Адыгэ Нып

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ady">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедие</sitename>
    <dbname>adywiki</dbname>
    <base>https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE_%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Special</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Talk</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">User</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">User talk</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедие</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедием и тегущыӀэн</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">File</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">File talk</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki talk</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Template</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Template talk</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Help talk</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Category</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Category talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Адыгэ Нып</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67</id>
    <revision>
      <id>17207</id>
      <parentid>16404</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T14:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nemerko</username>
        <id>901</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Нэкӏубгъом дэт палочка хъарактэрхэр гъэтэрэзэжьыгъэх. Ӏофыгъэм елъытыгъэу палочкэ цӏыкӏу [U+04CF] е палочкэ ин [U+04C0] тхагъэх.</comment>
      <origin>17207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17933" sha1="bjtk23teu15wkj2sycojhcml8q5zjfa" xml:space="preserve">[[File:Circassian flag.svg|thumb|Адыгэ Нып]]
'''Адыгэ Нып''' (Адыгэ быракъ, Адыгэ лъэпкъым и Нып) — джырэ зэманым [[Адыгэ Хасэ|хасэхэм]], лъэпкъыгъохэм, ыкӏи [[Адыгэ Республик|Адыгеим]] я [[нып|ныпэу]] щыт.

2011 гъэм щегъэжьагъэу [[Адыгэхэр|адыгэ лъэпкъым]] мэлыжъыхьым и 25 мафэр адыгэ ныпым и мафэу траӏуагъ.

== Зэшӏотыкӏэр ==

Ныпым и теплъэр плӏэмый фэкӏыхь уцышъоу щыт, бгъуагъэмрэ кӏыхьагъэмрэ зэрэзэфыщытыр — 2:1. Ежь ныпым ыкӏцӏым дышъэ жъуагъо 12 чищ зэтелърэ апэхэмкӏэ дэгъэзыягъэу тетых.

=== Тетым и мыхьанэр ===
[[File:David Urquhart (1805-1877).jpg|thumb|upright|[[Уркуарт Дэвид]]]]Жъуагъо пшъыкӏутӏым [[адыгэ лъэпкъхэр|адыгэ лъэпкъ]] пшъыкӏутӏыр ягъэлъагъо, чищым ягъэлъагъор адыгъэпщ лъэкъуищ нэхъ жъыдыдэхэра, зэтелъу (зэрыдзао) зэрщытхэр — зэрзэкъотхэра. Удзыфэм игъэлъагъор — дунеир, гъашъэр, адыгэ хэкур джоо.

Пэмыкӏ гурыӏогъохэмкӏэ — чищыр Лъэпшъ и цӏэкӏэ ныпым хагъэхьао къоӏохур; удзыфэр — [[Ислам|мыслымэн]] дин.

== Тарихъ ==
Зы къэбарым къызэриӏорэмкӏэ ныпыр [[Тыркуе|Тыркуем]] и пачъыхьым и шъуызым (адыгэ лъэпкъым къыхэкӏыгъэу аӏо) ежьым иӏэкӏэ хидыкӏао къыхокӏыр, ныпым и тхыпхъэр [[Шотлэнд|Шотлэндым]] щыщ Уркуарт Дэвидым и ӏэшъагъэу пачъыхьгуащэм ӏэкӏэхьагъэу.

ЕтӀуанэ хъыбарымкӏэ ныпыр езы Уркуартым ишъри адыгэхэм яӏэкӏигъэхьа XIX лъэхэнэм и 36 гъэм.

А ныпыр адыгэ лъэпкъым я хуитыныгъэ пэщытыным [[Урыс-Адыгэ зао|Урыс-Адыгэ заом]] нэхъ лъэш ишъын хуейт, абым шъхьэкӏэ [[Британиешхо Пачъыхьыгъо|Британием]] (гугъэ зиӀэтэми Урысейми ходу Адыгэ Хэкур зыӏэкӏигъэхьэну) и унафэкӏэ ныпыр ишъат Уркуартым.

== Ныпхэр ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ныпыр
!Илъэсэу агъэфедэрэр
!Хэгъэгур
!Къэбархэр
|-
|[[File:Kabardia_Banner.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kabardia_Banner.png|frameless|150x150px]]
|1642–1810
|[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай]] [[Къэбэртэе Пщыгъо|Пщыгъо]]
|Къэбэртае къыгъэфедэрэ ятамыгъэ. Мазэныкъо фыжьыр, [[Ислъам|Ислъамым]] пай. Жъогъуищыр егъашӏэм, лъэпкъыпӏэм, гухэлъхэм ятамыгъэх. Щэбзхэр зэо кӏуачӏэмрэ зыухъумэжьынымрэ ятамыгъэх.
|-
|[[File:Kabardian_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kabardian_Flag.svg|border|150x150px]]
|1732–1805
|[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай Пщыгъо]]
|Нып уцышъом япэрэ шъуашэ Къэбэртай Хэгъэгум инып зыкӏыгъугъ. Ащ исурэт хэкум итамыгъэ къытекӏыгъ. Ныпым ит жъогъуищыр Къэбэртэим итарихъ шъолъырищыр ары: Къэбэртай Цӏыкӏур, Бахъсэн ыкӏи Къашхьэтау.
|-
|[[File:Flag_of_Kabardia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Kabardia.svg|border|150x150px]]
|1805–1822
|[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай Пщыгъо]]
|Гъожьырэ фыжьырэ хэмытэу. Мы ныпыр пщышхо [[Жанхъот Къущыкъу|Жанхъот Кущыку]] зий.
|-
|[[File:Адыгэ_ныпыр.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D_%D0%BD%D1%8B%D0%BF%D1%8B%D1%80.svg|border|150x150px]]
|1830–1864
|[[Адыгэ Хэку]]
([[Шъхьафитныгъэ Хасэ]])
|Занэкъо Сэфэрбий ыухэсыгъэу, мы ныпыр 1830-рэ илъэсхэм къащегъэжьагъэу Адыгэ хэгъэгум ыцӏэкӏэ агъэфедэщтыгъэ, 1860-рэ илъэсым [[Адыгэ Хасэм]] (Шъхьафитныгъэ Хасэ) официальнэу ыштагъ. Шхъонтӏагъом чӏыопсымрэ ислъамымрэ къагъэлъагъо. Дышъэ жъогъо пшӀыкӏутӏур Адыгэ хэгъэгум чӏыпӏэу ары, шъоу хъурэеу хэтыгъэхэр — ахэр къыхэнагъэх — мамырныгъэм зэрэпылъхэм, къяуалӏэхэмэ зызэраухъумэжьыщтым итамыгъэх. [[Ӏаткъуадж зауэ|Ӏаткъуадж]] [[Ӏаткъуадж зауэ|заом]] ыуж 1864-рэ илъэсым Адыгэ хэгъэгур зэхэзыкъутагъэхэм ныпыр агъэуцугъ.
|-
|[[File:Circassian flag of Deliberti (1836).svg|border|150x150px]]
|1836
|[[Адыгэ Хэку]]
|[[Уркуарт Дэвид|Дэвид Уркуартыр]] Шапсыгъхэм, Натӏхъуаджхэм ыкӏи Абдзаххэм 1836-рэ илъэсым мэкъуогъум ыгъэхьыгъэ ыпыр.
|-
|[[File:The Sangiak Sheriff of the Confederated Princes of Circassia.svg|border|150x150px]]
|1837
|[[Адыгэ Хэку]]
|Адыгэ ныпым изы теплъ. Ныпым зызиушъомбгъурэм пкъыгъо зэфэшъхьафхэм къахашӏыкӏыщтыгъэ, ащ къыхэкӏэу ышъо.
|-
|[[File:Circassian flag used in Adagum.svg|border|150x150px]]
|1837
|[[Адыгэ Хэку]]
|1837-рэ илъэсым мэзаем и 3-м [[Атӏэкӏум]] зэхахьэ щызэхащагъ, ащ [[Джон Лонгворт]], [[Джеймс Белл]], лъэпкъ пстэуми ялӏыкӏоу нэбгырэ 1000 хэлэжьагъ. Зэхахьэм ипащэр [[Хьаудыкъо Мансур]] щытыгъ. Мы ныпыр зэхахьэм щагъэфедагъ.
|-
|[[File:Circassian flag (1840).svg|border|150x150px]]
|?–1840
|[[Адыгэ Хэку]]
|Адыгэ хэгъэгу зэкъуагъэу зэхэуцожьыгъэм иапэрэ ныпэу ашӏагъэу ашӏэрэр ары, Адыгэ дзэпщ заулэмэ аштагъ. Зэкъуагъэм къыдызыгъэуцогъэ шъолъыр ижъугъуищымэ афэдэу жъугъуий тет. Ащ фэдэ зы шӀыкӀэ 1840-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 26-м Абын пытапӏэм адыгэхэр зыщытебанэхэм гарнизоным къыӏахыгъагъ.
|-
|[[File:Flag of Adygea (1992–2007).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag of Adygea (1992–2007).png|border|150x150px]]
|Мэлылъфэгъум и 24-м 1992 – Мэкъуогъум и 7-м 2007
|[[Адыгэй]]
|[[Адыгэй|Адыгэим]] иапэрэ ныпыр. Дышъэ шъуашэр коц гъэжъагъэм итамыгъэу агъэфедэжьыгъ.
|-
|[[File:Flag_of_Adygea.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Adygea.svg|border|150x150px]]
|Мэкъуогъум и 7-м 2007–Джы
|[[Адыгэй]]
|Адыгэ Республикэм иджы ныпыр. Тарихъ ныпым нахь пэблагъ.
|-
|[[File:Circassian_flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Circassian_flag.svg|border|150x150px]]
|1864–Джы
|''Щыӏэп''
|[[Адыгэ диаспорэ|Адыгэ диаспорэм]] инып.
|}

== Адрэ Адыгэ ныпхэр ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Ныпыр
!Илъэсэу агъэфедэрэр
!Хэгъэгур
!Къэбархэр
|-
|[[File:Mamluk banner removed from Damascus Citadel 1517 reconstruction.svg|border|150x150px]]
|1382–Щылэ мазэм и 22-м 1517-рэ илъэс
|[[Бурдж Мэмлукхэр]]
|[[Мысыр]] Адыгэ мамлукхэм янып.
|-
|[[File:Zichian banner.svg|border|150x150px]]
|?-я 16-рэ лӏэшӏэгъур
|Адзыгъуей
|Адзыгъуей ныпыр, João Freire икартэм тетэу.
|-
|[[File:Знамя_Иналидов.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%98%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2.svg|border|150x150px]]
|1641
|Къэбэртай Цӏыкӏум икоалицие
|1641-рэ илъэсым бэдзэогъум и 12-м Балъкъыпс заом щызэгохьэгъэ Инал пщыгъохэм коалиционнэу агъэфедэщтыгъэ ныпыр.
|-
|[[File:Знамя_Атажукиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Хьатӏэхъущыкъо Пщыгъо]] (Хьатӏэхъущыкъуей)
|Хьатӏэхъущыкъо Пщыгъом и нып.
|-
|[[File:Знамя_Мисостовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Мышъэост Пщыгъо]] (Мышъэостей)
|Мышъэост Пщыгъом и нып.
|-
|[[File:Знамя_Кайтукиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Къетыкъо Пщыгъо]](Къетыкъуей)
|Къетыкъо Пщыгъом и нып.
|-
|[[File:Знамя_Бекмурзиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Бэчмырзэ Пщыгъо]] (Бэчмырзей)
|Бэчмырзэ Пщыгъом и нып.
|-
|[[File:Знамя_Кундетовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Къундет Пщыгъо]]
|Къундет Пщыгъом и нып. 1797-рэ илъэсым Константиногорск пытапӏэм пэблагъ заогорэм генерал Фабрициан идзэ къыщыхьыгъ.
|-
|[[File:Flag_of_Lesser_Kabardia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Lesser_Kabardia.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Къэбэртай ЦӀыкӀу|Къэбэртай Цӏыкӏу]]
|Къэбэртай Цӏыкӏум и нып. Мудар ыкӏи Алхъо унагъохэм ятамыгъэхэр тет.
|-
|[[File:Знамя_Мударовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Мудар Пщыгъо]] (Мударей)
|Мудар Пщыгъом и нып. 1816-рэ илъэсым зэуагъэм урыс дзэм къыщыубытыгъ
|-
|[[File:Знамя_Алхоевых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%85%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Алхъо Пщыгъо]] (Алхъуей)
|Алхъо Пщыгъом и нып. Ныпыр, Урыс дзэм хэтыгъэу Къэбэртае Цӏыкӏу купыр иягъ; 1812-рэ илъэсым Можайскэм Наполеонкӏэ мэзаохэу яӏагъ.
|-
|[[File:Знамя_Тлостановых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%A2%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Талъостан Пщыгъо]] (Талъостэней)
|Талъостан Пщыгъом и нып.
|-
|[[File:Знамя_Тамбиевых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Тэмбий|Тамбий]]
|Тамбийхэм я нып. (Лӏэкъолъэш)
|-
|[[File:Знамя_Мухаммеда-Мирзы_Анзоров.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2.svg|border|150x150px]]
|я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Анзорей
|Анзор Мухьэмэд-Мырзэ и нып.
|-
|[[File:Знамя Безроковых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Безрокъуей
|Безрокъохэм я нып. (Лӏэкъолъэш)
|-
|[[File:Знамя Исламовых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Ислъамей
|Ислъамхэм я нып. (Лӏэкъолъэш)
|-
|[[File:Знамя Индаровых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Индарей
|Индархэм я нып. (Лӏэкъолӏэш)
|-
|[[File:Знамя Боташевых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Ботэщей
|Ботэщхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш)
|-
|[[File:Знамя Астемировых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Астэмырей
|Астэмырхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш)
|-
|[[File:Знамя Азапшевых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Азэпщей
|Азэпщхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш)
|-
|[[File:Знамя Инароковых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Инарэкъуей
|Инарэкъохэм я нып. (Лӏэкъолӏэш)
|-
|[[File:Знамя Максидовых.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Махъсидхэр
|Махъсидхэм я нып. (Беслъэн-оркъ)
|-
|[[File:Знамя_Муртазовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]]
|?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур
|Мэртазей
|Мэртазэхэм я нып. (Дыжьыныгъо оркъ)
|-
|[[File:Flag of Muhammad Amin.svg|border|150x150px]]
|1848–1859
|[[Наиб Мыхьэмэд Амин]]
|[[Наиб Мыхьэмэд Амин]] и нып.
|-
|[[File:Shapsug_Banner.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shapsug_Banner.png|border|150x150px]]
|1864
|[[Шапсыгъэхэр]]
|Шапсыгъэ нып.
|-
|[[File:Digital_Reconstruction_of_a_Natukhaj_flag,_Yellow_seal.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Digital_Reconstruction_of_a_Natukhaj_flag,_Yellow_seal.png|border|150x150px]]
|1860
|[[Натхъуадж|Натӏхъуаджхэр]]
|Натӏхъуадж нып.
|-
|[[File:A Natukhaj Banner in the Hermitage Museum.svg|border|150x150px]]
|19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Натхъуадж|Натӏхъуаджхэр]]
|Натӏхъуадж ныпгорэ.
|-
|[[File:Байрак-Знамя Шапсугов.png|border|150x150px]]
|19-рэ лӏэшӏэгъур
|[[Шапсыгъэхэр]]
|Шапсыгъэ ныпгорэ.
|-
|[[File:Flag_of_the_Mountain_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Mountain_Republic.svg|border|150x150px]]
|Гъэтхапэм и 6-м 1917 – Шэкӏогъумаз и 30-ым 1922
|[[Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм язэфэс]]
|Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм язэфэсым и нып.
|}

== Сурэтхэр ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot;&gt;
File:Circassian flag (1840).jpg|Адыгэ ныпгорэ, 1840 илъэсым Урыс дзэр шӏоубытыгъ
File:Photo of the Natukhaj flag.jpg|Натӏхъуадж нып.
File:Знамье Шапсугское.png|Шапсыгъэ нып.
File:Edmund Spencer. Travels in Circassia, Krim-Tartary &amp;c. 1838. P.iii.jpg|Эдмунд Спенсер ишӏыгъэ нып сурэтыр. 1837.
File:Meeting of the confederated princes of Circassia on the banks of the Ubin - Cropped to the Circassian flag.jpg|Убын псыхъо ныджым щыӏэ хасэм Адыгэ ныпыр. Жъагъо пшӏыкӏузы тет. 1837.
File:The Circassian play The Exile, performed by Al Jeel Al Jadeed in 1954.jpg|Иорданием хугъэу &quot;Псы-екӏыжъ&quot; спектакльым щыӏагъэ Адыгэ ныпыр, 1954.
&lt;/gallery&gt;

== Техьэпӏэхэр ==
* [https://web.archive.org/web/20110502061326/http://djeguako.com/adigskyflag Джэгуакӏуэ.com Ныпым къызхэкӏам и хъыбархэр]
* [https://web.archive.org/web/20130521162802/http://adygenip.ru/ Адыгэныпым и сайтыр]
* [https://web.archive.org/web/20130818123134/http://adyge-hase.ru/news/den_cherkesskogo_nacionalnogo_flaga/2011-05-21-11 Къэрэшей-Шэрджэсым и Адыгэ Хасэ сайт. Адыгэ ныпым теухуа тхыгъэ]

[[Category:Википедия:Избранные статьи]]</text>
      <sha1>bjtk23teu15wkj2sycojhcml8q5zjfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фэнэрбэхьчэ С.К.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2789</id>
    <revision>
      <id>17209</id>
      <parentid>13328</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T22:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <origin>17209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7689" sha1="a2h6z7jze7nxjjp79y5h3afauvesd4g" xml:space="preserve">[[File:Fenerbahçe Stadium 20200925 1.jpg|thumb|369x369px|Фэнэрбахьчэм и стадион, &quot;Шюкрю Сараджогълу&quot;]]
'''Фэнэрбахьчэ Спорт Клуб''' ({{Lang-tr|Fenerbahçe Spor Kulübü}})  – Тыркуем и [[Истамбыл|Истанбыл]] къалэм дэт профессионал футбол куп. НахьыбэмкIэ псынкIэу &quot;Фэнэр&quot; аIоу зэджэхэрэр ыкIи &quot;Легендэ&quot; зыцIэ дахэр, нахь инэу щыт Фэнэрбахьчэ Спорт Клубым ифутбол къутамэу щыт.

1907-рэ илъэсым зэхащагъэ командэр тырку футболым ианахь лъэгапIэу щыт Супер Лигэм (Süper Lig) щэджэгу. Фэнэрбахьчэр Тыркуем анахь текIоныгъэ къызыдэзыхыгъэ ыкIи цIыфхэм нахьыбэу къыдырагъэштэрэ клубхэм ащыщ, ыкIи лигэ шъхьаIэм зэпымыоу, зыкIи чIэмыкIэу (къемыкIыхэу), илъэс пчъагъэ нахьыбэрэ щыджэгугъэнымкIэ рекордыр зыдегощы. Фэнэрбахьчэм иапэрэ къэралкIоцI текIоныгъэ шъхьаIэ 20-рэ лIэшIэгъум икъежьапIэм къыдихыгъ. 1959-рэ илъэсым непэрэ Супер Лигэр зэхащэным ипэкIэ, клубым Тырку Футбол Чемпионатым ититул пчъагъэ къыдихыгъ ыкIи тырку футболым икомандэ лъэшэу зыкъигъэлъэгъуагъ. Супер Лигэр къызэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу, Фэнэрбахьчэр зэпымыоу текIоныгъэм фэбэнэрэ командэу къэнагъэ. Официальнэ Тырку Футбол Федерациер (TFF) зэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу плъытэмэ, клубым рекорд хъурэ къэрал чемпионат титули 28-рэ къыдихыгъ, ащкIэ ар Тыркуем ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ футбол командэ хъугъэ. Клубыр тырку тарихъым анахь титул бэу къэзыхьыгъэхэм ащыщ, ащ нэмыкIэу Тыркуем и Супер Кубок 10-рэ ыкIи Тыркуем и Кубок 7-рэ къыдихыгъ. Фэнэрбахьчэр Тыркуем икIыбкIи гъэхъагъэхэр щишIыгъ. 1966–67-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэм Балканхэм я Кубок къыдихыгъ, ащкIэ дунэе трофей къэзыхьыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэ. 2007–08-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ и 1/4 финалым нэсыгъ. 2012–13-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Еуропэ Лигэ ифинал-ныкъом нэсыгъ. 2025-рэ илъэсым ехъулIэу, Фэнэрбахьчэр тырку командэ пстэуми азыфагу УЕФА-м икоэффициент рейтингым апэ ит.

1908-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, командэм иунэ (идэт) джэгунхэр Истанбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт Шюкрю Сараджогьлу (Şükrü Saracoğlu) стадионым щашIы. Спонсор Iофхэм къахэкIыкIэ, стадионым Чобани (Chobani) Стадион аIоуи яджэх. Шэн-хабзэм тетэу, клубым гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ зэхэлъэу джанэ зэпырытхъыгъэхэр ящыгъ. Мы шъохэр клубым и спорт къутамэ зэфэшъхьафхэм пстэуми ащагъэфедэх. Фэнэрбахьчэм Тыркуем икIоцIкIи дунай пстэуми фэнат (къыдэзыштэрэ цIыф) миллион пчъагъэ иI. Клубым социаль хъытыухэм цIыфбэ лъэшэу къыкIэлъэплъы, ыкIи ифэнатхэр &quot;дэлэехэу&quot; зэрэщытхэмкIэ ыкIи яунэ джэгунхэм гукъыдэджэшхо зыхэлъ атмосферэ лъэш къызэращагъэпсырэмкIэ цIэрыIох. Галатасарай (Galatasaray) ыкIи Бешикташ (Beşiktaş) клубхэм ягъусэу, мы клубыр тырку футболым и &quot;Анахь Инэу Щыр&quot; (Инищыр) зыфаIорэм ащыщ. Мы командищым азыфагу дэлъ зэнэкъокъуныгъэ лъэшхэр дунаемкIэ цIэрыIох.

Фэнэрбахьчэр аужырэ такъикъым дэлэеу джэгуакIохэр трансферхэмкIэ цIэрыIо. Ифинанс (ахъщэ) лъэшыгъэ къыхэкIыкIэ, тарихъым къызэрыхэкIэу, клубым дунэе шапхъэхэм (классхэм) адиштэрэ джэгуакIо цIэрыIохэр къыщэнхэ амал иIагъ. Ахэм ащыщых Алекс дэ Соуза, Роберто Карлос, Тони Шумахэр, Пьер ван Хойдонк, Дирк Кюйт, Робин ван Перси, Мэсут Озил, Николя Анелька, Луиш Нани, Леонардо Бонуччи, Ким Мин-джэ, Раул Мейрелеш, Эдин Джэко, ыкIи Душан Тадич.

Непэрэ уахътэм, клубым ныбджыкIэ джэгуакIохэр зэригъэсагъэхэм ыкIи ахъщэ къихьыным пае уасэ инхэмкIэ зэришэжьыгъэхэмкIэ цIэрыIо (репутацие) къыхьыгъ. Мыщ ищысэ гъэшIэгъонэу щыт 2023-рэ илъэсым Реал Мадрид (Real Madrid) зыхэхьагъэ тырку жъуагъокIэу Арда Гюлэр . НэмыкI джэгуакIоу щытыр Фэрди Кадыогьлу, ар ныбджыкIэу клубым къыхэхьагъ, джэгуакIо лъапIэ хъугъэ, ужыкIэ Брайтон хэхьажьыгъ. Джащ фэдэу Юсуф Акчичэк Ал-Хьилал зыхэхьажьым, а трансферыр клубым итарихъ анахь федэ къэзыхьыгъэхэмкIэ ящэнэрэ хъугъэ. Дунэе джэгуакIохэми клубыр лъэгапIэм (хэхъоныгъэм) фэшI гъэхъагъэу агъэфедагъ, апэу щыт Элйиф Элмас, ужыкIэ ССК Наполи зыхэхьажьыгъэр. Мы непэрэ бизнес стратегиер жъырэ шэн-хабзэм рыкIо. БлэкIыгъэ уахътэхэм, Фэнэрбахьчэм Лэфтэр Кючюкандонядис ыкIи (адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ) Джан Барту афэдэ тырку футбол легендэ шъхьаIэхэр къыгъэсагъэх. Ахэр Еуропэ футболым итамыгъэ къэзыгъэнагъэ апэрэ тырку джэгуакIохэм ащыщыгъэх. Непэ клубым ныбджыкIэхэм ягъэсэнрэ непэрэ унэ-шъуапIэхэм (инфраструктурэм) ягъэпсынрэ ахъщэ халъхьэ (инвестицие фашIы) зэпыт. Ахэм къэралкIоцIымкIэ ятетыгъо къаухъумэнэу ыкIи Еуропэм нахь гъэхъэгъэшхохэр щашIынэу ямурад.

== Зэпыщэхэр ==</text>
      <sha1>a2h6z7jze7nxjjp79y5h3afauvesd4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>17211</id>
      <parentid>17209</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T22:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <origin>17211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21350" sha1="rp3fd7vsu4k3x1vhaypdfj8fvpvdww3" xml:space="preserve">[[File:Fenerbahçe Stadium 20200925 1.jpg|thumb|369x369px|Фэнэрбахьчэм и стадион, &quot;Шюкрю Сараджогълу&quot;]]
'''Фэнэрбахьчэ Спорт Клуб''' ({{Lang-tr|Fenerbahçe Spor Kulübü}})  – Тыркуем и [[Истамбыл]] къалэм дэт професионал футбол куп. НахьыбэмкIэ псынкIэу &quot;Фэнэр&quot; аIоу зэджэхэрэр ыкIи &quot;Легендэ&quot; зыцIэ дахэр, нахь инэу щыт Фэнэрбахьчэ Спорт Клубым ифутбол къутамэу щыт.

1907-рэ илъэсым зэхащагъэ командэр тырку футболым ианахь лъэгапIэу щыт Супер Лигэм (Süper Lig) щэджэгу. Фэнэрбахьчэр Тыркуем анахь текIоныгъэ къызыдэзыхыгъэ ыкIи цIыфхэм нахьыбэу къыдырагъэштэрэ клубхэм ащыщ, ыкIи лигэ шъхьаIэм зэпымыоу, зыкIи чIэмыкIэу (къемыкIыхэу), илъэс пчъагъэ нахьыбэрэ щыджэгугъэнымкIэ рекордыр зыдегощы. Фэнэрбахьчэм иапэрэ къэралкIоцI текIоныгъэ шъхьаIэ 20-рэ лIэшIэгъум икъежьапIэм къыдихыгъ. 1959-рэ илъэсым непэрэ Супер Лигэр зэхащэным ипэкIэ, клубым Тырку Футбол Чемпионатым ититул пчъагъэ къыдихыгъ ыкIи тырку футболым икомандэ лъэшэу зыкъигъэлъэгъуагъ. Супер Лигэр къызэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу, Фэнэрбахьчэр зэпымыоу текIоныгъэм фэбэнэрэ командэу къэнагъэ. Официальнэ Тырку Футбол Федерациер (TFF) зэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу плъытэмэ, клубым рекорд хъурэ къэрал чемпионат титули 28-рэ къыдихыгъ, ащкIэ ар Тыркуем ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ футбол командэ хъугъэ. Клубыр тырку тарихъым анахь титул бэу къэзыхьыгъэхэм ащыщ, ащ нэмыкIэу Тыркуем и Супер Кубок 10-рэ ыкIи Тыркуем и Кубок 7-рэ къыдихыгъ. Фэнэрбахьчэр Тыркуем икIыбкIи гъэхъагъэхэр щишIыгъ. 1966–67-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэм Балканхэм я Кубок къыдихыгъ, ащкIэ дунэе трофей къэзыхьыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэ. 2007–08-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ и 1/4 финалым нэсыгъ. 2012–13-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Еуропэ Лигэ ифинал-ныкъом нэсыгъ. 2025-рэ илъэсым ехъулIэу, Фэнэрбахьчэр тырку командэ пстэуми азыфагу УЕФА-м икоэффициент рейтингым апэ ит.

1908-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, командэм иунэ (идэт) джэгунхэр Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт Шюкрю Сараджогьлу (Şükrü Saracoğlu) стадионым щашIы. Спонсор Iофхэм къахэкIыкIэ, стадионым Чобани (Chobani) Стадион аIоуи яджэх. Шэн-хабзэм тетэу, клубым гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ зэхэлъэу джанэ зэпырытхъыгъэхэр ящыгъ. Мы шъохэр клубым и спорт къутамэ зэфэшъхьафхэм пстэуми ащагъэфедэх. Фэнэрбахьчэм Тыркуем икIоцIкIи дунай пстэуми фэнат (къыдэзыштэрэ цIыф) миллион пчъагъэ иI. Клубым социаль хъытыухэм цIыфбэ лъэшэу къыкIэлъэплъы, ыкIи ифэнатхэр &quot;дэлэехэу&quot; зэрэщытхэмкIэ ыкIи яунэ джэгунхэм гукъыдэджэшхо зыхэлъ атмосферэ лъэш къызэращагъэпсырэмкIэ цIэрыIох. Галатасарай (Galatasaray) ыкIи Бешикташ (Beşiktaş) клубхэм ягъусэу, мы клубыр тырку футболым и &quot;Анахь Инэу Щыр&quot; (Инищыр) зыфаIорэм ащыщ. Мы командищым азыфагу дэлъ зэнэкъокъуныгъэ лъэшхэр дунаемкIэ цIэрыIох.

Фэнэрбахьчэр аужырэ такъикъым дэлэеу джэгуакIохэр трансферхэмкIэ цIэрыIо. Ифинанс (ахъщэ) лъэшыгъэ къыхэкIыкIэ, тарихъым къызэрыхэкIэу, клубым дунэе шапхъэхэм (классхэм) адиштэрэ джэгуакIо цIэрыIохэр къыщэнхэ амал иIагъ. Ахэм ащыщых Алекс дэ Соуза, Роберто Карлос, Тони Шумахэр, Пьер ван Хойдонк, Дирк Кюйт, Робин ван Перси, Мэсут Озил, Николя Анелька, Луиш Нани, Леонардо Бонуччи, Ким Мин-джэ, Раул Мейрелеш, Эдин Джэко, ыкIи Душан Тадич.

Непэрэ уахътэм, клубым ныбджыкIэ джэгуакIохэр зэригъэсагъэхэм ыкIи ахъщэ къихьыным пае уасэ инхэмкIэ зэришэжьыгъэхэмкIэ цIэрыIо (репутацие) къыхьыгъ. Мыщ ищысэ гъэшIэгъонэу щыт 2023-рэ илъэсым Реал Мадрид (Real Madrid) зыхэхьагъэ тырку жъуагъокIэу Арда Гюлэр . НэмыкI джэгуакIоу щытыр Фэрди Кадыогьлу, ар ныбджыкIэу клубым къыхэхьагъ, джэгуакIо лъапIэ хъугъэ, ужыкIэ Брайтон хэхьажьыгъ. Джащ фэдэу Юсуф Акчичэк Ал-Хьилал зыхэхьажьым, а трансферыр клубым итарихъ анахь федэ къэзыхьыгъэхэмкIэ ящэнэрэ хъугъэ. Дунэе джэгуакIохэми клубыр лъэгапIэм (хэхъоныгъэм) фэшI гъэхъагъэу агъэфедагъ, апэу щыт Элйиф Элмас, ужыкIэ ССК Наполи зыхэхьажьыгъэр. Мы непэрэ бизнес стратегиер жъырэ шэн-хабзэм рыкIо. БлэкIыгъэ уахътэхэм, Фэнэрбахьчэм Лэфтэр Кючюкандонядис ыкIи (адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ) Джан Барту афэдэ тырку футбол легендэ шъхьаIэхэр къыгъэсагъэх. Ахэр Еуропэ футболым итамыгъэ къэзыгъэнагъэ апэрэ тырку джэгуакIохэм ащыщыгъэх. Непэ клубым ныбджыкIэхэм ягъэсэнрэ непэрэ унэ-шъуапIэхэм (инфраструктурэм) ягъэпсынрэ ахъщэ халъхьэ (инвестицие фашIы) зэпыт. Ахэм къэралкIоцIымкIэ ятетыгъо къаухъумэнэу ыкIи Еуропэм нахь гъэхъэгъэшхохэр щашIынэу ямурад.

== Историе ==

=== Зэрахащагъэр ыкIи иапэрэ тарихъыр ===
Блэк Стокингс ФК (Black Stockings FC), тыркубзэкIи Сиях Чораплылар ФК (Siyah Çoraplılar FK) аIоу зэджэхэрэр, [[Осман Пачъыхьыгъо|Осмэн Империем]] иуахътэ Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт футбол клубэу щытыгъ. Ар тырку футболым итарихъ анахь апэрэ футбол клубэу алъытэ. Клубыр 1901-рэ илъэсым Фуат Хьусню Каяджэн (Fuat Hüsnü Kayacan), Мэхьмэд Али (Mehmet Ali), Рэшат Данял (Reşat Danyal), Рыза Тэуфикъ (Rıza Tevfik), Даниш (Daniş), ыкIи Тахсин Нахьит (Tahsin Nahit) зыцIэ хъулъфыгъэхэм зэхащагъ. Мы зэхазыщагъэхэм ащыщэу Фуат Хьусню Каяджэн, апэрэ тырку футбол джэгуакIоу зэрэщытыгъэмкIэ цIэрыIу. Командэр уахътэ кIэкIы дэдэм закъо щыIагъ ыкIи 1901-рэ илъэсым зэгуэкIыжьыгъ. 1901-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ и 26-м, Блэк Стокингс ФК-м иапэрэ джэгун (матч) ышIыгъ. Аущтэу щытми, полициемрэ Султаным исыщикъэу Али Шамил-бий (Ali Şamil Bey) зыцIэмрэ футбол джэгупIэм къызатеуэхэм, джэгуныр зэтеуцыгъ. ДжэгуакIохэм хэкъухэр афашIыгъэх (тахьмыдахэр атыралъхьагъэх), ыкIи клубыр зэфащыжьын фае хъугъэ. Непэ, Блэк Стокингс ФК-р Фэнэрбахьчэм лъапсэ фахъугъэ клубэу (апэ щыIэгъэу) алъытэ. Непэрэ Фэнэрбахьчэ клубыми ифэнатхэми Блэк Стокингс ФК-р якомандэ иапэрэ цIэу ыкIи апэрэ шъуашэу (версиеу) алъытэх.

Фэнэрбахьчэр ежьыр официальнэу 1907-рэ илъэсым Истанбыл къалэм футбол клубэу щахащагъ. Клубыр Зия Сонгюлен (Ziya Songülen), [[Аетулахь-бий|Аетулахь-бием]] (Ayetullah Bey) ыкIи Нэджип Оканер (Necip Okaner) зэхащагъ. Мы уахътэм, Осман Империем шапхъэ лъэш дэдэхэр иIагъэх. Султан Абдул Хьамид II-рэм (Abdul Hamid II) тырку ныбджыкIэхэм клубхэр зэхащэнхэр е футбол джэгуныр зэуи къафидэщтыгъэп (фитныгъэ яритыщтыгъэп). Ащ ичIыпIэкIэ, футболым щыджэгущтыгъэхэр чIыпIэ инджылыз унагъохэр арыгъэ, ыкIи тырку ныбджыкIэхэм ахэр зэрэджэгухэрэм лъэшэу хъуапсэхэу къакIэлъэплъыщтыгъэх. Султаным ишапхъэ лъэшхэм къахэкIыкIэ, клубыр зэхазыщагъэхэм гузэжъогъум (бэлахьым) хэмыфэнхэм пае Фэнэрбахьчэр шъэфэу зэхащэн фае хъугъэ. Мы шъэф клуб кIэм, Зия Сонгюлен апэрэ Тхьаматэу (Президентэу) хадзыгъ. Адыгэ футболджэгуакIоу щыт Аетулахь-бий апэрэ ТхакIо ШъхьаIэу (Генерал-секретарэу) хъугъэ. Энвер Нэджип Оканер (Enver Necip Okaner) Генерал-Капитан IэнатIэр фагъэшъошагъ. 1908-рэ илъэсым законым (хабзэм) зэблэхъуныгъэшхо къыщыхъуфэ, клубым иIофшIэнхэр пстэури шъэфэу ыухъумэн фае хъугъэ. ЗаконкIэ реформэм ипкъыгъокIэ, футбол клуб пстэури официальнэу щыIэнхэм пае регистрацие (тхыгъэ) ашIынымкIэ ищыкIэгъагъ, мыщкIэ Фэнэрбахьчэм аужыпкъэм шъэфагъэм къыхэкIыжьын амал иIэ хъугъэ.

Клубым ицIэ Истанбыл къалэм хэт гъунэгъу шъолъырым къытекIыгъ. ТыркубзэкIэ мы гущыIэм игущыIэпкъ &quot;остыгъэ хадзэ&quot; (мэякъ хадзэ) къикIы. Мыр Фэнэрбахьчэ къуапэм Iут тарихъ мэякъым (остыгъэшхом) фэгъэхьыгъ. Зэхазыщагъэхэр якомандэ фаусыщт цIэм зытегущыIэхэм, шIункIым нэфышхо къыхэзыдзэрэ Фэнэрбахьчэ мэякъыр занэкIэ алъэгъугъ, ыкIи клубым ащ ицIэ фаусынэу мурад ашIыгъ. Мы чIыпIэр клубым иапэрэ тамыгъэ (эмблемэ) идизайн шIынымкIи лъэшэу шIуагъэ къэрикIуагъ. Апэрэ тамыгъэм чъыгый тхьапэхэм къауцухьагъэ мэякъым исурэт тетыгъ. Ащ нарцисс къэгъагъэм игъожъ ыкIи ифыжь шъохэр хагъэхьэгъагъ. Командэм иапэрэ дэдэ шъуашэхэри гъожъ ыкIи фыжь зэпырытхъыгъэхэу щытыгъэх. Мы дизайнхэр ужыкIэ 1910-рэ илъэсым кIэашIыжьыгъэх. Хьикмэт Топузэр (Hikmet Topuzer) зыцIэ лIым клубым итамыгъэ кIэу, зэкIэ къызэблихъухэу ышIыжьыгъ. А уахътэми, Зия Сонгюлен командэм ишъуашэхэм яшъохэр гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэкIэ зэблихъунэу мурад ышIыгъ. А уахътэм къыщегъэжьагъэу, гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ Фэнэрбахьчэм ицIэрыIо (исимвол) шъоу хъугъэх.

=== Супер Лигэм ипэ (1907–1959) ===
Фэнэрбахьчэм апэу IофшIэныр зыригъэжьэм, футбол командэу имурад шъхьаIэу щытыгъэр быслъымэнхэм ямыкIу футбол клубхэм (гущыIэм пае, чIыпIэ алыджхэмрэ ермэлхэмрэ зэхащагъэхэм) апэуцуныр ыкIи ахэм атекIоныр ары. 1910-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 5-м, алыдж командэу Страгглерс Ф.К. (Strugglers F.C.) зыфиIорэм футбол зэнэкъокъу зэхищагъ. Фэнэрбахьчэр а зэнэкъокъум икIэух джэгун (финалым) Страгглерс Ф.К.-м апэуцугъ ыкIи 3:1 пчъагъэмкIэ текIоныгъэр къыдихыгъ. Мы текIоныгъэм Фэнэрбахьчэм итарихъ анахь апэрэ кубок къыхэхьагъ. Быслъымэн клубэу гъэхъагъэхэр ышIыгъэми, Осман хабзэ лъэшхэм быслъымэнхэр футбол джэгуным фит зэримышIыщтыгъэхэм къыхэкIыкIэ, Фэнэрбахьчэр шъэфэу Iоф ышIэн фае хъугъэ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ дэдэ командэ зэхэтыкIэм адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ джэгуакIохэр хэтыгъэх, ахэм ащыщхэу &quot;Черкес Сабри&quot; (Çerkes Sabri) ыкIи клубыр зэхазыщагъэу ежь Аетулахь-бий. Иапэрэ уахътэхэм, клубыр ахъщэ (финанс) гузэжъогъухэм ахэтыгъ. Мы ахъщэ къинхэм ямыплъытэу, Фэнэрбахьчэр 1908-рэ илъэсым Истанбыл Футбол Лигэм хэхьагъ ыкIи иапэрэ илъэсым ятфэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. Командэм иапэрэ тренерэу щытыгъэр Энвер Етикер (Enver Yetiker). Ар Кадыкёй дэт Лицей Сан-Жозефым (Kadıköy Lycée Saint-Joseph) литературэмкIэ икIэлэегъаджэу щытыгъ ыкIи клубыр зэхащэным IэпыIэгъу фэхъугъэ цIыфхэм ащыщыгъ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ гъэхъэгъэшхо 1911-1912 илъэсхэм къыхэкъуагъ, ащ дэжьым зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу чемпионатым текIоныгъэр къыщадахыгъ. Тренер цIэрыIоу щыт Галип Кулаксызогьлум (Galip Kulaksızoğlu) ипащэныгъэ чIэгъ, къыкIэлъыкIорэ сезонитIуми лигэм текIоныгъэр къыщадахыгъ. Мы гъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ, клубыр цIыф пстэуми, пачъыхьэ унагъоми ахэтэу, азыфагу цIэрыIо лъэшэу хъугъэ: Султан Мурад ятфэнэрэм (Murad V) ипхъорэлъфэу Генерал Осман Фуад (Osman Fuad), Фэнэрбахьчэм и щытхъуцIэ зиIэ тхьаматэу (президентэу) Iоф ышIагъ. УжыкIэ, аужырэ Осман Халифэу Абдулмэджид ятIонэрэм (Abdulmecid II) ыкъоу Пщы Омер Фарук (Ömer Faruk), 1924-рэ илъэсым нэс клубым итхьаматэу хъугъэ. Командэм текIоныгъэр къыдихыныр лъигъэкIотагъ, 1920-1921 ыкIи 1922-1923 илъэс сезонхэм чемпион хъугъэх, ащ дэжьым гол 58-рэ дадзи, зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу ыкIи нэмыкI командэхэм зы голи къарамыгъэдэгъэу сезоныр аухыгъ.

Тырку Шъхьафитныгъэ Заом иуахътэ, Истанбыл къалэр хамэ къэралхэм ядзэхэм аубытыгъагъ (оккупацие ашIыгъагъ). Мы уахътэм, Фэнэрбахьчэм Инджылыз Пачъыхьэ Хыдзэмрэ нэмыкI оккупант дзэхэмрэ зэхащагъэ командэхэм япэуцужьэу футбол джэгун пчъагъэ ышIыгъ. Мы джэгунхэм лъэпкъ мэхьанэ куу яIэ хъугъэ. ЧIыпIэ быслъымэнхэм Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдырагъэштыгъ, джэгупIэм щыIэ яджэгунхэр гъэур оккупацием уапэуцужьыным итамыгъэу (исимволхэу) алъытэхэу. Фэнэрбахьчэм гъэхъэгъэшхохэр ышIыгъэх, инджылыз командэхэм япэуцужьэу шIыгъэ джэгунхэм нахьыбэм текIоныгъэр къыщадахыгъ, мыщкIи тырку цIыфхэм ягушхогъэ (морал) лъэшэу къыIэтыгъ. Мы джэгунхэм анахь цIэрыIоу щытыгъэр 1923-рэ илъэсым щыIэгъэ Генерал Харрингтон (General Harrington) и Кубок. Кубокыр инджылыз дзэпащэм зэхищагъ, инджылызхэм къахьырэ текIоныгъэмкIэ къалэм дэмыкIыхэзэ ядзэхэм ягушхогъэ къаIэтыным егупшысэу. Ау ащ ичIыпIэкIэ, Фэнэрбахьчэм джэгуныри кубокри къыхьыгъ. Заом щытекIодыгъэхэ ужым инджылыз дзэхэр къалэм икIыжьынхэу зызагъэхьазырым, кубокыр (трофейр) Фэнэрбахьчэм ратын фае хъугъэ, ар тырку спорт тарихъымкIэ легендэ ыкIи пагэпIэ уахътэ ин хъугъэ. [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кэмал Ататюрк]] (Mustafa Kemal Atatürk), непэрэ Тыркуер зэхазыщагъэ цIэрыIор, командэм игъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдыдэзыштэщтыгъэ (шIуфэплъэу) цIыфэу къашIэщтыгъ.

1959-рэ илъэсым непэрэ къэрал лигэр ежьэным ипэкIи, Фэнэрбахьчэр тырку футболым ипачъыхьэ шъыпкъэу щытыгъ. Ахэр апэрэ къэрал зэнэкъокъухэм лъэшэу ащытекIуагъэх, 1937-рэ ыкIи 1950-рэ илъэсхэм азыфагу Тырку Къэрал Дивизионым (Turkish National Division) рекорд хъурэ хэнитихэ текIоныгъэр къыщадахыгъ. Ащ нэмыкIэу Истанбыл Футбол Лигэм хэнипшIыкIухырэ (16) текIоныгъэр къыщахьыгъэу анахь титул бэ къэзыхьыгъэм ирекорд зыдаIыгъыгъ, ыкIи Тырку Футбол Чемпионатым хэнитищэ (3) чемпион щахъугъэх. Мы дышъэ уахътэм, клубым илегендэу Лэфтэр Кючюкандонядис (Lefter Küçükandonyadis) тарихъым ианахь джэгуакIо инхэм ащыщ хъугъэ, джэгун 615-м гол 423-рэ дедзэзэ гъэшIэгъонышхо ышIыгъ.

== Зэпыщэхэр ==</text>
      <sha1>rp3fd7vsu4k3x1vhaypdfj8fvpvdww3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>17212</id>
      <parentid>17211</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T22:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <origin>17212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25974" sha1="dybzoju1xxt2ce49dcncs2o88do8qw9" xml:space="preserve">[[File:Fenerbahçe Stadium 20200925 1.jpg|thumb|369x369px|Фэнэрбахьчэм и стадион, &quot;Шюкрю Сараджогълу&quot;]]
'''Фэнэрбахьчэ Спорт Клуб''' ({{Lang-tr|Fenerbahçe Spor Kulübü}})  – Тыркуем и [[Истамбыл]] къалэм дэт професионал футбол куп. НахьыбэмкIэ псынкIэу &quot;Фэнэр&quot; аIоу зэджэхэрэр ыкIи &quot;Легендэ&quot; зыцIэ дахэр, нахь инэу щыт Фэнэрбахьчэ Спорт Клубым ифутбол къутамэу щыт.

1907-рэ илъэсым зэхащагъэ командэр тырку футболым ианахь лъэгапIэу щыт Супер Лигэм (Süper Lig) щэджэгу. Фэнэрбахьчэр Тыркуем анахь текIоныгъэ къызыдэзыхыгъэ ыкIи цIыфхэм нахьыбэу къыдырагъэштэрэ клубхэм ащыщ, ыкIи лигэ шъхьаIэм зэпымыоу, зыкIи чIэмыкIэу (къемыкIыхэу), илъэс пчъагъэ нахьыбэрэ щыджэгугъэнымкIэ рекордыр зыдегощы. Фэнэрбахьчэм иапэрэ къэралкIоцI текIоныгъэ шъхьаIэ 20-рэ лIэшIэгъум икъежьапIэм къыдихыгъ. 1959-рэ илъэсым непэрэ Супер Лигэр зэхащэным ипэкIэ, клубым Тырку Футбол Чемпионатым ититул пчъагъэ къыдихыгъ ыкIи тырку футболым икомандэ лъэшэу зыкъигъэлъэгъуагъ. Супер Лигэр къызэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу, Фэнэрбахьчэр зэпымыоу текIоныгъэм фэбэнэрэ командэу къэнагъэ. Официальнэ Тырку Футбол Федерациер (TFF) зэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу плъытэмэ, клубым рекорд хъурэ къэрал чемпионат титули 28-рэ къыдихыгъ, ащкIэ ар Тыркуем ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ футбол командэ хъугъэ. Клубыр тырку тарихъым анахь титул бэу къэзыхьыгъэхэм ащыщ, ащ нэмыкIэу Тыркуем и Супер Кубок 10-рэ ыкIи Тыркуем и Кубок 7-рэ къыдихыгъ. Фэнэрбахьчэр Тыркуем икIыбкIи гъэхъагъэхэр щишIыгъ. 1966–67-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэм Балканхэм я Кубок къыдихыгъ, ащкIэ дунэе трофей къэзыхьыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэ. 2007–08-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ и 1/4 финалым нэсыгъ. 2012–13-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Еуропэ Лигэ ифинал-ныкъом нэсыгъ. 2025-рэ илъэсым ехъулIэу, Фэнэрбахьчэр тырку командэ пстэуми азыфагу УЕФА-м икоэффициент рейтингым апэ ит.

1908-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, командэм иунэ (идэт) джэгунхэр Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт Шюкрю Сараджогьлу (Şükrü Saracoğlu) стадионым щашIы. Спонсор Iофхэм къахэкIыкIэ, стадионым Чобани (Chobani) Стадион аIоуи яджэх. Шэн-хабзэм тетэу, клубым гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ зэхэлъэу джанэ зэпырытхъыгъэхэр ящыгъ. Мы шъохэр клубым и спорт къутамэ зэфэшъхьафхэм пстэуми ащагъэфедэх. Фэнэрбахьчэм Тыркуем икIоцIкIи дунай пстэуми фэнат (къыдэзыштэрэ цIыф) миллион пчъагъэ иI. Клубым социаль хъытыухэм цIыфбэ лъэшэу къыкIэлъэплъы, ыкIи ифэнатхэр &quot;дэлэехэу&quot; зэрэщытхэмкIэ ыкIи яунэ джэгунхэм гукъыдэджэшхо зыхэлъ атмосферэ лъэш къызэращагъэпсырэмкIэ цIэрыIох. Галатасарай (Galatasaray) ыкIи Бешикташ (Beşiktaş) клубхэм ягъусэу, мы клубыр тырку футболым и &quot;Анахь Инэу Щыр&quot; (Инищыр) зыфаIорэм ащыщ. Мы командищым азыфагу дэлъ зэнэкъокъуныгъэ лъэшхэр дунаемкIэ цIэрыIох.

Фэнэрбахьчэр аужырэ такъикъым дэлэеу джэгуакIохэр трансферхэмкIэ цIэрыIо. Ифинанс (ахъщэ) лъэшыгъэ къыхэкIыкIэ, тарихъым къызэрыхэкIэу, клубым дунэе шапхъэхэм (классхэм) адиштэрэ джэгуакIо цIэрыIохэр къыщэнхэ амал иIагъ. Ахэм ащыщых Алекс дэ Соуза, Роберто Карлос, Тони Шумахэр, Пьер ван Хойдонк, Дирк Кюйт, Робин ван Перси, Мэсут Озил, Николя Анелька, Луиш Нани, Леонардо Бонуччи, Ким Мин-джэ, Раул Мейрелеш, Эдин Джэко, ыкIи Душан Тадич.

Непэрэ уахътэм, клубым ныбджыкIэ джэгуакIохэр зэригъэсагъэхэм ыкIи ахъщэ къихьыным пае уасэ инхэмкIэ зэришэжьыгъэхэмкIэ цIэрыIо (репутацие) къыхьыгъ. Мыщ ищысэ гъэшIэгъонэу щыт 2023-рэ илъэсым Реал Мадрид (Real Madrid) зыхэхьагъэ тырку жъуагъокIэу Арда Гюлэр . НэмыкI джэгуакIоу щытыр Фэрди Кадыогьлу, ар ныбджыкIэу клубым къыхэхьагъ, джэгуакIо лъапIэ хъугъэ, ужыкIэ Брайтон хэхьажьыгъ. Джащ фэдэу Юсуф Акчичэк Ал-Хьилал зыхэхьажьым, а трансферыр клубым итарихъ анахь федэ къэзыхьыгъэхэмкIэ ящэнэрэ хъугъэ. Дунэе джэгуакIохэми клубыр лъэгапIэм (хэхъоныгъэм) фэшI гъэхъагъэу агъэфедагъ, апэу щыт Элйиф Элмас, ужыкIэ ССК Наполи зыхэхьажьыгъэр. Мы непэрэ бизнес стратегиер жъырэ шэн-хабзэм рыкIо. БлэкIыгъэ уахътэхэм, Фэнэрбахьчэм Лэфтэр Кючюкандонядис ыкIи (адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ) Джан Барту афэдэ тырку футбол легендэ шъхьаIэхэр къыгъэсагъэх. Ахэр Еуропэ футболым итамыгъэ къэзыгъэнагъэ апэрэ тырку джэгуакIохэм ащыщыгъэх. Непэ клубым ныбджыкIэхэм ягъэсэнрэ непэрэ унэ-шъуапIэхэм (инфраструктурэм) ягъэпсынрэ ахъщэ халъхьэ (инвестицие фашIы) зэпыт. Ахэм къэралкIоцIымкIэ ятетыгъо къаухъумэнэу ыкIи Еуропэм нахь гъэхъэгъэшхохэр щашIынэу ямурад.

== Историе ==

=== Зэрахащагъэр ыкIи иапэрэ тарихъыр ===
Блэк Стокингс ФК (Black Stockings FC), тыркубзэкIи Сиях Чораплылар ФК (Siyah Çoraplılar FK) аIоу зэджэхэрэр, [[Осман Пачъыхьыгъо|Осмэн Империем]] иуахътэ Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт футбол клубэу щытыгъ. Ар тырку футболым итарихъ анахь апэрэ футбол клубэу алъытэ. Клубыр 1901-рэ илъэсым Фуат Хьусню Каяджэн (Fuat Hüsnü Kayacan), Мэхьмэд Али (Mehmet Ali), Рэшат Данял (Reşat Danyal), Рыза Тэуфикъ (Rıza Tevfik), Даниш (Daniş), ыкIи Тахсин Нахьит (Tahsin Nahit) зыцIэ хъулъфыгъэхэм зэхащагъ. Мы зэхазыщагъэхэм ащыщэу Фуат Хьусню Каяджэн, апэрэ тырку футбол джэгуакIоу зэрэщытыгъэмкIэ цIэрыIу. Командэр уахътэ кIэкIы дэдэм закъо щыIагъ ыкIи 1901-рэ илъэсым зэгуэкIыжьыгъ. 1901-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ и 26-м, Блэк Стокингс ФК-м иапэрэ джэгун (матч) ышIыгъ. Аущтэу щытми, полициемрэ Султаным исыщикъэу Али Шамил-бий (Ali Şamil Bey) зыцIэмрэ футбол джэгупIэм къызатеуэхэм, джэгуныр зэтеуцыгъ. ДжэгуакIохэм хэкъухэр афашIыгъэх (тахьмыдахэр атыралъхьагъэх), ыкIи клубыр зэфащыжьын фае хъугъэ. Непэ, Блэк Стокингс ФК-р Фэнэрбахьчэм лъапсэ фахъугъэ клубэу (апэ щыIэгъэу) алъытэ. Непэрэ Фэнэрбахьчэ клубыми ифэнатхэми Блэк Стокингс ФК-р якомандэ иапэрэ цIэу ыкIи апэрэ шъуашэу (версиеу) алъытэх.

Фэнэрбахьчэр ежьыр официальнэу 1907-рэ илъэсым Истанбыл къалэм футбол клубэу щахащагъ. Клубыр Зия Сонгюлен (Ziya Songülen), [[Аетулахь-бий|Аетулахь-бием]] (Ayetullah Bey) ыкIи Нэджип Оканер (Necip Okaner) зэхащагъ. Мы уахътэм, Осман Империем шапхъэ лъэш дэдэхэр иIагъэх. Султан Абдул Хьамид II-рэм (Abdul Hamid II) тырку ныбджыкIэхэм клубхэр зэхащэнхэр е футбол джэгуныр зэуи къафидэщтыгъэп (фитныгъэ яритыщтыгъэп). Ащ ичIыпIэкIэ, футболым щыджэгущтыгъэхэр чIыпIэ инджылыз унагъохэр арыгъэ, ыкIи тырку ныбджыкIэхэм ахэр зэрэджэгухэрэм лъэшэу хъуапсэхэу къакIэлъэплъыщтыгъэх. Султаным ишапхъэ лъэшхэм къахэкIыкIэ, клубыр зэхазыщагъэхэм гузэжъогъум (бэлахьым) хэмыфэнхэм пае Фэнэрбахьчэр шъэфэу зэхащэн фае хъугъэ. Мы шъэф клуб кIэм, Зия Сонгюлен апэрэ Тхьаматэу (Президентэу) хадзыгъ. Адыгэ футболджэгуакIоу щыт Аетулахь-бий апэрэ ТхакIо ШъхьаIэу (Генерал-секретарэу) хъугъэ. Энвер Нэджип Оканер (Enver Necip Okaner) Генерал-Капитан IэнатIэр фагъэшъошагъ. 1908-рэ илъэсым законым (хабзэм) зэблэхъуныгъэшхо къыщыхъуфэ, клубым иIофшIэнхэр пстэури шъэфэу ыухъумэн фае хъугъэ. ЗаконкIэ реформэм ипкъыгъокIэ, футбол клуб пстэури официальнэу щыIэнхэм пае регистрацие (тхыгъэ) ашIынымкIэ ищыкIэгъагъ, мыщкIэ Фэнэрбахьчэм аужыпкъэм шъэфагъэм къыхэкIыжьын амал иIэ хъугъэ.

Клубым ицIэ Истанбыл къалэм хэт гъунэгъу шъолъырым къытекIыгъ. ТыркубзэкIэ мы гущыIэм игущыIэпкъ &quot;остыгъэ хадзэ&quot; (мэякъ хадзэ) къикIы. Мыр Фэнэрбахьчэ къуапэм Iут тарихъ мэякъым (остыгъэшхом) фэгъэхьыгъ. Зэхазыщагъэхэр якомандэ фаусыщт цIэм зытегущыIэхэм, шIункIым нэфышхо къыхэзыдзэрэ Фэнэрбахьчэ мэякъыр занэкIэ алъэгъугъ, ыкIи клубым ащ ицIэ фаусынэу мурад ашIыгъ. Мы чIыпIэр клубым иапэрэ тамыгъэ (эмблемэ) идизайн шIынымкIи лъэшэу шIуагъэ къэрикIуагъ. Апэрэ тамыгъэм чъыгый тхьапэхэм къауцухьагъэ мэякъым исурэт тетыгъ. Ащ нарцисс къэгъагъэм игъожъ ыкIи ифыжь шъохэр хагъэхьэгъагъ. Командэм иапэрэ дэдэ шъуашэхэри гъожъ ыкIи фыжь зэпырытхъыгъэхэу щытыгъэх. Мы дизайнхэр ужыкIэ 1910-рэ илъэсым кIэашIыжьыгъэх. Хьикмэт Топузэр (Hikmet Topuzer) зыцIэ лIым клубым итамыгъэ кIэу, зэкIэ къызэблихъухэу ышIыжьыгъ. А уахътэми, Зия Сонгюлен командэм ишъуашэхэм яшъохэр гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэкIэ зэблихъунэу мурад ышIыгъ. А уахътэм къыщегъэжьагъэу, гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ Фэнэрбахьчэм ицIэрыIо (исимвол) шъоу хъугъэх.

=== Супер Лигэм ипэ (1907–1959) ===
Фэнэрбахьчэм апэу IофшIэныр зыригъэжьэм, футбол командэу имурад шъхьаIэу щытыгъэр быслъымэнхэм ямыкIу футбол клубхэм (гущыIэм пае, чIыпIэ алыджхэмрэ ермэлхэмрэ зэхащагъэхэм) апэуцуныр ыкIи ахэм атекIоныр ары. 1910-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 5-м, алыдж командэу Страгглерс Ф.К. (Strugglers F.C.) зыфиIорэм футбол зэнэкъокъу зэхищагъ. Фэнэрбахьчэр а зэнэкъокъум икIэух джэгун (финалым) Страгглерс Ф.К.-м апэуцугъ ыкIи 3:1 пчъагъэмкIэ текIоныгъэр къыдихыгъ. Мы текIоныгъэм Фэнэрбахьчэм итарихъ анахь апэрэ кубок къыхэхьагъ. Быслъымэн клубэу гъэхъагъэхэр ышIыгъэми, Осман хабзэ лъэшхэм быслъымэнхэр футбол джэгуным фит зэримышIыщтыгъэхэм къыхэкIыкIэ, Фэнэрбахьчэр шъэфэу Iоф ышIэн фае хъугъэ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ дэдэ командэ зэхэтыкIэм адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ джэгуакIохэр хэтыгъэх, ахэм ащыщхэу &quot;Черкес Сабри&quot; (Çerkes Sabri) ыкIи клубыр зэхазыщагъэу ежь Аетулахь-бий. Иапэрэ уахътэхэм, клубыр ахъщэ (финанс) гузэжъогъухэм ахэтыгъ. Мы ахъщэ къинхэм ямыплъытэу, Фэнэрбахьчэр 1908-рэ илъэсым Истанбыл Футбол Лигэм хэхьагъ ыкIи иапэрэ илъэсым ятфэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. Командэм иапэрэ тренерэу щытыгъэр Энвер Етикер (Enver Yetiker). Ар Кадыкёй дэт Лицей Сан-Жозефым (Kadıköy Lycée Saint-Joseph) литературэмкIэ икIэлэегъаджэу щытыгъ ыкIи клубыр зэхащэным IэпыIэгъу фэхъугъэ цIыфхэм ащыщыгъ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ гъэхъэгъэшхо 1911-1912 илъэсхэм къыхэкъуагъ, ащ дэжьым зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу чемпионатым текIоныгъэр къыщадахыгъ. Тренер цIэрыIоу щыт Галип Кулаксызогьлум (Galip Kulaksızoğlu) ипащэныгъэ чIэгъ, къыкIэлъыкIорэ сезонитIуми лигэм текIоныгъэр къыщадахыгъ. Мы гъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ, клубыр цIыф пстэуми, пачъыхьэ унагъоми ахэтэу, азыфагу цIэрыIо лъэшэу хъугъэ: Султан Мурад ятфэнэрэм (Murad V) ипхъорэлъфэу Генерал Осман Фуад (Osman Fuad), Фэнэрбахьчэм и щытхъуцIэ зиIэ тхьаматэу (президентэу) Iоф ышIагъ. УжыкIэ, аужырэ Осман Халифэу Абдулмэджид ятIонэрэм (Abdulmecid II) ыкъоу Пщы Омер Фарук (Ömer Faruk), 1924-рэ илъэсым нэс клубым итхьаматэу хъугъэ. Командэм текIоныгъэр къыдихыныр лъигъэкIотагъ, 1920-1921 ыкIи 1922-1923 илъэс сезонхэм чемпион хъугъэх, ащ дэжьым гол 58-рэ дадзи, зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу ыкIи нэмыкI командэхэм зы голи къарамыгъэдэгъэу сезоныр аухыгъ.

Тырку Шъхьафитныгъэ Заом иуахътэ, Истанбыл къалэр хамэ къэралхэм ядзэхэм аубытыгъагъ (оккупацие ашIыгъагъ). Мы уахътэм, Фэнэрбахьчэм Инджылыз Пачъыхьэ Хыдзэмрэ нэмыкI оккупант дзэхэмрэ зэхащагъэ командэхэм япэуцужьэу футбол джэгун пчъагъэ ышIыгъ. Мы джэгунхэм лъэпкъ мэхьанэ куу яIэ хъугъэ. ЧIыпIэ быслъымэнхэм Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдырагъэштыгъ, джэгупIэм щыIэ яджэгунхэр гъэур оккупацием уапэуцужьыным итамыгъэу (исимволхэу) алъытэхэу. Фэнэрбахьчэм гъэхъэгъэшхохэр ышIыгъэх, инджылыз командэхэм япэуцужьэу шIыгъэ джэгунхэм нахьыбэм текIоныгъэр къыщадахыгъ, мыщкIи тырку цIыфхэм ягушхогъэ (морал) лъэшэу къыIэтыгъ. Мы джэгунхэм анахь цIэрыIоу щытыгъэр 1923-рэ илъэсым щыIэгъэ Генерал Харрингтон (General Harrington) и Кубок. Кубокыр инджылыз дзэпащэм зэхищагъ, инджылызхэм къахьырэ текIоныгъэмкIэ къалэм дэмыкIыхэзэ ядзэхэм ягушхогъэ къаIэтыным егупшысэу. Ау ащ ичIыпIэкIэ, Фэнэрбахьчэм джэгуныри кубокри къыхьыгъ. Заом щытекIодыгъэхэ ужым инджылыз дзэхэр къалэм икIыжьынхэу зызагъэхьазырым, кубокыр (трофейр) Фэнэрбахьчэм ратын фае хъугъэ, ар тырку спорт тарихъымкIэ легендэ ыкIи пагэпIэ уахътэ ин хъугъэ. [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кэмал Ататюрк]] (Mustafa Kemal Atatürk), непэрэ Тыркуер зэхазыщагъэ цIэрыIор, командэм игъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдыдэзыштэщтыгъэ (шIуфэплъэу) цIыфэу къашIэщтыгъ.

1959-рэ илъэсым непэрэ къэрал лигэр ежьэным ипэкIи, Фэнэрбахьчэр тырку футболым ипачъыхьэ шъыпкъэу щытыгъ. Ахэр апэрэ къэрал зэнэкъокъухэм лъэшэу ащытекIуагъэх, 1937-рэ ыкIи 1950-рэ илъэсхэм азыфагу Тырку Къэрал Дивизионым (Turkish National Division) рекорд хъурэ хэнитихэ текIоныгъэр къыщадахыгъ. Ащ нэмыкIэу Истанбыл Футбол Лигэм хэнипшIыкIухырэ (16) текIоныгъэр къыщахьыгъэу анахь титул бэ къэзыхьыгъэм ирекорд зыдаIыгъыгъ, ыкIи Тырку Футбол Чемпионатым хэнитищэ (3) чемпион щахъугъэх. Мы дышъэ уахътэм, клубым илегендэу Лэфтэр Кючюкандонядис (Lefter Küçükandonyadis) тарихъым ианахь джэгуакIо инхэм ащыщ хъугъэ, джэгун 615-м гол 423-рэ дедзэзэ гъэшIэгъонышхо ышIыгъ.

=== 1960-рэ 1980-рэ илъэсхэм ===
Непэрэ къэрал лигэр (ащ непэ Супер Лигэ аIоу еджэх) 1959-рэ илъэсым аужыпкъэм зырежьэм, Фэнэрбахьчэм занэкIэ илъэшыгъэ къигъэлъэгъуагъ. Апэрэ сезоным, яанахь бэнакIо шъхьаIэу Галатасараим (Galatasaray) 4:1 пчъагъэмкIэ текIуагъэх ыкIи текIоныгъэр къыдахыгъ. КъыкIэлъыкIорэ илъэсым, Фэнэрбахьчэм игъэхъагъэхэр Еуропэм и Кубок (European Cup) фищагъэх. Чепэл С.К.-м (Csepel SC) зыщытекIохэм, зэнэкъокъум хэхъоныгъэ щашIын ыкIи командэ хэзыгъэкIыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэх, ау ужыкIэ плей-офф джэгуным Нисцэм (Nice) щытекIодыгъэх. Илъэс заулэ тешIагъэу, Еуропэм и Кубок къэзыхьыгъэхэм я Кубок (European Cup Winners' Cup) и 1/4 финалым зынэсыхэм, ЕуропэмкIэ ялъэшыгъэ лъагъэкIотагъ, МТК Будапешт (MTK Budapest) зыщытекIодыхэм ипэкIэ.

1960-рэ илъэсхэм Фэнэрбахьчэм тырку футболым тетыгъо щишIыгъ (ипащэныгъэ лъигъэкIотагъ). Лигэм ититулиплI нахь къыдахыгъ ыкIи щэ ятIонэрэ чIыпIэр къахьыгъ, ащкIэ а илъэсипшIым ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ клуб хъугъэх. Мэжар (венгр) тренер цIэрыIоу Игнац Молнар (Ignác Molnár) ипащэныгъэ чIэгъ, командэм футбол джэгукIэ кIэ гъэшIэгъон зэтыригъэщагъ. Ащ ипащэныгъэкIэ, 1968-1969 илъэсхэм Еуропэм и Кубокым, Фэнэрбахьчэм инджылыз чемпионхэу Манчестэр Сити (Manchester City) хигъэкIи текIоныгъэр къыздихым, Еуропэр лъэшэу игъэшIагъуагъ.

1966-1967-рэ илъэс сезоным, Фэнэрбахьчэр Балканхэм я Кубок (Balkans Cup) щыджэгугъ. Мыр КъокIыпIэ Еуропэм икъэралхэу Албанием, Болгарием, Алыджым (Грецием), Румынием, Тыркуем ыкIи Югославием къарыкIыгъэ командэхэм яфутбол зэнэкъокъугъ. Финалхэм (кIэух джэгунхэм), Фэнэрбахьчэр алыдж командэу АЕК Афинэхэр (AEK Athens) зыфиIорэм апэуцужьэу джэгунищ шIын фае хъугъэ. Фэнэрбахьчэм джэгунхэм текIоныгъэр къыщадихыгъ ыкIи кубокыр къыхьыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ, ахэр дунэе зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщызыхьыгъэ анахь апэрэ тырку клуб хъугъэх. Мы гъэхъэгъэшхор илъэс пчъагъэрэ ежь закъоу (апэрэу) къэнагъэ. 1990-рэ илъэсхэм анэс нэмыкI тырку командитIоу, Сарыер (Sarıyer) ыкIи Самсунспор (Samsunspor), кубокыр къызахьым, ау а уахътэм ехъулIэу зэнэкъокъур бэу цIэрыIоу щытыгъэп.

1970-рэ илъэсхэм, командэм пэщэныгъэ дырихьыным пае Фэнэрбахьчэм бразил трейнер (менеджер) цIэрыIоу Диди (Didi) къыщагъ. Клубым тырку футболым тетыгъо щышIыныр лъигъэкIотагъ. Ахэм лигэм ичемпионат текIоныгъиплI нахь къыдахыгъ. А илъэсхэм ащыщ зым, лигэри къэрал кубокри зы сезоным икIоцIкIэ къыдахыгъ. Яжъуагъо джэгуакIоу Джэмил Туран (Cemil Turan), лигэм хэнитищэ анахь гол бэ дэзыдзагъэу хъугъэ. Мы илъэсипшIым Трабзонспор (Trabzonspor) клубрэ азыфагу зэнэкъокъуныгъэ кIэ ыкIи лъэш къыщыжьагъ. ИлъэсипшIым чIэгъэу, лигэм иапэрэ чIыпIэ къахьыным пае Фэнэрбахьчэмрэ Трабзонспорымрэ лъэшэу зэпэбэнагъэх.

== Зэпыщэхэр ==</text>
      <sha1>dybzoju1xxt2ce49dcncs2o88do8qw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>17213</id>
      <parentid>17212</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T23:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1960-рэ 1980-рэ илъэсхэм */</comment>
      <origin>17213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57622" sha1="aydf6okntdf0zvmtyzsorfdnbio81mp" xml:space="preserve">[[File:Fenerbahçe Stadium 20200925 1.jpg|thumb|369x369px|Фэнэрбахьчэм и стадион, &quot;Шюкрю Сараджогълу&quot;]]
'''Фэнэрбахьчэ Спорт Клуб''' ({{Lang-tr|Fenerbahçe Spor Kulübü}})  – Тыркуем и [[Истамбыл]] къалэм дэт професионал футбол куп. НахьыбэмкIэ псынкIэу &quot;Фэнэр&quot; аIоу зэджэхэрэр ыкIи &quot;Легендэ&quot; зыцIэ дахэр, нахь инэу щыт Фэнэрбахьчэ Спорт Клубым ифутбол къутамэу щыт.

1907-рэ илъэсым зэхащагъэ командэр тырку футболым ианахь лъэгапIэу щыт Супер Лигэм (Süper Lig) щэджэгу. Фэнэрбахьчэр Тыркуем анахь текIоныгъэ къызыдэзыхыгъэ ыкIи цIыфхэм нахьыбэу къыдырагъэштэрэ клубхэм ащыщ, ыкIи лигэ шъхьаIэм зэпымыоу, зыкIи чIэмыкIэу (къемыкIыхэу), илъэс пчъагъэ нахьыбэрэ щыджэгугъэнымкIэ рекордыр зыдегощы. Фэнэрбахьчэм иапэрэ къэралкIоцI текIоныгъэ шъхьаIэ 20-рэ лIэшIэгъум икъежьапIэм къыдихыгъ. 1959-рэ илъэсым непэрэ Супер Лигэр зэхащэным ипэкIэ, клубым Тырку Футбол Чемпионатым ититул пчъагъэ къыдихыгъ ыкIи тырку футболым икомандэ лъэшэу зыкъигъэлъэгъуагъ. Супер Лигэр къызэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу, Фэнэрбахьчэр зэпымыоу текIоныгъэм фэбэнэрэ командэу къэнагъэ. Официальнэ Тырку Футбол Федерациер (TFF) зэхащэгъэм къыщегъэжьагъэу плъытэмэ, клубым рекорд хъурэ къэрал чемпионат титули 28-рэ къыдихыгъ, ащкIэ ар Тыркуем ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ футбол командэ хъугъэ. Клубыр тырку тарихъым анахь титул бэу къэзыхьыгъэхэм ащыщ, ащ нэмыкIэу Тыркуем и Супер Кубок 10-рэ ыкIи Тыркуем и Кубок 7-рэ къыдихыгъ. Фэнэрбахьчэр Тыркуем икIыбкIи гъэхъагъэхэр щишIыгъ. 1966–67-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэм Балканхэм я Кубок къыдихыгъ, ащкIэ дунэе трофей къэзыхьыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэ. 2007–08-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ и 1/4 финалым нэсыгъ. 2012–13-рэ илъэсхэм, Фэнэрбахьчэр УЕФА-м и Еуропэ Лигэ ифинал-ныкъом нэсыгъ. 2025-рэ илъэсым ехъулIэу, Фэнэрбахьчэр тырку командэ пстэуми азыфагу УЕФА-м икоэффициент рейтингым апэ ит.

1908-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, командэм иунэ (идэт) джэгунхэр Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт Шюкрю Сараджогьлу (Şükrü Saracoğlu) стадионым щашIы. Спонсор Iофхэм къахэкIыкIэ, стадионым Чобани (Chobani) Стадион аIоуи яджэх. Шэн-хабзэм тетэу, клубым гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ зэхэлъэу джанэ зэпырытхъыгъэхэр ящыгъ. Мы шъохэр клубым и спорт къутамэ зэфэшъхьафхэм пстэуми ащагъэфедэх. Фэнэрбахьчэм Тыркуем икIоцIкIи дунай пстэуми фэнат (къыдэзыштэрэ цIыф) миллион пчъагъэ иI. Клубым социаль хъытыухэм цIыфбэ лъэшэу къыкIэлъэплъы, ыкIи ифэнатхэр &quot;дэлэехэу&quot; зэрэщытхэмкIэ ыкIи яунэ джэгунхэм гукъыдэджэшхо зыхэлъ атмосферэ лъэш къызэращагъэпсырэмкIэ цIэрыIох. Галатасарай (Galatasaray) ыкIи Бешикташ (Beşiktaş) клубхэм ягъусэу, мы клубыр тырку футболым и &quot;Анахь Инэу Щыр&quot; (Инищыр) зыфаIорэм ащыщ. Мы командищым азыфагу дэлъ зэнэкъокъуныгъэ лъэшхэр дунаемкIэ цIэрыIох.

Фэнэрбахьчэр аужырэ такъикъым дэлэеу джэгуакIохэр трансферхэмкIэ цIэрыIо. Ифинанс (ахъщэ) лъэшыгъэ къыхэкIыкIэ, тарихъым къызэрыхэкIэу, клубым дунэе шапхъэхэм (классхэм) адиштэрэ джэгуакIо цIэрыIохэр къыщэнхэ амал иIагъ. Ахэм ащыщых Алекс дэ Соуза, Роберто Карлос, Тони Шумахэр, Пьер ван Хойдонк, Дирк Кюйт, Робин ван Перси, Мэсут Озил, Николя Анелька, Луиш Нани, Леонардо Бонуччи, Ким Мин-джэ, Раул Мейрелеш, Эдин Джэко, ыкIи Душан Тадич.

Непэрэ уахътэм, клубым ныбджыкIэ джэгуакIохэр зэригъэсагъэхэм ыкIи ахъщэ къихьыным пае уасэ инхэмкIэ зэришэжьыгъэхэмкIэ цIэрыIо (репутацие) къыхьыгъ. Мыщ ищысэ гъэшIэгъонэу щыт 2023-рэ илъэсым Реал Мадрид (Real Madrid) зыхэхьагъэ тырку жъуагъокIэу Арда Гюлэр . НэмыкI джэгуакIоу щытыр Фэрди Кадыогьлу, ар ныбджыкIэу клубым къыхэхьагъ, джэгуакIо лъапIэ хъугъэ, ужыкIэ Брайтон хэхьажьыгъ. Джащ фэдэу Юсуф Акчичэк Ал-Хьилал зыхэхьажьым, а трансферыр клубым итарихъ анахь федэ къэзыхьыгъэхэмкIэ ящэнэрэ хъугъэ. Дунэе джэгуакIохэми клубыр лъэгапIэм (хэхъоныгъэм) фэшI гъэхъагъэу агъэфедагъ, апэу щыт Элйиф Элмас, ужыкIэ ССК Наполи зыхэхьажьыгъэр. Мы непэрэ бизнес стратегиер жъырэ шэн-хабзэм рыкIо. БлэкIыгъэ уахътэхэм, Фэнэрбахьчэм Лэфтэр Кючюкандонядис ыкIи (адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ) Джан Барту афэдэ тырку футбол легендэ шъхьаIэхэр къыгъэсагъэх. Ахэр Еуропэ футболым итамыгъэ къэзыгъэнагъэ апэрэ тырку джэгуакIохэм ащыщыгъэх. Непэ клубым ныбджыкIэхэм ягъэсэнрэ непэрэ унэ-шъуапIэхэм (инфраструктурэм) ягъэпсынрэ ахъщэ халъхьэ (инвестицие фашIы) зэпыт. Ахэм къэралкIоцIымкIэ ятетыгъо къаухъумэнэу ыкIи Еуропэм нахь гъэхъэгъэшхохэр щашIынэу ямурад.

== Историе ==

=== Зэрахащагъэр ыкIи иапэрэ тарихъыр ===
Блэк Стокингс ФК (Black Stockings FC), тыркубзэкIи Сиях Чораплылар ФК (Siyah Çoraplılar FK) аIоу зэджэхэрэр, [[Осман Пачъыхьыгъо|Осмэн Империем]] иуахътэ Истамбыл къалэм и Кадыкёй (Kadıköy) шъолъыр дэт футбол клубэу щытыгъ. Ар тырку футболым итарихъ анахь апэрэ футбол клубэу алъытэ. Клубыр 1901-рэ илъэсым Фуат Хьусню Каяджэн (Fuat Hüsnü Kayacan), Мэхьмэд Али (Mehmet Ali), Рэшат Данял (Reşat Danyal), Рыза Тэуфикъ (Rıza Tevfik), Даниш (Daniş), ыкIи Тахсин Нахьит (Tahsin Nahit) зыцIэ хъулъфыгъэхэм зэхащагъ. Мы зэхазыщагъэхэм ащыщэу Фуат Хьусню Каяджэн, апэрэ тырку футбол джэгуакIоу зэрэщытыгъэмкIэ цIэрыIу. Командэр уахътэ кIэкIы дэдэм закъо щыIагъ ыкIи 1901-рэ илъэсым зэгуэкIыжьыгъ. 1901-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ и 26-м, Блэк Стокингс ФК-м иапэрэ джэгун (матч) ышIыгъ. Аущтэу щытми, полициемрэ Султаным исыщикъэу Али Шамил-бий (Ali Şamil Bey) зыцIэмрэ футбол джэгупIэм къызатеуэхэм, джэгуныр зэтеуцыгъ. ДжэгуакIохэм хэкъухэр афашIыгъэх (тахьмыдахэр атыралъхьагъэх), ыкIи клубыр зэфащыжьын фае хъугъэ. Непэ, Блэк Стокингс ФК-р Фэнэрбахьчэм лъапсэ фахъугъэ клубэу (апэ щыIэгъэу) алъытэ. Непэрэ Фэнэрбахьчэ клубыми ифэнатхэми Блэк Стокингс ФК-р якомандэ иапэрэ цIэу ыкIи апэрэ шъуашэу (версиеу) алъытэх.

Фэнэрбахьчэр ежьыр официальнэу 1907-рэ илъэсым Истанбыл къалэм футбол клубэу щахащагъ. Клубыр Зия Сонгюлен (Ziya Songülen), [[Аетулахь-бий|Аетулахь-бием]] (Ayetullah Bey) ыкIи Нэджип Оканер (Necip Okaner) зэхащагъ. Мы уахътэм, Осман Империем шапхъэ лъэш дэдэхэр иIагъэх. Султан Абдул Хьамид II-рэм (Abdul Hamid II) тырку ныбджыкIэхэм клубхэр зэхащэнхэр е футбол джэгуныр зэуи къафидэщтыгъэп (фитныгъэ яритыщтыгъэп). Ащ ичIыпIэкIэ, футболым щыджэгущтыгъэхэр чIыпIэ инджылыз унагъохэр арыгъэ, ыкIи тырку ныбджыкIэхэм ахэр зэрэджэгухэрэм лъэшэу хъуапсэхэу къакIэлъэплъыщтыгъэх. Султаным ишапхъэ лъэшхэм къахэкIыкIэ, клубыр зэхазыщагъэхэм гузэжъогъум (бэлахьым) хэмыфэнхэм пае Фэнэрбахьчэр шъэфэу зэхащэн фае хъугъэ. Мы шъэф клуб кIэм, Зия Сонгюлен апэрэ Тхьаматэу (Президентэу) хадзыгъ. Адыгэ футболджэгуакIоу щыт Аетулахь-бий апэрэ ТхакIо ШъхьаIэу (Генерал-секретарэу) хъугъэ. Энвер Нэджип Оканер (Enver Necip Okaner) Генерал-Капитан IэнатIэр фагъэшъошагъ. 1908-рэ илъэсым законым (хабзэм) зэблэхъуныгъэшхо къыщыхъуфэ, клубым иIофшIэнхэр пстэури шъэфэу ыухъумэн фае хъугъэ. ЗаконкIэ реформэм ипкъыгъокIэ, футбол клуб пстэури официальнэу щыIэнхэм пае регистрацие (тхыгъэ) ашIынымкIэ ищыкIэгъагъ, мыщкIэ Фэнэрбахьчэм аужыпкъэм шъэфагъэм къыхэкIыжьын амал иIэ хъугъэ.

Клубым ицIэ Истанбыл къалэм хэт гъунэгъу шъолъырым къытекIыгъ. ТыркубзэкIэ мы гущыIэм игущыIэпкъ &quot;остыгъэ хадзэ&quot; (мэякъ хадзэ) къикIы. Мыр Фэнэрбахьчэ къуапэм Iут тарихъ мэякъым (остыгъэшхом) фэгъэхьыгъ. Зэхазыщагъэхэр якомандэ фаусыщт цIэм зытегущыIэхэм, шIункIым нэфышхо къыхэзыдзэрэ Фэнэрбахьчэ мэякъыр занэкIэ алъэгъугъ, ыкIи клубым ащ ицIэ фаусынэу мурад ашIыгъ. Мы чIыпIэр клубым иапэрэ тамыгъэ (эмблемэ) идизайн шIынымкIи лъэшэу шIуагъэ къэрикIуагъ. Апэрэ тамыгъэм чъыгый тхьапэхэм къауцухьагъэ мэякъым исурэт тетыгъ. Ащ нарцисс къэгъагъэм игъожъ ыкIи ифыжь шъохэр хагъэхьэгъагъ. Командэм иапэрэ дэдэ шъуашэхэри гъожъ ыкIи фыжь зэпырытхъыгъэхэу щытыгъэх. Мы дизайнхэр ужыкIэ 1910-рэ илъэсым кIэашIыжьыгъэх. Хьикмэт Топузэр (Hikmet Topuzer) зыцIэ лIым клубым итамыгъэ кIэу, зэкIэ къызэблихъухэу ышIыжьыгъ. А уахътэми, Зия Сонгюлен командэм ишъуашэхэм яшъохэр гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэкIэ зэблихъунэу мурад ышIыгъ. А уахътэм къыщегъэжьагъэу, гъожъымрэ шхъуантIэ-шIуцIэмрэ Фэнэрбахьчэм ицIэрыIо (исимвол) шъоу хъугъэх.

=== Супер Лигэм ипэ (1907–1959) ===
Фэнэрбахьчэм апэу IофшIэныр зыригъэжьэм, футбол командэу имурад шъхьаIэу щытыгъэр быслъымэнхэм ямыкIу футбол клубхэм (гущыIэм пае, чIыпIэ алыджхэмрэ ермэлхэмрэ зэхащагъэхэм) апэуцуныр ыкIи ахэм атекIоныр ары. 1910-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 5-м, алыдж командэу Страгглерс Ф.К. (Strugglers F.C.) зыфиIорэм футбол зэнэкъокъу зэхищагъ. Фэнэрбахьчэр а зэнэкъокъум икIэух джэгун (финалым) Страгглерс Ф.К.-м апэуцугъ ыкIи 3:1 пчъагъэмкIэ текIоныгъэр къыдихыгъ. Мы текIоныгъэм Фэнэрбахьчэм итарихъ анахь апэрэ кубок къыхэхьагъ. Быслъымэн клубэу гъэхъагъэхэр ышIыгъэми, Осман хабзэ лъэшхэм быслъымэнхэр футбол джэгуным фит зэримышIыщтыгъэхэм къыхэкIыкIэ, Фэнэрбахьчэр шъэфэу Iоф ышIэн фае хъугъэ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ дэдэ командэ зэхэтыкIэм адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ джэгуакIохэр хэтыгъэх, ахэм ащыщхэу &quot;Черкес Сабри&quot; (Çerkes Sabri) ыкIи клубыр зэхазыщагъэу ежь Аетулахь-бий. Иапэрэ уахътэхэм, клубыр ахъщэ (финанс) гузэжъогъухэм ахэтыгъ. Мы ахъщэ къинхэм ямыплъытэу, Фэнэрбахьчэр 1908-рэ илъэсым Истанбыл Футбол Лигэм хэхьагъ ыкIи иапэрэ илъэсым ятфэнэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. Командэм иапэрэ тренерэу щытыгъэр Энвер Етикер (Enver Yetiker). Ар Кадыкёй дэт Лицей Сан-Жозефым (Kadıköy Lycée Saint-Joseph) литературэмкIэ икIэлэегъаджэу щытыгъ ыкIи клубыр зэхащэным IэпыIэгъу фэхъугъэ цIыфхэм ащыщыгъ.

Фэнэрбахьчэм иапэрэ гъэхъэгъэшхо 1911-1912 илъэсхэм къыхэкъуагъ, ащ дэжьым зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу чемпионатым текIоныгъэр къыщадахыгъ. Тренер цIэрыIоу щыт Галип Кулаксызогьлум (Galip Kulaksızoğlu) ипащэныгъэ чIэгъ, къыкIэлъыкIорэ сезонитIуми лигэм текIоныгъэр къыщадахыгъ. Мы гъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ, клубыр цIыф пстэуми, пачъыхьэ унагъоми ахэтэу, азыфагу цIэрыIо лъэшэу хъугъэ: Султан Мурад ятфэнэрэм (Murad V) ипхъорэлъфэу Генерал Осман Фуад (Osman Fuad), Фэнэрбахьчэм и щытхъуцIэ зиIэ тхьаматэу (президентэу) Iоф ышIагъ. УжыкIэ, аужырэ Осман Халифэу Абдулмэджид ятIонэрэм (Abdulmecid II) ыкъоу Пщы Омер Фарук (Ömer Faruk), 1924-рэ илъэсым нэс клубым итхьаматэу хъугъэ. Командэм текIоныгъэр къыдихыныр лъигъэкIотагъ, 1920-1921 ыкIи 1922-1923 илъэс сезонхэм чемпион хъугъэх, ащ дэжьым гол 58-рэ дадзи, зы джэгуни чIамыгъэкIодыгъэу ыкIи нэмыкI командэхэм зы голи къарамыгъэдэгъэу сезоныр аухыгъ.

Тырку Шъхьафитныгъэ Заом иуахътэ, Истанбыл къалэр хамэ къэралхэм ядзэхэм аубытыгъагъ (оккупацие ашIыгъагъ). Мы уахътэм, Фэнэрбахьчэм Инджылыз Пачъыхьэ Хыдзэмрэ нэмыкI оккупант дзэхэмрэ зэхащагъэ командэхэм япэуцужьэу футбол джэгун пчъагъэ ышIыгъ. Мы джэгунхэм лъэпкъ мэхьанэ куу яIэ хъугъэ. ЧIыпIэ быслъымэнхэм Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдырагъэштыгъ, джэгупIэм щыIэ яджэгунхэр гъэур оккупацием уапэуцужьыным итамыгъэу (исимволхэу) алъытэхэу. Фэнэрбахьчэм гъэхъэгъэшхохэр ышIыгъэх, инджылыз командэхэм япэуцужьэу шIыгъэ джэгунхэм нахьыбэм текIоныгъэр къыщадахыгъ, мыщкIи тырку цIыфхэм ягушхогъэ (морал) лъэшэу къыIэтыгъ. Мы джэгунхэм анахь цIэрыIоу щытыгъэр 1923-рэ илъэсым щыIэгъэ Генерал Харрингтон (General Harrington) и Кубок. Кубокыр инджылыз дзэпащэм зэхищагъ, инджылызхэм къахьырэ текIоныгъэмкIэ къалэм дэмыкIыхэзэ ядзэхэм ягушхогъэ къаIэтыным егупшысэу. Ау ащ ичIыпIэкIэ, Фэнэрбахьчэм джэгуныри кубокри къыхьыгъ. Заом щытекIодыгъэхэ ужым инджылыз дзэхэр къалэм икIыжьынхэу зызагъэхьазырым, кубокыр (трофейр) Фэнэрбахьчэм ратын фае хъугъэ, ар тырку спорт тарихъымкIэ легендэ ыкIи пагэпIэ уахътэ ин хъугъэ. [[Мустафа Кемал Ататурк|Мустафа Кэмал Ататюрк]] (Mustafa Kemal Atatürk), непэрэ Тыркуер зэхазыщагъэ цIэрыIор, командэм игъэхъэгъэшхохэм къахэкIыкIэ Фэнэрбахьчэм лъэшэу къыдыдэзыштэщтыгъэ (шIуфэплъэу) цIыфэу къашIэщтыгъ.

1959-рэ илъэсым непэрэ къэрал лигэр ежьэным ипэкIи, Фэнэрбахьчэр тырку футболым ипачъыхьэ шъыпкъэу щытыгъ. Ахэр апэрэ къэрал зэнэкъокъухэм лъэшэу ащытекIуагъэх, 1937-рэ ыкIи 1950-рэ илъэсхэм азыфагу Тырку Къэрал Дивизионым (Turkish National Division) рекорд хъурэ хэнитихэ текIоныгъэр къыщадахыгъ. Ащ нэмыкIэу Истанбыл Футбол Лигэм хэнипшIыкIухырэ (16) текIоныгъэр къыщахьыгъэу анахь титул бэ къэзыхьыгъэм ирекорд зыдаIыгъыгъ, ыкIи Тырку Футбол Чемпионатым хэнитищэ (3) чемпион щахъугъэх. Мы дышъэ уахътэм, клубым илегендэу Лэфтэр Кючюкандонядис (Lefter Küçükandonyadis) тарихъым ианахь джэгуакIо инхэм ащыщ хъугъэ, джэгун 615-м гол 423-рэ дедзэзэ гъэшIэгъонышхо ышIыгъ.

=== 1960-рэ 1980-рэ илъэсхэм ===
Непэрэ къэрал лигэр (ащ непэ Супер Лигэ аIоу еджэх) 1959-рэ илъэсым аужыпкъэм зырежьэм, Фэнэрбахьчэм занэкIэ илъэшыгъэ къигъэлъэгъуагъ. Апэрэ сезоным, яанахь бэнакIо шъхьаIэу Галатасараим (Galatasaray) 4:1 пчъагъэмкIэ текIуагъэх ыкIи текIоныгъэр къыдахыгъ. КъыкIэлъыкIорэ илъэсым, Фэнэрбахьчэм игъэхъагъэхэр Еуропэм и Кубок (European Cup) фищагъэх. Чепэл С.К.-м (Csepel SC) зыщытекIохэм, зэнэкъокъум хэхъоныгъэ щашIын ыкIи командэ хэзыгъэкIыгъэ апэрэ тырку клуб хъугъэх, ау ужыкIэ плей-офф джэгуным Нисцэм (Nice) щытекIодыгъэх. Илъэс заулэ тешIагъэу, Еуропэм и Кубок къэзыхьыгъэхэм я Кубок (European Cup Winners' Cup) и 1/4 финалым зынэсыхэм, ЕуропэмкIэ ялъэшыгъэ лъагъэкIотагъ, МТК Будапешт (MTK Budapest) зыщытекIодыхэм ипэкIэ.

1960-рэ илъэсхэм Фэнэрбахьчэм тырку футболым тетыгъо щишIыгъ (ипащэныгъэ лъигъэкIотагъ). Лигэм ититулиплI нахь къыдахыгъ ыкIи щэ ятIонэрэ чIыпIэр къахьыгъ, ащкIэ а илъэсипшIым ианахь гъэхъагъэшхо зиIэ клуб хъугъэх. Мэжар (венгр) тренер цIэрыIоу Игнац Молнар (Ignác Molnár) ипащэныгъэ чIэгъ, командэм футбол джэгукIэ кIэ гъэшIэгъон зэтыригъэщагъ. Ащ ипащэныгъэкIэ, 1968-1969 илъэсхэм Еуропэм и Кубокым, Фэнэрбахьчэм инджылыз чемпионхэу Манчестэр Сити (Manchester City) хигъэкIи текIоныгъэр къыздихым, Еуропэр лъэшэу игъэшIагъуагъ.

1966-1967-рэ илъэс сезоным, Фэнэрбахьчэр Балканхэм я Кубок (Balkans Cup) щыджэгугъ. Мыр КъокIыпIэ Еуропэм икъэралхэу Албанием, Болгарием, Алыджым (Грецием), Румынием, Тыркуем ыкIи Югославием къарыкIыгъэ командэхэм яфутбол зэнэкъокъугъ. Финалхэм (кIэух джэгунхэм), Фэнэрбахьчэр алыдж командэу АЕК Афинэхэр (AEK Athens) зыфиIорэм апэуцужьэу джэгунищ шIын фае хъугъэ. Фэнэрбахьчэм джэгунхэм текIоныгъэр къыщадихыгъ ыкIи кубокыр къыхьыгъ. Ащ къыхэкIыкIэ, ахэр дунэе зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщызыхьыгъэ анахь апэрэ тырку клуб хъугъэх. Мы гъэхъэгъэшхор илъэс пчъагъэрэ ежь закъоу (апэрэу) къэнагъэ. 1990-рэ илъэсхэм анэс нэмыкI тырку командитIоу, Сарыер (Sarıyer) ыкIи Самсунспор (Samsunspor), кубокыр къызахьым, ау а уахътэм ехъулIэу зэнэкъокъур бэу цIэрыIоу щытыгъэп.

1970-рэ илъэсхэм, командэм пэщэныгъэ дырихьыным пае Фэнэрбахьчэм бразил трейнер (менеджер) цIэрыIоу Диди (Didi) къыщагъ. Клубым тырку футболым тетыгъо щышIыныр лъигъэкIотагъ. Ахэм лигэм ичемпионат текIоныгъиплI нахь къыдахыгъ. А илъэсхэм ащыщ зым, лигэри къэрал кубокри зы сезоным икIоцIкIэ къыдахыгъ. Яжъуагъо джэгуакIоу Джэмил Туран (Cemil Turan), лигэм хэнитищэ анахь гол бэ дэзыдзагъэу хъугъэ. Мы илъэсипшIым Трабзонспор (Trabzonspor) клубрэ азыфагу зэнэкъокъуныгъэ кIэ ыкIи лъэш къыщыжьагъ. ИлъэсипшIым чIэгъэу, лигэм иапэрэ чIыпIэ къахьыным пае Фэнэрбахьчэмрэ Трабзонспорымрэ лъэшэу зэпэбэнагъэх.

1980-рэ илъэсхэм Фэнэрбахьчэм илъэшыгъэ къыухъумагъ ыкIи лигэм ититулищ нахь къыдихыгъ. Еуропэм иджэгунхэми ялъэшыгъэшхо къащагъэлъэгъуагъ. 1985-1986-рэ илъэсхэм Еуропэм и Кубокым (European Cup), командэм ипащэу щытыгъэр менеджер Калман Мэсэй (Kálmán Mészöly). Зэнэкъокъум иапэрэ дэдэ раундым, Францием ичемпионхэу Бордо (Bordeaux) апэуцужьыгъэх. Фэнэрбахьчэм Бордо текIуи зэнэкъокъум хигъэкIыгъ. Мы текIоныгъэшхом тырку футболымкIэ зэкIэри зэблихъугъ. Фэнэрбахьчэр мы джэгуным щытекIон ипэкIэ, илъэсипшIым фэдизрэ зы тырку команди Еуропэм изэнэкъокъу иапэрэ раунд къызэпичын фэшIыгъэп. Фэнэрбахьчэм мы уахътэ дэир аухыгъ ыкIи тырку клубхэр Еуропэм ичемпион лъэшхэм зэратекIонхэ алъэкIыщтыр къыгъэлъэгъуагъ.

=== 1990-рэ 2000-рэ илъэсхэм ===
Мы уахътэм, Галатасарайр Фэнэрбахьчэм е Бешикташым ялъэшыгъэ фэмыхъурэ клуб цIыкIоу алъытэщтыгъ. Аущтэу щытми, макIэ-макIэу клуб инкIэ яджэнхэу рагъэжьагъ. 1990-рэ илъэсхэм пстэуми, Галатасараймрэ Бешикташымрэ чемпионатипшIым щыщэу бгъур къыдахызэ Тырку Лигэм тетыгъо щашIыгъ. Мы илъэсипшIым икIоцIкIэ Фэнэрбахьчэм лигэм ититулэу закъоу къыдихыгъэр 1995-1996-рэ илъэс сезоным хъугъэ, тренер Карлос Альберто Паррейрэм (Carlos Alberto Parreira) ипащэныгъэ чIэгъ. Лигэм текIоныгъэ бэ къыщамыхьыгъэми, Фэнэрбахьчэм Еуропэм илъэшыгъэшхо къыщагъэлъэгъуагъ. 1996-1997-рэ илъэсхэм УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ, куп этапыр баллиблкIэ аухыгъ. Мы зэнэкъокъум иуахътэ, Фэнэрбахьчэр Инджылызым (Англием) кIуагъэ ыкIи Олд Траффорд (Old Trafford) стадионым Манчестэр Юнайтед (Manchester United) 1:0 пчъагъэмкIэ щытекIуагъ. Мы текIоныгъэ цIэрыIом, Манчестэр Юнайтед яунэ стадион илъэс 40-рэ текIоныгъэ къызщадимыхэу зыщыджэгугъэ рекордыр аухыгъ.

2001-рэ илъэсым, Фэнэрбахьчэм лигэм ититул къыдихыгъ, Галатасарайм зэкIэлъыкIоу чемпионатитф къыхьыныр зэтыригъэуци. КъыкIэлъыкIорэ сезоным, тренер кIэу Вернер Лорант (Werner Lorant) ипащэныгъэ чIэгъ, командэм Галатасарайм ыуж ятIонэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. КъыкIэлъыкIорэ илъэсыр къиныгъ, ыкIи Фэнэрбахьчэм хэнэрэ чIыпIэр къыубытыгъ. Аущтэу щытми, мы сезоныр непэ къызнэсыгъэми Фэнэрбахьчэ ифэнатхэм ягукъэкIыжьхэм анахь къинагъэхэм ащыщэу щыт. 2002-рэ илъэсым ищыллэ мазэ и 6-м, яанахь бэнакIо шъхьаIэу Галатасарай Шюкрю Сараджогьлу стадионым 6:0 пчъагъэшхомкIэ лъэшэу щытекIуагъэх ыкIи зэхакъутагъэх.

Лорант IэнатIэм зырагъэкIым ужым, клубым нэмыц тренерэу Кристоф Даум (Christoph Daum), апэкIэ 1994-1995-рэ илъэсхэм Бешикташым дыригъусэу лигэм текIоныгъэ къыщызыхьыгъэр, къыщагъ. Даум жъуагъо джэгуакIохэу Пьер ван Хойдонк (Pierre van Hooijdonk), Мехьмэд Аурелио (Mehmet Aurélio) ыкIи Фабио Лусиано (Fábio Luciano) афэдэхэр къызэрищэхэмкIэ командэр кIэу зэхигъэуцуагъ. Мы джэгуакIо кIэ лъэшхэм Фэнэрбахьчэр лигэм ипшIыкIутфэнэрэ (15) титулым фащагъэх. Командэхэм лигэм чемпионатитф къызадахыкIэ зы жъуагъо къызэраратырэм къыхэкIыкIэ, мы текIоныгъэм клубым иящэнэрэ жъуагъо къыритыгъ.

КъыкIэлъыкIорэ илъэсым дэдэ, Трабзонспорым лъэшэу зыдебанэхэм ужым Фэнэрбахьчэм чемпионатым текIоныгъэр джыри къыдихыгъ, ащкIэ рекорд хъурэ лигэм ититул 16-м нэсыгъ. 2005-2006-рэ илъэс сезоным, аужырэ тхьамафэм титулыр чIагъэкIодыгъ. Фэнэрбахьчэр текIон фаеу щытыгъ ау Дэнизлиспорым (Denizlispor) 1:1 пчъагъэмкIэ зэдеджэгугъэх, а уахътэм Галатасарайм Кайсериспорым (Kayserispor) 3:0 пчъагъэмкIэ щытекIуи апэрэ чIыпIэр къыхьыгъ. Мыщ ужым псынкIэу, Даум IэнатIэм икIыжьыгъ ыкIи 2006-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 4-м бразил футбол легендэу Зико (Zico) менеджер кIэу хъугъэ.

Зиком командэр нахь лъэш шIыным пае псынкIэу дунэе джэгуакIошъхьаIэхэр къыщагъэх. Къэзыухъумэрэ джэгуакIохэу Диего Лугано (Diego Lugano) ыкIи Эду Драсена (Edu Dracena), ахэм ягъусэу апэ ит джэгуакIохэу Матея Кежман (Mateja Kežman) ыкIи Дейвид (Deivid) клубым къыщищагъэх. 2006-2007-рэ илъэс сезоныр Кайсери Эрджиесспорым (Kayseri Erciyesspor) 6:0 пчъагъэшхомкIэ зыщытекIохэмкIэ рагъэжьагъ. Сезоным и 32-рэ тхьамафэм ехъулIэу, Фэнэрбахьчэр Трабзонспорым 2:2 пчъагъэмкIэ зэдеджэгугъ, а уахътэм Бешикташыр Бурсаспорым (Bursaspor) 0:3 пчъагъэмкIэ щытекIодыгъ. Мы кIэуххэм Бешикташыр титулым фэбэныгъэм хагъэкIыгъ, ыкIи Фэнэрбахьчэм псынкIэ-дэхэкIэ япшIыкIублэнэрэ (17) Супер Лигэм ичемпионат къыдихыгъ.

2007-рэ илъэсым ищылэ мазэ и 11-м, Фэнэрбахьчэм Еуропэм ифутбол клуб анахь лъэшхэм къахэкIыгъэ куп хэхыгъэу G-14 зыфиIорэм хэхьанымкIэ официальнэ хэщэгъэ тхылъ (кIэджакIо) къыIэкIэхьагъ. Яменеджерэу Зико (Zico) ипащэныгъэ чIэгъ, командэм 2007-2008-рэ илъэсхэм УЕФА-м и Чемпионхэм я Лигэ илъэшыгъэ къыщигъэлъэгъуагъ. Ахэм тарихъым апэрэу куп этапыр гъэхъагъэкIэ къызэпачи, Испанием икомандэу Севилья (Sevilla) зыщытекIохэм зэнэкъокъум и 1/4 финалым нэсыгъэх. Мы гъэхъэгъэшхом къыхэкIыкIэ, Зико клубым и Чемпионхэм я Лигэ тарихъкIэ ианахь менеджер гъэхъагъэшхо зиIэу хъугъэ. Фэнатхэм тырку ыкIи дунэе джэгунхэм къащихьыгъэ кIэух дэгъухэр лъэшэу шIу алъэгъугъ, ащ къыхэкIыкIэ &quot;Крал Артур&quot; (Kral Arthur), пачъыхьэ Артур (King Arthur) къикIэу, зыцIэ пагэу (шIуцIэу) фаусыгъ.

Клубым джэгупIэм икIыбкIи илъэшыгъэшхо къигъэлъэгъуагъ. 2009-рэ илъэсым имэзае мазэ, Фэнэрбахьчэр дунаем ианахь футбол командэ байхэм ятхылъ цIэрыIоу Делоит Футбол Ахъщэ Лигэм (Deloitte Football Money League) хэхьагъэ апэрэ тырку клуб хъугъэ. 2000-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу, клубым ифинансхэр (иахъщэ Iофхэр) лъэшэу нахьышIу ышIыгъ ыкIи непэрэ унэ-шъуапIэхэр (инфраструктурэ) ыгъэпсыгъ. Мы баигъошхом Фэнэрбахьчэр дунэе жъуагъо ин пчъагъэ Тыркуем къыщигъэджэгун амал фитыгъ. Илъэс пчъагъэм икIоцIкIэ, клубым джэгуакIо цIэрыIохэу Ариэль Ортега, Пьер ван Хойдонк, Алекс, Стивен Аппиа, Николя Анелька, Матея Кежман, Роберто Карлос, Дани Гуиса, Дирк Кюйт, Диего, Нани, Робин ван Перси, ыкIи Мэсут Озил афэдэхэр къыщагъ.

== 2010-рэ илъэсхэм къащегъэжьагъэу непэрэ мафэхэм анэс ==
2009-2010-рэ илъэс сезоным, аужырэ дэдэ мафэм Фэнэрбахьчэм лигэм ититул тIэкIукIэ чIигъэкIодыгъ. Яаужырэ джэгуным иуахътэ, джэгуакIохэм зэдеджэгунхэр чемпион хъунхэмкIэ икъущтхэу хэукъоныгъэкIэ раIуагъ. Аущтэу щытми, Бурсаспорым (Bursaspor) Бешикташым апэуцужьэу яджэгун шъхьаIэ 2:1 пчъагъэмкIэ текIоныгъэр къыщадахыгъ ыкIи титулыр ахэм къахьыгъ. Чемпионатым итрофей къамыхьыгъэми, а илъэсым Фэнэрбахьчэм ялъэшыгъэ къагъэлъэгъуагъ, джэгунипшIым нэмыкI командэхэм гол къарамыгъэдзэу (кIочIэшхо къахэмыкIэу) сезоныр заухым. Ащ нэмыкIэу а сезоным зэкIэлъыкIоу текIоныгъий (8) къыдахыгъэу анахь кIыхьэ текIоныгъэ зэкIэлъыкIохэмкIэ рекордыр къагъэшъыпкъэжьи даIыгъыгъ.

2011-рэ илъэсым ибэдзэогъу мазэ, Украинэм ичемпионхэу Шахтёр Донецк (Shakhtar Donetsk) зыфэджэжьхэрэм апэуцужьэу зэныбджэгъу джэгун зашIым, Фэнэрбахьчэм ифэнат лъэшхэр джэгупIэм къытехьагъэх. ПшъэдэкIыжь (тезыр) хьисапкIэ, командэр лигэм иджэгунитIу стадион нэкIым щишIынэу унашъо афашIыгъ. УжыкIэ, Тырку Футбол Федерацием мы унашъор зэблихъугъ. Хъулъфыгъэхэр а джэгунитIум стадионым чIэмыхьанхэу фит амышIыгъэх, ау бзылъфыгъэхэмрэ илъэс 12-м нэс зиныбжь кIэлэцIыкIухэмрэ пщынэжьын ямыIэу (занкIэу) чIэхьанхэу ыкIи еплъынхэу фитныгъэ яратыгъ.

Илъэсищым фэдизрэ, Фэнэрбахьчэм иунэ стадионэу Шюкрю Сараджогьлур (Şükrü Saracoğlu) пытаупIэ лъэшэу ышIыгъ. 2010-рэ илъэсым имэзае мазэ къыщегъэжьагъэу, командэм иунэ джэгупIэ зэпымыоу джэгун 47-рэ чIамыгъэкIодыгъэу гъэшIэгъонышхо ышIыгъ. Мафэ 980-рэ хъугъэу, зы команди ястадион ащытекIошъугъэп, Фэнэрбахьчэм джэгун 38-м текIоныгъэр къыщадихыгъ ыкIи джэгуни 9 закъом зэдеджэгугъэх. Мы унэ гъэхъагъэ гъэшIэгъоныр аужыпкъэм 2012-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ и 29-м Антальяспорым (Antalyaspor) зыIокIэхэм аухыгъ. Мафэ заулэ тешIагъэу, шэкIогъу мазэм и 3-м, Фэнэрбахьчэр Акхьисар Беледийеспорым (Akhisar Belediyespor) текIуи, мафэ 181-рэ хъугъэу хьакIэщ джэгунхэм текIоныгъэ къызщамыхьыгъэ уахътэр аухыгъ.

А 2012-2013-рэ илъэс сезоным, Фэнэрбахьчэм клубым итарихъ анахь Еуропэ гъэхъэгъэшхохэм ащыщ къыхьыгъ. Ахэр УЕФА-м и Еуропэ Лигэ ифинал-ныкъом нэс фэбэнагъэх. Бенфикам (Benfica) апэуцужьэу джэгун лъэш зызэхащэм, 3:2 пчъагъэ зэхэхьагъэмкIэ тIэкIукIэ зэнэкъокъум хагъэкIыгъэх. Мы Еуропэ гъэхъагъэ куум ужым, менеджер Айкут Коджаман (Aykut Kocaman) жъоныгъуакIэ мазэм икIэухым IэнатIэм икIыжьыгъ. 2013-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 28-м, клубым менеджер кIэу Iоф ышIэным пае Эрсун Янал (Ersun Yanal) къыщагъ.

2014-2015-рэ илъэс сезоным ятIонэрэ чIыпIэр къызахьым ужым, клуб пащэхэм зэблэхъуныгъэшхохэр ашIынэу мурад ашIыгъ. Ахэм 2015-2016-рэ илъэс сезоным пае менеджер кIэу Витор Перейра (Vítor Pereira) IэнатIэм къащагъ. Супер Лигэми Еуропэми мурад инхэр зэращаIэхэр къагъэлъэгъоным пае, Фэнэрбахьчэм португал вингерэу Нани (Nani), даниер къэзыухъумэрэ Симон Кьер (Simon Kjær), ыкIи голланд джэгуакIошъхьаIэ цIэрыIоу Робин ван Перси (Robin van Persie) афэдэ дунэе жъуагъо инхэр къыщагъ. Мы сезон гъэшIэгъоным, 2015-рэ илъэсым итыгъэгъазэ мазэ и 10-м, Селтикым (Celtic) апэуцужьэу ятIошъэнэрэ (200) Еуропэ джэгуныр зашIым, клубыр гъэхъэгъэшхо гъунэм нэсыгъ.

2015-рэ ыкIи 2018-рэ илъэсхэм азыфагу, Фэнэрбахьчэр Супер Лигэм лъэшэу хэтыгъ ыкIи зэпымыоу лигэ таблицэм иапшъэрэ чIыпIэхэр къыхьыщтыгъ. Якомандэ лъэшыгъэми ыкIи джэгун лъэшхэм зэрахэтыгъэми ямыплъытэу, къэралкIоцI трофейхэр къахьынхэр къин афэхъущтыгъ, сыда пIомэ яанахь бэнакIохэу Галатасараймрэ Бешикташымрэ апэрэ чIыпIэхэр нахьыбэм къахьыщтыгъэ. Мы илъэсхэм Еуропэ джэгунхэм, Фэнэрбахьчэм текIоныгъэ дэгъухэр къыдихыгъэх ау континент зэнэкъокъу шъхьаIэхэм гъэхъагъэ куухэр щашIын къин афэхъущтыгъ.

2018-рэ илъэсым клубымкIэ зэблэхъуныгъэшхо къыщыхъугъ. Фэнатхэм кIэу рагъэжьэнэу лъэшэу ашIоигъогъагъ, ащ къыхэкIыкIэ Али Коч (Ali Koç) тхьаматэ кIэу хадзыным пае амакъэ пчъагъэшхо ратыгъ. Мы тарихъ хэдзыгъэм тхьаматэжъэу Азиз Йылдырым (Aziz Yıldırım) иилъэс 20 тетыгъо аухыгъ.

Али Коч клубыр непэрэ уахътэм диштэу ышIынэу, иахъщэ гузэжъогъухэр зэшIуихынэу, фэнатхэм апашъхьэ шъыпкъагъэ зэрихьанэу ыкIи ныбджыкIэ джэгуакIо дэгъухэр ыгъэсэнхэу гущыIэ къыритыгъ. Апэу командэм ахъщэ макIэ дэдэ иIагъэми ыкIи джэгунхэм текIоныгъэ къащихьыныр къин фэхъугъэми, Коч зэуи ыуж икIыжьыгъэп. Фэнэрбахьчэр джыри зэ кIочIэшхо шIыжьыгъэнымкIэ имурад инхэм ягъэцэкIэн лъигъэкIотагъ.

2018-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2023-рэ илъэсым нэс, Фэнэрбахьчэм уахътэ къинхэр зэпичыгъ. Командэм тренерхэр бэу зэблихъугъэх ыкIи джэгупIэм кIэух зэмылIэужьыгъохэр къыщихьыгъ. Мы илъэсхэм, фэнат пчъагъэми клубым ежьыми шъыпкъагъэ хэмылъэу къызэрафэкIуагъэхэу алъытагъ. Судьяхэм джэгунхэм хьилэ зэрахэлъхьагъэм ыкIи Галатасарайр къызэраухъумэрэмкIэ гущыIэхэр щыIагъэх. Фэнэрбахьчэм ицIыфхэм Тырку Футбол Федерациер зэкIэмикIэ ахэм къызэрапэуцужьырэр лъэшэу ашIошъ хъугъэ.

Ахъщэ гъунэпкъхэмрэ мы хэкIыб къикIырэ гузэжъогъухэмрэ къахэкIыкIэ, командэм анахь джэгуакIошъхьаIэ инхэр къыщэнхэр къин фэхъугъ ыкIи нахьыбэм лигэм нахь чIыпIэ лъашъэхэр къыхьыщтыгъэх. Аущтэу щытми, мы клуб иныр къэкIощт уахътэм фэшI гъэпсыныгъэхэр ышIыныр зэуи зэтыригъэуцыгъэп. Ахэм ныбджыкIэ джэгуакIохэр ягъэсэнрэ унэ-шъуапIэ нахьышIухэр ягъэпсынрэ ахъщэ халъхьаныр лъагъэкIотагъ. 2022-рэ илъэсым ичъэпыо мазэ и 12-м, АЕК Ларнакам (AEK Larnaca) апэуцужьэу ятIошъэ ныкъокъэснэрэ (250) Еуропэ джэгуныр зашIым, Фэнэрбахьчэр джыри зы гъэхъэгъэшхо гъунэм нэсыгъ.

2023-2024-рэ илъэс сезоным Исмаил Картал (İsmail Kartal) тренер шъхьаIэу къызигъэзэжьым, зэкIэри зэблихъугъ. Ащ илъэш пащэныгъэ чIэгъ, Фэнэрбахьчэр джыри зэ кIочIэшхо хъужьыгъэ. Ахэр футбол гъэшIэгъон дэдэ джэгугъэх ыкIи лигэм балл 99-рэ хъурэ пчъагъэшхо къыщахьыгъ. Галатасарайр балл 102-кIэ заухым, апэрэ чIыпIэр тIэкIу дэдэкIэ чIагъэкIодыгъ. Командэ лъэшыр нэмыкI зэнэкъокъухэми лъэшэу ахэтыгъ, Тыркуем и Кубокри УЕФА-м и Конференциехэм я Лигэри (UEFA Conference League) я 1/4 финалхэм ахэхьагъэх.

Мы сезоныр джэгупIэм икIыбкIи хъугъэ-шIэгъэ инхэмкIэ байгъэ. 2024-рэ илъэсым игъэтхапэ мазэ, Фэнэрбахьчэр Трабзонспорым еджэгунэу кIуагъэ ыкIи яунэ стадион 3:2 пчъагъэмкIэ щытекIуагъэх. Мы текIоныгъэшхом ужым, Трабзонспорым ифэнат губжыгъэхэр джэгупIэм къытехьагъэх ыкIи Фэнэрбахьчэм иджэгуакIохэм къатеуагъэх. Мы зэтео бзаджэм ивидеохэр интернетым лъэшэу щызэбгырыкIыгъэх. ЦIыфхэр мы зэпэуцужь бзаджэмкIэ (зэтеохэмкIэ) лъэшэу губжыгъэх, ыкIи Тырку Футбол Федерацием мы хъугъэ-шIэгъэм уплъэкIун фишIын фае хъугъэ.

НэмыкI хъугъэ-шIэгъэ инэу щыIагъэр 2023-рэ илъэсым Тырку Супер Кубокым дэжь къыщыхъугъ. Джэгуныр 2023-рэ илъэсым итыгъэгъазэ мазэ и 29-м Сауд Арабием икъалэу Рияд (Riyadh) щыкIон фаеу щытыгъ. Аущтэу щытми, Саудым ипащэхэм Тыркуер зэхазыщагъэу Мустафа Кэмал Ататюрк ибаннерхэр къагъэлъэгъонхэу фитныгъэ яратыгъэп. Мы лъытэныгъэ зэрамыгъэшъыпкъагъэм къыхэкIыкIэ, Фэнэрбахьчэми Галатасарайми джэгуным пэуцужьыгъэх ыкIи яунэхэм къагъэзэжьыгъ.

Джэгун инэр 2024-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ и 7-м, Тыркуем щыIэ Шанлыурфа 11 Нисан (Şanlıurfa 11 Nisan) стадионым агъэкощыгъ. Клубым шъыпкъагъэ хэмылъэу къызэрыфэкIуагъэхэмкIэ пэуцужьыныгъэ лъэш (протест) къагъэлъэгъоным пае, Фэнэрбахьчэм якомандэу илъэс 19-м нэс зиныбжьхэр (Under-19) джэгуным рагъэхьанэу мурад ашIыгъ. ДжэгупIэм такъикъ закъокIэ зыщыIэхэм ужым, ныбджыкIэ джэгуакIохэр пагэу къыкIыжьыгъэх ыкIи лъагъэкIотэным пэуцужьыгъэх. Протест хьисапкIэ къызэрэкIыжьыгъэхэм къыхэкIыкIэ, текIоныгъэр Галатасарайм ратыгъ.

2024-рэ илъэсым игъэмафэ, Фэнэрбахьчэм Жозе Моуриньо (José Mourinho) IэнатIэм къызэрищэмкIэ имурад инхэр къигъэлъэгъуагъ. Дунаем ичIыпIэ пстэуми цIыфхэм Моуриньо акъылманэу (гениеу) ыкIи дунаем ианахь футбол тренер дэгъоу ашIэ. Мэкъуогъу мазэм и 1-м, клубым зэдэгущыIэгъухэр къыгъэшъыпкъэжьи, къыкIэлъыкIорэ мафэм дэдэм, Шюкрю Сараджогьлу стадионым щызэхахьагъэ фэнат мин пчъагъэмэ апашъхьэ къыщагъэлъэгъуагъ. Мы зэхахьэ иным дэжь, Моуриньо пагэу цIыф жъугъэхэм къариIуагъ: &quot;Мы джэгун шъуашэр (джерсир) сшъо фэд&quot;. Итарихъ гъэшIэгъон къыхэкIыкIэ, цIыф пстэури тренер цIэрыIом псынкIэ-дэхэкIэ клубымкIэ чемпионатым текIоныгъэр къыхьыным ежэщтыгъэх. Моуриньо клубым иIофшIэн кIэух лъэшхэмкIэ ыригъэжьагъ, 2025-рэ илъэсым ипэублэхэм ехъулIэу иапэрэ джэгун 27-м щыщэу 16-м текIоныгъэр къыщадихыгъ. Ащ нэмыкIэу Еуропэм иджэгунхэм командэр къиухъумэным пае лъэшэу бэнагъэ. Инджылыз клубэу Манчестэр Юнайтед (Manchester United) апэуцужьэу зэдеджэгугъэхэу 1:1 пчъагъэмкIэ зэухыгъэ джэгуным иуахътэ, Моуриньо карточкэ плъыжь къыIэкIэхьагъ. Ар джэгупIэм къырагъэкIыгъ, сыда пIомэ судьями видео уплъэкIуакIохэми Фэнэрбахьчэм пенальти къызэрарамытымкIэ лъэшэу пэуцужьыгъ (протест ышIыгъ).

Тырку лигэм, Моуриньо системэм лъэшэу игъэшIагъуагъ. Ащ нафэу къыIуагъ лигэм хьилэ зэрахэлъыр (коррупцие зэрэщыIэр) ыкIи яанахь бэнакIоу Галатасарайр къаухъумэным ыкIи ащ дэIэпыIэным пае судьяхэм хьилэ зэрахэлъхьэрэр зэпымыоу атырипхъуагъ. ИIэпэIэсэныгъэ инхэм ямыплъытэу, Фэнэрбахьчэм сезоныр Галатасарайм ыуж ятIонэрэ чIыпIэм щиухыгъ. Иапэрэ илъэсым, командэм бэнакIо джэгун инхэм къинхэр ащилъэгъугъ. Галатасарайм апэуцужьэу тIогъогогъо чIагъэкIодыгъ ыкIи зэ зэдеджэгугъэх, ыкIи Бешикташым апэуцужьэу яджэгунитIуми щытекIодыгъэх. Фэнэрбахьчэр Тыркуем и Кубок и 1/4 финалым зыщытекIодым ужым, губжыр анахь лъагэпIэ дэдэм нэсыгъ. Джэгуным ыуж зэпэуцужь (зэтео) зыщыхъум, Моуриньо Галатасарайм итренерэу Окан Бурук (Okan Buruk) ипэ хиубытэу (къызхиубытэм) алъэгъугъ. Мы хъугъэ-шIэгъэм къыхэкIыкIэ, лигэм Моуриньо джэгунищкIэ тезыр рити фитныгъэр шъхьафихыгъ.

Моуриньо 2025-2026-рэ илъэс сезоным къэнанэу ыкIи клубым пае бэнынэу мурад ышIыгъагъ. Аущтэу щытми, Фэнэрбахьчэр Чемпионхэм я Лигэ иплей-офф Бенфикам (Benfica) зыщытекIодым ужым, 2025-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ и 29-м клубым ар IэнатIэм ригъэкIыгъ. Мыр икарьерэ кIыхьэ иуахътэкIэ командэм IэнатIэм зэригъэкIыгъэ яблэнэрэ хъугъэ. Командэр лъыкIотэным пае, Фэнэрбахьчэм псынкIэу Доменико Тедеско (Domenico Tedesco) тренер шъхьаIэ кIэу IэнатIэм къыщищагъ.

Мазэ закъо тешIагъэу, клубым ипащэныгъэ шъхьаIэ зэблэхъуныгъэшхо къыщыхъугъ. 2025-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ и 21-м, клубым хэтхэм хэдзын зэхахьэшхо зэхащагъ. Амакъэ шъыпкъэ мин 24-м (24,000) ехъу къахэкIэу, Садеттин Саран (Sadettin Saran) зэнэкъокъу лъэшым текIоныгъэр къыщыдихыгъ. Ащ амакъэ 12,325-рэ къыхьыгъ, амакъэ 12,068-рэ къэзыхьыгъэ Али Коч тIэкIу дэдэкIэ текIуи. Мы текIоныгъэмкIэ, Саран Коч ичIыпIэ иуцуагъ ыкIи пагэу Фэнэрбахьчэм иящэкIийрэнэрэ (38) тхьаматэ хъугъэ.

Саран илъэс закъокIэ клубым пэщэныгъэ дырихьыгъ. Тхьаматэу зыщыт уахътэм, клубым инэмыкI спорт къутамэхэм гъэхъэгъэ инхэр ашIыгъэх ыкIи трофейхэр къахьыгъэх. Аущтэу щытми, футбол командэм джэгупIэм къинхэр щилъэгъуныр лъигъэкIотагъ. Джыри зэ, лигэм хьилэ зэрахэлъымкIэ гущыIэ лъэшхэр щыIагъэх, системэр Фэнэрбахьчэм къызэрэпэуцужьырэр фэнатхэм ашIошъ хъугъэ.

Футбол командэм гузэжъогъухэр зэриIэм къыхэкIыкIэ, клубыр къэзыухъумэщт пэщэныгъэ лъэш фэнатхэм ашIоигъогъагъ. 2026-рэ илъэсым, Азиз Йылдырым (Aziz Yıldırım) джыри зэ тхьаматэ хъужьыным пае къызагъэзэжьым, джыри зы тарихъ зэблэхъуныгъэшхо ашIыгъ. IэнатIэ шъхьаIэм къызщигъэзэжьым, шъыпкъагъэ зыхэмылъ системэм пэуцужьынэу ыкIи Фэнэрбахьчэ футболым илегендэ уахътэ лъэшхэр къигъэзэжьынхэу Йылдырым гущыIэ къыритыгъ. Илъэсий уахътэм ужым, легендэ хъугъэ Азиз Йылдырым (Aziz Yıldırım) лъэшэу Фэнэрбахьчэм къигъэзэжьыгъ. Мэкъуогъу мазэм и 7-м щыIэгъэ тарихъ хэдзынхэм, Йылдырым амакъэ пчъагъэшхоу 17,245-рэ къыхьи, ипэуцужьакIоу Хьакан Сафи (Hakan Safi) псынкIэ-дэхэкIэ хигъэщыгъ (текIуагъ). Мы текIоныгъэшхом Садеттин Саран (Sadettin Saran) итхьаматэ уахътэ кIэкIыр аухыгъ ыкIи клубым пэщэныгъэ дырихьыным пае Йылдырым джыри зэ IэнатIэр къыIэкIигъэхьажьыгъ.

Фэнэрбахьчэм иуахътэ дэгъухэр (ипагагъэ) къигъэзэжьыным ыкIи системэм пэуцужьыным пае, Йылдырым занкIэу лъэбэкъу инхэр ышIынхэу ригъэжьагъ. Ащ командэ нахь лъэш ыкIи мышынэжь зэхигъэуцуным пае, клуб легендэу Огъуз Четин (Oğuz Çetin) футбол командэм ипащэ ышIынэу гущыIэ къыритыгъ. Имурад инхэр къигъэлъэгъоу, Йылдырым лигэм тетыгъо щызышIышъущт апэ ит джэгуакIо (страйкер) лъэшитIу къызэрищэщтыр къыIуагъ. Ащ нэмыкIэу Шюкрю Сараджогьлу стадионыр фэнат лъэш мин 64-м (64,000) фэдиз зэрефэнэу нахь ин шIыгъэнымкIэ ипроектшхо къыIуагъ, ащкIэ яунэ пытаупIэ бэнакIохэмкIэ нахь къэзгъэщынэу (гущынэ къахэзгъэхьанэу) ышIынэу. ИтекIоныгъэ ужым пагэу къэуцугъэ Йылдырым, зэкъотыныгъэ шъыпкъэ ахэлъынэу къыкIэджагъ, ыкIи зэкъотырэ Фэнэрбахьчэм тырку футболым ианахь апшъэрэ чIыпIэр аужыпкъэм къызэрихьыжьыщтыр къыгъэшъыпкъэжьи къыIуагъ.</text>
      <sha1>aydf6okntdf0zvmtyzsorfdnbio81mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андзорыкъу Аетулахь-бий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5937</id>
    <revision>
      <id>17208</id>
      <timestamp>2026-08-04T16:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <comment>Created page with &quot;[[File:Ayetullahbey3.jpg|thumb|Андзорыкъу Аетулахь-бий]] '''Андзорыкъу Щэукъи ыкъо Аетулахь-бий''' ({{Lang-tr|Şevkipaşazade Ayetullah Bey}}, 1888 – 1919), Адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ [[Осман Пачъыхьыгъо|Осмэн]] къэрал къулыкъушIэу ыкIи футболджэгуакIоу щытыгъ. Тырку спорт клуб инэу [[Фэнэрбэхьчэ С.К.]]...&quot;</comment>
      <origin>17208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8401" sha1="4gewjxk2ezz9ke18dvnllw3ly3lytrw" xml:space="preserve">[[File:Ayetullahbey3.jpg|thumb|Андзорыкъу Аетулахь-бий]]
'''Андзорыкъу Щэукъи ыкъо Аетулахь-бий''' ({{Lang-tr|Şevkipaşazade Ayetullah Bey}}, 1888 – 1919), Адыгэ лъэпкъым къыхэкIыгъэ [[Осман Пачъыхьыгъо|Осмэн]] къэрал къулыкъушIэу ыкIи футболджэгуакIоу щытыгъ. Тырку спорт клуб инэу [[Фэнэрбэхьчэ С.К.]] (Fenerbahçe S.K.) зэхазыщагъэ нэбгырищым ащыщэу нахьыбэмкIэ къашIэ. Клубым иапэрэ тхакIо шъхьаIэу (генерал-секретарэу) щытыгъ ыкIи 1908-рэ илъэсымрэ 1909-рэ илъэсымрэ азыфагу иятIонэрэ тхьаматэу (президентэу) Iоф ышIагъ.

== Биографиэ ==
Аетулахь-бий 1888-рэ илъэсым [[Истамбыл]], [[Босфор]] (Богъаз) псыхэкум Iут Бояджыкёй шъолъырым къыщалъфыгъ. Иунагъо адыгэ лъэпкъым, [[убых]]-[[къэбэртэе]] лъэпкъхэм ащыщ &quot;Андзорыкъу&quot; лIэкъуацIэм къытекIыгъэх. Ятэр Осмэн Дзэм и &quot;ЗекIо Дзэ&quot; (Hareket Ordusu) ибригадэ генералхэм ащыщэу Щэукъи Пащэрыгъ. Ятэ идзэ чын къыхэкIыкIэ, нахьыбэмкIэ &quot;Щэукъипащэзадэ&quot; (Şevkipaşazade - Щэукъи Пащэ ыкъо) аIоу еджэщтыгъэх.

Аетулахь-бий Истанбыл дэт Лицей Сан-Жозеф (Lycée Saint-Joseph) гурыт еджапIэр къеухыгъ. ЕджапIэр къызеухым, къэрал къулыкъушIэу IофшIэныр ригъэжьагъ. АпэрэмкIэ псы компанием Iоф щишIагъ ыкIи псынкIэу [[Осман Банк|Осмэн Банкым]] IэнатIэ щиубытыгъ. УжыкIэ, ежь ипсыщэ компание зэхищагъ.

Банкым Iоф зыщишIэрэ уахътэм, Аетулахь-биемрэ иныбджэгъуитIумрэ Фэнэрбэхьчэ С.К. (Fenerbahçe S.K.) зэхащагъэх. Иныбжь илъэс 22-рэ закъо зыхъум, клубым иапэрэ тхакIо шъхьаIэ (генерал-секретар) хъугъэ. Клубым иапэрэ тхьаматэу Зия-бий илъэсым икIоцIкIэ IэнатIэр къызигъанэм ужым, Аетулахь-бий къыкIэлъыкIоу ятIонэрэ тхьаматэу (президентэу) хъугъэ.

Нэгъунджэ зезыхьэрэ кIэлэ шъофыжьэу щыт Аетулахь, Фэнэрбэхьчэм иапэрэ командэхэм ахэтыгъ. ДжэгупIэм гузэгу-ухъумакIоу, ухъумакIоу, ыкIи зэзэгъэ къэлапчъэIутэу щыджэгущтыгъ. ДжэгупIэм къыдэкIыми, иуахътэм анахь IофшIакIо ыкIи шъыпкъагъэ зиIэ пащэу (менеджерэу) къашIэщтыгъ. Клубым иапэрэ илъэсхэм унэ зэримыIагъэм къыхэкIыкIэ, Аетулахь-бием Мода шъолъырым и Деврие (Devriye) урам 48-рэ пчъагъэ зытетым дэт ежь иунэ командэм ихьап-щыпхэр зэхалъхьапIэу ыгъэфедэщтыгъ. ДжэгуакIохэм ящыгъынхэри (яуниформэхэри) иунэ щатхьакIыщтыгъэх ыкIи уту (ütü) щашIыщтыгъэх.

Ащ клубыр акъылышхокIэ ыкIи тетыгъо лъэшкIэ (авторитеткIэ) зеищагъ, къиуцухьэрэ цIыфхэм пстэуми шъхьакIафэ ин къыфашIэу.

Апэрэ тхьаматэм IэнатIэр къызигъанэм ужым, Фэнэрбэхьчэр гузэжъогъушхом хэфагъ. Клубыр лъэшэу зэрэгузэжъуагъэм къыхэкIыкIэ, джэгупIэм къыринэнэу джэгуакIо 11-ми къыгъотыжьыщтыгъэп. Фэнэрбэхьчэр зэфамыщыным (зэмыкIудынэм) къыхырищыжьыным пае, илъэс 22 зиныбжь Аетулахь-бием гъунэгъу шъолъырхэм адэт клубхэу Ускюдар (Üsküdar) ыкIи Пазарйолу (Pazaryolu) зыфиIохэрэм яхэхьанэу мурад ышIыгъ.

АпэрэмкIэ зэзэгъыныгъэ зэрашIылIагъ, ау апэрэ хэтхэмрэ къыхэхьакIэхэмрэ зэгурыIощтыгъэхэп. 1910-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ, хабзэкIэхэр (шапхъэкIэхэр) атхыным ыкIи пащэ куп лъэш зэхащэным пае, Мюхьюрдар (Mühürdar) къэхьауэм шъхьаIэ зэIукIэ щашIыгъ. ЗэIукIэм, апэрэ хэтэу жъыхэмрэ къыхэхьакIэхэмрэ зэпэгощыгъэхэу тIысыгъэх. КъыхэхьакIэхэм япчъагъэ Фэнэрбэхьчэ апэ зэхазыщагъэхэм нахь зэранахьыбэр нэрылъэгъугъ, ыкIи культурэмкIэ нахь шъхьащытыхэу зафашIыжьыщтыгъ. Яшъэф мурадэу щытыгъэр пащэ IэнатIэр яIэпэчIэгъэ ашIыныр ыкIи клубым ицIэ &quot;Фэнэрбэхьчэ-Ускюдар&quot; е &quot;Фэнэрбэхьчэ-Пазарйолу&quot; ашIынэу зэблэхъуныр арыгъэ.

Аетулахь-бием щынагъор къыгурыIуагъ. Официальнэ унашъо горэ къамыштэным пае, гупшысэу къаIуатэрэм пстэуми апэуцужьыгъ. КъыхэхьакIэхэр къэгубжыгъэх ыкIи ахэм ащыщ гущыIакIо горэм къыупчIыгъ:

&lt;blockquote&gt;&quot;Мыщ фэдиз Фэнэрбэхьчэ хэт акъылышIо щысэу, нахьыбэм ягупшысэ дахэхэм, анахь Iоф цIыкIухэми уапэуцужьынэу о ухэта?!&quot;&lt;/blockquote&gt;

Аетулахь-бием макъэ лъэшкIэ джэуап къыритыжьыгъ:

&lt;blockquote&gt;&quot;Фрэнджым ипачъыхьэу Луи 14-рэм ыIогъагъ, 'L'État, c'est moi...' (Къэралыр — сэры). Сэри сэIо, 'ФЭНЭРБЭХЬЧЭР — СЭРЫ!' ыкIи джары шъо шъузыкIыспэуцужьырэр.&quot;&lt;/blockquote&gt;Ащ ужым пчъэр аригъэлъэгъугъ. Апэрэ Фэнэрбэхьчэм хэтхэм Аетулахь-бием лъэшэу къызэрэдырагъэштэрэр залъэгъум, Ускюдаррэ Пазарйолумрэ къикIыгъэ хэтхэр унэм къычIэкIыжьыгъэх. Пазарйолум къикIыгъэ нэбгыритIоу, Яхья Бэркирэ (Yahya Berki) Хьусеин Иззирэ (Hüseyin İzzi) закъо къэнагъэх ыкIи официальнэу Фэнэрбэхьчэм къыхэхьагъэх. Аетулахь-бием игупшысэ псынкIэ, итактикэ ыкIи илIыгъэ клубыр къызэрахащэу псынкIэу кIодыжьыным къыхырищыжьыгъ.

Футбол джэгуным нэмыкIэу, Аетулахь-биер Тыркуем иныбжьыкIэ зэхэщэныгъэхэм апэ итхэм ащыщыгъ. 1912-рэ ыкIи 1913-рэ илъэсхэм азыфагу, къэралым иапэрэ скаут зэхэщэныгъэм иапэрэ скаут-пащэхэм (oymak beyi) ащыщэу Iоф ышIагъ.

Аетулахь-бий 1919-рэ илъэсым, илъэс 31-рэ закъо зиныбжьым дунайм ехыжьыгъ. Ар Апэрэ Дунай Заом иухыгъом къэралыр зэлъызыубытыгъэ Испан фэбабэ (сымаджэшхо) пандемием хэкIодагъэхэм ащыщ хъугъэ. Истанбыл дэт Къараджаахьмэд (Karacaahmet) къэхалъэм щычIалъхьагъ.

== Зэпыщэхэр ==

* Dağlaroğlu Rüştü, &quot;1907–1987 Fenerbahçe Spor Kulübü Tarihi&quot;, Ofset Matbaa-Yayıncılık, Istanbul</text>
      <sha1>4gewjxk2ezz9ke18dvnllw3ly3lytrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аетулахь-бий</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5938</id>
    <redirect title="Андзорыкъу Аетулахь-бий" />
    <revision>
      <id>17210</id>
      <timestamp>2026-08-04T22:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Angell Eyes</username>
        <id>7493</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[Андзорыкъу Аетулахь-бий]]</comment>
      <origin>17210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="p5eych7k3wc5dt396vjpu3gwwdirab7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Андзорыкъу Аетулахь-бий]]</text>
      <sha1>p5eych7k3wc5dt396vjpu3gwwdirab7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>