимание на факта, че мъжкото население в Северна България сред кавказците, освен санджаците Ниш, Търново и София е 30 573 души.</ref> [[Урыс-Тырку Зао (1877–1878)|1877–1878 илъэсхэм щыIэгъэ Урыс-Тырку Заом]] иуахътэ, тырку дзэм адыгэхэр хабзэм хэмыт шуудзэ куупхэу къигъэфедагъэх. 1877-рэ илъэсым игъэмафэ, нахьыбэмкIэ адыгэ шуудзэ куупхэр Нова Загора заом тыркумэ ялъэныкъоу хэлэжьагъэх. Булгарием ис адыгэхэр 1876-рэ илъэсым щыIэгъэ Булгар Къэтэджыныгъэм лъэшэу апэуцужьыгъэх; [[Косовом ис адыгэхэр|Косово адыгэхэри]] Булгарием ис адыгэхэм къахэхьагъэх.<ref>Urhan, Vahit Cemil. Kosova'ya Yapılan Çerkes Göçü ve İskânı (1864–1865). Trakya Üniversitesi, Balkan Araştırma Enstitüsü. URL: https://belleten.gov.tr/tam-metin/3673/tur</ref><ref>Noel Malcolm, Kosova: Balkanları Anlamak İçin, çev. Özden Arıkan, Sabah Kitapları, İstanbul 1999</ref> Еуропэ къэралхэми ялъэныкъокIэ адыгэхэр мы шъолъырым икIынхэу къафагъэуцугъ (унашъо къашIыгъ).<ref>İsmail Hakkı Uzunçarşılı, "Tersane Konferansının Mukarreratı Hakkında Şûra Mazbatası", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, VI/9 (1954), s. 125., Dipnot: 2.</ref> Ащ къыхэкIыкIэ, 1877-1878 илъэсхэм щыIэгъэ Осман-Урыс Заом Осман Империер зыщытекIодым ужым, мы чылэр ятIонэрэ гъэпшъкIэ хэгъэкощыныгъэм хэфагъ. КъакIухьэрэ дзэхэм къапхъуатэу, 1878-рэ ыкIи 1881-рэ илъэсхэм азыфагу чIыгу гъогумкIэ къакIохи, апэрэмкIэ Инегёл (İnegöl) игъунэгъу чIыпIэхэм щытIысынхэу пылъыгъэх. Къэкощыгъэхэр Инегёл шъолъырым иклимат зэтесэнхэр къин къафэхъугъ, ащ къыхэкIыкIи джыри зэ кощынхэу хъугъэх. 1881-рэ илъэсым Биледжик провинцием (илым) кощыгъэх ыкIи Бозюйук районым (илчем) хэтэу Пойра къуаджэр официальнэу зэхащагъ.<ref name=":1" /> Къуаджэм апэрэмкIэ Хьатикъуайхьаблэ фаусыгъагъ, ащ дэсхэр къызхэкIыгъэ [[Хьатыкъуай|хьатикъуай]] лъэпкъымрэ Хьатикъуай Пщыгъомрэ ацIэкIэ.<ref name=":1" /> Аущтэу щытми, Республикэм иапэрэ илъэс 30-м иуахътэ, географ чIыпIэцIэхэр тырку ашIынхэм (тыркуцIэкIэ зэблэхъуным) зэпымыоу пылъыгъэх.<ref name="Adını unutan ülke : Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü">Nişanyan, Sevan. 2010. Adını unutan ülke: Türkiye'de adı değiştirilen yerler sözlüğü. 1. edition. İstanbul: Everest Yayınları. ISBN 978-975-289-730-4.</ref><ref name="Turkification of the Toponyms">Sahakyan, Lusine. 2010. Turkification of the Toponyms in the Ottoman Empire and the Republic of Turkey. Montreal: Arod Books. ISBN 978-0-9699879-7-0. URL: https://www.ararat-center.org/upload/files/Toponym_Lusine.pdf</ref><ref name="Creating the Turk’s Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries">Öktem, Kerem. 2003. Creating the Turk's Homeland: Modernization, Nationalism and Geography in Southeast Turkey in the late 19th and 20th Centuries. Harvard: University of Oxford, School of Geography and the Environment, Mansfield Road, Oxford, OX1 3TB, UK. URL: https://web.archive.org/web/20131109123500/http://arsiv.setav.org/ups/dosya/13204.pdf</ref> ТыркубзэкIэ щымыт ыкIи "Iае" чIыпIэ ыкIи къуаджэ цIэхэр, адыгэ цIэхэри ахэтэу, зэблэхъугъэх.<ref name="28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT?">16 August 2009. 28 BİN YERİN İSMİ DEĞİŞTİ, HANGİ İSİM HANGİ DİLE AİT? KentHaber. URL: https://web.archive.org/web/20120810003041/http://www.kenthaber.com/Haber/Genel/Dosya/gundem/28-bin-yerin-ismi-degisti,-hangi-isim-hangi-dile-ait-/98d48e23-0060-4d49-88ce-3f28d5e94332. Quote: Ayşe Hür, Demokrat Parti döneminde oluşturulan kurul için şöyle diyor: "Bu çalışmalar sırasında anlamları güzel çağrışımlar uyandırmayan, insanları utandıran, gurur incitici yahut alay edilmesine fırsat tanıyan isimler, Türkçe de olsalar değiştirildi. İçinde 'Kızıl', 'Çan', 'Kilise' kelimeleri olan köylerin isimleri ile Arapça, Farsça, Ermenice, Kürtçe, Gürcüce, Tatarca, Çerkezce, Lazca köy isimleri 'bölücülüğe meydan vermemek' amacıyla değiştirildi."</ref><ref name=":03">Bayir, Derya. 2013. Minorities and Nationalism in Turkish Law. Ashgate, pp. 106–108. ISBN 9781409420071.</ref> Тырку Республикэр зэхащагъэ ужым, 1928-рэ илъэсым, къэрал хабзэмкIэ къуаджэм ицIэу "Пойра" (Poyra) фаусыгъ, ащ тыркубзэкIэ "шэрхъ гупчэ" къикIы.<ref name=":0" /><ref name=":62">Şıble, Ferhatıko. 2022. Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları. APRA. ISBN 978-605-71993-1-7. URL: https://books.google.com/books?id=fbz7zwEACAAJ</ref><ref>Sevan Nişanyan. Nişanyan Yeradları - Türkiye ve Çevre Ülkeler Yerleşim Birimleri Envanteri. Index Anatolicus. URL: https://www.nisanyanyeradlari.com/</ref> == Шэн-хабзэр == Къуаджэм нахьыбэмкIэ адыгэ шэн-хабзэхэр зехьэ. Къуаджэм Балкан тыркухэри дэсхэ, ахэр [[Румели тыркубзэ|румели тыркубзэм]] нэмыкIэу [[Адыгабзэ|адыгабзэкIи]] мэгущыIэх. == ЦIэрыIохэр == * [[Шамил Чыназ|Шамил Чыназ (Şamil Çinaz)]] (Чыназыр Шамил) - тырку лигэм щыджэгугъэ профессионал футболджэгуакIу. == Географие == Биледжик къалэ гузэгум 140 км, Бозююк районым 40 км гъогу щыӀ. == Къуаджэм ис цӀыфхэр == {| class="wikitable" width="200" ! colspan="2" |Илъэсхэм тетэу къуаджэм ис цӀыфхэр |- | align="center" |2022 | align="right" |139<ref name="NN">[https://web.archive.org/web/20171214050339/https://www.nufusune.com/5688-bilecik-bozuyuk-poyra-koy-nufusu Bilecik Bozüyük Poyra Köy Nüfusu]</ref> |- | align="center" |2021 | align="right" |140<ref name="NN" /> |- | align="center" |2020 | align="right" |146<ref name="NN" /> |- | align="center" |2019 | align="right" |149<ref name="NN" /> |- | align="center" |2018 | align="right" |148<ref name="NN" /> |- | align="center" |2017 | align="right" |136<ref name="NN" /> |- | align="center" |2016 | align="right" |152<ref name="NN" /> |- | align="center" |2015 | align="right" |159<ref name="NN" /> |- | align="center" |2014 | align="right" |155<ref name="NN" /> |- | align="center" |2013 | align="right" |176<ref name="NN" /> |- | align="center" |2012 | align="right" |183<ref name="NN" /> |- | align="center" |2011 | align="right" |199<ref name="NN" /> |- | align="center" |2010 | align="right" |217<ref name="NN" /> |- | align="center" |2009 | align="right" |220<ref name="NN" /> |- | align="center" |2008 | align="right" |239<ref name="NN" /> |- | align="center" |2007 | align="right" |233<ref name="NN" /> |- | align="center" |2000 | align="right" |279<ref name="YER">[http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=238492 Poyra Köyü]</ref> |- | align="center" |1990 | align="right" |409<ref name="TÜİK1990">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1990-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1985 | align="right" |352<ref name="TÜİK1985">[https://www.sehirhafizasi.sakarya.edu.tr/wp-content/uploads/2018/05/1985-n%C3%BCfus-say%C3%ACm%C3%AC.pdf 1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |- | align="center" |1965 | align="right" |716<ref name="TÜİK1965">[https://web.archive.org/web/20200218085143/https://kutuphane.tuik.gov.tr/pdf/0015227.pdf 1965 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş]</ref> |} == Сурэтхэр == <gallery mode="packed" heights="200" widths="200"> File:Poyra_village_center.jpg|Къуаджэ гупчэ File:Murals_in_Poyra_village.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ шэн-хабзэ сурэтхэр File:Poyra1.png|Къуаджэм и зы лъэныкъо чIыпIэ (пхъэ лъэмыдж) File:Minaret_of_the_Poyra_village_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт азэнэджапӀ (минарэ) File:Statue_of_a_traditional_Circassian_table_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт адыгэ анэ (хьакIэщ) и статуе File:Poyra_village_logo.jpg|Къуаджэм и логотип File:Quran_verse_in_Poyra_mosque.jpg|Къуаджэм и мэщыт дэт КъурIан аят ([[Алакъ|96:1]]) File:A_fountain_in_Poyra.jpg|Къуаджэм дэт псынэкӀэчъ, ащ тет Мэулана-Руми игущыIэ: "Щыӏэныгъэр шъуӏэгушъо ит псым фэд; ар нахьыбэу шъуӏыгъыным шъупылъы къэс нахьыбэу къечъэхы." File:Terrain_near_Poyra.jpg|Къуаджэм пэмычыжьэу щыIэ шIыпIэ </gallery> == Зэпыщэхэр == kvnnn8dvxi18kgkl25j2x4d7b1ym19v