Википедие adywiki https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE_%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Медиа Special Talk User User talk Википедие Википедием и тегущыӀэн File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 67 17216 17207 2026-08-07T15:19:08Z Liptink0 6564 17216 wikitext text/x-wiki [[File:Circassian flag.svg|thumb|Адыгэ Нып]] '''Адыгэ Нып''' (Адыгэ быракъ, Адыгэ лъэпкъым и Нып) — джырэ зэманым [[Адыгэ Хасэ|хасэхэм]], лъэпкъыгъохэм, ыкӏи [[Адыгэ Республик|Адыгеим]] я [[нып|ныпэу]] щыт. 2011 гъэм щегъэжьагъэу [[Адыгэхэр|адыгэ лъэпкъым]] мэлыжъыхьым и 25 мафэр адыгэ ныпым и мафэу траӏуагъ. == Зэшӏотыкӏэр == Ныпым и теплъэр плӏэмый фэкӏыхь уцышъоу щыт, бгъуагъэмрэ кӏыхьагъэмрэ зэрэзэфыщытыр — 2:1. Ежь ныпым ыкӏцӏым дышъэ жъуагъо 12 чищ зэтелърэ апэхэмкӏэ дэгъэзыягъэу тетых. === Тетым и мыхьанэр === [[File:David Urquhart (1805-1877).jpg|thumb|upright|[[Уркуарт Дэвид]]]]Жъуагъо пшъыкӏутӏым [[адыгэ лъэпкъхэр|адыгэ лъэпкъ]] пшъыкӏутӏыр ягъэлъагъо, чищым ягъэлъагъор адыгъэпщ лъэкъуищ нэхъ жъыдыдэхэра, зэтелъу (зэрыдзао) зэрщытхэр — зэрзэкъотхэра. Удзыфэм игъэлъагъор — дунеир, гъашъэр, адыгэ хэкур джоо. Пэмыкӏ гурыӏогъохэмкӏэ — чищыр Лъэпшъ и цӏэкӏэ ныпым хагъэхьао къоӏохур; удзыфэр — [[Ислам|мыслымэн]] дин. == Тарихъ == Зы къэбарым къызэриӏорэмкӏэ ныпыр [[Тыркуе|Тыркуем]] и пачъыхьым и шъуызым (адыгэ лъэпкъым къыхэкӏыгъэу аӏо) ежьым иӏэкӏэ хидыкӏао къыхокӏыр, ныпым и тхыпхъэр [[Шотлэнд|Шотлэндым]] щыщ Уркуарт Дэвидым и ӏэшъагъэу пачъыхьгуащэм ӏэкӏэхьагъэу. ЕтӀуанэ хъыбарымкӏэ ныпыр езы Уркуартым ишъри адыгэхэм яӏэкӏигъэхьа XIX лъэхэнэм и 36 гъэм. А ныпыр адыгэ лъэпкъым я хуитыныгъэ пэщытыным [[Урыс-Адыгэ зао|Урыс-Адыгэ заом]] нэхъ лъэш ишъын хуейт, абым шъхьэкӏэ [[Британиешхо Пачъыхьыгъо|Британием]] (гугъэ зиӀэтэми Урысейми ходу Адыгэ Хэкур зыӏэкӏигъэхьэну) и унафэкӏэ ныпыр ишъат Уркуартым. == Ныпхэр == {| class="wikitable" !Ныпыр !Илъэсэу агъэфедэрэр !Хэгъэгур !Къэбархэр |- |[[File:Kabardia_Banner.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kabardia_Banner.png|frameless|150x150px]] |1642–1810 |[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай]] [[Къэбэртэе Пщыгъо|Пщыгъо]] |Къэбэртае къыгъэфедэрэ ятамыгъэ. Мазэныкъо фыжьыр, [[Ислъам|Ислъамым]] пай. Жъогъуищыр егъашӏэм, лъэпкъыпӏэм, гухэлъхэм ятамыгъэх. Щэбзхэр зэо кӏуачӏэмрэ зыухъумэжьынымрэ ятамыгъэх. |- |[[File:Kabardian_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kabardian_Flag.svg|border|150x150px]] |1732–1805 |[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай Пщыгъо]] |Нып уцышъом япэрэ шъуашэ Къэбэртай Хэгъэгум инып зыкӏыгъугъ. Ащ исурэт хэкум итамыгъэ къытекӏыгъ. Ныпым ит жъогъуищыр Къэбэртэим итарихъ шъолъырищыр ары: Къэбэртай Цӏыкӏур, Бахъсэн ыкӏи Къашхьэтау. |- |[[File:Flag_of_Kabardia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Kabardia.svg|border|150x150px]] |1805–1822 |[[Къэбэртэе Пщыгъо|Къэбэртай Пщыгъо]] |Гъожьырэ фыжьырэ хэмытэу. Мы ныпыр пщышхо [[Жанхъот Къущыкъу|Жанхъот Кущыку]] зий. |- |[[File:Адыгэ_ныпыр.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%90%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D1%8D_%D0%BD%D1%8B%D0%BF%D1%8B%D1%80.svg|border|150x150px]] |1830–1864 |[[Адыгэ Хэку]] ([[Шъхьафитныгъэ Хасэ]]) |Занэкъо Сэфэрбий ыухэсыгъэу, мы ныпыр 1830-рэ илъэсхэм къащегъэжьагъэу Адыгэ хэгъэгум ыцӏэкӏэ агъэфедэщтыгъэ, 1860-рэ илъэсым [[Адыгэ Хасэм]] (Шъхьафитныгъэ Хасэ) официальнэу ыштагъ. Шхъонтӏагъом чӏыопсымрэ ислъамымрэ къагъэлъагъо. Дышъэ жъогъо пшӀыкӏутӏур Адыгэ хэгъэгум чӏыпӏэу ары, шъоу хъурэеу хэтыгъэхэр — ахэр къыхэнагъэх — мамырныгъэм зэрэпылъхэм, къяуалӏэхэмэ зызэраухъумэжьыщтым итамыгъэх. [[Ӏаткъуадж зауэ|Ӏаткъуадж]] [[Ӏаткъуадж зауэ|заом]] ыуж 1864-рэ илъэсым Адыгэ хэгъэгур зэхэзыкъутагъэхэм ныпыр агъэуцугъ. |- |[[File:Circassian flag of Deliberti (1836).svg|border|150x150px]] |1836 |[[Адыгэ Хэку]] |[[Уркуарт Дэвид|Дэвид Уркуартыр]] Шапсыгъхэм, Натӏхъуаджхэм ыкӏи Абдзаххэм 1836-рэ илъэсым мэкъуогъум ыгъэхьыгъэ ыпыр. |- |[[File:The Sangiak Sheriff of the Confederated Princes of Circassia.svg|border|150x150px]] |1837 |[[Адыгэ Хэку]] |Адыгэ ныпым изы теплъ. Ныпым зызиушъомбгъурэм пкъыгъо зэфэшъхьафхэм къахашӏыкӏыщтыгъэ, ащ къыхэкӏэу ышъо. |- |[[File:Circassian flag (1840).svg|border|150x150px]] |?–1840 |[[Адыгэ Хэку]] |Адыгэ хэгъэгу зэкъуагъэу зэхэуцожьыгъэм иапэрэ ныпэу ашӏагъэу ашӏэрэр ары, Адыгэ дзэпщ заулэмэ аштагъ. Зэкъуагъэм къыдызыгъэуцогъэ шъолъыр ижъугъуищымэ афэдэу жъугъуий тет. Ащ фэдэ зы шӀыкӀэ 1840-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 26-м Абын пытапӏэм адыгэхэр зыщытебанэхэм гарнизоным къыӏахыгъагъ. |- |[[File:Flag of Adygea (1992–2007).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag of Adygea (1992–2007).png|border|150x150px]] |Мэлылъфэгъум и 24-м 1992 – Мэкъуогъум и 7-м 2007 |[[Адыгэй]] |[[Адыгэй|Адыгэим]] иапэрэ ныпыр. Дышъэ шъуашэр коц гъэжъагъэм итамыгъэу агъэфедэжьыгъ. |- |[[File:Flag_of_Adygea.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Adygea.svg|border|150x150px]] |Мэкъуогъум и 7-м 2007–Джы |[[Адыгэй]] |Адыгэ Республикэм иджы ныпыр. Тарихъ ныпым нахь пэблагъ. |- |[[File:Circassian_flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Circassian_flag.svg|border|150x150px]] |1864–Джы |''Щыӏэп'' |[[Адыгэ диаспорэ|Адыгэ диаспорэм]] инып. |} == Адрэ Адыгэ ныпхэр == {| class="wikitable" !Ныпыр !Илъэсэу агъэфедэрэр !Хэгъэгур !Къэбархэр |- |[[File:Mamluk banner removed from Damascus Citadel 1517 reconstruction.svg|border|150x150px]] |1382–Щылэ мазэм и 22-м 1517-рэ илъэс |[[Бурдж Мэмлукхэр]] |[[Мысыр]] Адыгэ мамлукхэм янып. |- |[[File:Zichian banner.svg|border|150x150px]] |?-я 16-рэ лӏэшӏэгъур |Адзыгъой |Адзыгъой ныпыр, João Freire икартэм тетэу. |- |[[File:Знамя_Иналидов.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%98%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2.svg|border|150x150px]] |1641 |Къэбэртай Цӏыкӏум икоалицие |1641-рэ илъэсым бэдзэогъум и 12-м Балъкъыпс заом щызэгохьэгъэ Инал пщыгъохэм коалиционнэу агъэфедэщтыгъэ ныпыр. |- |[[File:Знамя_Атажукиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B6%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Хьатӏэхъущыкъо Пщыгъо]] (Хьатӏэхъущыкъуей) |Хьатӏэхъущыкъо Пщыгъом и нып. |- |[[File:Знамя_Мисостовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D0%B8%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Мышъэост Пщыгъо]] (Мышъэостый) |Мышъэост Пщыгъом и нып. |- |[[File:Знамя_Кайтукиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Къетыкъо Пщыгъо]](Къетыкъой) |Къетыкъо Пщыгъом и нып. |- |[[File:Знамя_Бекмурзиных.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Бэчмырзэ Пщыгъо]] (Бэчмырзэй) |Бэчмырзэ Пщыгъом и нып. |- |[[File:Знамя_Кундетовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Къундет Пщыгъо]] |Къундет Пщыгъом и нып. 1797-рэ илъэсым Константиногорск пытапӏэм пэблагъ заогорэм генерал Фабрициан идзэ къыщыхьыгъ. |- |[[File:Flag_of_Lesser_Kabardia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Lesser_Kabardia.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Чылэхъстаный |Чылэхъстаный и нып. Мудар ыкӏи Алхъо унагъохэм ятамыгъэхэр тет. |- |[[File:Знамя_Мударовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Мудар Пщыгъо]] (Мударэй) |Мудар Пщыгъом и нып. 1816-рэ илъэсым зэуагъэм урыс дзэм къыщыубытыгъ |- |[[File:Знамя_Алхоевых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D1%85%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Алхъо Пщыгъо]] (Алхъой) |Алхъо Пщыгъом и нып. Ныпыр, Урыс дзэм хэтыгъэу Къэбэртае Цӏыкӏу купыр иягъ; 1812-рэ илъэсым Можайскэм Наполеонкӏэ мэзаохэу яӏагъ. |- |[[File:Знамя_Тлостановых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%A2%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Талъостан Пщыгъо]] (Талъостэнэй) |Талъостан Пщыгъом и нып. |- |[[File:Знамя_Тамбиевых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Тэмбий|Тамбий]] |Тамбийхэм я нып. (Лӏэкъолъэш) |- |[[File:Знамя_Мухаммеда-Мирзы_Анзоров.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0-%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2.svg|border|150x150px]] |я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Анзорэй |Анзор Мухьэмэд-Мырзэ и нып. |- |[[File:Знамя Безроковых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Безрокъой |Безрокъохэм я нып. (Лӏэкъолъэш) |- |[[File:Знамя Исламовых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Ислъамый |Ислъамхэм я нып. (Лӏэкъолъэш) |- |[[File:Знамя Индаровых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Индарэй |Индархэм я нып. (Лӏэкъолӏэш) |- |[[File:Знамя Боташевых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Ботэщэй |Ботэщхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш) |- |[[File:Знамя Астемировых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Астэмырэй |Астэмырхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш) |- |[[File:Знамя Азапшевых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Азэпщэй |Азэпщхэм я нып. (Лӏэкъолӏэш) |- |[[File:Знамя Инароковых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Инарэкъуэй |Инарэкъохэм я нып. (Лӏэкъолӏэш) |- |[[File:Знамя Максидовых.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Махъсидхэр |Махъсидхэм я нып. (Беслъэн-оркъ) |- |[[File:Знамя_Муртазовых.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%97%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D1%8F_%D0%9C%D1%83%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85.svg|border|150x150px]] |?–я 19-рэ лӏэшӏэгъур |Мэртазый |Мэртазэхэм я нып. (Тыжьыныгъо оркъ) |- |[[File:Flag of Muhammad Amin.svg|border|150x150px]] |1848–1859 |[[Наиб Мыхьэмэд Амин]] |[[Наиб Мыхьэмэд Амин]] и нып. |- |[[File:Shapsug_Banner.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shapsug_Banner.png|border|150x150px]] |1864 |[[Шапсыгъэхэр]] |Шапсыгъэ нып. |- |[[File:Digital_Reconstruction_of_a_Natukhaj_flag,_Yellow_seal.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Digital_Reconstruction_of_a_Natukhaj_flag,_Yellow_seal.png|border|150x150px]] |1860 |[[Натхъуадж|Нэтӏхъуаджхэр]] |Нэтӏхъуадж нып. |- |[[File:A Natukhaj Banner in the Hermitage Museum.svg|border|150x150px]] |19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Натхъуадж|Нэтӏхъуаджхэр]] |Нэтӏхъуадж ныпгорэ. |- |[[File:Байрак-Знамя Шапсугов.png|border|150x150px]] |19-рэ лӏэшӏэгъур |[[Шапсыгъэхэр]] |Шапсыгъэ ныпгорэ. |- |[[File:Flag_of_the_Mountain_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Mountain_Republic.svg|border|150x150px]] |Гъэтхапэм и 6-м 1917 – Шэкӏогъумаз и 30-ым 1922 |[[Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм язэфэс]] |Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм язэфэсым и нып. |} == Сурэтхэр == <gallery mode="nolines"> File:Circassian flag (1840).jpg|Адыгэ ныпгорэ, 1840 илъэсым Урыс дзэр шӏоубытыгъ File:Photo of the Natukhaj flag.jpg|Натӏхъуадж нып. File:Знамье Шапсугское.png|Шапсыгъэ нып. File:Edmund Spencer. Travels in Circassia, Krim-Tartary &c. 1838. P.iii.jpg|Эдмунд Спенсер ишӏыгъэ нып сурэтыр. 1837. File:Meeting of the confederated princes of Circassia on the banks of the Ubin - Cropped to the Circassian flag.jpg|Убын псыхъо ныджым щыӏэ хасэм Адыгэ ныпыр. Жъагъо пшӏыкӏузы тет. 1837. File:The Circassian play The Exile, performed by Al Jeel Al Jadeed in 1954.jpg|Иорданием хугъэу "Псы-екӏыжъ" спектакльым щыӏагъэ Адыгэ ныпыр, 1954. </gallery> == Техьэпӏэхэр == * [https://web.archive.org/web/20110502061326/http://djeguako.com/adigskyflag Джэгуакӏуэ.com Ныпым къызхэкӏам и хъыбархэр] * [https://web.archive.org/web/20130521162802/http://adygenip.ru/ Адыгэныпым и сайтыр] * [https://web.archive.org/web/20130818123134/http://adyge-hase.ru/news/den_cherkesskogo_nacionalnogo_flaga/2011-05-21-11 Къэрэшей-Шэрджэсым и Адыгэ Хасэ сайт. Адыгэ ныпым теухуа тхыгъэ] [[Category:Википедия:Избранные статьи]] cammwfbbh9l0l1p5tgyu2na5i4ah58v 10 621 17219 6823 2026-08-08T10:18:08Z PK2 3854 PK2 ыгъэкощыгъэ нэкIубгъоу [[Template:-]]-р [[Template:Clear]]-м 6823 wikitext text/x-wiki <br clear="all" /><noinclude> [[Category:Templates]] </noinclude> o98xrprqo1b0jfaw3nvlt74ud1urxsf 0 1144 17218 16224 2026-08-07T23:54:48Z ~2026-43548-43 10838 Blanked the page 17218 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 5941 17217 2026-08-07T18:37:46Z Frhdkazan 57 Created page with "Milky way in Elbrus.jpg" 17217 wikitext text/x-wiki Milky way in Elbrus.jpg c7x8f1lksgu3y3elwe92f8rjsxmunbb 10 5942 17220 2026-08-08T10:18:08Z PK2 3854 PK2 ыгъэкощыгъэ нэкIубгъоу [[Template:-]]-р [[Template:Clear]]-м 17220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Clear]] 321aaofzzzl6ha5uj7sf2v4753r6ydi