Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 149 2908618 2854511 2026-06-01T20:37:47Z Jcb 223 2908618 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jan Rabie | bynaam = | beeld = Jan Rabie.jpg | beeldbeskrywing = Jan Rabie, omstreeks 1965 | onderskrif = Jan Rabie, omstreeks 1965 | geboortenaam = Jan Sebastian Rabie | geboortedatum = {{Geboortedatum|1920|11|14}} | geboorteplek = [[George]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1920|11|14|2001|11|15}} | sterfteplek = [[Onrus]], [[Wes-Kaap]], [[Suid-Afrika]] | ouers = Johannes Wilhelm Rabie en Susanna Maria le Roux | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Skrywer | ander = | bekend = Boeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Scheepersprys vir Jeugliteratuur | party = | godsdiens = | huweliksmaat = [[Marjorie Wallace]] | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jan Sebastian Rabie''' (14 November 1920 – 15 November 2001) was 'n [[Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]] van kortverhale, romans en ander literêre werke. Rabie was een van die sogenaamde [[Sestigers]], 'n groep invloedryke Afrikaanse skrywers van die 1960's. Hy het een-en-twintig werke gelewer.<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/rabijan.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040301223504/http://www.stellenboschwriters.com/rabijan.html |date= 1 Maart 2004 }}</ref> == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === Jan Sebastian Rabie is op [[14 November]] [[1920]] in Rondevlei naby [[George]] gebore. Hy was een van agt kinders, vyf seuns en drie dogters<ref>Die vernaamste bron vir Jan Rabie se lewensbesonderhede was [[J.C. Kannemeyer]] se biografie, ''Jan Rabie''.</ref> Sy ouers is die onderwysers Johannes Wilhelm Rabie (21 Desember 1887 – April 1977) en Susanna Maria le Roux (13 Augustus 1893 – 20 Augustus 1986), wat op 25 Junie 1918 met mekaar getroud is. Hy is die tweede oudste kind. Sy broers en susters is Martha Johanna (9 April 1919), Louwrens Petrus (20 Junie 1922), Elizabeth Margaretha (2 Januarie 1924), Johannes Wilhelm (20 Maart 1926), Carel Wynand (28 Januarie 1928), Adriaan Louw (6 Oktober 1929) en Susanna Maria (25 September 1936). Jan het tydens sy lewe nie ’n goeie verhouding met sy streng militaristiese vader gehad nie. Ná die eerste paar maande van sy lewe te Rondevlei, verhuis die gesin in 1921 na [[Stellenbosch]], waar sy vader verder studeer in die onderwys. In 1923 verhuis hulle na die [[Paarl]] waar sy vader hoof en inwonende koshuishoof word van die Engelsmedium Klein Drakensteinskool in [[Dal Josafat]]. In 1926 aanvaar sy vader ’n pos as hoof van die driemanskool op die plaas Riethuiskraal (naby [[Riversdal]]), waar Jan begin skoolgaan en waar sy vader aan die einde van 1947 aftree. Hier woon die gesin aan die oewer van die Kafferkuilsrivier. Vanaf 1933 gaan hy na die Hoërskool Riversdal, waar hy in die koshuis inwoon en in 1936 matrikuleer. Van 1937 af studeer hy aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] en woon in Wilgenhofkoshuis. Hy verwerf in 1939 die [[B.A.-graad]] met Aardrykskunde en Geskiedenis as hoofvakke en Engels op eerstejaar en [[Hollands]] op tweedejaarsvlak. In 1939 is hy redaksielid van ''Die Stellenbosse Student''. Op universiteit is [[W.A. de Klerk]], [[Ernst van Heerden]], [[Holmer Johanssen]], [[Barend J. Toerien|Barend Toerien]], [[F.A. Venter]], [[Audrey Blignault]] en [[Gerhard J. Beukes]] van sy medestudente. In 1940 verwerf hy die Sekondêre Onderwysdiploma. === Loopbaan === Vanaf 1941 gee hy onderwys. Omdat daar in die oorlogstyd meer onderwysers as poste is, word hy verplig om die volgende paar jaar tydelike poste meestal op laerskole te beklee, waar hy dit ook al kan vind. Hy gee in hierdie omstandighede in 1941 klas by [[Swellendam]] en dan vanaf September 1941 tot Mei 1942 by ’n plaasskool naby Ruigtevlei tussen [[Wildernis, Wes-Kaap|Wildernis]] en [[Sedgefield]], waar hy weer naby sy geboorteplek is. In die laaste kwartaal van 1942 neem hy waar by Langfontein, wat wes van [[Gouritsmond|Gouritsriviermond]] en naby Riethuiskraal geleë is. In 1943 gee hy ’n tyd lank skool by die hoërskool op Jamestown en die daaropvolgende jaar is hy aan ’n onderwyskollege te Clarkesbury naby [[Umtata]] in die [[Transkei]] verbonde, waar hy Afrikaans en Aardrykskunde onderrig. Reeds vanaf 1943 studeer hy deeltyds verder aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] en behaal Engels II en Hollands in 1944. Hierdie verdere kwalifikasies stel hom in staat om nagraadse studie in die letterkunde te volg en in 1945 keer hy terug na die Universiteit van Stellenbosch waar hy aan die einde van daardie jaar die M.A.-graad in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal. In hierdie jaar is [[Ina Rousseau]], H.W. Truter en [[Berta Smit]] van sy medestudente en dien hy weer op die redaksie van ''Die Stellenbosse Student''. Hy woon in 1946 eers in [[Simonstad]], waar hy veral vele bydraes aan die tydskrifte ''Die Naweek'' en ''Die Huisgenoot'' lewer. Sommige oggende reis hy met die trein na [[Kaapstad]] om self sy bydraes af te lewer en ontmoet so die jong [[Elsa Joubert]] by ''Die Huisgenoot'', wat hom hier ook aan [[D.J. Opperman]] voorstel. Vanaf Augustus 1946 woon hy in [[Johannesburg]], waar hy voltyds skryf. Vir [[Bartho Smit]] (met wie hy ’n ruk lank ’n kamer in Brixton deel) en [[Peter Blum]] leer hy goed ken in die tyd wat hy in Johannesburg is. In 1947 onderneem hy ’n lang reis deur [[Natal]] met die oog daarop om stof vir ’n reisboek in te samel (wat later as ''Groen reise'' gepubliseer word), in die tweede semester neem hy as onderwyser op Riethuiskraal waar wanneer sy pa op siekteverlof is en aan die einde van die jaar keer hy terug na Johannesburg. In Februarie 1948 keer hy terug na Stellenbosch, met die vaste voorneme om oorsee te gaan ten einde meer van die letterkunde te leer. === Europese reise === Op 4 April 1948 vertrek hy met net £150 in sy sak aan boord van die Indrapoera na [[Europa (maan)|Europa]], waar hy vir ’n week in [[Londen]] vertoef en dan verder reis na [[Parys]]. Met hierdie stad as basis reis hy in die komende jare deur verskillende lande soos [[Nederland]], [[België]], [[Italië]], [[Switserland]], [[Spanje]], [[Oostenryk]] en [[Duitsland]]. Hy leer om Frans, Duits, Spaans en Italiaans te praat en lees uitvoerig in die Europese letterkunde, wat hom ’n goeie basis van die klassieke en insig in die tendense in die moderne letterkunde gee. Met allerlei los werkies (moltreine vee, poseer as model, smous, opplak van biljette, verpakker van koerante) voer hy ’n karige bestaan maar kry geleentheid om heelwat te skryf. Sy gereelde bydraes aan [[Suid-Afrikaanse]] tydskrifte bring darem ook periodiek iets in die sak. Wanneer ’n roman (''Helgard van die hel'') deur [[Nasionale Pers]] afgewys word vir publikasie, skryf hy hierna voorlopig net in Engels, maar dit bly slegs ’n emosionele voorneme wat hy gou verbreek, al skryf hy ook om finansiële redes al hoe meer in Engels. Sommige van sy korter prosas, waarvan talle later in verwerkte vorm in ''Een en twintig'' opgeneem is, verskyn in hierdie tyd in ''Tydskrif vir Letterkunde'' onder redaksie van [[C.M. van den Heever]]. Ook ''De Gids'' in Nederland publiseer ’n aantal van hierdie verhale. Dergelike bydraes wat hy aan ''Standpunte'' onder redaksie van D.J. Opperman stuur, word egter sonder opgaaf van redes herhaaldelik afgekeur. Jan verloor sy maagdelikheid eers in Parys toe hy reeds 27 jaar oud is en wel met die [[Franse]] meisie wat hy in sy dagboeke as Ginette identifiseer. In November 1948 ontmoet hy die Skotse skilderes [[Marjorie Wallace]] en vanaf die begin van 1949 het hulle ’n hegte verhouding. Kort daarna begin hulle saamwoon en doen dit vir ses jaar lank in Paryse dakkamers. Hy verwerf ’n Franse studiebeurs wat hom in staat stel om in 1952 aan die Sorbonne in die letterkunde te studeer en hy het die doktorale tesis van ''Georges Bernanos, écrivain malgré lui'' (Georges Bernanos, skrywer ten spyte van homself) byna klaar toe die beurs (en daarmee saam sy studies) ophou. In Parys word Jan en Marjorie gereeld besoek deur Afrikaanse skrywers soos [[Uys Krige]] (wat Rabie aansienlik help met Afrikaanse verwerking uit die oorspronklike Engels en skaafwerk aan wat later ''21'' sou word), Bartho Smit en [[Etienne Leroux]]. Uys Krige daag in Desember 1952 by hulle op met die voorneme om ’n naweek oor te bly, maar sy kuiertjie is eindelik vir langer as drie volle maande! Elsa Joubert besoek hom reeds so vroeg as Julie 1948 tydens haar reis deur [[Europa]] wat sy later in ''Die verste reis'' te boek stel, terwyl sy in April 1949 weer daar aandoen, hierdie keer vergesel van [[Klaas Steytler]]. Die digter [[Jannie Coetzee]] is ook ’n gereelde gas wanneer hy op een van sy vele wêreldreise is. Rabie het ook noue kontak met die Nederlandse Vyftigers soos Simon Vinkenoog, Rudy Kousbroek, Lucebert, Hugo Claus, Gerrit Kouwenaar en Bert Schierbeek en die skilder Karel Appel. Hy begin in Frankryk ook om in die see te duik, ondervindings wat sy reeds intieme kennis van die see verder verbreed en weerklank vind in sy latere jeugboeke soos ''Twee strandlopers''”en ''Seeboek van die Sonderkossers''. Jan en Marjorie trou op 4 Januarie 1955 voor die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] konsul in Parys. Jan trou in Bartho Smit se ou bruin pak klere en Marjorie dra Kita Redelinghuys se skoene, met Jannie Coetzee wat die getuie is met die huweliksvoltrekking. Jan vertrek ’n paar dae daarna terug na [[Suid-Afrika Huis|Suid-Afrika]], om ’n werk en woonplek te kry en geld bymekaar te maak, waarna Marjorie haar in November 1955 by hom aansluit. Hulle vestig hulle in [[Groenpunt]] in [[Kaapstad]], waar hulle vir ongeveer elf jaar ’n dubbelverdiepinghuis deel met die kunstenaars [[Erik Laubscher]] en sy vrou Claude Bouscharian. Kort daarna verskyn ''Een-en-twintig'', waarin daar van ’n radikale verandering in die Afrikaanse prosa sprake is en word hierdie boek dan ook dikwels genoem as die werklike wegbereider vir die Sestiger-beweging in die Afrikaanse prosa. === Terugkeer na Suid-Afrika === Aan die begin van Desember 1957 vlieg Marjorie inderhaas na [[Skotland]] om haar terminaal siek vader by te staan, wat nog voor die einde van daardie jaar oorlede is. Nadat sy ’n ruk haar moeder bystaan, gaan Marjorie na [[Parys]] waar sy steeds haar ateljee gehuur het en probeer so om Jan te oorreed om terug te keer na Europa. Hy voel egter sterk oor sy roeping om die rassebeleid in [[Suid-Afrika]] deur sy skryfwerk teen te staan en is selfs bereid om te skei as dit dan moet, maar weier om in hierdie stadium terug te keer na Europa. Marjorie keer dan noodgedwonge aan die begin van November 1958 terug na Suid-Afrika en aanvaar daardeur ook dat dit voortaan hulle permanente tuiste sal wees. Jan trek die aandag as “betrokke” skrywer met sy sterk oortuigings oor die onreg teenoor bruin en swart in die naam van apartheid en die Rabies se huis in [[Groenpunt]] word algaande ’n stimulerende bymekaarkomplek van jonger skrywers en skilders. Ook die noordelike skrywers kom hier bymekaar as hulle, gewoonlik in die Desember-Januarie skoolvakansies, Kaapstad besoek. Hierdie gereelde besoekers sluit mense in soos Uys Krige, [[Jack Cope]], [[W.A. de Klerk]], Peter Blum, Barend Toerien, [[Breyten Breytenbach]], [[Adam Small]], [[Richard Rive]], [[Ingrid Jonker]], Bartho Smit, [[André P. Brink]], [[Athol Fugard]] en [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]]. Aanvanklik werk Jan (vanaf Maart 1955 tot Augustus 1956 permanent en tot einde 1957 tydelik) as omroeper by die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] en word verskeie van sy hoorspele, soos ''Voetbal of fortuin'' en ''Nuus van die land'', ook uitgesaai. Laasgenoemde hoorspel word deur Tone Brulin in Nederlands vertaal en deur die Belgische Nationale Omroep uitgesaai en beleef later ook ’n Franse verwerking. In hierdie tyd lewer Jan ook vryskutwerk aan koerante en tydskrifte, onder meer ’n gereelde posseëlrubriek onder die skuilnaam Jan Roets in ''Die Burger'' en wetenskaplike artikels in ligte trant vir die jeugtydskrif ''[[Die Jongspan]]''. Vanaf einde 1957 wy hy hom voltyds aan sy skryfwerk. Na die stigting van ''Contrast'' in 1960 deur Jack Cope dien Jan ook vir byna drie dekades op die redaksie van hierdie tydskrif, veral om Afrikaanse bydraes te werf. Self lewer hy ook verskeie skeppende bydraes en artikels vir hierdie tydskrif. Hy is ook lid van die redaksie van ''Sestiger''. ’n Liefdeswerk is die 2 200 kaartjies met seeterme wat hy by die buro van die ''Woordeboek van die Afrikaanse Taal'' op Stellenbosch inlewer. === Polemiek as skrywer === Daar is polemiek in die koerante wanneer sy roman ''Ons, die afgod'' verskyn, met briefwisselings waaraan vele mense meedoen. Dit is die eerste Afrikaanse roman wat so sterk standpunt inneem teen die apartheidsbeleid en word daarom vanuit behoudende kringe gekritiseer, terwyl die kritici dit as letterkundige werk ook nie hoog aanslaan nie. Nadat Jan uit die [[SAUK]] bedank, kritiseer hy in sy self gepubliseerde ''Die evolusie van nasionalisme'' die direkteur-generaal, P.J. Meyer, se opvatting dat God die Afrikaners in Suid-Afrika vertrou het met voogdyskap oor die verskillende nasionaliteite. Hierna verbied Meyer die SAUK om ooit weer van Jan se dienste vir stukwerk gebruik te maak. Jan skryf ook talle briewe aan koerante waarin hy standpunt inneem teen die onregte van die rassebeleid, onder meer met die besluit van die regering om die inwoners van [[Distrik Ses]] na die [[Kaapse Vlakte]] te verskuif. Hy neem ook sterk standpunt in teen die instelling van sensuur. Weens sy uitgesproke teenkanting van die apartheidsbeleid is daar ook groot polemiek en teenkanting vanuit behoudende kringe wanneer hy in Oktober 1964 deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] tot fakulteitslid verkies word. As gewaande vyand van die volk word sy foongesprekke in hierdie tyd afgeluister en hulle huis word gedurig dopgehou deur die veiligheidspolisie<ref>Jan Rabie, ''Sestiger in woord en beeld.'' bl. 25.</ref> === Latere reise === In Junie 1966 reis hy en sy vrou met ’n Carnegie-reisbeurs oorsee om skrywers en skilders in die [[Verenigde State van Amerika]] en Kanada te ontmoet. Hulle vlieg eers na [[Switserland]] en reis deur Duitsland na Nederland, waar hulle ou kennisse soos Simon Vinkenoog, Gerrit Kouwenaar en Abraham H. de Vries, op daardie stadium ’n student in Nederland, besoek. Hiervandaan gaan hulle deur België na Parys, waar hulle by Breyten en Yolande Breytenbach tuisgaan en ook vir André P. Brink en Rudy Kousbroek ontmoet. Hulle besoek ook [[Groot-Brittanje|Brittanje]], waar hulle in Londen vir [[Athol Fugard]] te siene kry. Hulle bly vir ’n maand in Edinburg in Skotland by Marjorie se moeder, waarna hulle na Amerika en [[Kanada]] vertrek. Hier besoek hulle universiteite soos [[Yale-universiteit|Yale]], [[Harvard-universiteit|Harvard]], Columbia, Quebec, Northwestern en Chicago en Jan hou gereelde lesings oor die rassekwessie in Suider-Afrika. Hulle besoek stede soos Washington, Los Angeles, Salt Lake City, [[Las Vegas]], New Orleans en San Francisco en beleef besienswaardighede soos die Grand Canyon en die ruimtestasie by [[Kaap Canaveral]]. Saam met [[Barend J. Toerien|Barend Toerien]] verken hulle ook New York en bly oor op Barend se plaas by Kerkhonson. In Januarie 1967 verlaat hulle Amerika en keer vir drie weke terug na [[Skotland]]. Hierna reis hulle deur Londen en Parys en dan per trein deur Europa na Griekeland. Vanaf Maart 1967 tot Oktober 1969 woon die egpaar op die dorpie Eloúnda op die Griekse eiland [[Kreta]], terwyl hulle verdere reise na van die ander Griekse eilande onderneem, asook lande soos Israel, Siprus, Libanon en Turkye besigtig. In hierdie tyd bemagtig hy moderne Grieks. Hierdie verblyf is die inspirasie vir sy verblyfboek ''’n Haan vir Eloúnda'' en sy roman ''Klipwieg''. Tydens hulle verblyf hier kuier onder andere [[Jannie Coetzee]], [[Elsa Joubert]], [[Klaas Steytler]] en ook [[Karel Schoeman]] by hulle, ’n besoek wat waarskynlik die prikkel was vir Schoeman se roman ''Op ’n eiland''. === Lewe op Onrus === Met hulle terugkeer na Suid-Afrika vestig die egpaar hulle in Maart 1970 op [[Onrus]] waar hulle andermaal voltyds skryf en skilder. Hier is hulle in noue kontak met Uys Krige en M.C. Botha wat ook hier woon en Chris Barnard, wat sy vakansiehuis hier het. Die huis word weereens ’n gereelde kuierplek vir besoekers en André P. Brink, Etienne Leroux, Breyten Breytenbach, Abraham de Vries, Elsa Joubert, Richard Rive, W.A. de Klerk en Fanie Olivier is van die talle mense wat gereeld kom inloer. In hierdie tyd is hy besonder aktief as vertaler van ’n hele aantal letterkundige werke uit veral Frans, maar ook Grieks en Duits. === Betrokkenheid by sosio-politieke kwessies === Jan gee in ’n aantal belangrike openbare lesings leiding oor sosio-politieke aangeleenthede. ''Minder Europa, meer Afrika'' is ’n pleidooi aan veral die blankes om minder te fokus op die Europese verlede en gewoontes en meer inheems aan Afrika te word, terwyl ''Afrikaans en die Nasionale Party'' (gelewer voor twee universiteite asook die Kaapse Persklub) uitwys hoe die beperkende optredes van die regerende party Afrikaans benadeel en bruin taalgenote vervreem. Hy neem ook proaktief deel aan die stryd teen sensuur en by sy openbare optredes by plekke soos die Universiteit van Stellenbosch en Wes-Kaapland bepleit hy die opheffing van die onsinnige jag op boeke. Ook as lid van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns maak hy voorbrand vir menseregte en stel voor dat bruin skrywers soos Adam Small en [[S.V. Petersen]] as lede van die Akademie toegelaat word. Wanneer die Akademie sloer met ’n besluit oor hierdie aangeleentheid, bedank Jan uit die Akademie en saam met hom ook [[F.A. Venter]], Etienne Leroux, [[Leon Rousseau]], Elsa Joubert, Chris Barnard en [[Abraham H. de Vries]]. Jan is ’n sleutelfiguur met die stigting van die Afrikaanse Skrywersgilde in 1975 en dien dan ook in 1983 en 1984 as voorsitter van hierdie liggaam. In sy termyn as voorsitter onderskei hy hom as kampvegter vir die regte van die skrywer. Hy behartig vir baie lank ’n gereelde rubriek oor die Afrikaanse letterkunde in die ''[[Cape Times]]''. === Latere jare en sterfte === Saam met Marjorie onderneem hulle ’n laaste oorsese reis in April 1985, wanneer hulle Skotland besoek en in [[Frankryk]] ook Breyten Breytenbach aandoen, waarna hulle na [[Griekeland]] vertrek waar hulle etlike maande op die eiland [[Lesbos]] vertoef. Hierdie eiland se verbintenis met die antieke Griekse digteres Sappho, ’n homoseksueel, verskaf aan die eiland sy naam en ook die reputasie van lesbiese vryheid. Hiervandaan besoek hulle Turkye en die eiland [[Rhodos]] en keer dan via Frankryk en Skotland in Januarie 1986 na Suid-Afrika terug. Tydens hulle verblyf in Onrus gaan hulle ook etlike kere na [[Suidwes-Afrika]]. Die [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] in Bloemfontein hou in 1990 met sy sewentigste verjaardag ’n gedenklesing waar hy praat oor ''’n Skrywer se evolusie''. In 1995 doen hy die aftakelende Lewy-liggaam-[[demensie]] op (’n kombinasie van [[Parkinson se siekte|Parkinson-siekte]] en [[Alzheimersiekte|Alzheimer]]) en in Oktober 1998 kry hy ’n ligte beroerte-aanval, waarna hy in die aftree-oord Onrus Manor se afdeling vir verswakte bejaardes opgeneem word. Vir die laaste jare van sy lewe is hy baie swak. Jan Rabie is op [[15 November]] [[2001]] in die aftree-oord Onrus Manor oorlede en word langs Uys Krige op [[Onrus]] begrawe. Marjorie Wallace leef nog enkele jare ná sy dood en sterf op Sondag 26 Junie 2005. Haar testament bepaal dat ’n beurs, wat uit haar boedel gefinansier en deur die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] geadministreer word, jaarliks toegeken word en as die Jan Rabie/Marjorie Wallace-beurs bekend sal staan. == Skryfwerk == === Debuut as skrywer === Jan Rabie begin sy kreatiewe loopbaan as digter. Sy eerste letterkundige pogings, veral gedigte maar ook enkele prosastukke, verskyn in die ''Stellenbosse Student'' (waarvan hy in 1939 ’n redaksielid is) en met ’n gedig in die April-Mei 1940 uitgawe wen hy ’n prysgeld van sewe sjielings en ses pennies. Reeds in 1939 stel hy ’n bundel gedigte saam onder die titel ''Bewuste stryd'', maar lê dit nie voor vir publikasie nie. Om ekstra geld te verdien stuur hy ook gedigte en verhale vir publikasie na ''Die Huisgenoot'', ''Die Brandwag'', ''Naweek'', ''Die Kerkbode'' en ''Die Landbouweekblad''. Eindelik word amper honderd van sy gedigte in tydskrifte gepubliseer. In sy dae as rondtrekkende onderwyser in die veertigerjare skryf hy baie. Dit sluit in vier gepubliseerde romans van ’n tradisionele aard, ’n groot aantal hoofsaaklik konvensionele tydskrifverhale in tydskrifte soos ''Die Huisgenoot'', ''Naweek'' en ''Die Huisvrou'' en gedigte, waarvan sommige in 1946 in die versamelbundel ''Stiebeuel'' onder redaksie van D.J. Opperman en F.J. le Roux opgeneem word. Veral bekend is sy gedig ''Blinde tog'', wat D.J. Opperman in die eerste uitgawes van ''Groot verseboek'' opneem, terwyl ''Simfonie'' ook onthoubaar is. Johann de Lange en Antjie Krog neem die gedig ''Die vriend'' op in die versamelbundel ''Die dye trek die dye aan''. [[W.E.G. Louw]] tipeer sy gedigte as behorende tot ’n nuwe saaklikheid en konkreetheid in die poësie, hoewel enkele versreëls steeds die romantikus in hom verraai. Hoewel hy later die digkuns versaak en hom net op prosa toespits, is die gedigte ’n goeie oefenmedium om sy skryfkuns te slyp en verraai die ritmiese en beeldryke prosa van veral sy kortkuns die positiewe invloed van hierdie skryfwerk. In hierdie vroeë stadium van sy ontwikkeling as skrywer skryf Rabie die ongepubliseerde roman ''Helgard van die hel'' (’n komiese soort Don Quichote verplaas na Suid-Afrika) en ’n onvoltooide historiese roman oor Johannesburg, wat hy ''Die stad'' wou noem. In sy tyd by die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie in die vyftigerjare skryf hy ook radiodramas wat uitgesaai word, insluitende ''Voetbal of fortuin'' van ’n Bolandse boer wat ’n sukkelbestaan voer, maar dan ’n groot erfporsie kan kry as hy afsien van sy liefde vir rugby; en ''Nuus van die land'' waarin die legende van die skip die [[Vlieënde Hollander]] aangepas word vir plaaslike omstandighede. Die legendariese skip keer in hierdie hoorspel elke sewe jaar ’n boot voor om nuus van die land te vra. Die bruin Gansbaai vissers antwoord dan met die nuus van hulle verlies aan stemreg gedurende die vyftigerjare en die algemene politieke situasie in die land. Laasgenoemde hoorspel word deur Tone Brulin in Nederlands vertaal en deur die Belgische Nationale Omroep uitgesaai en beleef later ook ’n Franse verwerking. === Kortprosa === Dit is met sy kortverhale wat hy in<ref name="ant">Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957.</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk.</ref> ''Een-en-twintig'' bundel (voorafgegaan deur ’n besonder insiggewende inleiding van Uys Krige) dat hy ’n nuwe rigting in die Afrikaanse prosa aandui. Interessant genoeg skryf hy aanvanklik hierdie kortverhale in Engels, veral sodat sy Paryse vriende en sy latere vrou, Marjorie Wallace, wat toe nog nie Afrikaans magtig was nie, dit kon verstaan. Die titel dui die aantal kortprosas in die bundel aan, maar suggereer ook die mondigwording van die Afrikaanse prosa, waarin dit in pas kom met die wêreldletterkunde. Hierdie surrealistiese kortprosas met digterlike aanwending van die woord is beduidend anders as die tradisionele realistiese kortverhaal in Afrikaans. Temas soos die samelewing se skuld aan die ondergang van die individu (''Die man met die swaar been''); die verskrikking van die uitwissing van die Jode in die [[Tweede Wêreldoorlog]] (''Die nuwe piramides'') en die impak van eerste liefde (''Die dag van die roos'') word in min en eenvoudige woorde met maksimum effek uitgebeeld. Die rasseverhoudinge word aangedurf in ’n stuk soos ''Droogte'', waar die wit man homself van die swart man isoleer, maar dan ook van die hele wêreld daarbuite. Hy bou homself toe in ’n huis sonder deure en vensters, sodat die swart man nie kan inkom nie, maar verseël daarmee ook sy eie lot. Ook ''Plek vir een'' toon aan hoe velkleur nie die eendersheid van die mens kan verander nie. Teenoor hierdie toespelings op die Suid-Afrikaanse aktualiteit werk hy in twee verhale met temas uit die kontemporêre Europese geskiedenis. ''Lied oor Niemandsland'' se tema is die geloof in waardes wat hoër gaan as die politiek. Die liefde van ’n jong soldaat vir ’n meisie wat in dieselfde dorpie as hy woon, word deur ideologiese grense gestuit. Hulle word geskei wanneer die dorp tydens ’n oorlog in twee vyandige kampe verdeel word. Hierdie kortverhaal word as kort radiodrama verwerk en in 2015 oor Radiosondergrense uitgesaai. ''Die nuwe piramides'' is die noukeurige beskrywing van die dood van onskuldige slagoffers in die gaskamers van die Tweede Wêreldoorlog, waar die slagoffers in hulle doodsangs mekaar vertrap om vry te probeer asemhaal en eindelik lewensloos bo-op mekaar in ’n piramide tot ruste kom. Die hele bundel staan in die teken van die angs en nagmerrie van die moderne mens se lewe, veral in die grootstad wat sy individuele menswees in die massas verdruk. Rabie gebruik surrealisme om die absurditeit van die mens en sy lewe uit te beeld, telkens op simboliese en allegoriese wyse. ''Die man met die swaar been'' is tiperend van sy aanslag in hierdie bundel. In Parys in Frankryk val ’n man teen die relings van die Luksemburgtuin en kan nie weer orent kom nie. Dit is duidelik dat hy siek is, maar hy vra nie om hulp nie, maar om medelye en is veral bekommerd oor sy naam (of identiteit) en dus by implikasie om naamloos te sterf. ’n Groot skare drom om hom saam, maar slegs drie mense tree met die man in interaksie. Die een ontbied ’n ambulans, die ander probeer ’n gesprek voer met die sieke. Die sieke gryp na ’n omstander, ’n skraal man, se been en die skraal man tree vorentoe sodat die sieke aan sy been kan vashou. Wanneer die skraal man verder gaan, word sy been al swaarder en is dit hy wat met moeite beweeg, want hy het die skuld van die ganse onverskillige mensdom op hom geneem. Natasja Fourie, dogter van die dramaturg Pieter Fourie, maak ’n kortrolprent van hierdie verhaal, wat in 2015 as ''The man with the heavy leg'' by die internasionale rolprentfees in Cannes vertoon word. In kontras hiermee vertel ''Skelle modder'' van menslike wreedheid sonder enige genade in die skroeiende hitte van die Suid-Amerikaanse trope in ’n Franse strafkolonie. ''Baie'' beeld mnr. Wallis se nagtelike gedaanteverwisseling voor ’n spieël uit, met die spieël wat eie beeld weerkaats maar terselfdertyd simbool word van die gemeenskap wat hom dophou en later genadeloos verander in onsigbare wesens wat hom aanval. Een van die besondere hoogtepunte in die bundel is ''Drie kaalkoppe eet tesame'', waarin die eters nooit genoeg kry nie en nadat die kos alles klaar is, die mense rondom hulle en mekaar later verorber, in ’n treffende uitbeelding van hoe gierigheid allesverterend is en nooit genoeg kry nie. Die drie-eenheid van kaalkoppe impliseer ook ’n godheid, die mens-as-god, wat alles rondom hom in sy wellus vernietig en die beeld van die goddelike word verder versterk deur die hoofsaaklik vleis en wyn van die ete. Teenoor die drie kaalkoppe staan die streng, emosielose, skraal kelner wat in sy swart aandpak voortdurend geregte aandra en so die groteske en absurde van die toneel versterk. As interpretasiemoontlikhede kan die kelner simbool wees van ’n afsydige godheid wat die mens toelaat om sy eie ondergang te bewerkstellig of die rol van die bose by ’n diaboliese ritueel vervul. Dat hierdie proses tot in die oneindige voortgaan, sien ’n mens in die voorbereiding wat die kelner aan die einde vir die volgende dag se maal tref. In ''La promenade en chien'' trek ’n vrou haar elke dag volgens haar bui aan in ’n kleed wat by een van haar baie honde pas. Sy gaan haal dan vir haar die hond wat pas vir die dag in die groot saal van die honde. Dit is die reaksie van die foksterriër op haar keuse wat die grootste gedeelte van die verhaal behels. Wanneer dit die dag sy beurt is, vergoed dit vir al die ander dae se teleurstellings. Die onverskilligheid en hardvogtigheid van die vrou staan hier in dramatiese teenstelling tot die passie en vreugde van die hond. ''Ek het jou gemaak'' eindig met Ingenieur Jacobs se robot-bruid wat hom onverbiddelik nader vir die laaste dodelike omhelsing, sodat die verhaal boodskap word van hoe die mens slagoffer word van sy eie drome en vindingrykheid. Hierdie kortverhaal word as kort radiodrama verwerk en in 2015 oor Radiosondergrense uitgesaai. ''Voor die muur'' is die verhaal van kinders op ’n speelgrond, waarvan die end (of horison) ’n muur is. Twee groepe kinders is op die speelgrond, dié wat hartstogtelik en passievol is oor hulle speletjie en dié van die Ontstelde Staar wat elkeen op sy eie dans vir die muur. Die muur is dan simbool van die werklikheid, ook van die dood en van die lewe, wat afgespeel word teen moontlikheid, die spel. Hierdie verhaal word ’n verkenning van die eksistensiële angs en die manier waarop elkeen die lewe bedryf. ''Die padda en die maan'' is gebaseer op ’n ou Indiese fabel, terwyl ''Gondel-deuntjie'' die moderne milieu van Venesië met die verhaal van Demeter en Persephone verbind, waardeur die gondelvaart met talle fyn suggesties die aanskyn van ’n dodereis oor die Styx kry. ''Een-en-twintig'' word ook in Russies vertaal. Hierdie bundel word in 2000 heruitgegee onder die titel ''21+'', met insluiting van ’n aantal van die oorspronklike Engelse weergawes. André P. Brink skryf ’n insiggewende inleiding tot hierdie bundel. Hy volg hierdie kortverhale op met <ref name="ant" />''Dakkamer en agterplaas'', wat ook in Parys ontstaan het.<ref name=":0">Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963.</ref> Die twaalf verhale hierin is egter aansienlik langer, die verteltrant losser en die styl meer realisties en minder intens. Die bundel vind tog aansluiting by ''21'' deur die temas wat aangeraak word en ook deur die gebruik van blote skildering van ’n situasie, waardeur die betekenis iewers agter die woorde en beeld lê. Hierdie bundel sluit in die verhaal ''Doodgeld'', wat verwant is aan ''Drie kaalkoppe eet tesame'' in sy behandeling van gierigheid en implikasie dat die mens mensvreter word deur geld. Hierdie verhaal is reeds in 1947 geskryf en het die skoenmaker-boer Basie Bouwer as hoofkarakter. Sy seun Sampie werk in die patatlandjie langs die rivier wanneer Basie berig ontvang dat sy ander seun in die fabriek in Kaapstad verongeluk het. Basie kry skadevergoeding as gevolg hiervan en verspil hierdie geld op uitspattighede en genot soos partytjies, brasserye en besoeke aan die stad. Wanneer al die geld op is, stel Basie voor dat sy oorlewende seun Sampie met die laaste geld ’n treinkaartjie koop Kaapstad toe om ook daar te gaan werk. Die bundel bevat ook ’n paar politieke of rassetemaverhale (''Wit op swart'', ''Jaffie leer'') en verhale van individuele stryd (''Op die berg'' – ’n gespanne beskrywing van ’n man se ontbering op ’n bergtop in die sneeu – en ''Onder die hemel'' – wat twee mense se hulpeloosheid uitbeeld na ’n motorongeluk terwyl die aasvoëls reeds begin nader kom). ''Die bed'' vertel van twee broers (die luidrugtige Groot Kerneels en die sieklike en stiller Hans) wat albei op dieselfde meisie (Hester) verlief is. Hester is te bang om te kies, maar haar pa, ou Tewie, verkies beslis vir Kerneels. Kerneels koop ’n groot dubbelbed op ’n vendusie en beloof vir Hester dat hy nie daarop sal slaap voor hulle troue nie, maar Hester is nie beïndruk nie. Kerneels wil die gebeurtenis vier en hy en sy vriende begin sommer dadelik, vanwaar hulle met moeite die bed na Kerneels se huis vervoer. Die spul stop by ou Tewie se huis om verder te kuier, vanwaar hulle die bed verder per skuit na Kerneels se huis moet neem. Die hele tyd treiter Kerneels vir Hans, maar wanneer die bed afgelaai moet word, sê Hans dat hy dit alleen sal doen. Hy balanseer die swaar bed op sy kop en skouers en spring dan daarmee in die rivier. Kerneels is nie begaan oor sy broer se lot nie en kry eindelik die bed opgehys uit die rivier, met Hans se slymbedekte lyk wat steeds aan die onderkant daarvan vasklou. Kerneels het die bed in sy slaapkamer laat sit, maar Hester het nooit sy vrou geword nie, sodat Hans ten spyte van sy dood tog hier die oorwinning behaal het. In ''Die roos aan die pels'' oorheers verhale oor die rassebestel in die land, wat hoofsaaklik tussen 1959 en 1965 geskryf is. Die hoogtepunt is ''Die groot vrot'', ’n surrealistiese allegorie en sosiaal-polities betrokke verhaal. Die mense van die dorp word teen die Buitemense gestel. Die aarde is besig om te vrot en die Buitemense (met die kleure van die grond) het reeds weggevlug. Die mense prakseer tegnologiese oplossings om aan die gang te bly in die verrottende wêreld, maar eindelik begin die “hellevaart”, wanneer die huise wegsak in die verrottende aarde, kommunikasie verbreek word en eindelik ook die ligte gedoof word. In ''Khoib en die see'' is Khoib ooggetuie van ’n seilskip wat sink in die vroeë dae van seilvaart voor Van Riebeeck en hy red ’n wit vrou wat op die skip was. Sy verwag later sy kind, maar wil slegs teruggaan na haar eie land oorkant die see. Ten einde raad stem Khoib in hom haar soontoe te neem in ’n roeibootjie, al weet hy nie hoe ver dit is nie. Met ’n klein skuit en onvoldoende proviand vaar hulle aan die einde die diep see in op ’n reis wat net een einde kan hê. Khoib is op pad na ’n droomland. Hy is tevrede as hy slegs erkenning kry vir wat hy doen, maar ironies genoeg is dit juis die erkenning wat aanleiding gee tot sy selfvernietiging. ’n Uitgeworpe alkoholis se sielestryd is die tema van ''God se bobbejaan'', terwyl die staatsdiens departementele sekretaris in ''’n Koekie seep'' aktief deelneem aan die opstel en goedkeuring van onderdrukkende beleidsdokumente, maar daarna ’n obsessie het om sy skuld aan hierdie beleidsake met seep weg te was. Die verhale in al hierdie bundels, asook ’n aantal voorheen ongepubliseerde kortverhale, word in ''Versamelverhale'' saamgebundel, ’n huldigingsbundel by geleentheid van sy sestigste verjaarsdag. Die sewe voorheen ongepubliseerde verhale sluit in ''Papierparade'', wat in styl en toon regstreeks by ''Een-en-twintig'' aansluit. ''Winter, Onrusrivier, 1971'' en ''My Strandloper-droom'' het die omgewing by Onrus as agtergrond. ''Ossewa by die see'' verhaal die wedervaringe van ’n onbuigsame Afrikaner, waar die situasies die kleurprobleem beklemtoon, terwyl ''My broer Louw'' ’n geestige verhaal is. Rabie self beskou ''Dies Irae'' (letterlik “dag van toorn” na aanleiding van die Katolieke oordeelsdaggesang) as goed<ref>Jan Rabie. ''Sestiger in woord en beeld.'' bl. 62.</ref>  Die Beutemans se naweekhuis word ingewy, maar hierdie huis is in die vrugbare onderdorp waar die bruin mense wat vir dekades daar gewoon het, ingevolge apartheidswetgewing onteien is en verskuif is na die onvrugbare bergheuwel. Die huishulp en tuinier van die Beutemans is die vorige bruin eienaars van die huis. Die fees word ’n dag van skuld en toorn en oordeel, met die aangrypende simboliese slot wat ’n komende oordeelsdag aankondig. ==== Versamelbundels ==== Van sy kortverhale en sketse word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Twaalf Afrikaanse Kortverhale'', ''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale'', ''Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns'', ''Vertellers 1 en 2'', ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal'', ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', ''Moderne Afrikaanse verhaalkuns'' ''Sewe sondes, nee meer'', ''Wys my waar is Timboektoe'', ''Kompas'', ''Mosaïek'', ''Vuurslag'', ''Allegaartjie'', ''Steekbaard'', ''Uit die kontreie vandaan'', ''Kort keur'' en ''Borde borde boordevol.'' Sy vroeë kortverhaal ''Swart Kersfees'' word opgeneem in ''Twaalf Afrikaanse kortverhale'' en sy jeugherinneringe word onder die titel ''Rivier van my jeug'' in ''Klein koninkryk'' opgeneem. ''Rooi'' is ’n bundel met sketse en essays van prominente skrywers (hoofsaaklik Sestigers) en daar verskyn drie bydraes van hom hierin, naamlik ''Portret van ’n hond'' (wat in 1957 deur die SAUK uitgesaai is), ''Weekdier die Grote'' (voorheen ongepubliseer) en ''Die koningsdans'' (wat in 1947 in ''Die Huisgenoot'' verskyn het en later ook opgeneem is in ''Groen reise'' as deel van die hoofstuk ''Die Ngoma Umkosi''). ''Windroos'' is ’n versameling van die werk van Sestigers en hierin verskyn ''Die klipblom'', waarin hy die ontdekking van skoonheid in die spel van bruin kinders voorstel. Hy publiseer ook kortverhale in verskeie tydskrifte, insluitende ''Sestiger''. === Romans === Sy eerste publikasies is tradisionele romans, wat met die romantiese aard daarvan, opsetlike mooiskrywery en didaktiek nie merkwaardig is nie. ''Nog skyn die sterre'' is ’n roman oor die Voortrekkers, waarin hierdie geskiedenis vanaf die vrystelling van die slawe en die grensoorloë in die Oos-Kaap, die lotgevalle in Natal tot die vestiging in Transvaal die agtergrond vorm vir ’n romantiese liefdesdriehoek. Die besinning oor die lot van die Afrikanervolk wil van die roman egter meer maak as slegs ’n liefdesverhaal, terwyl die hoofkarakter Johannes se hoopvolle wag vir ’n nuwe daeraad (waarin die titel van die roman sy beslag kry) die werk goed laat eindig. Karakterbeelding is egter gebrekkig en die roman bevat vele dekoratiewe natuurbeskrywings en doellose persoonsverhoudings wat weinig tot die geheel bydra<ref>J.C. Coetzee. in ''Jan Rabie, Sestiger in woord en beeld''. bl. 73.</ref> Die konvensioneel-nasionalistiese aanslag verraai niks van die Rabie wat later voorbrand sal maak vir vreedsame rasse saambestaan nie. ''Geen somer'' is ’n [[plaasroman]] met landelike jeugherinneringe as basis. Die verhaal word in drie afdelings verdeel, naamlik ''Herfs'', ''Winter'' en ''Lente'', waar die seisoene ook simbolies is van die lotgevalle van die karakters. Die hardvogtige vader Stefaans Rensburg se groot doel in die lewe is om die familieplaas by die Marais’s te herwin, maar sy seun Flip is verlief op een van die Marais-dogters. Die seuns word eindelik verlos van die vader se tirannie. Die tema van die familieplaas wat herwin moet word, die hardvogtige patriargale figuur wat ’n hele gesin tiranniseer en die vloedskade en afbrand van die koringlande sluit ten nouste aan by bekende patrone en motiewe in die Afrikaanse plaasroman van daardie tyd.<ref>Volgens Jan Rabie is die hardvogtige vaderfiguur gebaseer op sy eie streng vader, wat hom daaroor verwyt het (Jan Rabie. ''Sestiger in woord en beeld.'' bl. 9.)</ref> Dit is nogtans in styl en taalgebruik ’n groot vooruitgang op Rabie se debuut. ''Vertrou op môre'' is ’n roman waarin die ek-verteller skryf oor sy liefde vir ’n vrou met ’n verlede en ander liefdes-eskapades in die stad. Die gebeure speel af in Kaapstad met Helené Rens se verlede wat verhoed dat sy ’n openlike verhouding met die ek-verteller Jan le Roux kan hê. Hoewel vlot geskryf, is hierdie roman niks meer as ’n ligte liefdesverhaal nie. ''Die pad na mekaar'' is ook ’n liefdesroman. Die roman word in twee dele verdeel, met die idealistiese joernalis en hoofkarakter Herman wat saam met sy broer Louw tydens ’n Desembervakansie ’n staptog onderneem wat groot invloed uitoefen op albei se latere ontwikkeling. Herman se toenadering tot Leda word bemoeilik deur sy eerlikheid en onbeholpenheid. Nie een van hierdie romans gee enige blyke van die impak wat Rabie later op die Afrikaanse letterkunde sou hê nie. Voor sy vertrek uit Suid-Afrika skryf hy ook ''Die begin'', wat hy “’n anderster soort rustelose boek” noem, wat nooit gepubliseer is nie<ref>Jan se eie vermelding in ''Hutspot'', bl. 155.</ref> Sy belangrikste romankuns word in nege werke tussen 1958 en 1985 gepubliseer. ''Ons, die afgod'' is ’n baie sterk betrokke politieke roman en vertel van ’n vermoënde bruinman, Jan Herold, wat na jare as seevaarder na sy jeugkontrei terugkeer met die droom om daar ’n stukkie grond te koop. Hy word egter grondbesit en saambestaan geweier deur die wit Afrikaanse gemeenskap in die Boland. Na vele vernederings en nadat hy weggejaag word, vermoor Jan die wit speelmaat van sy kinderjare, Willem Marais, by wie hy die grond wil koop. Verstrengel met hierdie gebeure is die hoofkarakter, die gegriefde jong Afrikaner Frans le Roux, wat dit sy lewenstaak maak om mense soos die bruin Jan Herold te help maar verslaan word deur die bekrompe gemeenskap. Tussendeur hierdie gebeure ontwikkel daar ’n verhouding tussen Frans en Willem se suster, Hermien. Hierdie roman het die probleem van apartheid tussen bruin en wit oopgekloof soos geen ander werk voor dit in Afrikaans nie en pertinent die vrae rondom die houdbaarheid van hierdie politieke beleid gevra. Hoewel dit ’n sterk boodskap het, boet die roman juis hierdeur letterkundige waarde in, aangesien die letterkundige vereistes ondergeskik gestel word aan die doel van die skrywe. Ook die karakterisering ly hieronder, sodat dit eindelik slegs Willem Marais is wat ontwikkel tot ’n volronde mens. Die eweneens polities geïnspireerde roman ''Die agitator'' vind om nagenoeg dieselfde letterkundige redes in 1962 nie ’n uitgewer nie. ''Mens-alleen''<ref name=":0" /> is in die tyd van die meeste van die verhale in ''Een-en-twintig'' geskryf en word reeds teen die einde van 1953 voltooi. Dit word egter afgekeur deur plaaslike en oorsese uitgewers en word eindelik eers in 1963 gepubliseer. Die roman is met sy eksistensialistiese struktuur van angs en vreemdheid wat van buite opgedring word, die vonnis en beheer deur feitlik onsigbare magte, beklemmende owerheidsbeheer en identiteitsverwisselinge ’n boeiende ondersoek na ’n outsider-figuur in die samelewing. Dit is die verhaal van Lukas Alwyn, wat as soldaat binne ’n totalitêre sisteem weier om ’n teregstelling uit te voer en daarna self ter dood veroordeel word. Op die oggend van sy geskeduleerde [[fusillering]] vind hy sy seldeur op onverklaarbare wyse oop. Hy ontsnap en dwaal in die stad rond, waar hy vind dat die stad intussen beset is. Hy kom met baie mense in aanraking, maar maak met geeneen werklik kontak nie. Doelloos dwaal hy rond, sonder rigting en selfs identiteit en sonder verantwoordelikheid. Hy vind hom in ’n verskrikkingswêreld, waar die geweld hoogty vier en die opponerende magte nie maklik identifiseerbaar nie. Eindelik word Lukas as’t ware in ’n identiteit ingedwing wanneer hy aansluit by ’n ondergrondse versetbeweging en die rol van ’n gestorwene moet speel, waar hy selfs met dié se vrou Hanna saamleef. Hierdie verhouding groei stelselmatig en na haar dood neem hy die verantwoordelikheid op van haar kind (en van homself as mens). Daar is geen direkte verwysings na ’n bepaalde stad of oorlog nie en die ideologiese verskille tussen die twee strydende magte word nie regstreeks tot enige kontemporêre politieke situasie herlei nie. Die hoofaksent val dus op die angs en stryd van Lukas Alwyn teen verskillende bomenslike magte wat hom in ’n wêreld van gevoelloosheid en afgryse omring. ''Klipwieg'' <ref name="ReferenceB">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> is ’n bespiegelende reisroman waarin sewe mense uit vyf nuwe lande van die wêreld, onder aanvoering van die Suid-Afrikaner Ben, ’n pelgrimstog na die mitiese geboortegrot van Zeus onderneem om sodoende geheelperspektief te verkry en geestelike verligting te vind. Hierdie grot is dan die wieg van die Westerse beskawing, wat aan die roman sy titel gee. Die roman gee verhelderende kommentaar op Kreta en sy antieke kultuur, terwyl die Afrikaner se politieke dilemma afstandsperspektief verkry en geskets word nie net teen die eie historiese gebeurtenisse nie, maar ook teen antieke geskiedenis. Die reis word aangebied in sewe hoofstukke, wat benewens die sewe deelnemers ook die heilige getal van die Skepping is en dan ’n ou begin en ’n nuwe begin suggereer. Die deelnemers verteenwoordig elkeen ’n spesifieke neurose of emosionele ingesteldheid, soos die sinikus-masochis, die klassikus, die romantikus, die digteres, die hippie, die nimfomaan en die altruïs. Hulle eindelose filosofiese debatte (oor byvoorbeeld rasseverhoudinge, materialisme en die geloofskrisis) en beheptheid met eie persoonlike probleme lei egter daartoe dat die karakters staties bly of slegs ’n geringe mate van selfstandigheid bereik, hoewel die debatte elkeen dwing tot groter selfinsig en medemenslike begrip. Hulle uiteenlopendheid lei egter tot ’n uiters plofbare situasie wanneer die tog na ’n dwelmsessie in hallusinasie eindig. Rabie se mees ambisieuse werk is die vyf dele van die ''Bolandia''-reeks. Deur grepe uit die Suid-Afrikaanse geskiedenis te neem, probeer hy sodoende om die werklike oorsprong van die Afrikaner se kultuur en die rassesituasie aan die bod te bring. Hy ondersoek die konflik tussen rasse reeds vanaf die blanke volksplanting en bied die verhaal meermale vanuit die inheemse volkere se standpunt aan, eerder as die normale blanke beskouing.<ref name="ReferenceC">Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 57, Februarie 1965.</ref> ''Eiland voor Afrika'' (waar die titel verwys na [[Robbeneiland]]) is die eerste deel en is ’n historiese novelle gebaseer op gebeure uit Van Riebeeck se Dagregister. Vyf mense van verskillende kleure, kultuurklasse en statusse bevind hulle in die 1650’s noodgedwonge saamgehok op Robbeneiland wat as Kompanjie-skaapkraal en vuurseinende waarskuwingspos vir seevaart dien. Die karakters is die gestrafte Hollandse soldaat Jan Wouters, sy Bengaalse vrou Catarina wat voorheen ’n slavin was, die Javaanse politieke banneling Jasper Duif, die slavin Eva uit Madagaskar en ’n jong Hollander, Thomas Muller, wat daarna streef om Kaapse vryburger te word. Op die eiland is dit hulle taak om die Verenigde Oos-Indiese Compagnie se skape op te pas en vuurseine vir die aankomende skepe af te skiet. Hulle gedwonge saambestaan en onsamehorigheid is voorspel vir die latere rassesituasie in die land. Thomas word die enigste een van hierdie vyftal wat later toegelaat word om vir goed na die vasteland te vertrek. Hy besef dat die mense op die eiland, ten spyte van hulle saamleef, vreemdelinge vir mekaar gebly het en soos eilande vir mekaar was. ''Die groot anders-maak'' <ref name="ReferenceC" /> kan beskou word as ’n hoogtepunt in Rabie se romankuns.<ref name="ReferenceA">Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966.</ref> Dit beeld die desintegrasie van die Khoi-nasie uit teen ongeveer 1730, as gevolg van hulle aanraking met wit trekboergesinne waardeur hulle kultuur ondermyn word.<ref>Burger, Willie. Beeld, 16 Augustus 2004.</ref> Die naam van die roman dui op die Khoi-Khoi se gewoonte om by die nuwemaan te dans om hulleself “anders” te maak, dit wil sê te vernuwe soos die maan. Die grootste vernuwing is egter die ontmoeting en vervlegting van verskillende rasse aan die Kaap, wat aanleiding gee tot ’n nuwe, Afrikaanse ras, en die verbrokkeling van die Khoi-Khoi. Thomas Muller (nasaat van sy naamgenoot in ''Eiland voor Afrika''), trek saam met sowat dertig mense die binneland in op soek na beter weivelde. Muller moes sy erfdeel Mooiplaas aan sy jonger broer afstaan nadat ’n kind uit sy verhouding met die Khoi-vrou Keas gebore is en hy gedwing word om met ’n wit vrou te trou. In die binneland kom sy geselskap kaptein Oasib en die Khoi-Khoi teen, wie se geledere uitgedun is deur koors en pokke en hulle tradisionele waardes beïnvloed is deur die negatiewe uitwerking van tabak en brandewyn. Kaptein Oasib klou krampagtig aan die oorgelewerde leefwyses van sy stam vas. Sy seun Damoeb is verlief op Keas, die Khoi-vrou wat by wit mense grootgeword het en vrugteloos probeer om na die stam en sy gewoontes terug te keer. Sy besef dat die stam en sy leefwyse reeds gedoem is. Damoeb verwerp egter die Khoi-tradisies en beweeg nader aan die blanke leefwyse. Deur die Khoi se verdere verknegting verloor hulle dan hulle stamstelsel en taal en begin Kaaps-Hollands (voorloper van Afrikaans) praat. In hierdie roman word die kulturele konflik, in teenstelling met die fisiese stryd, tussen die Khoi en die blankes die eerste keer die onderwerp van ’n roman en word die gebeure benader vanuit die Khoi se perspektief, eerder as vanuit die trekkerboere se perspektief. ''Waar jý sterwe'' verwys na Rut se bekende woorde uit die Bybel en impliseer dat daar ’n keuse gemaak moet word, soos Rut gedoen het, oor wie voortaan die ware volk sal wees. Al die protagoniste is in omstreeks 1800 reeds teenwoordig: die Khoi-nasie wat reeds basters of kleurlinge was, die Britte met lojaliteite wat niks met Afrika te doen het nie, die beleërde wit boere wat van alle kante bedreig word en die swart mense wat reeds van die noorde tot aan die Oosgrens gevorder het. Die hoofkarakter is die Baster Douw Prins, afstammeling van Thomas Muller wat ’n karakter in ''Die groot anders-maak'' was. Ouma Katryn is nou die dogtertjie wat in hierdie roman uit die verhouding tussen Thomas Muller en Keas gebore is. Katryn het twee kinders, die ligte Thomas en die donker Lea. Thomas trou met ’n ligte Baster meisie en hulle leef as blankes aan die Oosgrens, met sy blas seun, ook Thomas, wat met ’n wit meisie trou. Die donker Lea is getroud met ’n Khoi en hulle het vyf donker kinders, onder wie Douw Prins, wat met Rut Arendse trou (waar Rut se naam simboliese waarde aan die titel van die roman gee). Douw is deel van die al groter wordende gekleurde groep sonder identiteit en selftrots, wat hoofsaaklik met veragting bejeën word. Hierdie miskenning van sy menswaardigheid dwing Douw tot die verset en bitterheid in sy lewe, gemik beide teen die blankes en sy eie mense wat hulle die onderdanigheid laat welgeval. Hy verkry sy eie onafhanklikheid en vryheid, maar word juis daarom ’n eensame figuur wat nêrens in die gemeenskap inpas nie. Hy moet kies waar hy hoort, by die swart stamme van die Oosgrens of by die blankes. Die blankes bejeën hom met agterdog en die swartes is vir beide hom en die blankes ’n bedreiging. Douw word ook deur sy neef, Thomas Muller, verstoot en eindelik gedood. Hy vind dat haat ’n tiran en slawemeester is, waaruit jy slegs deur liefde verlos kan word en daardeur dan innerlike vryheid verkry. Hierdie boek word in Engels deur Rabie self as ''A man apart'' vertaal en later word die boek ook in Russies vertaal. Twaalf jaar na eerste publikasie word die roman vir gebruik op skole onder beheer van die Departement van Kleurlingsake voorgeskryf, maar word halfpad deur die jaar sonder opgaaf van redes skielik onttrek en teen hoë koste vervang, waarskynlik weens die gebruik van raspejoratiewe wat in die tydperk onder bespreking algemeen gangbare gebruik was. ''Ark''<ref>Brink, André P. Rapport, 12 Junie 1977.</ref> speel in 1966 af, waar die<ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige'' Rapport. Human & Rousseau. Kaapstad, Pretoria en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1980.</ref> skrywer Alewyn Muller deur die Veiligheidspolisie in hegtenis geneem word. Alewyn is weer ’n afstammeling van die Mullers van die vorige ''Bolandia'' romans.<ref>De Vries, Abraham. Beeld, 28 November 1977.</ref> Tydens sy inkwisisie in die tronk word hy deur sy vriende verlaat en wanneer hy losgelaat word, ly hy aan geheueverlies, simbolies van die Afrikaner se ontkenning van sy ware afkoms. Hy moet die hele Suid-Afrikaanse situasie en homself weer herontdek, ’n taak wat op ’n soektog na eie herkoms en identiteit en uiteindelik ’n nuwe siening van die verlede uitloop. Die boodskap is hier dat die Afrikaner aan amnesie ly aangaande sy herkoms en ware geskiedenis. Met geskrifte en aksie maak Alewyn dan beswaar teen die uitstoot van die bruin mense uit die samelewing. Die skrywer Thomas Vorster word sensitief uitgebeeld as simbool van bruin adel. Die taal Afrikaans, die eiendom van beide groepe, word die ark waarbinne hande gevat kan word. Hierdie roman is egter weer hoofsaaklik rondom die propaganda geskryf en word alles deur ’n politieke bril gesien, wat afbreuk doen aan die karakterontwikkeling. Rabie sluit die ''Bolandia''-reeks af met<ref>Brink, André P. Rapport, 17 November 1985.</ref> ''En oseaan'', die verhaal van die instituut vir melaatses wat in 1817 in die [[Hemel-en-Aarde-vallei]] gestig is, terwyl die verhaal self in 1824 afspeel. Hier word die melaatses afgesonder van noemenswaardige kontak met die buitewêreld om sonder hoop op genesing die res van hulle lewens te slyt. Eerwaarde Peter Leitner is die geestelike leier, wat net soos Josef van Nasaret ook ’n skrynwerker is. Die siniese boekhouer Lukas Wahl wil van die godsdiens niks weet nie en gaan uit sy pad om die nuwe jong pasiënt Catharina (afstammeling van Ouma Katryn en Rut, weduwee van Douw Prins in ''Waar jý sterwe'') se geloof af te breek. Die inwoners se vrese, verlangens en ambisies word ’n metafoor vir die jong land Suid-Afrika se mense, met uitbeelding van hoe die slopende siekte alle rasse aanraak en verskille so afbreek. Die oseaan is eindelik die katalisator in die stryd tussen geloof en ongeloof, vandaar die titel. ''Johanna se storie''<ref>Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 23 no. 1, Maart 1983.</ref> is ’n vermaaklike weergawe van die<ref>Brink, André P. Beeld, 10 Mei 1982.</ref> lewe van ’n amptelik bruin, maar op grond van voorkoms wit,<ref>Coetzee, Ampie. Rapport, 7 Maart 1982.</ref> jong meisie genaamd Johanna Delarey. Haar wit pa probeer haar op sy plaas Elandmis hou,<ref>Du Plessis, Phil. Die Transvaler, 31 Mei 1982.</ref> waar sy en haar bruin ma in afsondering leef.<ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982.</ref> Johanna wil egter uitvind wie sy is en ontsnap en gaan Kaap toe, vermom as ’n man omdat mans kan doen wat hulle wil. Onderweg kom sy vele mense teë, wat almal iets te doen het met die grotere Suid-Afrikaanse politieke en ekonomiese situasie en verteenwoordigend is van die deursnit van die destydse samelewing. Deur hierdie opeenvolgende situasies verkry die roman egter ’n episodiese aanskyn, wat afbreuk doen aan die eenheid daarvan. Die boek belig die absurditeite, onmenslikhede, vernederings en ook lagwekkende eienskappe van die apartheidsbestel. Dit alles geskied deur die onskuldige oë van ’n basies naïewe jongmens wat nog nie afgestomp is deur gewoonte, tradisie en bygeloof nie. Hierdie perspektief gee soms aan die episodes ’n vars uitkyk, maar dit hinder dat dieselfde naïewe hoofkarakter soms groot kennis van die wêreld het en ander kere ontbreek elementêre kennis oor alledaagse sake. Johanna se pelgrimstog neem haar van Elandmis na Kaapstad na Onrusrivier en weer terug huis toe. In die negentigerjare voltooi Jan die manuskrip van ’n roman wat hy ''Luk geluk'' noem, maar die uitgewers [[Human & Rousseau]] aan wie hy dit voorlê, keur publikasie af. Hulle versoek hom om die roman in ’n jeugverhaal te verander, maar Jan weier. Daarna sou hy nie weer skryf nie. === Wetenskapfiksie === In sy tyd by die SAUK skryf Jan Rabie drie wetenskapfiksieboeke wat as vervolgverhale oor die radio uitgesaai word. ’n Besondere verdienste van hierdie verhale is die eenvoud daarvan, waar  hy daarin slaag om die wetenskaplike agtergrond geloofbaar te maak en die spanning vol te hou. Voor publikasie van hierdie werke was daar weinige wetenskapfiksieboeke in Afrikaans, sodat hierdie werke ook op hulle gebied baanbrekend was. In ''Swart ster oor die Karoo'' bewerkstellig wesens van die dooie Swart Ster Nos (Latyn vir “ons”) ’n rotasie-stilstand van die aarde omdat die mensdom met sy kernkrag arsenaal ’n gevaar vir homself en die heelal geword het. Hierdie stilstand lei daartoe dat Suid-Afrika aan die donkerkant van die aarde in sneeu en ys gehul is, terwyl die mense aan die sonkant in die ewige hitte vergaan. By die navorsingstasie Saakni in die Karoo probeer wetenskaplikes ’n oplossing vind vir die koue deur kunsmatige voedsel te kweek, terwyl die professor in sterrekunde saam met ander wetenskaplikes en die buite-aardse wese dr. Stellaris op ’n ruimtereis vertrek om die probleem te probeer oplos. Die ruimtevaarders keer terug met die kennis van hoe om die mensdom te red en met ’n wil om die verskrikking van die kernkragbomme uit te wis. ''Die groen planeet'' beskryf ’n proefplan om totale uitwissing van die aarde te voorkom deur die stigting van ’n kolonie op Mars. Hierdie plan word deur die lede van die Grootraad van die aarde (Terra) se eerste wêreldregering goedgekeur en die stigting van die kolonie heet Operasie Feniks. Die eerste proefkonyne op Mars het ’n worstelstryd om te oorleef op hierdie dorre planeet en twee lede van die geselskap beswyk. Die ander besluit egter om op Mars aan te bly, selfs nadat hulle die geleentheid kry om terug te keer aarde toe. So word die boodskap gegee dat die mens in staat is om hom by buitengewone omstandighede aan te pas en te oorleef. Rabie baseer sy verhaal op die destyds beperkte wetenskaplike kennis oor Mars en oor die ruimtevaart, met sy eie projeksies waar die wetenskap nog geen antwoorde het nie. ''Die hemelblom'' vertel van die Galaktiese Raad wat “hemelblomme” op die reddeloos besoedelde en uitgebuite aarde afgooi, wat dan die aarde bedek en alle ander lewe verdring. So word dit ’n vroeë waarskuwing oor die gevare wat besoedeling vir die aarde en sy inwoners inhou. Die hemelblomme sal verskrompel sodra hulle die hele aarde bedek het, waarna dit die aarde skoon maar sonder mense sal agterlaat. Die wetenskaplikes wat diens doen in Kaap 2, die ruimte-waarnemingspos aan die Karoo-kant van die Bolandse kusberge, is verwonderd oor die verskyning van die hemelblom. Hulle is die bevelvoerder Francois Korsten, die ingenieurstudent Bill Murray en die plantkundige Piet Jordaan. Dan word hulle in ’n vlieënde piering ontvoer, maar slaag daarin om na die aarde terug te keer met ’n oplossing vir die noodtoestand. === Reisverhale === Hy skryf ook reis- en verblyfboeke.<ref>Antonissen, Rob.. Standpunte. No. 26, Desember 1952</ref> ''Groen reise'' vertel van ’n verkenningstog deur Natal op ’n stap- en rytoer in 1947–1948. Hier besoek en beskryf hy plekke soos [[St. Lucia, KwaZulu-Natal|St. Lucia]], die [[Drakensberge]] en [[Mont-aux-Sources]], Howick en die kusgebiede. Die skrywer openbaar hom hier as iemand wat intensief waarneem en op sy eie manier interpreteer. Interessant vir lesers meer as sestig jaar nadat Rabie die boek geskryf het, is sy beskrywing van sy besoek aan Nkandhla waar hy die betekenis van die naam Nkandhla probeer ontrafel: “Mnr. Carl Birkby skrywe in sy uitstekende ''Zulu Journey'' dat dit ‘plek van vrede’ is, maar kenners van [[Zoeloe]] ontken dit”<ref>''Groen reise'' bl. 159</ref> Hierdie woorde verkry simboliese waarde wanneer storms baie jare later rondom hierdie naam uitbreek. Hersiene gedeeltes uit die reisverhaal word later opgeneem in die bundel ''Rooi'' (1965) en ''Tuinprovinsie Natal'' (1977), laasgenoemde onder redaksie van [[C.J.M. Nienaber]].<ref name="ReferenceB" /> ''’n Haan vir Eloúnda'' vertel van<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Februarie 1983.</ref> Jan en Marjorie se verblyf van dertig maande in die dorpie Eloúnda op die Griekse eiland [[Kreta]], waar die Westerse beskawing sy vroegste ontstaan gehad het. In die boek word die mense en gewoontes van die dorp beskryf teen die agtergrond van die historiese en geografiese geheel van die streek. Veral knap is die manier waarop ’n ewewig gehandhaaf word tussen besonderhede oor persoonlike belewenis en inligting oor die eiland en sy mense en geskiedenis. Die boek word dus ervaar as die waarnemings van iemand wat nie as [[Toerisme|toeris]] of buitestaander inligting deurgee nie en dus van buite af binnetoe kyk nie, maar as iemand wat deel is van die omgewing en dus van binne af as deel van die omgewing beskryf wat daar gebeur. Die titel verwys na [[Sokrates]] se doodsoffer as dank vir die dood se genesing van die lewe (ná hy die gifbeker gedrink het, sê hy “Kriton, ons skuld ’n haan aan Asklepios”) en so word die boek dan as geheel ’n haan of dankoffer vir Eloúnda. Later vertaal Jan Ioannes Kondulakis se ''Patoegas'' (’n soort Griekse ''Ampie'') en Ilias Venezis se ''Verlange na die hartland'', waardeur hy ook werke uit die Griekse letterkunde aan die Afrikaanse leser bekendstel.<ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983.</ref> ''’n Boek vir Onrus'' vertel van gebeurtenisse en karakters tydens sy langdurige verblyf op hierdie dorp. Dit begin met hy en sy vrou se aankoop van ’n eerste eie huis op hierdie dorp en hulle gesukkel om dit na eie smaak te ontwikkel en in te rig. Hulle ervarings en die mense van die dorp (insluitende Uys Krige) word met geesdrif en humor beskryf. Die spontane eerlikheid van die beskrywing van slegte naas goeie eienskappe tref.<ref>Weideman, George. Die Burger, 19 April 1990.</ref> ''Buidel'' sluit outobiografies aan by beide ''’n Haan vir Eloúnda'' en ''’n Boek vir Onrus'', met sketse wat oor hierdie tydperke in Jan se lewe en die mense wat hy toe ontmoet het, handel. Dit bevat ook ’n aantal van die rubrieke wat in tydskrifte en koerante verskyn het, waarin hy onder meer die stryd om Afrikaans behandel. ''Buidel'' is in 1990 op die kortlys vir die toekenning van die [[Ou Mutual]]-prys.<ref>Brink, André P. Rapport, 1 September 1985.</ref> ''Droomberge – Sederberge''<ref>Joubert, Gideon. Die Burger, 9 Januarie 1986.</ref> bevat die skrywer se wedervaringe op ’n staptoer saam met Daantjie Saayman en sy vrou deur hierdie berge, ingekleur deur kleurryke stories en geskiedenis van die kontrei. Benewens die skrywer en sy medestappers is die hoofkarakters die berge self en veral oom Frederik Joubert, die berggids en eienaar van die vier pakdonkies, wat hulle met sy vertellings vermaak. Hy woon in ’n grot in die berge en was ooggetuie van hoe [[arend]]e met ’n [[luiperd]] baklei en vertel onderhoudend van dinge van die berg en sy mense, soos sederhout kap, vioolspeel in Duiwelsgat en familie besoek in [[Wupperthal]] en Witwater. In ''Paryse dagboek'' <ref>Müller, Petra. Boekewêreld, 2 September 1998.</ref> tree [[André P. Brink]] op as redakteur van<ref>Venter, L.S. Rapport, 13 September 1998.</ref> Rabie se dagboek om sodoende sy Paryse verblyf en die impak wat dit op hom as mens en skrywer gehad het, uit te beeld. Sekere invoegings word gemaak deur mense soos sy vrou Marjorie Wallace en [[Uys Krige]] om aspekte wat nie helder genoeg belig word in die dagboek nie, ook te verhelder en te bewaar.<ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 21 September 1998.</ref> Die boek word benewens ’n uiters persoonlik kyk in die skrywer se eie psige ook ’n belangrike beeld op die na-oorlogse tydperk in Europa en Suid-Afrika. === Ander prosa === Jan Rabie se ander prosa is divers van aard. ''Die evolusie van nasionalisme'' bevat uittreksels uit die idees van internasionale denkers, wat hy bewerk om van toepassing te wees op die rassesituasie in Suid-Afrika. Die inhoud van hierdie bundel is so kontensieus vir sy tyd dat geen uitgewer daarin belangstel nie en Jan dit self publiseer en bemark. Hy beskryf onder andere die nasionalistiese strewe na blanke baasskap as ’n onbegryplike dwaasheid wat tot selfdood kan lei. Reeds hier, meer as dertig jaar voor demokrasie in Suid-Afrika, spel hy klinkklaar die opsies vir blankes in Suid-Afrika uit en redeneer oortuigend dat die opsies van geografiese skeiding (die apartheidsbeleid) én blanke oorheersing binne dieselfde staat nie haalbaar is nie. Die mees haalbare opsie beskou hy as vrywillige samewerking van alle volke binne een staat, hetsy as vermengde eenheid of as federale eenhede. ''Polemika'' bestaan hoofsaaklik uit briewe en sketse aan koerante en tydskrifte in die tydperk 1957–1965 oor aktuele aangeleenthede soos sensuur, rasseverhoudinge, literatuur, die Afrikaanse taal en die skrywer se rol in die samelewing. Soos die naam van die bundel suggereer, neem Jan hier dikwels standpunt in teen die heersende politieke en maatskaplike denkwyses. Interessant is die kort beskrywende bydrae oor ''Wie is die Sestigers?'' waarin hierdie groep se strewe en tegnieke bespreek word. Vir ''Sestigers in woord en beeld: Jan Rabie'' skryf hy ’n kort outobiografie, waarin hy onderhoudend oor sy lewe en reise en die ontstaan van sy boeke gesels. In ''Hutspot'' tree [[J.C. Kannemeyer]] op as redakteur om verspreide reissketse, verhale, essays en praatjies wat nie voorheen gebundel is nie, op hierdie wyse te bewaar. Die boek word in vier afdelings verdeel. Die eerste afdeling bevat ’n aantal reissketse wat dateer uit sy reise in 1948 en 1949 deur Frankryk, Switserland en Italië. Die tweede afdeling is die kort novelle ''Liefde in Korsika'', wat hy skryf na aanleiding van ’n besoek aan Korsika in 1954, met die boustof ’n ware verhaal oor ’n vendetta tussen twee families. Addisionele oorspronklike Engelse weergawes van kortverhale uit ''Een-en-twintig'', wat nie deur André P. Brink in “21+” opgeneem is nie, vorm die derde afdeling.  Die kortverhaal ''Fossiele-liefde'', wat wel vir opname in ''Een-en-twintig'' oorweeg is, maar eindelik afgekeur is, word ook hier opgeneem. Die vierde afdeling bevat stukke wat Rabie geskryf het na sy terugkeer na Suid-Afrika in 1955 en bevat onder andere stukke oor Bartho Smit, Johan Degenaar en Peter Blum. Hy lewer ook bydraes tot boeke en vir die bloemlesing ''Tuinprovinsie Natal'' onder redaksie van C.J.M. Nienaber skryf hy oor ''Die Oribi-ravyn''. === Jeugverhale === Besonder knap is sy twee jeugboeke. ''Twee strandlopers'' vertel van twee seuns, Boet en sy Transvaalse nefie Marius, se staptoer langs die Kaapse kus van [[Waenhuiskrans]] tot by [[Gansbaai]] en van daar per vistreiler tot [[Velddrif]]. Die skrywer se groot kennis oor die seelewe is duidelik uit hierdie verhaal, waarin talle wetenswaardighede oor die see en sy geheime soomloos in die verhaal ingewerk word. Die verhaal bevat ook beskrywings van die talle seewrakke langs hierdie gevaarlike seeroete en die verskillende soorte visse wat daar lewe. Hierdie inligting is egter ondergeskik aan die verhaal en die spanning wat geskep word.<ref>Eksteen, Louis. Standpunte. Nuwe reeks 126, Desember 1976.</ref> ''Die seeboek van die Sonderkossers''<ref>Van der Walt, P.D. Die Transvaler, 10 April 1976.</ref> is die verhaal van vier mense, ’n volwassene en drie skoolkinders, wat ’n oorlewingstog van omtrent twee weke langs die Kaapse Suidkus onderneem om te leer hoe om slegs uit die natuur te leef. Ook hierdie karakters word insiggewend geteken. Dit is die verhaal van Leentjie en haar pa Daniël, die ongelukkige skraal Bennie wat die slagoffer van ’n gebroke huwelik is en die vet Jan Kraai. Die aanvanklike onderlinge spanning tussen die karakters verdwyn wanneer die stappers verstaan dat hulle op mekaar aangewys is en mekaar se hulp nodig het om te oorleef. Benewens die natuur, leer die karakters ook van hulleself en van verhoudings en van die samehang tussen mense, plante en diere.  In hierdie boeke kom Rabie se besonder wye kennis van die natuur en sy morele insigte duidelik na vore, terwyl hy ook daarin slaag om die avonture wat beleef word, spannend aan te bied. Telkens is daar ook die uitdaging om nie net met die natuur nie, maar ook met mekaar harmonieuse verhoudings te hê. Die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]] word in 1977 toegeken aan ''Seeboek van die Sonderkossers''.<ref>Malan, Charles. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006.</ref><ref>Louw, W.E.G. Van die stiebeuel in die saal. Standpunte, Jaargang 2, no. 1, 1946.</ref> === Vertalings en samesteller === As vertaler lewer hy ’n baie groot bydrae om juwele uit die wêreldletterkunde vir die Afrikaanse leser, oud en jonk, toeganklik te maak. Sy vertalings sluit in Hans Christian Andersen se ''Die varkwagter'', Paul Berna se ''Pret met die ysterperd'', ''Die perd sonder kop'', ''Soektog na ’n legende'', ''Die straatmusikant'' en ''Die ysterperd'', Max Molliger se ''Die beertjieberg'', Paul-Jacques Bonbon se ''Die waaiers'' en ''Die weeskinders van Simitra'', Suzanne de Borhegyi se ''Museums'', Henri Bosco se ''Die ligte voetstap'', Albert Camus se ''Die buitestaander'' en ''Die klip wat groei'', Etienne Cattin se ''Roseline se sneltrein'' en ''Witrot en sy stoker'', Arthur C. Clarke se ''2010: sending na Jupiter'', Hugo Claus se ''Bruid in die môre'', Guy Couhaye se ''Viktor, die seekoei met vlerke'', [[Alphonse Daudet]] se ''Briewe uit my meul'', Franklin W. Dixon se ''Duikboot-kaperjolle'', Ioannes Kondulakis se ''Patoegas'', L.N. Lavolle se ''Verlorevlei'' en ''Windesang se kinders'', David McPhail se ''Waar kan ’n olifant wegkruip?'', Robert O’Brien se ''Mevrou Frisby en die rotte van Nimh'', Tony Ross se ''Jan en die boontjierank'', Georges Siménon se ''Die huis met die groen luike'', Djibi Thiam se ''Suster Luiperd'', Ilias Venezis se ''Verlange na die hartland'' en Paul Vercors se ''Die stilte van die see''. Hy is ook redakteur van die gedenkbundel wat na Ingrid Jonker se dood saamgestel word en waarin verskeie skrywers en ander vriende hulde aan haar bring, gepubliseer as ''In memoriam Ingrid Jonker''.<ref>Botha, M.C. Insig, Januarie/Februarie 2005.</ref> == Eerbewyse == Op 15 Maart 1985 vereer die Franse regering hom met die titel van Ridder van die Legion d'Honneur vir sy rol in die verspreiding van die Franse kultuur, veral deur sy vertaling van meer as dertig boeke uit Frans in Afrikaans. Op 15 September 1990 ken die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] ’n eredoktoraat aan hom toe en Katinka Heyns maak in hierdie jaar ook ’n dokumentêre program oor hom en Marjorie Wallace wat onder die titel ''Jan-en-Jorie'' oor televisie gebeeldsaai word. Die Afrikaanse Skrywersgilde vereer hom in April 1993 met erelidmaatskap van hierdie liggaam, die eerste skrywer wat so vereer word. In 1995 ontvang hy by die [[Klein-Karoo Nasionale Kunstefees]] die Afrikaans Onbeperk-toekenning. [[Daniël Hugo]] stel in 2000 ’n hoorbeeld oor sy lewe en werk op, wat onder die titel ''Jan Rabie 80'' oor [[Radiosondergrense]] uitgesaai word. In 2003 skryf [[Malan Steyn]] die drama oor sy lewe saam met Marjorie onder die titel ''Jan en Jorie'' en word dit by [[Aardklop]] en elders voor vol sale opgevoer, met die kortprent oor die kortverhaal ''Drie kaalkoppe eet tesame'' deur Inge Prins wat terselfdertyd vertoon word. Nasboek en ''Rapport'' stel in 2003 ’n nuwe prys in vir vernuwende debuutwerk op die gebied van die prosa, wat hulle na hom vernoem. Die Wes-Kaapse regering ken in 2004 die [[Orde van die Disa]] (Offisier) aan hom toe vir die buitengewone bydrae wat hy gelewer het om die provinsie ’n beter tuiste vir al sy inwoners te maak. Die Staatspresident vereer hom in 2009 postuum met die [[Orde van Ikhamanga]] (Silwer) vir sy bydrae tot die literatuur. Hy ontvang in 2011 postuum ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. Sy nagelate dokumente word bewaar in die Dokumentasiesentrum van die J.S. Gericke-biblioteek van die [[Universiteit van Stellenbosch]]. == Publikasies == Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Rabie,_Jan_Sebastian {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221025122747/https://esaach.org.za/?title=Rabie%2C_Jan_Sebastian |date=25 Oktober 2022 }}</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1943 |''Nog skyn die sterre'' |- |1944 |''Geen somer'' |- |1946 |''Vertrou op môre'' |- |1947 |''Die pad na mekaar'' |- |1950 |''Groen reise'' |- |1956 |''21'' |- |1957 |''Dakkamer en agterplaas'' |- | |''Swart ster oor die Karoo'' |- |1958 |''Ons, die afgod'' |- |1960 |''Twee strandlopers'' |- | |''Die evolusie van nasionalisme'' |- |1961 |''Die groen planeet'' |- |1963 |''Mens-alleen'' |- |1964 |''Eiland voor Afrika'' |- | |''Die groot anders-maak'' |- |1966 |''Die roos aan die pels'' |- | |''Waar jy sterwe'' |- | |''Polemika'' |- |1969 |''A man apart'' |- |1970 |''Klipwieg'' |- |1971 |''’n Haan vir Eloúnda'' |- | |''Die hemelblom'' |- |1975 |''Seeboek van die Sonderkossers'' |- |1977 |''Ark'' |- |1980 |''Versamelverhale'' |- |1981 |''Johanna se storie'' |- |1982 |''’n Boek vir Onrus'' |- |1985 |''En oseaan'' |- | |''Droomberge – Sederberge'' |- |1986 |''Sestigers in woord en beeld: Jan Rabie'' |- |1989 |''Buidel'' |- |1998 |''Paryse dagboek'' |- |2000 |21 Plus |- |2004 |''Hutspot'' |- | !Redakteur |- |1966 |''In memoriam Ingrid Jonker'' |- | !Vertalings |- |1960 |''Die waaier'' – Paul-Jacques Bonzon |- | |''’n Huis met groen luike'' – Georges Siménon |- | |''Die stilte van die see'' – Paul Vercors |- |1961 |''Die ysterperd'' – Paul Berna |- | |''Die ligte voetstap'' – Henri Bosco |- | |''Die klip wat groei'' – Albert Camus |- |1963 |''Die weeskinders van Simitra'' – Paul Jacques Bonzon |- |1964 |''Pret met die ysterperd'' – Paul Berna |- | |''Briewe uit my meul'' – Alphonse Daudet |- | |''Verlorevlei'' – L.N. Lavolle |- | |''Windesang se kinders'' – L.N. Lavolle |- |1965 |''Die perd sonder kop'' – Paul Berna |- |1966 |''Die buitestaander'' – Albert Camus |- | |''Witrot en sy stoker'' – Etienne Cattin |- |1967 |''Roseline se sneltrein'' – Etienne Cattin |- |1968 |''Die straatmusikant'' – Paul Berna |- |1969 |''’n Bruid in die môre'' – Hugo Claus |- |1971 |''Museums'' – Suzanne de Borhegyi |- |1974 |''Patoegas'' – Ioannes Kondulakis |- |1975 |''Soektog na ’n legende'' – Paul Berna |- |1979 |''Verlange na die hartland'' – Ilias Venezis |- |1981 |''Viktor, die seekoei met vlerke'' – Guy Couhaye |- | |''Waar kan ’n olifant wegkruip?'' – David McPhail |- | |''Jan en die boontjierank'' – Tony Ross |- | |''Suster Luiperd'' – Djibi Thiam |- |1982 |''Die varkwagter'' – Hans Christian Andersen |- | |''Die beertjieberg'' – Max Bolliger |- | |''Die herderslied'' – Max Bolliger |- | |''2010: Sending na Jupiter'' – Arthur C. Clarke |- | |''Duikboot-kaperjolle'' – Franklin W. Dixon |- |1984 |''Mev. Frisby en die rotte van Nimh'' – Robert O’Brien |- |1987 |''Môrester oor die Abruzzi'' – Uys Krige |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede.'' Nasou Beperk. Elsiesrivier. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk 1964. * Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963. * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966. * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1979. * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tweede druk, 1980. * Bosch, Erna. ''Mosaïek''. Academica. Pretoria. Eerste uitgawe,1986. * Botha, Elize. ''Prosakroniek''. Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe prosa.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe. Derde druk, 1972. * Brink, André P. ''Jan Rabie se 21''. Blokboeke 23. Academica. Pretoria en Kaapstad. Derde druk, 1984. * Brink, André P. e.a. ''Rooi.'' John Malherbe Edms. Bpk. Kaapstad. Tweede hersiene uitgawe, 1982. * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980. * De Jager, Johan. ''Allegaartjie''. De Jager-HAUM. Pretoria. Eerste uitgawe. Vierde druk, 1982. * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970. * De Vries, Abraham H. ''Kortom.'' Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2.'' Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk 1983. * Kannemeyer, J.C. ''[[Jan Rabie. Prosapionier en politieke padwyser]].'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 2004. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005. * Krige, Uys. ''Die naamlose muse.'' Protea Boekhuis. Pretoria. Eerste uitgawe, 2002. * Lategan, F.V. ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg 1961. * Lategan, F.V. ''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, 1965. * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe. Eerste druk, 1973. * Nienaber, C.J.M. (redakteur) ''Tuinprovinsie Natal.'' Tafelberg Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1977. * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Eerste uitgawe, 1949. * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe, 1963. * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Rabie, Jan. ''Paryse dagboek''. Human & Rousseau. Kaapstad, Pretoria en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1998. * Rabie, Jan. ''Sestigers in woord en beeld''. Perskor-Uitgewery. Johannesburg en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1986. * Smuts, J.P. (Red.) ''Kompas''. HAUM. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1965. * Smuts, J.P. en Van Rensburg, R. ''Mosaïek''. HAUM. Kaapstad. Vierde druk, 1969. * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Tweede druk, 1983. * Spies, Jan. ''Sebastiaan Rabie.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers- Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Steenberg, D.H. ''Jan Rabie 1920-)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998. * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom.'' Lapa-Uitgewers. Eerste uitgawe. Tweede druk, 2005. === Vakkundige artikels === * Bloemhof, François. 1993. Enkele aspekte in Hennie Aucamp se '''n Bruidsbed vir tant Nonnie'' en Jan Rabie se ''Die man met die swaar been''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' * Deudney-Theron, E.. 1991. Mythos as paradigma – Jan Rabie se ''Die groot vrot''. ''Literator.'' * H de Vries, Abraham. 2006. Jan Rabie, Prosapionier en Politieke Wegwyser. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' * Malan, Charles. 2006. ''Die buitestaander'' (Albert Camus, vertaal deur Jan Rabie) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' * Steenberg, D.H.. 1983. Die naamwoordgedrag in Jan Rabie- ''Drie kaalkoppe eet tesame''. ''Literator.'' * Steenberg, DH. 1984. Model en werkwyse by literatuurondersoek – Beredeneer en toegepas op ''Drie kaal koppe eet tesame'' (Jan Rabie). ''Koers.'' * Van Aardt, Peet. 2004. Oor betrokke en onbetrokke skryf. Jan Rabie en Etienne Leroux se briewe in die jare vyftig oor die taak van die skrywer. ''Stilet.'' * Van der Merwe, CN. 1996. Drought-breaking love- An analysis of the moral values implied in ''Drought'' by Jan Rabie. ''Literator.'' * Visagie, Andries. 2023. Surrealisties teen die kolonialisme – ''Die man met die swaar been'' van Jan Rabie en ''Wat gebeurde er met sergeant Massuro?'' van Harry Mulisch. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Franse vereer Jan Rabie''. Die Burger, 30 Januarie 1985. * Barnard, Chris. ''Ridder Jan''. Rapport, 7 April 1985. * Barnard, Chris. ’''n Seningbesnaarde bruin windharp.'' Die Burger, 14 Augustus 1990. * Barnard, Chris. ’''n Man sonder sonde''. Insig, Desember 1995. * Barnard, Chris. ''Strandloper Jan''. Insig, Januarie 2002. * Bloemhof, Francois. ''Enkele aspekte in Hennie Aucamp se ’n Bruidsbed vir tant Nonnie en Jan Rabie se Die man met die swaar been.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993. * Botha, M.C. ''Jan Rabie: die Sestiger op sewentig''. Die Burger, 17 November 1990. * Brink, André P. ’''n Dankie sê vir Jan Rabie – 20 jaar na ‘21''’. Rapport, 28 Maart 1976. * Brink, André P. ''’n Skrywer ontdek sy Afrikaanse menswees in Parys.'' Rapport, 24 Desember 2000. * Brink, André P. ''Jan Afrika rus.'' Rapport, 18 November 2001. * Brink, Marina. ''Jan Rabie ’n ridder gebore.'' By, 18 Februarie 2012. * Burger, Kobus. ''Jan en Jorie vereer op Aardklop.'' Beeld, 9 Julie 2003. * Cloete, T.T. ''’n Gekristalliseerde verhaal: Rabie se drie kaalkoppe.'' Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe  reeks 18 no. 2, Mei 1980. * Coetzee, A.J. ''Jan Rabie se kortverhale en kort prosas. ’n retrospektief''. Standpunte. Nuwe reeks 159, Junie 1982, * De Vries, Abraham. ''Commendatio gelewer tydens die toekenning van erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywersgilde aan Jan Rabie.'' 23 April 1993. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993. * De Vries, Abraham. ''Daar is sovéél Janne''. Plus, 14 November 2000, * De Vries, Abraham. ''Die storie van Jan se droom''. Plus, 18 Februarie 2006. * De Vries, Willem. ''Wallace-Rabie-beurs grootste ooit.'' Beeld, 30 September 2009. * Erlank, Ingrid. ''Jan Rabie kry ligte beroerte''. Rapport, 4 Oktober 1998. * Fryer, Charles. ''Gedorie, dis onse Jan en sy Jorie''. Die Burger, 18 Augustus 1990. * [[Jakes Gerwel|Gerwel, Jakes.]] ''Boek oor Rabie ‘ vol deernis’.'' Beeld, 21 Januarie 2005. * Jansen, Herman. ''Gordyn sak finaal oor Jan en Jorie''. Rapport, 3 Julie 2005. * Kannemeyer, J.C. ''Jan Rabie, Uys Krige en die geboorte van Sestig.'' Plus, 25 Januarie 2002. * Kannemeyer, J.C. ''Afrikaans volgens Rabie die grootste nie-rassige prestasie van Suiderland''. Rapport, 9 Maart 2003. * Kruger, Gert. ''Die man van ‘21’ word 75''. Die Burger, 15 November 1995. * Lewis, J.H. ''’Die bed’ en ‘Die man met die swaar been’ van Jan Rabie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 4, November 1986. * Nieuwoudt, Stephanie. ''Lewende legendes: Jan Rabie.'' Plus, 6 Augustus 1999. * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987. * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 2, Mei 1988. * Pieterse, Henning. ''Drie verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990. * Pieterse, Henning. ''Vyf verhale uit ‘My mense’''. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990. * Prins, Johannes. ''Jan Rabie en Parys, die ‘kosmopolitiese kermis’.'' Plus, 7 Junie 2000. * Prins, M.J. ’''Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. Grové.'' Tydskrif vir  Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986. * Rabie, Jan. ''Skrywer skryf die bitterbekke af.'' Die Burger, 13 Oktober 1990. * Rousseau, Ina. ''Die Jan van vóór Parys''. Boekewêreld, 17 November 1999. * Slabber, Coenie. ''Jan Rabie se droom van almal se taal.'' Rapport, 29 April 1990. * Smith, Francois. ''Jan Rabie dag ná verjaardag in Kaap dood''. Beeld, 16 November 2001. * Smith, Francois. ''Jan Rabie se begrafnis ‘voltrek sy goue band met grond’''. Beeld, 20 November 2001. * Smuts, J.P. en Smuts, Ria. ''’n Eksistensiële buitestaander by Jan Rabie: ‘Ek het jou gemaak’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 3, Augustus 1995. * Van der Walt, Sarel. ''Jan Rabie postuum vereer vir bydrae tot literatuur''. Beeld, 3 Desember 2009. * Von Meck, Anoeschka. ''Jan Rabie se huis word toe tog nie gesloop''. Rapport, 16 Julie 2006. * Willemse, Hein. ''Hartstogtelik Jan.'' Beeld, 20 November 2001. * Wyngaard, Heindrich. ''Ordes ‘huldig Jan en Jorie’''. Rapport, 2 Oktober 2005. === Internet === * Barnard, Chris Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/17/3/2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621235410/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/17/3/2.html |date=21 Junie 2010 }} * Barnard, Chris Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/08/14/4/7.html * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/24/1/12.html * Boekeredakteur Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/11/16/3/18.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Botha, Amanda Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/janjorie.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621215332/http://oulitnet.co.za/seminaar/janjorie.asp |date=21 Junie 2017 }} * Botha, M.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/11/17/4/3.html * Brink, André P. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2001/11/18/22/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/10/05/2/1.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/11/14/4/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/11/17/8/3.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Deloof, Jan Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/neerlandi/janrabie.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406131229/http://www.oulitnet.co.za/neerlandi/janrabie.asp |date= 6 April 2016 }} * De Vries, Abraham H. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2006/02/18 KA/05/02.html * De Vries, Abraham H. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/04/27/9/1.html * De Vries, Abraham H.: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/11/17/6/12.html * Giliomee, Hermann Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/12/14/B1/14/05.html * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2004/11/19/KA/05/01.html * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/02/18/DB/8LDN/01.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2003/09/08/DB/9LDNk/06.html * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/11/17/DB/10LDNk/07.html * Kannemeyer, J.C. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/04/30/BS/16LDN/01.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Kannemeyer, J.C. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/03/9/24/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Le Roux, André Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/10/16/2/9.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621235529/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1990/10/16/2/9.html |date=21 Junie 2010 }} * LitNet ATKV-Skrywersalbum 17 Junie 2010: www.litnet.co.za * Loots, Sonja Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2003/03/9/24/4.html * Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/08/06/3/20.html * Olivier, Fanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/17/3/4.html * Prins, Jo Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/17/3/3.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621235415/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/17/3/3.html |date=21 Junie 2010 }} * Rousseau, Ina Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/11/17/3/22.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Leopold Scholtz|Scholtz, Leopold]] Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/10/08/DB/12k/05.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Smith, Francois Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/11/20/2/25.html * Steenberg, A.M.M. Noordwes-Universiteit: http://dspace.nwu.ac.za/handle/10394/3801 * Boekwurm: http://www.boekwurm.co.za/blad_skryf_pqrst/janrabie.html * Willemse, Hein Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/20/12/9.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621235547/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2001/11/20/12/9.html |date=21 Junie 2010 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Sestigers|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Rabie, Jan}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1920]] [[Kategorie:Sterftes in 2001]] cop9a7e57xk2v7wa92o08zgjim3z138 0 418 2908640 2890594 2026-06-02T05:29:51Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2908640 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Hillbrow Tower-1.jpg|teks=Bouwerk begin aan die [[Hillbrow-toring]]}} Die '''jaar 1968''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Maandag]] begin het. Dit was die 68ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Twee treine bots tussen [[Skukuza]] en [[Krokodilbrug]] in die [[Krugerwildtuin]]. Veertien mense sterf en 38 word beseer.<ref name=Pienaar>Pienaar, U. de V., ''Neem uit die Verlede'', Sigma Pers, 1990.</ref> * [[30 Januarie]] – Tydens die [[Viëtnamoorlog]] stuur [[Viëtkong]]-magte die [[Tết Offensief]] op Viëtnamese Nuwejaarsdag (Tet) van stapel. * [[31 Januarie]] – [[Nauru]] verkry onafhanklikheid van [[Australië]], [[Nieu-Seeland]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[6 Februarie|6]]-[[18 Februarie]] – Die tiende [[Olimpiese Winterspele 1968|Olimpiese Winterspele]] word in [[Grenoble]], [[Frankryk]], aangebied. * [[24 Februarie]] – Die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] in [[Johannesburg]] word amptelik geopen. * [[12 Maart]] – [[Mauritius]] word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[16 Maart]] – [[My Lai-menseslagting]] in [[Viëtnam]]. * [[4 April]] – Die [[ruimtetuig]] [[Apollo 6]] word gelanseer. * [[20 April]] – 'n [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] [[Boeing 707]] ([[SAL Vlug 228|vlug 228]]) val tydens opstyging vanaf [[Windhoek]], [[Suidwes-Afrika]], en 123 sterf. * [[23 April]] – Die [[Verenigde Koninkryk]] produseer hul eerste desimale munte. * [[24 April]] – Mauritius sluit by die [[Verenigde Nasies]] aan. * [[3 Mei]] – Die Sorbonne Universiteit in [[Parys]] word deur betogers beset. * [[22 Mei]] – Die kernaangedrewe [[duikboot]] [[USS Scorpion (SSN-589)|USS ''Scorpion'']] sink met 99 mense aan boord, 400&nbsp;myl suidwes van die [[Asore]]. * [[Junie]] – Bouwerk begin aan die [[Hillbrow-toring]] in [[Johannesburg]]. * [[6 Junie]] – Senator Robert F. Kennedy sterf in 'n sluipmoordaanval deur Sirhan Sirhan.<!-- * [[1 Julie]] – Die kernsperverdrag word geteken. Meer inligting benodig asb --> * [[25 Julie]] – [[Pous Paulus VI]] se sewende en laaste ensikliek, ''[[Humanae Vitae]]'', word vrygestel. * [[21 Augustus]] – Bloedige beëindiging van die [[Praagse Lente]] deur troepe van die [[Warskouverdrag]]slande. * [[6 September]] – [[Eswatini]] word as Swaziland van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[24 September]] – Swaziland sluit aan by die [[Verenigde Nasies]]. * [[2 Oktober]] – Die Slagting van Tlatelolco beëindig die studentebeweging in [[Meksiko]]. * [[11 Oktober]] – [[NASA]] lanseer [[Apollo 7]], die eerste bemande sending van die [[Apollo program|Apollo-program]]. * [[12 Oktober]] – [[Ekwatoriaal-Guinee]] word van [[Spanje]] onafhanklik. * [[12 Oktober|12]]-[[27 Oktober]] – Die 19de [[Olimpiese Somerspele 1968|Olimpiese Somerspele]] word in [[Meksikostad]], [[Meksiko]], aangebied. * [[20 Oktober]] – Die voormalige [[VSA|VSA Presidentsvrou]] [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Kennedy]] trou met die [[Griekeland|Griekse]] skeepvaartmagnaat Aristotle Onassis. * [[25 Oktober]] – Die rockgroep [[Led Zeppelin]] tree vir die eerste keer op, by die Universiteit van Surrey in Engeland. * [[4 November|4]]-[[13 November]] – Die derde [[Paralimpiese Somerspele 1968|Paralimpiese Somerspele]] word in [[Tel Aviv]], [[Israel]], aangebied. * [[5 November]] – [[Richard Nixon]] wen die Amerikaanse presidentsverkiesing. * [[12 November]] – [[Ekwatoriaal-Guinee]] word lidland van die [[Verenigde Nasies]]. * [[21 Desember]] – Die ruimtetuig [[Apollo 8]] word gelanseer. * [[24 Desember]] – Apollo 8 voltooi die eerste bemande omwenteling om die [[Maan]].<!-- * [[27 Desember]] – Apollo 8 plons in die [[Stille Oseaan]] neer. is dit nuuswaardig? --> == Geboortes == * [[17 Januarie]] – [[Ilja Leonard Pfeijffer]], Nederlandse [[digter]], [[roman]]sier, polemikus en klassikus. * [[30 Januarie]] – [[Felipe VI]], koning van Spanje. * [[5 Februarie]] – [[Marcus Grönholm]], Finse beroeps[[tydren]]jaer. * [[8 Februarie]] – [[Gary Coleman]], [[Amerikaanse]] akteur († [[2010]]). * 8 Februarie – [[Geoff Makhubo]], Suid-Afrikaanse politikus en [[burgemeester]] van die [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Johannesburgse Metro]] ten tyde van sy dood († [[2021]]). * [[18 Februarie]] – [[Molly Ringwald]], Amerikaanse aktrise. * [[29 Februarie]] – [[Gonzalo Lira]], Amerikaanse ondersoekende joernalis en oorlogskommentator († [[2024]]). * [[29 Februarie]] – [[Chen Zihe]], [[Volksrepubliek China|Chinese]] Olimpiese [[tafeltennis]]speler. * [[2 Maart]] – [[Daniel Craig]], Britse akteur, onlangse ''James Bond''. * [[4 Maart]] – [[Patsy Kensit]], Britse aktrise en sangeres. * 4 Maart – [[Kyriakos Mitsotakis]], Griekse politikus en eerste minister van [[Griekeland]]. * [[5 Maart]] – [[Ambrose Dlamini]], tiende Eerste Minister van Eswatini († [[2020]]). * [[6 Maart]] – [[Moira Kelly]], Amerikaanse aktrise. * [[30 Maart]] – [[Céline Dion]], Kanadese sangeres. * [[8 April]] – [[Patricia Arquette]], Amerikaanse aktrise en regisseuse. * [[9 April]] – [[Jay Chandrasekhar]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[14 April]] – [[Anthony Michael Hall]], Amerikaanse akteur. * [[19 April]] – [[Ashley Judd]], Amerikaanse aktrise. * 19 April – [[Mswati III]], koning van [[Eswatini]]. * [[7 Mei]] – [[Traci Lords]], Amerikaanse fotomodel en aktrise. * [[13 Mei]] – [[Scott Morrison]], 30ste Eerste Minister van Australië. * [[26 Mei]] – [[Frederik, kroonprins van Denemarke]]. * [[28 Mei]] – [[Kylie Minogue]], Australiese aktrise en sangeres. * [[4 Junie]] – [[Yoo Nam-kyu]], [[Suid-Korea]]anse [[tafeltennis]]speler. * [[11 Junie]] – [[Pieter Naudé]], [[Afrikaans]]e sanger († [[2025]]). * [[14 Junie]] – [[Faizon Love]], Amerikaanse skrywer en akteur. * [[20 Junie]] – [[Tonya Kinzinger]], Franse aktrise. * [[26 Junie]] – [[Jovenel Moïse]], Haïtiaanse president († 2021). * [[5 Julie]] − [[Hedi Slimane]], Franse modeontwerper en fotograaf. * [[11 Julie]] – [[Mark Fisher]], Britse skrywer, kultuurteoretikus, filosoof en dosent († [[2017]]). * [[12 Julie]] – [[Amy Kleinhans]], Suid-Afrikaanse skoonheidskoningin, [[Mej. Suid-Afrika]] in 1992. * [[23 Julie]] – [[Jeffrey Dean]], Amerikaanse rekenaarwetenskaplike en sagteware-ingenieur. * [[27 Julie]] – [[Julian McMahon]], Australiese akteur en vervaardiger († 2025). * [[1 Augustus]] – [[Marco Börries]], [[Duitsers|Duitse]] besigheidsman. * [[2 Augustus]] – [[Chanté Hinds]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[5 Augustus]] – [[Marine Le Pen]] (Marion Anne Perrine Le Pen), advokaat en Franse politikus. * [[9 Augustus]] – [[Gillian Anderson]], Amerikaanse aktrise. * [[17 Augustus]] – [[Helen McCrory]], Engelse aktrise († 2021). * [[25 Augustus]] – [[David Alan Basche]], Amerikaanse akteur. * [[12 September]] – [[Kees van der Staaij]], Nederlandse juris en politikus. * [[17 September]] – [[Anastacia|Anastacia Lyn Newkirk]], Amerikaanse popsangeres en liedjieskrywer. * [[20 September]] – [[Chen Jing]], [[tafeltennis]]speler en Olimpiese kampioen vir China en later Olimpiese medaljewenner vir Chinese Taipei. * [[25 September]] – [[Will Smith]], Amerikaanse akteur en rapper. * [[28 September]] – [[Mika Häkkinen]], [[Finland|Finse]] motorrenjaer. * [[11 Oktober]] – Halla Tómasdóttir, President van [[Ysland]]. * [[17 Oktober]] – [[Thom Yorke|Thom Edward Yorke]], hoofsanger van die [[Radiohead]], kunstenaar. * [[22 Oktober]] – [[David Maynier]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[27 Oktober]] – [[Neil de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en kommentator († [[2025]]).<ref name="biznews-20241027">{{cite web |url=https://www.biznews.com/interviews/de-beer-steenhuisen-anc-gayton-cr |titel=De Beer: Corruption “hostages”, “Chameleon” Steenhuisen on the ANC Smartie Box – and Gayton as CR’s “apple-bearer….” |trans-title=De Beer: korrupsie-"gyselaars", "Verkleurmannetjie" Steenhuisen oor ANC-Smartie-boks - en Gayton as CR se "appeldraer..." |webwerf=[[BizNews]] |datum=27 Oktober 2024 |format=Onderhoudtranskripsie |naam=Chris |van=Steyn}}</ref> * [[20 November]] – [[David van Rooyen]] (Des), afgedankte kabinetsminister van finansies van Suid-Afrika. * [[2 Desember]] – [[John Ajvide Lindqvist]], [[Swede|Sweedse]] skrywer, illusionis en skerpskertser-komediant. * 2 Desember – [[Lucy Liu]], Amerikaanse aktrise. * [[18 Desember]] – [[Casper Van Dien]], Amerikaanse akteur. * [[23 Desember]] – [[Manuel Rivera-Ortiz]], Amerikaanse fotograaf. == Sterftes == * [[7 Januarie]] – Prof. [[J.L.B. Smith]], 'n Suid-Afrikaanse [[igtioloog]] wat die [[selakant]] geïdentifiseer het (* [[1897]]). * [[10 Januarie]] – Dr. [[Eben Dönges]], aangewese Staatspresident van Suid-Afrika (* [[1898]]). * [[16 Februarie]] – [[Gert van den Bergh]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1920]]). * [[27 Maart]] – [[Joeri Gagarin]], 'n Rus en die eerste mens wat om die aarde gewentel het, (* [[1934]]). * [[1 April]] – [[Lef Landau]], Russiese fisikus (* [[22 Januarie]] [[1908]]). * [[4 April]] – Dr. [[Martin Luther King Jr.]], burgerregte aktivis, geskiet in 'n sluipmoord by die Lorraine Motel in [[Memphis]], [[Tennessee]], [[VSA]] (* [[1929]]). * [[7 April]] – [[Jim Clark]], [[Skotse]] [[Formule Een|F1-motorrenjaer]] (* [[1936]]). * [[16 April]] – Edna Ferber, Amerikaanse skrywer (* [[15 Augustus]] [[1885]]). * [[17 April]] – [[Mikro]] (die skuilnaam van Christoffel Hermanus Kühn), bekende Afrikaanse skrywer (* [[1903]]). * [[14 Mei]] – [[Husband Kimmel]], Amerikaanse admiraal (* [[1882]]). * [[1 Junie]] – [[Helen Keller]], Amerikaanse skryfster, aktivis en dosent (* [[1880]]). * [[24 Junie]] – [[Eric Louw|Eric Hendrik Louw]], diplomaat en politikus (*[[21 November]] [[1890]]). * [[1 Oktober]] – [[Romano Guardini]], [[Duitse]] [[katolieke]] priester, [[teoloog]] en [[filosoof]] (* [[1885]]). * [[13 Oktober]] – [[Bea Benaderet]], Amerikaanse aktrise (* [[1906]]). * [[6 November]] – [[Charles Munch]], Franse [[simfonie]][[dirigent]] en [[violis]] (* [[1891]]). * [[25 November]] – [[Enid Blyton]], Britse outeur van ''Noddy'', ''Famous Five'' en ''Secret Seven'' (* [[1897]]). * [[18 Desember]] – [[Giovanni Messe]], Italiaanse generaal en politikus (* [[1883]]). * [[20 Desember]] – [[Max Brod]], Oostenrykse skrywer, vertaler en komponis (* [[1884]]). * 20 Desember – [[John Steinbeck]], Amerikaanse skrywer (* [[1902]]). * [[30 Desember]] – [[Trygve Lie]], 'n [[Noorweë|Noorse]] politikus, diplomaat en die eerste sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] (* [[1896]]). [[Kategorie:1968| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == {{verwysings}} dab5pj548v52hyor9a29uaeky705r8g 0 419 2908719 2842591 2026-06-02T07:10:22Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2908719 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=View of Old Main Building of Groote Schuur Hospital.jpg|teks=[[Groote Schuur-hospitaal]], waar die eerste menslike hartoorplanting gedoen is.}} Die '''jaar 1967''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 67ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[27 Januarie]] – Die [[Apollo 1]]-ruimtetuig word deur ’n brand vernietig by die [[Kennedy-ruimtesentrum]]. [[Ruimtevaarder]]s [[Gus Grissom]], [[Edward Higgins White]] en [[Roger B. Chaffee]] sterf in die voorval. * [[2 Februarie]] – Aleksei Kosygin besoek die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Februarie]] – [[Lunar Orbiter 3]] word gelanseer. * [[5 Februarie]] – Generaal Anastasio Somoza Debayle word president van [[Nicaragua]]. * [[7 Februarie]] – Groot bosbrande in [[Tasmanië]] eis die lewe van 62 mense. * [[22 Februarie]] – [[Suharto]] neem die bewind oor van [[Sukarno]] in [[Indonesië]]. * [[27 Februarie]] – [[Dominica]] verkry onafhanklikheid van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[13 Maart]] – [[Indira Gandhi]] word Eerste Minister van [[Indië]]. * 13 Maart – Die [[Rietbok (vliegtuig)|Rietbok]], 'n vliegtuig van die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], verdwyn. * [[23 April]] – [[Sojoes 1]] word gelanseer in ’n [[wentelbaan]] en vervoer ’n enkele [[ruimtevaarder]], kolonel [[Wladimir Komarof]], wat sterf toe die ruimtetuig val tydens sy terugkeer na die aarde. * [[5 Junie]] – Die [[Sesdaagse Oorlog]] begin. * [[7 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: [[Israel]] val die [[Golanhoogland]] binne. * [[10 Junie]] – Sesdaagse Oorlog: Israeliese magte beëindig hulle opmars in [[Sirië]] en hou hulle by 'n [[Verenigde Nasies|VN-skietstaking]] en bring daarmee 'n einde aan ses dae se gevegte op drie fronte. * 10 Junie – [[MiG-23]], 'n Sowjetvegvliegtuig, se nooiensvlug. * [[13 Junie]] – Thurgood Marshall genomineer as regter vir die Hooggeregshof in die [[VSA]] deur president [[Lyndon B. Johnson]]. * [[14 Junie]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 5]] word gelanseer. * [[27 Junie]] – Wêreld se eerste [[Outomatiese tellermasjien|OTM]] geïnstalleer in Enfield, [[Londen]]. * [[28 Junie]] – [[Israel]] annekseer Oos-[[Jerusalem]]. * [[10 Julie]] – [[Nieu-Seeland]] se geldeenheid word gedesimaliseer. * [[17 Julie]] – Die onbemande [[ruimtetuig]] [[Surveyor 4]] stort op die maan neer. * [[8 Augustus]] – [[Thailand]], [[Indonesië]], [[Maleisië]], [[Filippyne]] en [[Singapoer]] stig die [[ASEAN]] in [[Bangkok]], Thailand. * [[3 September]] – [[Swede]] skakel amptelik oor na bestuur aan die regterkant van die pad. (Sien ''[[Dagen H]]''.) * [[30 November]] – Suid-Jemen word van die Verenigde Koninkryk onafhanklik. * [[3 Desember]] – Eerste [[hartoorplanting]] wêreldwyd onder leiding van dr. [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] in die [[Groote Schuur-hospitaal]], [[Kaapstad]]. * [[17 Desember]] – Harold Holt, die Eerste Minister van [[Australië]] verdwyn terwyl hy naby Portsea, [[Victoria]] swem. == Geboortes == * [[2 Januarie]] – [[Francois Pienaar]], Suid-Afrika se twee-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[7 Januarie]] – [[Irrfan Khan]], Indiese akteur († [[2020]]). * [[9 Januarie]] – [[Dave Matthews]], Suid-Afrikaansgebore sanger en liedjieskrywer (Dave Matthews Band). * 9 Januarie – [[Gary Teichmann]], Suid-Afrika se vyf-en-veertigste [[Springbokkaptein]]. * [[13 Januarie]] – [[Annie Jones (aktrise)|Annie Jones]], Australiese aktrise. * [[19 Januarie]] – [[Javier Cámara]], Spaanse akteur. * [[23 Januarie]] – [[Nathi Mthethwa]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminister († [[2025]]). * [[28 Januarie]] – [[Bongani Mayosi]], Suid-Afrikaanse professor († [[2018]]). * [[10 Februarie]] – [[Laura Dern]], [[Amerikaanse]] aktrise. * [[18 Februarie]] – [[Roberto Baggio]], Italiaanse [[sokker]]speler. * [[20 Februarie]] – [[Kurt Cobain]], Amerikaanse sanger en kitaarspeler (Nirvana) († [[1994]]). * [[21 Februarie]] – [[Neil Oliver]], Britse televisie-aanbieder, argeoloog, omgewingsbewaarder en skrywer. * [[25 Maart]] – [[Doug Stanhope]], Amerikaanse komediant. * [[9 April]] – [[Barnaby Kay]], Engelse akteur. * [[16 April]] – [[Bart de Graaff]], invloedryke Nederlandse TV-aanbieder, komediant en programvervaardiger († [[2002]]). * [[27 April]] – Koning [[Willem-Alexander van die Nederlande]]. * [[14 Mei]] – [[Vuyu Mbuli]], Suid-Afrikaanse radio- en TV-aanbieder († [[2013]]). * [[15 Mei]] – [[Madhuri Dixit]], beroemde [[Indië|Indiese]] aktrise in [[Bollywood]]rolprente. * [[18 Mei]] – [[Heinz-Harald Frentzen]], [[Duitsers|Duitse]] professionele renjaer. * [[19 Junie]] – [[Mia Sara]], Amerikaanse aktrise. * [[20 Junie]] – [[Nicole Kidman]], Amerikaans-Australiese aktrise. * 20 Junie – [[Sjors Fröhlich]], Nederlandse joernalis en aanbieder. * 20 Junie – [[Mo Gawdat]], Egiptiese entrepreneur en skrywer. * [[27 Junie]] – [[Samantha Newark]], Engelse [[akteur]] en komponis. * [[1 Julie]] – [[Pamela Anderson]], Amerikaanse aktrise, fotomodel en vervaardiger. * [[5 Julie]] – [[Mustafa Al-Kadhimi]], Irakse politikus, [[Eerste Minister]] van [[Irak]] tot Oktober 2022. * [[10 Julie]] – [[Hennie le Roux]], voormalige Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[18 Julie]] – [[Vin Diesel]], Amerikaanse akteur. * [[25 Julie]] – [[Matt LeBlanc]], Amerikaanse akteur. * [[23 Augustus]] – [[Andrius Mamontovas]], Litause rock-musikus, liedjieskrywer, akteur en musiekvervaardiger. * [[22 September]] – [[Michelle Ruff]], Amerikaanse aktrise. * [[28 September]] – [[Mira Sorvino]], Amerikaanse aktrise. * 28 September – [[Moon Zappa]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[3 Oktober]] – [[Denis Villeneuve]], Frans-Kanadese rolprentregisseur en skrywer. * [[7 Oktober]] – [[María Corina Machado]], Venezolaanse politikus en wenner van die [[Nobelprys vir Vrede]]. * [[10 Oktober]] – [[Saara Kuugongelwa]], [[Namibië|Namibiese]] politikus en vyfde eerste minister van Namibië (2015–''hede''). * [[11 Oktober]] – [[Peter Thiel]], Duits-Amerikaanse miljardêr-entrepreneur, waagkapitalis en politieke aktivis. * [[28 Oktober]] – [[Julia Roberts]], Amerikaanse aktrise. * [[16 November]] – [[Lisa Bonet]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Boris Becker]], Duitse [[tennis]]speler. * [[28 November]] – [[Anna Nicole Smith]], Amerikaanse model en aktrise († [[2007]]). * [[29 November]] – [[Jaco Fouché]], Afrikaanse skrywer. * [[9 Desember]] – [[Joshua Bell]], Amerikaanse [[violis]]. * [[21 Desember]] – [[Micheil Saakasjwili]], [[Georgië|Georgiese]] politikus en staatsman, President van [[Georgië]]. == Sterftes == * [[27 Januarie]] – [[Edward Higgins White]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] (* [[1930]]) * 27 Januarie – [[Gus Grissom]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1926]]) * 27 Januarie – [[Roger B. Chaffee]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1935]]) * [[4 Februarie]] – [[Herman Teirlinck]], Vlaamse skrywer (* [[1879]]) * [[18 Februarie]] – [[Robert Oppenheimer]], Amerikaanse teoretiese fisikus (* [[1904]]). * [[6 Maart]] – [[Zoltán Kodály]], Hongaarse komponis (* [[1882]]) * 6 Maart – [[Nelson Eddy]], Amerikaanse sanger en akteur (* [[1901]]) * [[11 Maart]] – [[Hanns Lothar]], Duitse toneelspeler (* [[1929]]). * [[15 Maart]] – [[Paddy Carolin]], [[Suid-Afrika]] se agtse [[Springbokkaptein]] (* [[1881]]). * [[19 April]] – [[Konrad Adenauer]], Duitse politikus en staatsman, Kanselier van Duitsland (* [[1876]]). * [[24 April]] – [[Wladimir Komarof]], Russiese ruimtevaarder aanboord [[Sojoes 1]] (* [[1927]]). * [[14 Mei]] – [[Osvaldo Moles]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] radio-gasheer en [[joernalis]] (* [[1913]]). * [[27 Mei]] – [[Paul Henckels]], Duitse akteur (* [[1885]]). * [[30 Mei]] – [[Claude Rains]], Amerikaanse akteur (* [[1889]]). * [[10 Junie]] – [[Spencer Tracy]], Amerikaanse akteur (* [[1900]]). * [[17 Junie]] – [[Tienie Holloway]], 'n Afrikaanse skrywer van kinderliteratuur (* [[1888]]). * [[22 Junie]] – [[William Nicol]], predikant, teoloog, opvoedkundige en staatsman, goewerneur van die Transvaal (* [[1887]]). * [[29 Junie]] – [[Jayne Mansfield]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[1 Julie]] – [[Frans Erasmus]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1896]]). * [[2 Julie]] – [[Boerneef]], Suid-Afrikaanse skrywer, digter, [[leksikograaf]] en akademikus (* [[1897]]). * [[7 Julie]] – [[Vivien Leigh]], Britse aktrise (* [[1913]]). * [[16 Julie]] – [[Frederik Burgers|Oom Frikkie Burgers]], Suid-Afrikaanse vermaakkunstenaar, radio- en rolprentpersoonlikheid en orrelis. (* [[1907]]). * [[21 Julie]] – [[Pierre Kemp]], Nederlandse [[digter]] (* [[1886]]). * [[21 Julie]] – [[Basil Rathbone]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1892]]). * [[22 Julie]] – [[Carl Sandburg]], Amerikaanse digter (* [[1878]]). * 22 Julie – [[Albert Luthuli]], President van die [[ANC]] (* [[1898]]). * [[1 Augustus]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer (* [[1897]]). * [[9 Augustus]] – [[Joe Orton]], Engelse dramaturg, skrywer en dagboekskrywer (* [[1933]]). * [[15 Augustus]] – [[G.B.A. Gerdener]], Suid-Afrikaanse teoloog, hoogleraar en geskiedskrywer (* [[1881]]).). * [[25 Augustus]] – [[George Lincoln Rockwell]], stigter en leier van die Amerikaanse Naziparty (* [[1918]]). * [[1 September]] – [[Siegfried Sassoon]], Engelse digter, skrywer en soldaat (* [[1886]]). * 1 September – [[Ilse Koch]], die vrou van [[Karl-Otto Koch]] en bekend as die ''Heks van [[Buchenwald-konsentrasiekamp|Buchenwald]]'' (* [[1906]]). * [[3 Oktober]] – [[Malcolm Sargent]], [[VK|Britse]] [[dirigent]] (* [[1895]]). * [[8 Oktober]] – [[Clement Attlee]], [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1883]]). * [[9 Oktober]] – [[Che Guevara]], Argentynse kommunistiese revolusionêr (* [[1928]]). * [[17 Oktober]] – [[Puyi|Ai-xin-jue-luo Pu-yi]] of Henry Pu Yi, laaste keiser van Qing China (* [[1906]]). * 17 Oktober – [[Jan Jonathan Serfontein]], Suid-Afrikaanse politikus, kabinetsminister 1954–1966 (* [[1898]]). * [[3 Desember]] – [[Denise Darvall]], hartskenker vir die eerste menslike hartoorplanting (* [[1942]]). * [[10 Desember]] – [[Otis Redding]], Amerikaanse sanger (* [[1941]]). * [[21 Desember]] – [[Louis Washkansky]], wêreld se eerste hartoorplantingspasiënt (* [[1913]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Fisika]] – [[Hans Bethe]] * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Manfred Eigen, Ronald George Wreyford Norrish, George Porter * [[Geneeskunde|Medisyne]] – Ragnar Granit, Haldan Keffer Hartline, George Wald * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Miguel Angel Asturias * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Nie toegeken nie. [[Kategorie:1967| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 0gjdpmd7ickkjxengs0lkr17vvptbyl 0 552 2908717 2895745 2026-06-02T07:08:25Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2908717 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Stockholm_photochrom2.jpg|teks=Die Noordse Museum in Sotckholm op 'n fotochroom uit 1897}} Die '''jaar 1897''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 97ste jaar van die [[19de eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Die [[Oranje Vrijstaatsche Gouvernementsspoorwegen]] word gestig. * [[28 Januarie]] – In [[Rusland]] word die eerste sensus gehou. * [[30 April]] – Genl. [[Jan Smuts]] tree in die huwelik met [[Isie Smuts|Isie Krige]] op Stellenbosch. * [[9 Desember]] – [[Marguerite Durand]], [[Frankryk|Franse]] verhoogaktriese, [[joernalis]], en bekende suffragette, stig die [[feminisme|feminitiese]] [[koerant|dagblad]] ''La Fronde''. * [[J.J. Thomson]] ontdek die [[elektron]], die elementêre partikel wat [[elektriese stroom]] in stroombane dra. * [[Henry James]] publiseer sy halflengte roman ''The Spoils of Poynton'' asook die verhaal ''What Maisie Knew''. == Geboortes == * ''datum onbekend'' – [[Jomo Kenyatta]], [[Kenia]] se eerste [[president]], (sterf op 89-jarige ouderdom in [[Mombasa]]). * [[6 Januarie]] – [[Ferenc Szálasi]], Hongaarse militêre offisier en politikus († [[1946]]). * [[30 Januarie]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer († [[1967]]). * [[4 Februarie]] – [[Ludwig Erhard]], Duitse politikus, minister van ekonomie en bondskanselier van [[Wes-Duitsland]] († [[1977]]). * [[22 Februarie]] – [[Joeri Kondratjoek]], Russiese pionier van [[Ruimtevaart|ruimtevaartkunde]] en ruimtevlug († [[1942]]). * [[17 Maart]] – [[Ferdinand von Sammern-Frankenegg]], Duitse SS-bevelvoerder († [[1943]]). * [[17 April]] – [[Thornton Wilder]], Amerikaanse skrywer en wenner van [[Pulitzerprys vir Fiksie]] († [[1975]]). * [[27 April]] – [[Chris Blignaut]], legendariese Afrikaanse sanger († [[1974]]). * [[11 Mei]] – [[Boerneef]], Suid-Afrikaanse skrywer, digter, [[leksikograaf]] en akademikus († [[1967]]). * [[27 Mei]] – [[Pieter Kuyper Albertyn|PK Albertyn]], [[Suid-Afrika]] se vyftiende [[Springbokkaptein]] († [[1973]]). * [[7 Junie]] – [[George Szell]], Hongaarsgebore Amerikaanse dirigent en komponis († [[1970]]). * [[15 Junie]] – [[Leo Marquard]], stigterslid van [[Suid-Afrika]] se [[Liberale Party]] († [[1974]]). * [[19 Junie]] – [[Moe Howard]], Amerikaanse akteur en komediant (''Three Stooges'') († [[1975]]). * [[3 Julie]] – [[L.W. Hiemstra]], Suid-Afrikaanse taalkundige († [[1978]]). * [[24 Julie]] – [[Amelia Earhart]], lugvaartpionier van die [[Verenigde State]] († [[1937]]). * [[10 Augustus]] – [[Piet Bakker]], Nederlandse skrywer en joernalis († [[1960]]). * [[11 Augustus]] – [[Enid Blyton]], Britse outeur van ''Noddy'', ''Famous Five'' en ''Secret Seven'' († [[1968]]). * [[31 Augustus]] – [[Fredric March]], Amerikaanse akteur († [[1975]]). * [[12 September]] – [[Irène Joliot-Curie]], Franse fisikus en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] († [[1956]]). * [[26 September]] – [[Giovanni Battista Montini]], later [[Pous Paulus VI]], die 262ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1978]]). * [[2 Oktober]] – [[Bud Abbott]], Amerikaanse akteur en komediant († [[1974]]). * [[26 Oktober]] – Prof. [[J.L.B. Smith]], Suid-Afrikaanse [[igtioloog]] wat die [[selakant]] geïdentifiseer het († [[1968]]). * [[26 Oktober]] – [[Henry Vahl]], Duitse akteur († [[1977]]). * [[29 Oktober]] – [[Joseph Goebbels]], Duitse politikus († [[1945]]). * [[2 November]] – [[Dennis King]], [[Engeland|Engelse]] [[rolprent]][[akteur]] († [[1971]]). * [[11 November]] – [[Gerrit Dekker]], Afrikaanse professor, letterkundige en vertaler († [[1973]]). * [[30 November]] – [[Quinto Maganini]], Amerikaanse komponis en musiekpedagoog († [[1974]]). * [[26 Desember]] – [[Willy Corsari]], Nederlandse skryfster van jeuglektuur, romans, speurverhale, kortverhale en toneelstukke († [[1998]]). * [[28 Desember]] – [[Iwan Konef]], Sowjetmaarskalk in die [[Rooi Leër]] († [[1973]]). == Sterftes == * [[10 Januarie]] – [[Gustav Christian Schwabe]], Duits-gebore Britse koopman en finansier (* [[1813]]). * [[1 Februarie]] – [[Constantin von Ettingshausen]], Oostenrykse geoloog en plantkundige (* [[1826]]). * [[3 April]] – [[Johannes Brahms]], Duitse komponis (* [[1833]]). * [[23 Oktober]] – [[Georges de Layens]], Franse botanis en [[byeboer]] (* [[1834]]). * [[28 Oktober]] – Sir [[Hercules Robinson]], 'n Britse goewerneur van die [[Kaapkolonie]] (* [[1824]]). * [[16 Desember]] – [[Alphonse Daudet]], bekende [[Franse]] [[skrywer]] (* [[1840]]). [[Kategorie:19de eeu]] [[Kategorie:1897]] q8lalsli9b6pwc75z5iutesm6wmt90m 0 1879 2908718 2872637 2026-06-02T07:08:57Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2908718 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''30 Januarie''' is die 30ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 335 dae in die res van die jaar (336 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> * [[1226]] – [[Pous Honorius III]] keur die Orde van die Karmeliete goed met die bul "Ut vivendi normam". * [[1592]] – [[Pous Clemens VIII]] volg [[Pous Innocentius IX]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1649]] – Koning [[Karel I van Engeland|Karel I]] word onthoof vir [[hoogverraad]] voor die Banqueting House in [[Londen]] tydens die [[Engelse Burgeroorlog]]. * [[1713]] – [[Pous Clemens XI]] stel Benedetto Erba-Odescacalchi, aartsbiskop van Milaan en Damian Hugo Philipp von Schönborn aan as kardinale. * [[1751]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Prodiit jamdudum'', weer oor karnaval. * [[1820]] – Edward Bransfield van die [[Britse Vloot]] land op die vasteland van [[Antarktika]]. * [[1933]] – [[Adolf Hitler]] word ingesweer as kanselier van [[Duitsland]]. * [[1945]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Wilhelm Gustloff (skip)|Wilhelm Gustloff]] seeramp vind plaas. * [[1964]] – Die onbemande ruimtetuig [[Ranger 6]] word lanseer. * [[1968]] – In die [[Viëtnamoorlog]], stuur [[Viëtkong]] magte die [[Tết Offensief]] op Viëtnamese Nuwejaarsdag (Tet) van stapel. * [[1981]] – [[Apartheid]]: Vier-en-twintig mense sterf in Operasie Beanbag, ’n aanval deur die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] op die [[ANC]] en [[PAC]], in [[Matola]], ’n woonbuurt in [[Maputo]], [[Mosambiek]]. ’n Portugese ingenieur, Jose Ramos, word verkeerdelik geïdentifiseer as [[Joe Slovo]] en by ’n padblokkade doodgeskiet. * [[2007]] – 'n Omroeper by SAFM, John Perlman, bedank nadat hy politieke sensorskap by die [[SAUK]] onthul het. * [[2017]] – [[Marokko]] sluit by die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] aan ná dié land se onttrekking 33 jaar tevore as gevolg van die [[Wes-Sahara]]-konflik. == Geboortes == * [[133]] – [[Didius Julianus]], Romeinse keiser († [[193]]). * [[1882]] – [[Franklin D. Roosevelt]], Amerikaanse politikus en staatsman, 32ste [[President van die Verenigde State]] († [[1945]]). * [[1888]] – [[D.B. Bosman]], Afrikaanse taalkundige († [[1960]]). * [[1897]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer († [[1967]]). * [[1899]] – [[Max Theiler]], Suid-Afrikaanse viroloog, ontvanger van die [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde]] ([[1951]]) († [[1972]]). * [[1911]] – [[Roy Eldridge]], Amerikaanse [[jazz]]musikant en -trompetspeler. († [[1989]]). * [[1913]] – [[Amrita Sher-Gil]], Indiese skilderes († [[1941]]). * [[1925]] – [[Douglas Engelbart]], uitvinder van die [[Muis (rekenaar)|rekenaarmuis]] († [[2013]]). * [[1930]] – Genl. [[Magnus Malan]], voormalige Minister van Verdediging en Hoof van die SA Weermag († [[2011]]). * 1930 – [[Gene Hackman]], Amerikaanse akteur († [[2025]]). * [[1937]] – [[Boris Spasski]], Russiese skaakspeler († 2025). * [[1938]] – [[Islam Karimof]], eerste [[president]] van [[Oesbekistan]] († [[2016]]). * [[1941]] – [[Dick Cheney]], Amerikaanse politikus en die 46ste [[Visepresident van die Verenigde State]] († [[2025]]). * [[1946]] – [[Paul Alexander]], Amerikaanse verlamde [[polio]]-oorlewende, wat die laaste man was wat in 'n ysterlong geleef het († [[2024]]). * [[1949]] – [[Randall Wicomb]], Suid-Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2015]]). * [[1951]] – [[Phil Collins]], Britse rocksanger en musiekvervaardiger. * [[1970]] – [[Chen Xinhua]], Chinese, later Engelse, manstafeltennisspeler. * [[1972]] – [[Mike Johnson]], Amerikaanse politikus. * [[1974]] – [[Christian Bale]], Britse akteur. * [[1977]] − [[Khumbudzo Ntshavheni]], Suid-Afrikaanse politikus en kabinetsminister. * [[2001]] − [[Christo Lamprecht]], Suid-Afrikaanse amateurgholfspeler. == Sterftes == <!-- Gebruik (* 1980) om ooreenstemmende geboortedatums aan te dui --> * [[1649]] – [[Karel I van Engeland]], koning van [[Engeland]], [[Ierland]] en [[Skotland]] (* [[1600]]). * [[1730]] – [[Pieter II van Rusland]], keiser van Rusland (* [[1715]]). * [[1858]] – [[Coenraad Jacob Temminck]], 'n Nederlandse aristokraat, dierkundige en direkteur van 'n museum (* [[1778]]). * [[1910]] – [[Granville T. Woods]], Amerikaanse uitvinder (* [[1856]]). * [[1948]] – [[Mahatma Gandhi]], charismatiese Indiese massa-bewegingsleier, wat die saak van [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-koloniale [[Indië]] onder die wêreld se aandag gebring het (* [[1869]]). * [[1951]] – [[Ferdinand Porsche]], 'n Oostenryk-Duitse motoringenieur (* [[1875]]). * [[1956]] – [[Gerrit Mannoury]], Nederlandse filosoof en wiskundige (* [[1867]]). * 1956 – [[Charles Taylor (lugvaartpionier)|Charlie Taylor]], vervaardiger van die [[enjin]] vir die eerste eerste aangedrewe vlug deur die [[Wright-broers]] (* [[1868]]). * [[2022]] – [[Dawid Swart]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1945]]). * [[2023]] – [[Cindy Williams]], Amerikaanse aktrise en vervaardiger (* [[1947]]). * [[2024]] – [[Chita Rivera]], Amerikaanse aktrise (* [[1933]]). * [[2025]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise (* [[1946]]). * [[2026]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Feesdag van St. [[Teenpous Hippolitus|Hippolitus]] in die Ortodokse Kerk. {{commonskat|30 January|30 Januarie}} [[Kategorie:Januarie]] ste4f5sn82j8tas27zvujfsvyi356w2 0 2359 2908720 2834239 2026-06-02T07:10:55Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2908720 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''1 Augustus''' is die 213de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (214de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 152 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[768]] – Die kerklike regbank ontslaan [[Teenpous Constantinus II]]. * [[1177]] – Vrede van [[Venesië]]: Keiser Frederik I Barbarossa erken [[Pous Alexander III]]. * [[1291]] – Die [[Switserland|Switserse]] oerkantons verklaar hulself onafhanklik. * [[1589]] – [[Pous Sixtus V]] stig die Slawies Kollege in sy bul ''Sapientiam Sanctorum''. * [[1664]] – Die [[Slag van Szentgotthárd (1664)|Slag van Szentgotthárd]] vind plaas. * [[1707]] – [[Pous Clemens XI]] stel Charles Thomas Maillard de Tournon, titulêr patriarg van [[Antiogië]] aan as kardinaal. * [[1712]] – [[Michelangelo Conti]] (later [[Pous Innocentius XIII]]) word biskop van Viterbo en Tuscania (Italië). * [[1774]] – Die [[chemiese element]] [[suurstof]] word onafhanklik deur [[Joseph Priestley]], ontdek - die ontdekking wat vroeër deur [[Carl Wilhelm Scheele]] gemaak is, word hiermee bevestig. * [[1798]] – Tydens die [[Napoleontiese Oorloë]] begin die [[Slag van die Nyl]] tussen die [[Franse Vloot|Franse]] en [[Britse Vloot|Britse vlote]]. * [[1876]] – [[Colorado]] word die 38ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] van die [[Verenigde State]]. * [[1891]] – Viering van die 600ste bestaansjaar van [[Switserland]]. * [[1914]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die [[Duitse Keiserryk]] verklaar oorlog teen die [[Russiese Ryk]] en die oorlog begin. * 1914 – Eerste Wêreldoorlog; Die vyandelike magte bevestig dat hulle [[Switserland]] se neutraliteit erken. * [[1936]] – Die [[SAUK]] word gestig as Suid-Afrika se nasionale uitsaaidiens. * [[1941]] – Die [[Universiteit van Stellenbosch]] se [[koerant|studentekoerant]], ''Die Matie'', se eerste uitgawe verskyn. * [[1944]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Warskou Opstand]] teen die Duitse besetting begin in [[Pole]]. * [[1960]] – [[Benin]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1976]] – Motorrenjaer [[Niki Lauda]] veg om sy lewe na 'n ongeluk in die [[Duitse Grand Prix]]. * [[1981]] – [[MTV]] maak sy debuut met die liedjie ''Video Killed the Radio Star'' deur The Buggles. * [[1993]] – [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] wen die vyfde [[Vrouekrieketwêreldbeker 1993|Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Engeland]]. == Geboortes == * [[10 v.C.]] – [[Claudius]], Romeinse keiser († [[54]]). * [[1819]] – [[Herman Melville]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[roman]]skrywer en veral bekend is vir sy meesterstuk: ''Moby Dick'' († [[1891]]). * [[1912]] – [[Henry Jones (akteur)|Henry Jones]], Amerikaanse [[akteur]] († [[1999]]). * [[1924]] – [[Abdoellah van Saoedi-Arabië|Abdoellah bin Abdoel Aziz al-Saoed]], die koning van [[Saoedi-Arabië]] († [[2015]]). * [[1931]] – [[Trevor Goddard]], Springbokkrieketkaptein († [[2016]]). * [[1936]] – Yves Saint Laurent, Franse modeontwerper. * [[1939]] – [[John Miles]], Afrikaanse skrywer en digter. * [[1948]] – [[Pornpetch Wichitcholchai]], [[Thailand|Thaise]] prokureur. * [[1956]] – [[Doug Burgum]], Amerikaanse entrepreneur, filantroop en politikus. * [[1957]] – [[Taylor Negron]], Amerikaanse akteur, skrywer, skilder en vervaardiger († [[2015]]). * [[1963]] – [[John Carroll Lynch]], Amerikaanse akteur. * [[1968]] – [[Marco Börries]], [[Duitsers|Duitse]] besigheidsman. * [[1979]] – [[Jason Momoa]], Amerikaanse akteur. * [[1985]] – [[Tendai Mtawarira|Tendai "Beast" Mtawarira]], [[Springbokrugbyspeler]]. * [[1990]] – [[Elton Jantjies]], Springbokrugbyspeler. * [[1993]] – [[Leon Thomas III]], Amerikaanse akteur en sanger. * [[1994]] – [[Sergeal Petersen]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler. * [[1997]] – [[Refentse Morake]], Afrikaanse ligte sanger. == Sterftes == * [[30 v.C.]] – [[Marcus Antonius]], Romeinse politikus (* [[83 v.C.]]). * [[371]] – Sint Eusebius van Vercelli. * [[1464]] – [[Cosimo de' Medici|Cosimo di Giovanni de' Medici]], die "Ouere", Italiaanse bankier, politikus en eerste lid van die bekende [[Medici]]-familie (* [[1389]]). * [[1714]] – [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]], koningin van [[Engeland]], [[Ierland]] en [[Skotland]] (* [[1665]]). * [[1857]] – [[Peter Frans van Kerckhoven]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]] en een van die leiers van die vroeë [[Vlaamse Taalbeweging|Vlaamse Beweging]] (* [[1818]]) * [[1869]] – [[Alexine Tinne]], Nederlandse ontdekkingsreisiger (* [[1835]]). * 1869 – [[Johannes Smuts]], 'n staatsamptenaar, sakeman en die tweede [[burgemeester]] van [[Kaapstad]] (* [[1785]]). * [[1926]] – [[John X. Merriman]], langsdienende parlementslid, ook Eerste Minister van die Kaapkolonie (* [[1841]]). * [[1966]] – [[Robey Leibbrandt]], bokser en politieke stormvoël (* [[1913]]). * [[1967]] – [[Herman van den Bergh]], Joodse en Nederlandse digter, joernalis en uitgewer (* [[1897]]). * [[1973]] – [[Walter Ulbricht]], Oos-Duitse kommunistiese politikus (* 1893). * [[1975]] – [[Vivian Frederick Maynard FitzSimons]], [[Suid-Afrika]]anse [[herpetoloog]] (* [[1901]]) * [[1996]] – [[Frida Boccara]], Franse sangeres (* [[1940]]). * [[1980]] – [[Strother Martin]], Amerikaanse akteur (* 1919). * [[2007]] – [[Ryan Cox]], Suid-Afrikaanse fietsryer (* [[1979]]). * [[2013]] – [[Gail Kobe]], Amerikaanse aktrise (* [[1929]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Nasionale Dag van Switserland]] {{commonskat|1 August}} [[Kategorie:Augustus]] kseov7a0pgqc9wvqzv3ffp1mk19fm0j 0 3737 2908546 2722205 2026-06-01T15:27:21Z Aliwal2012 39067 spel Demokratiese Republiek die Kongo 2908546 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Angola |volle_naam = <small>''República de Angola'' ([[Portugees]])<br />''Repubilika ya Ngola''<br />([[Kongo (taal)|Kongo]], [[Kimbundu]] en [[Umbundu]])</small> |algemene_naam = Angola |beeld_vlag = Flag of Angola.svg |beeld_wapen = Emblem of Angola.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Angola AU Africa.svg |leuse = |volkslied = ''Angola Avante!''<br /><small>''(Portugees vir: "Voorwaarts Angola!")''</small><br /><center>[[Lêer:Angolan-National-Anthem- US-Navy-Band.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Portugees]]<br /><small>'''Nasionale tale''': [[Kongo (taal)|Kikongo]], [[Chokwe]], [[Umbundu]], [[Kimbundu]], [[Ganguela]] en [[Kwanyama]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Angola Constitution and Citizenship Laws Handbook: Strategic Information and Basic Laws |url=https://books.google.de/books?id=v3CuBgAAQBAJ&pg=PA9&dq=constitution+of+angola+national+languages&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwj536fNsPXfAhUJkywKHRceAXIQ6AEILzAB#v=onepage&q&f=false |publisher=USA International Business Publications |isbn=978-1-4387-7839-6 |date=4 April 2013 |accessdate=18 Januarie 2019}}</ref><ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/Angola.htm |title=Angola |publisher=Universiteit van Laval |accessdate=18 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903233143/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/Angola.htm |archive-date= 3 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref></small> |hoofstad = [[Luanda]] {{Koördinate|8|50|S|13|20|O}} |latd = 8 |latm = 50 |latNS = S |longd = 13 |longm = 20 |longEW = O |grootste_stad = [[Luanda]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br /> • [[President]]<br /> • [[Adjunkpresident]] |leiername = [[João Lourenço]]<br />[[Bornito de Sousa]] |oppervlak_rang = 22^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;246&nbsp;700 |oppervlakmi² = 481&nbsp;400 |persent_water = feitlik niks |bevolking_skatting = |bevolking_rang = - |bevolking_skatting_jaar = |bevolking_sensus = 25&nbsp;789&nbsp;024<ref>{{en}} [http://aiangola.com/wp-content/uploads/2016/03/Publicação-Resultados-Definitivos-Censo-Geral-2014_Versão-22032016_DEFINITIVA-18H17.pdf 2014 population census (INE Angola)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506013702/http://aiangola.com/wp-content/uploads/2016/03/Publica%C3%A7%C3%A3o-Resultados-Definitivos-Censo-Geral-2014_Vers%C3%A3o-22032016_DEFINITIVA-18H17.pdf |date=6 Mei 2016 }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2014 |bevolkingsdigtheid = 20,69 |bevolkingsdigtheidmi² = 53,6 |bevolkingsdigtheidrang = 199^ste |BBP_PPP = $208,279&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=41&pr.y=17&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=614&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Angola |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |accessdate=18 Januarie 2019}}</ref> |BBP_PPP_rang = 64^ste |BBP_PPP_jaar = 2019 |BBP_PPP_per_kapita = $6&nbsp;930<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 107^de |BBP = $110,186&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 61^ste |BBP_jaar = 2019 |BBP_per_kapita = $3&nbsp;666<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 91^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Portugese kolonisasie<br />• Onafhanklikheid<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1575]]<br />[[11 November]] [[1975]]<br />[[21 Januarie]] [[2010]] |MOI = {{wins}} 0,581<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title=2018 Human Development Report |date=2018 |accessdate=18 Januarie 2019 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428032151/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = 147^ste |MOI_jaar = 2017 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 42,7<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AO |title=Angola |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=18 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607003448/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI%3Flocations%3DAO |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2008 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |geldeenheid = [[Kwanza]] |geldeenheid_kode = AOA |land_kode = AO |tydsone = [[Wes-Afrikaanse Standaardtyd|WAT]] |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+01:00|+1]] |internet_domein = [[.ao]] |skakelkode = 244 |voetskrif = }} '''Angola''' ([[Portugees]]: [ɐ̃ˈɡɔlɐ]; [[Kongo (taal)|Kongo]], [[Kimbundu]] en [[Umbundu]]: ''Ngola'', [ɐ̃ˈɡɔlɐ]), amptelik die '''Republiek Angola''' (Portugees: ''República de Angola''; Kongo, Kimbundu en Umbundu: ''Repubilika ya Ngola''), is 'n [[land]] in [[Suider-Afrika]] wat grens aan [[Namibië]] in die suide, die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] in die noordooste, [[Zambië]] in die ooste en die [[Atlantiese Oseaan]] in die weste. Die provinsie [[Cabinda (provinsie)|Cabinda]], wat hom ten noorde en buite die land self bevind, grens aan die [[Republiek van die Kongo]] in die noorde, die Demokratiese Republiek van die Kongo in die suide en die Atlantiese Oseaan in die weste. Angola is 'n lid van die [[Afrika-unie]] en 'n voormalige [[Portugal|Portugese]] kolonie wat sy onafhanklikheid in 1975 bereik het. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Luanda]]. [[Lêer:Angola sat.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Angola]] [[Lêer:Angolakaart.png|duimnael|links|Kaart van Angola]] [[Lêer:Angola Topography.png|duimnael|links|Topografiese kaart van Angola]] [[Lêer:Luanda1.jpg|duimnael|links|[[Luanda]] is die [[hoofstad]] en grootste stedelike sentrum van Angola]] [[Lêer:Lubango-Namibe landscape.jpg|duimnael|links|Die berge van [[Lubango]]]] [[Lêer:Beach of Coatinha in Benguela, Angola.jpg|duimnael|links|Miradouro da Lua langs die suidelike kus van Luanda]] Angola was 'n [[Portugese Ryk|Portugese kolonie]] vanaf die 16de eeu tot 1975. Ná onafhanklikwording was Angola van 1975 tot 2002 in 'n ernstige [[burgeroorlog]] gedompel. Die oorlog het ook deel uitgemaak van die wêreldwye [[Koue Oorlog]], met [[Sowjetunie]] en [[Kuba]] wat die [[Kommunisme|kommunisties]] gesinde [[MPLA]] (''Movimento Popular de Libertação de Angola – Partido do Trabalho'') ondersteun het terwyl [[Suid-Afrika]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] die anti-kommunistiese [[Unita]] (''União Nacional para a Independência Total de Angola'') ondersteun het. Die land is die naasgrootste [[Ruolie|petroleum]]- en [[diamant]]produsent in [[Afrika suid van die Sahara]]. Daarteenoor het Angola van die laagste lewensverwagtings- en een van die hoogste kindersterftekoerse in die wêreld.<ref>{{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html, Life expectancy at birth]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [www.cia.gov] (2009)</ref> In Augustus 2006 is 'n vredesooreenkoms onderteken met 'n faksie van die ''Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda, FLEC'', 'n afgeskeidene guerillagroep van die Cabinda-eksklawe in die noorde van die land, wat steeds aktief is.<ref>{{pt}} [http://noticias.uol.com.br/ultnot/lusa/2008/06/04/ult611u78130.jhtm Angola mantém presença militar reforçada em Cabinda], [UOL.com.br] (4 Junie 2008)</ref> Nagenoeg 65% van Angola se ruolie is afkomstig van daardie area. == Etimologie == Die naam "Angola" is afgelei van die titel ''Ngola'' van die konings van Ndongo, 'n oos van Luanda geleë vasalstaat van die historiese Koninkryk Kongo. Die Portugese het hierdie benaming oorgeneem en later vir die hele gebied gebruik, wat hulle wou koloniseer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Heywood, Linda M. & Thornton, John K. |year=2007 |title=Central Africans, Atlantic Creoles, and the foundation of the Americas, 1585–1660 |url=https://books.google.de/books?id=S42CypbRTlQC&pg=PA82&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=Cambridge University Press |pages=82 |isbn=0-521-77065-3 |accessdate=18 Januarie 2019 }}</ref> == Geskiedenis == {{Sienook|Angolese Oorlog vir Onafhanklikheid|Angolese Burgeroorlog}} == Demografie == Die bevolking bestaan hoofsaaklik uit Ovimbundu (37%), Kimbundu (25%) en [[Kongo (volk)|Bakongo]] (13%). Daarbenewens bly sowat 2% Mestizo en 1% Europeërs in die land. Portugees is die mees verspreide taal in Angola en word deur sowat 71% van die bevolking gebesig. Belangrike inheemse tale sluit in Umbundu (23%), Kikongo (8%), Kimbundu (8%) en Chokwe (6,5%).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ao.html |title=Angola |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |work=CIA World Factbook |accessdate=18 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424053053/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ao.html |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == Angola het 'n groot binnelandse plato wat skerp daal na 'n smal kusvlakte aan die Atlantiese Oseaan. Dit is die 22ste grootste land ter wêreld (na [[Niger]]) met 'n oppervlakte van 1&nbsp;246&nbsp;700&nbsp;km².<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |title=COUNTRY COMPARISON :: AREA |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |accessdate=26 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429041141/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is vergelykbaar in grootte met [[Mali]] en is amper twee keer so groot soos die Amerikaanse deelstaat [[Texas]] of vyf keer so groot soos die [[Verenigde Koninkryk]]. Angola word begrens deur Namibië in die suide, Zambië in die ooste, die Demokratiese Republiek van die Kongo in die noordooste en die Atlantiese Oseaan in die weste. Die [[eksklawe]] Cabinda grens ook aan die Republiek van die Kongo in die noorde. Angola se hoofstad Luanda lê aan die Atlantiese kus in die noordweste van die land. === Klimaat === Angola se gemiddelde [[temperatuur]] aan die kus is 15,6 [[Celsius|°C]] in die [[winter]] en 21,1 [[Celsius|°C]] in die [[somer]]. Dit het twee seisoene; droë seisoen (Mei tot Oktober) en warm [[reën]]seisoen (November tot April). === Provinsies === {{Hoofartikel|Provinsies van Angola}} Angola bevat 18 provinsies (Portugees: ''províncias'', eenvoud – ''província''): {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! No. !! Provinsie !! Hoofstad !Bevolking<br />(2014)<ref name=":1">{{pt}} [http://censo.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=censo2014&xpgid=censo2014-info&generic-detail_qry=BOUI=8380919&actualmenu=8377507 Censo 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030230839/http://censo.ine.gov.ao/xportal/xmain?xpid=censo2014&xpgid=censo2014-info&generic-detail_qry=BOUI=8380919&actualmenu=8377507 |date=30 Oktober 2018 }}, besoek op 18 Januarie 2019</ref> ! !! No. !! Provinsie !! Hoofstad !Bevolking<br />(2014)<ref name=":1" /> ! Kaart |- |style="text-align:center"| 1 || [[Bengo-provinsie|Bengo]] || [[Caxito]] |356&nbsp;641|| rowspan="9" | || style="text-align:center"| 10 || [[Huíla-provinsie|Huíla]] || [[Lubango]] |2&nbsp;497&nbsp;422|| rowspan="9" | [[Lêer:Angola Provinces numbered 300px.png|190px]]<br />[[Lêer:Angola, administrative divisions - de - colored.svg|190px]] |- |style="text-align:center"| 2 || [[Benguela-provinsie|Benguela]] || [[Benguela]] |2&nbsp;231&nbsp;385|| style="text-align:center" | 11 || [[Luanda-provinsie|Luanda]] || [[Luanda]] |6&nbsp;945&nbsp;386 |- |style="text-align:center"| 3 || [[Bié-provinsie|Bié]] || [[Kuito]] |1&nbsp;455&nbsp;255|| style="text-align:center" | 12 || [[Lunda Norte-provinsie|Lunda Norte]] || [[Lucapa]] |862&nbsp;566 |- |style="text-align:center"| 4 || [[Cabinda (provinsie)|Cabinda]] || [[Cabinda (stad)|Cabinda]] |716&nbsp;076|| style="text-align:center" | 13 || [[Lunda Sul-provinsie|Lunda Sul]] || [[Saurimo]] |537&nbsp;587 |- |style="text-align:center"| 5 || [[Cuando Cubango-provinsie|Cuando Cubango]] || [[Menongue]] |534&nbsp;002|| style="text-align:center" | 14 || [[Malanje-provinsie|Malanje]] || [[Malanje]] |986&nbsp;363 |- |style="text-align:center"| 6 || [[Cuanza Norte-provinsie|Cuanza Norte]] || [[N'dalantando]] |443&nbsp;386|| style="text-align:center" | 15 || [[Moxico-provinsie|Moxico]] || [[Luena]] |758&nbsp;568 |- |style="text-align:center"| 7 || [[Cuanza Sul-provinsie|Cuanza Sul]] || [[Sumbe]] |1&nbsp;881&nbsp;873|| style="text-align:center" | 16 || [[Namibe-provinsie|Namibe]] || [[Moçâmedes]] |495&nbsp;326 |- |style="text-align:center"| 8 || [[Cunene-provinsie|Cunene]] || [[Ondjiva]] |990&nbsp;087|| style="text-align:center" | 17 || [[Uíge-provinsie|Uíge]] || [[Uíge]] |1&nbsp;483&nbsp;118 |- |style="text-align:center"| 9 || [[Huambo-provinsie|Huambo]] || [[Huambo]] |2&nbsp;019&nbsp;555|| style="text-align:center" | 18 || [[Zaire-provinsie|Zaire]] || [[M'Banza Kongo]] |594&nbsp;428 |} Hierdie 18 provinsies is verdeel in in 157 Municípios en 618 ''comunas''. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * Kuttel, M.: South Africans are discovering Angola. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 15, nr. 3, Maart 1966. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Angola|title=Angola|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=8 Desember 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/angola/|title=Angola|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=8 Desember 2023}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt-inlyn|Angola}} * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} [[Kategorie:Angola| ]] [[Kategorie:Voormalige Portugese kolonies]] hdrzn1yqwkrax2hekvn4o9c2hhx74ph 0 4308 2908639 2903084 2026-06-02T05:29:27Z Oesjaar 7467 /* Herdenkingsdae */ verbeter 2908639 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''11 Mei''' is die 131ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (132ste in ’n [[skrikkeljaar]]). Daar is nog 234 dae in hierdie jaar oor. == Gebeure == * [[330]] – ''[[Bisantium]]'' word gedurende ’n seremonie as [[Konstantinopel]] hernoem. * [[868]] – Die ''Diamantsoetra'' word vervaardig, die oudste gedrukte Chinese boek. * [[1502]] – [[Christophorus Columbus]] vertrek op sy vierde en laaste reis na [[Wes-Indië]]. * [[1792]] – Kaptein Robert Gray word die eerste wit man om die [[Columbiarivier]] te ontdek. * [[1812]] – Die [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk|Britse Eerste Minister]] Spencer Perceval word vermoor deur 'n bankrot bankier in die ontvangsportaal van die [[Britse Laerhuis]]. * [[1813]] – Britse setlaars ontdek 'n roete oor die [[Blue Mountains]], wat die binneland van [[Australië]] oopmaak vir [[nedersetting]]. * [[1818]] – Charles XIV van Swede-Noorweë word as die Koning van [[Swede]] gekroon. * [[1820]] – Tewaterlating van die [[HMS Beagle]]. * [[1857]] – Indiese rebelle verower die stad [[Delhi]] van die Engelse koloniale magte. * [[1858]] – [[Minnesota]] word die 32ste [[V.S. staat|deelstaat]] van die [[Verenigde State van Amerika]]. * [[1928]] – Die eerste analoog-[[Televisie|TV-diens]] word deur WGY, Schenectady in [[New York]] begin. * [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Duitse invallers bereik die Albertkanaal. * [[1944]] – Tweede Wêreldoorlog: Huize Kleykamp waar die Nederlandse sentrale bevolkingsregister gehou word, word deur die [[Britse Lugmag]] gebombardeer. * [[1949]] – [[Siam]] verander sy naam uiteindelik in [[Thailand]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thailandjourney.bangkokpost.com/timeline/1949/siam-officially-renamed-thailand |title=Siam officially renamed Thailand |publisher=Thailand Journey |accessdate=11 Mei 2026}}</ref> * 1949 – Die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] verleen met resolusie 273 lidmaatskap van die VN aan [[Israel]]. * [[1950]] – Myngasontploffing in die Belgiese streek van [[Borinage]]: 130 mynwerkers sterf. * [[1960]] – Die hooggeplaaste Nazi-funksionaris [[Adolf Eichmann]] word in [[Argentinië]] deur die Israeliese geheime diens [[Mossad]] gekaap. * [[1987]] – Die eerste hart-longoorplanting vind in [[Baltimore]], [[Maryland]], VSA plaas. * [[1995]] – In [[New York Stad|New York]] besluit meer as 70 lande om die ''Nuclear Nonproliferation Treaty'' onvoorwaardelik te verleng. * [[1996]] – 'n Mcdonnell Douglas DC-9 van die Amerikaanse [[laekosteredery]] ''ValuJet Airlines'' stort by [[Miami]] in die moerasgebied van die Everglades Nasionale Park, [[Florida]], neer: 109 insittendes sterf. * [[1997]] – [[IBM]] se Deep Blue-[[skaak]]superrekenaar wen teen [[Garry Kasparov]] en word die eerste [[rekenaar]] om ’n wêreldkampioen-skaakspeler te klop. * [[2011]] – [[Microsoft]] koop [[Skype]] aan vir VS$8,5 miljard. == Geboortes == * [[1865]] – [[J.H. Leopold]], Nederlandse digter († [[1925]]). * [[1888]] – [[Irving Berlin]], Amerikaanse komponis († [[1989]]). * [[1892]] – [[Pieter Hamersma]], lid van die Kaapse Provinsiale Raad en vooruitstrewende Karooboer († [[1953]]). * 1892 – [[Margaret Rutherford]], Britse aktrise († [[1972]]). * [[1897]] – [[Boerneef]], Suid-Afrikaanse skrywer, digter, [[leksikograaf]] en akademikus († [[1967]]). * [[1904]] – [[Salvador Dalí]], Spaanse surrealistiese skilder: ''[[The Persistence of Memory]]'' († [[1989]]). * [[1905]] – [[Ida Gerhardt]], klassikus en Nederlandse digteres van die na-simboliese tradisie († [[1997]]). * [[1911]] – [[Phil Silvers]], Amerikaanse akteur en komediant († [[1985]]). * [[1948]] – [[Willies Mchunu]], politikus en 7de [[premier van KwaZulu-Natal]]. * [[1952]] – [[Reza de Wet]], [[Afrikaanse skrywer]] en dramaturg († [[2012]]). * 1952 – [[Frances Farmer]], Britse aktrise († [[1970]]). * [[1959]] – [[Jimmy Abbott]], Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er, rofstoeier en evangelis († [[2021]]). * [[1963]] – [[Natasha Richardson]], Brits-Amerikaanse aktrise († [[2009]]). * [[1977]] – [[Victor Matfield]], Suid-Afrika se twee-en-vyftigste [[Springbokkaptein]]. * [[1989]] – [[Ashleigh Simon]], Suid-Afrikaanse beroeps[[gholf]]speler. * [[1990]] – [[Richard Gadd]], Skotse akteur, skrywer en komediant. * [[2000]] – [[Yuki Tsunoda]], Japannese [[Formule 1]]-motorrenjaer. == Sterftes == * [[912]] – [[Leo VI van Bisantium|Leo VI]], [[keiser]] van [[Bisantium]] (* [[866]]). * [[1812]] – Spencer Perceval, Britse staatsman, [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1762]]). * [[1871]] – [[John Herschel]], Britse wiskundige, sterrekundige, apteker en eksperimentele fotograaf/uitvinder (* [[1792]]). * [[1916]] – [[Max Reger]], Duitse komponis (* [[1873]]). * [[1973]] – [[Lex Barker]], Amerikaanse akteur (* [[1919]]). * [[1976]] – [[Alvar Aalto]], Finse argitek en ontwerper (* [[1898]]). * [[1981]] – [[Bob Marley]], Jamaikaanse reggae-sanger en musikant (* [[1945]]). * [[1985]] – [[Garmt Stuiveling]], Nederlandse digter (* [[1907]]). * [[1995]] – [[Boris Pash]], Amerikaanse militêre intelligensie-offisier (* [[1900]]). * 1995 – [[John Phillips (akteur)|John Phillips]], Engelse akteur (* [[1914]]). * [[1998]] – [[Willy Corsari]] (100), Wilhelmina Schmidt, Nederlandse skrywer (* [[1897]]). * [[2001]] – [[Douglas Adams]], Britse skrywer (* [[1952]]). * [[2016]] – [[Winnie Rust]], Afrikaanse skrywer (* [[1939]]). * [[2020]] – [[Jerry Stiller]], Amerikaanse akteur (* [[1927]]). * [[2021]] – [[Norman Lloyd]], Amerikaanse akteur, op ouderdom 106 (* [[1914]]). * [[2022]] – [[Shireen Abu Akleh]], Palestyns-Amerikaanse joernalis (* [[1971]]). == Herdenkingsdae == * [[Moedersdag]] – [[2025]] == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Mei]] 4ozekegshlb9e8z4pd38btfo7bnr9h0 0 4753 2908741 2904042 2026-06-02T08:35:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908741 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Kaaimanseilande |volle_naam = <small>''Cayman Islands'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = die Kaaimanseilande |beeld_vlag = Flag of the Cayman Islands.svg |beeld_wapen = Coat of arms of the Cayman Islands.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Cayman Islands in United Kingdom.svg |leuse = <br />''He hath founded it upon the seas''<br /><small>''([[Engels]] vir: "Hy het dit gegrond op die seë")''</small> |volkslied = ''[[God Save the King]]''<br /><small>''([[Engels]] vir: "God beskerm die koning")''</small><br /><center>[[Lêer:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</center><br />''Nasionale lied: [[Beloved Isle Cayman]]'' |amptelike_tale = [[Engels]] |hoofstad = [[George Town, Kaaimanseilande|George Town]] {{Koördinate|19|20|N|81|24|W}} |latd = 19 |latm = 20 |latNS = N |longd = 81 |longm = 24 |longEW = W |grootste_stad = [[George Town, Kaaimanseilande|George Town]] |regeringsvorm = Parlementêre demokrasie binne<br />’n [[grondwetlike monargie]] |leiertitels = • [[Lys van monarge van Brittanje|Monarg]]<br />• Goewerneur<br />• [[Eerste Minister]] |leiername = [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]]<br />Jane Owen<br />Julianna O'Connor-Connolly |oppervlak_rang = 210^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 264<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|title=Cayman Islands|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Mei 2025|archive-date=13 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 102 |persent_water = 1,6 |bevolking_skatting = 66&nbsp;653<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 204^de |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 252,5 |bevolkingsdigtheidmi² = 653,5 |bevolkingsdigtheidrang = 54^ste |BBP_PPP = $5,705&nbsp;miljard<ref name="CIA" /> |BBP_PPP_rang = 179^ste |BBP_PPP_jaar = 2023 |BBP_PPP_per_kapita = $78&nbsp;100<ref name="CIA" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 11^de |BBP = $7,14&nbsp;miljard |BBP_rang = 160^ste |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = $97&nbsp;750<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/country/KY |title=Cayman Islands |publisher=[[Wêreldbank]] |date=2023 |accessdate=4 Mei 2025}}</ref> |BBP_per_kapita_rang = 7^de |onafhanklikheidstipe = Stigting |onafhanklikheidsgebeure = • Britse bewind<br />• Selfregering<br />• [[Britse oorsese gebiede|Britse oorsese gebied]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1670]]<br />[[4 Julie]] [[1959]]<br />[[6 Augustus]] [[1962]]<br />[[6 November]] [[2009]] |MOI = {{wins}} 0,888 |MOI_rang = – |MOI_jaar = 2013 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Kaaimanseilande-dollar|Dollar]] |geldeenheid_kode = KYD |land_kode = KY |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-05:00|-5]] |tydsone_somer = Nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-05:00|-5]] |internet_domein = [[.ky]] |skakelkode = 1-345 |voetskrif = }} Die '''Kaaimanseilande''' ([[Engels]]: ''Cayman Islands'') is 'n selfregerende [[Britse oorsese gebiede|oorsese gebied]] van die [[Verenigde Koninkryk]] in die [[Wes-Indiese Eilande]], noordwes van [[Jamaika]] en suidwes van [[Kuba]]. Die eilande het in 2024 'n bevolking van 66&nbsp;653 gehad en dit is die grootste sodanige gebied volgens bevolking. Die gebied van 264&nbsp;km² bestaan uit drie eilande: Groot-Kaaiman, Kaaiman-brac en Klein-Kaaiman, wat suid van [[Kuba]] en noordoos van die [[Honduras]] lê, tussen [[Jamaika]] en [[Meksiko]] se [[Yucatán-skiereiland]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[George Town, Kaaimanseilande|George Town]] op Groot-Kaaiman, die digs bevolkte eiland van die drie. Die Kaaimanseilande word beskou as deel van die geografies westelike [[Karibiese gebied|Karibiese sone]] sowel as die [[Groot-Antille]]. Met 'n [[BBP]] per capita van VS$109&nbsp;684 het die Kaaimanseilande die hoogste lewenstandaard in die Karibiese gebied en een van die hoogstes in die wêreld.<ref>{{cite web |url=https://datacommons.org/place/country/CYM?mprop=amount&popt=EconomicActivity&cpv=activitySource%2CGrossDomesticProduction&hl=en |title=Cayman Islands – Place Explorer |publisher=Data Commons |date= |access-date=2022-03-19 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816032059/https://datacommons.org/place/country/CYM?mprop=amount&popt=EconomicActivity&cpv=activitySource%2CGrossDomesticProduction&hl=en |url-status=live }}</ref> Immigrante van meer as 140 lande en gebiede woon op die eilande.<ref>{{cite web |last=Boxall |first=Joanna |url=https://caymanresident.com/about/caymans-facts-figures/amp |title=Facts & Figures of the Cayman Islands |publisher=Cayman Resident |date=2021-02-18 |access-date=2022-03-19 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170801/https://caymanresident.com/about/caymans-facts-figures/amp |url-status=live }}</ref> Dit is 'n groot finansiële sentrum vir internasionale sakelui en ryk individue, grootliks omdat geen [[belasting]] op inkomste betaal word nie.<ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tax/schemes/cayman.html|title=Tax me if you can. Haven or Havoc?|author=Rogoff, Natasha Lance|date=19 February 2004|website=Pbs.org|access-date=25 August 2017|archive-date=22 February 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040222073444/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/tax/schemes/cayman.html|url-status=live}}</ref> Baie handelsbanke se hoofkantore is ook hier gevestig. Die meeste inwoners van die Kaaimanseilande is veelrassige (swart en wit) Engelssprekendes. ==Geskiedenis== Teen 2017 is geen bewyse nog gevind dat die eilande bewoon was voordat Europeërs dit ontdek het nie.<ref>{{Cite book |last=Keegan |first=William F. |title=The Caribbean before Columbus |last2=Hofman |first2=Corinne |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=9780190647353 |edition=ebook |location=New York, New Yoirk |pages=6}}</ref> Die Kaaimanseilande se naam kom van die woord vir "krokodil" (''caiman'') in die taal van die inheemse Suid-Amerikaanse groep Arawakke.<ref>{{cite web |url=https://www.refworld.org/docid/4954ce0dc.html|publisher=www.refworld.org |title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Cayman Islands}}</ref> Die eerste Europeër wat die eilande gesien het, was vermoedelik [[Christophorus Columbus]], op 10 Mei 1503, tydens sy laaste vaart na die Amerikas.<ref name="History of Cayman Islands">{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history |title=History of Cayman Islands |publisher=Cayman Islands Government |access-date=7 July 2019 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909232014/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history |url-status=live }}</ref><ref name="britannica.com">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Cayman-Islands |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |title=Cayman Islands |access-date=7 July 2019 |archive-date=6 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506134919/https://www.britannica.com/place/Cayman-Islands |url-status=live }}</ref> Hy het dit "Las Tortugas" genoem, na die groot getal waterskilpaaie wat daar aangetref is (en feitlik almal sedertdien in jagtogte uitgewis is).<ref name="History of Cayman Islands"/><ref name="History of the Cayman Islands">{{cite web |url=https://www.explorecayman.com/about-cayman/history-of-the-cayman-islands |title=History of the Cayman Islands |website=Explore Cayman |access-date=7 July 2019 |archive-date=7 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307214219/https://www.explorecayman.com/about-cayman/history-of-the-cayman-islands |url-status=live }}</ref> [[Beeld:2 dollar Cayman 1975.png|thumb|links|240px|2 Kaaimanseilandse dollar, 1975.]] In daaropvolgende jare is egter na die eilande as die "Kaaimans" verwys na aanleiding van die baie kaaimans wat daar teenwoordig was.<ref name="britannica.com"/><ref name="History of Cayman Islands"/> Nadat Columbus dit gesien het, is dit nie dadelik gekoloniseer nie, maar 'n verskeidenheid setlaars van verskillende agtergronde het eindelik gearriveer, onder andere [[Seerowery|seerowers]], gestrande matrose en drosters van [[Oliver Cromwell]] se leër in [[Jamaika]].<ref>{{cite book |last=Bauman |first=Robert |date=2007 |title=The Complete Guide to Offshore Residency |page=115 |publisher=The Sovereign Society |isbn=978-0-9789210-9-5}}</ref> Sir [[Francis Drake]] het die eilande in 1586 vir 'n rukkie besoek.<ref name="keytocayman.com">{{cite web |url=http://www.keytocayman.com/history/history-islands-that-time-forgot/ |title=Key to Cayman - HISTORY – ISLANDS THAT TIME FORGOT |access-date=7 July 2019 |date=22 January 2016 |archive-date=1 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301014126/http://www.keytocayman.com/history/history-islands-that-time-forgot/ |url-status=dead }}</ref> Die eerste aangetekende permanente bewoner, Isaac Bodden, is omstreeks 1661 op Groot-Kaaiman gebore. Hy was die kleinseun van 'n oorspronklike setlaar met die naam Bodden, waarskynlik een van Cromwell se soldate wat betrokke was by die verowering van Jamaika van [[Spanje]] in 1655.<ref>{{cite book |first=Keith |last=Thompson |title=Life in The Caribbean |date=2010 |isbn=978-9987-16-015-0 |page=152|publisher=New Africa Press }}</ref> [[Beeld:Cayman Islands National Museum - George Town, Grand Cayman.jpg|thumb|links|240px|Die Kaaimanseilandse Nasionale Museum, in George Town.]] [[Beeld:Heroes Square of George Town.jpg|thumb|links|240px|Heldeplein in die middestad van George Town, wat die Kaaimanseilande se oorlogsgesneuweldes gedenk.]] [[Engeland]] het amptelik saam met Jamaika beheer van die eilande oorgeneem kragtens die Verdrag van Madrid van 1670.<ref name="britannica.com"/> In dieselfde jaar was daar 'n aanval op 'n skilpadvangersgemeenskap op Klein-Kaaiman deur die Spanjaarde onder die Portugese [[Seerowery#Kaapvaarders|kaapvaarder]] Manuel Ribeiro Pardal.<ref name="keytocayman.com"/> Ná verskeie onsuksesvolle pogings om hulle te vestig op wat toe 'n toevlugsoord vir seerowers geword het,<ref name="History of the Cayman Islands"/> het 'n permanente Engelse bevolking sedert die 1730's ontstaan.<ref name="History of the Cayman Islands"/> Dit is gou gevolg deur die instelling van [[slawerny]].<ref>{{cite web |url=http://www.gocayman.ky/history.html |title=Cayman Islands History |publisher=Gocayman.ky |archive-date=12 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012073753/http://www.gocayman.ky/history.html}}</ref> Baie slawe is in [[Afrika]] gekoop en na die eilande gebring. Die gevolg is dat die meeste inheemse Kaaimanseilanders óf van Afrika- óf van Britse herkoms is.<ref name="britannica.com"/> Die eerste sensus is in 1802 opgeneem en wys die bevolking op Groot-Kaaiman was 933, van wie 545 slawe was.<ref name="History of the Cayman Islands"/> Slawery is in 1833 deur Brittanje afgestel. Daar was toe meer as 950 slawe van Afrikaherkoms wat deur 116 families besit is.<ref>{{citation |title=The Cayman Islands Annual Report 1988 |location=Cayman Islands |date=1988 |page=127}}</ref><ref name="History of Cayman Islands"/> Op 22 Junie 1863 is die Kaaimanseilande tot 'n afhanklike gebied van Jamaika verklaar.<ref>{{cite book |title=Colonies in Conflict: The History of the British Overseas Territories |first=Charles |last=Cawley}}</ref> Die eilande is tot in 1962 bestuur as deel van die Kolonie Jamaika, totdat Jamaika 'n onafhanklike [[Statebond]]sland geword het.<ref>{{cite book |last=Newman |first=Graeme R. |date=2010 |title=Crime and Punishment Around the World: Africa and the Middle East |page=82 |publisher=Abc-Clio, LLC |isbn=978-0-313-35133-4}}.</ref><ref name="britannica.com"/> Daarna is hulle weer dierek deur Brittanje bestuur.<ref name="britannica.com"/> In 1972 is 'n groot mate van interne outonomie deur 'n nuwe grondwet toegeken, met nog hersienings in 1994.<ref name="britannica.com"/> In die 1950's het [[toerisme]] begin floreer ná die opening van die Internasionale Lughawe Owen Roberts,<ref>{{cite web |url=https://www.caymanairports.com/ |title=Airport Authority of Cayman Islands – CIAA |website=Caymanairports.com |access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513094028/https://www.caymanairports.com/ |url-status=live}}</ref> asook 'n bank en verskeie hotelle.<ref name="keytocayman.com"/><ref name="History of the Cayman Islands"/> Die regering fokus daarop om die eilande se ekonomie 'n hupstoot te gee met toerisme en die lok van buitelandse beleggers, wat albei van die 1970's af geweldig gestyg het.<ref name="History of the Cayman Islands"/><ref name="britannica.com"/> Die Kaaimanseilande is histories 'n belastingvrye bestemming, en die regering steun op indirekte pleks van direkte belasting. Dit maak die eilande dus 'n gewilde belastingvrye toevlugsoord.<ref name=biswas>{{cite book |last=Biswas |first=Rajiv |date=2002 |title=International Tax Competition: A Developing Country Perspective |publisher=Commonwealth Secretariat |page=38 |isbn=0-85092-688-2}}.</ref> In April 1986 is die eerste seebewaringsgebiede in die Kaaimanseilande aangewys, wat hulle die eerste eilande in die Karibiese gebied gemaak het wat hulle kwesbare seelewe beskerm. Die grondwet is in 2001 en 2009 nog verander, en verskeie aspekte van [[menseregte]] is in die wetboek saamgevat.<ref name="britannica.com"/> Op 11 September 2004 is Groot-Kaaiman, wat feitlik onbeskerm op die seevlak lê, deur Orkaan Ivan getref. Dit was die ergste orkaan in 86 jaar op die eilande.<ref>{{cite book |last=Thompson |first=Keith |date=2010 |title=Caribbean Islands: The Land and the People |page=152 |publisher=New Africa Press |isbn=978-9987-16-018-1}}</ref> Dit het 'n stormvloed van 2,4 meter hoog geskep wat baie gebiede op Groot-Kaaiman oorstroom het.<ref name="britannica.com"/> 'n Geraamde 83% van die huise op die eiland is beskadig en 4% moes heeltemal herbou word. Sowat 70% van alle huise is erg deur water en wind beskadig. Ander het minder skade opgedoen weens dakke wat gedeeltelik afgewaai is, lae vlakke van oorstroming of windgewaaide orkaanpuin.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143%2C5067689&_dad=portal&_schema=portal |title=Hurricane Ivan Remembered |publisher=Hazard Management Cayman Islands |access-date=26 July 2012 |archive-date=23 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223143341/http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143%2C5067689&_dad=portal&_schema=portal |url-status=dead }}</ref> Krag, water en kommunikasie is in sommige gebiede vir maande ontwrig. Danksy 'n herbouingsprogram was die eiland se infrastruktuur ná twee jaar amper weer soos voor die orkaan. Weens die tropiese ligging van die Kaaimanseilande tref meer orkane of tropiese stelsels die eilande as enige ander gebied in die Atlantiese kom. Dit word gemiddeld elke twee jaar gedeeltelik of direk deur een getref.<ref>{{cite web |url=http://www.hurricanecity.com/city/caymanislands.htm |title=Grand Cayman's history with tropical systems |publisher=hurricanecity.com |access-date=31 July 2011 |archive-date=29 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429150540/http://www.hurricanecity.com/city/caymanislands.htm |url-status=live }}</ref> ==Geografie== [[Beeld:Cayman Islands Map af.svg|thumb|upright=1.5|'n Kaart van die Kaaimanseilande wat die drie hoofeilande wys sowat 120&nbsp;km van mekaar af.]] Die eilande lê in die westelike [[Karibiese See]] en is die pieke van 'n ondersese bergreeks bekend as die Kaaimansrif. Die rif lê aan die Kaaimanstrog, 6&nbsp;000&nbsp;m diep,<ref>{{cite web|url=http://www.wri.org/publication/content/7880%7ctitle=Publications%7cwork=wri.org|title=Publications|access-date=23 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223142318/http://www.wri.org/publication/content/7880%7ctitle=Publications%7cwork=wri.org|archive-date=23 December 2015|url-status=dead}}</ref> wat 6&nbsp;km suid daarvan geleë is.<ref>Bush, Phillippe G. [http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm Grand Cayman, British West Indies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219012554/http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm |date=19 February 2012 }}. UNESCO Coastal region and small island papers 3.</ref> Die eilande lê oos van [[Mexiko]] en die [[Yucatán-skiereiland]], noordoos van [[Costa Rica]], noord van [[Panama]], suid van [[Kuba]] en wes van [[Jamaika]]. Hulle is sowat 700&nbsp;km van [[Miami]] af geleë.<ref>{{cite web |url= http://www.mapcrow.info/Distance_between_Cayman_Islands_CJ_and_Miami_US.html |title= Coordinates + total distance |work= web page |publisher= mapcrow |access-date= 23 October 2011 |archive-date= 4 January 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120104103603/http://www.mapcrow.info/Distance_between_Cayman_Islands_CJ_and_Miami_US.html |url-status= live }}</ref> [[Beeld:Waterfront, George Town, Grand Cayman.jpg|thumb|240px|links|George Town se waterfront.]] Groot-Kaaiman is verreweg die grootste eiland, met 'n oppervlakte van 197&nbsp;km².<ref>[http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm Bush] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219012554/http://www.unesco.org/csi/pub/papers/bush.htm |date=19 February 2012 }}. Unesco.org. Besoek op 12 April 2014.</ref> Die twee ander eilande, Kaaiman-brac en Klein-Kaaiman, lê sowat 120&nbsp;km oosnoordoos van Groot-Kaaiman, met oppervlaktes van onderskeidelik 38 en 28,5&nbsp;km².<ref>{{cite web|url=http://www.iucn-isg.org/actionplan/ch2/lessercaymans.php |title=Lesser Caymans iguana Cyclura nubila caymanensis |author=Glenn Gerber |work=web page |publisher=The World Conservation Union |access-date=23 October 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008061649/http://www.iucn-isg.org/actionplan/ch2/lessercaymans.php |archive-date= 8 October 2011 }}</ref> Die grootste landmassa van Groot-Kaaiman af is Kuba se Canarreos-argipel (sowat 240&nbsp;km van daar). Al drie eilande is gevorm deur groot [[koraal]]pilare en is feitlik plat. 'n Merkbare uitsondering is die [[Krans|Bluff]] op Kaaiman-brac se oostelike deel, wat tot 43&nbsp;m bo die seevlak styg; dit is die hoogste punt op die eilande.<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |title=World Atlas Highest and Lowest points |work=web page |publisher=Graphic Maps |access-date=23 October 2011 |archive-date=24 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824111026/http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |url-status=live }}</ref> (''Brac'' is die [[Gallies]]e woord vir ''bluff''.) Die terrein is hoofsaaklik 'n laaggeleë [[kalksteen]]basis, omring deur koraalriwwe. ===Fauna=== Die [[soogdier]]spesies van die Kaaimanseilande sluit in die Sentraal-Amerikaanse goudhaas en agt spesies [[vlermuis]]e. Minstens drie [[inheems]]e [[knaagdier]]spesies was teenwoordig voor die ontdekking van die eilande deur Europeërs. Die seelewe om Groot-Kaaiman sluit in tarpoene (Megalopidae), spierinkies ([[Atheriniformes]]), Franse keisersvisse (''Pomacanthus paru'') en reusebuissponse. 'n Paar [[walvisagtiges]] soos die [[potvis]] word ook 'n ent van die kus af aangetref. [[Beeld:Blue iguana (Cyclura lewisi) male.JPG|thumb|240px|Die bloulikkewaan.]] Voëls sluit twee inheemse subspesies van ''Amazona''-[[papegaai]]e in: ''Amazona leucocephala hesterna'' en ''Amazona leucocephala caymanensis''. Hoewel [[nonnetjiesuile]] (''Tyto alba'') op al drie eilande voorkom, is hulle nie algemeen nie. Daar is ook vyf inheemse spesies [[skoenlapper]]s,<ref>Askew, R.R. en Stafford, P.A. van B. (2008) ''Butterflies of the Cayman Islands''. Apollo Books, Stenstrup. {{ISBN|978-87-88757-85-9}}.</ref> wat in die Botaniese Park Queen Elizabeth II gesien kan word. Van die ander merkwaardige diere in die park is die kritiek bedreigde bloulikkewaan (''Cyclura lewisi''). Dit is inheems aan Groot-Kaaiman,<ref>[http://www.iucn.org/news_homepage/all_news_by_theme/species_news/?11299/Grand-Cayman-Blue-Iguana-takes-step-back-from-extinction Grand Cayman Blue Iguana takes step back from extinction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111041424/http://www.iucn.org/news_homepage/all_news_by_theme/species_news/?11299%2FGrand-Cayman-Blue-Iguana-takes-step-back-from-extinction |date=11 November 2012 }}. IUCN (20 October 2012). Besoek op 12 April 2014.</ref> veral vanweë die rotsagtige, sonverligte, oop gebiede naby die eiland se kus – dit is voordelig vir die lê van [[eier]]s. Die kleintjies oorleef egter nie dikwels in die natuur nie weens habitatvernietiging en indringende soogdierroofdiere.<ref>[https://www.iucnredlist.org/details/0ary/44275/0] {{Dead link|date=December 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Die Kubaanse krokodil (''Crocodylus rhombifer'') het eens op die eilande gewoon.<ref>{{cite journal|last=Morgan|first=Gary |author2=Franz, Richard |author3=Ronald Crombie|year=1993|title=The Cuban Crocodile, ''Crocodylus rhombifer'', from Late Quaternary Fossil Deposits on Grand Cayman|journal=Caribbean Journal of Science|volume=29|issue=3–4|pages=153–164|url=http://www.redciencia.cu/geobiblio/paper/1993_Morgan_etal_The%20Cuban_Crocodylus%20rhombifer.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.redciencia.cu/geobiblio/paper/1993_Morgan_etal_The%20Cuban_Crocodylus%20rhombifer.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live}}</ref> Die Amerikaanse krokodil (''Crocodylus acutus'') van Kuba herbevolk glo nou die eilande. Die naam "Kaaiman" kom van die Karibiese woord vir die verskeie krokodille wat die eilande bewoon het.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history|title=The Cayman Islands – History|website=Gov.ky|access-date=17 August 2018|archive-date=9 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909232014/http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/cayman/islands/history|url-status=live}}</ref> [[Beeld:Hurricane signs rum point.jpg|thumb|240px|Tekens by Rum Point gedenk orkane wat die eilande getref of amper gemis het.]] ===Klimaat=== Die Kaaimanseilande het 'n tropiese nat en droë klimaat. Die nat seisoen is van Mei tot Oktober en die droë seisoen van November tot April. Daar is net klein [[temperatuur]]verskille tussen die seisoene.<ref>{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/cayman-islands/729787|title=When to Go in Cayman Islands {{!}} Frommer's|website=Frommers.com|access-date=28 September 2016|archive-date=2 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002061558/http://www.frommers.com/destinations/cayman-islands/729787|url-status=live}}</ref> 'n Groot natuurgevaar is die [[Tropiese sikloon|tropiese siklone]] wat vorm in die Atlantiese orkaanseisoen van Junie tot November. Op 11 en 12 September 2004 het Orkaan Ivan die Kaaimanseilande getref. Twee mense is dood en groot skade is aan die infrastruktuur aangerig. Die algehele ekonomiese impak van die storms word geraam op sowat $3,4&nbsp;miljard.<ref>{{cite web|last=Boxall|first=Simon|title=Hurricane Ivan Remembered – Cayman Prepared|date=9 September 2008|access-date=22 April 2012|url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143,5067689&_dad=portal&_schema=PORTAL|website=Gov.ky|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227154623/https://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1143,5067689&_dad=portal&_schema=PORTAL|url-status=dead}}</ref> ==Demografie== {{Staafgrafiek kas |sweef=links |byskrif='''Bevolking volgens agtergrond'''<ref name="demographic">{{cite web |url=https://www.caymancompass.com/2022/10/03/unemployment-rate-falls-to-3-in-first-half-of-2022/ |title=Demographic Characteristics |publisher=Cayman Islands Government |date=2021 |access-date=20 September 2022 |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004074655/https://www.caymancompass.com/2022/10/03/unemployment-rate-falls-to-3-in-first-half-of-2022/ |url-status=live }}</ref> |wydte=220px |stawe = {{Staafgrafiek persent|Kaaimanseilande|rooi|31.6}} {{Staafgrafiek persent|[[Jamaika]]|blou|26.8}} {{Staafgrafiek persent|[[Filippyne]]|groen|8.2}} {{Staafgrafiek persent|[[Verenigde State]]|geel|5.2}} {{Staafgrafiek persent|[[Brittanje]]|blou|4.7}} {{Staafgrafiek persent|[[Honduras]]|oranje|3.5}} {{Staafgrafiek persent|[[Kanada]]|rooi|3}} {{Staafgrafiek persent|[[Kuba]]|grys|1.7}} {{Staafgrafiek persent|Ander|blou|15.3}} }} Hoewel baie Kaaimanseilanders al geslagte daar woon, het baie van hulle wortels in byna elke deel van die wêreld. Nes lande soos die VSA, is die Kaaimanseilande 'n smeltkroes met burgers van elke agtergrond. Die meeste bewoners is nie Kaaimanseilanders nie. Volgens die ekonomiese en statistiekekantoor van die regering het die eilande 'n bevolking van 71&nbsp;432 gehad met die [[sensus]] van 10 Oktober 2021, maar dit het na raming sedertdien gestyg tot 81&nbsp;546 teen Desember 2022. Dit is dus die digs bewoonde Britse oorsese gebied.<ref>{{cite web | url=https://www.caymancompass.com/2022/08/31/caymans-population-grows-by-10-5-in-less-than-a-year/ | title=Premier: Census shows Cayman needs more careful, managed growth | date=28 July 2022 | access-date=1 September 2022 | archive-date=1 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220901172211/https://www.caymancompass.com/2022/08/31/caymans-population-grows-by-10-5-in-less-than-a-year/ | url-status=live }}</ref> Met die 2021-sensus is onthul sowat 56% van die werkmag is nie Kaaimanseilanders nie; dit is die eerste keer in die gebied se geskiedenis dat die grootste deel van die werkmag immigrante is.<ref>{{cite web |url=https://caymannewsservice.com/2022/02/census-reveals-56-of-workers-not-caymanian/ |title=Census reveals 56% of workers not Caymanian |website=Caymannewsservice.com |date=2022-02-25 |access-date=2022-03-19 |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408215006/https://caymannewsservice.com/2022/02/census-reveals-56-of-workers-not-caymanian/ |url-status=live }}</ref> Die meeste Kaaimanseilanders is van gemenge Afrika- en Europese afkoms. Slawerny het voorgekom, maar was nie so algemeen as op ander Karibiese eilande nie. Toe dit eers afgeskaf is, het die swart en wit gemeenskappe oënskynlik makliker geïntegreer as in ander Karibiese nasies, en die bevolking is dus nou meer gemeng.<ref>{{Cite web |first=Joanna |last=Boxall |date=January 11, 2023 |title=The History of Slavery in the Cayman Islands |url=https://caymanresident.com/about/government-history-politics/early-cayman-history/slavery |access-date=2023-05-23 |website=Cayman Resident |language=en}}</ref> Die land se demografie verander vinnig. Immigrasie speel 'n groot rol, en die verandering in die bevolking se ouderdom het in die mees onlangse sensus waarskuwingsligte laat flikker. Die 2021-sensus wys 36% van die bevolking se groei sedert die 2010-sensus was in die ouderdomsgroep bo 65, terwyl die groei in mense jonger as 15 jaar net 8% was. Dit is weens 'n uiters lae geboortesyfer onder die Kaaimanseilanders, en dit laat die regering werkers van oorsee lok om die ekonomie bestendig te hou. Dit maak die jong eilandbewoners bekommerd, want die werkmag raak al hoe mededingender met die invloei van werkers, en dit stoot eiendomspryse en huurgeld op.<ref>{{cite web|url = https://www.caymancompass.com/2022/03/14/ageing-society-one-of-caymans-demographic-challenges/|title = Ageing society one of Cayman's demographic challenges|date = 14 March 2022|access-date = 14 March 2022|archive-date = 14 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220314171956/https://www.caymancompass.com/2022/03/14/ageing-society-one-of-caymans-demographic-challenges/|url-status = live}}</ref> Omdat die bevolking die afgelope dekade so toegeneem het, het voormalige regeringsamptenare klem daarop gelê dat die eilande 'n versigtiger en beter bestuurde groei nodig het. Baie is bekommerd dat die land se infrastruktuur en dienste nie die vinnig groeiende bevolking kan onderhou nie. Daar word geraam dat die bevolking voor 2030 al 100&nbsp;000 sal wees as die huidige tendense voortduur.<ref>{{cite web | url=https://www.caymancompass.com/2022/07/28/premier-census-shows-cayman-needs-more-careful-managed-growth/ | title=Premier: Census shows Cayman needs more careful, managed growth | date=28 July 2022 | access-date=28 July 2022 | archive-date=28 July 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220728232021/https://www.caymancompass.com/2022/07/28/premier-census-shows-cayman-needs-more-careful-managed-growth/ | url-status=live }}</ref> [[Beeld:Elmslie United Church (5193988328).jpg|thumb|240px|Die Elmslie United Church, George Town.]] ===Tale en godsdiens=== Die amptelike taal op die eilande is [[Engels]] (90%).<ref name=":0" /> Eilanders se aksente het elemente behou van (onder andere) Engelse, [[Skotland|Skotse]] en [[Wallis|Walliese]] setlaars in 'n taalvariant bekend as Kaaimanseilandse [[kreools]]. Eilanders van Jamaikaanse oorsprong praat hulle eie spreektaal (sien [[Jamaikaanse patois]]). Baie bewoners praat [[Spaans]],<ref name=":0" /> want daar is baie immigrante van [[Latyns-Amerika]]. [[Tagalog]] word deur 8% van die bevolking gepraat, van wie die meeste werkers van die [[Filippyne]] is.<ref name=":0" /> Die grootste godsdiens op die Kaaimanseilande is die [[Christendom]]<ref name=":0">{{cite web |title=Central America :: Cayman Islands — The World Factbook – Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |access-date=5 August 2020 |website=Cia.gov |archive-date=13 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/ |url-status=live }}</ref> (66,9% volgelinge teenoor meer as 80% in 2010).<ref name="eso-ky-2021">{{cite web |url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_2021_census_of_popula.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_2021_census_of_popula.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title=The Cayman Islands' 2021 Census of Population and Housing Report |date=July 2022 |publisher=Economics and Statistics Office, Government of the Cayman Islands}}</ref> Daar is ook 'n aktiewe [[sinagoge]] en [[Jood]]se gemeenskap,<ref>The Jewish Community of the Cayman Islands [http://www.jewish.ky www.jewish.ky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122233538/https://www.chabadcaymanislands.com/ |date=22 January 2020 }}</ref> en aanbiddingsplekke in George Town vir [[Jehovasgetuies]] en volgelinge van die [[Bahá'í]]-geloof. In 2020 was daar na raming 121 [[Moslems]].<ref>{{Cite web |last=Kettani |first=Houssain |title=Muslim Population in the Americas |url=https://www.researchgate.net/publication/228927022 |website=ResearchGate}}</ref> ==Ekonomie== Volgens ''Forbes'' het die Kaaimanseilande die sewende sterkste geldeenheid in die wêreld (die Kaaimanseilandse dollar, CI$ of KY$). 'n Amerikaanse dollar is sowat KY$0,80 werd.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/uk/advisor/investing/currencies/top-10-strongest-currencies-in-the-world/|title= Strongest Currencies in the World|website= [[Forbes]]|date= 5 July 2023}}</ref> Die eilande se ekonomie word oorheers deur finansiële dienste en toerisme, wat saam 50-60% van die [[BBP]] uitmaak.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|title=Cayman Islands – Central Intelligence Agency|website=The World Factbook |date=29 November 2021|access-date=24 January 2021|archive-date=13 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|url-status=live}}</ref> Die gebied se gebrek aan [[belasting]] op inkomste en fondse maak dat dit 'n belastingstoevlugsoord vir maatskappye is. Sowat 100&nbsp;000 maatskappye is op die eilande geregistreer; dit is meer as die bevolking. Die eilande word soms gekritiseer oor bewerings van [[geldwassery]] en ander finansiële misdade. In 2016 het oudpresident [[Barack Obama]] 'n sekere gebou wat die geregistreerde adres van meer as 12&nbsp;000 korporasies was, in 'n verklaring as belastingsbedrog beskryf.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/jan/18/the-cayman-islands-home-to-100000-companies-and-the-850-packet-of-fish-fingers|title=The Cayman Islands – home to 100,000 companies and the £8.50 packet of fish fingers|date=18 January 2016|website=The Guardian|access-date=16 February 2020|archive-date=18 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118191220/http://www.theguardian.com/us-news/2016/jan/18/the-cayman-islands-home-to-100000-companies-and-the-850-packet-of-fish-fingers|url-status=live}}</ref> Teen 2015 was die werkloosheidsyfer net sowat 4,24%,<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=KY&name_desc=true|title=Unemployment, total (% of total labor force) (national estimate) – Cayman Islands |publisher=World Bank|access-date=22 September 2019|archive-date=22 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922224848/https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS%3Flocations%3DKY%26name_desc%3Dtrue|url-status=live}}</ref> laer as die 4,7% in 2014. Met 'n gemiddelde inkomste van US$109 684, het die Kaaimanseilanders die hoogste lewenstandaard in die Karibiese gebied. Volgens die [[CIA]] se ''World Factbook'' is die eilande se reële BBP per capita die 10de hoogste in die wêreld, maar dit was vir 2018 en waarskynlik laer as vandag.<ref>{{cite web|title=CIA – The World Factbook – Cayman Islands|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands|url-status=live|access-date=10 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113103808/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands |archive-date=13 January 2021 }}</ref> Die eilandbewoners het 'n hoë lewenskoste, selfs in vergelyking met die VSA en Brittanje.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |last2=Klein |first2=Michael |title=Counting the cost of living in the Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2021/02/09/counting-the-cost-of-living-in-the-cayman-islands/ |access-date=19 October 2021 |work=Cayman Compass |date=9 February 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028170408/https://www.caymancompass.com/2021/02/09/counting-the-cost-of-living-in-the-cayman-islands/ |url-status=live }}</ref> 'n Volgraanbrood kos byvoorbeeld KY$5,49, terwyl 'n soortgelyke brood in Amerika KY$2,47 en in Brittanje KY$1,36 kos.<ref>{{cite news |last1=Whittaker |first1=James |last2=Klein |first2=Michael |title=Cayman shoppers pay premium for groceries |url=https://www.caymancompass.com/2021/02/09/cayman-shoppers-pay-premium-for-groceries/ |access-date=19 October 2021 |work=Cayman Compass |date=9 February 2021 |archive-date=28 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028170401/https://www.caymancompass.com/2021/02/09/cayman-shoppers-pay-premium-for-groceries/ |url-status=live }}</ref> Die regering se primêre inkomstebron is indirekte belasting. Invoerbelasting van 5% tot 22% (op motors van 29,5% tot 100%) word gehef. Min goedere is daarvan kwytgeskeld; van die noemenswaardigstes is [[boek]]e, [[kamera]]s en parfuum.<ref>{{cite web |title=A Bill for a Law to Increase Various Duties Under the Customs Tariff Law (2002 Revision); to Increase the Rates of Package Tax; And for Incidental and Connected Purposes |url=http://www.gov.ky/portal/pls/portal/docs/1/11526651.PDF |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.gov.ky/portal/pls/portal/docs/1/11526651.PDF |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |publisher=Cayman Islands Legislative Assembly |access-date=25 June 2018 |date=7 December 2009}}</ref> ===Toerisme=== {{Panorama|Seven Mile Beach 2006.jpg|1400px|'n Panorama van Seven Mile Beach op Groot-Kaaiman.}} Een van Groot-Kaaiman se hoofattraksies is Seven Mile Beach, waar 'n paar van die eiland se hotelle en oorde geleë is. ''Caribbean Travel and Life'' het dit een van die topstrande genoem. Seven Mile Beach (wat nou net 5,5&nbsp;myl, of 8,8&nbsp;km, breed is weens [[erosie]] oor die jare) is 'n openbare strand aan Groot-Kaaiman se weskus.<ref>[http://www.caymanislands.ky/activities/beaches/sevenmilebeach.aspx Seven Mile Beach | Grand Cayman, Caribbean Vacation | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501180851/http://www.caymanislands.ky/activities/beaches/sevenmilebeach.aspx |date=1 May 2013 }}. Caymanislands.ky. Besoek op 12 April 2014.</ref> [[Beeld:Looking_Towards_Seven_Mile_Beach_-_panoramio.jpg|thumb|260px|Die uitkyktoring by Camanabaai, Noord-George Town.]] Historiese terreine op Groot-Kaaiman, soos die Pedro Sint James-kasteel in Savannah, lok ook toeriste.<ref>[http://www.caymanislands.ky/to_do/activities_pedro.aspx Pedro St. James | Grand Cayman, Grand Cayman Island | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112090624/http://www.caymanislands.ky/to_do/activities_pedro.aspx |date=12 January 2012 }}. Caymanislands.ky. Besoek op 12 April 2014.</ref> Al drie eilande bied [[skubaduik]] aan en die eilande huisves verskeie snorkelplekke waar toeriste saam met [[pylstert]]e kan swem. Die gewildste een is Stingray City, Groot-Kaaiman. Dit is 'n topattraksie en is oorspronklik in die 1980's begin toe duikers begin het om [[pylinkvis]] aan pylsterte te voer. Die pylsterte het die klank van die motorbote met kos begin verbind en besoek dié gebied dus deur die jaar.<ref>[http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/stingraycity.aspx Stingray City | Grand Cayman, Grand Cayman Vacation | Cayman Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501110127/http://www.caymanislands.ky/activities/attractions/stingraycity.aspx |date=1 May 2013 }}. Caymanislands.ky. Besoek op 12 April 2014.</ref> [[Beeld:Stingray passing - Grand Cayman.jpg|thumb|200px|links|'n [[Pylstert]] in Stingray City, Groot-Kaaiman.]] Daar is twee skeepswrakke aan die kus van Kaaiman-brac.<ref>Tim Rock, ''Lonely Planet Diving & Snorkeling Cayman Islands'' (2de uitg. 2007, {{ISBN|1-74059-897-0}}), p. 99</ref> Groot-Kaaiman het ook verskeie skeepswrakke. Seerowersweek is 'n jaarlikse fees van 11 dae in November wat in 1977 deur die destydse minister van toerisme begin is om toerisme 'n hupstoot in die eilande se stil seisoen te gee.<ref>{{cite web|url=https://www.piratesweekfestival.com/|title=Pirates Week Festival of the Cayman Islands|website=Piratesweekfestival.com|access-date=13 May 2021|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511222855/https://www.piratesweekfestival.com/|url-status=live}}</ref> Ander toeristeattraksies op Groot-Kaaiman sluit in 'n seetemapark, Cayman Turtle Centre; die vervaardiging van fynproewerseesout; en 'n wandelpad deur die woud in die middel van die eiland.<ref>{{cite web |url=http://www.nationaltrust.org.ky/ |title=National Trust For the Cayman islands |publisher=Nationaltrust.org.ky |access-date=31 July 2011 |archive-date=7 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807063445/http://www.nationaltrust.org.ky/ |url-status=live }}</ref> Nog 'n attraksie op Groot-Kaaiman is die Uitkyktoring in Camana Bay. Dit is amper 23&nbsp;meter hoog en bied 'n uitsig van 360&nbsp;grade oor Seven Mile Beach, George Town en ander plekke. Dit is gratis oop vir die publiek en is 'n gewilde uitklimtoring.<ref>[http://www.camanabay.com/the-town/play/observation-tower/ Observation Tower | Camana Bay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906050117/http://www.camanabay.com/the-town/play/observation-tower/ |date=6 September 2014 }}. CamanaBay.com. Besoek op 1 Augustus 2014.</ref> ===Arbeid=== Die Kaaimanseilande het 'n bevolking van 84&nbsp;738 (2023) en daarom 'n beperkte arbeidsmag.<ref name="eso">{{cite web|url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html|title=The Economics and Statistics Office|publisher=Government of the Cayman Islands|access-date=3 April 2021|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410070551/https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html|url-status=live}}</ref> Werkpermitte word dus aan buitelanders uitgereik. Daar is gemiddeld meer as 24&nbsp;000 buitelanders met geldige werkpermitte.<ref>{{cite web |url=http://www.eso.ky/pages.php?page=immigrationdata |title=Work Permit Stats |publisher=Eso.ky |date=30 March 2007 |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142647/http://www.eso.ky/pages.php?page=immigrationdata |archive-date=22 July 2011 }}</ref> ====Werkpermitte vir nieburgers==== Om as nieburger op die Kaaimanseilande te werk het jy 'n permit nodig. Dit behels 'n agtergrondkontrolering deur die polisie en 'n gesondheidstoets. 'n Voornemende werker moet aan sekere mediese vereistes voldoen, soos om negatief vir [[sifilis]] en [[MIV]] te toets. 'n Buitelander moet eers 'n werk hê voordat hy na die eilande kan verhuis. Die werknemer doen aansoek en betaal vir die werkpermit.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1592726&_dad=portal&_schema=PORTAL |title=C.I. Government Website – Entry Requirements for Work Permits |publisher=Gov.ky |access-date=31 July 2011 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811045959/https://www.gov.ky/portal/page?_pageid=1142,1592726&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead }}</ref> Werkpermitte word nie toegeken aan buitelanders wat op die eilande is nie (tensy dit 'n hernuwing is). Die departement van immigrasie vereis dat buitelanders buite die eilande bly totdat die werkpermit goedgekeur is.<ref>{{cite web |url=http://www.island-search.com/browse.php?cat=1748 |title=Online Employment Resources |publisher=Island-search.com |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810225849/http://www.island-search.com/browse.php?cat=1748 |archive-date=10 August 2011 }}</ref> Buitelandse werkers mag vir 'n maksimum van nege jaar op die eilande werk, tensy hulle aan die kriteria van sleutelwerknemers voldoen. Ná 'n brugjaar mag hulle vir nog nege jaar werk. Dié beleid is die onderwerp van omstredenheid in die pers. Veral regsfirmas is ontsteld oor die werwingsprobleme wat dit veroorsaak.<ref>[http://www.caymannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000106/010674.htm Row brews over rollover], 22 January 2007, Cayman net News {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090205055501/http://www.caymannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000106/010674.htm |date=5 February 2009 }}</ref> Ook duikinstrukteurs en eiendomsagente het hulle kommer daaroor uitgespreek. Ander ondersteun die beleid as nodig om Kaaimanseilandse identiteit te beskerm in die lig van die immigrasie van 'n groot aantal werkers van buite.<ref>[http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1011499 Government takes up permit issue] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914224909/http://www.caycompass.com/cgi-bin/CFPnews.cgi?ID=1011499 |date=14 September 2007 }}, Editorial, 5 March 2006, Camanian Compass</ref> Die meeste Kaaimanseilanders dink ook dit is nodig om die plaaslike kultuur te beskerm sodat dit nie uitgewis word deur die baie buitelanders wat verblyf- en burgerskapspermitte kry nie.<ref>{{cite web |url = http://www.caymanobserver.com/viewarticle.cfm?id=36&Section=LocalNews |title = Cayman Observer |access-date = 23 June 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170131190919/http://www.caymanobserver.com/viewarticle.cfm?id=36&Section=LocalNews |archive-date = 31 January 2017 |url-status = dead }}</ref> ==Regering== [[Beeld:King Charles III (July 2023).jpg|thumb|170px|[[Koning Charles III]], huidige staatshoof van die Kaaimanseilande.]] [[Beeld:Norway- Jane Owen (8427090262).jpg|thumb|170px|Jane Owen, die huidige goewerneur.]] Die Kaaimanseilande is 'n Britse oorsese gebied, volgens die [[VN]] een van die 16 nieselfregerende gebiede. Die huidige [[grondwet]], wat 'n handves van menseregte insluit, is in 2009 deur die Verenigde Koninkryk verorden.<ref>{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1379/pdfs/uksi_20091379_en.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.legislation.gov.uk/uksi/2009/1379/pdfs/uksi_20091379_en.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=The Cayman Islands Constitution Order 2009|publisher=legislation.gov.uk|date=2009}}</ref> Die parlement van 19 lede (dit sluit twee nieverkose lede uit wat deur die goewerneur aangestel word) word elke vier jaar deur die eilandbewoners gekies om binnelandse sake te hanteer.<ref>{{cite web|title=Commonwealth elections observers give Cayman Islands high marks|url=http://www.caribbeannewsnow.com/headline-Commonwealth-elections-observers-give-Cayman-Islands-high-marks-16049.html|website=Caribbeannewsnow.com|publisher=Caribbean News Now|access-date=28 May 2013|date=27 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110233941/http://www.caribbeannewsnow.com/headline-Commonwealth-elections-observers-give-Cayman-Islands-high-marks-16049.html|archive-date=10 January 2014|url-status=dead}}</ref> Van die verkose lede word sewe verkies om in 'n ministerskabinet onder die goewerneur te dien. Die goewerneur stel die [[Eerste minister|premier]] aan.<ref>Cayman Islands Constitution, 2009, part III article 49</ref> Die goewerneur word deur die [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Britse koning]] op advies van die Britse regering aangestel om die monarg te verteenwoordig.<ref>Cayman Islands Constitution, 2009, part II</ref> Wette wat deur die parlement goedgekeur word, verg die goedkeuring van die koning voordat hulle in werking tree. Die uitvoerende mag van die Kaaimanseilande berus by die koning en word deur die regering (die goewerneur en parlement) uitgeoefen.<ref>Constitution article 43</ref> Die twee amptelike parlementslede wat deur die goewerneur aangestel word, is die adjunkgoewerneur en prokureur-generaal. Hoewel hulle setels in die parlement het, volgens die grondwet van 2009, stem hulle nie. Hulle dien in 'n professionele en adviserende rol. Byna 80 departemente, afdelings en eenhede voer die regeringspligte uit. Hulle word ondersteun deur 'n paar statutêre rade en owerhede wat vir 'n spesifieke doel daargestel word, soos die hawebestuur, die burgerlugvaartowerheid, die immigrasieraad, die waterbestuur, die nasionale pensioenraad en die gesondheidsversekeringskommissie. Sedert 2000 is daar twee amptelike groot [[politieke party]]e: die Verenigde Demokratiese Party en die Progressiewe Volksbeweging. Baie kandidate stel hulle as onafhanklikes beskikbaar. Die twee partye is merkwaardig eenders, maar beskou mekaar as mededingers. Meestal lê die verskille in persoonlikhede en toepassing, eerder as in werklike beleid.<ref>{{cite web|url=https://portal.elections.ky/files/downloads/2017/Register-of-Political-Parties-14-March-2017.pdf|title=Official Register of Political Parties|date=29 August 2018|website=Cayman Islands Elections Office|access-date=29 August 2018|archive-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829212242/https://portal.elections.ky/files/downloads/2017/Register-of-Political-Parties-14-March-2017.pdf|url-status=dead}}</ref> Sedert die verkiesing van Mei 2017 vorm die twee partye saam met drie onafhanklike lede 'n koalisie ongeag baie jare van vyandelikheid.<ref>{{Cite news|url=https://www.caymancompass.com/2017/05/31/premier-mclaughlin-to-lead-13-member-coalition-government/|title=Premier McLaughlin to lead 13-member coalition government|date=31 May 2017|work=Cayman Compass|access-date=29 August 2018|archive-date=29 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829212237/https://www.caymancompass.com/2017/05/31/premier-mclaughlin-to-lead-13-member-coalition-government/|url-status=live}}</ref> ===Polisie en weermag=== Polisiëring op die eilande word hoofsaaklik toegepas deur die Kaaimanseilandse polisediens en die Kaaimanseilandse doeane en grensbeheer. Hulle werk saam in aspekte van regstoepassing en het saam 'n mariene eenheid.<ref>{{cite web|url=https://www.rcips.ky/|title=Police Service in the Cayman Islands|website=Royal Cayman Islands Police Service|access-date=5 February 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318134159/https://www.rcips.ky/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cbc.gov.ky/|title=Home|website=Cayman Islands Customs & Border Control Service|access-date=28 January 2021|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202235250/https://cbc.gov.ky/|url-status=live}}</ref> [[Beeld:1953caymanislands1poundelizabethIIblue.jpg|links|thumb|120px|'n Posseël met [[koningin Elizabeth II]] op, 1953.]] Die verdediging van die eilande is die verantwoordelikheid van die Verenigde Koninkryk. Die Britse vloot onderhou 'n permanente skip in die Karibiese See (HMS Medway) en soms nog 'n skip. Die skepe se hoofdoel in die streek is om Britse soewereiniteit vir die oorsese gesbied te handhaaf, om humanitêre hulp te verleen en bystand te verskaf tydens rampe soos orkane, wat algemeen in die gebied is, en om operasies teen [[dwelm]]s uit te voer. In Julie 2024 is die patrollieskip HMS Trent na die eilande gestuur om hulp te verleen in die nadraai van Orkaan Beryl.<ref>{{cite web |url=https://www.forces.net/services/navy/royal-navy-warship-sailing-caribbean-support-hurricane-relief-effort|title=Royal Navy warship sailing to Caribbean to support hurricane relief effort |website=Forces Net |date=4 July 2024 |access-date=5 July 2024}}</ref> ===Buitelandse betrekkinge=== Die Kaaimanseilande se buitelandse beleid word deur Brittanje beheer. In die vroeë tyd van die gebied se bestaan was die belangrikste betrekking egter met Brittanje en [[Jamaika]]. In onlangse jare het 'n verhouding met die [[VSA]] ontstaan vanweë ekonomiese afhanklikheid. Vanweë die eilande se status as 'n oorsese gebied van Brittanje, word die eilande nie apart verteenwoordig in die [[Verenigde Nasies]] of die meeste ander internasionale organisasies nie. Hulle neem egter steeds deel aan sommiges, soos [[Unesco]] en [[Interpol]].<ref>{{cite web |url=http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/United-Kingdom |title=United Kingdom / Europe / Member countries / Internet / Home – INTERPOL |publisher=Interpol.int |date=30 December 2012 |access-date=30 December 2012 |archive-date=12 December 2012 |archive-url=https://archive.today/20121212233915/http://www.interpol.int/Member-countries/Europe/United-Kingdom |url-status=live }}</ref> ==Vervoer== George Town is die hoofhawestad van die Kaaimanseilande. Daar is drie bootterminale in die stad, die Noordelike, Suidelike en Koninklike Watler-terminaal. Die rit van die boot tot die terminale duur sowat vyf minute.<ref>{{cite web|url=http://www.caymanislands.ky/planatrip/gettingherebyship.aspx|title=Cayman Islands Cruise – Grand Cayman Island, Grand Cayman – Cayman Islands|website=Caymanislands.ky|access-date=28 May 2013|archive-date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501070806/http://www.caymanislands.ky/planatrip/gettingherebyship.aspx|url-status=dead}}</ref> Daar is drie [[lughawe]]ns. Die nasionale lugdiens is Cayman Airways, wat die Internasionale Lughawe Owen Roberts gebruik. Die ander twee lughawens is die Internasionale Lughawe Charles Kirkconnell en die Edward Bodden-vliegveld. Die eilande het drie snelweë en verskeie hoofpaaie na die hoofstad: die East-West Arterial Bypass, Shamrock Road, Linford Pierson Highway, Esterly Tibbetts Highway, North Sound Road, South Sound Road en Crewe Road. ==Opvoeding== Die departement van opvoeding bestuur staatskole. Kinders is geregtig op gratis laer- en hoërskoolopvoeding. Daar is twee openbare hoërskole op Groot-Kaaiman, die Sekondêre Skole John Gray en Clifton Hunter, asook een op Kaaiman-brac, Layman E. Scott. Verskeie privaat skole word deur kerke en privaat stigtings beheer. Die Universiteitskollege van die Kaaimanseilande het kampusse op Groot-Kaaiman en Kaaiman-brac en is die enigste universiteit wat deur die regering bedryf word.<ref>{{cite web |url=http://www.ucci.edu.ky/about.php |title=University College Cayman Islands: About us |publisher=Ucci.edu.ky |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722142310/http://www.ucci.edu.ky/about.php |archive-date=22 July 2011 }}</ref> Die Internasionale Kollege van die Kaaimanseilande is 'n privaat kollege op Groot-Kaaiman. Dit is in 1970 gestig en bied verskeie graadkursusse aan.<ref>{{cite web|url=http://www.icci.edu.ky/programs.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101061248/http://www.icci.edu.ky/programs.htm|url-status=dead|title=International College of the Cayman islands: Programs of Study|archive-date=1 January 2011}}</ref> Op Groot-Kaaiman is daar ook die Sint Matthew-universiteit, wat 'n [[medies]]e en [[veearts]]enyskool insluit.<ref>{{cite web |url=http://www.stmatthews.edu |title=St. Matthew's University |publisher=Stmatthews.edu |access-date=31 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808163224/http://www.stmatthews.edu/ |archive-date=8 August 2011 |url-status=dead }}</ref> Die Kaaimanseilandse Regskool is 'n tak van die [[Universiteit van Liverpool]] en is op Groot-Kaaiman gebaseer.<ref>{{cite web|url=http://www.liv.ac.uk/law/cils/ |title=Cayman Islands law School |publisher=Liv.ac.uk |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114045537/http://www.liv.ac.uk/law/cils/ |archive-date=14 January 2012 }}</ref> Die Kaaimanseilandse Staatsdienskollege, 'n eenheid van die regering, is op Groot-Kaaiman geleë. Dit bied verskeie graad- en ander kursusse aan. Die kollege is in 2007 geopen en word ook as 'n regeringsnavorsingsentrum gebruik. Daar is ook 'n kampus van die Universiteit van [[Wes-Indië]] in die gebied.<ref>{{cite web|url=https://open.uwi.edu/cayman_islands|title=The Open Campus in Cayman Islands|website=University of the West Indies|access-date=28 January 2021|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224131510/https://open.uwi.edu/cayman_islands|url-status=live}}</ref> ==Sport== [[Lêer:RJF-Stadium.jpg|duimnael|upright|Die Roland J. Forbes-stadion in George Town]] Die Truman Bodden-sportkompleks is 'n veeldoelige gerief in George Town. Daar is verskeie sportvelde en 'n buitenshuise swembad van 25&nbsp;m lank met ses lane. Die stadion het plek vir 3&nbsp;000 mense. [[Sokker]] is die nasionale en gewildste sportsoort. Die Kaaimanseilandse nasionale sokkerspan verteenwoordig die eilande in [[FIFA]].<ref>{{cite web|url=https://movingtocayman.com/en/journey/sport/|title=Moving to Cayman Islands : Sport!|access-date=12 September 2021|archive-date=28 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328070403/https://movingtocayman.com/en/journey/sport/|url-status=live}}</ref> Die Kaaimanseilandse nasionale [[basketbal]]span het in 2011 vir die eerste keer aan die Karibiese Basketbalkampioenskapsbyeenkoms deelgeneem. Die nasionale manspan het in 2017 en 2019 agtereenvolgens goue medaljes in die Natwest-eilandespele gewen. [[Rugby]] is 'n ontwikkelende sportsoort en die eilande het 'n nasionale mans-, vroue- en sewesspan. Die nasionale span spel slegs teen "kleiner" nasionale spanne en kon tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Hulle kon wel vir die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] 2009 kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/939935/world-rugby-u20-trophy-the-story-so-far |title=World Rugby U20 Trophy: The story so far |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=27 Junie 2024 |accessdate=9 April 2025}}</ref> Die Kaaimanseilande is lid van FIFA, die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] en die Pan-Amerikaanse Sportorganisasie, en neem ook deel aan die tweejaarlikse Eilandespele.<ref>{{cite web|url=http://jersey2015results.com/Sports/SWIMMING/default.aspx?SportID=16&EventID=173|title=NatWest Island Games XVI Jersey 2015 Results – Sports – Swimming – Men's 200m Individual Medley|website=Jersey2015results.com|access-date=30 June 2015|archive-date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706212217/http://www.jersey2015results.com/Sports/SWIMMING/default.aspx?SportID=16&EventID=173|url-status=live}}</ref> Die eilande is lid van die [[Internasionale Krieketraad]]. Die nasionale krieketspan verteenwoordig die eilande in internasionale [[krieket]]. Hulle ding op verskeie vlakke mee. In 2012 het hulle deelgeneem aan afdeling vyf van die Internasionale Krieketliga.<ref name="ICCP">{{cite web|url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/profile.php?countryCode=ICC_ASSOCIATE_MEMBERS_CAYMAN_ISL |title=International Cricket Council: Cayman Islands |publisher=Icc-cricket.yahoo.net |access-date=31 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927093757/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_members/profile.php?countryCode=ICC_ASSOCIATE_MEMBERS_CAYMAN_ISL |archive-date=27 September 2011 }}</ref> Nog gewilde sportsoorte sluit in [[muurbal]], [[sagtebal]] en [[strandvlugbal]]. In April 2005 is die Black Pearl-skaatspark deur [[Tony Hawk]] op Groot-Kaaiman geopen. Die park van 4&nbsp;800&nbsp;m² was destyds die grootste in die [[Westelike Halfrond]].<ref>{{cite web|url=http://www.blackpearl.ky/about-us/|title=An Informative guide of Black Pearl – Cayman Islands|website=Blackpearl.ky|access-date=10 April 2022|archive-date=31 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170842/http://www.blackpearl.ky/about-us/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ieyenews.com/black-pearl-skateboarding-at-the-grand-cayman-islands/|title=Black Pearl Skateboarding at the Grand Cayman Islands|website=Ieyenews.com|date=31 January 2013|access-date=7 December 2020|archive-date=25 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125192324/https://www.ieyenews.com/black-pearl-skateboarding-at-the-grand-cayman-islands/|url-status=live}}</ref> ==Kuns en kultuur== Die Kaaimanseilandse Kultuurstigting bestuur die F.J. Harquail-kultuursentrum en Harquail-teater. Die stigting, wat in 1984 gestig is, help Kaaimanseilandse folkmusiek bewaar en bevorder. Dit sluit die organisering van feeste soos die Internasionale Storievertellingsfees, die Jazzfees en Cayfest in.<ref>{{cite web|url=http://www.artscayman.org/|title=Cayman Festival and Events {{!}} Cultural Schedule|website=Artscayman.org|access-date=4 February 2018|archive-date=7 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207152232/http://www.artscayman.org/|url-status=live}}</ref> Die [[jazz]]-, calypso- en [[reggae]]musiekgenres kom prominent in die eilande se musiek voor.<ref>{{cite web |title=Pop music from Cayman Islands |url=http://onlineradiobox.com/ky/genre/pop-/ |website=Online Radio Box |access-date=21 June 2018 |archive-date=21 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621042959/http://onlineradiobox.com/ky/genre/pop-/ |url-status=live }}</ref> Die Nasionale Galery van die Kaaimanseilande is 'n kunsmuseum in George Town.<ref>{{cite web|url=http://www.gov.ky/portal/page/portal/cighome/find/organisations/azpublicbodies/nga|title=Cayman Islands Government Directory|website=Gov.ky|access-date=10 April 2022}}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dit is in 1996 gestig en hou uitstallings, opvoedings-/uitreikingsprogramme en navorsingsprojekte op die eilande. Dit is 'n niewinsgewende instelling en deel van die departement van gesondheid en kultuur.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgallery.org.ky/about/about-us/|title=About Us|website=National Gallery of the Cayman Islands|access-date=25 November 2019|archive-date=28 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428094621/https://www.nationalgallery.org.ky/about/about-us/|url-status=live}}</ref> Twee [[koerant]]e word op die eilande gedruk: die ''Cayman Compass'' en ''The Caymanian Times''. Aanlyn nuusdienste sluit in Cayman Compass, Cayman News Service, Cayman Marl Road, The Caymanian Times en Real Cayman News.<ref>{{Cite web |first=Jessica |last=Wright |date=January 11, 2023 |title=Local News in the Cayman Islands: Print & Online |url=https://caymanresident.com/live/services/local-media/local-news |access-date=2023-05-23 |website=Cayman Resident |language=en}}</ref> Daar is ook verskeie radiostasies. Rolprente wat op die Kaaimanseilande geskiet is, sluit in : ''The Firm'', ''Haven'', ''Cayman Went''<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1158933/|title=Cayman Went (2009)|author=Quinnie110|date=5 June 2009|website=IMDb.com|access-date=1 July 2018|archive-date=6 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406110920/http://www.imdb.com/title/tt1158933/|url-status=live}}</ref> en ''Zombie Driftwood''.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1696198/|title=Zombie Driftwood (2010)|website=IMDb.com|access-date=1 July 2018|archive-date=10 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210141831/http://www.imdb.com/title/tt1696198/|url-status=live}}</ref> Drie [[televisie]]stasies saai uit, onder meer een wat deur die regering besit word. Daar is ook drie verskaffers van kabeltelevisie.<ref>{{cite web |url=https://caymanresident.com/housing/utilities/television |title=Television in Cayman |website=caymanresident.com |access-date=2 July 2021 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001170502/https://caymanresident.com/housing/utilities/television |archive-date=1 October 2020 }}</ref> Vinnige [[internet]] is ook algemeen beskikbaar.<ref>{{cite web |url=https://caymanresident.com/housing/utilities/internet/internet-providers |title=Internet Providers |website=caymanresident.com |access-date=2 July 2021 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001171206/https://caymanresident.com/housing/utilities/internet/internet-providers |archive-date=1 October 2020 }}</ref> == Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== * {{cite book |last=Boultbee |first=Paul G. |title=Cayman Islands |location=Oxford |publisher=ABC-Clio Press |year=1996 |oclc=35170772 |isbn=9781851092406}} * {{cite web | url = http://www.caribbeanmag.com/search/articles/Cayman_Islands/History_of_the_cayman_islands.html | title = History of the Cayman Islands | work = Caribbean Magazine | access-date = 28 July 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511093510/http://www.caribbeanmag.com/search/articles/Cayman_Islands/History_of_the_cayman_islands.html | archive-date = 11 May 2011 | url-status = dead }} * {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cayman-islands/|title=Cayman Islands|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 Mei 2025}} * {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Cayman-Islands|title=Cayman Islands|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 Mei 2025}} * {{cite book | author = Michael Craton and the New History Committee | year = 2003 | title = Founded upon the Seas: A History of the Cayman Islands and Their People | publisher = Ian Randle Publishers | location = Kingston, Jamaica | isbn = 0-9729358-3-5 }} * {{cite web |url=https://www.un.org/Depts/dpi/decolonization/trust3.htm |title=Non-Self-Governing Territories listed by General Assembly in 2002 |work=United Nations Special Committee of 24 on Decolonization |access-date=4 July 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203105055/http://un.org/Depts/dpi/decolonization/trust3.htm |archive-date= 3 December 2008 }} ==Skakels== * [http://www.gov.ky/ Regering van die Kaaimanseilande] * [http://www.caymanislands.ky/ Departement van toerisme] * [https://web.archive.org/web/20080407223030/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/caymanislands.htm Cayman Islands] van ''UCB Libraries GovPubs'' (geargiveer op 7 April 2008) * [http://www.artscayman.org/ Kaaimanseilandse Nasionale Kultuurstigting] {{CommonsKategorie-inlyn|Cayman Islands}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cayman Islands}} {{Navigasie indeling Verenigde Koninkryk}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kaaimanseilande| ]] 3kb2i6gulxgxgbgcmwbwihbgevs3tg3 4 5209 2908514 2908480 2026-06-01T12:53:47Z JMK 649 /* Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! */ nota 2908514 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::Hierdie is nou uit eindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Grootste artikel? == Gemeenskap, is [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] ons grootste artikel in terme van grepe? Tans is dit 341 545 grepe groot. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 17 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) enx3r5yxfdq73ufx9fjku5eyo5rtcio 0 5593 2908627 2849319 2026-06-02T01:08:00Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Atom.svg" met "Helium_atom_(not_to_scale).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Naming according meaning. 2908627 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellspacing="0" align="right" cellpadding="2" style="margin-left:1em" |----- ! bgcolor="gray" | Atoom |----- | align="center" | [[Lêer:Helium atom (not to scale).svg|center|Helium-atoom (nie op skaal)]] |----- ! bgcolor="gray" | Klassifikasie |----- | {| align="center" |----- | Kleinste verdeling van 'n [[chemiese element]] |} |----- | |----- ! bgcolor="gray" | Eienskappe |----- | |----- | {| align="center" |----- | Massa: || Atoommassa |----- | Elektronlading: || 0 [[Coulomb|C]] |----- | Deursnee: || 10pm tot 100pm |} |} [[Lêer:Bouw materie.PNG|duimnael|regs|300px|Opbou van materie]] 'n '''Atoom''' is 'n submikroskopiese struktuur wat in alle gewone materie voorkom. Atome bestaan uit subatomiese partikels: [[elektron]]e, [[proton]]e, en [[neutron]]e. Atome het die geneigdheid om te kombineer om [[molekule]] te vorm. Die watermolekuul bestaan byvoorbeeld uit twee [[waterstof]]atome en een [[suurstof]]atoom. Atome is die fundamentele boustene van [[chemie]] en word nie vernietig in [[chemiese reaksie]]s nie. Slegs 91 tipes chemiese boustene, of [[chemiese element]]e, word natuurlik op die aarde gevind, en word geklassifiseer in die [[periodieke tabel]]. Die klassifikasie is gebaseer op die aantal protone in die atoom. Ander tipes atome kan kunsmatig berei word, maar hulle is onstabiel en breek geleidelik af na natuurlike chemiese elemente deur middel van kernfisie.<!-- fisie is splitsing fusie is versmelting van atome --> Atome van dieselfde chemiese element kan verskillende radioaktiewe eienskappe hê, gebaseer op die aantal neutrone. Atome met dieselfde aantal protone maar verskillende getal neutrone word isotope, van dieselfde chemiese element, genoem. Omdat atome oral voorkom, is dit etlike eeue lank reeds 'n belangrike studieveld. Tans fokus navorsing op kwantumeffekte, soos in [[Bose-Einsteinkondensaat]]. == Atoomteorie == Die oudste atoomteorie is deur die Griekse filosowe Leucippus van Milete (460- 371 v.C.) en [[Democritus]] van Abdera (5de eeu v.C.) opgestel. Hulle het beweer dat materie opgebou is uit atome wat in 'n origens leë ruimte in 'n rustende of bewegende toestand verkeer. Hierdie atome sou in 'n beperkte aantal vorms voorkom, wat verband hou met sekere waarneembare eienskappe soos droogheid, natheid, warmte en koue. [[Aristoteles]] was 'n voorstander van die idee dat alle materie opgebou is uit hierdie vier komponente. Die idee dat atome beweeg, en boonop volgens 'n voorspelbare patroon, was in stryd met die destydse godsdienstige opvattings. Volgens die Kerk sou die atoomteorieë impliseer dat die Goddelike ingryping onnodig is nadat die atoommeganisme in werking gestel is. Die teenstand van die Kerk is egter nie 'n verklaring waarom die atoomteorie tydens die 17e en 18e eeu so min vordering gemaak het nie. Die oorsaak moet eerder gesoek word in die feit dat Democritus se idees moeilik was om eksperimenteel te ondersoek. Die eerste groot deurbraak wat tot die moderne atoomteorie sou lei, is aan die einde van die 18e eeu gemaak. [[Robert Boyle]] het reeds in die helfte van die 17e eeu voorgestel dat atome die eenvoudigste deeltjies is waaruit chemiese elemente saamgestel is, en na die werk van die Franse skeikundiges [[Antoine Lavoisier]] en J.L. Proust het Boyle se teorie steun begin kry. Die meeste krediet kom die Engelsman [[John Dalton]] toe. Dalton, 'n onderwyser van [[Manchester]], het die samestelling van [[gas]]se soos [[metaan]], [[etileen]] en [[koolstofmonoksied]] bestudeer, wat gelei het tot sy wet dat elemente in sekere verhoudings met mekaar verbind. Hieruit het Dalton die baie belangrike gevolgtrekking gemaak dat atome van verskillende elemente verskillende massas moet hê. Ten spyte van al hierdie vordering was wetenskaplikes aan die begin van die [[19de eeu|19e eeu]] nog skepties oor die bestaan van die atoom. [[William Crookes]] en [[Jean Perrin]] het eksperimente gedoen met ʼn glasbuis wat onder lae druk met gas gevul is. Hulle het gevind dat as ʼn hoë elektriese spanning oor die buis aangelê word, die buis lig uitstraal. Later het [[J.J. Thomson]] hierdie werk voortgesit en strale ontdek wat hy "katode-strale" genoem het. Wat hy egter nie geweet het nie, is dat hy die elektron ontdek het en hiervoor het hy in [[1906]] die [[Nobelprys]] ontvang. Nadat wetenskaplikes die elektron geïdentifiseer het en dit "negatiewe elektrisiteit" genoem het, was die volgende vraag: Wat van "positiewe elektrisiteit?" In [[1886]] het die redelik onbekende wetenskaplike Goldstein ontdek dat indien hy gleuwe in die negatiewe plaat van Thomson se apparaat sny, daar eienaardige ligstrepe in die buis ontstaan. Dit is "kanaalstrale" genoem en Thomson het dadelik aan die werk gespring om hierdie strale te ondersoek. Hy het gevind dat die strale positief gelaaide deeltjies is en weer eens is 'n groot deurbraak gemaak, want dit was die voorloper van massa-spektrometrie, wat vandag nog gebruik word om chemiese stowwe te ontleed. Terselfdertyd het ander wetenskaplikes navorsing gedoen om die atoom te ondersoek. Onder hulle was die Duitser [[Wilhelm Conrad Röntgen]], wat [[X-strale]] ontdek het. Vir hierdie werk is die Nobelprys vir fisika in 1901 aan hom toegeken. Röntgen het ontdek dat hierdie strale, baie soos sonlig, in reguit lyne voortplant en nie deur elektriese of magnetiese velde gebuig word nie, in teenstelling met katode- en kanaalstrale. Hy het hierdie strale opgewek deur verskillende metale met elektrone te bombardeer. In 1896 het Antoine Henri Bequerel die radioaktiwiteit van [[uraan]] ontdek. Hiervoor het hy in 1903 saam met die Curie die Nobelprys ontvang. In 1897 het Ernest Rutherford (later lord Rutherford) van [[Nieu-Seeland]] bewys dat die straling van uraan kompleks is en wel uit twee soorte straling, naamlik alfa- en betastrale, bestaan. Alfastrale is heliumatome waarvan twee elektrone verwyder is en betastrale is niks anders as elektrone nie. In [[1900]] het die Franse wetenskaplike [[Paul Villard]] [[Gammastraling|gammastrale]] ontdek. Hierdie strale kom baie ooreen met X-strale, behalwe dat dit meer deurdringend is as X-strale. In [[1904]] het Thomson met sy "pudding"-model - 'n voorstelling van 'n atoom - 'n nuwe atoomteorie opgestel. Hiervolgens sou die positiewe lading van 'n atoom oor die hele volume van die atoom uitgesprei wees. Die elektrone sit dan hierbinne en word deur die positiewe lading omhul of ingebed, byna soos rosyntjies in 'n poeding. Terselfdertyd het [[Philipp Lenard]] ʼn atoommodel voorgestaan waarin die negatiewe elektrone rondom die positiewe kern sirkel, soos planete rondom 'n [[son]]. Lenard het verbasend min erkenning vir hierdie groot deurbraak gekry, want later sou [[Ernest Rutherford]] eksperimenteel bewys dat Lenard se idee van die atoom korrek was. In [[1911]] het Rutherford met die bewys gekom waarop die wêreld so lank gewag het. Hy het die baan van [[alfadeeltjie]]s bepaal wanneer hulle deur 'n dun [[goud]]lagie geskiet word en dit was duidelik dat die "planetêre model" nie-'n volledige verklaring van die atoom se bou gee nie. Dit verklaar byvoorbeeld nie waarom sekere atome radioaktiwiteit uitstraal volgens 'n sekere patroon nie. Buitendien was dit strydig met die klassieke teorie van elektromagnetisme, wat beweer dat 'n elektron wat om 'n positiewe kern beweeg, nie 'n stabiele baan kan volg nie. Die elektron sal 'n energieverlies ondergaan en na die kern val. Basies beteken dit net dat die elektron al hoe stadiger sal beweeg en omdat teëgestelde ladings mekaar aantrek, sal die kern (wat positief gelaai is) die elektron nader trek en uiteindelik vasgryp. Hierdie probleem is oorbrug toe die Deense wetenskaplike [[Niels Bohr]] in [[1913]] die eerste werklike suksesvolle atoomteorie geformuleer het. Hy is in [[1922]] met die Nobelprys bekroon. == Kwantumteorie == Bohr het sy kwantumhipotese op Rutherford se planetêre model toegepas. Hy het geredeneer dat as ʼn elektron nader aan die kern beweeg, dit energie in diskrete hoeveelhede sal afgee, terwyl dit presies dieselfde energie sal opneem as dit van die kern af wegbeweeg. Die [[elektron]] se beweging is egter baie beperk en daar is nie 'n kontinue verandering van bane nie. In 1900 het Max Planck al 'n soortgelyke redenasie gebruik met die formulering van sy kwantumteorie vir straling. Dit was 'n baie revolusionêre konsep, waarvoor Planck in 1918 die Nobelprys ontvang het. == Moderne teorie van die atoom == Daar is al baie "modelle" van die atoom geformuleer. 'n Model is bloot 'n beskrywing van 'n atoom. Dit kan vergelyk word met 'n kaart. Sommige kaarte bevat meer detail as ander, en dit is presies dieselfde probleem waarmee wetenskaplikes sit. Daar is al vroeg besef dat die atoom baie ingewikkelder is as wat aanvanklik gedink is. 'n Kaart kan baie volledig opgestel word, maar dit is baie onwaarskynlik dat elke klein dorpie of spruitjie daarop aangedui sal wees. En selfs al is dit gedoen, bly daar nog die huise en plase oor wat nie aangedui is nie. In die atoom is daar 'n hele klomp klein geheimsinnige deeltjies waarvan ons nog nie baie weet nie. 'n Atoom bestaan uit 'n kern wat opgebou is uit 'n aantal positief gelaaide deeltjies (protone). Rondom die kern beweeg dieselfde aantal elektrone met hulle negatiewe ladings. In 'n neutrale atoom kanselleer die negatiewe en positiewe ladings mekaar uit, sodat die atoom as geheel geen elektriese lading bevat nie. As een of meer van die elektrone verwyder word, is daar meer positiewe as negatiewe ladings en dit word 'n [[ioon]] genoem (die atoom is elektries gelaai). In so 'n geval is dit 'n positiewe ioon, maar daar kan ook negatiewe ione wees. In ʼn negatiewe ioon is daar meer elektrone as protone. Dit behoort duidelik te wees as 'n mens in gedagte hou dat elektrone negatief gelaaide deeltjies is en dat protone positief gelaai is. Die elektron is baie klein - 'n proton is 1 840 keer swaarder as 'n elektron. Hieruit kan dus afgelei word dat 'n atoom se massa oorwegend in die kern geleë is. Die kern is egter ook relatief klein en maak 'n baie klein deel van die atoom se volume uit. As 'n atoom vergroot sou word sodat die kern so groot soos 'n lemoen is, sou die naaste elektrone 'n hele paar kilometer ver weg wees. Die atoom word hierom beskryf as "relatief leeg". Verskillende elemente se atome het verskillende massas. As 'n mens in gedagte hou dat verskillende elemente se atome verskillende getalle protone het, is dit nie moeilik om dit te begryp nie. 'n Waterstofatoom het een proton in die kern en een elektron daarbuite, 'n [[helium]]atoom het twee protone en twee elektrone. Die aantal protone (wat dieselfde as die aantal elektrone is) word die atoomgetal genoem. Daar is egter nog 'n deeltjie wat in die kern van 'n atoom voorkom. Dit is die neutron, 'n deeltjie wat ongeveer dieselfde massa as 'n proton het, maar wat geen elektriese lading het nie, met ander woorde dit is elektries neutraal. Die kern is dus opgebou uit protone en neutrone en saam word hulle nukleone genoem. Die aantal nukleone in die kern word die massagetal van daardie element genoem. Dit kan gebeur dat 'n atoom van 'n sekere element nie altyd dieselfde aantal neutrone in die kern het nie. In so 'n geval is daar sprake van die isotope van ʼn element. Die kern van een van die isotope van [[chloor]] het byvoorbeeld 17 protone en 18 neutrone, terwyl ʼn ander 17 protone en 20 neutrone bevat. Let daarop dat hulle dieselfde aantal protone (atoomgetal) het. Dit moet inderdaad ook so wees, anders is hulle nie meer van dieselfde element nie. Hulle massagetalle verskil, maar hulle chemiese eienskappe is presies dieselfde. In die natuur kom elemente as mengsels van isotope voor. Uraan wat in die natuur voorkom, bestaan uit verskeie isotope. Die uraankern bestaan uit 92 protone en 'n aantal neutrone. Een van die isotope het 146 neutrone en staan bekend as uraan 238. Die massa van hierdie atoom is 238 atoommassa-eenhede, want dit bevat 92 plus 146 nukleone, wat 'n totaal van 238 gee. Dit het dus 'n massagetal van 238. 'n Ander isotoop van uraan, wat baie belangrik is in die moderne samelewing, is uraan 235. Hierdie kern het 92 protone en 143 neutrone. Die [[isotoop]] maak slegs 0,7 % van alle uraanatome uit en word verrykte uraan genoem nadat dit deur verrykingsmetodes van die ander atome geskei is. Wanneer hierdie atome met neutrone gebombardeer word, kan hulle op gewelddadige wyse uitmekaar spat en baie energie in die vorm van lig en [[Hitte-enjin|hitte]] vrystel. Dit is die beginsel waarop [[kernreaktor]]s werk, en is ook vir die eerste kernbomme gebruik. Wanneer uraan 238 met neutrone gebombardeer word, verander dit in uraan 239 (die kern het een neutron bygekry). Uraan 239 is nie stabiel nie en gaan via [[neptunium]] oor in [[plutonium]]. Laasgenoemde is nuwe elemente en staan bekend as die " trans-uraniese" elemente. Dit het dus moontlik geword om nuwe elemente sinteties te vervaardig. == Struktuur == === Sub-atomiese partikels === Atome bestaan hoofsaaklik uit leë spasies, maar ook uit kleiner subatomiese partikels. In die kern van 'n atoom is 'n klein positief gelaaide kern wat bestaan uit [[nukleone]] (nl. [[proton]]e en [[neutron]]e). Die res van die atoom bestaan uit die buigsame elektronskille. In 'n neutrale atoom, is die getal protone en elektrone ewe veel, en balanseer die elektriese ladings mekaar uit. Gelaaide atome word ione genoem. Atome met ''minder elektrone'' as protone het 'n ''positiewe'' lading en staan bekend as ''katione''. Atome met ''meer elektrone'' as protone het 'n negatiewe lading en staan bekend as ''anione''. [[Elektron]]e wentel rondom die kern teen hoë snelhede. Elektrone wentel teen verskillende afstande vanaf die kern. Ons sê die naaste aan die kern kom in een ''skil'' (ook 'n [[Atoomorbitaal|orbitaal]] genoem) voor en dié wat verder weg is weer in 'n ander ''skil''. Daar word aan elke skil/orbitaal 'n nommer toegeken. Die een naaste aan die kern is skil 1, die volgende skil vanaf die kern word skil 2 genoem, ensovoorts. Die kern is meer as 100 000 keer kleiner as die atoom – die grootte van die atoom word dus bepaal deur die grootte van die buitenste elektronskil. Indien 'n atoom vergroot sou word tot die grootte van Johannesburg se lughawe, sou die kern in die middel kleiner as 'n gholfballetjie wees! === Elemente en isotope === Atome word gewoonlik geklassifiseer volgens hul atoomgetalle, wat ooreenstem met die aantal protone in die atoom (in neutrale atome, is dit dieselfde as die aantal elektrone). Die [[atoomgetal]] bepaal die familie of element waaraan die atoom behoort. Koolstofatome is byvoorbeeld die enigste atome wat ses protone bevat. Al die atome met dieselfde atoomgetal deel 'n wye verskeidenheid fisiese eienskappe en toon dieselfde chemiese gedrag. Die verskillende tipes atome word in die [[periodieke tabel]] aangedui. Die [[massagetal]] of nukleongetal is die totale [[proton]]e en [[neutron]]e wat in die atoom voorkom. Die aantal neutrone het geen invloed op die elementklassifikasie van 'n atoom nie. Daar kan dus in een "atoomfamilie" of [[chemiese element|element]] verskeie atoomtipes wees wat dieselfde atoomgetal het, maar met verskillende massagetalle. Hierdie verskillende atoomtipes word dan isotope van mekaar genoem. Om 'n [[isotoop]] van ander isotope in sy elementfamilie te onderskei skryf 'n mens net die naam van die element en sy massagetal neer, bv. [[koolstof-14]] (wat bestaan uit ses protone en agt neutrone in elke atoom). Die eenvoudigste atoom is die waterstofatoom, met 'n atoomgetal van een en wat bestaan uit een proton en een elektron. Die waterstofisotope wat een addisionele neutron bevat word deuterium genoem; die waterstofisotoop met twee addisionele neutrone word [[tritium]] genoem. Die isotope was 'n onderwerp wat baie belangstelling in wetenskap ontlok het, veral in die vroeë ontwikkeling van kwantumteorie. === Uitstraling van alfadeeltjies === Sommige radioaktiewe elemente gee alfadeeltjies af. Soos vroeër aangetoon, is alfadeeltjies heliumatome waarvan twee elektrone verwyder is. Die heliumkern bestaan uit twee protone en twee neutrone en as ʼn element 'n alfadeeltjie uitwerp (so ʼn element word 'n alfastraler genoem), sal daardie atoom se massagetal met 4 verminder (onthou ʼn alfa bestaan uit 4 nukleone). Terselfdertyd sal die atoomgetal (die aantal protone van die alfa) met twee verminder. So kan op natuurlike wyse nuwe elemente gevorm word. === Uitstraling van betadeeltjies === Soos reeds gesê, is [[betadeeltjie]]s elektrone. Hoe 'n elektron, wat nie deel van die kern is nie, uitgewerp kan word, is nog nie heeltemal duidelik nie. Hier is dit asof 'n neutron verval tot 'n proton en in die proses 'n elektron uitwerp. Die nuwe element wat gevorm word, se atoomgetal is een meer, terwyl die massagetal onveranderd bly. === Latere verwikkelinge === In [[1931]] het [[Wolfgang Pauli]] die bestaan van die neutrino ('n klein deeltjie sonder enige lading) veronderstel. Hierna het wetenskaplikes probeer om bekende deeltjies te beskryf met behulp van die kwantummeganika en relatiwiteitsteorie in die vorm van wiskundige teorieë. Met dieselfde teorieë het hulle ook probeer om ander fundamentele deeltjies te voorspel. In 1934 het [[Enrico Fermi Pauli]] se teorie verder ontwikkel en dit was hy wat die [[neutrino]] (klein neutron) sy naam gegee het. In [[1934]] het [[Hideki Joekawa]] sy veldteorie gepubliseer. Joekawa het probeer om met sy teorie te verklaar waarom 'n proton en 'n neutron in 'n kern so sterk aan mekaar gebind is. Omdat die invloed van swaartekrag op sulke klein deeltjies veels te swak is om sulke kragte tot gevolg te hê en omdat elektromagnetiese krag nie ter sprake is nie (die neutron is elektries neutraal) moes na 'n ander oorsaak vir hierdie krag gesoek word. Joekawa het die bestaan van 'n nuwe deeltjie voorspel wat vir hierdie krag verantwoordelik is. Dit word die meson genoem en Joekawa het bereken dat die massa hiervan ongeveer 280 maal die van die elektron is. Die massa val dus tussen die van die elektron en proton. Hierdie deeltjie is eers in [[1946]] deur [[Cecil Frank Powell]] ontdek. Powell se deeltjie word die pimeson genoem. Die rede hiervoor is dat Neddermyer en Anderson al in 1932 'n soortgelyke deeltjie, die munieson ontdek het. Aanvanklik is gemeen dat dit Joekawa se deeltjie was, maar later is gevind dat die massa daarvan ongeveer 207 keer die van die elektron is. Vir hulle werk het Joekawa in [[1949]] die Nobelprys ontvang en Powell in [[1950]]. Die Amerikaner [[Eugene Gardner]] het in [[1948]] vir die eerste keer mesone in die laboratorium geproduseer. Dit was nog nie die einde van nuwe fundamentele deeltjies nie. Veel meer is al ontdek, maar die eienaardigste van almal, met die ewe eienaardige naam [[kwark]], se bestaan is al voorspel. Kwarke is veronderstel om onderverdelings van 'n proton te wees. Navorsing op die gebied duur voort en deesdae word kragtige versnellers ingespan om hierdie vreemde deeltjies te "jag". Baie inligting is al ingesamel, maar baie daarvan kan nog nie geïnterpreteer word nie. === Buitenste orbitale en verbinding === Die chemiese gedrag van atome is hoofsaaklik te danke aan die interaksie tussen hulle elektrone. Veral die elektrone in die buitenste skil/orbitaal, wat die valenselektrone genoem word, het die grootste invloed op chemiese gedrag. Kernelektrone (dié wat nie in die buitenste skil voorkom nie) speel wel 'n sekondêre rol, hoofsaaklik vanweë die afskermingseffek van die positiewe lading in die atoomkern. Elke orbitaal rondom die kern kan 'n beperkte aantal elektrone huisves:<br />Orbitaal 1: - 2 elektrone<br />Orbitaal 2: - 8 elektrone<br />Orbitaal 3: - 8 of 18 elektrone (afhangende van watter element) Elke atoom wat 'n vol (of leë) buitenste orbitaal het, is meer stabiel. Atome bereik die stabiliteit deur elektrone te deel met naburige elektrone of deur elektrone van ander atome geheel en al te verwyder. Wanneer elektrone gedeel word, word 'n kovalente verbinding gevorm. Kovalente verbindings is die sterkste atomiese verbinding. Sodoende bly atome saam in groepe wat molekules genoem word. Die elektrone in die buitenste orbitale wentel dan om al die atome, wat elke individuele atoom dan laat met 'n vol (dus stabiele) buitenste orbitaal. Wanneer een of meer elektrone geheel en al van 'n atoom verwyder word deur 'n ander atoom, word 'n ioon gevorm. Ione is atome wat 'n netto lading bevat as gevolg van die wanbalans in die aantal protone en elektrone. Sommige atome, soos [[natrium]], het een elektron in die buitenste orbitaal. Ander, soos [[chloor]], het net een meer elektron nodig om die buitenste orbitaal vol te maak. As natriumatome dus kontak maak met chlooratome, sal die natriumatome hulle buitenste elektrone afgee aan die chlooratome. Die natriumatome sal dus 'n positiewe lading verkry en die chlooratome sal 'n negatiewe lading verkry. Die ioon wat die elektron gesteel het word die [[anioon]] genoem en is negatief gelaai. Die atoom wat sy elektron verloor het word 'n [[katioon]] genoem en is positief gelaai. Katione en anione word na mekaar aangetrek as gevolg van die coulombiese kragte tussen die positiewe en negatiewe ladings. Die aantrekkingskrag word elektrovalente of ioniese verbinding genoem en is swakker as kovalente verbindings. == Definisies == * '''[[Atoomgetal]]''': Die aantal protone (en daarom elektrone) van 'n atoom. * '''[[Proton]]e''': Die positief-gelaaide deeltjies in 'n atoom. Dit kom in die middel van die atoom voor, in die atoomkern of atoomnukleus. Die aantal protone in die kern bepaal die chemiese eienskappe van 'n atoom asook watter chemiese element dit is: bv. waterstof het 1 proton, koolstof het 6 protone, suurstof het 8, yster het 26 en goud het 79 (kyk [[Periodieke tabel]]) * '''[[Elektron]]e''': Die negatief-gelaaide deeltjies wat om die kern van die atoom beweeg. 'n Atoom met 'n neutrale lading het dieselfde hoeveelheid protone en elektrone. * '''[[Ioon]]''': 'n Atoom met 'n lading (verskillende hoeveelheid protone as neutrone). 'n Atoom met 'n negatiewe lading (het 'n elektron te veel), word 'n [[anioon]] genoem (omdat dit tot anodes aangetrokke is). 'n Atoom met 'n positiewe lading (het 'n elektron verloor), word 'n [[katioon]] genoem (omdat dit tot anodes aangetrokke is). * '''[[Neutron]]e''': Is saam met die protone in die middel van die atoom. Neutrone het nie 'n positiewe of negatiewe lading nie en hulle doel is om te verseker dat die positiefgelaaide protone mekaar nie wegstoot nie en daarom in die middel van die atoom bly. Gewoonlik is daar ongeveer dieselfde hoeveelheid protone as neutrone. Waterstof (H), met atoomgetal een (het slegs een proton), bevat gewoonlik nie neutrone nie. Dit is omdat daar nie verskillende protone is wat mekaar kan afstoot nie. * '''[[Atoomkern]]/nukleus''': Bestaan uit die nukleone (protone en neutrone) en is in die middel van die atoom. * '''[[Nukleon]]e''': Die atoomkern, of atoomnukleus, bestaan uit nukleone. Dus word protone en neutrone ook nukleone genoem. * '''[[Atoommassa]]''': Dit is die massa van een atoom. Hoe meer protone en neutrone daar is, hoe swaarder is die atoom. * '''[[Isotoop]]''': Isotope is atome van dieselfde atoomgetal (aantal protone), maar met verskillende aantal neutrone. Bv [[koolstof]], met 6 protone, kan 6, 7 of 8 neutrone bevat. Die isotoop word aangedui met 'n boskrif, bv die koolstofisotoop wat die mees algemeenste voorkom is koolstof-12. Dit bevat 12 nukleune (6 protone + 6 neutrone) en word aangedui deur ¹²C. Indien koolstof 7 neutrone bevat, word dit ¹³C aangedui. Die aantal protone word soms aangedui as 'n voetskrif. Die volgende is voorbeelde: ** Koolstof-14: {{sub sup|14|6}}C of slegs ¹⁴C (14 nukleone, 6 protone en 14-6=8 neutrone) ** Yster-56: {{sub sup|56|26}}Fe of slegs ⁵⁶Fe (56 nukleone, 26 protone en 56-26=30 neutrone) ** Neutron: {{sub sup|1|0}}n (1 nukleon, 0 protone en 1 neutron) ** Proton: {{sub sup|1|1}}p (1 nukleon, 1 proton en 0 neutrone) == Relevante artikels == * [[Koolstof-14]] * [[Isotoop]] * [[Kernfisika]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409435}}, volume 2, bl. 112- 116 == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|atoom}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemie]] [[Kategorie:Fisika]] ileuc15x0x2znygd1tqqy7yywcn9old 0 7301 2908541 2890150 2026-06-01T15:00:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2908541 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Moldowa |volle_naam = <small>''Republica Moldova'' ([[Roemeens]])</small> |algemene_naam = Moldowa |beeld_vlag = Flag of Moldova.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Moldova.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Moldova Europe.png |leuse = |volkslied = ''Limba Noastră''<br /><small>''([[Roemeens]] vir: "Ons Taal")''</small><br /><center>[[Lêer:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Roemeens]] (ook [[Moldawies]] genoem){{smallsup|a}}<ref name="CCDecision2013">{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |title=Chisinau Recognizes Romanian As Official Language |author=Associated Press |date=5 Desember 2013 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304050434/https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="congress">{{en}} {{cite web |url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |title=Moldova: Romanian Recognized as the Official Language |publisher=Law Library of Congress |date=23 Desember 2013 |accessdate=2 September 2021 |author=Roudik, Peter |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182317/https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="MCC">{{en}} {{cite web | url=http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=/Overview/Press-Service/News/The-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution | title=The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution | publisher=Constitutional Court of Moldova | date=5 Desember 2013 | accessdate=23 Desember 2016}}</ref> |hoofstad = [[Chișinău]] {{Koördinate|47|0|N|28|55|O}} |latd = 47 |latm = 0 |latNS = N |longd = 28 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Chișinău]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Maia Sandu]]<br />[[Alexandru Munteanu]] |oppervlak_rang = 139^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 33&nbsp;851<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 November 2025|archive-date= 5 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 13&nbsp;070 <small>(met [[Transnistrië]])</small> |persent_water = 1,4 |bevolking_skatting = 3&nbsp;599&nbsp;528<ref name="CIA" /><br /><small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 132^ste |bevolking_sensus = 2&nbsp;409&nbsp;207<ref>{{mo}} {{cite web |url=https://statistica.gov.md/files/files/serii_de_timp/recensamant_2024/date_finale/Date_finale_RPL_2024_15_07_25.xlsx |title=Recensământul Populației și Locuințelor 2024: Caracteristici Geografice (date finale) |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van die Republiek Moldowa |date=15 Julie 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> <small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 106,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 275,4 |bevolkingsdigtheidrang = 125^ste |BBP_PPP = $46,365&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=921,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Moldova |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 136^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $19&nbsp;678<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 93^ste |BBP = $19,462&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 130^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $8&nbsp;260<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 89^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Prinsdom Moldawa<br />• Goewerment Bessarabië<br />• Demokratiese Republiek<br />• Vereniging met Roemenië<br />• Moldawiese ASSR<br />• [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Moldawiese SSR]]<br />• Transnistrië-oorlog<br />• Onafhanklikheid van<br />die [[Sowjetunie]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1346]]<br />[[1812]]<br />[[15 Desember]] [[1917]]<br />[[9 April]] [[1918]]<br />[[12 Oktober]] [[1924]]<br />[[2 Augustus]] [[1940]]<br />[[2 November]] [[1990]]<br /><br />[[27 Augustus]] [[1991]]{{smallsup|b}}<br />[[29 Julie]] [[1994]] |MOI = {{wins}} 0,785<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=4 November 2025}}</ref> |MOI_rang = 86^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 26,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |title=Gini Index – Moldova |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=4 November 2025}}</ref> |Gini_rang = 6^de |Gini_jaar = 2023 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Moldawiese leu|Leu]] |geldeenheid_kode = MDL |land_kode = MD |tydsone = OET |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+02]] |tydsone_somer = OEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+03]] |internet_domein = [[.md]] |skakelkode = 373 |voetskrif = a. Soos bepaal deur die Moldawiese Onafhanklikheidsverklaring – wat volgens die Grondwetlike hof van Moldawië voorrang geniet bo artikel 13 van die Moldawiese grondwet – wat die naam [[Moldawies]] gebruik".<ref name="CCDecision2013" /><br />b. Datum van proklamasie. Die onafhanklikheid is daarna in Desember 1991 met die ontbinding van die Sowjetunie gefinaliseer. }} '''Moldowa''' ([[Roemeens]]: ''Moldova'', [molˈdova], {{Audio|Ro-Moldova.ogg|luister}}, amptelik die '''Republiek Moldowa''' (''Republica Moldova''), voorheen '''Moldawië''', is ’n [[landingeslote land]] in [[Suidoos-Europa]], grotendeels geleë tussen die [[Proet]]- en die [[Dnister]]rivier. Dit word in die weste begrens deur [[Roemenië]] en verder deur [[Oekraïne]]. Die hoofstad is [[Chișinău]] ([[Russies]]: Kisjinef). Die land word beskou as een van die armstes in [[Europa]]. [[Lêer:Satellite image of Moldova in September 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Moldowa]] Die bevolking is oorwegend Moldowies (Sowjet-naam: [[Moldawies]]; ’n benaming wat ná die skeiding van die res van Moldawië in gebruik gekom het: die inwoners van Roemeense Moldawië word as [[Roemeniërs]] beskou). Daar is ook [[Oekraïners|Oekraïense]], [[Russe|Russiese]] en [[Gagaoesiërs|Gagaoesiese]] minderhede. Moldowa was tot in [[1991]] deel van die [[Sowjetunie]] as die [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]]. Die grondgebied van die nuwe land kom ooreen met dié van die voormalige Sowjetrepubliek en gedeeltelik met dié van die ouer [[Bessarabië]] (wat tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] Roemeens was). Slegs die suidelikste en noordelikste deel van Bessarabië behoort tot die Oekraïne, terwyl die gebied aan die linkeroewer van die Dnister, [[Transnistrië]], nooit tot Bessarabië behoort het nie, maar volgens die grootste deel van die wêreldgemeenskap wel behoort tot die huidige Moldowa. Transnistrië het hom in 1991 eensydig onafhanklik verklaar. Die tweede belangrikste stad van Moldowa, [[Tiraspol]], lê in dié gebied. Die land is ’n parlementêre republiek met ’n [[president]] as staatshoof en ’n premier as regeringshoof. Dit is in Maart 1992 toegelaat tot die [[Verenigde Nasies]]. Dit is ook lid van verskeie ander internasionale organisasies en hoop om lid te word van die [[Europese Unie]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en&ID=68715 |title=Moldova will prove that it can and has chances to become EU member, |publisher=Moldpress News Agency |date=19 Junie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193244/http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam "Moldowa" is afgelei van die [[Moldowa (rivier)|Moldowa-rivier]]; die vallei van dié rivier was ’n politieke sentrum toe die Prinsdom Moldawië in 1359 ontstaan het.<ref>{{en}} [http://www.moldova.md/en/istorie/ History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222142800/http://www.moldova.md/en/istorie/ |date=22 Desember 2013 }}, Official site of Republic of Moldova</ref> Die oorsprong van die rivier se naam is onduidelik. Daar is ’n legende dat prins [[Dragoș]] dit sy naam gegee het nadat hy [[oeros]]se gejag en sy moeë hond Molda in die rivier verdrink het.<ref>{{en}} [http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html Where did the name Moldova come from?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127183235/http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html |date=27 Januarie 2010 }}</ref> == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Tydens die [[Neolitikum|Neolitiese Steentydperk]] was die gebied waarin Moldowa lê die middelpunt van die groot [[Cucuteni-kultuur]] wat ooswaarts gestrek het vanaf die Dnjester-rivier in die Oekraïne en weswaarts tot ná die [[Karpate]] in Roemenië. Die inwoners van dié beskawing, wat rofweg van 5500 tot 2750&nbsp;v.C. bestaan het, het landbou en veeteelt beoefen, gejag en fyn pottebakkerswerk gedoen.<ref>{{en}} {{Cite journal|last=Constantinescu|first=Bogdan|authorlink=|url=http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|last2=Bugoi|first2=Roxana|author2-link=|last3=Pantos|first3=Emmanuel|last4=Popovici|first4=Dragomir|title=Phase and chemical composition analysis of pigments used in Cucuteni Neolithic painted ceramics|journal=Documenta Praehistorica|volume=XXXIV|pages=281–288|publisher=Departement Argeologie, Universiteit van Ljubljana|location=Ljubljana|year=2007|issn=1408-967X|oclc=41553667|accessdate=25 Oktober 2012|archive-date= 2 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502152113/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|url-status=dead}}</ref> === Antieke tyd en Middeleeue === [[Lêer:Stefan cel Mare.jpg|duimnael|links|upright|[[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]], prins van Moldawië tussen 1457 en 1504.]] In die antieke tyd is die gebied bewoon deur [[Dasiërs|Dasiese stamme]]. Tussen die 1ste en 7de eeu n.C. was die suide van tyd tot tyd onder [[Romeinse Ryk|Romeinse]] en toe [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] heerskappy. Vanweë sy strategiese ligging tussen [[Europa]] en [[Asië]] is die gebied in die laat antieke tyd en vroeë [[Middeleeue]] dikwels binnegeval, onder andere deur die [[Gote]], [[Hunne]], [[Aware]], [[Bulgarye|Magjare]], [[Petsjenege]], [[Koemane]] en [[Mongole]]. Die '''Prinsdom Moldawië''', wat in 1359 gestig is, is begrens deur die Karpate in die weste, die Djester in die ooste en die [[Donau]] en die [[Swartsee]] in die suide. Dit het bestaan uit die hedendaagse gebied van die Republiek Mongolië, die oostelike agt distrikte van Roemenië, en die Tsjerniftsi-oblast en Boedjak-streek van die Oekraïne. Nes die huidige republiek en die noordoostelike streek van Roemenië was dit onder die inwoners bekend as Moldowa. Die prinsdom is herhaaldelik deur [[Tatare]] van die [[Krim]] binnegeval en sedert die 15de eeu deur die [[Ottomaanse Turke]]. In 1538 het dit ’n belastingpligtige deel van die [[Ottomaanse Ryk]] geword, maar sy outonomiteit behou.<ref>{{en}} "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+md0013) Moldova]". Library of Congress Country Studies</ref> === Moderne geskiedenis === ==== Russiese Ryk ==== [[Lêer:Coat of arms of Bessarabia Governorate 1878.svg|duimnael|Wapen van die Bessarabiese Goewernement tussen 1878 en 1917.]] Ondanks besware deur die Moldawiese adel het die Ottomaanse Ryk in 1812 kragtens die Verdrag van Boekarest die oostelike helfte van die prinsdom asook [[Khotyn]] en die ou Bessarabië (moderne Boedjak) aan die [[Russiese Ryk]] afgestaan. Die nuwe Russiese provinsie is die '''Oblast Moldawië en Bessarabië''' genoem en het aanvanklik ’n groot mate van onafhanklikheid gehad. Ná 1828 is dié outonomie al hoe meer beperk en in 1871 is die Oblast verander in die '''Bessarabiese Goewernement''' as deel van ’n russifikasieproses. Die administrasie van die [[tsaar]] in Bessarabië het geleidelik [[Roemeens]] as amptelike en godsdienstige taal in onbruik laat verval.<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstuk 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209212714/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 |date= 9 Desember 2012 }}</ref> Die westelike deel van Moldawië (wat vandag deel van Roemenië is) het ’n outonome prinsdom gebly, en in 1859 het dit met [[Wallachye]] verenig en die [[Koninkryk Roemenië]] gevorm. Die Verdrag van Parys van 1856 het drie distrikte van Bessarabië — Cahul, Bolgrad en Ismail — aan Moldawië toegeken, maar in die Verdrag van Berlyn van 1878 het die Koninkryk Roemenië ingestem om dit aan die Russiese Ryk terug te gee. In die 19de eeu het die Russiese owerhede Russe, Roemeniërs,<ref>{{en}} Vasile Baican, "Human settlements in Moldavia represented on «the Russian map» between 1828-1829", ''Scientific Annals of "Alexandru Ioan Cuza" Universiteit van Iasi – Geography series'', 54, 2008, bl. 65.</ref> Oekraïners, [[Kosakke]], [[Bulgare]],<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstruk8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212063455/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 |date=12 Desember 2012 }}</ref> [[Duitsers]]<ref>{{en}} [http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm The Germans from Bessarabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513110142/http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm |date=13 Mei 2011 }}</ref> en [[Gagaoesiërs]] aangemoedig om in die streek te gaan bly en al hoe meer [[Jode]] uit Bessarabië daar toegelaat<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html].</ref> om die groot Nogai-Tataarse bevolking te vervang wat uitgesit is in die 1770's en 1780's tydens die [[Russies-Turkse Oorloë]].<ref>{{en}} [http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html Mennonite-Nogai Economic Relations, 1825–1860] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130108093628/http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html |date= 8 Januarie 2013 }}</ref> Die Moldawiese deel van die bevolking het afgeneem van sowat 86% in 1816<ref>{{ro}} Ion Nistor, ''Istoria Bassarabiei'', Cernăuţi, 1921</ref> tot omtrent 52% in 1905.<ref>{{de}} Flavius Solomon, ''Die Republik Moldau und ihre Minderheiten'' (Länderlexikon), in: Ethnodoc-Datenbank für Minderheitenforschung in Südostosteuropa, bl. 52</ref> In dié tyd was daar anti-Semitiese opstande en dit het daartoe gelei dat duisende Jode na die [[VSA]] geëmigreer het.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html Moldova]</ref> ==== Groter Roemenië ==== [[Lêer:Greater Romania.svg|duimnael|links|’n Kaart van Groter Roemenië tussen 1920 en 1940.]] In die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die politieke en kulturele (etniese) bewustheid onder die inwoners van die streek toegeneem, toe 300&nbsp;000 Bessarabiërs opgeroep is om in die Rooi Leër te dien wat in 1917 gestig is. Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 is ’n Bessarabiese parlement, Sfatul Ţării, verkies. Dit het die '''Moldawiese Demokratiese Republiek''' op {{OuVormDatum|15 Desember|1917|2 Desember}} uitgeroep binne ’n federale Russiese staat en ’n regering op {{OuVormDatum|21 Desember|1917|8 Desember}} gevorm. Bessarabië het hom op {{OuVormDatum|6 Februarie|1918|24 Januarie}} onafhanklik van Rusland verklaar en die hulp gevra van die [[Frankryk|Franse]] leër wat toe in Roemenië was.<ref>{{en}} Anthony Babel: La Bessarabie (Bessarabia), Félix Alcan, Genève, Switzerland, 1931</ref> Op {{OuVormDatum|9 April|1918|27 Maart}} het die Sfatul Ţării met 86 stemme teen 3 (met 36 buite stemming) besluit om op sekere voorwaardes met die Koninkryk Roemenië te verenig.<ref>{{en}} {{cite book|last=King|first=Charles|title= The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture|publisher=Hoover Press|location=|year=2000|chapter=From Principality to Province|url=http://books.google.com/books?id=ldBFWtuv8DQC&pg=PA33|pages=33–35|isbn=0-8179-9792-X|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Later het Bukovina en Transilvanië ook by die koninkryk aangesluit. Hierdie samesmelting is in die Verdrag van Parys van 1920 deur die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerdes]] goedgekeur. Dit is egter nie deur al die lede bekragtig nie.<ref name="legal">{{en}} {{siteer vaktydskrif |titel=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia |outeur=Malbone W. Graham |tydskrif=The American Journal of International Law |datum=Oktober 1944 |volume=38 |uitgawe=4 |bladsye=667–673 |uitgewer=American Society of International Law |doi=10.2307/2192802 |jstor=2192802}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Mitrasca|first=Marcel|title=Moldova: a Romanian province under Russian rule: diplomatic history from the archives of the great powers|publisher=Algora Publishing|year=2002|chapter=Introduction |url=http://books.google.com/books?id=mZogbSmBR-4C&pg=PA13|page=13|isbn=1-892941-86-4|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Van die groot magte, soos die VSA en die [[RSFSR|nuwe Kommunistiese Rusland]], het nie Roemeense heerskappy oor Bessarabië goedgekeur nie en laasgenoemde het dit beskou as die besetting van Russiese grondgebied.<ref>{{en}} Wayne S. Vucinich, ''Bessarabia'' In: ''Collier's Encyclopedia'' (Crowell Collier and MacMillan Inc., 1967) vol. 4, bl. 103</ref> In Mei 1919 is die Bessarabiese Sosialistiese Sowjetrepubliek verklaar tot ’n regering in bannelingskap. Ná ’n opstand deur die kleinboere in 1924 wat deur die Russe geïnspireer is, is die '''Moldawiese Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese OSSR) gestig. In Augustus 1939 is die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] en sy geheime bykomende protokol onderteken. Daarvolgens het [[Nazi-Duitsland]] Bessarabië erken as binne die [[Sowjetunie|Sowjet]]-invloedsfeer. Dit het daartoe gelei dat laasgenoemde sy aanspraak op die gebied met nuwe ywer hervat het.<ref name="Olson 1994 483">{{en}} {{cite book|last=Olson|first=James|title=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|year=1994|page=483}}</ref> Op 28 Junie 1940 het die [[Sowjetunie]], met die medewete van Nazi-Duitsland, ’n ultimatum aan Roemenië uitgereik waarin die land versoek word om Bessarabië en Noord-Bukovina aan die Sowjetunie af te staan. Roemenië het dit die volgende dag gedoen. Kort daarna is die '''Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese SSR) gestig.<ref name="Olson 1994 483" /> Dit het bestaan uit sowat 70% van Bessarabië en 50% van die toe ontbinde Moldawiese OSSR. As deel van die [[Spilmoondhede]] se inval in die Sowjetunie het Roemenië beslag gelê op die gebiede Bessarabië, Noord-Bukovina en Transnistrië. Die Roemeense soldate en Duitsers het sowat 300&nbsp;000 Jode verban of vermoor, onder andere 147&nbsp;000 van Bessarabië en Bukovina.<ref>{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 748-749</ref> Die [[Rooi Leër|Sowjet-leër]] het die streek in Februarie tot Augustus 1944 herower en weer die Moldawiese SSR gestig. Tussen Augustus 1944 en die einde van die oorlog in Mei 1945 is 256&nbsp;800 inwoners van die Moldawiese SSR deur die Sowjet-leër opgeroep. Altesaam 40&nbsp;592 van hulle is in die oorlog dood.<ref name="history">{{ro}} {{cite book|title=Istoria Republicii Moldova: din cele mai vechi timpuri pină în zilele noastre|editor=Asociaţia Oamenilor de știinţă din Moldova. H. Milescu-Spătaru.|edition=2nd|year=2002|publisher=Elan Poligraf|location=Chișinău|isbn=9975-9719-5-4|pages=239–244}}</ref> ==== Sowjet-tydperk (1940–1991) ==== : ''Hoofartikel: [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]].'' [[Lêer:Bundesarchiv Bild 137-065360, Bessarabien, Abtransport von Umsiedlern.jpg|duimnael|links|300px|Etniese Duitsers gaan woon in 1940 in Bessarabië.]] In die [[Stalin]]istiese tydperke 1940–1941 en 1944–1953 het die deportasie van plaaslike inwoners na die [[Oeralgebergte|Oeral]], [[Siberië]] en Noord-[[Kasakstan]] gereeld plaasgevind. Die grootstes hiervan was op 12–13 Junie 1941 en 5–6 Julie 1949, met onderskeidelik 18&nbsp;392 en 35&nbsp;796 mense net uit die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep">{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 747 en 752</ref> Ander vorme van vervolging sluit in 32&nbsp;433 politieke arrestasies, waarna mense tereggestel (in 8&nbsp;360 gevalle) of na die [[Goelag]] gestuur is. In 1946, weens ’n groot droogte en buitensporige produksiekwotas deur die Sowjet-regering, het die suidwestelike deel van die USSR ’n groot [[hongersnood]] ondervind.<ref>{{en}} [http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/ Michael Ellman], [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf The 1947 Soviet Famine and the Entitlement Approach to Famines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325075851/http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf |date=25 Maart 2009 }} ''Cambridge Journal of Economics'' 24 (2000): 603–630.</ref> In 1946–1947 was daar volgens historici 216&nbsp;000 sterfgevalle en 350&nbsp;000 gevalle van wanvoeding net in die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep" /> In 1944–53 was daar verskeie weerstandsgroepe teen die USSR in Moldawië, maar die [[FSB|NKWD]] en later [[FSB|MGB]] het die lede eindelik gearresteer en tereggestel of verban.<ref name="tismrep" /> In die tydperk ná die oorlog het die Sowjetunie baie mense (hoofsaaklik Russe, Belo-Russe en Oekraïners) na Moldawië gestuur, veral na stedelike gebiede, om op te maak vir die verlies aan inwoners weens die oorlog en verbanning van die plaaslike bevolking.<ref>{{en}} Pal Kolsto, ''National Integration and Violent Conflict in Post-Soviet Societies: The Cases of Estonia and Moldova'', Rowman & Littlefield, 2002, {{ISBN|0-7425-1888-4}}, bl. 202</ref> In die 1970's en 1980's het die Moldawiese SSR ’n aansienlike deel van die Sowjet-begroting gekry vir nywerheids- en wetenskapgeriewe en behuising. In 1971 het die Sowjet-raad van ministers ’n besluit aanvaar oor "die verdere ontwikkeling van [[Chișinău|Kisjinef]]" (die hedendaagse Chișinău) en meer as ’n miljard [[roebel]] toegeken vir bouprojekte.<ref>{{en}} {{cite web|url= http://www.kishinev.info/architecture_en|title= Architecture of Chișinău|publisher= on Kishinev.info|accessdate= 12 Oktober 2008|archive-date= 13 Mei 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100513230114/http://kishinev.info/architecture_en/|url-status= dead}}</ref> Met nog geld later en gekwalifiseerde spesialiste uit die res van die Sowjetunie is Moldawië se nywerheid verder uitgebrei. Die Sowjet-regering het ’n veldtog begin om ’n Moldawiese etniese identiteit te ontwikkel onafhanklik van dié van die [[Roemene]]. Volgens amptelike Sowjet-beleid was die [[Moldawies]] wat die plaaslike bevolking gepraat het, ’n ander taal as [[Roemeens]]. Om ’n onderskeid tussen die twee te maak is Moldawies tydens die Sowjet-tyd in die [[Cyrilliese alfabet]] geskryf, in teenstelling met Roemeens, wat sedert 1860 in die [[Latynse alfabet]] geskryf word. In die 1980's, in die politieke toestande wat deur [[glasnost]] en [[perestroika]] geskep is, is die Demokratiese Beweging van Moldawië gestig, wat in 1989 bekend geword het as die nasionalistiese [[Volksfront van Moldowa]] (FPM).<ref name="lang matei">{{ro}} Horia C. Matei, "State lumii. Enciclopedie de istorie." Meronia, București, 2006, bl. 292-294</ref><ref>{{en}} "[http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 Romanian Nationalism in the Republic of Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719192119/http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 |date=19 Julie 2011 }}" deur Andrei Panici, American University in Bulgaria, 2002; bl. 40 en 41</ref> Nes verskeie ander Sowjet-republieke van 1988 af, het Moldawië begin voorbrand maak vir onafhanklikheid. Op 27 Augustus 1989 het die FPM ’n massademonstrasie in Kisjinef gereël wat bekend geword het as die Groot Nasionale Raad. Die raad het druk op die Moldawiese owerhede uitgeoefen om ’n taalwet op 31 Augustus 1989 te aanvaar waarvolgens Moldawies in die Latynse alfabet die amptelike taal van die Moldawiese SSR is. Die verband tussen dié taal en Roemeens is ook bevestig.<ref name="lang matei" /> Die Kommunistiese Party van Moldawië het ook in dié jaar minder gewild geword en in November is groot opstande gehou.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://basarabialiterara.com.md/?p=3231 |title=Ion Costaș: 7 APRILIE 2009 NE AMINTEșTE DE 10 NOIEMBRIE 1989 |date=28 Februarie 2010 |publisher=Basarabia Literară [[.ro]] |accessdate=21 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105737/http://basarabialiterara.com.md/%3Fp%3D3231/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |title=Igor Cașu, Chișinău 7 noiembrie 1989: "Jos dictatura comunistă!" |date=7 November 2009 |publisher=Radio Free Europe |accessdate=21 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330020430/http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |archive-date=30 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Onafhanklikheid (1990) ==== [[Lêer:Gheorghe Ghimpu arboreaza Tricolorul.jpg|duimnael|200px|Gheorghe Ghimpu vervang op 27 April 1990 die Sowjet-vlag met die Moldowiese vlag.]] Die eerste demokratiese parlementêre verkiesing in Moldowa is in Februarie en Maart 1990 gehou. Mircea Snegur is verkies tot speaker van die parlement en Mircea Druc tot premier. Op 23 Junie 1990 het die parlement die Verklaring van die Soewereiniteit van die "Sosialistiese Sowjet-republiek Moldova" aanvaar waarin verklaar is dat Moldowiese wette voorrang geniet bo dié van die Sowjetunie.<ref name="lang matei" /> Ná die mislukking van die Sowjet-staatsgreeppoging op [[27 Augustus]] [[1991]], het Moldowa hom onafhanklik verklaar. Roemenië was die eerste land wat sy onafhanklikheid erken het. Op 21 Desember van dié jaar het Moldowa saam met die meeste van die ander oud-republieke van die Sowjetunie die stigtingsdokument van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] (GOS) onderteken. Moldowa het op [[25 Desember]] amptelike erkenning gekry en homself as ’n neutrale staat verklaar. Op 26 Desember het die Sowjetunie ophou bestaan. Drie maande later, op 2 Maart 1992, het die Verenigde Nasies Moldowa amptelik as ’n onafhanklike staat erken. In 1994 het die land lid van [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program geword en op 29 Junie 1995 lid van die Raad van Europa.<ref name="lang matei" /> In die streek oos van die Dnjester-rivier, Transnistrië, wat ’n groot bevolking Russe (26%) en Oekraïners (28%) het wat saam meer as die etniese Moldowiërs (40%) is, is ’n onafhanklike sosialistiese sowjetrepubliek op 16 Augustus 1990 uitgeroep, met [[Tiraspol]] as hoofstad.<ref name="lang matei" /> Die motiewe daaragter was ’n vrees vir die opkoms van nasionalisme in Moldowa en die verwagting dat die land met Roemenië sou herenig. In die winter van 1991–1992 het botsings tussen Transnistriese magte en die Moldowiese polisie plaasgevind, en tussen 2 Maart en 26 Julie 1992 het dit ontaard in ’n militêre stryd. Op 2 Januarie 1992 het Moldowa ’n [[markekonomie]] ingestel en pryse vrygemaak, wat gelei het tot ’n vinnige groei in inflasie. Van 1992 tot 2001 het die jong land ’n ernstige ekonomiese krisis beleef en ’n groot deel van die bevolking het onder die [[broodlyn]] gelewe. In 1993 is ’n nasionale geldeenheid, die Moldowiese leu, bekend gestel om die tydelike Moldowiese koepon te vervang. In 2001 het die ekonomie begin verbeter en tot 2008 was daar ’n bestendige jaarlikse groei van tussen 5% en 10%. In die vroeë 2000's was daar ook ’n taamlike emigrasie van Moldowiërs wat werk soek (meestal onwettig) in Rusland (veral die [[Moskou]]-gebied), [[Italië]], [[Portugal]], [[Spanje]], [[Griekeland]], [[Siprus]], [[Turkye]] en ander lande. Geld wat van Moldowiërs in die buiteland huis toe gestuur is, het amper 38% van die land se [[BBP]] uitgemaak, die tweede grootste persentasie in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |title=Moldova: Information Campaign to Increase the Efficiency of Remittance Flows |publisher=Internasionale Organisasie vir Migrasie |date=10 Desember 2008 |accessdate=31 Augustus 2013 |archive-date=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320161647/http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |url-status=dead}}</ref> In die Moldowiese parlementêre verkiesing van 1994 het die Demokratiese Landbouparty ’n meerderheid van die setels gewen en dit was ’n keerpunt in die land se politiek. Nuwe maatreëls is aanvaar om die etniese spanning te verlig. Planne om met Roemenië te herenig is laat vaar<ref name="lang matei" /> en in die nuwe 1994-grondwet is Transnistrië en Gagaoesië se onafhanklikheid erken. [[Lêer:Petru Lucinschi, March 2012-2.jpg|duimnael|160px|links|Petru Lucinschi, die tweede president van Moldowa.]] Nadat hy die presidentsverkiesing in 1996 gewen het, het [[Petru Lucinschi]], die voormalige eerste sekretaris van die land se Kommunistiese Party, op 15 Januarie 1997 die tweede president geword (1997–2001) ná Mircea Snegur (1991–1996). In 2000 is die grondwet aangepas om Moldowa in ’n parlementêre republiek te verander waarin die president indirek verkies word in plaas van by die stembus. [[Lêer:Chisinau riot 2009-04-07 02.jpg|duimnael|300px|’n Burgerlike opstand in 2009 buite die Moldowiese parlementsgebou.]] Nadat hulle 49,9% van die stemme gewen het, het die Party van Kommuniste van die Republiek Moldowa (wat in 1993 weer gewettig is nadat hulle in 1991 verbied is) 71 van die LP-setels gewen en op 4 April 2001 het hulle [[Vladimir Voronin]] tot die land se derde president verkies. Hy is in 2005 herkies. Die land is die eerste staat ná die Sowjet-tydperk waar ’n onhervormde Kommunistiese Party weer aan die bewind gekom het.<ref name="lang matei" /> ’n Nuwe regering is deur Vasile Tarlev (19 April 2001 – 31 Maart 2008) en Zinaida Greceanîi (31 Maart 2008 – 14 September 2009) gevorm. In 2001–2003 het die betrekkinge tussen Moldowa en Rusland verbeter, maar in 2003–2006 het dit weer versleg ná die mislukking van die [[Kozak-memorandum]] oor ’n voorgestelde hereniging met Transnistrië, en dit het gelei tot ’n Russiese verbod op die invoer van Moldowiese en Georgiese wyn in 2006. Die Party van Kommuniste het agt jaar lank aan die bewind gebly. Hulle het in 2009 begin steun verloor nadat Marian Lupu by die Demokratiese Party aangesluit en so baie mense van die Kommuniste af weggelok het.<ref>{{en}} Marandici, Ion, The Factors Leading to the Electoral Success, Consolidation and Decline of the Moldovan Communists' Party During the Transition Period (23 April 2010). By die Midwestern Political Science Association Convention van April 2010. Beskikbaar by SSRN: http://ssrn.com/abstract=1809029</ref> In die parlementsverkiesing van 2009 het die Kommuniste 49,48% van die stemme gewen, gevolg deur die Liberale Party (13,14%). Die omstrede uitslag van die verkiesing het gelei tot burgerlike opstande.<ref>{{en}} SevenTimes.ro: [http://www.seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html "Supporting actions for Moldova's riot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121031517/http://seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html |date=21 Januarie 2010 }}, 08 April 2009</ref><ref name="omg.md">{{en}} "[http://omg.md/Content.aspx?id=2437&lang=2 The protest initiative group: LDPM is the guilty one for the devastations in the Chișinău downtown]{{Dooie skakel|date=Augustus 2012}}", 8 April 2009</ref><ref name="unimedia.info">{{en}} [http://unimedia.info/stiri/-11183.html "EU flags flying on the Presidency and Parliament, to calm the masses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023060456/http://unimedia.info/stiri/-11183.html |date=23 Oktober 2013 }}", 2 Junie 2009</ref> In Augustus 2009 het vier partye – die Liberaal-Demokratiese, die Liberale en die Demokratiese Party en die Ons Moldowa-alliansie – besluit om die Alliansie vir Europese Integrasie te vorm en dit het die Kommuniste die amptelike opposisie gemaak. Vladimir Voronin, wat sedert 2009 president was, het eindelik op 11 September 2009 bedank, maar in die presidentsverkiesing van 2009 kon die parlement nie ’n president kies nie en die waarnemende president, Mihai Ghimpu, het ’n kommissie vir grondwetlike hervorming in Moldowa in die lewe geroep om ’n nuwe grondwet op te stel. Ná die mislukking van ’n referendum in 2010 om die hervorming goed te keur,<ref>{{en}} [[Reuters]], [http://www.reuters.com/article/idUSLDE6840FD20100905 Moldovan referendum appears to flop on low turnout]</ref> is die regering weer ontbind en ’n nuwe parlementsverkiesing is uitgeroep vir 28 November van dié jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11430570 |title=Moldova going to third election in two years |date=28 September 2010 |publisher=[[BBC]] |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521033544/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11430570 |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 30 Desember 2010 is Marian Lupu verkies tot speaker.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |title=Marian Lupu elected Head of Parliament |date=30 November 2010 |publisher=allmoldova |accessdate=27 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813184732/http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |archive-date=13 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kragtens die grondwet sou hy dien as waarnemende president. Nadat die Alliansie vir Europese Integrasie ’n [[mosie van wantroue]] verloor het, is die Pro-Europese Koalisie op 30 Mei 2013 gevorm. == Regering == [[Lêer:Parlament Building Moldova.jpg|duimnael|250px|Die Moldowiese parlement.]] Moldowa is ’n unitêre, parlementêre, verteenwoordigende en demokratiese republiek. Die grondwet van 1994 vorm die raamwerk vir die land se regering. ’n Parlementêre meerderheid van minstens twee derdes is nodig om die grondwet te wysig en dit kan nie verander word in tye van oorlog of ’n nasionale krisis nie. Sekere veranderings kan eers ná ’n referendum gedoen word. Geen veranderings kan aangebring word wat die fundamentele regte van die land se inwoners beperk nie.<ref name="const">{{en}} [http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ The Constitution of the Republic of Moldova], 2000. Besoek op 31-10-2010.</ref> Die sentrale wetgewende liggaam is die eenkamer-parlement met sy 101 setels. Die lede word elke vier jaar gekies deur middel van ’n algemene verkiesing. Die staatshoof is die president, wat deur die parlement gekies word en die steun van drie vyfdes van die afgevaardigdes verg (minstens 61 stemme). Die president stel ’n premier aan, wat as regeringshoof dien en op sy beurt ’n kabinet saamstel, wat deur die parlement goedgekeur moet word. Daar is ook ’n onafhanklike konstitusionele hof, wat uit ses regters bestaan waarvan twee deur die president aangestel word, twee deur die parlement en twee deur die raad van magistrate. Hulle dien vir ses jaar en in dié tyd kan hulle nie verwyder word en is hulle aan geen mag onderwerp nie.<ref name="const" /> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:European Union Moldova Locator.svg|duimnael|250px|Moldowa het lidmaatskap van die EU ’n saak van prioriteit gemaak.]] Ná sy onafhanklikheid van die Sowjetunie het Moldowa betrekkinge met ander Europese lande aangeknoop. Uiteindelike lidmaatskap van die [[Europese Unie]] en neutraliteit definieer die land se riglyne vir buitelandse betrekkinge. In 1995 is Moldowa toegelaat tot die Raad van Europa. Benewens die land se deelname aan [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program is Moldowa ook ’n lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] (VN), die Oragnaisasie vir Sekuriteit en Samewerking in Europa, die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (Navo), die [[Wêreldhandelsorganisasie]] (WHO), die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), die [[Wêreldbank]] en die Europese Bank vir Rekonstruksie en Ontwikkeling. Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms tussen Moldowa en die Oekraïne gesluit waarvolgens die EU die twee lande sal help om hul grense en doeaneprosedures vas te stel en die lande sal steun in hul bestryding van misdaad oor hul grens heen. Ná die Oorlog van Transnistrië in 1990–1992 het Moldowa hom beywer vir ’n vreedsame oplossing vir die konflik in Transnistrië deur met Roemenië, die Oekraïne en Rusland saam te werk en te vra vir internasionale bemiddeling. Die Moldowiese minister van buitelandse sake het herhaaldelik gesê die Russiese soldate in die streek is daar teen die wil van die Moldowiese regering en gevra dat hulle "volkome en onvoorwaardelik" onttrek.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.easybourse.com/bourse-actualite/marches/moldova-calls-on-russian-troops-to-leave-transdniestr-574221|title=Moldova Calls On Russian Troops To Leave Transdniestr}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2010}}</ref> In September 2010 het die [[Europese Parlement]] ’n lening van €90&nbsp;miljoen aan Moldowa toegestaan.<ref>{{en}} [http://www.europarl.europa.eu/en/pressroom/content/20100907IPR81460/ EU to grant €90 million to crisis-hit Moldova]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ook die IMF,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |title=Moldova to get $570 million in IMF loans &#124; Ex-Soviet States &#124; RIA Novosti |publisher=En.rian.ru |date=30 Januarie 2010 |accessdate=25 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501013319/http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wêreldbank en ander organisasies het vir die land geld geleen. Van die lande wat hulp met allerlei projekte verleen, is Roemenië<ref>{{en}} [http://www.balkaninsight.com/en/article/romania-moldova-to-boost-relations Romania, Moldova to Boost Relations]</ref> en [[Pole]].<ref>{{en}} [http://www.azi.md/en/story/9504 Poland will support Moldova in its European integration efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827015717/http://www.azi.md/en/story/9504 |date=27 Augustus 2013 }}</ref> === Administratiewe verdeling === {{Moldowa-gebiede|links}} Moldowa is verdeel in 32 distrikte (''raioane''), drie munisipaliteite en twee outonome gebiede ([[Gagaoesië]] en [[Transnistrië]]).<ref>{{en}} {{cite web|url=http://descentralizare.gov.md/regionmap.php?l=ro&idc=310|title=Autorităţi publice locale|publisher=Government of Moldova|accessdate=12 Oktober 2010}}</ref> Die finale status van Transnistrië word betwis, aangesien die sentrale regering nie die gebied beheer nie. Die stede [[Comrat]] en [[Tiraspol]], die hoofstede van die twee outonome gebiede, het ook munisipale status. === Weermag === [[Lêer:У Києві на Хрещатику пройшов військовий парад з нагоди 27-ї річниці Незалежності України (43414556415).jpg|duimnael|250px|Soldate van die Moldowiese leër.]] Die Moldowiese weermag bestaan uit die leër en lugmag. Die land het al die wapenbeheervereistes van die voormalige Sowjetunie nagekom en op 30 Oktober 1992 die Verdrag oor Konvensionele Weermagte in Europa bekragtig, wat groot perke stel wat betref sleutelkategorieë van konvensionele militêre toerusting. Die land het die voorwaardes van die Atoomwapensperverdrag in Oktober 1994 in [[Washington, D.C.]] aanvaar. Dit het geen [[kernwapen|kern-]], biologiese of chemiese wapens nie. Moldowa lê hom ook neer by verskeie internasionale en streeksregulasies vir die beheer van wapens soos die VN se Vuurwapenprotokol en Program van Aksie. === Menseregte === Volgens [[Amnestie Internasionaal]] kom "marteling en ander mishandeling" in polisie-aanhouding gereeld voor; die staat stel nie onmiddellike en onpartydigee ondersoeke in nie en polisiebeamptes spring soms straf vry. Politieke andersdenkendes van die [[Ilaşcu-groep]], wat in hegtenis geneem is oor die moord op twee seperatiste-amptenare, is eers vrygelaat van vrywillige aanhouding ná ’n bevel van die [[Europese Hof van Menseregte]].<ref>{{en}} [http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html Ilascu and Others vs. Moldova and Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613032014/http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html |date=13 Junie 2018 }}</ref> In 2009, toe Moldowa sy ernstigste opstande in ’n dekade beleef het, is verskeie burgers deur die polisie vermoor en talle ander beseer.<ref>{{en}} Bureau of Diplomatic Security, [https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 Moldova 2011 Crime and Safety Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014093247/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 |date=14 Oktober 2017 }}</ref> Volgens ’n verslag van die Amerikaanse departement van buitelandse sake in April 2011 is geen moorde deur die veiligheidsmagte aangeteken nie, in teenstelling met die vorige jaar, en verslae oor die regering wat buitensporige druk op die media uitgeoefen het, het verminder. "Maar Transnistriese owerhede val steeds onafhanklike media en wetmakers van die opposisie lastig, beperk vryheid van assosiasie, beweging en godsdiens, en diskrimineer teen Roemeenssprekendes."<ref>{{en}} United States Department of State, [http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154439.htm 2010 Human Rights Report: Moldova]</ref> Moldowa "het noemenswaardige vooruitgang gemaak in verband met godsdiensvryheid sedert die tydperk van die Sowjetunie, maar dit kan steeds verdere stappe doen om diversiteit aan te moedig," het die VN se spesiale beriggewer oor die vryheid van godsdiens, Heiner Bielefeldt, in September 2011 in Chișinău gesê.<ref>{{en}} [http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39500 Moldova: UN human rights expert calls for more fostering of religious diversity]</ref> == Geografie == Moldowa lê tussen die [[breedtegraad|breedtegrade]] 45° en 49°&nbsp;N, en tussen die [[lengtegraad|lengtegrade]] 26° en 30°&nbsp;O. Die land se totale oppervlakte is 33&nbsp;851&nbsp;km². Die grootste deel van die land lê tussen twee rivier, die Dnjester en Proet. Die westelike grens van Moldowa word deur die Proet gevorm, waarna dit by die [[Donou]] aansluit voordat dit in die [[Swartsee]] uitmond. Moldowa het net vir sowat 480&nbsp;m toegang tot die Donou, en Giurgiulești is die enigste hawe in dié deel. In die ooste is die Dnjester die grootste rivier; dit vloei van noord tot suid deur die land en kry water van verskeie ander riviere. Hoewel die land naby die Swartsee is, word dit deur land omring. Die grootste deel is heuwelagtig, maar dit is nooit hoër as 430&nbsp;m nie — die hoogste punt is die Bălănești-heuwel. Die heuwels is deel van die Moldowiese Plato, wat geografies in die [[Karpate]] begin. In die suide is daar ’n klein vlakte, die Bugeac-vlakte. {{Wide image|Orhei panorama 01.jpeg|1100px|Panorama van die museumkompleks Ou Orhei, ’n reeks historiese monumente en natuurlike landskappe, wat bekend is vir sy grotkloosters.}} === Klimaat === [[Lêer:Koppen-Geiger Map MDA present.svg|duimnael|Klimaatsones in Moldowa volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Omdat Moldowa so naby aan die [[Swartsee]] lê, het dit ’n matige en sonnige klimaat.<ref>{{en}} [http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm Moldova's Climate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014031249/http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm |date=14 Oktober 2013 }}</ref> Dit is matig kontinentaal: die somers is lank en warm met temperature van gemiddeld sowat 20&nbsp;°C, en die winters is relatief matig en droog met Januarie-temperature van gemiddeld sowat {{nowrap|-4&nbsp;°C}}. Die jaarlikse reënval, wat kan wissel van sowat 600&nbsp;mm in die noorde tot 400&nbsp;mm in die suide, is wisselvallig; lang tyd sonder reën is nie ongewoon nie. Die grootste reënval vind in die vroeë somer en weer in Oktober plaas; swaar reënval en donderstorms is algemeen. Vanweë die onegalige terrein veroorsaak die somerreën dikwels erosie en slik in die riviere. Die hoogste temperatuur wat nog in Moldowa gemeet is, was 41,5&nbsp;°C op 21 Julie 2007 in Camenca.<ref>{{en}} [http://www.weather-forecast.com/locations/Camenca Camenca temperature]</ref> Die laagste temperatuur was {{nowrap|-35,5&nbsp;°C}} op 20 Januarie 1963 in Brătușeni.<ref>{{en}} [http://www.worldweatheronline.com/Bratuseni-weather/Gagauzia/MD.aspx Bratuseni temperature]</ref> == Ekonomie == [[Lêer:MoldovanGDPBySector af.svg|duimnael|Moldowa se BBP volgens sektor.]] [[Lêer:Karte-Moldawien-Wein-01.png|duimnael|Kaart van Moldowa se wynboustreke]] Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 het [[energie]]tekorte gelei tot ’n groot afname in produksie. Ná ’n ekonomiese reddingsplan het die ekonomie ’n positiewe groei getoon van 2,1% in 2000 en 6,1% in 2001, en daarna bly groei. Ná Rusland se finansiële krisis van 1998 het Moldowa groot vordering gemaak om makro-ekonomiese en finansiële stabiliteit te bereik en te handhaaf. Tog is lewensomstandighede van ’n lae gehalte in verhouding met ander oorgangsekonomieë. Min is in die afgelope dekade gedoen om die land minder kwesbaar te maak. Ná ’n groot ekonomiese agteruitgang, maatskaplike en ekonomiese uitdagings, en energieprobleme is Moldowa een van die lande in Europa met die laagste inkomste per capita. In 2005 het sowat 20,8% van die bevolking onder die broodlyn gelewe en minder as $2,15 per dag verdien. Die BBP en menslike-ontwikkelingsindeks is ver onder die wêreldgemiddelde. Die BBP in 2011 was maar $12,15&nbsp;miljard.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |title=Moldova Economy Profile 2014 |website=Indexmundi.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704182811/https://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |archive-date=4 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Energie: Moldowa voer sy [[petrol]], [[steenkool]] en [[gas]] hoofsaaklik van Rusland af in. Die land is lid van die EU se energieprogram wat ten doel het om lidlande se energiesekuriteit en volhoubare energieontwikkeling te verhoog en beleggings te lok vir energieprojekte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.inogate.org |title=INOGATE website |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118080914/http://www.inogate.org/ |archive-date=18 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=17 Augustus 2021}}</ref> ; Wynbedryf: Moldowa is bekend vir sy wyne. Baie jare lank was wynbou die algemene beroep van die bevolking. Bewyse hiervan kan gesien word in historiese gedenktekens en dokumente, [[folklore]] en gesproke Moldowies. Die land het ’n goed gevestigde wynbedryf. Dit het wingerde van 147&nbsp;000&nbsp;ha, waarvan 102&nbsp;500&nbsp;ha gebruik word vir kommersiële produksie. Die meeste van die land se wyne word gemaak vir uitvoer. Baie gesinne het hul eie resepte en wingerde wat van geslag tot geslag oorgedra word. Volgens ’n 2011-verslag van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] het Moldowa in 2005 die meeste alkohol per kop in die wêreld verbruik.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |title=Global Status Report on Alcohol and Health 2011, Appendix III |publisher=[[World Health Organization]] |accessdate=17 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506084206/https://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Landbou: Moldowa se [[tsjernozjom]] (vrugbare swart grond) en kontinentale klimaat met sy warm somers en matige winters het tot gevolg dat dié streek sedert antieke tye groot sukses behaal in die landbousektor. Die land is ’n groot verskaffer van landbouprodukte in Suidoos-Europa. ; Toerisme: Die land se toerisme fokus op die natuurlike landskap en geskiedenis. Wyntoere word landwyd aangebied. Bekende kelders sluit in Cricova, Purcari, Ciumai, Romanesti, Cojușna en Milestii Mici. ; Vervoer: Die meeste vervoer vind plaas per treinspoor (1&nbsp;138&nbsp;km) en snelweë (12&nbsp;730&nbsp;km). Die enigste internasionale lughawe is Chișinău. Klein bote gebruik die Giurgiulești-terminaal op die Donou-rivier. Die riviere Proet en Nistru speel net ’n klein rol in die land se vervoerstelsel. ; Telekommunikasie: In September 2005 is ’n miljoen gebruikers van selfone geregistreer. Die aantal gebruikers het in die eerste kwartaal van 2008 met 47,3% toegeneem teenoor die vorige jaar en was toe meer as 2,89 miljoen.<ref name="2mil">{{ro}} [http://www.anrceti.md/ R. Moldova are deja peste două milioane de utilizatori ai serviciilor de telefonie mobilă] – Agenţia Naţionala pentru Reglementare în Comunicaţii Electronice și Tehnologia Informaţiei (ANRCETI)</ref> In September 2009 was Moldowa die eerste land in die wêreld wat hoëdefinisie-stemdienste vir selfone gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |title=Orange launches HD mobile phone service |author=Katie Allen |date=31 Desember 2009 |work=The Guardian |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314093452/http://www.guardian.co.uk/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was in 2010 reeds sowat 1&nbsp;295&nbsp;000 [[internet]]gebruikers.<ref>{{en}} [http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False International Telecommunication Union – BDT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106002436/http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False |date= 6 November 2012 }}</ref> == Demografie == === Kulturele en etniese samestelling === [[Lêer:Harta etnica a Republicii Moldova - 2004.jpg|duimnael|Verspreiding van [[etniese groep]]e in Moldowa, 2014]] Die laaste syfers wat bekend is, is dié van die 2004-sensus in Moldowa<ref name="2004census_ethnic">{{ro}} [http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/6_Nationalitati_de_baza_ro.xls Population by main nationalities, in territorial aspect]</ref> (in dele wat deur die sentrale regering beheer word) en die 2004-sensus in Transnistrië (in dele wat deur die wegbreekrepublieke beheer word, onder meer Transnistrië, Bender en vier naburige kommunes): {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- style="line-height:1.2em;" ! Selfidentifikasie !! Moldowiese<br />sensus !! % van <br />Moldowa !! Transnistriese<br />sensus !! % van Transnistrië<br />+ Bender !! Totaal !! % |- |align="left"| Moldowiërs{{smallsup|A}} || 2 564 849 || 75,81% || 177 382 || 31,94% || 2 742 231 || 69,62% |- |align="left"| Oekraïners || 282 406 || 8,35% || 160 069 || 28,82% || 442 475 || 11,23% |- |align="left"| Russe || 201 218 || 5,95% || 168 678 || 30,37% || 369 896 || 9,39% |- |align="left"| Gagaoesiërs || 147 500 || 4,36% || 4 096 || 0,74% || 151 596 || 3,85% |- |align="left"| Roemene{{smallsup|A}} || 73 276 || 2,17% || 253 || 0,05% || 73 529 || 1,87% |- |align="left"| Bulgare || 65 662 || 1,94% || 13 858 || 2,50% || 79 520 || 2,02% |- |align="left"| Romani || 12 271 || 0,36% || 507 || 0,09% || 12 778 || 0,32% |- |align="left"| Pole || 2 383 || 0,07% || 1 791 || 0,32% || 4 174 || 0,11% |- |align="left"| Ander || 30 159 || 0,89% || 27 454 || 4,94% || 57 613 || 1,46% |- class="sortbottom" |align="left"| '''TOTAAL''' || {{nbsp|2}}'''3 383 332''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''555 347''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''3 938 679''' || {{nbsp|2}}'''100%''' |} {{smallsup|A}} Daar is steeds ’n geskil oor of [[Moldawiërs]] en Roemene tot dieselfde etniese groep behoort – dus of die Moldawiërs se selfidentiteit ’n aparte etniese groep of ’n Roemeense subgroep is. Wat die resultaat nog ingewikkelder maak, is dat 18,8% van die respondente wat hulself as Moldawiërs beskou, Roemeens as hul moedertaal aangegee het.<ref>{{en}} {{cite book |last=Protsyk |first=Oleh |others=Andrzej Marcin Suszycki, Ireneusz Pawel Karolewski |title=Nation and Nationalism. Political and Historical Studies |publisher=Oficyna Wydawnicza Atut Wrocawskie Wydawn. Oswiatowe |date=1 Januarie 2007 |chapter=Nation-building in Moldova |isbn=978-83-7432-261-4 |url=http://www.policy.hu/protsyk/Publications/NationalisminMoldova.pdf}}</ref> === Stede === Die grootste stede is die hoofstad, [[Chișinău]], in die middel van die land, [[Tiraspol]] in die ooste van Transnistrië, [[Bălţi]] in die noorde en [[Bender]] in die suidooste. [[Comrat]] is die hoofstad van Gagaoesië. Daar is altesaam 66 stede en dorpe, insluitende die vyf met munisipale status, en 916 kommunes. Nog 699 dorpe is te klein om aparte administrasies te hê en vorm deel van óf stede (40 van hulle) óf kommunes (659). Dit is altesaam 1&nbsp;681 nedersettings, waarvan almal behalwe twee bewoon word. {{Grootste stede van Moldowa}} {{clear}} === Tale === [[Lêer:Limba noastră graffiti in Moldova.jpg|duimnael|120px|’n Advertensie vir die volkslied, Limba Noastră (Ons Taal), waaroor iemand die woord ''Română'' gespuitverf het.]] Die 1994-grondwet van Moldowa gee [[Moldawies]] aan as die amptelike taal en die [[alfabet]] waarin dit geskryf word, is [[Latynse alfabet|Latyns]].<ref name="Constitution">{{en}} {{cite web |url=http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |title=Article 13, line 1 – of Constitution of Republic of Moldova |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182448/http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1991 se onafhanklikheidsverklaring word die amptelike taal as [[Roemeens]] aangegee.<ref>{{ro}} [http://www.moldova-suverana.md/index.php?start_from=&ucat=7&subaction=showfull&id=1156426235&archive=1156767681& Declaraţia de independenţa a Republicii Moldova], Moldova Suverană</ref><ref>{{en}} [http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf A Field Guide to the Main Languages of Europe – Spot that language and how to tell them apart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224120109/http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf |date=24 Februarie 2007 }}, Europese Kommissie</ref> In 1989 se staatstaalwet word gepraat van ’n Moldowies-Roemeense taalidentiteit. In 2003–2009 het die Kommunistiese regering ’n nasionale politieke wetsvoorstel aanvaar dat die bestaan van Moldowies verseker moet word.<ref name="conceptia" /> Geleerdes stem saam dat Moldowies en Roemeens dieselfde taal is, maar dat "Moldowies" in ’n sekere politieke verband gebruik word.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |title=Marian Lupu: Româna și moldoveneasca sunt aceeași limbă |publisher=Realitatea .NET |accessdate=7 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222141515/http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |archive-date=22 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russies het die status van "taal vir interetniese kommunikasie" (naas die amptelike taal) en word in die praktyk wyd gebruik op alle vlakke van die gemeenskap en die staat. Volgens bogenoemde politieke wetsvoorstel is ’n Russies-Moldawiese tweetaligheid kenmerkend van Moldowa.<ref name="conceptia">{{ro}} "[http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc Concepţia politicii naţionale a Republicii Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314113035/http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc |date=14 Maart 2012 }}" Moldowiese Parlement</ref> Volgens die 2004-sensus het Moldowa ’n aansienlike persentasie Russe (6%) en Oekraïners (8,4%). Sowat 50% van Oekraïners, 27% van Gagaoesiërs, 35% van Bulgare en 54% van kleiner etniese groepe praat [[Russies]] as eerste taal. Daar is altesaam 541&nbsp;000 mense (of 16% van die bevolking) in Moldowa wat Russies as eerste taal praat, onder andere 130&nbsp;000 etniese Moldowiërs. Aan die ander kant gebruik 47&nbsp;000 lede van etniese minderhede Roemeens as eerste taal. [[Gagaoesies]] en [[Oekraïens]] word algemeen in spesifieke streke gepraat en het saam met Russies amptelike status in Gagaoesië en Transnistrië onderskeidelik. === Godsdiens === {{Staafgrafiek kas |sweef=regs |byskrif=Godsdiens in Moldowa |wydte=300px |stawe = {{Staafgrafiek persent|[[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodoks]]|rooi|93.34}} {{Staafgrafiek persent|[[Protestantisme|Protestants]]|blou|1.89}} {{Staafgrafiek persent|[[Ougelowiges]]|groen|0.15}} {{Staafgrafiek persent|[[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]|geel|0.14}} {{Staafgrafiek persent|[[Jode|Joods]]|blou|0.11}} {{Staafgrafiek persent|Ateïsties|oranje|0.38}} {{Staafgrafiek persent|Geen|rooi|0.98}} {{Staafgrafiek persent|Geen antwoord|grys|2.24}} {{Staafgrafiek persent|Ander|blou|0.88}} }} Vir die 2004-sensus was dit nie nodig vir [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse]] Moldowiërs (93,3% van die bevolking) om aan te dui of hulle behoort tot die Moldowies-Ortodokse Kerk (wat onder die [[Russies-Ortodokse Kerk]] val) of die Ortodokse Kerk van Bessarabië (wat onder die [[Roemeens-Ortodokse Kerk]] val en beweer hulle is die nasionale kerk van die land) nie. Altesaam 1,9% van die bevolking is Protestants, 0,9% beoefen ander godsdienste, 1% is nie godsdienstig nie, 0,4% is ateïsties en 2,2% het nie die vraag oor godsdiens geantwoord nie. === Opvoeding === [[Lêer:Biblioteca Nationala Vasile Alecsandri, Chisinau, Republica Moldova Vasile Alecsandri National Library, Chisinau, Republic of Moldova (51171201087).jpg|duimnael|250px|Die Nasionale Biblioteek van Moldowa.]] Daar is 16 staats- en 15<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |title=Bologna Process Template for National Reports: 2005–2007 (Moldova) |last=Moldovanu-Batrinac |first=Viorelia |date=18 Desember 2006 |work=Bologna Process website |publisher=European Higher Education Area |page=3 |accessdate=2 Julie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184124/http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> privaat instellings vir hoër onderwys in Moldowa, met altesaam 126&nbsp;100 studente (104&nbsp;300 in staatsinstellings en 21&nbsp;700 in privaat instellings). Die getal studente per 10&nbsp;000 inwoners het konstant toegeneem sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie; dit was 217 in 2000–2001 en 351 in 2005–2006. Die Nasionale Biblioteek van Moldowa is in 1832 gestig. Die Staatsuniversiteit van Moldowa en die Akademie vir Wetenskap is in 1946 gestig. === Misdaad === Volgens die [[CIA World Factbook]] is wydverspreide misdaad en ondergrondse ekonomiese bedrywighede van die grootste misdaadkwessies in Moldowa. === Gesondheid === Die gemiddelde geboortekoers is 1,5 per vrou.<ref name="autogenerated1">{{en}} {{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|title=Human Development Report 2009 – Moldova|publisher=Hdrstats.undp.org|date=|accessdate=7 Oktober 2009|archive-date=23 Maart 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323184920/http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|url-status=dead}}</ref> Openbare uitgawes vir gesondheid was 4,2% van die BBP en die privaat uitgawes 3,2%.<ref name="autogenerated1" /> Daar is sowat 264 dokters per 100&nbsp;000 mense.<ref name="autogenerated1" /> Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie het die land minder aan gesondheidsorg bestee en as gevolg daarvan het die gevalle van [[tuberkulose]] toegeneem.<ref name="autogenerated2">{{en}} {{cite web |url=http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |title=Pulitzer Center Reporting on MDR-TB in Moldova |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190022/http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |archive-date=8 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Moldawië is een van die lande met die meeste gevalle van middelweerstandige tuberkulose in die wêreld.<ref name="autogenerated3">{{en}} {{cite web|url=http://www.kaisernetwork.org/daily_reports/rep_index.cfm?DR_ID=58042|title=Tuberculosis,Former Soviet Nations, China Face High MDR-TB Prevalence}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Emigrasie === Emigrasie is ’n massaverskynsel in Moldowa en dit het ’n groot invloed op die land se demografie en ekonomie. Die Moldowiese intelligensie-en-veiligheidsdiens raam dat 600&nbsp;000 tot ’n miljoen Moldowiërs (amper 25% van die bevolking) oorsee werk.<ref>{{en}} [http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf Understanding Migration, Emigration from Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514225142/http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf |date=14 Mei 2011 }}</ref> == Kultuur == [[Lêer:Eminescu.jpg|duimnael|140px|Mihai Eminescu.]] Deurdat Moldova op die kruispad van Roemeense, Slawiese en ander beskawings lê, het die land sy kultuur verryk met van die tradisies van sy bure en ander invloedsbronne. ’n Deel van die land se kultuur word gekenmerk deur verskeie [[Kerk (gebou)|kerke]] en [[klooster]]s wat in die 15de eeu deur die Moldawiese leier [[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]] laat bou is, asook die werke van die latere [[renaissance]]-metropoliete Varlaam en Dosoftei, en dié van geleerdes soos Grigore Ureche, Miron Costin, Nicolae Milescu, Dimitrie Cantemir en Ion Neculce. In die 19de eeu het Moldawiërs van die gebiede van die Middeleeuse Prinsdom Moldawië in ’n groot mate bygedra tot die vorming van die moderne Roemeense kultuur. Tussen hulle was baie Bessarabiërs, soos Alecu Donici, Alexandru Hâjdeu, Bogdan Petriceicu Hasdeu, Constantin Stamati, Constantin Stamati-Ciurea, Costache Negruzzi, Alecu Russo en Constantin Stere. Mihai Eminescu, ’n laat-Romantiese digter, en Ion Creangă, ’n skrywer, is die invloedrykste kunstenaar in Roemeens en word in sowel Roemenië as Moldawië as nasionale skrywers beskou.<ref>{{en}} [http://www.poemhunter.com/mihai-eminescu/biography/ Biography of Mihai Eminescu] at poemhunter.com<br />[http://www.creatingculturalcapitals.eu/rom/?My_heroes:Mihai_Eminescu Mihai Eminescu]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at creatingculturalcapitals.eu<br />[http://www.refugeesinpa.org/RefugeeResettlementProgram/Map/Europe.aspx Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402074315/http://www.refugeesinpa.org/refugeeresettlementprogram/Map/Europe.aspx |date= 2 April 2013 }} at refugeesinpa.org<br />[http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html 2000: Year of Eminescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201420/http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html |date=23 September 2015 }} at Central Europe Review<br />[http://explore.theculturetrip.com/europe/moldova/ Moldova]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at explore.theculturetrip.com</ref> Die grootste etniese groep in die land praat Roemeens/Moldowies en deel die Roemeense kultuur. Die land het ook belangrike etniese minderhede. Gagaoesiërs maak 4,4% van die bevolking uit; hulle is ’n [[Christendom|Christelike]] [[Turkse volke|Turkse volk]]. Ook [[Grieke]], [[Armeniërs]], [[Pole (volk)|Pole]] en [[Oekraïners]] was in kleiner hoeveelhede sedert die 17de eeu in die land aanwesig en het ’n kulturele invloed gehad. In die 19de eeu het nog Oekraïners, asook Lipowane, Bulgare en Duitsers hulle hier gevestig. In die tweede helfte van die 20ste eeu het ’n groot aantal Sowjet-immigrante gearriveer en hulle het baie elemente van die Sowjet-kultuur saam met hulle gebring. === Gewilde media === In Oktober 1939 was ''Radio Basarabia'', ’n plaaslike stasie van die Roemeense Radio-uitsaaimaatskappy, die eerste radiostasie wat in Kisjinef (Chișinău) begin is. Televisie-uitsendings het in April 1958 begin, binne die raamwerk van Sowjet-TV. Deur kabel-TV kan Moldowiërs baie Russiese kanale, ’n paar Roemeense kanale en verskeie Russiese weergawes van internasionale kanale opvang. === Voedsel === [[Lêer:Sarmalute mamaliguta.JPG|duimnael|220px|’n Gewilde Moldowiese gereg van opgestopte koolrolletjies, met sauerkraut en mămăligă.]] Moldowiese kos stem baie ooreen met dié van Roemenië, en het sterk invloede van Russiese, Turkse en Oekraïense geregte. Hoofgeregte sluit in [[beesvleis]], [[varkvleis]], [[aartappel]]s, [[kool (plant)|kool]] en ’n verskeidenheid graansoorte. Gewilde drankies is Moldowiese [[wyn]], [[brandewyn]] en [[bier]]. Omtrent ewe veel sterk drank, bier en wyn word verbruik. === Musiek === [[Lêer:Moldova at ESC 2011.jpg|duimnael|220px|Zdob și Zdub tree op by die Eurovision Song Contest in 2011.]] Onder Moldowië se bekendste komponiste is Gavriil Musicescu, Ştefan Neaga en Eugen Doga. Op die gebied van gewilde musiek is daar die groep O-Zone, wat in 2003 bekend geword het, met hul liedjie "Dragostea Din Tei." Moldowa neem sedert 2005 deel aan die [[Eurovision Song Contest]]. Nog ’n gewilde groep is Zdob și Zdub, wat die land verteenwoordig het by die [[Eurovision-sangfees]] in 2005; hulle het sesde geëindig. In Mei 2007 het Natalia Barbu Moldowa in dié jaar se Eurovision Song Contest in [[Helsinki]], [[Finland]], verteenwoordig met haar liedjie "Fight". Sy het die tiende plek behaal. In 2011 het Zdob și Zdub die land weer verteenwoordig en die twaalfde plek behaal. Dan Bălan, nog ’n gewilde kunstenaar, het die album ''Chica Bomb'' in 2010 uitgereik. Die groep SunStroke Project met Olia Tira het die land in 2010 by die Eurovision Song Contest verteenwoordig net hul liedjie "Run Away". Hul optrede het internasionaal bekend geraak as ’n [[internet]]fenomeen vanweë die heupbewegings van Sergey Stepanov, die groep se [[Saksofoon|saksofonis]]. Onder die bekendste klassieke musikante in Moldowa is Mark Pester, ’n [[viool]]speler en dirigent. Hy was ’n leerling van die beroemde vioolafrigter Leopold Auer by die Sint Petersburgse Konservatorium. As dirigent het hy die eerste [[opera]]s in Moldowa aangebied en saam met die grootste soliste soos Sergei Rachmaninof gespeel. Nog ’n klassieke musikant is Maria Biesu, een van die wêreld se voorste [[Sopraan|soprane]], die [[Klavier|pianis]] Mark Zeltser en Oleg Maisenberg, ook ’n pianis. === Sport === [[Lêer:AUT vs. MDA 2015-09-05 (006).jpg|duimnael|Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] in 2015]] [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in Moldowa. Die beheerliggaam is die [[Moldowiese Sokkervereniging]] en is ’n lid van [[UEFA]]. Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] het sy eerste wedstryd in 1994 gespeel, maar nog nie vir die [[UEFA Europa-beker]] gekwalifiseer nie. Die suksesvolste sokkerklub is [[Sheriff Tiraspol]], die eerste en enigste Moldowiese klub wat vir die groepfase van die [[UEFA Champions League|Champions League]] en die [[UEFA Europa League|Europa League]] gekwalifiseer het. Ander wenners van die [[Moldowiese Nasionale Divisie]] sluit in [[FC Zimbru Chișinău|Zimbru Chișinău]], [[FC Dacia Chișinău|Dacia Chișinău]], [[FC Tiraspol]] en [[FC Milsami Orhei|Milsami Orhei]]. ''[[Trânta]]'' (’n soort [[stoei]]) is die land se nasionale sportsoort. [[Rugby]] is ook baie gewild. Meer as ’n 10&nbsp;000 ondersteuners besoek tuiswedstryde. Sedert 2004 het die aantal spelers op alle vlakte tot meer as 3&nbsp;200 verdubbel. Die nasionale span is 34ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys. Die bekendste [[Fietsry|fietsresies]] is die Moldowiese Presidentsbekerresies, wat sedert 2004 aangebied word. In [[skaak]] het Moldowa verskeie internasionale meesters opgelewer soos [[Viorel Iordăchescu]], [[Dmitry Svetushkin]] en [[Victor Bologan]]. [[Radu Albot]] is een van die suksesvolste Moldowiese [[tennis]]spelers en het titels in ATP-enkel- (Delray Beach Open 2019) en dobbelspeel (Istanboel-ope) gewen. Moldowiese atlete het al Europese medaljes gewen in [[atletiek]], [[tweekamp]], [[sokker]] en [[gimnastiek]]; wêreldmedaljies in [[boogskiet]], [[judo]], [[swem]] en [[taekwondo]]; asook [[Olimpiese Spele|Olimpiese]] medaljes in [[boks]], [[kanovaart]], [[skyfskiet]], [[gewigoptel]] en stoei. Moldowa het sy Olimpiese debuut tydens die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]] gemaak. Olimpiese medaljewenners sluit in [[Sergei Mureiko]], [[Oleg Moldovan]], [[Vitalie Grușac]], [[Veaceslav Gojan]] en [[Serghei Tarnovschi]]. [[Nicolae Juravschi]] het die Sowjetunie tydens die [[Olimpiese Somerspele 1988]] in [[Seoel]] verteenwoordig en twee medaljes gewen. == Vervoer == Die land se tweede besigste [[lughawe]]ns is die [[Chișinău Internasionale Lughawe|Chișinău]] en [[Bălți-Leadoveni Internasionale Lughawe]]ns. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Moldova|title=Moldova|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 November 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 November 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Moldova|Moldowa}} {{Wikt|Moldowa}} * {{en}} {{Wikivoyage|Moldova|Moldowa}} * {{ro}} [https://moldova.md/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm Moldova, Republic of] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054002/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm |date= 4 Maart 2016 }} van ''UCB Libraries GovPubs''. * {{en}} [https://www.bbc.com/news/world-europe-17601580 Moldowa op die BBC-webtuiste] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Moldowa}} | Noord = {{vlagland|Oekraïne}} | Noordoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Oos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suidoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suid = {{vlagland|Roemenië}} | Suidwes = {{vlagland|Roemenië}} | Wes = {{vlagland|Roemenië}} | Noordwes = {{vlagland|Oekraïne}} }} {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Moldowa| ]] kugyfazp9b0kgowi684t2x9cjop61rb 0 7891 2908710 2907318 2026-06-02T06:55:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908710 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Beeld''}} [[Beeld:Schalk Pienaar redakteur.jpg|duimnael|regs|200px|[[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] was net drie maande lank die eerste redakteur van ''Beeld'' toe hy in Januarie 1975 om gesondheidsredes moes uittree.]] '''''Beeld''''' was 'n [[Afrikaans]]e [[koerant]] wat sedert [[16 September]] [[1974]] in [[Johannesburg]] en [[Pretoria]] uitgegee word. Media24 het op [[18 Junie]] [[2024]] aangekondig die laaste gedrukte en e-uitgawe van die koerant sal op [[30 September]] [[2024]] verskyn. == Stigting == Die koerant is gestig as [[Nasionale Pers]] se teenvoeter vir [[Perskor]] se destydse vier [[Transvaal]]se dagblaaie, maar veral ''[[Die Transvaler]]''. [[Nasionale Pers]], wat in [[Kaapstad]] gesetel is en die suidelike, meer verligte groepering in die destydse [[Nasionale Party]] verteenwoordig het, was destyds in 'n stryd gewikkel met [[Perskor]], wat die noordelike, meer behoudende groepering verteenwoordig het. [[Perskor]] het ten tyde van die stigting van ''Beeld'' twee Pretoriase dagblaaie, ''[[Hoofstad (dagblad)|Hoofstad]]'' (wat smiddae verskyn het) en ''[[Oggendblad]]'' (wat soggens verskyn het), en twee Johannesburgse dagblaaie, die middagblad ''[[Die Vaderland|Vaderland]]'' en die oggendblad ''[[Die Transvaler]]'' uitgegee. ''Beeld'' het uiteindelik die stryd gewen met die verdwyning van al vier die destydse [[Perskor]]-dagblaaie. Sedertdien het geen ander Afrikaanse dagblad nog sy verskyning in die destydse Transvaal gemaak nie. == 'n Vorige redakteur onthou == [[Ton Vosloo]], redakteur van ''Beeld'' van 1977 tot 1983, bestuderende direkteur van [[Naspers]] van 1984 en nie-uitvoerende voorsitter van 1997 af, skryf oor die ontstaan van ''Beeld'': "Hef aan het voorgelê met Beeld 2 (hy verwys na die Sondagkoerant ''[[Die Beeld]]'' as ''Beeld 1''), wat op [[16 September]] [[1974]] deur ’n optimistiese [[Naspers]] as ’n dagblad van stapel gestuur is. Daar is hoë projeksies van inkomste en verkope gemaak. Maar om op dag een te verskyn, moes ’n bende [[Naspers]]ers die produk in die haglikste omstandighede in Doornfontein moontlik maak. Om geld te bespaar, is ’n ou meubelpakhuis in ’n propperse koerant-omgewing omskep. In die weke voor lansering het joernaliste in snerpende koue in die halfdonker, onvoltooide gebou met lampies, flitse en soms kerse gesukkel om te werk. Die trappe was halfklaar en die hyser het nie gewerk nie. Alles was raap en skraap om gereed te wees vir ’n vroeë geboorte. Die opposisie het hul tande daar buite geslyp. Reeds in die mark was, aan die Engelse kant, ''[[The Star]]'', The ''[[Rand Daily Mail]]'' en ''[[The World]]''. "Dit was ’n grootse gesukkel om die eerste uitgawe van Beeld persklaar te kry, maar die koerant het die rolpers gehaal. Hier word die eerste uitgawe gebore. Aan die Afrikaanse kant was ''[[Die Transvaler]]'' en ''[[Die Vaderland]]''. [[Marius Jooste]] van [[Perskor]] het in [[Pretoria]] die nuwe opposisie, ''[[Oggendblad]]'' en ''[[Hoofstad (dagblad)|Hoofstad]]'', begin om ''Beeld'' die hoof te bied. ’n Bloedige geveg het gewag. Die spanning het so hoog geloop dat van ons manmoedige (oormoedige?) joernaliste wat dit gewaag het om in Vegkop, [[Perskor]] se naaste kroeg, ’n dop te gaan maak, in vuisgevegte oor lojaliteite betrokke geraak het. "Ons was baie trots op Pirries (wyle Johan Parreira, ’n oudpolisieman en toe misdaadverslaggewer) wat sy vuiste goed kon gebruik. In die hoofredaksie was daar optimisme. Ons sou 140&nbsp;000 koerante per dag verkoop en die Afrikaanse mark huidjie en muidjie verower, sommer net so. Ons het weddenskappe gemaak oor waar ons ná die eerste dag se verkope (wat vanweë baie reklame en verwagtinge hoog sou wees) sou stabiliseer. Ek het gesê dit sou by 28&nbsp;000 trek en het baie suur kyke gekry. Maar ek het die [[Witwatersrand|Rand]] beter geken as die Kapenaars wat aan die koerant gewerk het, want ek was toe al 11 jaar lank daar bedrywig. My credo was: Die koerant moet sesuur die oggend op ’n intekenaar se stoep wees. Maar ons sou eers ’n intekenarebasis moes bou. Dag een se verkoopsyfer was ’n nogal goeie 104&nbsp;000, as ek reg onthou. "En toe begin dit val: 40&nbsp;000, 25&nbsp;000, tot by 13&nbsp;000, dink ek. Verkope het toe by so 19&nbsp;000 gestabiliseer. Dit was ’n ramp. Deur middel van industriële [[sabotasie]] het die inligting by ons mededingers uitgekom – en het hulle nie gekraai nie. ''Beeld'' het egter stadig maar seker begin terugveg. Die syfers het stadig geklim tot by sowat 37&nbsp;000. ''[[Die Transvaler]]'' se verkoopsyfer was sowat 38&nbsp;000 toe ''Beeld'' begin is, maar dié syfer het wonderbaarlik tot byna 50&nbsp;000 gelig. "Dit was ’n skok toe [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] ná drie maande in 1975 vanweë swak gesondheid as redakteur moes uittree. Johannes Grosskopf het die leisels geneem, en ek het in 1977 as redakteur oorgeneem. Grosskopf het aande op sy knieë met rekenaaruitdrukke van verkooppatrone deurgebring en die sirkulasie-afdeling verwens oor sy onvermoë om punte waar die koerant uitverkoop was, betyds aan te vul. Hy kon wel in later jare ’n behae daarin skep dat ''Beeld'' vir ''[[Die Transvaler]]'' met werklike verkope ver verbygesteek het, maar [[Perskor]] het die stryd verleng deur bedrog te pleeg toe hy duisende koerante in ’n ou mynskag afgesmyt en dit as sirkulasie getel het. ''Beeld'' het hergroepeer en ons redaksiebeleid was: Slaan die harde nuus hárd. Die koerant het naam gemaak met sy skerp nuusdekking en vreeslose politieke aanslag. Ons het ons vlag aan die verligte maspaal gespyker. Ons het, byvoorbeeld, nuus gemaak toe ’n dapper vroulike verslaggewer haar tydens 1976 se onluste swart gesmeer en met ’n Volkswagen na [[Soweto]] gery het om die nuus te gaan haal. Sy het haar lewe gewaag en ek moes haar wys op haar ondeurdagte optrede, maar haar nietemin op die skouer klop vir die inisiatief wat sy geneem het. "Ons het ook ’n wenresep gevind in ’n nuwe speletjie genaamd Minipot, wat derduisende nuwe lesers gelok het. Dit het nietemin tien jaar geneem voordat ''Beeld'' winsgewend geword het. Al vier [[Perskor]] se dagblaaie het uiteindelik gevou en die sogenaamde persstryd het tot ’n einde gekom. ''Beeld'' is steeds die enigste dagblad anderkant die [[Vaalrivier]]. Die koerant is vandag ’n ster onder dagblaaie en dit voltooi Naspers se gedugte drietal: ''Beeld'', ''[[Volksblad]]'' en ''[[Die Burger]]''."<ref>[http://m.news24.com/dieburger/By/Nuus/Geloof-hoopen-sakke-vol-geld-20101022-2 Geloof, hoop...en sakke vol geld], [[Die Burger]], 22 Oktober 2010</ref> == Sirkulasie, formaat en einde == Beeld was versprei in vier van [[Suid-Afrika]] se [[Provinsies van Suid-Afrika|provinsies]] waar dit ook die enigste Afrikaanse dagblad was: [[Gauteng]], [[Mpumalanga]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], en [[Noordwes]]. Dit was lank die grootste Afrikaanse dagblad in die land met 'n sirkulasie van meer as 100&nbsp;000, maar het in 2012 teruggesak tot 73&nbsp;455<ref>[http://themediaonline.co.za/2013/07/time-to-rethink-newspapers-formulae/ ''Time to rethink newspapers' formulae''], The Media Online. URL besoek op 17 Julie 2013.</ref> en in die tweede kwartaal van 2014 tot 59&nbsp;544. In die laaste kwartaal van 2014 was dit 52&nbsp;276 en in die tweede kwartaal van 2015 50&nbsp;536. Beeld het verskyn van Maandag tot Vrydag in breëbladformaat en Saterdag in ponieformaat. Van dié Saterdag-uitgawe het in die vierde kwartaal van 2014 gemiddeld 46&nbsp;043 eksemplare verkoop. Die weekdagsirkulasie het in Junie 2017 tot 39&nbsp;961 gedaal. In die tweede kwartaal van 2019 was dit 31&nbsp;123 en in die eerste kwartaal van 2020 28&nbsp;291. 'n Jaar later, in die eerste kwartaal van 2022, was dit 21&nbsp;596 en in die tweede kwartaal 21&nbsp;015. 'n Ander bekende Afrikaanse dagblad, ''[[Die Burger]]'' is 'n susterkoerant van ''Beeld''. ''Beeld'' verskyn van Maandag tot Saterdag (''Naweek-Beeld'', waarvan die sirkulasie in die tweede kwartaal van 2019 37&nbsp;410 was en in die eerste kwartaal van 2020 34&nbsp;198). In die eerste kwartaal van 2022 was dit 29&nbsp;120. Sondae wanneer ''Beeld'' nie verskyn nie, verskyn ''[[Rapport]]'', die gewildste Afrikaanse Sondagkoerant. Beeld het sy laaste gedrukte uitgawe op 30 September 2024 gepubliseer, na Media24 in Junie daardie jaar aangekondig het dat die gedrukte en elektroniese weergawes van die koerant sou stop. Die besluit het deel uitgemaak van ’n groter restruktureringsproses by Media24, wat onder andere die sluiting van verskeie gedrukte titels behels het as gevolg van dalende advertensie-inkomste en sirkulasiesyfers, asook die verskuif na digitale platforme.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizcommunity.com/article/beelds-unfortunate-demise-how-corporate-transitions-should-not-be-managed-843733a|title=Beeld’s unfortunate demise: How corporate transitions should not be managed|last=de Bruin|first=Wilma|date=17 September 2025|website=Bizcommunity|access-date=26 Mei 2026}}</ref> Barnard Beukman, die laaste redakteur van Beeld, het die omstandighede rondom die koerant se sluiting in sy boek, ''Die (vreemde) einde van ’n koerant'', gedokumenteer. Hy argumenteer dat die abrupte wyse waarop die besluit geneem en bekendgemaak is, wantroue in die advertensie- en mediagemeenskap geskep en verwarring oor die toekoms van gedrukte media vererger het. Beukman en ander kommentators, soos Anton Harber en Peter Bruce, het ook gewaarsku dat die sluiting van Afrikaanse koerante soos Beeld ’n beduidende impak op die Afrikaanse taalgemeenskap en sy kulturele identiteit het, aangesien digitale platforme nie dieselfde rol as tradisionele gedrukte media in gemeenskappe speel nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizcommunity.com/article/beeld-rapport-city-press-daily-sun-and-soccer-laduma-to-close-670291a|title=Beeld, Rapport, City Press, Daily Sun and Soccer Laduma to close|date=18 Junie 2024|website=Bizcommunity|access-date=26 Mei 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie]] == Eksterne skakels == * [http://www.beeld.com Beeld se amptelike webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150127205504/http://www.beeld.com/ |date=27 Januarie 2015 }} * [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/09/16/19/1.html Vertelling oor ontstaan deur Ton Vosloo]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Beeld, 16 September 1999 [[Kategorie:Afrikaanse koerante]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse koerante]] 515qn9kmmp5y6ta9o8xp61uxx6q7cyi 0 9588 2908544 2889676 2026-06-01T15:11:25Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2908544 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Prinsdom Monaco |volle_naam = <small>''Principauté de Monaco'' ([[Frans]])<br />''Principatu de Munegu'' ([[Monegaskies]])</small> |algemene_naam = Monaco |beeld_vlag = Flag of Monaco.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of Monaco.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Monaco Europe.svg |leuse = ''Deo Juvante''<br /><small>''([[Latyn]] vir: "Met die hulp van God")''</small> |volkslied = ''Hymne Monégasque''<br /><small>''(Frans vir: "Volkslied van Monaco")''</small><br /><center>[[Lêer:Monaco National Anthem.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Frans]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |title=Constitution de la Principauté |publisher=Raad van die Regering |accessdate=22 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |archive-date=22 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = Monaco<ref>{{en}} {{cite web |url=http://data.un.org/en/iso/mc.html |title=United-Nations data, country profile |accessdate=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418031448/http://data.un.org/en/iso/mc.html |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.gouv.mc/Government-Institutions/Institutions/Constitution-of-the-Principality#eztoc1036069_10 |title=Constitution of Monaco (art. 78): ''The territory of the Principality forms a single commune.'' |accessdate=29 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429231958/https://en.gouv.mc/Government-Institutions/Institutions/Constitution-of-the-Principality |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Koördinate|43|44|N|7|25|O}} |latd = 43 |latm = 44 |latNS = N |longd = 7 |longm = 25 |longEW = O |grootste_stad = [[Monte Carlo]] {{Koördinate|43|44|N|7|26|O}} |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />[[grondwetlike monargie]] |leiertitels = <br />• [[Monarg]]<br />• Staatsminister |leiername = [[Albert II van Monaco|Prins Albert II]]<br />[[Christophe Mirmand]] |oppervlak_rang = 249^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 2<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/|title=Monaco|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Julie 2025|archive-date=30 Desember 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230233800/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 0,77 |persent_water = feitlik geen<ref name="monacodata">{{fr}} {{cite web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |title=Monaco en Chiffres |publisher=Prinsdom Monaco |accessdate=15 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |archive-date=15 November 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting = 31&nbsp;813<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 216^de |bevolking_sensus = 38&nbsp;423<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment/Population-census |title=Population census |publisher=Monegaskiese Instituut vir Statistiek en Ekonomiese Studies (IMSEE) |date=2024 |accessdate=21 Julie 2025}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 15&nbsp;906,5 |bevolkingsdigtheidmi² = 41&nbsp;315,6 |bevolkingsdigtheidrang = 1^ste |BBP_PPP = $7,672&nbsp;miljard<ref name="CIA" /> |BBP_PPP_rang = 171^ste |BBP_PPP_jaar = 2015 |BBP_PPP_per_kapita = $115&nbsp;700<ref name="CIA" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 3^de |BBP = $9,995&nbsp;miljard<ref name="CIA" /> |BBP_rang = 159^ste |BBP_jaar = 2023 |BBP_per_kapita = $256&nbsp;581<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=MC&name_desc=false |title=GDP per capita (current US$) – Monaco |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=21 Julie 2025 |archive-date= 3 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203110227/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD%3Flocations%3DMC%26name_desc%3Dfalse |url-status=dead }}</ref> |BBP_per_kapita_rang = 2^de |onafhanklikheidstipe = • [[Huis van Grimaldi]]<br />• Frans-Monegaskiese Verdrag<br />• Eerste grondwet<br />• Frans-Monegaskiese Verdrag |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[1297]]<br />[[1861]]<br />[[1911]]<br />[[2002]] |MOI = {{wins}} 0,956<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf |title=Filling Gaps in the Human Development Index |publisher=United Nations ESCAP |date=Februarie 2009 |accessdate=5 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005100501/http://www.unescap.org/pdd/publications/workingpaper/wp_09_02.pdf |archive-date=5 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |MOI_rang = 1^ste |MOI_jaar = 2008 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = MC |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+01]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+02]] |internet_domein = [[.mc]] |skakelkode = 377 |voetskrif = }} '''Monaco''' ([[Frans]] ''Monaco'', [mɔnako]; [[Monegaskies]]: ''Munegu''), amptelik die '''Prinsdom Monaco''' ([[Frans]]: ''Principauté de Monaco''; [[Monegaskies]]: ''Principatu de Munegu''), is 'n [[Europa|Europese]] stad- en mikrostaat. Ná die [[Vatikaanstad]] is Monaco die tweede kleinste land ter wêreld en word deur die oudste heersende dinastie, die [[Huis van Grimaldi]], geregeer. [[Lêer:Panorama schloss monaco.jpg|duimnael|links|350px|Die paleis van Monaco]] [[Lêer:Centro histórico, Mónaco, 2016-06-23, DD 01.jpg|duimnael|links|350px|Le Rocher met die historiese middestad (Le Rocher of Monaco-Ville genoem)]] Monaco is tussen [[Frankryk]] en die [[Middellandse See]] geleë, aan die [[Franse Riviera]] of ''Côte d'Azur'' ("Asuurblou Kus") en sowat 21&nbsp;km van die Franse grens met [[Italië]] af. Monaco, wat volledig deur Franse staatsgebied omsluit word, bestaan hoofsaaklik uit die ou stad Monaco en die woongebiede wat later bygevoeg is. Dit is die digbevolkste staat ter wêreld met meer as 16&nbsp;000 inwoners per vierkante kilometer. Na Monaco word dikwels verwys as die [[Manhattan]] van die Middellandse See, 'n bynaam wat op die talle [[wolkekrabber]]s en voortdurende boubedrywighede in die prinsdom sinspeel. Monaco is allermins een van die aantreklikste kusoorde langs die Franse Riviera – [[Monte Carlo]] word eerder as 'n lofsang op [[glas]] en [[beton]] beskryf, versinnebeeld deur veelverdieping-hotelle en woonsteltorings wat uit 'n doolhof strate verrys en met hul helder fasades 'n sterk kontras vorm teen die heuwels in die agtergrond. Nogtans is daar ook 'n historiese kwartier, geleë op 'n groot rotsformasie aan die hawe se suidekant, Le Rocher. Hier is ook die prinslike paleis geleë. Die vraagstukke, wat die klein prinsdom in die gesig staar, verskil nie baie van dié van groter lande nie. Die handhawing van die openbare orde is 'n prioriteit vir die regering; lae [[misdaad]]syfers is belangrik om Monaco se aantreklikheid vir die welgesteldes en skones te bewaar. Terselfdertyd het Monaco aan die begin van die 21ste eeu die voorheen ongekende stap gedoen om sy deure vir hoofstroom-[[toerisme]] te open. Toeriste word deur die aangename [[klimaat]] en uitstekende [[infrastruktuur]] met 'n hoë digtheid luukse hotelle en eersterangse [[restourant]]e (waaraan tien Michelin-sterre toegeken is<ref>{{de}} [https://www.frankfurt-live.com/tourismus-in-monaco-nimmt-wieder-fahrt-auf-122503.html ''Frankfurt-live.com, 8 Junie 2020: Tourismus in Monaco nimmt wieder Fahrt auf. Besoek op 21 Augustus 2020'']</ref>) gelok; welvarendes trek daarnaas voordeel uit Monaco se reputasie as verskaffer van finansiële dienste, belastingshawe – alhoewel lande soos Frankryk moeite doen om die prinsdom se aantrekkingskrag op belastingontduikers te verminder, terwyl ook inligting uitgeruil word met die Amerikaanse federale belastingsdiens ''Internal Revenue Service (IRS)'' – en jaghawe. Met uitsondering van Franse burgers, wat in hul geboorteland belastingpligtig bly, hoef permanente bewoners geen belasting op inkomste en erflatings te betaal nie – rede genoeg vir welvarende buitelanders om hulle in die prinsdom te vestig. Ondernemings trek eweneens voordeel uit Monaco se belastingwetgewing. Bekende persoonlikhede uit die televisie- en vermaakbedryf vergader jaarliks in Monaco ter geleentheid van Monte Carlo se televisiefees wat danksy 'n inisiatief van prins [[Rainier III van Monaco|Rainier III]] sedert 1961 gehou word. Die invloed van Monaco se eie uitsaaibedryf strek ver buite sy grense. Sedert die 1960's maak Radio Monte-Carlo (RMC) gebruik van senders met baie groot reikwydtes om gehore in groot dele van Frankryk te teiken. Sedert die 1970's word ook programme vir [[Italiaans]]e luisteraars uitgesaai. RMC beskik oor uitgebreide FM-netwerke in albei lande. Franse radioprogramme word aangevul deur die televisiediens TV Monte-Carlo (TMC).<ref>{{en}} [https://www.bbc.com/news/world-europe-17616158 ''BBC.com: Monaco profile – Media. Besoek op 21 Augustus 2020'']</ref> == Etimologie == Gedurende die 6de eeu v.C. het Phokeane van Massalia (die huidige [[Marseille]]) die kolonie Monoikos gestig.<ref name="Klieger2012">{{en}} {{cite book |author=P. Christiaan Klieger |title=The Microstates of Europe: Designer Nations in a Post-Modern World |url=https://books.google.com/books?id=CrfwGa4aCwYC&pg=PA165 |date=29 November 2012|publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-7427-2 |pages=165–}}</ref> Die naam van dié kolonie is ontleen aan die plaaslike aanbidding van die [[Griekse mitologie|Griekse]] [[halfgod]] [[Herakles]], wat later ook deur die [[Rome]]ine vereer is en volgens oorlewering 'n antieke pad deur die streek van Spanje na Italië gebou het.<ref name="Klieger2012" /> Die [[Romeinse Ryk|Romeinse keiser]] [[Julianus]] het ook Herakles se bouwerk aan Monaco se hawe en 'n kuspad beskryf.<ref name="Rike1987">{{en}} {{cite book |author=R. L. Rike |title=Apex Omnium: Religion in the Res Gestae of Ammianus |url=https://books.google.com/books?id=R0LbfTAT--gC&pg=PA24 |year=1987 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-05858-3 |pages=24–}}</ref> Die pad was besaai met altare vir Herakles en 'n tempel wat aan hom gewy was, is op die rots van Monaco opgerig. Vervolgens is die benaming "Hawe van Herakles" vir die antieke hawe gebruik.<ref name="Klieger2012" /> ''Monoeki'' beteken "enkele een" en ''Monoikos'' beteken "enkelhuis" wat 'n verwysing kon gewees het na Herakles of sy tempel, of die geïsoleerde gemeenskap wat die gebied rondom die rots bevolk het.<ref name="Klieger2012" /> == Geografie en klimaat == === Geografie === [[Lêer:Monaco satellite map.png|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Monaco]] [[Lêer:Monaco5.png|duimnael|Die 10 wyke van Monaco]] [[Lêer:Monaco Monte Carlo 1.jpg|duimnael|'n Uitsig oor Monte Carlo]] Die Prinsdom Monaco is, naas die [[Vatikaanstad]], die kleinste onafhanklike staat ter wêreld. Dit lê aan die Mediterreense kus, sowat 18&nbsp;km oos van [[Nice]] en digby die [[Italië|Italiaanse]] grens. Monaco word deur Frankryk omring, behalwe 'n kus langs die [[Liguriese See]]. Die prinsdom beslaan 'n smal strokie land, met 'n kuslyn van meer as 3,2&nbsp;km, waar die rotswande van die [[Alpe|Alpynse]] voorheuwels steil uit die see verrys. Die hoogste punt in die prinsdom is "Le Rocher" (Die Rots), 140&nbsp;m bo seespieël. Tot 1959 het Monaco 'n oppervlakte van slegs sowat 150&nbsp;ha beslaan. Sedertdien is die grondgebied deur middel van [[landwinning]] tot 202&nbsp;ha vergroot. Groot dele daarvan is dig bebou, en dikwels word ouer geboue afgebreek om plek te maak vir nuwe veelverdiepinggeboue. Monaco word in tien wyke (''quartiers'') verdeel: # Monaco-Ville, die hoofstad en ou stad wat op 'n voorgebergte in die Middellandse See lê # La Condamine, die hawegebied # [[Monte Carlo]], die vernaamste woongebied en vakansieoord met die kasino # Fontvieille, 'n nuwe woongebied wat kunsmatig uit die see gewen is, met onder meer die winkelsentrum ''Carrefour'' # Moneghetti aan die westelike grens met die Cap d'Ail # Larvotto Terano met sy seeklub, noordoos van Monte Carlo # en Saint-Romain, 'n klein gemeenskap wat aan Larvotto Terano grens # Saint Michel # La Colle # Les Révoires === Klimaat === Die prinsdom staan bekend vir sy natuurskoon en sy matige Mediterreense [[winter]]reënklimaat met warm en droë [[somer]]s en 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 16&nbsp;°C. Die gemiddelde laagste temperatuur in Januarie en Februarie is 8&nbsp;°C (47&nbsp;°F), terwyl die gemiddelde hoogste temperatuur in Julie en Augustus tot 26&nbsp;°C (78&nbsp;°F) styg. Daar word 'n gemiddeld van meer as driehonderd sonskyndae en 'n gemiddelde reënval van sowat 800&nbsp;mm per jaar aangeteken. {{Tabel weergemiddeldes |locatie = Monaco |bron = Monaco se webwerf<ref>{{fr}} [http://www.visitmonaco.com/fr/Monaco-Pratique/Climat "Climatological information for Monaco"] – Monaco website</ref> | jan_gem=10.2 | jan_gem_ns=82.7 | feb_gem=10.4 | feb_gem_ns=76.4 | mrt_gem=11.8 | mrt_gem_ns=70.5 | apr_gem=13.9 | apr_gem_ns=62.2 | mei_gem=17.1 | mei_gem_ns=48.6 | jun_gem=20.8 | jun_gem_ns=36.9 | jul_gem=23.5 | jul_gem_ns=15.6 | aug_gem=23.7 | aug_gem_ns=31.3 | sep_gem=21.6 | sep_gem_ns=54.4 | okt_gem=17.8 | okt_gem_ns=108.2 | nov_gem=14.0 | nov_gem_ns=104.2 | dec_gem=11.4 | dec_gem_ns=77.5 | jaar_gem=16.4 | jaar_gem_ns=768.5 | jan_gem_min=8.1 | jan_gem_max=12.3 | feb_gem_min=8.2 | feb_gem_max=12.5 | mrt_gem_min=9.6 | mrt_gem_max=14.0 | apr_gem_min=11.6 | apr_gem_max=16.1 | mei_gem_min=14.8 | mei_gem_max=19.4 | jun_gem_min=18.5 | jun_gem_max=23.0 | jul_gem_min=21.2 | jul_gem_max=25.8 | aug_gem_min=21.5 | aug_gem_max=25.9 | sep_gem_min=19.3 | sep_gem_max=23.8 | okt_gem_min=15.6 | okt_gem_max=19.9 | nov_gem_min=11.9 | nov_gem_max=16.1 | dec_gem_min=9.3 | dec_gem_max=13.4 | jaar_gem_min=14.1 | jaar_gem_max=18.5 | zujan = 148.8 | zufeb = 152.6 | zumrt = 201.5 | zuapr = 228.0 | zumei = 269.7 | zujun = 297.0 | zujul = 341.0 | zuaug = 306.9 | zusep = 240.0 | zuokt = 204.6 | zunov = 156.0 | zudec = 142.6 | rdjan = 6.8 | rdfeb = 6.4 | rdmrt = 6.1 | rdapr = 6.3 | rdmei = 5.2 | rdjun = 4.1 | rdjul = 1.9 | rdaug = 3.1 | rdsep = 4.0 | rdokt = 5.8 | rdnov = 7.0 | rddec = 6.0 }} == Geskiedenis == === Antieke tydperk === [[Lêer:Meyers b9 s0067b.jpg|duimnael|Monaco as deel van die Romeinse [[Ligurië]], 1ste eeu v.C.]] Die naam Monaco is afgelei van die nabygeleë Griekse kolonie Monoikos, wat in die 6de eeu v.C. deur Griekse setlaars, die Phokeane, gestig is. Volgens 'n ou mite het Herkules die gebied van Monaco besoek, en ter ere van hom het die Phokeane 'n tempel opgerig – die tempel van Herkules Monoikos, wat later die middelpunt van 'n Gallies-Romeinse nedersetting sou word. Die godheid se bynaam Monoikos – die Unieke – sou vervolgens ook na die nedersetting verwys. Monoikos is in 122 v.C. deur Romeinse troepe verower. Gedurende die bloeitydperk van die [[Romeinse Ryk]] het ook Monaco gefloreer. Akwadukte het in die kusgebied ontstaan om nedersettings van vars water te voorsien, terwyl paaie, wat langs die Mediterreense kus geloop het, Italië met Spanje verbind het. Uit die gebied van Monaco is olyfolie, [[wyn]] en [[suurlemoen]]e na [[Rome]] uitgevoer. Ná die ondergang van die Romeinse Ryk in die 5de eeu het Germaanse stamme die gebied binnegedring. Die inheemse bevolking het met [[Gote|Gotiese]] en [[Franke|Frankiese]] setlaars vermeng wat hulle hier gevestig het. === Middeleeue === [[Lêer:Malizia.jpg|duimnael|Muurskildery van François Grimaldi wat – verklee as 'n monnik – daarin geslaag het om die Rots van Monaco in te neem]] Min is bekend oor die gebied se geskiedenis tussen die 5de en 10de eeu. Monaco het in die 9de eeu 'n deel van die Graafskap [[Nice]] geword. Teen die middel van die 11de eeu het Genuese troepe die stad verower, en Monaco het 'n kolonie van die Italiaanse [[Genua|Republiek van Genua]] geword. Vanaf 1070 het lede van die Grimaldi-gesin as stadshere gefungeer. Die keisers van die [[Heilige Romeinse Ryk]] het die inlywing van Monaco by die Genuese magsgebied herhaaldelik goedgekeur. In 1162 het keiser [[Frederik I (Barbarossa)|Frederik Barbarossa]] sy toestemming vir die vestiging van Genuese koopmans in die gebied verleen, terwyl keiser Hendrik VI Monaco in 1191 amptelik aan die Republiek van Genua geskenk het. Die politieke en militêre gesag is deur twee Genuese kastellane (''castellani'') uitgeoefen wat ook die opperbevel oor Monaco se garnisoen gehad het. Regspraak is deur 'n regter (''podestà'') uitgeoefen. Die gemeenskap van Monegaskiese burgers (in [[Latyn]] ''Universitas'' genoem) het die administrasie van die gebied in hande gehou; namens hulle is Monaco deur twee amptenare of ''syndici'' geadministreer.<ref>{{de}} Wolfgang Ismayr (red.): ''Die politischen Systeme Westeuropas''. 4., aktualisierte und überarbeitete Auflage. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften 2009, bl. 924</ref> Twee eeue lank het 'n bloedige magstryd hier afgespeel tussen twee Genuese partye – die Ghibelline, aanhangers van die keisers, en die pousgesinde Guelfe. Die Ghibelline het in 1215 'n vesting opgerig, die historiese voorloper van die huidige prinslike paleis. In 1297 het François Grimaldi, 'n lid van die Guelfe-party, in die py van 'n Fransiskaanse monnik ("monaco" in [[Italiaans]]) verklee en die Ghibelline-vesting ingeneem wat die beroemde rots van Monaco destyds beskerm het. Die gesinshoof van die Guelfe het sy heerskappy as Rainier I begin en die stamvader van die nog steeds regerende dinastie van die Huis van Grimaldi geword wat Monaco sedertdien as 'n onafhanklike gebied geregeer het. In 1346 het Charles I Grimaldi daarin geslaag om die nabygeleë stad [[Menton]] by Monaco in te lyf. 1355 het ook Roquebrune 'n Monegaskiese besitting geword. Tydens die heerskappy van Jean I het Monaco in 1419 uiteindelik die eiendom van die Huis van Grimaldi geword. Die Franse koning [[Karel VIII van Frankryk|Karel VIII]] en die hertog van Savoie het in 1489 met 'n oorkonde die onafhanklikheid van Monaco erken. === Monaco as prinsdom === [[Lêer:Frontiere Monaco.gif|duimnael|Afstigting van die stede Menton en Roquebrune in 1848]] Honoré II van Monaco het in 1612 die eerste heerser geword wat die titel "prins" gedra het. In 1731 het die heerskappy van die geslagslyn van Goyon de Matignon-Grimaldi begin. Die enigste tydperk van vreemde heerskappy was die jare van 1789 tot 1814, toe Monaco deur Frankryk geannekseer is. Lede van die Huis van Grimaldi is reeds gedurende die [[Franse Rewolusie]] in hegtenis geneem en het enkele jare in die tronk deurgebring. Toe hulle vrygelaat is, was hulle om finansiële redes genoodsaak om die grootste deel van hul besittings te verkoop. Hul paleis, wat tydens die Rewolusie as pakhuis gedien het, het herstelwerk nodig gehad. Volgens 'n besluit van die [[Kongres van Wene]] was Monaco van 1815 tot 1860 'n protektoraat van die Koninkryk [[Sardinië]], terwyl sy onafhanklikheid een jaar later deur die Frans-Monegaskiese Verdrag erken is. In 1836 het die kasino van Monaco sy deure geopen. Die stede Menton en Roquebrune het in 1848 hulle onafhanklikheid verklaar en is twaalf jaar later by Frankryk ingelyf. Nadat Sardinië in 1861 'n deel van die koninkryk Italië geword het, het Frankryk danksy die oortuigingskrag van prins Charles III Grimaldi (1856–1889) die soewereiniteit van Monaco en sy huidige grense erken. In 1865 het die doeane-unie tussen Frankryk en Monaco in werking getree. Tegelykertyd is die kasino van Monaco geopen. Danksy die wins uit die kasinobedryf geniet die inheemse bevolking van 1869 af belastingvryheid. === 20ste eeu === [[Lêer:Aerial view of Monaco at dusk.jpg|duimnael|Monaco in die aandskemer]] [[Lêer:Princess Grace and Prince Rainier III.jpg|duimnael|Prins Rainier III en Gracia Patricia]] Tot en met die proklamasie van 'n Grondwet in 1911 tydens die heerskappy van Albert I Grimaldi (1889–1922), het die prins van Monaco as 'n absolute heerser regeer. In Julie 1918 is 'n ooreenkoms onderteken wat bepaal het dat Frankryk in 'n beperkte mate as 'n beskermende mag sal optree. Die ooreenkoms, wat deel van die [[Verdrag van Versailles]] was, het van Monaco 'n protektoraat van Frankryk gemaak en die Monegaskiese politiek ondergeskik gemaak aan Franse politieke, militêre en ekonomiese belange. Die ooreenkoms het daarnaas ook Monaco se erfopvolging gereël; die Duitse dinastie Uracht-Württemberg is hiervan eksplisiet uitgesluit, selfs al sou die Huis van Grimaldi eendag uitsterf. Vanaf die 1920's het Monaco 'n gewilde vakansiebestemming vir Europese en Amerikaanse film- en sportsterre en ander welgesteldes geword. Steeds meer luukse jagte het Monaco-hawe aangedoen, terwyl kunstenaars soos die skilder [[Pablo Picasso]] tot die prinsdom se natuurskoon aangetrokke gevoel het. Die motorwedren ''Grand Prix de Monaco'', wat in 1929 vir die eerste keer gehou is, het vinnig een van Europa se groot sportgebeurtenisse geword. Nadat die nagevolge van die [[Groot Depressie]] ook in Europa baie rykdom vernietig het, het Monaco moeilike tye beleef. Die inkomste uit die plaaslike kasinobedryf en ander besighede het skerp gedaal. Die oorlogsjare tussen 1939 en 1945 was nóg 'n donker episode in die geskiedenis van die prinsdom. Alhoewel prins Louis II aanvanklik sy neutraliteit in die konflik tussen die fascistiese [[spilmoondhede]] en die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|geallieerdes]] verklaar het, het hy vervolgens aktiewe steun aan die Vichy-regering verleen, 'n bewind wat deur Nazi-Duitsland in die suidelike gedeelte van Frankryk geïnstalleer. Prins [[Rainier III van Monaco|Rainier III]] het die troon in 1949 bestyg ná die dood van sy grootvader Prins Louis II. Hy is in 1956 met die Amerikaanse rolprentster [[Grace Kelly]] (prinses Gracia Patricia<ref>Na die prinses word onder meer in die Afrikaanse, Nederlandse en Duitse taalgebied as ''Gracia'' verwys. In Frans en [[Engels]] het haar voornaam egter onveranderd ''Grace'' gebly.</ref>) getroud. Met die nuwe Grondwet, wat in 1962 geproklameer is, is die doodstraf afgeskaf, die stemreg vir vroue ingevoer en 'n hooggeregshof ingestel om basiese burgerregte te beskerm. In 1982 het prinses Gracia Patricia in 'n tragiese motorongeluk gesterf. In 1993 het Monaco 'n volwaardige lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] geword. === 21ste eeu === [[Lêer:Balconies - Monaco 2014.jpg|duimnael|Bougrond is in Monaco so skaars dat landwinning oorweeg moet word]] In 2002 het 'n nuwe ooreenkoms tussen Frankryk en Monaco bepaal dat die prinsdom 'n onafhanklike staat mag bly, selfs al sou daar geen erfgename wees wat die troon kan bestyg nie. 'n Vroeëre verdrag het in hierdie geval vasgelê dat Monaco weer by Frankryk ingelyf sou word. Die verantwoordelikheid vir militêre sake berus egter steeds by Frankryk. Ses jaar ná sy aansoek om lidmaatskap is Monaco op 5 Oktober 2004 as die 46ste lidstaat van die [[Raad van Europa]] aanvaar. As 'n voorvereiste vir sy lidmaatskap, het Monaco 'n aantal grondwetlike hervormings deurgevoer waardeur die prinsdom meer in die rigting van 'n demokratiese regstaat beweeg en sy [[onafhanklikheid]] van Frankryk versterk het. Nogtans is die voorregte van die sowat 7&nbsp;700 Monegaskiese burgers, veral op die arbeids- en behuisingsmark, bewaar. Weens die ernstige siekte van sy vader het prins Albert vanaf 31 Maart 2005 sy ampspligte uitgevoer. Met die dood van prins Rainier op 6 April 2005 het Albert sy vader ná 'n routyd van drie maande op 12 Julie as prins [[Albert II van Monaco|Albert II]] opgevolg. Hy het op 1 Julie 2011 in die [[huwelik]] met die voormalige [[Suid-Afrika]]anse swemmer [[Charlene, Prinses van Monaco|Charlene Lynette Wittstock]] getree. 'n Nuwe landwinningsprojek ter waarde van omstreeks een miljard € is in 2014 in die beplanningsfase. Monaco se oppervlakte sal met ses hektaar vergroot word om nuwe geboue met tussen ses en tien verdiepings op te rig – waaronder luukse woonstelgeboue, winkels, sakekantore en geriewe vir openbare instellings asook 'n parkeerterrein en jaghawe vir veertig bote. Die nuwe buurt, wat tussen die hawebaai Anse du Portier en die Grimaldi-forum ontstaan, sal op 'n reuse-fondamentplaat rus wat twintig meter hoog is. Motors sal grotendeels verban word.<ref>{{de}} [http://www.gtai.de/GTAI/Navigation/DE/Trade/maerkte,did=949096.html ''GTAI Germany Trade and Invest, 24 Januarie 2014: Monaco erweitert seine Fläche. Besoek op 18 Junie 2014''] {{dooie skakel}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Whole Monaco.jpg|duimnael|'n Uitsig oor die hele staatsgebied van die Prinsdom Monaco]] Monaco word sedert 1911, toe prins Albert I die eerste grondwet van Monaco, die ''Organisation constitutionelle'', afgekondig het, as 'n konstitusionele monargie geregeer, waarby die prins as staatshoof optree. Die staatsminister en regeringshoof is die voorsitter van die regeringsraad met vier lede (die kabinet). Staatsminister en regeringsraad vorm gesamentlik die uitvoerende gesag van Monaco. Die staatsminister moet 'n Franse burger wees. Hy word deur die prins benoem. Die Franse regering stel volgens die verdrag van 1861 vooraf 'n aantal kandidate vir die amp voor. Volgens die nuwe Grondwet van 1962 is Monaco 'n prinsdom met beperkte soewereiniteit. Die prins deel sy uitvoerende gesag met die een-kamer-parlement van Monaco, die Nasionale Raad (''Conseil National''). Die 24 lede van die parlement word vir 'n periode van vyf jaar in 'n algemene verkiesing gekies. Die plaaslike politiek word deur die Kommunale Raad (''Conseil Communal'') met 15 verkose lede beheer. Die burgemeester is die voorsitter van die raad. === Nuwe staatsverdrag met Frankryk === [[Lêer:Coat of arms and flag of Monaco.jpg|duimnael|links|Vlag en wapen van Monaco]] Prins Albert II het op 9 November 2005 in die [[Parys]]e [[Élysée-paleis]] 'n nuwe staatsverdrag met Frankryk onderteken waardeur die Prinsdom Monaco se outonomie vergroot is. Volgens 'n konvensie van 1930 was alle politieke sleutelposte, waaronder ook die amp van ''ministre d'état'' (regeringsleier), gereserveer vir Franse amptenare, waarby die kandidate deur die Franse regering voorgestel en vervolgens deur die Prinsdom Monaco benoem is. Volgens die nuwe staatsverdrag met Frankryk het tans ook Monaco die reg om self plaaslike kandidate te benoem. Terwyl die amp van regeringsleier nog deur 'n Franse burger (Michel Roger) beklee woord, het prins Albert II 'n Monegas, Franck Biancheri, benoem as minister van finansies en dus tweede belangrikste politikus in die regeringshiërargie. === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:Monaco Embassy in Washington.jpg|duimnael|Monaco se ambassade in [[Washington, D.C.]]]] Monaco handhaaf diplomatieke betrekkinge met ander state. Tans is daar vyftien Monegaskiese ambassades. Reeds in 1993 het die prinsdom 'n lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] geword. Volgens die nuwe staatsverdrag met Frankryk vind gereeld konsultasie oor die grondbeginsels van Monaco se buitelandse beleid tussen die twee lande plaas, maar staan dit die prinsdom andersins vry om self met ander state diplomatieke betrekkinge aan te gaan en onderhandelinge oor wedersydse betrekkinge te begin. Sodanige onderhandelinge word onder meer met die Europese Unie gevoer. Betrekkinge met die Verenigde State strek terug tot die middel van die 19de eeu. In 2006 is volle diplomatieke betrekkinge aangeknoop waarby die Amerikaanse ambassadeur in Frankryk ook in Monaco geakkrediteer word, net soos die Amerikaanse konsul-generaal in Marseille in wie se bevoegdheid die meeste diplomatieke en ander kontakte met Monaco val.<ref>{{en}} [https://www.state.gov/u-s-relations-with-monaco/ ''U.S. Department of State: U.S. Relations With Monaco. Besoek op 21 Augustus 2020'']</ref> Die Suid-Afrikaanse ambassade in Parys dien ook as ambassade vir Monaco; die ambassadeur word in albei lande geakkrediteer.<ref>{{en}} [https://en.gouv.mc/Policy-Practice/Monaco-Worldwide/Diplomacy-and-International-Presence/bilateral-relations/All-the-countries/South-Africa ''Gouvernement Princier: Representation of the Republic of South Africa in the Principality of Monaco. Besoek op 21 Augustus 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810064001/https://en.gouv.mc/Policy-Practice/Monaco-Worldwide/Diplomacy-and-International-Presence/bilateral-relations/All-the-countries/South-Africa |date=10 Augustus 2020 }}</ref> Die eerste amptelike verteenwoordiger van Monaco in Suid-Afrika is reeds in November 1964 benoem. R.P.A. Dyker, die destydse verteenwoordiger van die Nederlandse [[lugredery]] KLM in [[Kaapstad]], is as ere-konsul benoem, met toerisme as sy hooffokus.<ref>{{en}} ''South African Digest'', 13 November 1964, bl. 11</ref> == Ekonomie == Die Monegaske se lewenstandaard is hoog en vergelyk gunstig met dié van Franse metropolitaanse gebiede. Monaco is een van min lande sonder 'n publieke skuldlas. === Ekonomiese sektore === [[Lêer:008-day1-HD.jpg|duimnael|Uitsig oor die moderne kongres- en uitstalsentrum ''Forum Grimaldi'' wat teen 'n koste van €280 miljoen vlakby die strand van Larvotto opgerig en in Julie 2000 deur prins Rainier III amptelik ingewy is. Sowat 1&nbsp;000 parkeerplekke en 'n vulstasie het ondergronds ontstaan]] [[Lêer:Monaco08.JPG|duimnael|Woonstelblokke in Monte Carlo]] [[Lêer:Vertical Garden.jpg|duimnael|Vertikale tuine is 'n geskikte oplossing vir 'n stad waar grond baie skaars is]] Meer as 'n derde van Monaco se bruto binnelandse produk (33,94 persent) word deur twee ekonomiese sektore gegenereer, die bank- en versekeringbedryf (16,7 persent van die BBP) en wetenskap-, en tegnologiebedryf en administrasie (17,2 persent van die BBP). Ander belangrike sektore is handel (8,3 persent), onderwys, gesondheids- en sosiale dienste (8,1 persent) en eiendomme (7,6 persent).<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/sid_59FE0412D046D890EDE8745436D8A393/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Monaco – Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311080237/http://www.auswaertiges-amt.de/sid_59FE0412D046D890EDE8745436D8A393/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html |date=11 Maart 2016 }}</ref> Die staatsinkomste het in 2012 sowat 900 miljoen € beloop (2011: 810 miljoen €), die staatsbesteding 896 miljoen € (2011: 861 miljoen €). So is vir die eerste keer sedert 2008 weer 'n staatsinkomste-oorskot aangeteken. Die hoofbronne van staatsinkomste was die belasting op toegevoegde waarde (49 persent), korporatiewe belasting, belasting op ekonomiese en juridiese transaksies en 'n aantal ander belastings. Staatsmonopolies (waaronder die kasinobedryf, die uitreiking van posseëls en die belasting op tabak) speel intussen 'n minder belangrike rol. Daar is geen [[inkomstebelasting]] vir natuurlike persone nie. 'n Groot deel van die staatsuitgawes word aan die uitbou van die infrastruktuur bestee. Die prinsdom het sy ekonomie suksesvol gediversifiseer en sowel die dienstesektor asook klein, skoon nywerhede met groot waardetoevoeging uitgebrei. 'n Nuwe stasie is opgerig en die prinsdom sal in die toekoms deel van Frankryk se [[TGV]]-sneltreinspoorwegnet wees. Die aantal bushaltes is tot meer as 140 vergroot, en ook die aantal hotelbeddens het aansienlik gestyg. Die tekort aan goedkoper driesterhotelle word intussen verlig deur onder meer 'n nuwe hotel van die Franse ''Novotel''-ketting wat op die voormalige perseel van Radio Monte Carlo opgerig is. Die Monegaskiese vervaardigingsbedryf is beperk tot ligte en omgewingsvriendelike nywerhede soos kosmetika en elektronika wat hoofsaaklik in Fontvieille, wes van Monaco-hawe, saamgetrek is. === Belasting === [[Lêer:Hotel de Paris à Monaco.JPG|duimnael|links|Hôtel de Paris]] Monaco het sedert 1869 geen inkomstebelasting vir sy inwoners nie, maar wel 'n monopolie oor die posdiens en [[tabak]]. Die telefoonnetwerk is vroeër deur die staat beheer. Intussen is 49% in die besit van ''Cable and Wireless'', 45% van die staat en 6% van die ''Compagnie Monégasque de Banque'' (Monegaskiese Bankmaatskappy), alhoewel dit nog steeds 'n monopolie is. Monopolies is dalk die opmerklike kenmerk van Monaco se ekonomie; dit bestaan ook ten opsigte van die [[televisie]]-opvangs (antennes word nie toegelaat nie en die plaaslike kabeltelevisie is 'n verpligte diens), gas-, elektrisiteits- en watervoorsiening. Die belangrikste belasting is dié op toegevoegde waarde, naas korporatiewe belasting en belasting op ekonomiese en regstransaksies. Die gebrek aan 'n inkomstebelasting maak Monaco 'n aantreklike woonplek vir Europese welgesteldes wat die belastingnet in hulle vaderland wil ontwyk, met die noemenswaardige uitsondering van Frankryk. Die prinsdom het sodoende die tuiste van sowat 20&nbsp;000 miljoenêrs geword. Die meeste is sakelui en verdien hulle inkomste uit ondernemings buite die prinsdom. === Kasinobedryf === [[Lêer:Casinò - panoramio.jpg|duimnael|Die Casino de Monte-Carlo]] Die kasinomaatskappy, wat deur die ''Société des Bains de Mer (SBM)'' beheer word en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] sowat 70% van die staat se inkomste opgelewer het, dra met sy vyf kasino's nou minder as 5% by (in die jaar 1949 is dit nog 45 persent). Die kasino's is slegs oop vir buitelandse besoekers; Monegaske mag nie daar dobbel nie. Die SBM beheer tans veral gastronomiese ondernemings, soos sy vier hotelle (onder meer die luukse hotelle ''Monte Carlo Beach Hotel'' en die ''Hôtel de Paris''), meer as 20 restourante en die nagklub ''Jimmy'z''. Die nuwe ''Monte Carlo Bay Hotel & Resort'', 'n viersterhotel met elf verdiepings en 335 kamers, is op 1 Oktober 2005 op die skiereiland van die Larvotto ingewy en spog met sy eie strandmeer en [[chloor]]vrye water. Daarnaas beskik die SBM oor aansienlike eiendomme. Die staat besit 70 persent van die SBM se aandele, wat op die Paryse effektebeurs gelys is. === Ekonomiese ontwikkeling === [[Lêer:Bus panoramique touristique Le grand tour Monaco-2.JPG|duimnael|'n Toerbus neem toeriste na besienswaardighede]] Monaco se bruto binnelandse produk (BBP) is in 2014 op 5,32 miljard € beraam. Die amptelike berekening van die per capita-BBP baseer op die de facto-bevolking (36&nbsp;136, waarvan slegs 8&nbsp;837 Monegaskiese burgers) en pendelaars uit die omgewing. Vir altesaam meer as 75&nbsp;000 persone (alle permanente inwoners en pendelaars uit die buiteland) is dus in 2014 'n per capita-BBP van 63&nbsp;497&nbsp;€ bereken.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake – Monaco: Ekonomie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101091931/http://www.auswaertiges-amt.de/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html |date= 1 Januarie 2016 }}</ref> Die groot getal pendelaars wys daarop dat werkloosheid in Monaco tans onbekend is – die werkloosheidsyfer is nul persent. Die aantal ekonomies aktiewe persone het in 2013 met 2,4 persent toegeneem en was met 50&nbsp;792 groter as die inwonertal. Die inflasiekoers het in 2012 1,7 persent beloop. Aan die begin van die 21ste eeu het Monaco se tekort op die lopende rekening – wat steeds deur fondse uit die staat se skatkis geëwenaar word – aansienlik toegeneem. Die regering onder prins Albert II besef dat die prinsdom sy gewildheid onder veral jong toeriste sterk moet vergroot. Monaco begin dus nie net sy beeld as toeristebestemming heeltemal verander nie, maar het ook 'n grootskaalse beleggingsprogram van stapel gestuur. Aangesien die prys vir 'n vliegkaartjie van byvoorbeeld [[Duitsland]] na [[Nice]] in 2005 tot sowat €25 gedaal het, probeer Monaco nou ook meer jong toeriste met minder koopkrag na die prinsdom lok. === Monetêre beleid === [[Lêer:TourOdeon3.jpg|duimnael|Luukse woonsteltorings in Monaco]] Monaco is nie lid van die Europese Unie nie, maar deur die monetêre en doeane-unie nou verbind met Frankryk. Volgens 'n monetêre ooreenkoms, wat Monaco met Frankryk as die verteenwoordiger van die Europese Unie gesluit het, mag die prinsdom sedert Januarie 1999 die Euro as amptelike geldeenheid gebruik. Die prinsdom mag nie self Euro-banknote uitgee nie, tog het Monaco die reg om vanaf 1 Januarie 2002 [[Euro]]- en Centstukke met sy eie ontwerpe op die nasionale sy te munt. === Wetenskap en tegnologie === Monaco se telekommunikasie-sektor het 'n leidende posisie in Europa wat die ontwikkeling van nuwe kommunikasie-tegnologieë betref. ''Monaco Telecom'' het byvoorbeeld die eerste UMTS-netwerk in Europa ingevoer. Prins Albert II het in 2006 sy omgewingsbewaringstigting, Fondation Prince Albert II de Monaco, in die lewe geroep wat hom met [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], biodiversiteit en water bemoei.<ref>{{de}} [http://www.auswaertiges-amt.de/sid_59FE0412D046D890EDE8745436D8A393/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Monaco – Ekonomie/Wetenskap en tegnologie''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311080237/http://www.auswaertiges-amt.de/sid_59FE0412D046D890EDE8745436D8A393/DE/Aussenpolitik/Laender/Laenderinfos/Monaco/Wirtschaft_node.html |date=11 Maart 2016 }}</ref> === Buitelandse handel === [[Lêer:1FrancMonaco1978face.jpg|duimnael|links|Monegaskiese franc-muntstuk uit 1978 met 'n beeld van Rainier III]] Weens die doeane-unie met Frankryk word gegewens oor die handel met dié buurland nie by amptelike statistieke oor die prinsdom se buitelandse handel ingesluit nie. Dus is Duitsland die belangrikste handelsvennoot, nog voor Italië. Die oorgrote deel van Monaco se buitelandse handel word met lidstate van die Europese Unie gedryf (66 persent van die uit- en 67 van die invoere). Die belangrikste handelsvennote buite die EU is die Verenigde State, Tunisië en die [[Volksrepubliek China]]. Die totale invoere het in 2013 1015 miljoen € beloop, terwyl goedere en dienste ter waarde van 1037 miljoen € uitgevoer is. Daar was dus 'n oorskot van 22 miljoen € op die lopende handelsrekening. == Vervoer == [[Lêer:Monaco-Yachthafen.JPG|duimnael|Luukse [[Jag (plesierboot)|jagte]] in Monaco-hawe]] Vir die grootste deel van die 20ste eeu was Monaco se hawegeriewe, wat tussen 1901 en 1926 ontstaan het en as Monaco-hawe of Port Hercule bekendstaan, voldoende om die skeepsverkeer in die prinsdom te hanteer. Eers toe dit in die laaste jare van die eeu vinnig toegeneem het en ook steeds groter privaat jagte en plesierbote in die hawe aangedoen het, het prins Rainier III besluit om die hawe se kapasiteit te vergroot. Die geskikte oplossing vir Monaco was 'n groot drywende hawehoof van 165&nbsp;000 ton met 'n lengte van 352 meter en 'n wydte van 28 meter wat in Spanje gebou is. Dit het 700 werkers byna drie jaar geneem om die hawehoof te voltooi. In Augustus 2002 is die hawehoof na Monaco gesleep. Die seehawe se kapasiteit is sodoende verdubbel, en dit is tans een van die wêreld se leidende hawens vir plesierbote.<ref>{{en}} David C. King: ''Cultures of the World – Monaco''. Tweede uitgawe. Tarrytown, NY: Marshall Cavendish 2008, bl. 10</ref> == Demografie == [[Lêer:Monaco aerial view.jpg|duimnael|links|'n Lugfoto van Monaco]] [[Lêer:MonacoBeiNacht.jpg|duimnael|'n Nagtelike uitsig oor Monaco]] Ná die inlywing van Macau by die Volksrepubliek China het Monaco die digbevolkste land ter wêreld geword, met 18&nbsp;185,5 inwoners per vierkante kilometer in 2011. Monaco vorm saam met die aangrensende en nabygeleë Franse stede soos [[Menton]] 'n agglomerasie met meer as 100&nbsp;000 inwoners. Volgens die jongste sensus (2008) was daar 35&nbsp;352 inwoners. In 2011 is die totale bevolking op sowat 36&nbsp;000 beraam. Die sowat 7&nbsp;700 Monegasse is 'n minderheid in hul eie land. Die grootste deel van die bevolking is [[Franse]] burgers (28%), Monegasse (22%) en [[Italianers]] (19%). Die ander 31% van Monaco se internasionale bevolking kom uit 125 verskillende lande. Die ampstaal is Frans, maar daar word ook Monegaskies ('n taal wat van die Genuese dialek afgelei is), en Engels en Italiaans as omgangstale gepraat. Monegaskies is 'n verpligte skoolvak. Nege en negentig persent van die bevolking is geletterd. Die [[Rooms-Katolieke Kerk]] is Monaco se staatskerk, maar die Grondwet waarborg godsdiensvryheid. In 2002 was 91% van die bevolking Rooms-Katoliek en die res hoofsaaklik [[Protestantisme|Protestantse]] en [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Christene]] en [[Jode]]. == Kultuur en onderwys == === Sport === [[Lêer:Monaco005.jpg|duimnael|Die sokkerstadion ''Stade Louis II'']] Die prinsdom tree sedert 1929 as gasheerland van die ''[[Monaco Grand Prix|Grand Prix automobile de Monaco]]'' [[Formule Een]]-motorwedrenne en die ''Rallye automobile Monte-Carlo'' op, hoewel laasgenoemde oorwegend in die Franse département Alpes-Maritimes plaasvind. Monaco het 'n [[sokker]]klub, die ''Association sportive de Monaco Football Club (AS Monaco)'', wat in die Franse Premier-sokkerliga speel. === Museums === [[Lêer:Monaco - Ozeanografisches Museum - panoramio (1).jpg|duimnael|Die Oseanografiese Museum van Monaco]] Die Oseanografiese Museum van Monaco, 'n instelling wat uitgebou is tot wêreldfaam, is in 1910 deur die verligte prins Albert I gestig, wat self in die Franse vloot diens gedoen het. Later was [[Jacques-Yves Cousteau]] (1910–1997), 'n Franse vlootoffisier, ontdekkingsreisiger, navorser en ekoloog, die direkteur van die museum. Die museum huisves 'n groot aantal [[akwarium]]s met seediere soos [[seesterre]], seeperdjies, seeskilpaaie, seekwalle, [[krappe]], [[kreef]], rogvisse, see-egels, [[seekomkommer]]s, palings, inkvisse en ander [[spesie]]s, asook 'n groot verskeidenheid voorwerpe soos modelskepe, geraamtes van seediere, werktuie, wapens en ander objekte. === Vermaak === Van 21 tot 30 Oktober 2005 het Monaco sy eerste Oktoberfest gevier volgens die Beiers-Duitse tradisie, met 'n egte ''Bierzelt'' langs die Casino.<ref>{{fr}} [https://www.monacomatin.mc/gastronomie/monaco-a-lheure-bavaroise-avec-loktoberfest-271849 ''Monaco-Matin, 24 Oktober 2018: Monaco à l'heure bavaroise avec l'Oktoberfest. Besoek op 21 Augustus 2020'']</ref> Die fees word sedertdien jaarliks gehou. Die inheemse ''Bière de Monaco'', Duitse ''Weißwurst'' (wit worsies), ''Weihenstephan-'' en ''Hefeweizenbier'' word tydens die Oktoberfest selfs in die luukse Hôtel de Paris bedien. === Onderwys === [[Lêer:Le Lycée Albert 1er de Monaco.jpg|duimnael|links|Die Lycée Albert Premier is 'n gesogte openbare sekondêre skool in Monaco]] Die onderwysstelsel in die prinsdom is grotendeels volgens die Franse voorbeeld georganiseer, met enkele plaaslike besonderhede. Monaco se nege openbare en twee privaat skole met altesaam meer as 5&nbsp;700 leerders van 'n sewentigtal nasionaliteite en meer as 500 onderwysers word op 'n internasionale grondslag bedryf. Daar is ses openbare kleuter- en laerskole, een hoërskool (''collège''), een gespesialiseerde hoërskool (''lycée'') wat algemene en tegniese opleiding aanbied asook een ''lycée'' wat praktiese beroepsopleiding (onder meer in die restaurantbedryf) verskaf. Monaco se twee privaat skole (met 1&nbsp;200 leerders) word volgens 'n ooreenkoms tussen staat en kerk op 'n godsdienstige grondslag bedryf.<ref>{{en}} [http://en.gouv.mc/Policy-Practice/Youth/A-privileged-educational-system ''Gouvernement Princier – A privileged educational system'']</ref> Om nie-Franssprekende leerders in die Monegaskiese samelewing te integreer, word Frans as 'n vreemde taal onderrig. Engels-onderrig begin al op kleuterskoolvlak, met 'n opsie vir intensiewe onderwys vanaf die ouderdom van agt of nege jaar in laerskole. Daar is een tersiêre instelling, die ''International University of Monaco (IUM)'' wat hom as Engelsmedium-universiteit op ekonomiese wetenskappe toespits. == Poswese en filatelie == [[Lêer:Stamp Monaco 1885 5c.jpg|duimnael|links|Posseël ter waarde van 5 centimes met die portret van prins Charles III, uitgereik in 1885]] [[Lêer:Monaco-CP-anté41-.jpg|duimnael|''Monaco – entre les Oliviers'' (Monaco – tussen die olyfbome) – 'n poskaart van die vroeë 20ste eeu]] Monaco beskik nie oor sy eie posdiens nie. Volgens die Frans-Monegaskiese Vriendskapsverdrag, wat in 1640 in Péronne onderteken is, word alle posdienste op die staatsgebied van Monaco deur Frankryk verskaf. Die enigste onderbrekings was die tydperk van die Franse Rewolusie tussen 1793 en 1814 en die Sardiese protektoraat tussen 1815 en 1860. Die besonderhede van Monaco se poswese is op 9 November 1865 in die sogenaamde Buurskapskonvensie (''Convention de voisinage'') gereël. Dit is steeds van krag sodat in Monaco byvoorbeeld dieselfde postariewe van toepassing is soos in Frankryk. Daarnaas word ook die Franse [[poskode]]stelsel in Monaco gebruik. Die hele prinsdom het een enkele poskode: 98000. Die Monegaskiese poswese is gevolglik tot die historiese gebruik van handstempels en die uitreiking van [[posseël]]s beperk. Hierdie tradisie het sy oorsprong in die eerste posstempel van 1704. Van hierdie vroeë periode dateer koeverte met handgeskrewe datums en handstempels wat in Monaco en die vesting Fort d'Hercule (tydens die Franse besetting tussen 1793 en 1814) gebruik is. Tydens die Sardiese protektoraat is vir 'n kort tydperk tussen 1851 en 1860 Sardiese posseëls gebruik. Aangesien die Koninkryk Sardinië die graafskap Nice volgens die Verdrag van Turyn aan Frankryk afgestaan en ook sy protektoraat oor Monaco beëindig het, is vanaf daardie jaar ongeperforeerde Franse seëls gebruik wat van plaaslike stempels ("Monaco" of "Monte-Carlo") voorsien is. Op 1 Julie 1885 het Monaco begin om sy eie posseëls met 'n portret van prins Charles III van Monaco uit te reik, veral om sy soewereiniteit asook onafhanklike prinsdom te beklemtoon. Die gebruik van hierdie seëls was verpligtend vir alle posstukke wat vanaf Monaco gestuur is. Hoe meer die versameling van posseëls 'n gewilde stokperdjie geword het, hoe meer het versamelaars daarin belang gestel om op nuwe posseëls in te teken. Om in hulle behoeftes te kan voorsien, het prins Louis II op 6 November 1937 die ''Office des Emissions de Timbre-Postes (O.E.T.P.)'' gestig, met Henry Gamerdinger en Hyacinthe Chiavassa as eerste direkteure. Vanaf 1949, toe Rainier III die Monegaskiese troon bestyg het, word die finale besluit oor die onderwerpe, motiewe en kleure van Monegaskiese posseëls deur die prins geneem, waarby hy deur die direkteur van die O.E.T.P. geadviseer word. Die prins was self 'n geesdriftige filatelis. Sy versameling het later as basis vir die Monegaskiese Posseël- en muntmuseum gedien. Danksy Rainier III, wat posseëls as "ambassadeurs vir sy land" beskou het, het Monegaskiese seëls baie gewild by internasionale versamelaars geword. Op sy hoogtepunt in 1985 het die O.E.T.P. sowat 35&nbsp;000 intekenaars gehad. Intussen het dié getal afgeneem tot sowat 28&nbsp;000. Die O.E.T.P. het in 1955 tot die [[Wêreldposunie]] en in 1993 tot ''PostEurop'' toegetree. Monegaskiese posseëls is steeds 'n belangrike bron van inkomste en het hul gewildheid aan die hoogs ontwikkelde druktegnieke te danke wat by hul vervaardiging ingespan word. Monaco is die enigste land wat hiervoor gebruik maak van staalgravure – dit wil sê dat alle seël-motiewe net soos banknote as tekening in 'n staalplaat gegraveer word voordat hulle gedruk word. Die drukbeeld van hoogstaande gehalte kan maklik met 'n vergrootglas bekyk word.<ref>{{de}} ''Die ganze Welt der Philatelie''. Lorch: Hermann E. Sieger 1995, bl. 35</ref> == Susterstede == * {{vlagikoon|België}} [[Oostende]], [[België]], sedert 1958.<ref name="Susterstede">{{fr}} {{cite web |url=http://www.mairie.mc/mairie-monaco/la-politique-de-la-ville/ |title=La politique de la ville |publisher=La Mairie |accessdate=16 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110038/https://www.mairie.mc/mairie-monaco/la-politique-de-la-ville/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Lucciana]], [[Frankryk]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Monaco|title=Monaco|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Julie 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/|title=Monaco|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Julie 2025}} ; Politiek / Nuwe staatsverdrag met Frankryk / Demografie ---- * {{de}} ''Der Fischer Weltalmanach 2007''. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 343 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Algemene inligting ---- * {{fr}} [http://www.gouv.mc/ Amptelike webwerf van Monaco se regering] * {{fr}} [http://www.mairie.mc/ Amptelike webwerf van Monaco se burgemeester] * {{fr}} [http://www.palais.mc/ Amptelike webwerf van Monaco se prinslike paleis] ; Argitektuur ---- * {{en}} [http://edition.cnn.com/style/article/monaco-extension-sea/index.html?hpt=ob_galleryfooterexpansion ''CNN Style – Monaco's $2.3bn project to expand into Mediterranean Sea''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|Monaco}} * {{en}} [https://www.visitmonaco.com/us ''Visit Monaco''] * {{en}} [https://www.lonelyplanet.com/monaco ''Lonely Planet: Monaco''] ; Prinslike huis ---- * {{en}} [https://www.monaco-tribune.com/en/2020/04/the-monaco-princess-who-holds-south-africa-dear-to-her-heart/ ''Monaco Tribune, 9 April 2020: The Monaco Princess who holds South Africa dear to her heart''] ; Filatelie ---- * {{en}} [https://www.postbeeld.com/stamps/country/monaco ''Postbeeld.com: Stamps from Monaco''] ; Bootskou van Monaco | Monaco Yacht Show ---- * {{en}} [https://monacoyachtshow.com/en/ ''Monaco Yacht Show''] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Monaco}} | Noord = {{vlagland|Frankryk}} | Noordoos = {{vlagland|Frankryk}} | Oos = [[Middellandse See]] | Suidoos = [[Middellandse See]] | Suid = [[Middellandse See]] | Suidwes = [[Middellandse See]] | Wes = {{vlagland|Frankryk}} | Noordwes = {{vlagland|Frankryk}} }} {{Lande van Europa}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Monaco| ]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Middellandse See]] 1d3xmmjz25zic95o46rd0nic39akz6k 0 9627 2908549 2547429 2026-06-01T15:52:09Z Aliwal2012 39067 2908549 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #FFFFFF; background: #003399; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Masjhad'''</span><br />مشهد<br /> [[Lêer:Imam Reza shrine.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Iran-CIA WFB Map.png|180px|center]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of None.svg|90px|center|border]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|center]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlag|Iran}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Razavi Khorasan |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|36|18|N|59|36|E|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[3de eeu]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 204 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 985 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2006) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;907&nbsp;316 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 14&nbsp;251/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | IRST / [[UTC]] +3:30 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | IRDT / [[UTC]] +4:30 |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mohammad Pejman |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.mashhad.ir www.mashhad.ir] |- style="border-top:1px solid #999;" |} [[Lêer:RezaShrine.jpg|duimnael|links|Masjhad]] '''Masjhad''' ([[Persies]]: مشهد) is die tweede grootste stad van [[Iran]] naas die hoofstad [[Teheran]] en het meer as 2,5 miljoen inwoners. Dit is die hoofstad van die provinsie [[Khorasan]], die grootste provinsie van Iran wat in die Noordooste van die land geleë is. Masjhad is 'n toerismestad, veral deur die aanwesigheid van die graf van [[Imam Reza]], die agtste imam van die [[sjiisme|sjiiete]]. Daar kom jaarliks miljoene besoekers na Masjhad, wat hierdie stad tot een van die belangrikste bestemmings vir pelgrimstogte van die wêreld maak. Masjhad is ook 'n nywerheidsentrum en beskik oor 'n [[internasionale lughawe]] en 'n [[moltrein]]netwerk. Masjhad staan soos vele stede en streke in Iran bekend vir sy mooi tapyte en sy turkoois. {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Iran]] qz6q37djmtnpd7hkbf4qghcvcx7f292 0 10264 2908770 2901271 2026-06-02T09:01:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908770 wikitext text/x-wiki {{Elementboks opskrif |getal=29 |simbool=Cu |naam=koper|links=[[nikkel]] |regs=[[sink]] |bo=- |onder=[[silwer|Ag]] |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} {{Elementboks reeks | [[oorgangsmetale]] }} {{Elementboks groepperiodeblok |groep=11 |periode=4 |blok=d }} {{Elementboks voorkoms beeld | Cu,29| koper, metaalglans}} {{Elementboks atoommassa gpm | 63.546(3)}} {{Elementboks ekonfig | &#91;[[argon|Ar]]&#93; 3d¹⁰ 4s¹ }} {{Elementboks eperskil | 2, 8, 18, 1 }} {{Elementboks afdeling fisieseiensk |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} {{Elementboks fase | [[vastestof]] }} {{Elementboks digtheid gpcm3nkt | 8,96 }} {{Elementboks digtheidvl gpcm3sp | 8,02 }} {{Elementboks smeltpunt | k=1357,77 | c=1084,62 }} {{Elementboks kookpunt | k=2835 | c=2562 }} {{Elementboks smeltwarm kjpmol | 13,26 }} {{Elementboks verdampwarm kjpmol | 340<ref>{{cite journal|authors=Duan, Y.J. & Chen, Bo & Ma, Yingche & Gao, M. & Liu, Kui|year=2013|title= Determination of Vapor Pressure of Liquid Copper by Carrier Gas Method|journal=Journal of Materials Science & Technology|volume=29|doi= 10.1016/j.jmst.2013.11.002}}</ref> }} {{Elementboks warmtekap jpmolkteen25 | 24,440 }} {{Elementboks dampdruk katpa | 1509 | 1661 | 1850 | 2089 | 2404 | 2836 |kommentaar= }} {{Elementboks afdeling atoomeiensk |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} {{Elementboks kristalstruktuur | kubies vlakgesentreerd }} {{Elementboks ruimtegroep |ruimtegroep= Fm{{bostreep|3}}m|nommer=225}} {{Elementboks Strukturbericht|A1}} {{Elementboks oksiedtoest | '''2''', 1<br />(swak [[basis (chemie)|basiese]] oksied) }} {{Elementboks elektroneg pauling | 1,90 }} {{Elementboks ioonenergie4 | 745,5 | 1957,9 | 3555 }} {{Elementboks atoomradius pm | 135 }} {{Elementboks atoomradiusber pm |145 }} {{Elementboks kovalenteradius pm | 138 }} {{Elementboks vanderwaalsradius pm | 140 }} {{Elementboks afdeling diverse |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} {{Elementboks magneties | [[diamagnetisme|diamagneties]] }} {{Elementboks eweerstand ohmmteen20 | 16,78 n}} {{Elementboks termiesegeleiding wpmkteen300k | 401 }} {{Elementboks termieseuitsetting umpmkteen25 | 16,5 }} {{Elementboks spoedvanklank staafteenkamert | (annealed)<br />3810 }} {{Elementboks youngsemodulus gpa | 130 }} {{Elementboks skuifmodulus gpa | 48 }} {{Elementboks massamodulus gpa | 140 }} {{Elementboks poissonverhouding | 0,34 }} {{Elementboks mohsehardheid | 3,0 }} {{Elementboks vickershardheid mpa | 369 }} {{Elementboks brinellhardheid mpa | 874 }} {{Elementboks cas nommer | 7440-50-8 }} {{Elementboks isotope begin |isotopevan=koper |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} {{Elementboks isotope stabiel | mg=63 |sim=Cu |nv=69.17% | n=34 |alias=koper-63}} {{Elementboks isotope stabiel | mg=65 |sim=Cu |nv=30.83% | n=36 |alias=koper-65}} {{Elementboks isotope eindig}} {{Elementboks voetskrif |kleur1=#ffc0c0 |kleur2=black }} '''Koper''' is 'n [[chemiese element]] in die [[periodieke tabel]] met die simbool '''Cu''' en [[atoomgetal]] van 29. == Geskiedenis == In [[antieke Griekeland]] het die metaal bekend gestaan as ''chalkos'' (χαλκός). In die Romeinse tydperk het dit bekend gestaan as ''aes Cyprium'' (''aes'' was die generies Latynse term vir koperlegerings soos [[brons]] en ander metale en omdat so baie daarvan in [[Ciprus]] ontgin is). Hierdie term is vereenvoudig tot ''cuprum'' wat dan die oorsprong is van die woord ''koper''.<ref>{{cite web|url=https://www.copper.org/education/c-facts/history/fact2.html|publisher=Copper.org|title=fact 2 of 28}}</ref> ===Mesopotamië=== Koper was bekend aan van die oudste beskawings en het 'n geskiedenis wat ten minste 10 000 jaar oud is. 'n Koperhangertjie is in noordelike [[Irak]] gevind wat terugdateer uit 8700 v.C. Teen 5000 v.C. was daar baie tekens van koper[[Metaalnywerheid|smeltery]]e, waar koper geraffineer is vanuit basiese koperkarbonate soos [[malagiet]] of [[asuriet]]. Koper is 'n taamlik sagte metaal, maar kan deur legering met ander elemente bruikbaarder gemaak word. Legerings met tot 3,4% [[nikkel]] word reeds rondom 3500 v.C. in Sumerië aangetref.<ref>{{cite journal|authors=Cheng, C. F., en C. M. Schwitter|title=“Nickel in Ancient Bronzes.” |journal=American Journal of Archaeology|volume=61|issue=4|year=1957|pages=351–65|doi=10.2307/500603}}</ref> Daar is koper en [[brons]] artikels uit ou [[Sumer]]iese stede gevind wat terugdateer tot 3000 v.C. en [[Egipte|Egiptiese]] artikels vervaardig uit koper en koper-tinlegerings wat bykans net so oud was. [[Lêer:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|links|duimnael|175px|Antieke koperstaaf komende van Zakros, Kreta. Die ingot is in die vorm van 'n diervel, tipies van die ingots uit die tydperk.]] ===Egipte=== Die Egiptiese woord vir koper was waarskynlik ''bjꜣ'', wat die Egiptoloë as 'bia' uitspreek. In die Oostelike Woestyn is reeds in die [[Antieke_Egipte#Predinastiese_Tydperk|IIIB-fase van die Naqada-kultuur]] koper gemyn. Daar is aanwysings dat ook [[arseen]] uit hierdie streek verkry is.<ref name="Odler"/> Die tempel van [[Sahoere]] het reeds in die 25ste eeu v.C. 'n stelsel van 300 m pype van koper om die afval af te voer.<ref>{{cite journal|authors=Inskeep, R. R. |title=“Health Hazards and Healing in Antiquity.” |journal=The South African Archaeological Bulletin|volume=24|issue=93|year=1969|pages=21–29|doi=10.2307/3888363}}</ref> Ongelukkig het Egiptoloë lank die verskille tussen legerings met arseen en dié met tin nie herken nie, maar daar is nou navorsing om hulle vondste beter te ontleed.<ref name="Odler">{{cite book|authors=Odler, M. |year=2023|title= Copper in Ancient Egypt|place= Leiden, The Netherlands|publisher= Brill|doi=10.1163/9789004527690}}</ref> Die Egiptenare het vroeg bevind dat die byvoeging van 'n klein hoeveelheid tin dit makliker gemaak het om die metaal te giet, dus is bronslegering artikels uit Egipte bykans net so oud soos die koperartikels. ===China=== Die gebruik van koper in antieke [[China]] dateer terug tot ten minste 2000 v.C. Teen 1200 v.C. is brons artikels van uitstekende gehalte reeds vervaardig. Die vroegste voorwerpe van [[brons]] wat in China gevind is, kom van die Yangshao-kultuur in die [[Shaanxi]]-provinsie van ong. 4000 v.C. In die 3de millennium v.C. word voorwerpe in verskeie streke aangetref en die Xia-dinastie (21ste tot 16de eeu v.C.) is duidelik 'n ryk van die Bronstyd wat geduur het tot die Oostelike Zhou (771-221 v.C.) Meteorietyster was sedert lank bekend maar yster begin dalk eers laat in die Westelike Zhou (voor 771) vervaardig te word en ru-yster word eers 200 jaar later algemeen.<ref>{{cite book|authors=Jueming, H|year=2016|title= Metallurgy in China. In: Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures|publisher= Springer|place=Dordrecht|doi=10.1007/978-94-007-7747-7_9164}}</ref> ===Europa=== [[Ötzi]], die Ysman, 'n goed gepreserveerde lyk van 'n man wat 3200 v.C. geleef het, het 'n koperbyl by hom gehad waarvan die metaal 99.7% suiwer was. Hoë vlakke [[arseen]] wat in sy hare gevind is, dui op die moontlikheid dat hy betrokke was by die smelt van koper.<ref>{{cite web|url=https://sbs.arizona.edu/news/studying-otzi-ice-man-leads-outstanding-research-award-adrianna-kennedy-21#:~:text=%E2%80%9CI%20proposed%20instead%20that%20some,of%20the%20copper%20smelting%20process.%E2%80%9D|publisher=Sbs Arizona|title=Studying "Otzi, the Ice Man" Leads to Outstanding Research Award: Adrianna Kennedy, '21|year=2021}}</ref> ===Die Bronstydperk=== Die gebruik van [[brons]] was so algemeen tydens 'n sekere tydperk van die menslike beskawing dat dit die [[Bronstydperk]] gedoop is. Die oorgangstydperk in sekere gebiede tussen die [[Neolitikum|Laat steentydperk]] en die Bronstydperk word die [[Kopertydperk]] genoem toe hoë suiwerheid kopergereedskap begin verskyn het maar nog saam met steengereedskap in gebruik was. [[Lêer:Venus symbol.svg|links|duimnael|75px|Alchemie simbool vir koper]] [[Geelkoper]], 'n [[legering]] van [[sink]] en koper was aan die antieke Grieke bekend maar is eers deur die [[Antieke Rome|Romeine]] op groot skaal gebruik. Die Romeine het dit ''aurichalcum'' genoem en gebruik vir die sestersie, een van hulle munte. Dit is ook vir dekoratiewe doeleindes gebruik soos vir goudkleurige helms. <ref>{{cite web|url=https://www.copper.org/publications/newsletters/innovations/2000/01/history_brass.html#:~:text=While%20tin%20was%20readily%20available,brass%2C%20calling%20it%20'Aurichalum.|publisher=Copper development association|title=Brief early history of brass|authors=Vin Callcut|year=2000}}</ref> Koper is met die godin [[Afrodite]]/[[Venus (mitologie)|Venus]] in mitologie en [[alchemie]] verbind, vanweë sy pragtige glans, die antieke gebruik daarvan in [[spieël]]s en die verbintenis daarvan met [[Ciprus]], wat 'n heiligdom was van die godin. In [[alchemie]] was die simbool van koper dan ook die simbool vir die planeet [[Venus (planeet)|Venus]].<ref>{{cite web|url=https://webapp1.dlib.indiana.edu/newton/reference/symbols.do|publisher=U. Indiana|title=The Chymistry of Isaac Newton}}</ref> == Biologiese rol == Koper is noodsaaklik in alle gevorderde plant- en dierlewe. Koper word hoofsaaklik in die bloedstroom op 'n [[plasmaproteïen]] genaamd ceruloplasmin vervoer. <ref>{{cite web|url=https://www.urmc.rochester.edu/encyclopedia/content.aspx?contenttypeid=167&contentid=ceruloplasmin_blood#:~:text=Ceruloplasmin%20is%20a%20protein%20made,many%20processes%20in%20your%20body.|publisher=URMC Rochester|title=Ceruloplamin (Blood)}}</ref> Wanneer koper in die ingewande geabsorbeer word, word dit aan albumien verbind en na die lewer vervoer. Koper word in 'n verskeidenheid [[ensiem]]e gevind, insluitend die koperkerne van sitochroomoksidase,<ref>{{cite web|url=https://chem.libretexts.org/Courses/Saint_Marys_College_Notre_Dame_IN/CHEM_342%3A_Bio-inorganic_Chemistry/Readings/Metals_in_Biological_Systems_(Saint_Mary's_College)/Cytochrome_Oxidase|publisher=LibreText|title=Citechorme Oxidase}}</ref> die Cu-Zn bevattende ensiem superoksieddismutase.<ref>{{cite web|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmed.2020.00183/full|publisher=Frontiers|title=Copper/Zinc Superoxide Dismutase in Human Skin: Current Knowledge}}</ref> Dit vorm ook die hoofmetaal in die [[suurstof]]draende pigment hemosianien,<ref>{{cite book|authors=Cornelia Kaintz, Stephan Gerhard Mauracher, Annette Rompel|title=Chapter One - Type-3 Copper Proteins: Recent Advances on Polyphenol Oxidases. in: Advances in Protein Chemistry and Structural Biology|editors= Christo Z. Christov|publisher=Academic Press|volume=97|year=2014|pages= 1-35|ISBN=9780128000120|doi=10.1016/bs.apcsb.2014.07.001}}</ref> bekend uit die blou bloed van die [[Atlantiese hoefysterkrap]] ''Limulus polyphemus'' wat koper in plaas van [[yster]] vir die vervoer van suurstof gebruik. Daar word geglo dat [[sink]] en koper meeding vir absorpsie in die spysverteringskanaal, wat sou meebring dat 'n dieet wat oormatige hoeveelhede van een van hierdie twee minerale sou bevat 'n tekort in die ander kan veroorsaak. Die Aanbevole Dieetkundige Toelaag (RDA) vir koper in normale gesonde volwassenes is 0,9 [[milligram|mg]]/dag.<ref name="NCBI">{{cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK222312/#:~:text=The%20Recommended%20Dietary%20Allowance%20(RDA,for%20adult%20men%20and%20women.|publisher=NCBI NIH|title=Copper}}</ref> Die siekte [[lamkruis]] hang saam met 'n kopertekort. === Toksisiteit === Alle koperverbindings, behalwe waar dit andersins bekend is, moet hanteer word as sou dit [[toksies]] wees. 30&nbsp;g Kopersulfaat kan potensieel noodlottig wees in mense. Die aanbevole veilige vlakke van koper in [[drinkwater]] vir mense wissel afhangende van die bron daarvan, maar is gewoonlik tussen 1.5 tot 2 mg/l. Die Dieetkundige verwysingsinname (DRI), die toelaatbare vlak van inname vir volwassenes van dieetkundige koper vanuit enige bron, is 10 mg/dag.<ref name="NCBI"/> 'n Oorerflike siektetoestand wat [[Wilson se siekte]] genoem word veroorsaak dat koper in die liggaam ophoop<ref>{{cite web|url=https://www.gatewaytrialwilsondisease.com/?gclid=CjwKCAjw6eWnBhAKEiwADpnw9sktj1koRtJiYkZ9-QWI-1z3pdXz6QYVlXIQqwEiOiMmkpJqp0ghfhoC9BIQAvD_BwE|publisher=Gateway|title=Clinical trial}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> omdat dit nie deur die [[lewer]] na die [[gal]] uitgeskei word nie. Hierdie siektetoestand kan, indien dit onbehandeld gelaat word, lei tot [[brein]]- en [[lewer]]skade. Studies het verder ook getoon dat mense wat aan geestesafwykings soos [[skisofrenie]] lei, geneig is om hoër kopervlakke in hulle liggame te hê, maar dit kort in die brein.<ref>{{cite journal|authors=Schoonover KE, Queern SL, Lapi SE, Roberts RC|title=Impaired copper transport in schizophrenia results in a copper-deficient brain state: A new side to the dysbindin story.|journal= World J Biol Psychiatry|year=2020|volume=21(1)|pages=13-28|doi= 10.1080/15622975.2018.1523562}}</ref> === Algemene gevare === Die metaal in poeiervorm is 'n [[brand]]gevaar. Klere wat in water met koperkonsentrasies hoër as 1mg/L gewas word, kan klere bruin vlek. == Fisiese eienskappe == [[Lêer:Cu-Scheibe.JPG|duimnael|links|Koper]] Koper is 'n rooierige [[metaal]] met 'n hoë [[elektriese geleidingsvermoë|elektriese-]] en [[termiese geleidingsvermoë]] (onder die suiwer metale teen kamertemperatuur het slegs [[silwer]] 'n hoër elektriese geleidingsvermoë). Metale reflekteer fotone met lae frekwensies en absorbeer frekwensies hoër as die metaal se plasmaresonansie. Koper is rooi omdat sy plasmaresonansie naby 2.0 eV lê (net bokant die rooi kleur, 620 nm). Geelkoper en goud is geel omdat hulle 'n plasmaresonansie by hoër energieë/frekwensies het. Laastens reflekteer silwer oor die hele sigbare gebied omdat sy plasmafrekwensie in die nabye UV (4.0 eV) geleë is. Dit maak dit 'n wit metaal. <ref>{{cite book|authors=Kelly S. Potter, Joseph H. Simmons|title=Chapter 4 - Optical properties of insulators—materials, devices, and applications. In: Optical Materials (Second Edition)|editors= Kelly S. Potter, Joseph H. Simmons|publisher=Elsevier|year=2021|pages=173-228|ISBN=9780128186428|doi=10.1016/B978-0-12-818642-8.00004-1|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780128186428000041}}</ref> === Struktuur === Koper is kristallyn en het 'n struktuur met [[kubiese digpakking]]. Dit is die argetipe van die A1-struktuur in die [[strukturbericht-klassifikasie]] van kristalstrukture wat ook by talle ander metale aangetref word. :Sien ook [[:Kategorie:A1-strukture]] === Isotope === Daar bestaan twee stabiele isotope van koper, [[koper-63|⁶³Cu]] en [[koper-65|⁶⁵Cu]] asook 'n aantal radio-isotope. Die meerderheid van die radio-isotope het halfleeftye van etlike minute of minder. Die isotoop met die langste leeftyd het 'n halfleeftyd van 12.7 ure, met twee vervalmodusse, wat tot twee verskillende produkte lei. == Chemiese eienskappe == Koper word nie deur sure aangetas nie behalwe as hierdie sure ook oksideermiddels is.<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB31:033300000|title=Leerboek der bijzondere scheikunde|authors=Kramers J. (S.J.)|year=1909|publisher=Malmberg}}</ref> Dit los in salpetersuur op omdat die nitraatioon, wat N(5+) bevat koper kan oksideer en self in N(2+) oorgaan:<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB21:043640000:00068|title=Beknop leerboek der scheikunde|authors=H.J. an de Stadt}}</ref> :<math>3Cu + 8HNO_3 \rightarrow 3Cu(NO_3)_2 + 4H_2O + 2NO\uparrow</math> Koper kan ook met [[yster(III)chloried]] opgelos word. Dit kan gebruik word om die metaal te [[etswerk|ets]].<ref>{{cite book|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB24:080430000|title=Het etsen van koper door ijzerchloride|authors=Bastiaan Baars|year=1935|publisher=Enschedé}}</ref> :<math>Cu + 2Fe^{3+}(aq.) \rightarrow Cu^{2+}(aq) + 2Fe^{2+}(aq)</math> === Legerings === Daar bestaan baie [[legering]]s van koper. *[[Brons]] is 'n koper/[[tin]] legering. Dit het 'n groot rol in die geskiedenis gespeel. Sien: [[Bronstydperk]] *[[Geelkoper]] is 'n koper/[[sink]] legering. *[[Monel]] is 'n koper/[[nikkel]] legering.<ref>{{cite web|url=https://www.xometry.com/resources/materials/what-is-monel/|publisher=Xometry|title=All About Monel® Alloys: Definition, History, and Applications}}</ref> Koper en nikkel vorm 'n volledige reeks [[mengkristal]]le <ref>{{cite web|url=https://www.princeton.edu/~maelabs/mae324/glos324/phasediagram.htm|publisher=Princeton|title=Phase diagram}}</ref> In Noord-Amerika word 'n nommerstelsel bygehou vir al die legerings en hulle spesieke eienskappe. Dit word die UNS (Unified Numbering System) genoem. In hulle benamingstelsel dui getalle van C10000 tot C79999 smeedlegerings aan. Gegote legerings is genommer van C80000 tot C99999.<ref>{{cite web|url=https://copper.org/resources/standards/uns-standard-designations.php|title=The Unified Numbering System|publisher=copper development association}}</ref> === Verbindings === [[Lêer:Cuivre Michigan.jpg|duimnael|Koper in [[gedeë]] vorm uit die natuur]] Algemene oksidasietoestande van koper sluit die koper(I) toestand in, Cu¹⁺; en die koper(II) toestand, Cu²⁺ in, wat mooi blou- of blougroensoute vorm. Onder ongewone toestande kan die +3 toestand ook verkry word. Met sterker oksidasiemiddels soos [[suurstof]] is die 2+ die meer stabiele ene, maar met swakkeres soos in die geval van [[swael]] kom net die 1+ toestand voor. In vaste verbindinge van Cu¹⁺ kan die ioon 'n groter mobiliteit verkry. Dit kan tot sogenaamde [[superioniese geleiding]] lei.<ref>{{cite book|authors=Chandra, A. and Chandra, A|year=2014|title= Superionic Solids in Energy Device Applications. In Advanced Energy Materials|editors= A. Tiwari en S. Valyukh|doi=10.1002/9781118904923.ch4}}</ref> Die groen kleur van [[koper(II)karbonaat|basiese koperkarbonaat]] is meestal die oorsaak van die voorkoms van die koperbedekte dakke of -koepels van sommige geboue, maar daar kan ook chloriede gevorm word.<ref>{{cite web|url=https://www.simplecoat.com/blog/how-to-preserve-and-protect-patina-on-copper|publisher=Sinplecoat|title=how to preserve and protect patina on copper}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Koper(II)sulfaat]] (Blou vitrioel) vorm 'n blou kristallyne [[hidraat|pentahidraat]] en is waarskynlik die bekendste koperverbinding in laboratoriums. Dit word as [[swamweerder]] gebruik. Daar bestaan twee stabiele oksiede van koper, [[Koper(II)oksied]] (CuO) en [[Koper(I)oksied]] (Cu₂O). Koperoksiede word gebruik [[yttrium]][[barium]]koperoksied (YBa₂Cu₃O_7-&delta;) oftewel [[YBKO]] wat die basis vorm van baie onkonvensionele [[supergeleiding|supergeleier]]s. Ander verbindings sluit in: [[Koper(I)chloried]] en [[koper(II)chloried]]. ==== Sien ook ==== *[[:Kategorie:verbindings van koper|Verbindings van koper]] == Verspreiding en mynbou == [[Lêer:Chino copper mine.jpg|200px|links|duimnael|Die El Chino oopgroef kopermyn in [[Nieu-Meksiko]].]] Koper word in die suiwer vorm asook in [[mineraal|minerale]] vorm in die natuur aangetref. Minerale soos die [[karbonaat|karbonate]] [[asuriet]] (Cu₃(CO₃)₂(OH)₂) en [[malagiet]] (Cu₂CO₃(OH)₂) is bronne van koper asook die [[sulfied]]e soos [[chalkopiriet]] (CuFeS₂), [[borniet]] (Cu₅FeS₄), [[kovelliet]] (CuS) en oksiede soos [[kupriet]] (Cu₂O). Daar is verskeie kopermyne in Suid-Afrika. Die Palabora-myn in [[Limpopo]] was die grootste koperproduserende myn in Suid-Afrika. Dit in 2021 ongeveer 21 997 ton koper uit 'n geraamde 8,6 miljoen metrieke ton erts per jaar geproduseer het. Hierdie myn is die eiendom van HBIS Group Co Ltd, en gaan nog tot 2039 bedryf word. Die tweede grootste koperproduserende myn met 'n geskatte koperproduksie van 11 601 ton en 'n geraamde 11,95 miljoen ton erts, was die Mogalakwena-myn wat ook in Limpopo geleë is. Die Mogalakwena-myn is die besit van Anglo American Plc en sal nog tot 2040 bedryf word.<ref>{{cite web|url=https://www.globaldata.com/data-insights/mining/south-africa--five-largest-copper-mines-in-2090872/#:~:text=The%20five%20largest%20copper%20mines,mmtpa%20of%20ROM%20in%202021.|title=South Africa: Five Largest Copper Mines in 2021|publisher=Global Data}}</ref> Die Internasionale Raad van Koperuitvoerende Lande (CIPEC) wat sedert 1992 ophou bestaan het, het eens probeer om 'n soortgelyke rol as wat [[OPUL]] in [[ru-olie]] speel, te vervul<ref>{{cite journal|authors=Mingst, Karen A. |title=“Cooperation or Illusion: An Examination of the Intergovernmental Council of Copper Exporting Countries.” |journal=International Organization|volume=30|issue=2|year=1976|pages= 263–87|url=http://www.jstor.org/stable/2706259|accessdate= 8 September 2023}}</ref> maar kon egter nie dieselfde mate van invloed uitoefen nie, veral vanweë die feit dat die tweede grootste produsent, die [[Verenigde State]], nooit 'n lid was nie. Die organisasie is in 1967 gestig en die hooflede daarvan was [[Chili]], [[Peru]], [[Zaïre]] en [[Zambië]]. Die meeste [[delfstowwe|kopererts]] word ontgin vanuit groot [[Mynbou#Dagmynbou|oopgroefmyn]]e. Voorbeelde sluit in: [[Chuquicamata]] in [[Chili]] en die [[El Chinomyn]] in [[Nieu-Meksiko]]. Die ertse bevat soms minder as 1% koper en daar is twee tipes wat verskillende verwerking vereis:<ref name="AZ">{{cite web|url=https://superfund.arizona.edu/resources/learning-modules-english/copper-mining-and-processing/processing-copper-ores|publisher=Superfund Arizona|title=Copper Mining and Processing: Processing Copper Ores}}</ref> Oksiede word met 'n hidrometallurgiese metode verwerk. Sulfiede met 'n pirometallurgiese metode === Hidrometallurgie === Oksidiese ertse is gewoonlik armer aan koper, maar hulle verwerking vereis geen hoë temperature nie. Die erts word fyngemaak en blootgestel aan uitloging met verdunde [[swaelsuur]] wat die koper as [[koper(II)sulfaat]] in oplossing doen gaan. Die koper word met 'n ander oplosmiddel geëkstraheer, waarby onsuiwerhede in die water opgelos bly. Die koper word daarna aan [[elektrolise]] onderwerp en suiwer koper as koperkatodes verkry.<ref name="AZ"/> === Pirometallurgie === Sulfidiese ertse word fyngemaak en met 'n oppervlakaktiewe middel behandel wat hom aan die kopersulfieddeeltjies heg. Dit laat hulle dryf op die skuim wat deur lug in te blaas veroorsaak word. Die skuim word afgeskei en behandel met 'n verdikkingsmiddel wat die koperhoudende materiaal doen neerslaan. Die produk bevat 30% koper saam met ander metaalverbindings. Dit word na 'n smelter gestuur en ''verhit'' tot 1260 C. Uit hierdie smelt slaan 'n slak neer wat veral yster en silikaat bevat. Die bo-laag, die ''mat'' word verhit met suurstof (uit die lug) dit verbrand die swael en die res van die yster. Die produk, die ''blisterkoper'' bevat 98% koper en word verder elektrolities verfyn. In die elektrolisestap ontstaan 'modder' as afvalmateriaal, wat nog waardevolle metale soos silwer of goud bevat.<ref name="AZ"/> 'n Ander byproduk is [[seleen]]. === Herwinning === Koper is 'n waardevolle stof. Die mynbou is duur, besoedel die omgewing en elektrolise kos baie energie. Daarom word vandag ~50% van die koperproduksie uit herwinning verkry.<ref name="AZ"/> == Toepassings == Die belangrikste toepassings van koper is elektriese draad (60%), dakbedekking en loodgieterswerk (20%), en industriële masjinerie (15%). Koper word meestal as 'n suiwer metaal gebruik, maar wanneer groter hardheid vereis word, word dit in legerings soos [[geelkoper]] en [[brons]] (5% van totale gebruik) gesit.<ref name="emsley" /> Vir meer as twee eeue word koperverf op bootrompe gebruik om die groei van plante en skulpvisse te beheer.<ref>{{Cite web|url=http://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|title=Is Copper Bottom Paint Sinking?|website=BoatUS Magazine|author=Ryck Lydecker|access-date=2016-06-03|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801090801/https://www.boatus.com/magazine/2012/february/copper.asp|url-status=dead}}</ref> ’n Klein deel van die kopervoorraad word vir voedingsaanvullings en swamdoders in die landbou gebruik.<ref name="Boux" /><ref name="Applications for Copper">{{cite web|title = Copper|publisher = [[American Elements]]|date = 2008|url = http://www.americanelements.com/cu.html|access-date = 12 July 2008|archive-date = 8 June 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080608225006/http://www.americanelements.com/cu.html|url-status = dead}}</ref> [[Masjinering]] van koper is moontlik, hoewel legerings verkies word vir goeie [[bewerkbaarheid]] om ingewikkelde dele te skep. Koper is 'n [[pletbaar|pletbare]] en buigsame metaal en word algemeen gebruik in 'n verskeidenheid produkte soos: === Metaal === * [[Koperdraad]]<ref>{{cite book|title=Handbook of Materials Selection|authors=Myer Kutz|publisher=John Wiley & Sons|year=2002|ISBN=9780471359241}}</ref> * Koperpyp vir [[Loodgieter]]werk * [[Deurknip|Deurknoppe]] en ander huishoudelike toerusting. * [[Standbeeld]]e: Die [[Statue of Liberty]] bevat byvoorbeeld 27,2 koper.<ref>{{cite web|url=https://copper.org/consumers/arts/2008/february/Statue_of_Liberty.php#:~:text=According%20to%20the%20National%20Parks,is%20coated%20with%20gold%20leaf.|publisher=Copper Development Association|title=Copper in the Arts}}</ref> * [[Magneet#Elektromagnete|Elektromagnete]] <ref>{{cite web|url=https://ece.northeastern.edu/fac-ece/nian/mom/electromagnets.html#:~:text=Electromagnets%20are%20a%20different%20from,coils%20behave%20like%20a%20magnet.|publisher=Northeastern University|title=Electromagnets}}</ref> * [[Elektriese motor]]s. * Die koms van elektriese [[motorvoertuig|motorvoertuie]] en maatskappye soos [[Tesla, Inc.]] beteken 'n toename van die gebruik van koper.<ref>{{cite web|url=https://copper.org/environment/sustainable-energy/electric-vehicles/|publisher=copper development association|title=Electric Vehicles}}</ref> * Elektriese oordraers, -geleistange en [[skakelaar]]s. * [[Vakuumbuis]]e, katodestraalbuise en die magnetron in [[mikrogolfoond]]e. * [[Golfleier]]s vir die beheer van mikrogolfstraling. * Koper word ook toenemend in [[geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]] gebruik waar dit as plaasvervanger vir aluminium ingespan word omdat die geleidingsvermoë daarvan hoër is.<ref>{{cite book|url=https://www.intechopen.com/chapters/58180|title=Copper Metal for Semiconductor Interconnects. In:Noble and Precious Metals - Properties, Nanoscale Effects and Applications |authors=Yi-Lung Cheng, Chih-Yen Lee and Yao-Liang Huang|year=2018|doi=10.5772/intechopen.72396|ISBN=978-1-78923-293-6}}</ref> * In kookware soos [[braaipan]]ne asook ander eetgery. * Koper word gebruik as 'n [[biostaties]]e oppervlak in hospitale en om dele van skepe uit te voer om die [[skip]] teen [[seepokke]], [[mossel]]s en ander skulpdiere te beskerm. [[Bakterieë]] sal nie op 'n koperoppervlak groei nie omdat dit biostaties is.<ref>{{cite book|authors=Jagadeshvaran, P. L., Parasuram, Sampath en Bose, Suryasarathi|title="5 Polymer-based nanocomposites for smart and functional textiles". in: Smart and Functional Textiles|editors= Bapan Adak and Samrat Mukhopadhyay|place=Berlin, Boston |publisher=De Gruyter|year=2023|pages=183-220|doi=10.1515/9783110759747-005}}</ref> === Gas === * Die monatomiese gas word as 'n lasermedium gebruik. Dit produseer groen (510 nm) en geel (578 nm) laserlig. Daar is min lasers wat in hierdie gebied van die spektrum laserlig voortbring. Die nadeel is dat koper tot bo ~1400 C verhit moet word om die gas te vorm. Koperdamplasers word vir mikrobewerking gebruik en is hoogs akkuraat.<ref>{{cite web|url=https://www.xometry.com/resources/sheet/copper-vapor-laser/|publisher=Xometry|title=Copper Vapor Laser: Definition, Importance, and How It Works}}</ref> === Legerings === * Legerings van koper met [[nikkel]], bv. [[kupronikkel]] en [[Monel]] word gebruik as korrosiebestande materiale in die [[skeepsbou]]bedryf. * As 'n komponent van [[Geld#Munte|muntstuk]]ke, dikwels 'n kupronikkel legering. * [[Sterlingsilwer]] wat in eetgery gebruik word, bevat 'n paar persent koper. * [[Musiekinstrument]]e, veral [[:Kategorie:Koperblaasinstrumente|koperblaasinstrument]]e. === Verbindings === * Koperverbindings word gebruik as komponent in [[Keramiek#Glasuur|glasuursel]] en ook om [[glas]] te kleur. * Baie koperverbindings soos [[Fehling se oplossing]] vind toepassings in chemie. * [[Koper(II)sulfaat]] word gebruik as 'n gif en watersuiweraar. Dit word ook in verskeie tuinboumiddels gebruik om [[skimmel]] (witroes) te bestry. * [[Halfgeleier]]s soos [[koperindiumselenied]] (CIS) en sy afgeleide vorms soos koperindiumgalliumselenied (CIGS) word as [[sonsel]]le aangewend.<ref>{{cite web|url=https://www.energy.gov/eere/solar/copper-indium-gallium-diselenide#:~:text=Although%20laboratory%2Dscale%20cell%20efficiencies,between%2012%25%20and%2014%25.|publisher=DOE|title=Copper Indium Gallium Diselenide}}</ref> *[[Kopersilisied]] {{chem|Cu|3|Si}} word gebruik by die suiwering van [[silikon]] vir die [[halfgeleier]]industrie.<ref name="Erzs">{{cite journal|authors=Erzsébet Dodony, György Z. Radnóczi, István Dódony|title= Low temperature formation of copper rich silicides|journal=Intermetallics|volume= 107|year=2019|pages= 108-115|doi=10.1016/j.intermet.2019.01.010}}</ref> *[[Koper(II)asetaat]] is as ''verdigris'' sedert eeue 'n belangrike kleurstof<ref>{{cite journal|authors=Bette, S., Costes, A., Kremer, R.K., Eggert, G., Tang, C.C. en Dinnebier, R.E.|year=2019|title= On Verdigris, Part III: Crystal Structure, Magnetic and Spectral Properties of Anhydrous Copper(II) Acetate, a Paddle Wheel Chain. |journal=Z. Anorg. Allg. Chem.|volume=645|pages=988-997|doi=10.1002/zaac.201900125}}</ref> *[[Koperhidried]] word gebruik as reagens vir hidrogenering van C-C en C-O-bindings.<ref>{{cite journal|authors=Huertos, M.A., Cano, I., Bandeira, N.A.G., Benet-Buchholz, J., Bo, C. en van Leeuwen, P.W.N.M.|year=2014|title=Phosphinothiolates as Ligands for Polyhydrido Copper Nanoclusters. |journal=Chem. Eur. J.|volume=20|pages=16121-16127|doi=10.1002/chem.201404763}}</ref> == Bronnelys == * [http://periodic.lanl.gov/elements/29.html Los Alamos National Laboratory – Artikel oor koper] * {{cite book|title=Handbook of Copper Pharmacology and Toxicology|editor=Massaro, Edward J.|publisher=Humana Press|date=2002|isbn=978-0-89603-943-8}} * {{cite web|title=''Copper: Technology & Competitiveness (Summary)'' Chapter 6: Copper Production Technology|publisher=Office of Technology Assessment|date=2005|url=http://www.princeton.edu/~ota/disk2/1988/8808/880808.PDF}} * Current Medicinal Chemistry, Volume 12, Number 10, May 2005, pp.&nbsp;1161–1208(48) Metals, Toxicity and Oxidative Stress * {{cite book|title=Materials Science and Engineering: an Introduction|url=https://archive.org/details/materialsscience00call_0|url-access=registration|edition=6th|author=William D. Callister|publisher=Wiley, New York|date=2003|isbn=978-0-471-73696-7|at=Table 6.1, p. 137}} * [http://www.memsnet.org/material/coppercubulk/ Material: Copper (Cu), bulk], MEMS and Nanotechnology Clearinghouse. * {{cite journal|author=Kim BE|author2= Nevitt T|author3=Thiele DJ|title=Mechanisms for copper acquisition, distribution and regulation|journal=Nat. Chem. Biol.|volume=4|date=2008|pmid=18277979|doi=10.1038/nchembio.72|issue=3|pages=176–85}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Copper}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cu/index.html WebElements.com – Copper] * [http://www.healingedge.net/briefs_copper_tox.html Copper Toxicity Syndrome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050901030915/http://www.healingedge.net/briefs_copper_tox.html |date= 1 September 2005 }} * [http://www.best-home-remedies.com/minerals/copper.htm Copper- Benefits, Deficiency Symptoms And Food Sources] * [http://www.copper.org/ The Copper Page] * [http://y2u.co.uk/&002_Images/Parys_Mountain_01.htm Photos of the Parys Mountain Copper Mine near Amlwch, Anglesey, Wales] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/6JIM4foCZ?url=http://y2u.co.uk/ |date= 1 September 2013 }} {{wikt|koper}} {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koper]] t4oxvxilac2buogr2pmt3quh671xdyo 0 10967 2908749 2699925 2026-06-02T08:39:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908749 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =''Vice-royauté de Nouvelle-France'' |gewone_lang_naam =Vise-Koninkryk Nieu-Frankryk |gewone_naam =Nieu-Frankryk |kontinent =Noord-Amerika |gebied = |land =Kanada, Verenigde State van Amerika |era =Nuwe Tyd |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =1534–1763 |jaar_begin =1534 |jaar_einde =1760 |datum_begin =[[24 Julie]] |datum_einde =[[8 September]] |gebeurtenis_begin =Begin van die verowering van die gebied |gebeurtenis_einde = |gebeurtenis1 =Stigting van [[Quebecstad]] |datum_gebeurtenis1 =[[3 Julie]] [[1608]] |gebeurtenis2 =Verdrag van Utrecht |datum_gebeurtenis2 =[[11 April]] [[1713]] |gebeurtenis3 =Artikels van die oorgawe van [[Quebecstad]] |datum_gebeurtenis3 =[[18 September]] [[1759]] |gebeurtenis4 =Artikels van die oorgawe van [[Montreal]] |datum_gebeurtenis4 =[[1760]] |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na =[[Verdrag van Parys (1763)|Verdrag van Parys]] |datum_na =[[10 Februarie]] [[1763]] |v1 = |vlag_v1 = |v2 = |vlag_v2 = |v3 = |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Quebec |vlag_n1 =Union flag 1606 (Kings Colors).svg |n2 =Nova Scotia |vlag_n2 =Union flag 1606 (Kings Colors).svg |n3 =Newfoundland |vlag_n3 =Union flag 1606 (Kings Colors).svg |n4 =Saint-Pierre en Miquelon |vlag_n4 =Royal Standard of the King of France.svg |n5 =Nieu-Spanje |vlag_n5 =Flag of Cross of Burgundy.svg |beeld_vlag =Royal Standard of King Louis XIV.svg |vlag = Vlag van Frankryk |beeld_wapen =Grand Royal Coat of Arms of France.svg |wapen = Wapen van Frankryk |beeld_kaart =New France (orthographic projection).svg |beeld_kaart_byskrif =Nieu-Frankryk in sy grootste uitbreiding in 1712 |nasionale_leuse =''Montjoie Saint Denis!'' |nasionale_volkslied =''[[Marche Henri IV]]''<br /><small>''([[Frans]] vir: "Mars van Hendrik IV")''</small> |wetgewer= |godsdiens=[[Rooms-Katolieke Kerk]] |hoofstad =[[Quebecstad]] |breedtegraad_grade =46 |breedtegraad_minute =49 |breedtegraad_NS =N |lengtegraad_grade =71 |lengtegraad_minute =12 |lengtegraad_OW =W |algemene_tale =[[Frans]] |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Koning |leier1 =[[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] |jaar_leier1 =1663–1715 |leier2 =[[Lodewyk XV van Frankryk|Lodewyk XV]] |jaar_leier2 =1715–1763 |leier3 = |jaar_leier3 = |leier4 = |jaar_leier4 = |leier5 = |jaar_leier5 = |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |titel_adjunk = |adjunk = |jaar_adjunk = |adjunk2 = |jaar_adjunk2 = |stat_jaar1 =1712 |stat_bev1 = |stat_opp1 =8000000 |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =[[Nieu-Frankryk livre|Livre]] }} '''Nieu-Frankryk''' ([[Frans]]: ''La Nouvelle-France'') was 'n [[Frankryk|Franse]] kolonie in [[Noord-Amerika]], wat in die tydperk tussen [[1608]] en [[1763]] bestaan het en naas die gebied van die [[Sint-Laurensrivier]] ook die [[Mississippi]]vallei met [[Louisiana (Nieu-Frankryk)|Louisiana]] en [[Akadië]] ingesluit het. [[Jacques Cartier]] maak namens die Koninkryk van Frankryk reeds in die jaar [[1534]] aanspraak op die gebied langs die Sint-Laurensrivier en vernoem dit Nieu-Frankryk. Die Franse kolonisering neem egter eers in die jaar [[1608]] 'n aanvang. In hierdie jaar stig die ontdekker [[Samuel de Champlain]] die hoofstad [[Quebecstad]] en word vervolgens as die eerste goewerneur benoem. Die Franse koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] verklaar die kolonie in [[1663]] tot koninklike provinsie, en in [[1674]] kry die provinsie sy eie regering. Nadat vroeër pogings in [[1629]] en [[1711]] misluk het, slaag Groot-Brittanje in [[1759]] daarin om die gebied te verower. In die [[Verdrag van Parys (1763)|Verdrag van Parys]] van die jaar [[1763]] erken Frankryk die Britse heerskappy oor die provinsie, wat vervolgens vir administratiewe doeleindes in Opper-[[Kanada]] en Neder-Kanada verdeel is. == Kaarte == <center><gallery align="center" widths="150"> Samuel de Champlain Carte geographique de la Nouvelle France.jpg|duimnael|Samuel de Champlain se kaart van Nieu-Frankryk, wat in [[1612]] ontstaan het LouisianeFrançaise01.png|Claude Bernou se kaart van Nieu-Frankryk (1681) QueenAnnesWarBefore.jpg|Kaart van Nieu-Frankryk in 1702 Nouvelle-France map-en.svg|Kaart van Nieu-Frankryk in 1750 NorthAmerica1762-83.png|Opdeling van Nieu-Frankryk ná 1763 </gallery></center> == Sien ook == * [[Nieu-Engeland]] * [[Nieu-Nederland]] * [[Nieu-Spanje]] * [[Nieu-Swede]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kanada]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Louisiana]] [[Kategorie:Quebec]] [[Kategorie:Sint Pierre en Miquelon]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] rud8qpwsqzx5hygskvc2okql3k73qzx 0 11984 2908584 2905872 2026-06-01T19:57:39Z JMK 649 kaartsleutel 2908584 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Buffel | status = NT|status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=IUCN SSC Antelope Specialist Group|year=2008|id=21251|title=Syncerus caffer|downloaded=29 Maart 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.</ref> | image = African Buffalo.JPG | image_width = 220px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrate|Vertebrata]] | classis = [[soogdier|Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = '''''Syncerus''''' | genus_authority = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1847 | binomial = ''Syncerus caffer'' | binomial_authority = ([[Anders Sparrman|Sparrman]], 1779) | range_map= Syncerus range map.png | range_map_width = 250px | range_map_caption= {{leftlegend|#784807|&nbsp;<big>Soedanbuffel</big>}}{{leftlegend|#374d06|&nbsp;<big>[[woudbuffel]]</big>}}{{leftlegend|#808000|&nbsp;<big>Kaapse buffel</big>}} | subdivision_ranks = Subspesies | subdivision = ''S. c. caffer''<br /> ''[[Syncerus caffer nanus|S. c. nanus]]''<br /> ''S. c. brachyceros''<br /> ''S. c. aequinoctialis''<br /> ''S. c. mathewsi'' }} Die '''buffel''' of '''Kaapse buffel''' (''Syncerus caffer'') is 'n gelyktonige hoefdier van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Bovidae]] (beesagtiges), en die subfamilie ''Bovinae''. Benamings in ander inheemse tale is ''affalo'', ''nyati'' en ''mbogo''. == Identifikasie == {| class=wikitable style="text-align:center" !colspan=3 | Gemiddelde afmetings van 'n buffel |- !Parameter !Bul (♂) !Koei (♀) |- | totale lengte || align=left | 3,2&nbsp;m || 3,0 m |- | massa || align=left | 900-1100&nbsp;kg || 700-900 kg |- | skouerhoogte || align=left | 1,45&nbsp;m || 1,40 m |- | stertlengte || align=left | 60&nbsp;cm || 60 cm |- | horinglengte * || align=left | 100&nbsp;cm || |} <nowiki>*</nowiki> ''Nota:'' Van die middel van die horingbasis gemeet, langs die buiging af tot aan die punt [[Lêer:African buffalo in Aberdare NP.jpg|duimnael|links|Kop en horings van 'n buffelbul]] [[Lêer:Syncerus caffer african buffalo skull MNHN.jpg|duimnael|links|Die skedel, horings en nekwerwels]] Die swaarste trofeebuffel (aangeteken in die [[Willem Pretorius-wildreservaat]]) het 900 kilogram geweeg. Die rekordhoringlengte vir [[Suider-Afrika]] is aangeteken in [[Zimbabwe]] as 124,8&nbsp;cm. Die buffel is enorm groot, swaargebou en beesagtig in voorkoms. Volwasse [[mannetjie|bulle]] se velkleur is [[donkerbruin]] tot [[swart]]. Die [[wyfie|koeie]] se velkleur is gewoonlik ligter. Jong buffels se vel het 'n [[rooibruin]] voorkoms. Die hare van die [[vel|pels]] is kort en grof, en word yler met toenemende ouderdom. Hulle het groot koppe, dik nekke, massiewe liggame en betreklike kort bene, met groot swaar hoewe. Die horings is swaar en enorm, en die sentrale horingbasis is veral by die bul goed ontwikkel. By ou bulle smelt die horingbasis van die twee horings oor die voorkop saam. Die horings buig eers af- en buitewaarts, en dan op- en terug binnewaarts, en word al dunner tot by skerp punte. Die ore is groot en hang onderkant die horings. Die stert is soortgelyk aan dié van 'n [[bees]] en het 'n kwas van lang bruin of swart hare. == Verspreiding == [[Lêer:Suider-Afrika Buffelverspreiding.PNG|duimnael|Verspreidingsgebied in Suider-Afrika]] Die buffel het vantevore 'n wye verspreiding in Suider-Afrika gehad, maar is nou tot die noordelike dele van die streek beperk, met 'n geïsoleerde natuurlike bevolking in die [[Addo-Olifant Nasionale Park|Addo-olifant- Nasionale Park]], en 'n kleiner een in die [[Hluhluwe-Imfolozipark]] in [[KwaZulu-Natal]]. Hulle is wel in verskeie wildplase en natuurreservate hervestig. In die res van [[Afrika]] word hulle nog in [[Ethiopië]], [[Somalië]] en [[Zambië]] aangetref, en het ook gevestigde tuisgebiede in [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Habitat == Buffels word in oop- en ruigveld, naby moddergate aangetref; areas aldus met genoegsame [[water]], gras (wat tussen 5 tot 80&nbsp;cm lank moet wees) en skuiling. Hulle verkies oop boswêreldsavanne en sal grasveld benut indien daar ook skuiling is. Hulle kom nie natuurlik voor in gebiede wat minder as 250&nbsp;mm [[reën]] per jaar ontvang nie. == Gedrag == [[Lêer:Buffel 1.jpg|duimnael|'n Buffel afgeneem in die [[Krugerwildtuin]]]] [[Lêer:African buffalo kenya.jpg|duimnael|'n Buffelkudde afgeneem in [[Kenia]]]] Die buffel lewe in troppe — 'n groot trop kan uit duisende individue bestaan — en kleiner troppe kan van die hooftrop af wegbreek, om hul later weer daarby aan te sluit. Sommige troppe bestaan slegs uit vrygeselbulle, en heelwat alleenloperbulle word ook aangetref. In 'n gemengde trop het die volwasse bulle 'n oorheersingsrangorde wat die mees dominante bulle toegang gee tot die koeie wat in estrus is. Die koeie het hule eie hiërargie. Die dominante diere word gewoonlik aan die voor- en middelpunt van die trop gevind: daar is beter weiding en beter beskerming teen roofdiere. 'n Dier wys sy dominansie deur sy kop omhoog te hou, met die snoet uitgestrek na vore, en deur sywaarts te staan tot die opponent of vyand. Die horings word ook rondgeswaai. Die onderdanige dier laat sy kop sak en plaas sy neus onder die buik van die dominante dier. Buffeltroppe het duidelik gedefinieerde tuisgebiede. Hulle wei meestal snags (ongeveer 8 ure lank per dag), en gaan drink water vroeg soggens en teen skemer saans. Hulle hou daarvan om in moddergate rond te rol: dit verlig hittestres en het ook 'n belangrike sosiale funksie. Hulle soek skadu op gedurende die warmste tye van die dag. Die buffel is 'n baie kragtige dier wat selfs by [[leeu]]s respek afdwing. Behalwe vir die mens, het hulle bittermin natuurlike vyande. Hulle is in staat om hulself teen die meeste [[roofdier]]e te verdedig, en is selfs in staat om 'n leeu dood te maak. Leeus, oor die algemeen, maak slegs jag op ou, siek, of onvolwasse buffels. Die ander roofdier wat wel ook soms buffels jag is die [[gevlekte hiëna]]. Die [[luiperd]] is 'n bedreiging vir pasgebore kalwers. As deel van die sogenaamde [[Groot Vyf diere|"Groot Vyf"]], word die buffel geken as 'n formidabele en onvoorspelbare teenstander. Hulle kan tot 56&nbsp;km per uur hardloop. 'n Gewonde buffel is uiters gevaarlik, en verskeie jagters is al gedood in buffelaanvalle. Ou veldkenners beweer dat 'n gewonde buffel op sy spore teruggaan en die jagter voorlê. == Geluide == Die meeste van die buffel se kommunikasie is deur middel van die lyftaal hierbo beskryf. Hulle repertorium van vokalisering is nie groot nie. Die meeste klanke is steungeluide en mompelgeluide wat hulle maak terwyl hulle wei. Moeders maak 'n gorrelgeluid wanneer gevaar dreig, en die kalwers reageer daarop. As 'n buffel skrik of hom vererg, uiter dit 'n luide, ontploffende steungeluid. == Voedsel == Die buffel is nie 'n kieskeurige weier nie, en eet die meeste van die beskikbare gras. Dit verkies wel eerder [[blare]] as stingels, en grassoorte wat ryk is aan ru-proteïen. Die gemiddelde buffel eet tot 17,5&nbsp;kg se plantmateriaal per dag. == Voortplanting == [[Lêer:Cape Buffalo calf.jpg|duimnael|'n Koei en haar kalf in [[Tanzanië]].]] Die buffel se dratyd wissel tussen 330 tot 346 dae. 'n Enkele kalf word gewoonlik gebore, enige tyd van die jaar, maar veral gedurende die somer. Die kalf se geboortemassa is 36&nbsp;kg. Dit word gespeen enige tyd vanaf vyf tot 15 maande, en die tydperk is ook afhanklik van of die volgende kalf gebore gaan word. Hulle beweeg naby die koei rond vir 'n periode van twee jaar. Koeie kalf gewoonlik elke tweede jaar, of twee maal in drie jaar. Bulle word volwasse op 8 jaar, en koeie kalf die eerste keer op 5 jaar. Die leeftyd van die buffel is ongeveer 15 jaar. == Spoor en veldtekens == [[Lêer:Buffelspoor.PNG|duimnael|150px|Buffelspore: voorhoef (links) en agterhoef (regs)]] Die spoor van die voorhoef is groter as dié van die agterhoef (die voorhoef is links op die diagram). Hulle mis lyk soos die van 'n bees; meestal platgetrapte misbolle. == Fotogalery == <gallery> Lêer:African Buffaloes (Syncerus caffer) drinking ... (31502725984).jpg|'n Samedromming by Mphafa-watergat in [[Hluhluwe-iMfolozipark]] Lêer:Buffalo hunt in the masai east open area.jpg|Jagter by sy buffel-buit in 'n Tanzaniese konsessie Lêer:Syncerus caffer nanus 001.JPG|Woudbuffel-subspesie (''Syncerus caffer nanus'') Lêer:MareBali2.jpg|Soedanbuffel-subspesie (''S. caffer brachyceros'') </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{en}} Ronald M. Nowak: ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press, 1999. {{ISBN|0-8018-5789-9}}. * {{en}} Peter Apps: ''Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide''. Derde uitgawe, 2000. * {{af}} Chris en Tilde Stuart: ''Veldgids tot die soogdiere van Suider-Afrika''. Eerste uitgawe, 1988. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Syncerus caffer|Buffel}} {{wikt|buffel}} {{Wikispecies|Syncerus caffer|Buffel}} * {{en}} [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 ''Syncerus caffer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629060521/http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 |date=29 Junie 2012 }} in die [[IUBN-rooilys|IUBN Rooi Lys van Bedreigde Spesies]] 2006, Antelope Specialist Group, 1996. * {{en}} [http://www.katavipark.org/images/Wildlife.pdf Britta Meyer: ''Wildlife of special interest''] * {{en}} [http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo Beelde van Buffels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916105131/http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo |date=16 September 2007 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=ROQ7CHgRmlo Video] * [http://www.youtube.com/watch?v=LU8DDYz68kM Video: Battle Kruger] {{Voorbladster}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beesagtiges]] hx8bkefclh5m23e7gssc147ulh5pxwa 2908586 2908584 2026-06-01T20:00:00Z JMK 649 /* Fotogalery */ beter prent, skakel 2908586 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Buffel | status = NT|status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=IUCN SSC Antelope Specialist Group|year=2008|id=21251|title=Syncerus caffer|downloaded=29 Maart 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.</ref> | image = African Buffalo.JPG | image_width = 220px | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrate|Vertebrata]] | classis = [[soogdier|Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = '''''Syncerus''''' | genus_authority = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1847 | binomial = ''Syncerus caffer'' | binomial_authority = ([[Anders Sparrman|Sparrman]], 1779) | range_map= Syncerus range map.png | range_map_width = 250px | range_map_caption= {{leftlegend|#784807|&nbsp;<big>Soedanbuffel</big>}}{{leftlegend|#374d06|&nbsp;<big>[[woudbuffel]]</big>}}{{leftlegend|#808000|&nbsp;<big>Kaapse buffel</big>}} | subdivision_ranks = Subspesies | subdivision = ''S. c. caffer''<br /> ''[[Syncerus caffer nanus|S. c. nanus]]''<br /> ''S. c. brachyceros''<br /> ''S. c. aequinoctialis''<br /> ''S. c. mathewsi'' }} Die '''buffel''' of '''Kaapse buffel''' (''Syncerus caffer'') is 'n gelyktonige hoefdier van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Bovidae]] (beesagtiges), en die subfamilie ''Bovinae''. Benamings in ander inheemse tale is ''affalo'', ''nyati'' en ''mbogo''. == Identifikasie == {| class=wikitable style="text-align:center" !colspan=3 | Gemiddelde afmetings van 'n buffel |- !Parameter !Bul (♂) !Koei (♀) |- | totale lengte || align=left | 3,2&nbsp;m || 3,0 m |- | massa || align=left | 900-1100&nbsp;kg || 700-900 kg |- | skouerhoogte || align=left | 1,45&nbsp;m || 1,40 m |- | stertlengte || align=left | 60&nbsp;cm || 60 cm |- | horinglengte * || align=left | 100&nbsp;cm || |} <nowiki>*</nowiki> ''Nota:'' Van die middel van die horingbasis gemeet, langs die buiging af tot aan die punt [[Lêer:African buffalo in Aberdare NP.jpg|duimnael|links|Kop en horings van 'n buffelbul]] [[Lêer:Syncerus caffer african buffalo skull MNHN.jpg|duimnael|links|Die skedel, horings en nekwerwels]] Die swaarste trofeebuffel (aangeteken in die [[Willem Pretorius-wildreservaat]]) het 900 kilogram geweeg. Die rekordhoringlengte vir [[Suider-Afrika]] is aangeteken in [[Zimbabwe]] as 124,8&nbsp;cm. Die buffel is enorm groot, swaargebou en beesagtig in voorkoms. Volwasse [[mannetjie|bulle]] se velkleur is [[donkerbruin]] tot [[swart]]. Die [[wyfie|koeie]] se velkleur is gewoonlik ligter. Jong buffels se vel het 'n [[rooibruin]] voorkoms. Die hare van die [[vel|pels]] is kort en grof, en word yler met toenemende ouderdom. Hulle het groot koppe, dik nekke, massiewe liggame en betreklike kort bene, met groot swaar hoewe. Die horings is swaar en enorm, en die sentrale horingbasis is veral by die bul goed ontwikkel. By ou bulle smelt die horingbasis van die twee horings oor die voorkop saam. Die horings buig eers af- en buitewaarts, en dan op- en terug binnewaarts, en word al dunner tot by skerp punte. Die ore is groot en hang onderkant die horings. Die stert is soortgelyk aan dié van 'n [[bees]] en het 'n kwas van lang bruin of swart hare. == Verspreiding == [[Lêer:Suider-Afrika Buffelverspreiding.PNG|duimnael|Verspreidingsgebied in Suider-Afrika]] Die buffel het vantevore 'n wye verspreiding in Suider-Afrika gehad, maar is nou tot die noordelike dele van die streek beperk, met 'n geïsoleerde natuurlike bevolking in die [[Addo-Olifant Nasionale Park|Addo-olifant- Nasionale Park]], en 'n kleiner een in die [[Hluhluwe-Imfolozipark]] in [[KwaZulu-Natal]]. Hulle is wel in verskeie wildplase en natuurreservate hervestig. In die res van [[Afrika]] word hulle nog in [[Ethiopië]], [[Somalië]] en [[Zambië]] aangetref, en het ook gevestigde tuisgebiede in [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Habitat == Buffels word in oop- en ruigveld, naby moddergate aangetref; areas aldus met genoegsame [[water]], gras (wat tussen 5 tot 80&nbsp;cm lank moet wees) en skuiling. Hulle verkies oop boswêreldsavanne en sal grasveld benut indien daar ook skuiling is. Hulle kom nie natuurlik voor in gebiede wat minder as 250&nbsp;mm [[reën]] per jaar ontvang nie. == Gedrag == [[Lêer:Buffel 1.jpg|duimnael|'n Buffel afgeneem in die [[Krugerwildtuin]]]] [[Lêer:African buffalo kenya.jpg|duimnael|'n Buffelkudde afgeneem in [[Kenia]]]] Die buffel lewe in troppe — 'n groot trop kan uit duisende individue bestaan — en kleiner troppe kan van die hooftrop af wegbreek, om hul later weer daarby aan te sluit. Sommige troppe bestaan slegs uit vrygeselbulle, en heelwat alleenloperbulle word ook aangetref. In 'n gemengde trop het die volwasse bulle 'n oorheersingsrangorde wat die mees dominante bulle toegang gee tot die koeie wat in estrus is. Die koeie het hule eie hiërargie. Die dominante diere word gewoonlik aan die voor- en middelpunt van die trop gevind: daar is beter weiding en beter beskerming teen roofdiere. 'n Dier wys sy dominansie deur sy kop omhoog te hou, met die snoet uitgestrek na vore, en deur sywaarts te staan tot die opponent of vyand. Die horings word ook rondgeswaai. Die onderdanige dier laat sy kop sak en plaas sy neus onder die buik van die dominante dier. Buffeltroppe het duidelik gedefinieerde tuisgebiede. Hulle wei meestal snags (ongeveer 8 ure lank per dag), en gaan drink water vroeg soggens en teen skemer saans. Hulle hou daarvan om in moddergate rond te rol: dit verlig hittestres en het ook 'n belangrike sosiale funksie. Hulle soek skadu op gedurende die warmste tye van die dag. Die buffel is 'n baie kragtige dier wat selfs by [[leeu]]s respek afdwing. Behalwe vir die mens, het hulle bittermin natuurlike vyande. Hulle is in staat om hulself teen die meeste [[roofdier]]e te verdedig, en is selfs in staat om 'n leeu dood te maak. Leeus, oor die algemeen, maak slegs jag op ou, siek, of onvolwasse buffels. Die ander roofdier wat wel ook soms buffels jag is die [[gevlekte hiëna]]. Die [[luiperd]] is 'n bedreiging vir pasgebore kalwers. As deel van die sogenaamde [[Groot Vyf diere|"Groot Vyf"]], word die buffel geken as 'n formidabele en onvoorspelbare teenstander. Hulle kan tot 56&nbsp;km per uur hardloop. 'n Gewonde buffel is uiters gevaarlik, en verskeie jagters is al gedood in buffelaanvalle. Ou veldkenners beweer dat 'n gewonde buffel op sy spore teruggaan en die jagter voorlê. == Geluide == Die meeste van die buffel se kommunikasie is deur middel van die lyftaal hierbo beskryf. Hulle repertorium van vokalisering is nie groot nie. Die meeste klanke is steungeluide en mompelgeluide wat hulle maak terwyl hulle wei. Moeders maak 'n gorrelgeluid wanneer gevaar dreig, en die kalwers reageer daarop. As 'n buffel skrik of hom vererg, uiter dit 'n luide, ontploffende steungeluid. == Voedsel == Die buffel is nie 'n kieskeurige weier nie, en eet die meeste van die beskikbare gras. Dit verkies wel eerder [[blare]] as stingels, en grassoorte wat ryk is aan ru-proteïen. Die gemiddelde buffel eet tot 17,5&nbsp;kg se plantmateriaal per dag. == Voortplanting == [[Lêer:Cape Buffalo calf.jpg|duimnael|'n Koei en haar kalf in [[Tanzanië]].]] Die buffel se dratyd wissel tussen 330 tot 346 dae. 'n Enkele kalf word gewoonlik gebore, enige tyd van die jaar, maar veral gedurende die somer. Die kalf se geboortemassa is 36&nbsp;kg. Dit word gespeen enige tyd vanaf vyf tot 15 maande, en die tydperk is ook afhanklik van of die volgende kalf gebore gaan word. Hulle beweeg naby die koei rond vir 'n periode van twee jaar. Koeie kalf gewoonlik elke tweede jaar, of twee maal in drie jaar. Bulle word volwasse op 8 jaar, en koeie kalf die eerste keer op 5 jaar. Die leeftyd van die buffel is ongeveer 15 jaar. == Spoor en veldtekens == [[Lêer:Buffelspoor.PNG|duimnael|150px|Buffelspore: voorhoef (links) en agterhoef (regs)]] Die spoor van die voorhoef is groter as dié van die agterhoef (die voorhoef is links op die diagram). Hulle mis lyk soos die van 'n bees; meestal platgetrapte misbolle. == Fotogalery == <gallery> Lêer:African Buffaloes (Syncerus caffer) drinking ... (31502725984).jpg|'n Samedromming by Mphafa-watergat in [[Hluhluwe-iMfolozipark]] Lêer:Buffalo hunt in the masai east open area.jpg|Jagter by sy buffel-buit in 'n Tanzaniese konsessie Lêer:Syncerus caffer nanus 001.JPG|[[Woudbuffel]]-subspesie (''Syncerus caffer nanus'') Lêer:Pendjari büffel.JPG|Soedanbuffel-subspesie (''S. caffer brachyceros'') </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{en}} Ronald M. Nowak: ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press, 1999. {{ISBN|0-8018-5789-9}}. * {{en}} Peter Apps: ''Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide''. Derde uitgawe, 2000. * {{af}} Chris en Tilde Stuart: ''Veldgids tot die soogdiere van Suider-Afrika''. Eerste uitgawe, 1988. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Syncerus caffer|Buffel}} {{wikt|buffel}} {{Wikispecies|Syncerus caffer|Buffel}} * {{en}} [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 ''Syncerus caffer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629060521/http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 |date=29 Junie 2012 }} in die [[IUBN-rooilys|IUBN Rooi Lys van Bedreigde Spesies]] 2006, Antelope Specialist Group, 1996. * {{en}} [http://www.katavipark.org/images/Wildlife.pdf Britta Meyer: ''Wildlife of special interest''] * {{en}} [http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo Beelde van Buffels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916105131/http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo |date=16 September 2007 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=ROQ7CHgRmlo Video] * [http://www.youtube.com/watch?v=LU8DDYz68kM Video: Battle Kruger] {{Voorbladster}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beesagtiges]] 2osc7h904toeizqbbpgmmtxhlaccn11 2908589 2908586 2026-06-01T20:05:52Z JMK 649 teksdetails 2908589 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Buffel | status = NT|status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=IUCN SSC Antelope Specialist Group|year=2008|id=21251|title=Syncerus caffer|downloaded=29 Maart 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern.</ref> | image = African Buffalo.JPG | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrate|Vertebrata]] | classis = [[soogdier|Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = '''''Syncerus''''' | genus_authority = [[Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1847 | binomial = ''Syncerus caffer'' | binomial_authority = ([[Anders Sparrman|Sparrman]], 1779) | range_map= Syncerus range map.png | range_map_width = 250px | range_map_caption= {{leftlegend|#784807|&nbsp;<big>Soedanbuffel</big>}}{{leftlegend|#374d06|&nbsp;<big>[[woudbuffel]]</big>}}{{leftlegend|#808000|&nbsp;<big>Kaapse buffel</big>}} | subdivision_ranks = Subspesies | subdivision = ''S. c. caffer''<br /> ''[[Syncerus caffer nanus|S. c. nanus]]''<br /> ''S. c. brachyceros''<br /> ''S. c. aequinoctialis''<br /> ''S. c. mathewsi'' }} Die '''buffel''' of '''Kaapse buffel''' (''Syncerus caffer'') is 'n gelyktonige hoefdier van die [[Familie (biologie)|familie]] [[Bovidae]] (beesagtiges), en die subfamilie ''Bovinae''. Benamings in ander inheemse tale is ''affalo'', ''nyati'' en ''mbogo''. == Identifikasie == {| class=wikitable style="text-align:center" !colspan=3 | Gemiddelde afmetings van 'n buffel |- !Parameter !Bul (♂) !Koei (♀) |- | totale lengte || align=left | 3,2&nbsp;m || 3,0 m |- | massa || align=left | 900-1100&nbsp;kg || 700-900 kg |- | skouerhoogte || align=left | 1,45&nbsp;m || 1,40 m |- | stertlengte || align=left | 60&nbsp;cm || 60 cm |- | horinglengte * || align=left | 100&nbsp;cm || |} <nowiki>*</nowiki> ''Nota:'' Van die middel van die horingbasis gemeet, langs die buiging af tot aan die punt [[Lêer:African buffalo in Aberdare NP.jpg|duimnael|links|Kop en horings van 'n buffelbul]] [[Lêer:Syncerus caffer african buffalo skull MNHN.jpg|duimnael|links|Die skedel, horings en nekwerwels]] Die swaarste trofeebuffel (aangeteken in die [[Willem Pretorius-wildreservaat]]) het 900 kilogram geweeg. Die rekordhoringlengte vir [[Suider-Afrika]] is aangeteken in [[Zimbabwe]] as 124,8&nbsp;cm. Die buffel is enorm groot, swaargebou en beesagtig in voorkoms. Volwasse [[mannetjie|bulle]] se velkleur is [[donkerbruin]] tot [[swart]]. Die [[wyfie|koeie]] se velkleur is gewoonlik ligter. Jong buffels se vel het 'n [[rooibruin]] voorkoms. Die hare van die [[vel|pels]] is kort en grof, en word yler met toenemende ouderdom. Hulle het groot koppe, dik nekke, massiewe liggame en betreklike kort bene, met groot swaar hoewe. Die horings is swaar en enorm, en die sentrale horingbasis is veral by die bul goed ontwikkel. By ou bulle smelt die horingbasis van die twee horings oor die voorkop saam. Die horings buig eers af- en buitewaarts, en dan op- en terug binnewaarts, en word al dunner tot by skerp punte. Die ore is groot en hang onderkant die horings. Die stert is soortgelyk aan dié van 'n [[bees]] en het 'n kwas van lang bruin of swart hare. == Verspreiding == [[Lêer:Suider-Afrika Buffelverspreiding.PNG|duimnael|Verspreidingsgebied in Suider-Afrika]] Die buffel het vantevore 'n wye verspreiding in Suider-Afrika gehad, maar is nou tot die noordelike dele van die streek beperk, met 'n geïsoleerde natuurlike bevolking in die [[Addo-Olifant Nasionale Park|Addo-olifant- Nasionale Park]], en 'n kleiner een in die [[Hluhluwe-Imfolozipark]] in [[KwaZulu-Natal]]. Hulle is wel in verskeie wildplase en natuurreservate hervestig. In die res van [[Afrika]] word hulle nog in [[Ethiopië]], [[Somalië]] en [[Zambië]] aangetref, en het ook gevestigde tuisgebiede in [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Habitat == Buffels word in oop- en ruigveld, naby moddergate aangetref; areas aldus met genoegsame [[water]], gras (wat tussen 5 tot 80&nbsp;cm lank moet wees) en skuiling. Hulle verkies oop boswêreldsavanne en sal grasveld benut indien daar ook skuiling is. Hulle kom nie natuurlik voor in gebiede wat minder as 250&nbsp;mm [[reën]] per jaar ontvang nie. == Gedrag == [[Lêer:Buffel 1.jpg|duimnael|'n Buffel afgeneem in die [[Krugerwildtuin]]]] [[Lêer:African buffalo kenya.jpg|duimnael|'n Buffelkudde afgeneem in [[Kenia]]]] Die buffel lewe in troppe — 'n groot trop kan uit duisende individue bestaan — en kleiner troppe kan van die hooftrop af wegbreek, om hul later weer daarby aan te sluit. Sommige troppe bestaan slegs uit vrygeselbulle, en heelwat alleenloperbulle word ook aangetref. In 'n gemengde trop het die volwasse bulle 'n oorheersingsrangorde wat die mees dominante bulle toegang gee tot die koeie wat in estrus is. Die koeie het hul eie hiërargie. Die dominante diere word gewoonlik aan die voor- en middelpunt van die trop gevind: daar is beter weiding en beter beskerming teen roofdiere. 'n Dier wys sy dominansie deur sy kop omhoog te hou, met die snoet uitgestrek na vore, en deur sywaarts te staan tot die opponent of vyand. Die horings word ook rondgeswaai. Die onderdanige dier laat sy kop sak en plaas sy neus onder die buik van die dominante dier. Buffeltroppe het duidelik gedefinieerde tuisgebiede. Hulle wei meestal snags (ongeveer 8 ure lank per dag), en gaan drink water vroeg soggens en teen skemer saans. Hulle hou daarvan om in moddergate rond te rol: dit verlig hittestres en het ook 'n belangrike sosiale funksie. Hulle soek skadu op gedurende die warmste tye van die dag. Die buffel is 'n baie kragtige dier wat selfs by [[leeu]]s respek afdwing. Behalwe vir die mens, het hulle bittermin natuurlike vyande. Hulle is in staat om hulself teen die meeste [[roofdier]]e te verdedig, en is selfs in staat om 'n leeu dood te maak. Leeus, oor die algemeen, maak slegs jag op ou, siek, of onvolwasse buffels. Die ander roofdier wat wel ook soms buffels jag is die [[gevlekte hiëna]]. Die [[luiperd]] is 'n bedreiging vir pasgebore kalwers. As deel van die sogenaamde [[Groot Vyf diere|"Groot Vyf"]], word die buffel geken as 'n formidabele en onvoorspelbare teenstander. Hulle kan tot 56&nbsp;km per uur hardloop. 'n Gewonde buffel is uiters gevaarlik, en verskeie jagters is al gedood in buffelaanvalle. Ou veldkenners beweer dat 'n gewonde buffel op sy spore teruggaan en die jagter voorlê. == Geluide == Die meeste van die buffel se kommunikasie is deur middel van die lyftaal hierbo beskryf. Hulle repertorium van vokalisering is nie groot nie. Die meeste klanke is steungeluide en mompelgeluide wat hulle maak terwyl hulle wei. Moeders maak 'n gorrelgeluid wanneer gevaar dreig, en die kalwers reageer daarop. As 'n buffel skrik of hom vererg, uiter dit 'n luide, ontploffende steungeluid. == Voedsel == Die buffel is nie 'n kieskeurige weier nie, en vreet die meeste van die beskikbare gras. Dit verkies wel eerder [[blare]] as stingels, en grassoorte wat ryk is aan ru-proteïen. Die gemiddelde buffel vreet tot 17,5&nbsp;kg se plantmateriaal per dag. == Voortplanting == [[Lêer:Cape Buffalo calf.jpg|duimnael|'n Koei en haar kalf in [[Tanzanië]].]] Die buffel se dratyd wissel tussen 330 tot 346 dae. 'n Enkele kalf word gewoonlik gebore, enige tyd van die jaar, maar veral gedurende die somer. Die kalf se geboortemassa is 36&nbsp;kg. Dit word gespeen enige tyd vanaf vyf tot 15 maande, en die tydperk is ook afhanklik van of die volgende kalf gebore gaan word. Hulle beweeg naby die koei rond vir 'n periode van twee jaar. Koeie kalf gewoonlik elke tweede jaar, of twee maal in drie jaar. Bulle word volwasse op 8 jaar, en koeie kalf die eerste keer op 5 jaar. Die leeftyd van die buffel is ongeveer 15 jaar. == Spoor en veldtekens == [[Lêer:Buffelspoor.PNG|duimnael|150px|Buffelspore: voorhoef (links) en agterhoef (regs)]] Die spoor van die voorhoef is groter as dié van die agterhoef (die voorhoef is links op die diagram). Hulle mis lyk soos die van 'n bees; meestal platgetrapte misbolle. == Fotogalery == <gallery> Lêer:African Buffaloes (Syncerus caffer) drinking ... (31502725984).jpg|'n Samedromming by Mphafa-watergat in [[Hluhluwe-iMfolozipark]] Lêer:Buffalo hunt in the masai east open area.jpg|Jagter by sy buffel-buit in 'n Tanzaniese konsessie Lêer:Syncerus caffer nanus 001.JPG|[[Woudbuffel]]-subspesie (''Syncerus caffer nanus'') Lêer:Pendjari büffel.JPG|Soedanbuffel-subspesie (''S. caffer brachyceros'') </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{en}} Ronald M. Nowak: ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press, 1999. {{ISBN|0-8018-5789-9}}. * {{en}} Peter Apps: ''Smither's Mammals of Southern Africa. A field guide''. Derde uitgawe, 2000. * {{af}} Chris en Tilde Stuart: ''Veldgids tot die soogdiere van Suider-Afrika''. Eerste uitgawe, 1988. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Syncerus caffer|Buffel}} {{wikt|buffel}} {{Wikispecies|Syncerus caffer|Buffel}} * {{en}} [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 ''Syncerus caffer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629060521/http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/21251/0 |date=29 Junie 2012 }} in die [[IUBN-rooilys|IUBN Rooi Lys van Bedreigde Spesies]] 2006, Antelope Specialist Group, 1996. * {{en}} [http://www.katavipark.org/images/Wildlife.pdf Britta Meyer: ''Wildlife of special interest''] * {{en}} [http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo Beelde van Buffels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070916105131/http://www.wildlife-photo.org/keysearch.php?key=african+buffalo |date=16 September 2007 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=ROQ7CHgRmlo Video] * [http://www.youtube.com/watch?v=LU8DDYz68kM Video: Battle Kruger] {{Voorbladster}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beesagtiges]] 7qp98jjhll1q0ibbylg6pyr6cb6h0zz 0 12574 2908742 2881675 2026-06-02T08:36:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908742 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Togo |volle_naam = <small>''République Togolaise'' ([[Frans]])</small> |algemene_naam = Togo |beeld_vlag = Flag of Togo (3-2).svg |beeld_wapen = Emblem of Togo.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Togo AU Africa.svg |leuse = ''Travail, Liberté, Patrie''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africanlegislaturesproject.org/content/constitution-togo |title=Constitution of Togo |year=2002 |accessdate=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701081754/http://www.africanlegislaturesproject.org/content/constitution-togo |archive-date=1 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /><small>''([[Frans]] vir: "Werk, Vryheid, Vaderland")''</small> |volkslied = ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]''<br /><small>''(Frans vir: "Hael aan jou, land van ons voorvaders")''</small> |amptelike_tale = [[Frans]] |hoofstad = [[Lomé]] {{Koördinate|6|7|N|1|13|O}} |latd = 6 |latm = 7 |latNS = N |longd = 1 |longm = 13 |longEW = O |grootste_stad = [[Lomé]] |regeringsvorm = Unitêre dominant-party<br />presidensiële [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Jean-Lucien Savi de Tové]]<br />[[Faure Gnassingbé]] |oppervlak_rang = 126^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 56&nbsp;785<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/|title=Togo|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=5 Mei 2025|archive-date=12 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012171517/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 21&nbsp;925 |persent_water = 4,2 |bevolking_skatting = 8&nbsp;917&nbsp;994<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 101^ste |bevolking_sensus = 8&nbsp;095&nbsp;498<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://icilome.com/2023/04/togo-les-resultats-definitifs-du-5e-rgph/ |title=Togo-Les résultats définitifs du 5e RGPH |publisher=Icilome |author=Godfrey Akpa |date=4 April 2023 |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2022 |bevolkingsdigtheid = 157,0 |bevolkingsdigtheidmi² = 406,8 |bevolkingsdigtheidrang = 60^ste |BBP_PPP = $33,047&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=742,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Togo |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 151^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $3&nbsp;473<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 175^ste |BBP = $10,023&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 157^ste |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $1&nbsp;053<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 170^ste |onafhanklikheidstipe = • Duits-Togoland<br />• Togoland-veldtog<br />• Verdeling van Togoland<br />• Outonomiteit binne<br />die Franse gemeenskap<br />• van [[Frankryk]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />[[5 Julie]] [[1884]]<br />[[6 Augustus|6]]–[[26 Augustus]] [[1914]]<br />[[27 Desember]] [[1916]]<br /><br />[[24 Augustus]] [[1956]]<br />[[27 April]] [[1960]]<br />[[6 Mei]] [[2024]] |MOI = {{wins}} 0,547<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> |MOI_rang = 163^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#990000|laag}} |Gini = 37,9<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=TG |title=Gini Index – Togo |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=5 Mei 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2021 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Wes-Afrikaanse CFA-frank|CFA-frank]] |geldeenheid_kode = XOF |land_kode = TG |tydsone = GMT |utc_afwyking = [[UTC±00:00|±0]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC±00:00|±0]] |internet_domein = [[.tg]] |skakelkode = 228 |voetskrif = Skattings vir hierdie land reken die effek van sterftes as gevolg van [[vigs]] in; dit kan lei tot laer lewensverwagting, hoër en sterftesyfers en veranderinge in die verspreiding van die bevolking volgens ouderdom en geslag as wat normaalweg verwag sou kon word. }} '''Togo''' ([[Frans]]: [tɔˈgo], {{Audio|Fr-Togo.ogg|luister}}), amptelik die '''Togolese Republiek''' (''République togolaise''), is 'n [[land]] in [[Wes-Afrika]], wat grens aan [[Ghana]] in die weste, [[Benin]] in die ooste en [[Burkina Faso]] in die noorde. In die suide het dit 'n kort kus aan die [[Bog van Benin]] en die [[Golf van Guinee]] waar die [[hoofstad]] en grootste stad [[Lomé]] geleë is. Togo beslaan 'n oppervlakte van 56&nbsp;785&nbsp;km² en het 'n bevolking van 8&nbsp;917&nbsp;994 in 2024 gehad.<ref name="CIA" /> [[Lêer:Togo sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Togo]] [[Lêer:Togokaart.png|duimnael|links|Kaart van Togo]] Togo was van 1884 tot 1916 'n [[Duitse koloniale ryk|Duitse kolonie]], aansluitend was dit 'n mandaat van die [[Volkebond]] en later van die [[Verenigde Nasies]] onder Franse gesag. Op 27 April 1960 het Togo van [[Frankryk]] onafhanklik geword. President [[Gnassingbé Eyadéma]] het dié land tussen 1967 en 2005 outokraties regeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/830774.stm |title=Obituary: Gnassingbe Eyadema |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2005 |accessdate=28 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103151609/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/830774.stm |archive-date= 3 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ná sy dood is sy seun [[Faure Gnassingbé]] deur die weermag tot president benoem, hoewel dit as ongrondwetlik beskou word. Sedert 2022 is Togo naas [[Mosambiek]], [[Rwanda]] en [[Gaboen]] die enigste lidland van die Britse Statebond wat vroeër geen Britse kolonie was nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://thecommonwealth.org/news/gabon-and-togo-join-commonwealth |title=Gabon and Togo join the Commonwealth |publisher=[[Britse Statebond]] |date=25 Junie 2022 |accessdate=26 Junie 2022}}</ref> == Ligging == Van die kus af strek die land 550&nbsp;km noordwaarts met 'n breedte wat van 45 tot 140&nbsp;km wissel. Togo beslaan ’n oppervlakte van 56&nbsp;785&nbsp;km² en word omring deur Ghana in die weste, Benin in die ooste en Burkina Faso in die noorde. Die hoofstad Lomé, met sowat 850&nbsp;000 inwoners, is aan die kus geleë. Togoland is aanvanklik deur die [[Duitsers]] gekoloniseer (in 1885), maar ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] is dit tussen [[Frankryk]] en die [[Verenigde Koninkryk]] verdeel. Brits-Togoland, ongeveer een derde van die oorspronklike kolonie, het in 1956 deel geword van die [[Goudkus (streek)|Goudkus]] wat 'n jaar later as Ghana onafhanklik geword het. Frans-Togoland (die huidige Togo) het in 1960 onafhanklik geword. Volgens landskap en klimaat kan Togo in drie dele verdeel word. Vanuit die suidweste, aanvanklik langs die grens met Ghana, strek die [[Togoberge]] noordooswaarts. Die hoogste piek in die bergreeks is Mont Agou (Mount Bauman, 1&nbsp;020&nbsp;m) in die uiterste suidweste. Dit is die digste beboste deel van Togo met die meeste [[reën]]val. Noord van die [[Togoberge]] is ’n savanneplato wat in die uiterste noorde deur die Djangokranse begrens word. Tussen April en Oktober bring die suidwesmoeson reën in die gebied, maar in die [[winter]] waai die harmattan, 'n droë, stowwerige woestynwind uit die noorde. Die afwatering van die gebied geskied via die [[Otirivier]], ’n sytak van die [[Voltarivier]]. Oos en suid van die Togoberge daal 'n kleierige vlakte geleidelik af na 'n sanderige kusvlakte wat by die see oorgaan in lagunes (waar onder die [[Togomeer]]), moerasse en sandbanke. Die afwatering van die grootste deel van die vlakte geskied via die [[Monorivier]] wat in die Golf van Guinee uitmond. Die [[klimaat]] van die gebied word beïnvloed deur die sentrale bergland wat 'n hindernis vir die vogtige suidwesmoeson is en die reënseisoen in twee tydperke verdeel: 'n lang tydperk van Mei tot Junie en 'n kort tydperk in September. Die suide van Togo is dus droër as die noorde. == Tale == Die amptelike taal en ook die handelstaal is [[Frans]]. In die suide word [[Ewe (taal)|Ewe]], [[Fon (taal)|Fon]] en [[Gen]] gepraat, in die noorde [[Kabiyé]], [[Kotokoli]] en [[Mossi]]. Ander tale sluit in [[Fula]], [[Hausa]] en [[Joroeba]]. [[Etniese groep]]e sluit in [[Ewe (volk)|Ewe]], [[Hausa (volk)|Hausa]] en [[Joroeba (volk)|Joroeba]]. == Sosiale gegewens == Togo is een van die digste bevolkte lande in [[Wes-Afrika]]. Die grootste bevolkingskonsentrasie is langs die kus en die bergland is yl bevolk. Etnies toon die Togolese 'n groot verskeidenheid, maar die ongeveer 40 stamme kan in drie hoofgroepe verdeel word: in die suide oorheers die Kwa-sprekende stamme soos Ewe, [[Quachi]] en [[Mina]], in die bergland woon die Soedanese Akposso- en Adelestamme en in die noorde die Hamitiese volke soos [[Paragourma]] en [[Kabre]]. Frans is die amptelike taal, maar ongeveer die helfte van die bevolking praat Ewe. Ongeveer 80% van die Togolese woon in dorpies of krale en die meeste van hulle bedryf nog die een of ander vorm van animisme. Vanweë sendingwerk is ’n groot groep Togolese egter in die suide tot [[Christendom]] bekeer, terwyl [[Islam]] in die noorde sterk verteenwoordig is. Tradisie speel nog 'n belangrike rol in die kleredrag asook in die plaaslike bestuur wat by stam- en dorpshoofde berus. Die onderwys is nog in 'n opboustadium, maar optimistiese syfers toon aan dat ongeveer 'n driekwart van die kinders tussen 6 en 12 jaar laer onderwys geniet. Togo het sedert 1970 'n eie universiteit, maar baie studente studeer in die buiteland, veral in Frankryk. == Ekonomie == [[Lêer:Togo phosphates mining.jpg|duimnael|links|Fosfaatontginning in Togo]] Togo se ekonomie berus hoofsaaklik op [[landbou]], waaruit ongeveer 70% van die bevolking ’n bestaan maak. In die noorde word landbou en veeteelt op klein plasies bedryf vir voorsiening in eie behoeftes. Plantasies wat handelsgewasse produseer en in die koloniale tydperk aangelê is, kom hoofsaaklik in die suide voor. Die [[Kakaoboom|kakao]]- en [[koffie]]plantasies is gekonsentreer in die hoër liggende suidwestelike dele waar die reënval hoër is, terwyl [[katoen]] in die riviervalleie verbou word. [[Kokospalm|Kokos]]- en oliepalms kom in groot getalle langs die kus voor. Spoorweë wat in die koloniale tyd gebou is, verbind die plantasies met die hawe van [[Lomé]], wat in 1968 gemoderniseer is. Oral in die land word [[mielie]]s, [[maniok]] en kassawe vir eie verbruik verbou. Sedert 1968 word die tradisionele [[visvang]]s in die riviere en die Togomeer deur visvangste op see aangevul. Die Togolese ekonomie is ook baie afhanklik van [[fosfaat]], wat sedert 1961 daar ontgin word. Die myn is in 1974 genasionaliseer. Die fosfaat word slegs 20&nbsp;km van die kus af bogronds ontgin en word met ’n lang vervoerband na 'n spoorlyntjie (die fosfaatlyn) vervoer. By [[Kpémé]] aan die kus word dit eers gesuiwer en verryk voordat dit uitgevoer word. Kalk- en marmergroewe word ook ontgin, maar die aangeduide reserwes [[bauxiet]], [[yster]] en [[chroom]] nog nie. Afgesien van die fosfaatfabriek is die nywerheid nog in sy kinderskoene en beperk tot bedrywe wat landbouprodukte verwerk of wat van ingevoerde grondstowwe en onderdele afhanklik is. Vir sy kragvoorsiening is Togo afhanklik van invoer ([[ruolie]] uit [[Nigerië]] en [[elektrisiteit]] uit [[Ghana]]) met die gevolg dat die nywerheidsvooruitsigte nie baie rooskleurig is nie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Togo|title=Togo|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/togo/|title=Togo|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=5 Mei 2025}} * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-68-0}}, volume 27, bl. 133, 134 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{fr}} [https://www.republicoftogo.com/ Amptelike webwerf van Togo] * {{fr}} [http://www.assemblee-nationale.tg/ Amptelike webwerf van die Togolese parlement] {{Lande in Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Togo| ]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] [[Kategorie:Voormalige Franse kolonies]] jum7s107tervdknas0rmydsbnx7docn 0 13833 2908709 2900914 2026-06-02T06:53:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908709 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Dan Roodt | bynaam = | beeld = Daniël François Roodt (cropped).jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Daniël François Roodt | geboortedatum = [[26 Mei]] [[1957]] | geboorteplek = [[Springs]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = Vegter vir Afrikaans | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Karin Bredenkamp | kinders = Drie | webblad = http://roodt.org/ | handtekening = }} '''Daniël François Roodt''' (gebore 26 Mei 1957) is 'n [[Afrikaans]]e skrywer, polemikus en politieke aktivis. == Vroeë lewe en opvoeding == Daniël François Roodt is op die myndorp [[Springs]], aan die [[Oos-Rand]], gebore. Roodt se twee oorgrootvaders aan moederskant het tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] aan die Boerekant geveg. Die een (Botha) is tydens die laaste veldslag by [[Slag van Rooiwal|Rooiwal]] op 12 Januarie [April?] 1902 gewond, terwyl die ander (Landau), 'n Jood, as wapenhandelaar vir die Boere opgetree het. Ná die Boere se nederlaag moes Landau in ballingskap in Nederland bly.<ref name="ET2017" /> Roodt se vader is in die ou [[Krugerhuis]] in die 1920's gebore, in die kraamsaal wat destyds daar ingerig was. Tydens sy vader se studentejare aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]], was [[Joe Slovo]] ook 'n student daar, en 'n vurige kommunis, terwyl Roodt se vader en die meeste Afrikaanse studente sterk teen kommunisme gekant was.<ref name="ET2017">[https://www.litnet.co.za/dan-roodt-1957/ Dan Roodt (1957–)], Erika Terblanche, ATKV,LitNet-Skrywersalbum, 20 Desember 2017</ref>Roodt se moeder, Hermine Landau, is grotendeels van [[Johannesburg]]. Sy het half Engels grootgeword en is die niggie van [[Pik Botha]].<ref name="ET2017" /> === Skool- en universiteitsjare === Op 'n vroeë ouderdom het sy vader vir Roodt van [[Jean-Paul Sartre]], [[Albert Camus]] en hul [[eksistensialisme]] vertel.<ref name="ET2017" /> In 1963 gaan Roodt op vyfjarige ouderdom na die Laerskool Christiaan Beyers, waar hy later hoofseun word.<ref name="ET2017" /> Met die aanvanklike doel voor oë om hom in die regte ná matriek te bekwaam, is Roodt in 1970 na die [[Helpmekaar-kollege|Hoër Seunskool Helpmekaar]] in Johannesburg gestuur, omrede die Hugenote Hoërskool in Springs nie [[Latyn]] as vak aangebied het nie.<ref name="ET2017" /> Hoewel hy by Helpmekaar 'n skrander en gewilde leerling is, is hy ook rebels, opstandig en stamp gereeld koppe oor die skoolreëls - meestal rakende die skooldrag- en harereëls. Asof Johannesburg besig was om die glorieryke 1920's te herleef, was ''The Great Gatsby'' toe hoogmode, en die perke van die skooldragreëls is deeglik beproef. In dieselfde jare maak hy kennis met die werke van die Afrikaanse versetskrywers soos [[André P. Brink]], [[Breyten Breytenbach]] en [[Etienne Leroux]], asook die [[modernisme]] en politieke essays.<ref name="ET2017" /> Al kon hy nog nie stem nie, was Roodt op omtrent 16- tot 17-jarige ouderdom 'n ywerige leser van die ''[[Rand Daily Mail]]'' en het besluit om die [[Progressiewe Party]] te ondersteun. Op daardie stadium het dit vir hom gevoel of die [[Nasionale Party]] so deel was van die hele konformistiese [[Broederbond]]stelsel, dat enigiets beter sou wees. Die Progressiewe Party is op daardie tydstip nie alleen as gewaagd nie, maar ook gesofistikeerd in die Engelse media uitgebeeld.<ref name="ET2017" /> Roodt matrikuleer in 1974 en is daarna [[Universiteit van die Witwatersrand]] toe, waar hy aanvanklik in die regte studeer, maar algou van rigting verander: na die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde, die [[filosofie]] en die [[staatsleer]]. As lid van die Filosofie-vereniging lewer hy gereeld bydraes aan die kampuskoerant, ''Wits Student'', en het in 1976, rondom dieselfde tyd as die [[Soweto-opstand]], deelgeneem aan die studentebetogings teen die regering.<ref name="ET2017" /> In 1977 woon Roodt saam met sy dosente in Afrikaans, [[John Miles]] en [[Ampie Coetzee]], die verhoor van [[Breyten Breytenbach]] in [[Pretoria]] by. Vervolgens is hy deur die Veiligheidspolisie gelys as 'n andersdenkende (dissident) en potensiële revolusionêr.<ref name="ET2017" /> Roodt het ook as student effe moedswillig tydens [[Helen Suzman]] se toespraak in die Great Hall agter haar op die verhoog heen en weer verbybeweeg met 'n swart persoon wat 'n gholfsak dra.<ref name="ET2017" /> Eenkeer het hy ook [[Nadine Gordimer]] aangeval omdat sy 'n Franse aanhaling verkeerd uitgespreek het; maar bowendien het hy nie van haar gehou nie, omdat Roodt vir Gordimer arrogant gevind het, omdat sy Afrikaners altyd as agterlik in haar boeke geteken het, en omdat sy in Julie 1985 tydens 'n byeenkoms van die Afrikaanse Skrywersgilde aan 'n Afrikaanse vraag van Roodt, gerig aan haar, gesê het sy verstaan nie. Binne die konteks moet dit gesien word dat Gordimer 'n toespraak oor Suid-Afrikaanse letterkunde gelewer het en uitlatings gemaak het, maar nié Afrikaans of waarskynlik enige ander Afrikataal kon verstaan nie; en dus nie 'n benul sou kon hê waarvan sy praat nie.<ref name="ET2017" /> 'n Ander maal het Roodt in 'n [[dadaïsme|dadaïstiese]] gebaar 'n oshart oor sy linkerbors vasgemaak en 'n komposisie van "kru" woorde voorgelees by die [[Rand Afrikaanse Universiteit]]. Die oshart het ontdooi en die bloed het by sy borskas afgedrup, wat sy pyn moes versinnebeeld het.<ref name="LIT2004"> [https://web.archive.org/web/20041230122903/http://www.litnet.co.za:80/mond/danroodt.asp Dan Roodt — die mens agter die aktivis], Jansie Kotze, Litnet, 30 Desember 2004</ref> In 1978 organiseer Roodt vir die Filosofie-vereniging seminare wat oor die anargistiese kennisleer van [[Paul Feyerabend]] en [[Robert Nozick]] handel. Hy verdiep hom in die Amerikaanse hippie-beweging en idees van die kontrakultuur, soos uiteengesit in Theodor Roszak se ''The making of a counter culture''.<ref name="ET2017" /> In daardie tyd speel Roodt met andere vorme van anargistiese en vrydenkende idees. Hy interesseer hom veral in die werk van die Russiese anargiste soos [[Michail Bakoenin|Bakoenin]] en [[Pjotr Kropotkin|Kropotkin]], asook Daniel Cohn-Bendit (vir sy rol in die Franse studente-opstand in Mei 1968), in die Franse skool van nuwe filosofie (onder andere [[Bernard-Henri Lévy]], André Glucksman en Pascal Bruckner), asook die Franse poststrukturalisme en die geskrifte van [[Roland Barthes]], [[Michel Foucault]], [[Jacques Lacan]], [[Jacques Derrida]] en [[Gilles Deleuze]]. Die eietydse Amerikaanse letterkunde laat Roodt allermins koud, en hy verdiep hom in die romans van skrywers soos [[Saul Bellow]], [[Philip Roth]], Ken Kesey, Donald Barthelme, [[John Barth]], [[Joseph Heller]], EL Doctorow, [[Norman Mailer]] en veral dié van die Pools-Amerikaanse skrywer, Jerzy Kosinski.<ref name="ET2017" /> Gedurende dieselfde jaar word Roodt hoofsaaklik deur die argitektuurstudente verkies tot kandidaat in die Studenteraad van die betrokke universiteit; hierdie studente kon hul vereenselwig met sy [[anargisme|anargistiese]] vorm van vrydenke en estetisisme. Op dieselfde studenteraad dien [[Tony Leon]] en Hillary Joffe (toekomstige joernalis, rubriekskryfster en hoofredaktrise van die ''Business Day'').<ref name="ET2017" /> Dan Roodt verwerf in 1978 sy baccalaureusgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Daarna skryf hy hom in 1979 vir 'n honneursbaccalaureusgraad in die Vergelykende Letterkunde in, terwyl hy ook Duitse en Franse klasse loop. In 1979 weier die Franse Konsulaat in Johannesburg Roodt 'n studiebeurs om in Frankryk te gaan studeer, omdat hy blank was; baie buitelandse ambassades het begin om slegs swart studente te kies, in hul verset teen die Suid-Afrikaanse regering se [[apartheid]]sbeleid.<ref name="ET2017" /> In 1979 bly Roodt in 'n kommune in [[Yeoville]], Johannesburg, saam met konseptuele kunstenaars, wat daartoe sou bydra om Dan Roodt een van die belangrikste figure in die [[avant-garde]]beweging van Johannesburg te maak.<ref name="ET2017" /> In 1983 verwerf Roodt sy meestersgraad in Vergelykende Letterkunde, met 'n verhandeling oor drie tekste van [[Roland Barthes]] getiteld: "Pleasure and textual production: three texts by Roland Barthes."<ref> [https://www.worldcat.org/title/textual-pleasure-and-production-three-texts-by-roland-barthes/oclc/1017237262&referer=brief_results Textual pleasure and production : three texts by Roland Barthes], M.A. Universiteit van die Witwatersrand, 1983</ref> Toe hy vir sy PhD in Vergelykende Literatuur wou registreer, het sy Duitse studieleier, Reingard Nethersole, Roodt daarvan beskuldig dat hy "pander to frivolous French theories". Dit was die keerpunt wat Roodt vir 'n tweede honneursbaccalaureusgraad in Afrikaans laat inskryf het,<ref name="ET2017" /> terwyl hy voltydse vertaler vir [[Telkom]] in [[Pretoria]] was. Later promoveer hy met sy proefskrif wat oor die werk van die [[John Miles]] handel, getiteld: "Ondermyning in die prosa van [[John Miles]]: 'n postmoderne lesing".<ref>[https://www.worldcat.org/title/ondermyning-in-die-prosa-van-john-miles-n-postmoderne-lesing/oclc/775690588 Ondermyning in die prosa van John Miles: 'n postmoderne lesing], Ph. D. Universiteit van die Witwatersrand, 1994</ref> == Loopbaan == === 'n Skrywer onder sensuur geplaas=== In 1980 trou Dan Roodt met [[Karin Konsentrasiekamp|Karin Bredenkamp]] en publiseer saam met sy vrou 'n literêre tydskrif genaamd ''[[Taaldoos]]'', wat met die tweede uitgawe verbied is weens [[pornografie]]. Op die aanklagbrief by die polisie is geen redes verstrek waarom daar beswaar gemaak is teen enige deel van die inhoud van ''Taaldoos'' nie. Roodt is skuldig bevind, ook weens die besit van hierdie materiaal, en veroordeel tot R100 boete of 50 dae gevangenisstraf. Die boete is opgelê in 1981. Hy is ook gewaarsku dat indien enige verdere ongewenste publikasie(s) die lig sou sien, ses maande tronkstraf opgelê sal word.<ref name="ET2017"/> Hy publiseer tewens ook twee omstrede romans voor die sensuur opgelê is. Die eerste, ''Sonneskyn en Chevrolet'' (Taurus, 1980), is 'n ikonoklastiese werk wat veral deur die Franse [[poststrukturalisme]] en die [[psigoanalise]] beïnvloed is, terwyl die tweede, ''Kommas uit 'n boomzol'' (Uitgewer Pannevis, 1980), in kru taal 'n kritiese satire is op die werk van [[D.J. Opperman]], en tegelyk betoog teen die establishment, teen die behoud van die ''status quo'' deur die burgery, teen patriotisme, en teen alle onreg. Al twee boeke ontvang goeie tot lowende resensies, maar word uiteindelik deur die Suid-Afrikaanse Publikasieraad verban: ''Sonneskyn en Chevrolet'', omdat die boek beskrywings van seksuele geweld bevat, asook aanhalings van skrywers soos [[Karl Marx]] en [[Lenin]], en ''Kommas uit 'n boomzol'' (1980), omdat Roodt se satiriese en oneerbiedige geskrifte as 'n gevaar vir die samelewing beskou is, soos die [[Sensuurwet (Wet op Publikasies en Vermaaklikhede van 1963 en 1974)|sensuurwet]] dit wou hê.<ref name="ET2017"/><ref name="TL2005"> [https://web.archive.org/web/20100724025700/http://www.timeslive.co.za/sundaytimes/article72497.ece Radical thoughts of a right-wing reactionary], Times Live, 3 avril 2005</ref> Waar moontlik, probeer Roodt diensplig ontduik. Hy probeer hom vroegtydig medies ongeskik verklaar vir enige oproep om diensplig te doen, en kry 'n doktersbrief wat hom 'n [[epilepsie]]lyer verklaar, maar die weermag soek bewyse van 'n psigiater. Die psigiater, wat 'n ander skrywer voorheen as [[skisofrenie]]s gediagnoseer het en uit die weermag laat ontslaan het, kon niks fout vind met Roodt nie.<ref name="ET2017"/> In Desember 1982 besoek die egpaar Roodt die Fransman Pierre-Marie Finkelstein in Parys, Frankryk, wat 'n taalkundige en veeltalige vertaler is. Hul besoek ook [[Breyten Breytenbach]] in ’n kafee, die ''Boule d’Or'' in die Boulevard Saint-Michel. Breytenbach is pas vrygelaat uit die Pollsmoor-gevangenis en Roodt het 'n sak vol boeke en klere wat die skrywer in Suid-Afrika agtergelaat het, saamgebring.<ref name="ET2017"/>Teen die einde van 1984, sowat 'n jaar ná die [[Kerkstraat-bomontploffing]] op 20 Mei 1983, kon hy nie sy veiligheidsklaring slaag nie. Alle geboue in Pretoria is destyds as moontlike teikens beskou, en die Veiligheidstak van die Suid-Afrikaanse Polisie het elke werknemer ondervra en elke individu moes veiligheidstoetse ondergaan; Roodt se dae as vertaler by Telkom is verby.<ref name="ET2017"/> Roodt kry 'n aanstelling as dosent aan die [[Universiteit van Durban-Westville]], en doseer daar Afrikaanse prosa aan Indiese studente. Tydens sy verblyf in [[Durban]] korrespondeer hy met [[Gilles Deleuze]], maar kry ook gereeld rusie met die Anglofiele Natalse marxiste wat hom beskou het as 'n "agterlike, nie-kommunistiese Afrikaner" met 'n ongesonde belangstelling in "ligsinnige Franse teorieë".<ref name="ET2017"/> === Verhuising na Frankryk === In 1985 publiseer Roodt ''Twee sinne'', 'n boek wat uit slegs twee sinne bestaan en sy eerste ongesensureerde boek is. Kort daarna ontvang Roodt sy oproepinstruksie van die weermag; hy moet by [[Oudtshoorn]] aanmeld. Roodt besluit om Suid-Afrika te verlaat en verhuis met sy vrou na [[Frankryk]]<ref name="HFP"> [https://www.huffingtonpost.co.uk/author/dan-roodt/ Dan Roodt], inligting van HuffPost SA </ref> as politieke uitgewekenes. In hierdie agt jarige verblyf in Parys, eers in 'n woonstelletjie naby [[Montparnasse]], daarna in die 3de ''arrondissement'' van Parys (1987) en uiteindelik in 'n studio-woonstel naby die [[Bastille]] en die nuwe operahuis in Parys. In die ure van toustaan met ander vlugtelinge, nes hy, uit die derde wêreld buite die Franse staatskantore, ontmoet Roodt baie dissidente uit [[Oos-Europa]], met wie hy bevriend raak en wat sy teenkanting van die kommunisme net verder versterk het.<ref name="TL2005"/> Die egpaar Roodt werk ook by die Berlitz-skool, en daarna is 'n vertalingsprojek uit Nederlands in Engels aangepak.<ref name="ET2017"/> Roodt is ook ingeskryf vir 'n doktorsgraad of DEA in die Departement van Filosofie onder [[Gilles Deleuze]] en René Schérer. Roodt word tydens sy verblyf totaal ontnugter en geskok deur die inligting wat oor Suid-Afrika en apartheid versprei word en besef hoe naïef hy was. In Frankryk ervaar hy slegs [[propaganda]] wat hy toeskryf aan 'n anti-apartheidsbeweging wat 'n afdeling was van die Franse Kommunistiese Party wat in sterwensnood verkeer het: "dit het my laat besef dat hulle 'n eie agenda gehad het om Afrikaners te beswadder in reaksie op hul eie morele probleme as gevolg van die kritiek op die kommunisme en die uiteindelik heengaan van die stelsel in Oos-Europa".<ref name="ET2017"/><ref name="Nieuwoudt2004" /> Roodt is net so geskok deur die kommunistiese munisipaliteite (bekend as die ''[[:fr:ceinture rouge|ceinture rouge]]'', of "rooi gordel") met straatname wat hulde bring aan Marx, Lenin, [[Rosa Luxemburg]] en ander kommunistiese helde. Roodt was voorheen in Suid-Afrika bitter krities ingesteld teenoor die Apartheidsregering, maar het nou toenemend die valsheid van die apartheid-stereotipe in die buiteland begin raaksien en gaandeweg daarteen in opstand gekom, maar so ook teen al die "gemeenplase, halwe waarhede en opvattinge wat sowel in Suid-Afrika as internasionaal daaronder versprei is".<ref name="ET2017"/><ref name="Nieuwoudt2004">Nieuwoudt, S. 2004. Filistynse luiheid pla: Engels nie ál venster op buiteland, sê Dan Roodt. ''Die Burger'', 15 Junie: 14.</ref><ref name="CW2005"> [https://web.archive.org/web/20050307023734/http://www.litnet.co.za:80/seminaar/pleister_cw.asp Not a question of censorship], Chris Warnes, Litnet, 21 Februarie 2005</ref> Roodt is in 1987 genooi na 'n konferensie oor Suid-Afrikaanse letterkunde, naby [[Stuttgart]] in [[Duitsland]]. Hier vind hy hom tussen meestal swart en bruin persone van die Suid-Afrikaanse universiteite en uitgewekenes van die ANC. Hy lewer hier 'n lesing oor kontemporêre Afrikaanse letterkunde, maar die gehoor het nie die lesing baie goed ervaar nie. Roodt voel hom, as nie-Marxis en Afrikaner, verag en geminag deur die meerderheid van die verengelste swartes en bruines wat daar teenwoordig was.<ref name="ET2017"/> In Parys sit Roodt sy studie in die Franse filosofie voort, hoewel hy naderhand daarmee uitgekuier geraak het. Roodt raak wel bevriend met Russe in ballingskap en begin, deur in die ''Financial Times'' oor die Russe te lees, terselfdertyd sin kry in die geldmarkte, statistieke en hul komplekse manipulering en skommelinge. Hy begin 'n klein verskansingsfonds bestuur deur die verhandeling van termyne en opsies, asook arbitrage-transaksies tussen Europese beurse en die [[JSE|Johannesburgse effektebeurs]]. Toe hy in 1990 in 'n Paryse boekwinkel ''Biffures'' oor 'n Franse radio hoor dat [[Nelson Mandela]] vrygelaat gaan word, het hy besef Suid-Afrika staan op 'n kruispunt, en besluit om sy ballingskap in Frankryk te beëindig.<ref name="ET2017"/> === Terug in Suid-Afrika === Terug in [[Suid-Afrika]] vanaf 1992 lê Roodt hom op die finansiële markte toe en verhandel finansiële instrumente soos opsies en rentekoersruiltransaksies vir verskeie handelsbanke in [[Johannesburg]]. Nog vroeg in 1992 pendel Roodt tussen Parys en Johannesburg rond. Hy aanvaar met sy permanente terugkeer na Suid-Afrika in Mei 1992 die pos as Senior Afgeleide Handelaar by [[Standard Bank]] van Suid-Afrika in Johannesburg, waarna hy ook gereeld Londen moes besoek. Roodt is genader om in dieselfde hoedanigheid vir [[Nedbank]] te gaan werk, maar hy word 'n jaar later afgedank en raak in 'n hofstryd teen Nedbank gewikkel wat tot 1997 voortduur, en tree as die oorwinnaar uit die stryd. Citibank het ondertussen vir Roodt dieselfde pos aangebied, wat hy aanvaar het en 'n stelsel opgebou het. In 1999 bedank hy by Citibank en praktiseer aanvanklik as finansiële konsultant.<ref name="ET2017"/> In hierdie oorgangstydperk, in 1994, kry Suid-Afrika nuwe instellings en sy eerste veelrassige regering, onder die leiding van [[Nelson Mandela]]. Met sy terugkeer uit Frankryk raak Roodt aktief by die taalpolitiek betrokke, vir Afrikaans in die besonder. Hy hou in Julie 1996 'n lesing by die Franse Instituut in Johannesburg, getiteld "Landscape, Language and Identity", waar hy 'n "herkolonisasie van Suid-Afrika deur Engeland" op politieke, kulturele en nywerheidsgebied insien, en meer in die besonder die bedreiging van Afrikaans deur verengelsing, en dat daar in die Suid-Afrikaanse samelewing, anders as in Europa, geen ''historiese bewussyn'' bestaan nie, bedoelende dat in Europa daar ten minste die afgelope honderd jaar deel van die huidige oomblik vorm. In Suid-Afrika word die huidige oomblik totaal in isolasie beskou, totaal afgesny van die geskiedenis.<ref name="ET2017"/> In Februarie 2000 stig hy die [[Pro-Afrikaanse Aksiegroep]] (PRAAG) wat hom vir die Afrikaanse taal en 'n herlewing van Afrikanerpolitiek beywer. Hy is in 2013 as die onderleier en woordvoerder van [[Front Nasionaal]] aangewys, wat aan die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014]] deelgeneem het, maar nie veel sukses behaal het nie. == Inslag van sy oeuvre == As student reeds publiseer hy 'n satiriese digbundel en kort roman. Aanvanklik is sy werk ''anti-establishment'' en daag hy die konserwatiewe Afrikaanse letterkunde gemeenskap in die 1980's uit met werke soos ''Sonneskyn en Chevrolet'' en ''Kommas uit 'n boomzol''. Hy word selfs saam met [[Ampie Coetzee]] deur die UWC-Robben Island Mayibuye Archives as 'n ''progressive Afrikaans writer'' beskryf.<ref name= Mayibuye>[https://web.archive.org/web/20010925093852/http://www.mayibuye.org/oralhistory/mca4.html UWC-Robben Island Mayibuye Archives] ORAL HISTORY AND SOUND</ref> Van sy werk is dan ook deur die [[Apartheid]]sregering verban.<ref name= Britannica>[[Encyclopædia Britannica]] [https://web.archive.org/web/20160422180627/http://www.britannica.com/place/South-Africa/Afrikaans-literature – South Africa: Afrikaans literature]</ref> In die 1980's maak hy bydraes tot [[Stet]] en publiseer hy en [[Karin Konsentrasiekamp]], met wie hy later getroud is, [[Taaldoos]] wat terstond deur die Apartheidsregering verban word. Oor die afgelope paar jaar benewens 'n groot aantal artikels op die internet, koerante en tydskrifte, verskyn daar uit sy pen ''Om die Waarheidskommissie te vergeet'' (opstel), ''Moltrein'' (roman) en ''The Scourge of the ANC'' ('n politieke polemiek). Sy jonger werk staan krities teenoor wat hy as kulturele relativisme beskou, asook [[Afrikanisme]] en hy spreek hom teen transformasie en die ''ongelyke behandeling van minderheidsgroepe'' in Suid-Afrika uit. Sy uitsprake gee aanstoot onder vêr-linkse akademici en hy word onder meer van [[haatspraak]] en [[rassisme]] beskuldig.<ref name= Burger-Woordfees>[[Die Burger]] [https://archive.ph/20050318173501/http://www.news24.com/Die_Burger/Nuus/0,5824,4-75_1665321,00.html – Dan Roodt 'nie welkom by Woordfees']</ref> Die jonger werk het 'n kultuurkritiese inslag. Hy voer in ''Adapt and die''<ref name= PRAAG-AdaptOrDie>[[Pro-Afrikaanse Aksiegroep|PRAAG]] [https://web.archive.org/web/20090313144242/http://www.praag.org/rubriek137.htm – Adapt and die – South Africa's new motto]</ref> aan dat swartes in Suid-Afrika, asook in die VSA, proporsioneel meer misdaad as blankes pleeg en spekuleer oor die moontlike oorsaak van sulke aggressie wat in die hoër testosteroonvlakke van swart mans teenoor blanke mans mag skuil. Sy mees onlangse publikasie is ''Aweregs'' (politieke essays). Dan Roodt skryf "Kommas uit 'n boomzol. 'n Anti-volksboek" wat in 1980 deur Pannevis Uitgewers gepubliseer is {{ISBN|0-620-04381-4}}. Op die agterblad verskyn 'n kort biografie van Dan Roodt wat die volgende sê: "Danskaja Rozjoditiski (Dan Roodt), in 1957 in Miensk (Sowjetunie) gebore. Verwerf reeds op twaalf jaar lidmaatskap van Jeugparty. Studeer aanvanklik aan Universiteit van Moskou, slaan oor na Kreoolse tale en ontwikkel so belangstelling in Afrikaans. Kom in 1977 na Suid-Afrika vir navorsing. Tans student aan Wits." == Bibliografie == * ''Sonneskyn en Chevrolet.'' Roman. Johannesburg: Taurus, 1980. * ''Kommas uit 'n boomzol.'' Gedigte. Johannesburg: Uitgewery Pannevis, 1980. * ''Twee sinne.'' Prosateks. Johannesburg: Taurus/Stetboek, 1985. * ''Om die Waarheidskommissie te vergeet.'' Opstel. Johannesburg: Praag, 2001. * ''[[Moltrein (roman)|Moltrein: roman]]''. Johannesburg: Praag, 2004. * ''The Scourge of the ANC.'' Politieke opstelle. Johannesburg: Praag, 2005. * ''Die gelofte as logos.'' Rede. Johannesburg: Praag, 2005. * ''Aweregs.'' Politieke essays. Johannesburg: Praag, 2006. * ''[[Raiders of the Lost Empire|Raiders of the Lost Empire: South Africa's 'English' identity]]''. Johannesburg: Praag, 2014. As vertaler: * Jean-Philippe Toussaint, ''Die badkamer''. Johannesburg: Praag, 2016. * [[Joseph Conrad]], ''[[Hart van duisternis]]''. Johannesburg: Praag, 2025. * [[Jan van Aken]], ''Die ommegang''. Johannesburg: Praag, 2025. As mede-vertaler: * Stephen Smith. ''[[Negrologie]] – waarom Afrika vergaan.'' Johannesburg: Praag, 2005. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.praag.org/ Praag-webwerf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427150636/http://www.praag.org/ |date=27 April 2006 }} waar 'n groot aantal van Dan Roodt se artikels te siene is * [http://www.praag.co.za/ Praag-nuusblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116223421/http://praag.co.za/ |date=16 Januarie 2016 }} waar Dan Roodt politieke kommentaar lewer * [https://web.archive.org/web/20041230122903/http://www.litnet.co.za/mond/danroodt.asp Dan Roodt — die mens agter die aktivis] en ''[https://web.archive.org/web/20050307023734/http://www.litnet.co.za/seminaar/pleister_cw.asp Not a question of censorship]'', [[Litnet]], artikels oor Dan Roodt * [http://roodt.org/ Dan Roodt se woernaal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809052427/http://roodt.org/ |date= 9 Augustus 2013 }} – webwerf waar Dan Roodt kommentaar publiseer {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roodt, Dan}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] k7mgf9h0gdpu358qqlu9a6nlgpajd4n 10 13882 2908515 2906087 2026-06-01T13:30:05Z SpesBona 2720 Nuwe nuus 2908515 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|regs|140px|Pous Leo XIV]] * Die 48 deelnemende nasionale [[sokker]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste FIFA Sokker-Wêreldbeker]]; dié toernooi word van 11 Junie tot 19 Julie in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis. * Die twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|tiende T20I-vrouewêreldbeker]]; dié toernooi word van 12 Junie tot 5 Julie in [[Engeland]] beslis. * '''[[Pous Leo XIV]]''' publiseer ''Magnifica Humanitas'', sy eerste ensiklieka. * Die [[Verenigde Arabiese Emirate]], een van die wêreld se belangrikste [[ruolie]]uitvoerlande, verlaat die [[OPUL|Organisasie van Petroleumuitvoerlande]] (OPUL). * Die [[Tisza-party]] onder [[Péter Magyar]] wen tydens die [[Hongarye|Hongaarse]] parlementsverkiesing 'n volstrekte meerderheid en beëindig 16 jaar se heerskappy deur [[Viktor Orbán]] se [[Fidesz]]-party. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Mimi Coertse]] • [[Craig Venter]] • [[Ted Turner]] • [[Festus Mogae]] • [[David Burke (Britse akteur)|David Burke]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> 7jykdk46eyk6vtc3rjse4lpra5qkfz3 2908532 2908515 2026-06-01T14:32:59Z Sobaka 328 skakel 2908532 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|regs|140px|Pous Leo XIV]] * Die 48 deelnemende nasionale [[sokker]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste FIFA Sokker-Wêreldbeker]]; dié toernooi word van 11 Junie tot 19 Julie in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis. * Die twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|tiende T20I-vrouewêreldbeker]]; dié toernooi word van 12 Junie tot 5 Julie in [[Engeland]] beslis. * '''[[Pous Leo XIV]]''' publiseer ''[[Magnifica Humanitas]]'', sy eerste ensiklieka. * Die [[Verenigde Arabiese Emirate]], een van die wêreld se belangrikste [[ruolie]]uitvoerlande, verlaat die [[OPUL|Organisasie van Petroleumuitvoerlande]] (OPUL). * Die [[Tisza-party]] onder [[Péter Magyar]] wen tydens die [[Hongarye|Hongaarse]] parlementsverkiesing 'n volstrekte meerderheid en beëindig 16 jaar se heerskappy deur [[Viktor Orbán]] se [[Fidesz]]-party. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Mimi Coertse]] • [[Craig Venter]] • [[Ted Turner]] • [[Festus Mogae]] • [[David Burke (Britse akteur)|David Burke]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> nxk2u69ek36onvomxfe882zcobey6no 2908577 2908532 2026-06-01T19:30:18Z SpesBona 2720 Hersien 2908577 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|regs|140px|Pous Leo XIV]] * Die 48 deelnemende nasionale [[sokker]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste FIFA Sokker-Wêreldbeker]]; dié toernooi word van 11 Junie tot 19 Julie in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis. * Die twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|tiende T20I-vrouewêreldbeker]]; dié toernooi word van 12 Junie tot 5 Julie in [[Engeland]] beslis. * '''[[Pous Leo XIV]]''' publiseer sy eerste ensikliek ''[[Magnifica Humanitas]]'', waarin hy die verhouding tussen mense en [[kunsmatige intelligensie]] bespreek. * Die [[Verenigde Arabiese Emirate]], een van die wêreld se belangrikste [[ruolie]]uitvoerlande, verlaat die [[OPUL|Organisasie van Petroleumuitvoerlande]] (OPUL). * Die [[Tisza-party]] onder [[Péter Magyar]] wen tydens die [[Hongarye|Hongaarse]] parlementsverkiesing 'n volstrekte meerderheid en beëindig 16 jaar se heerskappy deur [[Viktor Orbán]] se [[Fidesz]]-party. <div class="itn-footer" style="margin-top: 0.5em;"> '''Voortdurend:''' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]] • [[Iran-oorlog in 2026|Iran-oorlog]] • [[Soedanese burgeroorlog (2023-hede)|Soedanese burgeroorlog]]<br /> '''[[:Kategorie:Sterftes_in_{{CURRENTYEAR}}|Onlangs oorlede]]:''' [[Mimi Coertse]] • [[Craig Venter]] • [[Ted Turner]] • [[Festus Mogae]] • [[David Burke (Britse akteur)|David Burke]] </div> <noinclude> [[Kategorie:Voorbladsjablone]] </noinclude> ep8ea4zot8lksylxif2m95bex3ss72c 0 14465 2908681 2907195 2026-06-02T06:06:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908681 wikitext text/x-wiki {{multiple image2 | align = left | direction = horizontal | total_width = 900 | footer = | image1 = Vachellia xanthophloea 20D 3046.jpg | alt1 = Koorsboom | caption1 = [[Koorsboom]] | image2 = Southafrica428yellowwood.jpg | alt2 = Outeniekwageelhout | caption2 = [[Outeniekwageelhout|Outenikwa-geelhout]] | image3 = Vachellia karroo 1947.jpg | alt3 = Soetdoring | caption3 = [[Soetdoring]] | image4 = Tarchonanthus camphoratus 1DS-II 3-4583.jpg | alt4 = Kanferbos | caption4 = [[Kanferbos]] | image5 = Olinia emarginata 1DS-II 0056.jpg | alt5 = Berghardepeer | caption5 = [[Berghardepeer]] | image6 = Cyathea dregei00.jpg | alt6 = Grasveldboomvaring | caption6 = [[Grasveldboomvaring|Grasveld-boomvaring]] | image7 = Cussonia paniculata, habitus, Phalandingwe, a.jpg | alt7 = Hoëveldkiepersol | caption7 = [[Hoëveldkiepersol]] }}{{-}} Hier volg ’n sorteerbare lys van [[inheems]]e [[boom|bome]] van Suider-Afrika met hulle FSA-nommers: {| border="1" align="left" class="wikitable sortable" !Afrikaanse naam!!Botaniese naam!!Engelse naam!!FSA-nommer |- |[[Aartappelbos]]||''[[Phyllanthus reticulatus]]''||Potato bush||311 |- |[[Abiekwasgeelhout]]||''[[Tamarix usneoides]]''||Wild tamarisk||487 |- |[[Afrikabloubessie]]||''[[Vaccinium exul]]''||Transvaal cranberry||571 |- |[[Afrikageelmelkhout]]||''[[Garcinia livingstonei]]''||Lowveld mangosteen||486 |- |[[Afrikaharpuisboom]]||''[[Ozoroa reticulata]]''||Bushveld resin tree||376 |- |[[Afrikahondsroos]]||''[[Xylotheca kraussiana]]''||African dog-rose||493 |- |[[Afrikamoerbei]]||''[[Afromorus mesozygia]]''||African mulberry||44 |- |[[Afrikasoetlemoen]] ||''[[Maclura africana]]'' || Thorny mulberry ||44.1 |- |[[Afrikasterkastaiing]]||''[[Sterculia africana]]''||African star-chestnut||474 |- |[[Afrikawaaierpalm]]||''[[Borassus aethiopum]]''||Selati palm||25 |- |[[Akkerjakkalsbessie]]||''[[Diospyros natalensis]]''||Small-leaved jackal-berry||607 |- |[[Albaniebroodboom]] ||''[[Encephalartos latifrons]]'' ||Albany cycad ||7 |- |[[Albanierooibostee]] ||''[[Aspalathus teres]]'' ||Albany rooibos tea ||225.9 |- |[[Albinobessie]]||''[[Aphloia theiformis]]''||Albino-berry ||505 |- |[[Anaboom]]||''[[Faidherbia albida]]''||Ana tree||159 |- |[[Angolabrandnetel]] ||''[[Obetia carruthersiana]]'' ||Angola nettle ||69 |- |[[Angolakiepersol]] ||''[[Cussonia angolensis]]'' ||Angola cabbage-tree ||560.5 |- |[[Angolavingerblaar]] ||''[[Vitex angolensis]]'' ||Angola fingerleaf ||659.1 |- |[[Angolawolftoon]] ||''[[Angolawolftoon|Portulacaria carrissoana]]'' ||Angola porkbush ||103.10 |- |[[Anysbergsterboom]] ||''[[Cliffortia conifera]]'' ||Anysberg startree ||145.5 |- |[[Apiesdoring]]||''[[Senegalia galpinii]]''||Monkey thorn||166 |- |[[Apiespeul]]||''[[Senna petersiana]]''||Monkeypod||213 |- |[[Appelblaar]]||''[[Philenoptera violacea]]''||Apple leaf||238 |- |[[Assegaai (boom)]]||''[[Curtisia dentata]]''||Assegai bush||570 |- |[[Baardbessie]] ||''[[Searsia incisa]]'' ||Rubrub-berry ||385 |- |[[Baardboomheide]] ||''[[Erica triflora]]'' || Bearded tree erica ||575 |- |[[Barbertonbruidsbos]] ||''[[Pavetta barbertonensis]]'' ||Barberton brides-bush ||716.2 |- |[[Barbertonse bergsuikerbos]] ||''[[Protea comptonii]]'' ||Saddleback sugarbush ||88 |- |[[Barbertonse broodboom]] ||''[[Encephalartos paucidentatus]]'' ||Barberton cycad ||11 |- |[[Basboom]]||''[[Dais cotinifolia]]''||Pompon tree||521 |- |[[Basboontjie]]||''[[Elephantorrhiza burkei]]''||Sumach bean<br /> Elephantroot||193 |- |[[Basterkokerboom]] ||''[[Aloidendron pillansii]]'' ||Bastard quiver tree ||30 |- |[[Basterkreupelhout]] ||''[[Leucospermum patersonii]]'' ||Silver-edge pincushion ||85 |- |[[Basterstinkhout]] ||''[[Ocotea kenyensis]]'' ||Mock stinkwood ||119 |- |[[Bastersuikerappel]] ||''[[Hexalobus monopetalus]]'' ||Shakama plum ||106 |- |[[Bastersuurpruim]] of [[Bastersuurpruim|kleinvalssuurpruim]] ||''[[Olax dissitiflora]]'' ||Bastard sourplum ||101 |- |[[Bastertambotie]] ||''[[Cleistanthus schlechteri]]''||False tamboti||320 |- |[[Bastervy]] ||''[[Trilepisium madagascariense]]'' ||Bastard fig ||45 |- |[[Baviaanskloofseder]]||''[[Widdringtonia schwarzii]]'' ||Willowmore cedar||21 |- |[[Bedfordbroodboom]] ||''[[Encephalartos cycadifolius]]'' ||Bedford cycad ||14.14 |- |[[Beesganna]] ||''[[Salsola arborea]]''||Cattle ganna ||103.2 |- |[[Bergaalwyn]] ||[[Bergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''marlothii'']] ||Mountain aloe||29.5 |- |[[Bergbamboes]] ||''[[Bergbambos tessellata]]'' ||Drakensberg bamboo ||21.5 |- |[[Bergbas]] ||''[[Osyris lanceolata]]'' ||Rock tannin bush ||100 |- |[[Bergbrandnetel]] ||''[[Obetia tenax]]'' ||Mountain nettle ||70 |- |[[Bergdoringklipels]] ||''[[Canthium kuntzeanum]]'' ||Mountain turkey-berry ||708.1 |- |[[Bergfonteinbos]] ||''[[Psoralea angustifolia]]'' ||Mountain fountain-bush ||226.15 |- |[[Berggeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia sericea]]'' ||Mountain wild laburnum ||219.4 |- |[[Bergghwarrie]] ||''[[Euclea coriacea]]'' ||Mountain guarri ||593 |- |[[Berghardepeer]] ||''[[Olinia emarginata]]''||Mountain hard-pear<br />Transvaal hard-pear||514 |- |[[Bergkaree]] ||''[[Searsia leptodictya]]'' ||Mountain karree||387 |- |[[Bergkoeniebos]] ||''[[Searsia divaricata]]'' || Mountain kuni-bush ||381.2 |- |[[Bergmahonie]] ||''[[Entandrophragma caudatum]]''||Mountain mahogany||293 |- |[[Bergrysbos]] ||''[[Cliffortia phillipsii]]'' ||Mountain ricebush ||145.13 |- |[[Bergsering]] ||''[[Kirkia wilmsii]]''||Mountain seringa||269 |- |[[Bergsipres]] ||''[[Widdringtonia nodiflora]]''||Mountain cypress||20 |- |[[Bergtaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. integrifolia]]'' ||Mountain firethorn currant ||392.3 |- |[[Bergvaalbos]] ||''[[Brachylaena rotundata]]'' ||Mountain silver-oak ||730 |- |[[Bergwasbessie]] ||''[[Morella microbracteata]]'' ||Mountain waxberry ||37.2 |- |[[Bergwildemispel]] ||''[[Vangueria parvifolia]]'' ||Mountain wild-medlar ||703 |- |[[Bergwildepiesang]] ||''[[Strelitzia caudata]]''||Transvaal wild banana||33 |- |[[Bergwitboom]] ||''[[Ehretia alba]]''||White Puzzle-bush||655.5 |- |[[Besembos]] ||''[[Searsia erosa]]'' ||Broom karee ||383 |- |[[Besemkraaibessie]] ||''[[Searsia fastigiata]]'' ||Broom currant ||383.1 |- |[[Besemtrosvy]]||''[[Ficus sur]]''||Broom cluster fig||50 |- |[[Bietou]] ||''[[Osteospermum moniliferum]]'' ||Bush tickberry ||736.1 |- |[[Bitteraalwyn]] ||''[[Aloe ferox]]'' ||Bitter aloe ||29.2 |- |[[Bitterblaar]]||''[[Brachylaena elliptica]]''||Bitter leaf||725 |- |[[Bitterkaree]] ||''[[Searsia marlothii]]'' ||Bitter karee ||389.2 |- |[[Bittervalsdoring]]||''[[Albizia amara]]''||Bitter false-thorn||149 |- |[[Blaarbessie]] ||''[[Tapura fischeri]]'' ||Leafberry ||304 |- |[[Blaasdoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. retinens]]'' ||Balloon thorn ||174.1 |- |[[Bladdoring]] ||''[[Senegalia fleckii]]'' ||Blade thorn ||165 |- |[[Bleekbassoetdoring]] ||''[[Vachellia natalitia]]'' ||Pale-bark sweet thorn ||172.1 |- |[[Blinkblaar]]||''[[Rhamnus prinoides]]''||Dogwood||452 |- |[[Blinkblaarkanniedood]]||''[[Commiphora schimperi]]''||Glossy-leaved corkwood||287 |- |[[Blinkblaarsuurbessie]] ||''[[Dovyalis lucida]]'' ||Glossy-leaved bitterberry ||508 |- |[[Blinkblaar-wag-’n-bietjie]]||''[[Ziziphus mucronata]]''||Buffalo-thorn||447 |- |[[Blinkblaarwitessenhout]]||''[[Bersama lucens]]''||Glossy white ash||439 |- |[[Blinkfluweelkaree]] ||''[[Searsia quartiniana]]'' ||Glossy velvet karee ||393 |- |[[Blinkhardebos]] ||''[[Phylica oleifolia]]'' ||Glossy hard-leaf ||453.3 |- |[[Blinktaaibos]]||''[[Searsia lucida]]''||Glossy wild currant||388.1 |- |[[Bloedhoutbos]] ||''[[Haematoxylum dinteri]]'' ||Bloodwood-bush ||213.6 |- |[[Blombos]] ||''[[Metalasia densa]]'' ||Common flowerbush ||735.4 |- |[[Blosendesuikerbos]] of [[Blosendesuikerbos|pienksuikerbos]] ||''[[Protea stokoei]]'' ||Pink sugarbush ||97.5 |- |[[Bloubaskanniedood]] ||''[[Commiphora caerulea]]'' ||Blue-barked corkwood ||272.1 |- |[[Bloubitterbessie]] ||''[[Strychnos usambarensis]]''||Blue bitterberry||631 |- |[[Bloublaarkanniedood]] ||''[[Commiphora glaucescens]]'' ||Blue-leaved corkwood ||276 |- |[[Bloublaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia glaucophylla]]'' ||Blue-leaved spike-thorn ||399.6 |- |[[Bloublaarrooihout]] ||''[[Ochna glauca]]'' ||Blue-leaved plane ||479.3 |- |[[Bloublaarwitbos]] ||''[[Maerua decumbens]]'' ||Blue-leaved spiderbush ||133.2 |- |[[Bloubos]]||''[[Diospyros lycioides]]''||Karoo bluebush||605.2 |- |[[Bloubotterboom]] ||''[[Tylecodon paniculatus subsp. glaucus]]'' ||Blue botterboom ||743 |- |[[Bloubroodboom]] ||''[[Encephalartos nubimontanus]]'' ||Blue cycad ||14.9 |- |[[Bloughwarrie]] ||''[[Euclea crispa]]''||Mountain guarri||594 |- |[[Blouhaak]] ||''[[Senegalia erubescens]]''||Blue thorn||164 |- |[[Blouheuningbos]] ||''[[Freylinia tropica]]'' ||Blue honeybells ||670.3 |- |[[Bloukoeniebos]] ||''[[Searsia glauca]]'' ||Blue kuni-bush ||383.2 |- |[[Bloulourier]] ||''[[Cryptocarya angustifolia]]'' ||Blue laurel ||112 |- |[[Baardsuikerbos]] ||''[[Baardsuikerbos|Protea neriifolia]]'' ||Blue sugarbush ||93.1 |- |[[Blousuurpruim]] ||[[Blousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''america'']] ||Blue sourplum||101.5 |- |[[Bloutaaibos]] ||''[[Searsia zeyheri]]'' ||Blue crowberry ||396.1 |- |[[Bloutolbos]] ||''[[Diospyros pallens]]'' ||Blue star-apple ||607.3 |- |[[Blyderivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos cupidus]]'' ||Blyde River cycad ||14.13 |- |[[Blydesuikerbos]] ||''[[Protea laetans]]'' ||Blyde sugarbush ||90.4 |- |[[Bobbejaankoolbos]] ||''[[Othonna triplinervia]]'' ||Three-veined othonna ||741 |- |[[Bobbejaankos]] ||''[[Stangeria eriopus]]'' ||Natal grass cycad ||14.21 |- |[[Boesmansgif]]||''[[Acokanthera oppositifolia]]''||Common poison-bush||639 |- |[[Boesmansrivierbroodboom]] ||''[[Encephalartos trispinosus]]'' ||Bushman's River cycad ||14.18 |- |[[Boesmanstee]]||''[[Catha edulis]]''||Bushman's tea||404 |- |[[Bokbitterappel]] ||''[[Solanum aculeastrum]]''||Goat-apple||669.3 |- |[[Bokkeveldpoppiesbos]] ||''[[Paranomus bracteolaris]]'' ||Smooth-leaved tree-sceptre ||72.3 |- |[[Boomaalwyn]]||''[[Aloidendron barberae]]''||Tree aloe||28 |- |[[Boomranknetel]] ||''[[Urera trinervis]]'' ||tree climbing-nettle ||70.1 |- |[[Borselaalwyn]] ||''[[Aloe rupestris]]'' ||Bottlebrush aloe ||30.3 |- |[[Bosappelblaar]]||''[[Philenoptera sutherlandii]]''||Forest appleleaf||228 |- |[[Bosbeesklou]]||''[[Bauhinia tomentosa]]''||Bush neat's foot||208.1 |- |[[Bosblompeer]] ||''[[Dombeya tiliacea]]'' ||Forest wildpear ||472 |- |[[Bosboerboon]]||''[[Schotia latifolia]]''||Forest boerbean||204 |- |[[Bosboomvaring]]||[[Bosboomvaring|''Cyathea capensis'' subsp. ''capensis'']]||Forest tree fern||2 |- |[[Bosbruidsbos]] ||''[[Pavetta inandensis]]'' ||Forest bride’s bush ||718 |- |[[Bosdoringklipels]]||''[[Canthium inerme]]''||Common turkey-berry||708 |- |[[Bosgeelmelkhout]]||''[[Garcinia gerrardii]]''||Forest mangosteen||485 |- |[[Boshardepeer]]||''[[Olinia radiata]]''||Forest hard-pear||515 |- |[[Bosjakkalskoffie]]||''[[Tricalysia capensis]]''||Forest jackal-coffee||698 |- |[[Bosjesmansbrood]] ||''[[Encephalartos afer]]'' ||Grahamstown cycad ||14.11 |- |[[Boskamhout]]||''[[Baphia racemosa]]''||Natal camwood||224 |- |[[Boskanariebessie]] ||''[[Suregada procera]]'' ||Forest canaryberry ||339 |- |[[Boskanniedood]]||''[[Commiphora woodii]]''||Forest corkwood||291 |- |[[Boskasieboswilg]] ||''[[Combretum padoides]]'' ||Thicket bushwillow ||534.1 |- |[[Boskatjiepiering]]||''[[Gardenia thunbergia]]''||Forest gardena<br />White gardenia||692 |- |[[Boskiepersol]]||''[[Cussonia sphaerocephala]]''||Natal forest cabbage tree||564.2 |- |[[Bosklouterboswilg]] ||''[[Combretum edwardsii]]'' ||Forest climbing bushwillow ||534.2 |- |[[Boskokoboom]] ||''[[Maytenus deflexa]]'' ||Forest kokotree ||402.9 |- |[[Boskoorsbessie]]||''[[Croton sylvaticus]]''||Forest fever-berry||330 |- |[[Boskoorsboom]]||''[[Anthocleista grandiflora]]''||Forest fever tree||632 |- |[[Boskranses]]||''[[Atalaya natalensis]]''||Natal krantz ash||429 |- |[[Boslaventelboom]]||''[[Heteropyxis canescens]]''||Forest lavender tree||454 |- |[[Boslepelhout]]||''[[Cassine peragua]]''||Mountain saffron||414 |- |[[Bosmelkbessie]]||''[[Manilkara discolor]]''||Forest milkberry||588 |- |[[Bosmelkhout]]||''[[Vitellariopsis marginata]]''||Natal bush milkwood||590 |- |[[Bosmirtebessie]]||''[[Eugenia natalitia]]''||Common forest myrtle||553.2 |- |[[Bosnanabessie]] ||''[[Searsia grandidens]]''||Sharp-toothed currant ||381.3 |- |[[Bosolienhout]]||''[[Olea woodiana]]''||Forest olive||620 |- |[[Bospaddaboom]]||''[[Tabernaemontana ventricosa]]''||Forest toad tree||645 |- |[[Bospeper]] of [[Bospeper|wildepeper]] ||''[[Piper capense]]'' ||Wild pepper ||34.5 |- |[[Bosperske]]||''[[Rawsonia lucida]]''||Forest peach||491 |- |[[Bospoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. fagifolia]]''||Forest peacockberry||310 |- |[[Bosrooiessenhout]]||''[[Trichilia dregeana]]''||Forest mahogany||300 |- |[[Bosrooihout]] ||''[[Ochna arborea var. oconnorii]]'' ||Forest plane ||482 |- |[[Bosrooimelkhout]]||''[[Mimusops obovata]]''||Red milkwood||584 |- |[[Bosrooivingers]] ||''[[Xylopia gracilipes]]'' ||Forest redfingers ||109 |- |[[Bosrosyntjie]]||''[[Grewia lasiocarpa]]''||Forest raisin||461 |- |[[Bossaffraan]]||''[[Elaeodendron croceum]]''||Small-leaved saffron||415 |- |[[Bosstamvrug]]||''[[Chrysophyllum viridifolium]]''||Fluted milkwood||580 |- |[[Bostaaibos]] ||''[[Searsia chirindensis]]''||Red currant||380 |- |[[Bosvaalbos]] ||[[Bosvaalbos|''Brachylaena discolor'' var. ''transvaalensis'']] ||Woodland silver oak||731 |- |[[Bosvaderlandswilg]] ||''[[Combretum kraussii]]''||Forest bushwillow||540 |- |[[Bosvalsnetel]] ||''[[Acalypha glabrata]]''||Forest mock nettle||335.1 |- |[[Bosvalspendoring]] ||''[[Putterlickia verrucosa]]'' ||False forest spikethorn ||403.2 |- |[[Bosveldboekenhout]] ||''[[Faurea saligna]]''||Transvaal beech||75 |- |[[Bosveldhalfmaanranker]] ||''[[Cocculus hirsutus]]'' || Python climber ||104.6 |- |[[Bosveldharpuisboom]]||''[[Ozoroa paniculosa]]''||Broad-leaved resin tree||375 |- |[[Bosveldkandelaarnaboom]]||''[[Euphorbia cooperi]]''||Bushveld candelabra tree||346 |- |[[Bosveldkatjiepiering]]||''[[Gardenia volkensii]]''||Transvaal gardenia||691.1 |- |[[Bosveldklipels]]||''[[Psydrax livida]]''||Green quar||713 |- |[[Bosveldpendoring]] ||''[[Gymnosporia mossambicensis]]'' ||Black forest spike-thorn ||399.10 |- |[[Bosveldpoubessie]]||''[[Margaritaria discoidea var. nitida]]''||Bushveld peacockberry||310.1 |- |[[Bosveldrooiklapperbos]] ||''[[Erythrophysa transvaalensis]]''||Transvaal red balloon||436.2 |- |[[Bosveldsaffraan]]||''[[Elaeodendron transvaalense]]''||Condiment saffron||416 |- |[[Bosveldvalsdoring]]||''[[Albizia harveyi]]''||Common false-thorn||155 |- |[[Bosveldwitklokke]]||''[[Rothmannia fischeri]]''||Cape gardenia||694 |- |[[Bosveldwitysterhout]]||''[[Vepris reflexa]]''||Bushveld white ironwood||260 |- |[[Bosvlamklimop]] ||''[[Combretum paniculatum]]'' ||Forest flamecreeper ||545.3 |- |[[Bosvlier]]||''[[Nuxia floribunda]]''||Forest elder||634 |- |[[Bosvy]]||''[[Ficus craterostoma]]''||Forest fig||52 |- |[[Boswaterbessie]]||''[[Syzygium gerrardii]]''||Forest waterwood||556 |- |[[Boswitsuikerbos]] ||''[[Boswitsuikerbos|Protea mundii]]''|| Forest white sugarbush || 93 |- |[[Bosysterpruim]]||''[[Drypetes gerrardii]]''||Forest ironplum||314 |- |[[Botrivierheuningklokkies]] ||''[[Freylinia helmei]]'' ||Bot River honeybells ||670.6 |- |[[Botriviersuikerbos]] ||''[[Protea compacta]]'' ||Bot River sugarbush || 87.1 |- |[[Bottelboom]]||''[[Pachypodium lealii]]''||Bottle tree||648 |- |[[Botterboom]]||''[[Tylecodon paniculatus]]''||Butter tree||137.1 |- |[[Botterklapper]]||''[[Strychnos madagascariensis]]''||Black monkey orange||626 |- |[[Braamtaaibos]] ||''[[Searsia batophylla]]'' ||Bramble currant ||377.3 |- |[[Brakdoring]] ||[[Vachellia robusta subsp. clavigera]] ||Narrow-pod robust thorn thorn ||183.1 |- |[[Brandbergdoring]] ||[[Senegalia montis-usti]] ||Brandberg thorn ||177 |- |[[Bredasdorpsuikerbos]] ||''[[Protea obtusifolia]]'' ||Bredasdorp protea ||94 |- |[[Breëblaarboekenhout]]||''[[Faurea rochetiana]]''||Broad-leaved beech||76 |- |[[Breëblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata]]'' ||Broad-leaved resin tree ||374 |- |[[Breëblaarkanferbos]] ||''[[Tarchonanthus trilobus var. galpinii]]'' ||Broad-leaved camphorbush ||734 |- |[[Breëblaarklipels]] ||''[[Afrocanthium pseudorandii]]'' ||Mottled-bark rock-alder ||709.2 |- |[[Breëblaarkoraalboom]]||''[[Erythrina latissima]]''||Broad-leaved coral tree||244 |- |[[Breëblaarkweper]]||''[[Cryptocarya latifolia]]''||Broad-leaved quince||113 |- |[[Breëblaarpluisbos]] ||''[[Lopholaena platyphylla]]'' || Broad-leaved fluff bush||738.1 |- |[[Breëblaarsuikerbos]] ||''[[Protea eximia]]'' ||Broad-leaf sugarbush ||88.3 |- |[[Breëblaarveselbos]]||''[[Englerodaphne ovalifolia]]''||Broad-leaved fibre-bush ||517.5 |- |[[Breëblaarwasbessie]] ||''[[Morella pilulifera]]'' ||Broad-leaved waxberry ||37 |- |[[Breëblaarwitgat]] ||''[[Boscia mossambicensis]]'' ||Broad-leaved shepherd tree ||127 |- |[[Breekhout]]||''[[Alberta magna]]''||Magnificent flame bush||701 |- |[[Breëpeulvalsdoring]]||''[[Albizia forbesii]]''||Broad-pod false-thorn<br />Broad-pod albizia||154 |- |[[Breëriviergeelhout]]||''[[Podocarpus elongatus]]''||Breede River yellowwood||15 |- |[[Brosblaar]]||''[[Galpinia transvaalica]]''||Transvaal privet||523 |- |[[Brosdoring]] ||''[[Phaeoptilum spinosum]]'' ||Brittle thorn ||103.7 |- |[[Bruinaalwyn]] of [[Bruinaalwyn|wolkbergaalwyn]] ||''[[Aloe dolomitica]]'' of ook soms ''[[Aloe vryheidensis]]'' ||Brown aloe<br />Wolkberg aloe ||29.1 |- |[[Bruinivoor]]||''[[Berchemia discolor]]''||Brown ivory||449 |- |[[Bruinstamkanniedood]] ||''[[Commiphora giessii]]'' ||Brown-stemmed corkwood || 275.5 |- |[[Bruinysterhout]] ||''[[Homalium dentatum]]''||Brown ironwood||501 |- |[[Bubuvy]] ||''[[Ficus bubu]]'' ||Bubu fig ||56 |- |[[Buig-my-nie]]||''[[Buxus macowanii]]''||Cape box||358 |- |[[Bukshardeblaar]] ||''[[Phylica buxifolia]]'' ||Box hard-leaf ||453.1 |- |[[Clanwilliamaalwyn]] ||''[[Aloe comosa]]'' ||Clanwilliam aloe ||28.7 |- |[[Clanwilliamseder]]||''[[Widdringtonia cedarbergensis]]''||Clanwilliam cedar||19 |- |[[Damarakanniedood]] ||''[[Commiphora crenato-serrata]]'' ||Damara corkwood ||274 |- |[[Delagoadoring]]||''[[Senegalia welwitschii]]''||Delagoa thorn<br />Hairy umbrella thorn||163 |- |[[Deurmekaarbos]]||''[[Ehretia rigida]]''||Puzzle bush||657 |- |[[Dikbas]]||''[[Lannea discolor]]''||Live-long||362 |- |[[Dikblaarbosmirt]] ||''[[Eugenia umtamvunensis]]'' ||Thick-leaved myrtleberry ||553.6 |- |[[Dikblaargroenappel]] ||''[[Monodora junodii|Monodora junodii var. macrantha]]'' ||Thick-leave green-apple ||107.2 |- |[[Disseldoring]] ||''[[Berkheya chamaepeuce]]'' ||Tree thistle thorn ||742 |- |[[Donkievy]] ||''[[Mestoklema arboriforme]]'' ||Donkey mesemb ||103.6 |- |[[Donsiebos]] ||''[[Senecio barbertonicus]]'' || Barberton groundsel ||738.5 |- |[[Dopperkiaat]]||''[[Pterocarpus rotundifolius]]''||Round-leaved teak||237 |- |[[Doppruim]]||''[[Pappea capensis]]''||Jacket-plum||433 |- |[[Doringbroodboom]] ||''[[Encephalartos horridus]]'' ||Eastern Cape blue cycad ||14.15 |- |[[Doringkanniedood]]||''[[Commiphora glandulosa]]''||Tall common corkwood||285.1 |- |[[Doringkatjiepiering]]||''[[Hyperacanthus amoenus]]''||Thorny gardenia||690 |- |[[Doringklipels]] ||''[[Canthium spinosum]]'' ||Thorny turkeyberry ||707 |- |[[Doringolm]]||''[[Chaetacme aristata]]''||Thorny elm||43 |- |[[Doringpeer]]||''[[Scolopia zeyheri]]''||Thorn pear||498 |- |[[Doringrooibessie]]||''[[Erythrococca berberidea]]''||Prickly redberry||332.1 |- |[[Doringtaaibos]] ||''[[Searsia longispina]]'' ||Spiny currant ||388 |- |[[Doringvalsnetel]] ||''[[Acalypha sonderiana]]'' ||Thorny false nettle ||335.2 |- |[[Dorinkiedoring]] ||''[[Senegalia brevispica subsp. dregeana]]'' ||Prickly thorn ||160.2 |- |[[Dorre haakdoring]] ||''[[Senegalia hereroensis]]'' ||Arid hook thorn ||171 |- |[[Drakensbergboomheide]] ||''[[Erica dracomontana]]'' || Dragon heath ||574.2 |- |[[Drakensbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ghellinckii]]''||Drakensberg cycad ||5 |- |[[Drakensbergkaree]] ||''[[Searsia montana]]'' ||Drakensberg karee ||384.1 |- |[[Drakensbergpendoring]] ||''[[Gymnosporia devenishii]]'' ||Drakensberg spike-thorn ||399.5 |- |[[Drakensbergrysbos]] ||''[[Cliffortia repens]]'' ||Drakensberg ricebush ||145.15 |- |[[Driedoring]] ||''[[Rhigozum trichotomum]]'' ||Three-thorn rhigozum ||676.1 |- |[[Driehaakdoring]]||''[[Senegalia senegal var. rostrata]]''||Bushy three-hooked thorn||185.1 |- |[[Drietandkanferbos]]||''[[Tarchonanthus trilobus]]''||Trident camphortree||735 |- |[[Dubbelkroonboom]]||''[[Julbernardia globiflora]]''||African munondo||207.1 |- |[[Duikerbessie]] ||''[[Sclerocroton integerrimus]]'' ||Duiker-berry tallow-tree||343 |- |[[Duinbroodboom]] ||''[[Encephalartos arenarius]]'' ||Alexandria cycad ||3.2 |- |[[Duinebessie]] ||''[[Muraltia scoparia]]'' ||Duneberry ||303.3 |- |[[Duinebruidsbos]]||''[[Pavetta revoluta]]''||Dune bride's bush||720 |- |[[Duineganna]] ||''[[Duineganna|Salsola nollothensis]]'' ||Dune ganna ||103.9 |- |[[Duinegeelbos]] ||''[[Leucadendron coniferum]]'' ||Dune conebush ||82 |- |[[Duineghwarrie]]||''[[Euclea racemosa]]''||Dune guarri<br />Sea guarri||599.3 |- |[[Duinegifboom]] ||''[[Acokanthera oblongifolia]]'' ||Dune poison-bush||638 |- |[[Duinekokoboom]] ||''[[Maytenus procumbens]]'' ||Dune koko tree ||401.1 |- |[[Duinekraaibessie]] ||''[[Searsia crenata]]'' ||Dune crowberry ||380.1 |- |[[Duinekriedoring]] ||''[[Lycium ferocissimum]]'' ||Dune honeythorn ||669.11 |- |[[Duinemirtebessie]]||''[[Eugenia capensis]]''||Dune myrtle||553.1 |- |[[Duine-olienhout]] ||''[[Olea exasperata]]'' ||Dune olive ||619 |- |[[Duinependoring]] ||''[[Gymnosporia arenicola]]'' ||Dune spike-thorn ||399.4 |- |[[Duineseepbessie]]||''[[Deinbollia oblongifolia]]''||Dune soap-berry||430 |- |[[Duinesoetdoring]] ||''[[Vachellia kosiensis]]'' ||Dune sweet thorn ||172.2 |- |[[Duinesterappel]] ||''[[Diospyros rotundifolia]]'' ||Dune star-apple ||608 |- |[[Duinesuurbessie]] ||''[[Dovyalis rotundifolia]]'' ||Dune sourberry ||510 |- |[[Duinesybas]]||''[[Robsonodendron maritimum]]'' ||Dune mock silky-bark ||413.1 |- |[[Duinetaaibos]] ||''[[Searsia laevigata]]'' ||Dune currant ||385.2 |- |[[Duinevalstaaibos]]||''[[Allophylus natalensis]]''||Dune false currant||426 |- |[[Duinewasbessie]] ||''[[Morella cordifolia]]'' ||Dune waxberry ||37.1 |- |[[Dunblaarfonteinbos]]||''[[Psoralea glabra]]'' || Narrow-leaf fountain-bush ||226.9 |- |[[Dwababessie]] ||''[[Monanthotaxis afra]]'' ||Dwababerry ||107.1 |- |[[Dwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos humilis]]'' ||Dwarf cycad ||14.16 |- |[[Dwergpruimbas]] ||''[[Osyris speciosa]]'' ||Cape sumach ||100.1 |- |[[Dwergvy]] ||''[[Ficus pygmaea]]'' || Dwarf fig ||50.2 |- |[[Dwergwolftoon]] ||''[[Dwergwolftoon|Portulacaria fruticulosa]]'' ||Dwarf porkbush ||104.2 |- |[[Ebbehoutghwarrie]]||''[[Euclea pseudebenus]]''||Ebony tree<br />Black ebony||598 |- |[[Ebutsinidoring]] ||''[[Vachellia ebutsiniorum]]'' ||Ebutsini thorn ||163.5 |- |[[Eikeblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora wildii]]'' ||Oak-leaved corkwoord ||290.1 |- |[[Enkelblaarkiepersol]]||''[[Cussonia natalensis]]''||Rock cabbage tree||562 |- |[[Enkeldoring]]||''[[Vachellia robusta]] subps. robusta''||Ankle thorn<br />Splendid thorn<br />Brack thorn<br />Broad-pod robust thorn||183 |- |[[Enkeldoringnoemnoem]]||''[[Carissa spinarum]]''||Simple-spine carissa<br />Conkerberry<br />Arabian num-num||640.4 |- |[[Enkelgroendoring]]||''[[Balanites aegyptiaca]]''||Desert date<br />Egyptian balsam||251.1 |- |[[Ertjiehout]] ||''[[Craibia zimmermannii]]'' ||Peawood ||229 |- |[[Essenhout]]||''[[Ekebergia capensis]]''||Cape ash||298 |- |[[Fluweelboswilg]]||''[[Combretum molle]]''||Velvet bushwillow||537 |- |[[Fluweelkanniedood]]||''[[Commiphora mollis]]''||Velvet corkwood||280 |- |[[Fluweelkaree]] ||''[[Searsia engleri]]'' ||Velvet karee ||382 |- |[[Fluweelklipels]]||''[[Afrocanthium gilfillanii]]''||Velvet rockalder||706 |- |[[Fluweelrooibessie]]||''[[Erythrococca menyharthii]]''||Velvet redberry||332.3 |- |[[Fluweelsoetbessie]]||''[[Bridelia mollis]]''||Velvet sweetberry||325 |- |[[Fluweelvrughardeblaar]] ||''[[Phylica purpurea]]'' ||Velvet-fruited/hardleaf ||453.5 |- |[[Fluweelvrugzanha]]||''[[Zanha africana]]''||Velvet-fruit zanha||438.5 |- |[[Fonteinbos]]||''[[Psoralea aphylla]]'' || Leafless fountain-bush ||226.8 |- |[[Fransaalwyn]]||''[[Aloe pluridens]]''||French aloe||30.1 |- |[[Fynbauhinia]]||''[[Bauhinia natalensis]]''||Dainty bauhinia||208.5 |- |[[Fynbitterblaar]]||''[[Brachylaena ilicifolia]]''||Small bitter-leaf||728 |- |[[Fynblaarboerboon]] ||''[[Schotia afra var. angustifolia]]'' ||Small-leaved boerbean||201.1 |- |[[Fynblaarbruidsbos]] ||''[[Pavetta zeyheri]]'' ||Small-leaved bride’s bush ||722 |- |[[Fynblaarbruinysterhout]] ||''[[Homalium rufescens]]'' ||Small-leaved brown-ironwood||502 |- |[[Fynblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora kraeuseliana]]'' ||Feather-leaved corkwoord ||277.5 |- |[[Fynblaarrooihout]]||''[[Ochna serrulata]]''||Small-leaved plane||479.1 |- |[[Fynblaarwildemoerbei]]||''[[Trimeria trinervis]] ||Small-leaved wild mulberry||504 |- |[[Fynbossterappel‎]] ||''[[Diospyros glabra]]'' ||Blueberry bush ||603.1 |- |[[Fyndoring]] ||''[[Vachellia tenuispina]]'' ||Turf thorn ||187.3 |- |[[Gamtooskiepersol]] ||''[[Cussonia gamtoosensis]]'' ||Gamtoos cabbage tree||565.2 |- |[[Gannabos]] of [[Gannabos|seepganna]] ||''[[Salsola aphylla]]'' ||Lye ganna ||103.3 |- |[[Gariepbauhinia]]||''[[Adenolobus garipensis]]''||Blue neat's foot||208 |- |[[Gariepharpuisboom]]||''[[Ozoroa namaquensis]]''||Gariep resin tree ||373.2 |- |[[Gariepkanniedood]] ||''[[Commiphora gariepensis]]'' ||Gariep corkwoord ||275.3 |- |[[Gariepkaree]] ||''[[Searsia populifolia]]'' ||Gariep karee ||391.1 |- |[[Garieppendoring]] ||''[[Gymnosporia gariepensis]]'' ||Gariep spike-thorn ||401.5 |- |[[Garieppronkstert]] ||''[[Gelrebia bracteata]]'' ||Gariep plumeflower ||214.1 |- |[[Gariepsmalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. lanceolata]]'' ||Gariep narrow-leaved spike-thorn ||401.10 |- |[[Geelbauhinia]] ||''[[Bauhinia tomentosa]]'' ||Yellow bauhinia ||208.1 |- |[[Geelbitterbessie]] ||''[[Strychnos mitis]]'' ||Yellow bitterberry ||627 |- |[[Geelblomvoëlbessie]]||''[[Psychotria capensis]]''||Bird-berry||723 |- |[[Geeldoring]] ||''[[Rhigozum obovatum]]'' ||Yellow pomegranate ||675 |- |[[Geelhout]]||''[[Podocarpus latifolius]]''||Real yellowwood||18 |- |[[Geelkeurboom]]||''[[Calpurnia aurea]]''||Natal laburnum||219 |- |[[Geelpapierkelk]]||''[[Monotes glaber]]''||Palefruit monotes||486.5 |- |[[Geelpistoolbos]] ||''[[Justicia aconitiflora]]'' ||Lemon pistol-bush ||681.2 |- |[[Geelskulpblombos]]||''[[Bowkeria citrina]]'' ||Yellow shell-flower bush ||672.1 |- |[[Geelsuikerbos]] of [[Geelsuikerbos|geelsuikerkan]] ||[[Geelsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''aurea'']] ||Common shuttlecock sugarbush ||90.3 |- |[[Geelwortelboom]]||''[[Steganotaenia araliacea]]''||Carrot tree||569 |- |[[Geneesblaarboom]] ||''[[Solanum giganteum]]''||Healing-leaf tree||669.4 |- |[[Gewone bruidsbos]] ||''[[Pavetta gardeniifolia var. gardeniifolia]]'' ||Common bride’s bush ||716 |- |[[Gewone drolpeer]] ||''[[Dombeya rotundifolia]]''||Common wild pear||471 |- |[[Gewone ghwarrie]] ||''[[Euclea undulata]]''||Common guarri||601 |- |[[Gewone haakdoring]] ||''[[Senegalia afra]]''||Common hook-thorn||162 |- |[[Gewone hardeblaar]] ||''[[Phylica paniculata]]''||Common hard-leaf||453.2 |- |[[Gewone kanariebessie]] ||''[[Suregada africana]]'' ||Common canaryberry ||338 |- |[[Gewone kanniedood]] ||''[[Commiphora pyracanthoides]]'' ||Firethorn corkwood ||285 |- |[[Gewone kraaibessie]] ||''[[Searsia pentheri]]''||Common crow-berry||391 |- |[[Gewone luisiesbos]] ||''[[Leucospermum cuneiforme]]'' ||Wart-stemmed pincushion ||84.2 |- |[[Gewone protea]] of [[Gewone protea|gewone suikerbos]] ||[[Gewone protea|''Protea afra'' subsp. ''afra'']]||Common sugarbush||87 |- |[[Gewone taaibos]] ||''[[Searsia pyroides]]''||Common wildcurrant<br />||392 |- |[[Gewone wildekweper]] ||''[[Cryptocarya transvaalensis]]'' ||Mountain wild-quince ||114 |- |[[Gewone wildepietersieliebos]]||''[[Heteromorpha arborescens]]''||Parsley-tree<br />Parsnip-tree||568 |- |[[Gewone wildevy]]||''[[Ficus burkei]]''||Common wild fig||48 |- |[[Gifbergboomvygie]] ||''[[Stoeberia giftbergensis]]'' ||Gifberg tree-vygie ||756 |- |[[Gifbruidsbos]] ||''[[Pavetta schumanniana]]'' ||Poison bride’s bush ||721 |- |[[Gifolyf]]||''[[Peddiea africana]]''||Poison-olive||517 |- |[[Gifsterappel]] ||''[[Diospyros dichrophylla]] ''||Poison star-apple ||603 |- |[[Gladblaarbaakhout]]||''[[Greyia sutherlandii]]''||Natal bottlebrush||446 |- |[[Gladdeblaarwildemispel]] ||''[[Vangueria madagascariensis]]'' ||Smooth-leaved wild-medlar ||702.1 |- |[[Gladdeblompeer]]||''[[Dombeya cymosa]]''||Natal wild pear||469 |- |[[Gladdekola]]||''[[Cola natalensis]]''||Coshwood||478 |- |[[Gladderankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. juncea]]'' ||Smooth climbing spiderbush ||133.6 |- |[[Gladdeslapmispel]]||''[[Vangueria lasiantha]]''||Natal medlar||705 |- |[[Gladdesuurpruim]] ||''[[Ximenia afra var natalensis]]'' ||Smooth-twigged sourplum ||103.1 |- |[[Gladdeveselbos]]||''[[Englerodaphne subcordata]]''||Smooth fibre-bush||519 |- |[[Glansrosyntjie]]||''[[Grewia vernicosa]]''||Glossy raisinbush||463.11 |- |[[Gordoniavalspendoring]] ||''[[Putterlickia saxatilis]]'' ||Gordonia false spikethorn ||403.4 |- |[[Goueklokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia obtusifolia]]'' ||Golden bell-bean ||677.1 |- |[[Gouetee]]||''[[Aspalathus pendula]]'' || Golden tea ||225.11 |- |[[Gouevingerblaar]] ||''[[Vitex patula]]'' ||Gold fingerleaf ||662 |- |[[Granietvy]] ||[[Granietvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''granitticola'']] ||Granite fig ||56.5 |- |[[Graskopaalwyn]] ||''[[Aloe alooides]]'' ||Graskop aloe ||28.3 |- |[[Grasveldboomvaring]] ||''[[Cyathea dregei]]'' ||Common tree fern ||1 |- |[[Grasveldrooihout]] ||''[[Ochna confusa]]'' ||Grassland plane ||479.4 |- |[[Griekwakokoboom]] ||''[[Maytenus ilicina]]'' ||Griqua kokotree ||398.5 |- |[[Griekwasuurkaree]] ||''[[Searsia tridactyla]]'' ||Griqua sour karee ||394.2 |- |[[Groefbasboomheide]] ||''[[Erica canaliculata]]'' ||Grooved-bark tree erica ||573.1 |- |[[Groefstamkanniedood]] ||''[[Commiphora karibensis]] ''||Angular-stemmed corkwoord ||277.2 |- |[[Groenappel]] ||''[[Monodora junodii var. junodii]]'' ||Green apple ||107 |- |[[Groenblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba natalensis]]'' ||Green-leaved worm bush ||129.1 |- |[[Groenblomtolbos]] ||''[[Leucadendron loranthifolium]]'' ||Green-flower conebush ||81.5 |- |[[Groendoring]]||''[[Balanites maughamii]]''||Green thorn||251 |- |[[Groenharpuisboom]] ||''[[Ozoroa concolor]]'' ||Green resin tree ||369.1 |- |[[Groenhofiesuikerbos]] ||''[[Protea coronata]]'' ||Green sugarbush ||91.1 |- |[[Groenklapper]] ||''[[Strychnos spinosa]]''||Green monkey orange||629 |- |[[Groenkreupelhout]] ||[[Groenkreupelhout|''Leucospermum conocarpodendron'' subsp. ''viridum'']] ||Green pincushion ||84.1 |- |[[Groenstamkanniedood]]|| ''[[Commiphora neglecta]]''||Green-stem corkwood||283 |- |[[Grootblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena aletriformis]]''||Large-leaved dragon tree||30.9 |- |[[Grootblaarkanniedood]] ||''[[Commiphora anacardiifolia]]'' ||Large-leaved corkwood ||271 |- |[[Grootblaarlaventelboom]] ||''[[Heteropyxis dehniae]]''||Large-leaved lavender tree||455.1 |- |[[Grootblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia erythrophylla]]''||Large-leaved myrtle||553.3 |- |[[Grootblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia africana]]''||Large-leaved saucer-berry||651 |- |[[Grootblaarrotsvy]] ||''[[Ficus abutilifolia]]''||Large-leaved rock fig||63 |- |[[Grootblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia grandifolia]]'' ||Large-leaved ricebush ||145.4 |- |[[Grootblaarsekelbos]] ||''[[Dichrostachys cinerea subsp. nyassana]]''||Large-leaved sicklebush<br />African sicklebush||190.1 |- |[[Grootblaarsterkastaiing]]||''[[Sterculia quinqueloba]]''||Large-leaved-chestnut||476 |- |[[Grootblaaruiehout]] ||''[[Cassipourea gummiflua]]''||Large-leaved onionwood||530 |- |[[Grootblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia versicolor]]''||Large-leaved false-thorn||158 |- |[[Grootblomkriedoring]] ||''[[Lycium amoenum]]'' ||Large-flower honeythorn ||669.6 |- |[[Grootblompendoring]] ||''[[Gymnosporia putterlickioides]]'' ||Large-flowered spike-thorn ||402.1 |- |[[Grootgeelbos]] ||''[[Leucadendron eucalyptifolium]]'' ||Gum-leaved conebush ||81 |- |[[Groothaakbessie]] || ''[[Artabotrys brachypetalus]]'' ||Large hook-berry ||105.1 |- |[[Grootmirting]] ||''[[Myrsine pillansii]]'' ||Large cape myrtle ||577.2 |- |[[Grootnoemnoem]]||''[[Carissa macrocarpa]]''||Big num-num||640.3 |- |[[Grootsuikerbos]] of [[Grootsuikerbos|witsuikerbos]] ||''[[Protea gaguedi]]'' ||African sugarbush ||89 |- |[[Grootvaalbos]] ||''[[Brachylaena uniflora]]'' ||Tall silver-oak ||732 |- |[[Grootvalsmopanie]] ||''[[Guibourtia coleosperma]]'' ||Large copalwood ||199 |- |[[Grootvrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia grandifolia]]'' ||Large-leaved forest spike-thorn ||399.7 |- |[[Grootvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia oxycarpa]]'' ||Large-fruited spike-thorn ||401.9 |- |[[Grootvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria lucida]]'' ||Large-fruited clusterpear ||108.2 |- |[[Grootvrugtrosvy]] ||[[Grootvrugtrosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''gnaphalocarpa'']] ||Large-fruited sycamore fig ||66.1 |- |[[Growweblaarkatsnorbosse]] ||''[[Rotheca myricoides]]''||Blueflower tinderwood||667.1 |- |[[Growweblaarpieringbessie]] ||''[[Cordia ovalis]]''||Satinbark saucerbush<br />Snot berry||654 |- |[[Growweblaarstinkhout]] ||''[[Celtis gomphophylla]]'' ||False white stinkwood ||40 |- |[[Growweblaartaaibos]] ||''[[Searsia refracta]]'' ||Thorny crow-berry ||389.1 |- |[[Growwelaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton menyharthii]]'' ||Rough-leaved croton ||329.2 |- |[[Growwerankwitbos]] ||''[[Maerua juncea supsp. crustata]]'' ||Crusty climbing spiderbush ||133.5 |- |[[Grysappel]] ||''[[Parinari curatellifolia]]'' ||Mobola plum ||146 |- |[[Gryskokoboom]] ||''[[Maytenus albata]]'' ||Grey kokotree ||401.3 |- |[[Haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. heteracantha]]''||Umbrella thorn||188 |- |[[Halfmens]]||''[[Pachypodium namaquanum]]''||Elephant's trunk||649 |- |[[Hangvrugkanniedood]] ||''[[Commiphora zanzibarica]]'' ||Pendant-fruit corkwood ||291.1 |- |[[Hardekool]]||''[[Combretum imberbe]]''||Leadwood||539 |- |[[Hardepeer]]||''[[Olinia ventosa]]''||Hardpear||513 |- |[[Harige doringklipels]] ||''[[Canthium ciliatum]]'' ||Hairy turkeyberry ||709 |- |[[Harige ghwarrie]]||''[[Euclea natalensis]]''||Natal guarri<br />Natal ebony|| 597 |- |[[Harige haak-en-steek]]||''[[Vachellia tortilis subsp. spirocarpa]]''||Hairy umbrella thorn||188.1 |- |[[Harige kanniedood]]||''[[Commiphora africana]]''||Hairy corkwood||270 |- |[[Harige kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta bowkeri]]'' ||Hairy coastal bride’s bush ||719.1 |- |[[Harige mirtebessie]] ||''[[Eugenia woodii]]''||Mountain myrtle||553.4 |- |[[Harige pendoring]] ||''[[Gymnosporia pubescens]]'' ||Hairy spike-thorn ||402.4 |- |[[Harige perdepram]] ||''[[Zanthoxylum humile]]'' ||Hairy knobwood||255 |- |[[Harige rotsvy]]||''[[Ficus glumosa]]''||Mountain fig||64 |- |[[Harige Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia robbertsei]]'' ||Hairy Sekhukhune thorn ||172.4 |- |[[Harige septerboom]] ||''[[Paranomus tomentosus]]'' ||Hairy-leaved tree sceptre ||72.5 |- |[[Harige witgat]] ||''[[Boscia tomentosa]]'' || Hairy shepherd's tree ||127.1 |- |[[Harpuiskatjiepiering]]||''[[Gardenia resiniflua]]''||Resin gardenia||690.2 |- |[[Hartblaarvy]] ||[[Hartblaarvy|''Ficus polita'' subsp. ''polita'']] ||Heart-leaved fig ||59 |- |[[Heideblaargeelbos]] ||''[[Leucadendron ericifolium]]'' ||Erica-leaved conebush || 80 |- |[[Heilige Venda-bamboes]] ||''[[Oxytenanthera abyssinica]]'' ||Holy Venda bamboo ||21.6 |- |[[Helikopterboom]]||''[[Gyrocarpus americanus]]''||Propeller tree||120 |- |[[Hemelbesemdoring]] ||''[[Senegalia robynsiana]]'' ||Whipstick thorn ||184 |- |[[Henkel-se-geelhout]] ||''[[Podocarpus henkelii]]''||Henkel's yellowwood||17 |- |[[Hereroharpuisboom]] ||''[[Ozoroa hereroensis]]'' ||Herero resin tree ||371.3 |- |[[Hererosesambos]]||''[[Sesamothamnus guerichii]]'' ||Herero sesame-bush||679 |- |[[Heuningboomheide]] ||''[[Erica caterviflora]]'' ||Tree heath ||574 |- |[[Heuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia lanceolata]]'' ||Honey bells ||670.1 |- |[[Heuningnaboom]]||''[[Euphorbia tetragona]]''||Honey euphorbia||354 |- |[[Hikklimop]] ||''[[Combretum bracteosum]]'' ||Hiccupnut ||532.2 |- |[[Hoedespeldlukwart]]||''[[Oxyanthus pyriformis]]''||Natal wildloquat||696.2 |- |[[Hoëveldkiepersol]]||''[[Cussonia paniculata]]''||Small mountain cabbage||563.1 |- |[[Hophout]]||''[[Trema orientalis]]''||Pigeonwood||42 |- |[[Horingdoring]]||''[[Vachellia grandicornuta]]''||Horned thorn||168.1 |- |[[Horingpeultjieboom]]||''[[Diplorhynchus condylocarpon]]''||Horn-pod tree||643 |- |[[Huilboerboon]]||''[[Schotia brachypetala]]''||Weeping boerbean||202 |- |[[Huilboom]]||''[[Peltophorum africanum]]''||Weeping wattle<br />Black wattle<br />African-wattle||215 |- |[[Impalalelie]]||''[[Adenium multiflorum]]''||Impala lily||647.3 |- |[[Indiese wortelboom]] ||''[[Ceriops tagal]]'' ||Indian mangrove ||525 |- |[[iSimangaliso-wildeappelkoos]] ||''[[Dovyalis revoluta]]'' ||iSimangaliso wild apricot ||760 |- |[[Jakkalsbessie]]||''[[Diospyros mespiliformis]]''||Jackalberry||606 |- |[[Jankoensedoring]] ||''[[Cliffortia ilicifolia]]'' ||Holly-leaved ricebush ||145.10 |- |[[Jasmynkatjiepiering]] ||''[[Heinsia crinita subsp. parviflora]]'' ||Jasmine-gardenia ||700.2 |- |[[Jeukpeul]] ||''[[Cnestis polyphylla]]'' ||Itchpod ||147.1 |- |[[Jozinibroodboom]] ||''[[Encephalartos senticosus]]'' || Jozini cycad ||8 |- |[[Kaapboekenhout]]||''[[Rapanea melanophloeos]]''||Cape beech||578 |- |[[Kaapse boomheide]]||''[[Erica tristis]]''||False Cape tree heath||575.1 |- |[[Kaapse fonteinbos]]||''[[Psoralea axillaris]]'' ||Cape fountainbush||226.16 |- |[[Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia capensis]]''||Hard pear||513.1 |- |[[Kaapse kanferfoelie]]||''[[Tecoma capensis]]''||Cape honeysuckle||673.1 |- |[[Kaapse kiaat]]||''[[Strychnos decussata]]''||Cape teak||624 |- |[[Kaapse kokoboom]] ||''[[Maytenus lucida]]'' ||Cape kokotree ||401.2 |- |[[Kaapse kranses]]||''[[Atalaya capensis]]''||Cape krantz ash||428 |- |[[Kaapse kuskiepersol]]||''[[Cussonia thyrsiflora]]''||Cape coast cabbage tree||565 |- |[[Kaapse kwar]] ||''[[Psydrax capensis]]'' ||Cape quar ||747 |- |[[Kaapse kweper]]||''[[Cryptocarya woodii]]''||Cape quince||116 |- |[[Kaapse sterkastaiing]] ||''[[Sterculia alexandri]]'' || Cape star-chestnut ||473 |- |[[Kaapse stokroos]]||''[[Sparrmannia africana]]''||Cape Hollyhock||457 |- |[[Kaapse swarthout]] ||''[[Maytenus peduncularis]]'' ||Cape blackwood ||401 |- |[[Kaapse uiehout]] ||''[[Cassipourea flanaganii]]'' || Cape onionwood ||528 |- |[[Kaapse vaderlandsboswilg]] ||''[[Combretum afrum]]'' ||Cape bushwillow ||533 |- |[[Kaapse wildepiesang]]||''[[Strelitzia alba]]''||Cape wild banana||32 |- |[[Kaapse witpeer]] ||''[[Apodytes geldenhuysii]]'' ||Cape White Pear ||422.2 |- |[[Kaiingsuikerbos]] ||''[[Protea glabra]]'' ||Clanwilliam sugarbush ||89.1 |- |[[Kaapsehoopbroodboom]] ||''[[Encephalartos laevifolius]]'' ||Kaapsehoop cycad ||6 |- |[[Kalahari-appelblaar]] ||''[[Philenoptera nelsii]]'' ||Kalahari appleleaf||239 |- |[[Kalaharibauhinia]] ||''[[Bauhinia macrantha]]'' ||Kalahari bauhinia||208.3 |- |[[Kalaharidoring]] ||''[[Vachellia luederitzii var. luederitzii]]'' ||Kalahari thorn ||174 |- |[[Kalaharigeeldoring]] ||''[[Rhigozum brevispinosum]]'' ||Kalahari yellowthorn ||674 |- |[[Kalahariharpuisboom]] ||''[[Ozoroa schinzii]]'' || Kalahari resin tree ||376.5 |- |[[Kalaharikoedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia var. dekindtii]] ||Kalahari kuduberry ||308.1 |- |[[Kalaharipeulbessie]] ||''[[Dialium englerianum]]'' ||Kalahari podberry ||210 |- |[[Kalaharirooivingers]] ||''[[Xylopia odoratissima]]'' ||Kalahari redfingers ||110 |- |[[Kalaharitaaibos]] ||''[[Searsia tenuinervis]]'' ||Rolled-leaf currant ||393.2 |- |[[Kalahariwildemispel]]||''[[Vangueria cyanescens]]''||Kalahari wild-medlar||702.3 |- |[[Kamassie]]||''[[Gonioma kamassi]]''||Kamassi||641 |- |[[Kamdebooboekenhout]]||''[[Faurea recondita]]''||Kamdeboo beechwood||745 |- |[[Kameeldoring]] ||''[[Vachellia erioloba]]''||Camel thorn||168 |- |[[Kameelspoor]] ||''[[Piliostigma thonningii]]''||Camel's foot||209 |- |[[Kamiesbergaalwyn]] ||''[[Aloe khamiesensis]]'' ||Khamiesberg aloe ||29.3 |- |[[Kandelaaraalwyn]] ||''[[Aloe candelabrum]]'' ||Candelabrum aloe ||28.5 |- |[[Kanferbos]]||''[[Tarchonanthus camphoratus]]''||Wild camphor bush||733 |- |[[Kanferfoelieboom]] ||''[[Turraea floribunda]]'' ||Honeysuckle tree ||296 |- |[[Kaokorooibessie]] ||[[Erythrococca kaokoensis]] ||Kaoko redberry ||759 |- |[[Kaokoboswilg]] ||''[[Combretum wattii]]'' ||Kaoko bushwillow ||544 |- |[[Kaokobrandbos]] ||''[[Hymenodictyon kaokoensis]]'' ||Kaoko firebush ||765 |- |[[Kaokogeeldoring]] ||''[[Rhigozum virgatum]]'' ||Kaoko yellowthorn ||676.2 |- |[[Kaokogroendoring]]||''[[Balanites angolensis]]''||Angolan torchwood<br />Simple-thorned torchwood||252.1 |- |[[Kaokokanniedood]] ||''[[Commiphora kaokoensis]]'' ||Kaoko corkwoord ||277.1 |- |[[Kaokosesambos]] ||''[[Sesamothamnus benguellensis]]'' ||Kaoko sesame-bush ||679.1 |- |[[Kaokoswarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. mellifera]]'' ||Kaoko black thorn ||176.1 |- |[[Kaokovlamklimop]] ||''[[Combretum oxystachyum]]'' ||Kaoko flamecreeper ||540.4 |- |[[Kaokowitgat]] ||''[[Boscia microphylla]]'' ||Kaoko shepherd's tree ||126 |- |[[Kaokowolftoon]] ||''[[Portulacaria kaokoensis]]'' ||Kaoko porkbush ||104.3 |- |[[Kaokowurmbos]] ||''[[Cadaba schroeppelii]]'' ||Kaoko wormbush ||129.2 |- |[[Karee]] ||''[[Searsia lancea]]'' ||Karree ||386 |- |[[Kareekanniedood]] || ''[[Commiphora gracilifrondosa]]'' ||Karee-leaved commiphora ||284 |- |[[Karooboerboon]] ||''[[Schotia afra]]'' ||Karoo boerbean ||201 |- |[[Karoobroodboom]] ||''[[Encephalartos lehmannii]]'' ||Karoo cycad ||8.1 |- |[[Karooheuningklokkiesbos]] ||''[[Freylinia vlokii]]'' ||Karoo honeybells ||670.7 |- |[[Karookoeniebos]] ||''[[Searsia burchellii]]'' ||Karoo kunibush ||379 |- |[[Karookruisbessie]]||''[[Grewia robusta]]''||Karoo cross-berry||463.6 |- |[[Karoonoemnoem]] ||''[[Carissa haematocarpa]]'' ||Karoo numnum ||640.2 |- |[[Karoopendoring]] ||''[[Gymnosporia karooica]]'' ||Karoo spike-thorn ||401.7 |- |[[Karooplakkiebos]] ||''[[Crassula arborescens]]'' ||Karoo tree crassula ||137.2 |- |[[Karoowitgat]] ||''[[Boscia oleoides]]'' ||Karoo shepherd tree ||128 |- |[[Kartelplakkiesbos]] ||''[[Crassula arboresscens subsp. undulatifolia]]'' ||Wavy tree crassula ||137.4 |- |[[Kasuur]]||''[[Pittosporum viridiflorum]]''||Cheesewood||139 |- |[[Katstertaalwyn]] ||''[[Aloe castanea]]'' ||Cat's-tail aloe ||28.6 |- |[[Kei-appel]]||''[[Dovyalis afra]]''||Kei apple||507 |- |[[Keibaakhout]]||''[[Greyia flanaganii]]''||Kei bottlebrush||444 |- |[[Keibauhinia]]||''[[Bauhinia bowkeri]]''||Kei bauhinia||208.4 |- |[[Keibroodboom]]||''[[Encephalartos princeps]]''||Kei cycad||12 |- |[[Keiharpuisbos]] ||''[[Ozoroa mucronata]]'' ||Kei resin tree ||373 |- |[[Keirooipeer]] ||''[[Scolopia flanaganii]]'' ||Kei redpear ||495 |- |[[Keivingerblaar]]||''[[Vitex obovata]]''||Kei fingerleaf||661 |- |[[Kerkeibos]]||''[[Crassula ovata]]''||Kerky-bush<br />Jade plant||137.3 |- |[[Kerriebos]]||''[[Hypericum revolutum]]''||Curry bush<br />St. John's wort||484 |- |[[Kershout]]||''[[Pterocelastrus tricuspidatus]]''||Candlewood||409 |- |[[Keurboom]]||''[[Virgilia oroboides]]''||Cape blossom tree<br />Pink blossom tree||221 |- |[[Kiaat]]||''[[Pterocarpus angolensis]]''||Wild teak||236 |- |[[Kiepersol]]||''[[Cussonia spicata]]''||Common cabbage tree||564 |- |[[Kierieklapper]]||''[[Combretum hereroense]]''||Russet bushwillow||538 |- |[[Kinaboom]]||''[[Rauvolfia afra]]''||Quinine tree||647 |- |[[Kinderbessie]] ||''[[Halleria elliptica]]'' ||Rock tree-fuschia ||670.2 |- |[[Klapperbos]]||''[[Nymania capensis]]''||Chinese lantern||295 |- |[[Kleefdoring]] ||''[[Vachellia borleae]]'' ||Sticky thorn ||160.1 |- |[[Kleefpeul]]||''[[Senna singueana]]''||Stickypod||213.1 |- |[[Kleinappelblaar]] ||''[[Philenoptera bussei]]'' ||Small apple-leaf ||238.1 |- |[[Kleinblousuurpruim]] ||[[Kleinblousuurpruim|''Ximenia americana'' var. ''microphylla'']] ||Small blue sourplum || 102 |- |[[Kleinblaardrakeboom]] ||''[[Dracaena mannii]]'' ||Small-leaved dragon tree ||30.8 |- |[[Kleinblaarkiaat]] ||''[[Pterocarpus lucens subsp. antunesii]]'' ||Small-leaved bloodwood ||236.1 |- |[[Kleinblaarkriedoring]] ||''[[Lycium cinereum]]'' ||Small-leaved honeythorn ||669.9 |- |[[Kleinblaarmirtebessie]]||''[[Eugenia verdoorniae]]''||Small-leaved myrtle||554.1 |- |[[Kleinblaarperspeuldoring]] ||''[[Senegalia goetzi subsp. microphylla]]'' ||Small-leaved purple-pod thorn ||167.1 |- |[[Kleinblaarpluisbossie]] ||''[[Lopholaena coriifolia]]'' || Small-leaved fluff bush||738 |- |[[Kleinblaarrotsvy]]||''[[Ficus tettensis]]''||Small-leaved rock fig||62 |- |[[Kleinblaarsaffraan]]||''[[Elaeodendron zeyheri]]''||Zeyher's saffronwood||412 |- |[[Kleinblaarsekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea subsp. africana ]]''||Small-leaved sicklebush||190 |- |[[Kleinblaartrospeer]] ||''[[Uvaria gracilipes]]'' ||Small-leaved clusterpear ||108.3 |- |[[Kleinblaarvy]] ||[[Ficus lingua'' subsp. ''depauperata'']] ||Small-leaved fig ||55.1 |- |[[Kleinblaarwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''mucronata'']] ||Small-leaved willow ||35 |- |[[Kleinblaarwitbos]] ||''[[Maerua parvifolia]]'' ||Small-leaved spiderbush ||135.1 |- |[[Kleinboerboon]]||''[[Schotia capitata]]''||Dwarf boerbean||203 |- |[[Kleinbosrooihout]] ||''[[Ochna gamostigmata]]'' ||Small forest plane ||479.5 |- |[[Kleingroendoring]]||''[[Balanites pedicellaris]]''||Lesser torchwood||252 |- |[[Kleinkanferfoelieboom]]||''[[Turraea obtusifolia]]''||Small honeysuckle tree||296.1 |- |[[Kleinkoraalboom]]||''[[Erythrina humeana]]''||Dwarf coral tree||243.1 |- |[[Kleinlaventelkoorsbessie]] ||''[[Croton pseudopulchellus]]'' ||Small lavender croton ||329.3 |- |[[Kleinperdepram]]||''[[Zanthoxylum capense]]''||Small knobwood||253 |- |[[Kleinpeulseeboontjie]]||''[[Entada wahlbergii]]''||Small-pod seabean ||193.4 |- |[[Kleinvalsmopanie]]||''[[Guibourtia conjugata]]''||Small copalwood||200 |- |[[Kleinvrugtrospeer]] ||''[[Uvaria afra]]'' ||Small-fruited clusterpear ||108.1 |- |[[Kliertjiesboom]] ||''[[Pavetta edentula]]'' ||Gland-leaved bride’s bush ||717 |- |[[Kliertjiesdeurmekaarbos]]||''[[Ehretia obtusifolia]]''||Hairy Puzzle-bush ||656.2 |- |[[Klipels]]||''[[Afrocanthium mundianum]]''||Rock alder||710 |- |[[Klipessenhout]] ||''[[Ekebergia pterophylla]]'' ||Rock ash ||299 |- |[[Klipharpuisbos]] ||''[[Euryops brevipapposus]]'' ||Rock resin-bush ||739 |- |[[Kliphout]]||''[[Heeria argentea]]''||Rockwood||368 |- |[[Klipkershout]]||''[[Maytenus oleoides]]''||Rock candlewood||400 |- |[[Klipkoolhout]]||''[[Lachnostylis bilocularis]]''||Rock coalwood||307.1 |- |[[Klipvalsdoring]] ||''[[Albizia brevifolia]]'' ||Rock false-thorn ||152 |- |[[Klokkiesboontjieboom]] ||''[[Markhamia zanzibarica]]'' ||Bell-bean ||677 |- |[[Klokkiespendoring]]||''[[Gymnosporia tenuispina]]''||Bell spike-thorn||402.8 |- |[[Knolharpuis]] ||''[[Othonna arbuscula]]'' || Traap baboon cabbage ||740 |- |[[Knoppiesboontjie]]||''[[Maerua angolensis]]''||Bead-bean tree||132 |- |[[Knoppiesdoring]] ||''[[Senegalia nigrescens]]'' ||Knob thorn ||178 |- |[[Knoppiesklimop]] ||''[[Combretum mossambicense]]'' ||Knobbly climbing bushwillow ||545.1 |- |[[Knoppiesvy]]||[[Knoppiesvy|''Ficus sansibarica'' subsp. ''sansibarica'']]||Knobbly fig||47 |- |[[Kobas]] ||''[[Cyphostemma currorii]]'' ||Cobas||456 |- |[[Koeniebos]] ||''[[Searsia undulata]]'' ||Kuni-bush||389 |- |[[Koeboebessie]] ||''[[Mystroxylon aethiopicum]]'' ||Kooboo-berry||410 |- |[[Koedoebessie]] ||''[[Pseudolachnostylis maprouneifolia]]''||Kudu berry||308 |- |[[Koffiebeesklou]]<br>[[Koffie bauhinia]]||''[[Bauhinia petersiana]]'' ||Coffee bauhinia<br />Natal neat's foot||208.3 |- |[[Kogelbergrysbos]] ||''[[Cliffortia heterophylla]]'' ||Kogelberg ricebush ||145.9 |- |[[Kogelbergvaalstompie]] ||''[[Mimetes arboreus]]'' ||Kogelberg pagoda ||72.1 |- |[[Kokerboom]] ||''[[Aloidendron dichotomum]]'' ||Quiver tree ||29 |- |[[Kokoboom]]||''[[Maytenus undata]]''||Koko tree||403 |- |[[Kolletjiesblaarvy]] ||''[[Ficus nigropunctata]]'' ||Busse's fig<br />Dot-leaved fig ||58 |- |[[Komkommerbos]]||''[[Thilachium africanum]]''||Cucumber bush||136.2 |- |[[Koolhout]]||''[[Lachnostylis hirta]]''||Coalwood||307 |- |[[Koorsbessie]]||''[[Croton megalobotrys]]''||Large fever-berry||329 |- |[[Koorsboom]] ||''[[Vachellia xanthophloea]]''||Fever tree||189 |- |[[Koorspeulboom]] ||''[[Holarrhena pubescens]]'' ||Fever-pod ||642 |- |[[Koperstamkanniedood]]||''[[Commiphora harveyi]]''||Red-stem corkwood||277 |- |[[Koraalboom]]||''[[Erythrina lysistemon]]''||Common coral tree||245 |- |[[Koraaltaaibos]] ||''[[Searsia magalismontana]]'' ||Coral crowberry ||384.2 |- |[[Korentebos]] ||''[[Searsia tomentosa]]'' ||Bicoloured currant ||394 |- |[[Korenteharpuisboom]] ||''[[Ozoroa sphaerocarpa]]'' ||Currant resin tree ||377 |- |[[Korthaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. subglabra]]'' ||Short-haired caperbush ||130.2 |- |[[Kortpeul]] ||''[[Rourea orientalis]]'' ||Shortpod ||147.2 |- |[[Kortstamnaboom]] ||''[[Euphorbia otjingandu]]'' ||Short-stemmed candelabra-tree ||748 |- |[[Kosibaairoosappel]] ||''[[Memecylon kosiense]]'' ||Kosi Bay rose-apple ||762 |- |[[Kosipalm]]||''[[Raphia australis]]''||Kosi palm||26 |- |[[Kouebasrooihout]]||''[[Ochna arborea]]''||Cape redwood||479 |- |[[Kraalkriedoring]]||''[[Lycium afrum]]''||Kraal honey-thorn||669.2 |- |[[Kraalnaboom]]||''[[Euphorbia tirucalli]]''||Rubber euphorbia||355 |- |[[Kraalpendoring]]||''[[Gymnosporia polyacantha subsp. polyacantha]]''||Kraal spike-thorn||402.2 |- |[[Kransaalwyn]] ||''[[Aloe arborescens]]'' ||Krantz aloe ||28.1 |- |[[Kransbessie]]||''[[Gerrardina foliosa]]''||Krantz berry||500 |- |[[Kranskwar]] ||''[[Psydrax locuples]]'' ||Krantz quar ||712 |- |[[Kranssuikerbos]] ||''[[Protea rupicola]]'' ||Krantz sugarbush ||88.2 |- |[[Kremetart]]||''[[Adansonia digitata]]''||Baobab||467 |- |[[Kreupelrooihout]] ||''[[Ochna inermis]]'' ||Stunted plane ||480.1 |- |[[Kringboom]]||''[[Maerua schinzii]]''||Ringwood tree||136 |- |[[Krinkhout]]||''[[Securidaca longepedunculata]]''||Violet tree||303 |- |[[Kromblaarsuikerbos]] ||[[''Protea afra'' subsp. ''falcata'']] ||Curved-leave sugarbush ||87.2 |- |[[Kruisbessie]]||''[[Grewia occidentalis]]''||Cross-berry||463 |- |[[Kruiskameeldoring]]||''[[Vachellia erioloba]]''||Hybrid camel thorn||169.1 |- |[[Kunenekanniedood]] ||''[[Commiphora kuneneana]]'' ||Kunene corkwood ||277.7 |- |[[Kunenewaterbessie]] ||''[[Syzygium kuneneense]]'' ||Kunene waterberry ||767 |- |[[Kunenewolftoon]] ||''[[Kunenewolftoon|Portulacaria kuneneana]]'' ||Kunene porkbush ||104.4 |- |[[Kurkbasdoring]] ||''[[Vachellia davyi]]'' ||Corky-barked thorn ||163.1 |- |[[Kurkbasklapper]] of Geelklapper||''[[Strychnos cocculoides]]''||Corky monkey orange||623 |- |[[Kurkbasrooihout]] ||''[[Ochna maguirei]]'' ||Corky-barked plane ||766 |- |[[Kurkbos]] ||''[[Mundulea sericea]]''||Cork bush||226 |- |[[Kurkdoringklipels]] ||''[[Canthium suberosum]]'' ||Cork turkey-berry ||709.1 |- |[[Kurkvoëlbessie]] ||''[[Psychotria suber]]'' ||Corky birdberry ||769 |- |[[Kusboontjiebos]] ||''[[Sophora inhambanensis]]'' ||Coastal bean-bush ||218 |- |[[Kusbruidsbos]] ||''[[Pavetta natalensis]]'' ||Coastal bride’s bush ||719 |- |[[Kusfonteinbos]] ||''[[Psoralea arborea]]'' ||Coastal fountainbush ||226.10 |- |[[Kusjakkalsbessie]] ||''[[Diospyros inhacaensis]]'' ||Coastal jackal-berry ||604 |- |[[Kusjakkalskoffie]] ||''[[Empogona coriacea]]'' ||Coastal jackal coffee ||700 |- |[[Kuskanferbos]] ||''[[Tarchonanthus littoralis]]''||Coastal camphor bush||733.2 |- |[[Kuskatoenboom]] ||''[[Hibiscus tiliaceus]]''||Lagoon hibiscus<br />Wild cotton tree||464 |- |[[Kuskeiappel]] ||''[[Dovyalis longispina]]'' ||Coastal Kei apple ||510.1 |- |[[Kuskoraalboom]] ||''[[Erythrina afra]]''||Coast coral tree ||242 |- |[[Kuslooibas]] of [[Kuslooibas|pruimbas]] ||''[[Osyris compressa]]'' ||Tannin bush ||99 |- |[[Kusrankdoring]] ||''[[Senegalia kraussiana]]'' ||Coastal climbing thorn|| 173.1 |- |[[Kusrooimelkhout]]||''[[Mimusops afra]]''||Coastal red milkwood||583 |- |[[Kusrysbos]] ||''[[Cliffortia longifolia]]'' ||Coastal ricebush ||145.11 |- |[[Kussigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. zeyheri]]'' ||Coastal zigzag caperbush ||129.8 |- |[[Kustaaibos]] ||''[[Searsia nebulosa]]'' ||Coastal currant ||390.1 |- |[[Kusvaalbos]]||''[[Brachylaena discolor]]''||Coast silver oak||724 |- |[[Kuswildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. chartacea]]'' ||Coastal wild-medlar ||702.2 |- |[[Kuswildepiesang]]||''[[Strelitzia nicolai]]''||Natal wild banana||34 |- |[[Kuswitessenhout]] ||''[[Bersama swinnyi]]'' ||Coastal white-ash ||441 |- |[[Kuswurgvy]]||[[Kuswurgvy|''Ficus natalensis'' subsp. ''natalensis'']]||Natal fig<br />Wild fig||57 |- |[[Kwar]]||''[[Psydrax obovata]]''||Coastal quar||711 |- |[[Laeveldbittertee]]||''[[Vernonia colorata]]''||Lowveld bitter-tea||723.4 |- |[[Laeveldkanferfoelieboom]] ||''[[Turraea nilotica]]'' ||Lowveld honeysuckle Tree ||297 |- |[[Laeveldkralesnoer]] ||''[[Alchornea laxiflora]]'' ||Lowveld beadstring ||334 |- |[[Laeveldmelkbessie]]||''[[Manilkara mochisia]]''||Lowveld milkberry||587 |- |[[Laeveldnaboom]]||''[[Euphorbia evansii]]''||Lowveld euphorbia||348 |- |[[Laeveldsterkastaiïng]]||''[[Sterculia murex]]''||Lowveld chestnut||475 |- |[[Laeveldvaalbos]]||''[[Brachylaena huillensis]]''||Lowveld silver oak||727 |- |[[Laeveldvy]]||''[[Ficus stuhlmannii]]''||Lowveld fig||65 |- |[[Laingsburgtolbos]] ||''[[Leucadendron osbornei]]'' ||Laingsburg conebush ||81.7 |- |[[Lalapalm]]||''[[Hyphaene coriacea]]''||Lala palm||23 |- |[[Langbeentjie]] ||''[[Leucadendron procerum]]'' ||Ivory conebush ||81.2 |- |[[Langblaarwolftoon]] ||''[[Langblaarwolftoon|Portulacaria longipedunculata]]'' ||Long-leaved porkbush ||104.5 |- |[[Langhaarkapperbos]] ||''[[Capparis sepiaria var. citrifolia]]'' ||Long-haired caperbush ||130 |- |[[Langpeuldoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. sieberiana]]'' ||Longpod thorn ||186.9 |- |[[Laventelboom]] ||''[[Heteropyxis natalensis]]''||Lavender tree||455 |- |[[Laventelkoorsbessie]]||''[[Croton gratissimus]]''||Lavender croton<br />Lavender fever-berry||328 |- |[[Limpopokoorsbessie]] ||[[Croton madandensis]] ||Limpopo feverberry ||328.4 |- |[[Loerietolbos]] ||''[[Leucadendron loeriense]]'' ||Loerie conebush ||80.7 |- |[[Lydenburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos inopinus]]'' || Lydenburg cycad ||5.1 |- |[[Lebombo-aalwyn]] ||''[[Aloe spicata]]'' ||Lebombo aloe ||30.4 |- |[[Lebombobroodboom]] ||''[[Encephalartos lebomboensis]]'' || Lebombo cycad ||14.8 |- |[[Lebombo-ysterhout]]||''[[Androstachys johnsonii]]''||Lebombo ironwood||327 |- |[[Lebombokranses]]||''[[Atalaya alata]]''||Lebombo krantz ash||427 |- |[[Lebombonaboom]]||''[[Euphorbia confinalis]]''||Lebombo euphoria<br />Lebombo milktree||345 |- |[[Lebombowattel]]||''[[Newtonia hildebrandtii]]''||Lebombo-wattle||191 |- |[[Lebombowitbos]] ||''[[Maerua brevipetiolata]]'' ||Lebombo spiderbush ||132.5 |- |[[Lekkerbreek]]||''[[Ochna pulchra]]''||Peeling plane<br />Peelingbark ochna||483 |- |[[Lekkerruikpeul]]||''[[Vachellia nilotica subsp. kraussiana]]''||Scented thorn||179 |- |[[Lekkervreet]] ||[[''Opilia campestris'' var. ''campestris'']] || Parasitebush ||100.5 |- |[[Lemoenhout]]||''[[Xymalos monospora]]''||Lemonwood||111 |- |[[Lemoentjiedoring]]||''[[Cassinopsis ilicifolia]]''||Lemon thorn||420 |- |[[Leolodoring]] ||''[[Vachellia ormocarpoides]]'' ||Leolo thorn ||179.3 |- |[[Lepelhout]]||''[[Cassine schinoides]]''||Spoon-wood||418 |- |[[Lilliebroodboom]] ||''[[Encephalartos dyerianus]]'' || Lillie cycad ||14.2 |- |[[Lippeblomsuikerbos]] ||''[[Protea subvestita]]''||Waterlily sugarbush || 98 |- |[[Louriersuikerbos]] ||''[[Protea laurifolia]]''||Laurel sugarbush||90.2 |- |[[Louriervy]] ||''[[Ficus ilicina]]'' || Laurel rock fig ||53 |- |[[Maanhaarstompie]]||''[[Mimetes fimbriifolius]]''||Fringed bottlebrush||72.2 |- |[[Magaliesrooihout]] ||''[[Ochna pretoriensis]]''||Magalies redwood ||480.2 |- |[[Malbaarvaalbos]] ||''[[Brachylaena glabra]]'' ||Malabar silver-oak ||726 |- |[[Malvarosyntjie]]||''[[Grewia villosa]]''||Mallow raisin||463.3 |- |[[Manketti]]||''[[Schinziophyton rautanenii]]''||Manketti tree<br />Feather-weight tree||337 |- |[[Mannetjiebos]] ||''[[Stoeberia utilis]]'' ||White fig ||103.5 |- |[[Maputalanddwababessie]] ||''[[Monanthotaxis maputensis]]'' ||Maputaland dwababerry ||758 |- |[[Maputalandkoorsbessie]] ||''[[Croton steenkampianus]]'' ||Maputaland feverberry ||329.1 |- |[[Maputalandoordeelboom]]||''[[Erythrophleum lasianthum]]''||Maputaland ordealtree<br />Swazi ordeal tree||196 |- |[[Maputalandraasblaar]]||''[[Combretum mkuzense]]''||Mkuze bushwillow||545.2 |- |[[Maputalandrankboswilg]] ||''[[Combretum eugeneanum]]'' ||Maputaland climbing bushwillow ||764 |- |[[Maroela]]||''[[Sclerocarya birrea]]''||Marula||360 |- |[[Matoppie]]||''[[Boscia albitrunca]]''||Shepherd's tree||122 |- |[[Mbasheroosappel]] ||''[[Memecylon australissimum]]''||Mbashe rose-apple ||761 |- |[[Meerstamvalsdoring]]||''[[Albizia petersiana]]''||Multi-stemmed false-thorn<br />Nala tree||153 |- |[[Melkpeer]]||''[[Inhambanella henriquesii]]''||Milk pear||591 |- |[[Middelburgbroodboom]] ||''[[Encephalartos middelburgensis]]'' ||Middelburg cycad ||14.3 |- |[[Miershoopwildemispel]] ||''[[Vangueria randii subsp. randii]]'' ||Antheap-wild-medlar ||702.5 |- |[[Mingerhout]]||''[[Breonadia salicina]]''||Matumi||684 |- |[[Mirtaartappelbos]]||''[[Phyllanthus myrtaceus]]''||Myrtle potatobush||311.5 |- |[[Mitserie]]||''[[Bridelia micrantha]]''||Mitzeeri||324 |- |[[Modjadjibroodboom]]||''[[Encephalartos transvenosus]]''||Modjadji giant-cycad||13 |- |[[Moepel]]||''[[Mimusops zeyheri]]''||Transvaal red milkwood||585 |- |[[Moerasvy]]||''[[Ficus trichopoda]]''||Swamp fig||54 |- |[[Mopanie]]||''[[Colophospermum mopane]]''||Mopane||198 |- |[[Mopanie-aalwyn]] ||''[[Aloe littoralis]]'' ||Mopane aloe ||29.4 |- |[[Mopanieaartappelbos]]||''[[Phyllanthus pinnatus]]'' ||Mopane potato bush||312.1 |- |[[Mopaniegeeldoring]] ||''[[Rhigozum zambesiacum]]'' ||Zambezi gold ||676 |- |[[Mopaniewitgat]] ||''[[Boscia matabelensis]]'' ||Mopane shepherd's tree ||125.5 |- |[[Moringaboom]]||''[[Moringa oleifrea]]''||Drumstick tree|| |- |[[Mosambiekkoffie]]||''[[Coffea racemosa]]''||Mozambique Wild Coffee||715.1 |- |[[Msasa]]||''[[Brachystegia spiciformis]]''||Spring msasa<br />Musasa||198.1 |- |[[Msinga-broodboom]]||''[[Encephalartos msinganus]]''||Msinga cycad ||14.7 |- |[[Naaldblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia erectisepala]]'' ||Needle-leaved ricebush ||145.8 |- |[[Naaldblaarheuningbostee]] ||''[[Cyclopia maculata]]'' ||Needle-leaf honeybush tea ||224.3 |- |[[Naaldblaartolbos]] ||''[[Leucadendron nobile]]'' ||Karoo conebush ||81.1 |- |[[Naaldblaarwitbos]] ||''[[Maerua rosmarinoides]]'' ||Needle-leaved spiderbush ||135 |- |[[Naaldhardeblaar]] ||''[[Phylica villosa]]'' ||Needle hardleaf ||453.4 |- |[[Naboom]]||''[[Euphorbia ingens]]''||Common tree euphorbia||351 |- |[[Namahaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa namaensis]]'' ||Nama resin tree ||373.1 |- |[[Namakanniedood]] ||''[[Commiphora namaensis]]'' ||Nama corkwoord ||282.1 |- |[[Namakwaboomvygie]] ||''[[Stoeberia utilis var. lerouxiae]]'' ||Namaqua tree-vygie ||757 |- |[[Namakwaharpuisboom]] ||''[[Ozoroa dispar]]'' ||Namaqua resin tree ||370 |- |[[Namakwajakkalsbessie]] ||''[[Diospyros acocksii]]'' ||Namaqua jackalberry ||602 |- |[[Namakwakanniedood]] ||''[[Commiphora capensis]]'' ||Namaqua corkwood ||273 |- |[[Namakwarooiklapperbos]]||''[[Erythrophysa alata]]''||Namaqua red balloon||436.1 |- |[[Namakwavy]]||''[[Ficus cordata]]''||Sandpaper fig||51 |- |[[Namapronkstert]]||''[[Gelrebia merxmuellerana]]''||Nama plumeflower||214.5 |- |[[Namibharpuisboom]]||''[[Ozoroa crassinervia]]''||Namibian resin tree||369 |- |[[Namibiese kriedoring]] ||''[[Lycium eenii]]'' ||Namibian honeythorn ||669.10 |- |[[Namibiese taaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. dinteri]]'' ||Namibia firethorn crowberry ||392.1 |- |[[Namibkanniedood]] ||''[[Commiphora dinteri]]'' ||Namib corkwoord ||274.2 |- |[[Namibkapperbos]] ||''[[Capparis hereroensis]]'' ||Namib caperbush ||129.9 |- |[[Namibkoraalboom]]||''[[Erythrina decora]]''||Namib coral tree||243 |- |[[Namibpronkstert]]||''[[Hererolandia pearsonii]]''||Namib plumeflower||214.2 |- |[[Nanabessie]]||''[[Searsia dentata]]''||Nana-berry||381 |- |[[Nardouwluisiesbos]] ||''[[Leucospermum praemorsum]]'' ||Nardouw fountain pincushion ||85.1 |- |[[Natalaalwyn]] ||''[[Aloe spectabilis]]'' ||Natal aloe ||30.6 |- |[[Natalkweper]] ||''[[Cryptocarya natalensis]]'' ||Sandstone quince ||117.1 |- |[[Natalokkerneut]] ||''[[Cavacoa aurea]]'' ||Natal hickory ||332 |- |[[Natalwilger]] of [[Natalwilger|fluitjieswilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''woodii'']] ||Natal willow ||36.2 |- |[[Natalkaree]] ||''[[Searsia natalensis]]'' ||Northern dune currant ||390 |- |[[Naukluftkaree]] ||''[[Searsia volkii]]'' ||Naukluft rhus ||396.2 |- |[[Netblaarwitbos]] ||''[[Maerua nervosa]]'' ||Lace-leaved spiderbish ||136.1 |- |[[Ngotshe-broodboom]] ||''[[Encephalartos aemulans]]'' || Ngotshe cycad ||14.5 |- |[[Ngoyedwergbroodboom]] ||''[[Encephalartos ngoyanus]]'' ||Ngoye dwarf cycad ||14.17 |- |[[Nieshout]]||''[[Ptaeroxylon obliquum]]''||Sneezewood||292 |- |[[Njalaboom]]||''[[Xanthocercis zambesiaca]]''||Nyala tree||241 |- |[[Noemnoem]] ||''[[Carissa bispinosa]]'' ||Num-num ||640.5 |- |[[Nooienskokerboom]] ||''[[Aloidendron ramosissimum]]'' ||Maiden's quiver tree ||30.2 |- |[[Noordelike boesmansdruif]]||''[[Rhoicissus tridentata subsp. cuneifolia]]''||Northern bushman's grape||456.6 |- |[[Noordelike pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cataractarum]]'' ||Northern pompon bride’s bush ||719.2 |- |[[Noordelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria cymosa]]''||Escarpment Shell-flower||672 |- |[[Noordelike valspendoring]] ||''[[Putterlickia neglecta]]'' ||Northern false spikethorn ||754 |- |[[Notsung]]||''[[Halleria lucida]]''||Tree fuchsia||670 |- |[[Okavangoboswilg]] ||''[[Combretum albopunctatum]]'' ||Okavango bushwillow ||531.2 |- |[[Oleasterboswilg]] ||''[[Combretum elaeagnoides]]'' ||Oleaster bushwillow ||534.3 |- |[[Olienhout]]||''[[Olea europaea subsp. cuspidata]]''||Wild olive<br>African olive||617 |- |[[Olifantsrivierbroodboom]]||''[[Encephalartos lanatus]]''||Olifants River cycad||5.2 |- |[[Olifantsrivierboswilg]] ||''[[Combretum petrophilum]]'' ||Olifants River bushwillow ||542.1 |- |[[Omsambeet]]||''[[Millettia grandis]]''||Umzimbeet||227 |- |[[Onderbos]]||''[[Trichocladus crinitus]]''||Black hazel||142 |- |[[Oordeelboom]]||''[[Erythrophleum africanum]]''||Ordeal tree||194 |- |[[Oorlogskloofsterboom]] ||''[[Cliffortia dichotoma]]'' ||Oorlogskloof startree ||145.7 |- |[[Oos-Kaapse hardepeer]]||''[[Olinia micrantha]]''||Eastern Cape hard-pear||514.1 |- |[[Oos-Kaapse reusebroodboom]]||''[[Encephalartos altensteinii]]''||Eastern Cape cycad||3 |- |[[Oos-Kaapse smalblaarpendoring]] ||''[[Gymnosporia linearis subsp. linearis]]'' ||Eastern Cape narrow-leaved spike-thorn ||399.1 |- |[[Oostelike koeniebos]] ||''[[Searsia pallens]]'' ||Eastern kunibush ||395 |- |[[Opregte suikerbos]]||''[[Protea repens]]''||Real sugarbush||94.2 |- |[[Opregte waaierpalm]]||''[[Hyphaene petersiana]]''||Real fan palm||24 |- |[[Oranjedruiweranker]] ||''[[Hyalosepalum afrum]]'' ||Orange grape creeper ||104.8 |- |[[Otavibasboontjie]]||''[[Elephantorrhiza schinziana]]''||Otavi elephantroot||192.5 |- |[[Otjihipakanniedood]] ||''[[Commiphora otjihipana]]'' ||Otjihipa corkwoord ||284.5 |- |[[Ouhout]]||''[[Leucosidea sericea]]''||Oldwood||145 |- |[[Outeniekwa-erica]]||''[[Erica inconstans]]'' ||Outeniqua tree erica ||574.1 |- |[[Outeniekwakreupelhout]] ||''[[Leucospermum glabrum]]'' ||Outeniqua pincushion ||84.3 |- |[[Outeniekwafonteinbos]] ||''[[Psoralea diturnerae]]'' ||Outeniqua fountainbush ||750 |- |[[Outeniekwageelhout]]||''[[Afrocarpus falcatus]]''||Outeniqua yellowwood||16 |- |[[Outeniekwagonna]] ||''[[Passerina falcifolia]]'' ||Outeniqua gonna ||520 |- |[[Ovambomahonie]] ||''[[Entandrophragma spicatum]]'' ||Ovambo mahogany ||294 |- |[[Owamboperdepram]] ||''[[Zanthoxylum ovatifoliolatum]]'' ||Kaoko knobwood ||255.2 |- |[[Paddaboom]]||''[[Tabernaemontana elegans]]''||Toad tree||644 |- |[[Palmiet]] ||''[[Prionium serratum]]'' ||Palmiet ||768 |- |[[Pambatieboom]]||''[[Anastrabe integerrima]]''||Pambati tree||671 |- |[[Papegaaiboomheide]] ||''[[Erica psittacina ]]'' ||Parrot tree erica ||574.4 |- |[[Papierbasdoring]] ||''[[Vachellia sieberiana var. woodii]]''||Paper-bark thorn||187 |- |[[Papierbaskanniedood]]||''[[Commiphora marlothii]]''||Paperbark corkwood||278 |- |[[Papierbasmirtebessie]]||''[[Eugenia zuluensis]]''||Paper-bark myrtle||554 |- |[[Papierbasvalsdoring]]||''[[Albizia tanganyicensis]]''||Paperbark false-thorn||157 |- |[[Parlotabroodboom]] ||''[[Encephalartos relictus]]'' ||Parlota cycad ||12.5 |- |[[Pendoring]]||''[[Gymnosporia buxifolia]]''||Common spike-thorn||399 |- |[[Pendoringkaree]] ||''[[Searsia gueinzii]]'' ||Thorny karee ||384 |- |[[Pendoringtaaibos]] ||''[[Searsia pterota]]'' ||Winged currant ||391.2 |- |[[Peperblaarboom]]||''[[Warburgia salutaris]]''||Pepper-bark tree||488 |- |[[Peperblaarkanniedood]]||''[[Commiphora mossambicensis]]''||Pepper-leaf corkwood||281 |- |[[Perdekopspeldekussing]] ||''[[Leucospermum reflexum]]'' ||Rocket pincushion ||85.2 |- |[[Perdepis]]||''[[Clausena anisata]]''||Horsewood<br />False horsewood||265 |- |[[Perdepram]]||''[[Zanthoxylum davyi]]''||Knobwood||254 |- |[[Persbesem]]||''[[Polygala virgata]]''||Purple broom<br />Moth-fruit||302.2 |- |[[Persblaarvalsdoring]] ||''[[Albizia antunesiana]]'' ||Purple-leaved false-thorn ||151 |- |[[Perssambreelblom]]||''[[Karomia speciosa]]''||Wild parasol flower||668 |- |[[Persstamkanniedood]] ||''[[Commiphora multijuga]]'' ||Purple-stemmed corkwood ||282 |- |[[Petersvy]]||''[[Ficus petersii]]''||Peters's wild fig||48.1 |- |[[Peulmahonie]]||''[[Afzelia quanzensis]]''||Pod-mahogany||207 |- |[[Pienkbauhinia]]||''[[Bauhinia urbaniana]]''||Pink bauhinia||208.7 |- |[[Pienkblompeer]]||''[[Dombeya burgessiae]]''||Pink wild pear||468.1 |- |[[Pienkkeurboom]] ||''[[Virgilia divaricata]]'' ||Pink keurboom ||221.1 |- |[[Pienkmispel]] ||''[[Feretia aeruginescens]]'' ||Pink-medlar ||696.4 |- |[[Pistoolbos]] ||''[[Justicia adhatodoides]]'' ||Pistol bush ||681 |- |[[Platkroon]]||''[[Albizia adianthifolia]]''||Flat crown||148 |- |[[Platorandbroodboom]] ||''[[Encephalartos brevifoliolatus]]'' ||Escarpment cycad ||3.3 |- |[[Platorandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum thorncroftii]]'' ||Escarpment knobwood ||255.3 |- |[[Platorandboekenhout]]||''[[Faurea galpinii]]''||Forest boekenhout||73 |- |[[Platorandkaree]] ||''[[Searsia transvaalensis]]'' ||Escarpment karee ||394.1 |- |[[Pluisblomjakkalskoffie]] ||''[[Empogona kirkii subsp. junodii]]'' ||Fluffy-flower jackal-coffee|| 698.3 |- |[[Poeierbaskatjiepiering]]||''[[Gardenia ternifolia]]''||Yellow gardenia<br />Powder-bark gardenia||690.3 |- |[[Poeierkwasboom]]||''[[Barringtonia racemosa]]''||Lagoon powderpufftree<br />Powder-puff tree||524 |- |[[Poerabessie]] ||''[[Vitex pooara]]'' ||Poora fingerleaf ||663 |- |[[Pokysterhout]]||''[[Chionanthus foveolatus]]''||Common pock ironwood||615 |- |[[Pompomrysbos]] ||''[[Cliffortia serpyllifolia]]'' ||Pompon ricebush ||145.16 |- |[[Pompombruidsbos]] ||''[[Pavetta cooperi]]'' ||Pompom brides-bush ||719.4 |- |[[Pondo-kokoboom]] ||''[[Maytenus oleosa]]'' ||Pondo kokotree ||400.1 |- |[[Pondotreurdoring]]||''[[Colubrina nicholsonii]]||Pondo weeping-thorn||453.8 |- |[[Pondowitpeer]] ||''[[Apodytes abbottii]]'' ||Pondo white pear ||422.1 |- |[[Pondoboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia abbottii]]'' ||Pondo bushman's tea ||407 |- |[[Pondodoringklipels]] ||''[[Canthium vanwykii]]''||Pondo turkey-berry ||710.1 |- |[[Pondojakkalskoffie]] ||''[[Empogona africana]]'' ||Pondo jackal-coffee ||698.1 |- |[[Pondokruisbessie]]||''[[Grewia pondoensis]]''||Pondo crossberry||463.5 |- |[[Pondomelkbessie]] ||''[[Manilkara nicholsonii]]''||Pondo milkberry||586.1 |- |[[Pondopalm]]||''[[Jubaeopsis afra]]''||Pondo coconut||27 |- |[[Pondoranktaaibos]] ||''[[Searsia acocksii]]'' ||Pondo climbing currant ||377.2 |- |[[Pondorooihout]] ||''[[Ochna sp. nov.]]'' ||Pondo plane ||481.1 |- |[[Pondospookbos]] ||''[[Brunia trigyna]]'' ||Pondo ghostbush ||141.1 |- |[[Pondosybas]] ||''[[Maytenus abbottii]]'' ||Pondo silky-bark ||398.1 |- |[[Pondotolbos]] ||''[[Leucadendron pondoense]]'' ||Pondoland conebush ||81.4 |- |[[Pondovy]] ||''[[Ficus bizanae]]'' || Pondoland fig ||46 |- |[[Pondovalspendoring]] ||''[[Putterlickia retrospinosa]]'' ||Pondo false spikethorn ||403.3 |- |[[Pondowaterbessie]]||''[[Syzygium pondoense]]''||Pondo waterwood||558.1 |- |[[Populierblaarvy]] ||''[[Ficus fischeri]]'' ||Poplar-leaved fig ||68 |- |[[Potbergsuikerbos]]||[[Potbergsuikerbos|''Protea aurea'' subsp. ''potbergensis'']]||Potberg sugarbush ||90.6 |- |[[Pronkonderbos]]||''[[Trichocladus grandiflorus]]''||Green hazel||144 |- |[[Pronkrooihout]]||''[[Ochna natalitia]]''||Natal plane||481 |- |[[Pruimvingerblaar]] ||''[[Vitex ferruginea]]'' ||Plum fingerleaf ||659 |- |[[Pylgif]]||''[[Adenium boehmianum]]''||Namibian impalalily||647.2 |- |[[Pynbos]] ||''[[Smodingium argutum]]'' ||Agony bush ||367 |- |[[Pypsteelboom]]||''[[Vitex rehmannii]]''||Pipe-stem tree||664 |- |[[Raasblaar]]||''[[Combretum zeyheri]]''||Large-fruited bushwillow||546 |- |[[Rankboswilg]]||''[[Combretum patelliforme]]'' ||Combretum patelliforme ||534 |- |[[Rankklipels]] ||''[[Keetia gueinzii]]'' ||Climbing-turkeyberry ||714 |- |[[Rankrosyntjie]]||''[[Grewia afra]]''||Climbing raisin||459 |- |[[Ranksaffraan]] ||''[[Lauridia tetragona]]'' ||Climbing saffron ||411.1 |- |[[Ranksaffraanboom]] ||''[[Lauridia reticulata]]'' ||Tree climbing saffron ||411.3 |- |[[Ranksterappel]] ||''[[Diospyros simii]]'' ||Climbing star-apple ||609 |- |[[Rankvingerblaar]] ||''[[Vitex harveyana]]'' ||Scrambling fingerleaf ||660 |- |[[Reepbaskanniedood]] ||''[[Commiphora discolor]]'' ||Stringy-barked corkwood ||274.1 |- |[[Renosterkoffie]] ||''[[Kraussia floribunda]]'' ||Rhino-coffee ||700.1 |- |[[Reuseblaarvy]] ||''[[Ficus lutea]]'' ||Giant-leaved fig ||61 |- |[[Reusebroodboom]]||''[[Encephalartos natalensis]]''||Natal cycad||10 |- |[[Reuserosyntjie]]||''[[Grewia hexamita]]''||Giant raisin||460 |- |[[Reuseseeboontjie]]||''[[Entada rheedii]]''||Giant seabean||193.3 |- |[[Riemblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lorifolia]]'' ||Strap-leaved sugarbush ||91 |- |[[Riffelstampendoring]]||''[[Gymnosporia heterophylla]]''||Zulu spike-thorn||401.6 |- |[[Ringbaskanniedood]] ||''[[Commiphora steynii]]'' ||Ringed-bark corkwood ||288 |- |[[Rivierblompeer]] ||''[[Dombeya kirkii]]'' ||River wildpear ||470 |- |[[Rivierdwababessie]] ||''[[Monanthotaxis obovata]]'' ||River dwababerry ||108 |- |[[Rivierkriedoring]]||''[[Lycium hirsutum]]''||River honey-thorn||669.12 |- |[[Riviernaboom]]||''[[Euphorbia triangularis]]''||River euphorbia||356 |- |[[Rivierrankdoring]]||''[[Senegalia schweinfurthii var. schweinfurthii]]''||River climbing thorn||184.1 |- |[[Rivierrooipeer]]||''[[Scolopia stolzii]]''||River redpear||496.2 |- |[[Riviertaaibos]] ||''[[Searsia pyroides var. gracilis]]'' ||River firethorn crowberry ||392.2 |- |[[Riviertolbos]] |||''[[Leucadendron salicifolium]]'' ||Common stream conebush ||82.1 |- |[[Riviertrassiedoring]] |||[[''Vachellia hebeclada'' subsp. ''chobiensis'']] ||River candle-pod thorn ||170.1 |- |[[Riviervaderlandswilg]]||''[[Combretum erythrophyllum]]''||River bushwillow||536 |- |[[Rivierwildemispel]] ||''[[Vangueria proschii]]'' ||River wild-medlar ||702.4 |- |[[Rivierwitbos]] ||''[[ Maerua gilgii]]''||River spiderbush ||133.1 |- |[[Robinsonkreupelhout]] ||''[[Leucospermum pluridens]]'' ||Robinson pincushion ||84.4 |- |[[Rondeblaargifboom]] ||''[[Acokanthera rotundata]]'' ||Round-leaved poison-bush ||640 |- |[[Rondeblaarharpuisboom]] ||''[[Ozoroa longipes]]'' ||Round-leaved resin tree ||372 |- |[[Rondevrugbospendoring]] ||''[[Gymnosporia harveyana subsp. harveyana]]'' || Black forest spike-thorn ||399.2 |- |[[Rooibergsepterbos]] ||''[[Paranomus roodebergensis]]'' ||Rooiberg tree sceptre<br />Honey-scented sceptre ||72.6 |- |[[Rooibitterbessie]] ||''[[Strychnos henningsii]]'' ||Red bitterberry ||625 |- |[[Rooiblaarrotsvy]] ||''[[Ficus ingens]]''||Red-leaved fig||55 |- |[[Rooiblompendoring]] ||''[[Gymnosporia rubra]]'' ||Red-flower spike-thorn ||402.5 |- |[[Rooiboekenhout]]||''[[Protorhus longifolia]]''||Red beech||364 |- |[[Rooibos]] ||''[[Aspalathus linearis]]'' ||Rooibos tea ||225.10 |- |[[Rooiboswilg]] ||''[[Combretum apiculatum]]''||Okavango bushwillow||532 |- |[[Rooidoring]] ||''[[Vachellia gerrardii subsp. gerrardii]]'' ||Red thorn ||167 |- |[[Rooi-els (boom)|Rooi-els]] ||''[[Cunonia capensis]]''||Red alder||140 |- |[[Rooiessenhout]] ||''[[Trichilia emetica]]''||Natal mahogany ||301 |- |[[Rooihaakbessie]] ||''[[Artabotrys monteiroae]]'' ||Red hook-berry ||105.2 |- |[[Rooihaak]] ||''[[Vachellia reficiens subsp. reficiens]]'' ||Red umbrella thorn||181 |- |[[Rooihartboom]]||''[[Hymenocardia ulmoides]]''||Red-heart tree||317 |- |[[Rooi-ivoor]]||''[[Berchemia zeyheri]]''||Red ivory||450 |- |[[Rooikershout]]||''[[Pterocelastrus rostratus]]''||Red candlewood||408 |- |[[Rooikweper]]||''[[Cryptocarya wyliei]]''||Red quince||117 |- |[[Rooipeer]]||''[[Scolopia mundii]]''||Red pear||496 |- |[[Rooipendoring]]||''[[Gymnosporia senegalensis]]''||Red spike-thorn||402 |- |[[Rooipronkstert]]||''[[Gelrebia rubra]]''||Red plumeflower||214.3 |- |[[Rooistinkhout]]||''[[Prunus africana]]''||Red stinkwood||147 |- |[[Rooisuikerbos]] ||''[[Protea grandiceps]]'' ||Red sugarbush ||89.2 |- |[[Rooitolbos]] ||''[[Leucadendron discolor]]'' ||Piketberg conebush ||79 |- |[[Rooivoëlbessie]] ||''[[Psychotria zombamontana]]''||Red bird-berry||723.1 |- |[[Rooivrugwitstinkhout]] ||''[[Celtis mildbraedii]]''||Natal white stinkwood||41 |- |[[Rooivy]] ||''[[Stoeberia arborea]]'' ||Red fig ||103.4 |- |[[Rooiwortelboom]]||''[[Rhizophora mucronata]]''||Red mangrove||526 |- |[[Rooiysterhout]]||''[[Ochna holstii]]''||Red ironwood||480 |- |[[Rosyntjiebos]]||''[[Grewia flava]]''||Sandpaper raisin||459.1 |- |[[Rotsblompeer]]||''[[Dombeya autumnalis]]''||Rock wildpear||468 |- |[[Rotsboswilg]] ||''[[Combretum moggii]]'' ||Rock bushwillow ||542 |- |[[Rotskanniedood]] ||''[[Commiphora saxicola]]'' ||Rock corkwood ||286 |- |[[Rotstolbos]] ||''[[Leucadendron strobilinum]]'' ||Peninsula conebush ||78 |- |[[Ruigtekriedoring]] ||''[[Lycium acutifolium]]'' ||Thicket honey-thorn ||669.5 |- |[[Saalpeultjieboom]]||''[[Wrightia natalensis]]''||Saddle pod||650 |- |[[Safsafwilger]]||[[Safsafwilger|''Salix mucronata'' subsp. subserrata'']]||Safsaf willow||36 |- |[[Sambokpeul]]||''[[Cassia abbreviata subsp. beareanna]]'' ||Sjambokpod||212 |- |[[Sandboswilg]] ||''[[Combretum engleri]]'' ||Sand bushwillow ||535 |- |[[Sandbruidsbos]] ||''[[Pavetta catophylla]]'' ||Sand bride’s bush ||719.3 |- |[[Sanddoring]] ||''[[Vachellia arenaria]]'' ||Sand thorn ||186 |- |[[Sandessenhout]]||''[[Xylia torreana]]''||Sand ash||192 |- |[[Sandjakkalskoffie]] ||''[[Empogona maputensis]]'' ||Maputo jackal-coffee ||699.1 |- |[[Sandjasmyn]] ||''[[Schrebera trichoclada]]'' ||Sand jasmine<br />Wing-leaved wooden pear ||613 |- |[[Sandkamhout]]||''[[Baphia massaiensis]]''||Sand camwoord||223 |- |[[Sandkanariebessie]] ||''[[Suregada zanzibariensis]]'' ||Sand canaryberry ||340 |- |[[Sandkanniedood]]||''[[Commiphora angolensis]]''||Sand corkwood||272 |- |[[Sandkiepersol]] ||''[[Cussonia arenicola]]'' ||Sand cabbage-tree ||561.1 |- |[[Sandkroonbessie]] ||''[[Crossopteryx febrifuga]]'' ||Sand crown-berry ||683 |- |[[Sandnoemnoem]] ||''[[Carissa tetramera]]'' ||Sand num-num ||640.6 |- |[[Sandolien]]||''[[Dodonaea viscosa]]''||African sandolive<br />Hopbush||437.1 |- |[[Sandperdepram]] ||''[[Zanthoxylum leprieurii]]'' ||Sand knobwood ||255.1 |- |[[Sandrooihout]] ||''[[Ochna barbosae]]'' ||Sand plane ||479.2 |- |[[Sandsterappel]]||''[[Diospyros loureiriana]]''||Sand star-apple||604.1 |- |[[Sanduiehout]] ||''[[Cassipourea mossambicensis]]'' ||Sand onionwood ||531 |- |[[Sandveldhaarpuisboom]] ||''[[Ozoroa obovata var. elliptica]]'' ||Sandveld resin tree ||373.5 |- |[[Sandveldluisiesbos]] ||''[[Leucospermum rodolentum]]'' ||Sandveld pincushion ||83 |- |[[Sandveldwitgat]] ||''[[Boscia filipes]]'' ||Sandveld shepherd's tree ||123.1 |- |[[Sebrabaskanniedood]]||''[[Commiphora viminea]]'' ||Zebra-bark corkwood||279 |- |[[Sebrabergwitbos]] ||''[[Maerua sebrabergensis]]'' ||Zebra mountain spiderbush ||751 |- |[[Sebrahout]]||''[[Dalbergia melanoxylon]]''||Zebrawood||232 |- |[[Seepbos]]||''[[Noltea africana]]''||Soap bush||453 |- |[[Seepnetel]]||''[[Pouzolzia mixta]]''||Soap nettle||71 |- |[[Sekhukhunedoring]] ||''[[Vachellia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune thorn ||184.5 |- |[[Sekelblaarrysbos]] ||''[[Cliffortia recurvata]]'' ||Sickle-leaved ricebush ||145.14 |- |[[Sekelbos]]||''[[Dichrostachys cinerea]]''||Sickle-bush||190 |- |[[Sekhukhuneboesmanstee]] ||''[[Lydenburgia cassinoides]]''||Sekhukhuni bushman's tea ||406 |- |[[Sekhukhunebobbejaanstert]] ||''[[Xerophyta retinervis var. multiramosa]]'' ||Sekhukhune baboon's tail ||770 |- |[[Sekhukhunekaree]] ||''[[Searsia sekhukhuniensis]]'' ||Sekhukhune karee ||393.3 |- |[[Septeeboom]]||''[[Cordia afra]]''||Septee tree||652 |- |[[Septemberbossie]]||''[[Polygala myrtifolia]]''||September bush||302.1 |- |[[Septemberklokkies]]||''[[Rothmannia globosa]]''||Bell gardenia||695 |- |[[Serpentyndoring]] ||''[[Senegalia loetteri]]'' ||Serpentine thorn ||755 |- |[[Serpentynsuikerbos]] ||''[[Protea curvata]]'' ||Serpentine sugarbush ||88.1 |- |[[Sigsagkapperbos]] ||''[[Capparis fascicularis var. fascicularis]]'' ||Zigzag caperbush ||129.7 |- |[[Silwerblaarmelkpruim]]||''[[Englerophytum natalense]]''||Natal milkplum||582 |- |[[Silwerboom]]||''[[Leucadendron argenteum]]''||Silver tree||77 |- |[[Silwerbos]] ||[[Silwerbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''uliginosum'']] ||Outeniqua conebush ||82.6 |- |[[Silwerhoekstamrosyntjie]]||''[[Grewia gracillima]]''||Silver square-stemmed raisin||459.4 |- |[[Silwerwilger]] ||[[''Salix mucronata'' subsp. ''hirsuta'']] ||Silver willow ||35.1 |- |[[Skeweblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza suffruticosa]]'' ||Skew-leaved elephantroot||193.1 |- |[[Skilferbasdoring]] ||''[[Vachellia exuvialis]]'' ||Flaky-barked thorn ||164.1 |- |[[Skoensoolpeul]]||''[[Brachystegia boehmii]]''||Mufuti msasa<br />Prince-of-Wales msasa||198.2 |- ||[[Skotseratel]] ||''[[Amblygonocarpus andongensis]]'' ||Scotsman's rattle||190.2 |- |[[Skraalrysbos]] ||''[[Cliffortia denticulata]]'' ||Slender ricebush ||145.6 |- |[[Skurweblaarbos]]||''[[Ehretia amoena]]''||Sandpaper bush||656 |- |[[Skurweblaarkanniedood]]||''[[Commiphora edulis]]''||Rough-leaved corkwood||275 |- |[[Skurweblaarrosyntjie]]||''[[Grewia flavescens]]''||Velvet raisin||459.2 |- |[[Skurwevyeboom]] ||''[[Ficus capreifolia]]'' || Rough-leaved fig tree ||50.1 |- |[[Silwerblaarsuikerbos]] ||[[Silwerblaarsuikerbos|''Protea roupelliae'' subsp. ''roupelliae'']] ||Silver sugarbush ||96 |- |[[Silwerblompeer]] ||''[[Dombeya pulchra]]'' ||Silver wildpear ||470.1 |- |[[Skraalkaree]] ||''[[Searsia keetii]]'' ||Slender karee ||384.5 |- |[[Skurweblaarwitgat]] ||''[[Boscia angustifolia var. corymbosa]]'' ||Rough-leaved shepherd tree ||123 |- |[[Slaaibos]] ||''[[Didelta spinosa]]'' ||Thorny salad bush ||736.2 |- |[[Slapbergsoetdoring]] ||''[[Vachellia theronii]]'' ||Slender mountain sweet thorn ||172.3 |- |[[Slapdoring]] ||''[[Vachellia permixta]]'' ||Slender thorn ||179.1 |- |[[Slapfonteinbos]] ||''[[Psoralea affinis]]'' ||Slender fountainbush ||226.14 |- |[[Slaphoringaalwyn]] ||''[[Aloe speciosa]]'' ||Tilt-head aloe ||30.5 |- |[[Slapkanniedood]] ||''[[Commiphora virgata]]'' ||Slender corkwood ||290 |- |[[Slapkriedoring]] ||''[[Lycium bosciifolium]]'' ||Limpopo honey-thorn ||669.8 |- |[[Slaploot]] ||''[[Senegalia senegal var. leiorhachis]]'' ||Slender three-hooked thorn||185 |- |[[Slymappel]]||''[[Azanza garckeana]]''||Snot apple||466 |- ||[[Smalblaarbasboontjie]] ||''[[Elephantorrhiza goetzei]]'' ||Narrow-pod elephantroot||192.1 |- ||[[Smalblaarghwarrie]] ||''[[Euclea linearis]]'' ||Lance-leaved guarri ||596 |- |[[Smalblaarharpuisbos]]||''[[Ozoroa paniculosa var. salicina]]''||Narrow-leaved resin tree||375.1 |- |[[Smalblaarkapperbos]] ||''[[Capparis brassii]]'' ||Narrow-leaved caperbush ||129.6 |- |[[Smalblaarmosterdboom]] ||''[[Salvadora australis]]'' ||Narrow-leaved mustard-tree ||621 |- |[[Smalblaarsuikerbos]] ||''[[Protea lanceolata]]'' ||Lance-leaved sugarbush ||90.1 |- |[[Smalblaarwasbessie]]||''[[Morella serrata]]''||Lance-leaved waxberry||38 |- |[[Smalblad]]||''[[Metrosideros angustifolia]]''||Lance-leaved myrtle||559 |- |[[Snuifkalbassie]]||''[[Oncoba spinosa]]''||Snuff-box tree||492 |- |[[Soetdoring]] ||''[[Vachellia karroo]]''||Sweet thorn||172 |- |[[Soutpansbergdoring]] ||''[[Senegalia montis-salinarum]]'' ||Soutpansberg thorn ||753 |- |[[Soutpansbergroosappel]] ||''[[Memecylon soutpansbergense]]'' ||Soutpansberg rose-apple ||763 |- |[[Soutpansbergwildemispel]] ||''[[Vangueria soutpansbergensis]]'' ||Soutpansberg wild-medlar ||703.1 |- |[[Spalkpendoring]] ||''[[Gloveria integrifolia]]'' ||Splint spike-thorn ||403.9 |- |[[Spekboom]]||''[[Portulacaria afra]]''||Porkbush||104 |- |[[Spitsblaarspeldekussing]] ||''[[Leucospermum saxosum]] ''||Escarpment pincushion ||85.3 |- |[[Spoegboom]] ||''[[Commiphora cervifolia]]''|| Antler-leaved corkwood || 273.5 |- |[[Springsaadboom]] ||''[[Shirakiopsis elliptica]]'' || Jumping-seed tree ||342 |- |[[Sprokiesboom]] ||''[[Moringa ovalifolia]]'' || Phantomtree ||137 |- |[[Stamlose broodboom]] ||''[[Encephalartos villosus]]'' ||Ground cycad ||14.20 |- |[[Stamvrug]]||''[[Englerophytum magalismontanum]]''||Transvaal milkplum||581 |- |[[Stamvrugklimop]] ||''[[Tiliacora funifera]]'' ||Elbow leaf || 104.7 |- |[[Stamvrugysterpruim]]||''[[Drypetes natalensis]]''||Natal ironplum||316 |- |[[Stekelblaarklapper]]||''[[Strychnos pungens]]''||Spine-leaved monkey||628 |- ||[[Stekelsplinterboontjie]] ||''[[Adenopodia spicata]]'' ||Spiny splinterbean ||193.5 |- |[[Sterkastaiing]]||''[[Sterculia rogersii]]''||Large-leaved star-chestnut||477 |- |[[Sterboom]] ||''[[Cliffortia arborea]]'' ||Startree ||145.1 |- |[[Sterkbos]]||''[[Terminalia prunioides]]''||Lowveld cluster-leaf||550 |- |[[Sterretjierosyntjie]]||''[[Grewia sulcata]]''||Stellar raisin||463.9 |- |[[Sterretjierysbos]]||''[[Cliffortia nitidula]]''||Starry rice-bush||145.2 |- |[[Stinkbessievingerblaar]]||''[[Vitex mombassae]]''||Poora-berry||660.1 |- |[[Stinkblaarsuikerbos]] ||''[[Protea susannae]]'' ||Stink-leaf sugarbush ||98.1 |- |[[Stinkbos]] ||''[[Boscia foetida]]''||Stinkbush||124 |- |[[Stinkebbehout]] ||''[[Heywoodia lucens]]''||Stink ebony ||306 |- |[[Stinkhout]] ||''[[Ocotea bullata]]''||Stinkwood||118 |- |[[Stinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. rehmanniana]]'' ||Stink shepherd's tree ||125 |- |[[Stompblaartaaibos]]||''[[Searsia rehmanniana]]''||Blunt-leaved currant||393.4 |- |[[Stormbos]] ||''[[Cadaba aphylla]]'' ||Leafless worm bush ||129 |- |[[Strandaalwyn]] ||''[[Aloe thraskii]]'' ||Strand aloe ||30.7 |- |[[Suidelike skulpblombos]]||''[[Bowkeria verticillata]]''||Southern Shell-flower||673 |- |[[Suidkuskiepersol]] ||''[[Cussonia nicholsonii]]''||Natal coast cabbage tree||565.1 |- |[[Suurbergbroodboom]]||''[[Encephalartos longifolius]]''||Suurberg cycad||9 |- |[[Suurbergkussingbos]]||''[[Oldenburgia grandis]]''||Suurberg cushion bush||737 |- |[[Suurbessie]]||''[[Dovyalis rhamnoides]]''||Common sourberry||509 |- |[[Suurkaree]]||''[[Searsia ciliata]]''||Sour karee||380.2 |- |[[Suurlat]] ||''[[Freylinia visseri]]'' ||Sandveld honey-bells ||670.4 |- |[[Suurpruim]] ||[[Suurpruim|''Ximenia afra'' var. ''afra'']] ||Large sour plum||103 |- |[[Suurtaaibos]] ||''[[Searsia krebsiana]]'' ||Mountain currant ||385.1 |- |[[Swakopmundkanniedood]] ||''[[Commiphora oblanceolata]]'' || Hyaena corkwood ||284.1 |- |[[Swartapiesdoring]] ||''[[Senegalia burkei]]''||Black monkey thorn||161 |- |[[Swartbaardsuikerbos]] ||''[[Protea lepidocarpodendron]]'' ||Black-bearded sugarbush ||90.5 |- |[[Swartbas]]||''[[Diospyros whyteana]]''||Bladder-nut||611 |- |[[Swartbitterbessie]] ||''[[Strychnos potatorum]]'' ||Black bitterberry ||630 |- |[[Swarthaak]] ||''[[Senegalia mellifera subsp. detinens]]'' ||Spike-flowered black-thorn ||176 |- |[[Swartvalstaaibos]]||''[[Allophylus africanus]]''||African false currant||425 |- |[[Swartwortelboom]]||''[[Bruguiera gymnorrhiza]]''||Black mangrove||527 |- |[[Swazibroodboom]] ||''[[Encephalartos aplanatus]]'' ||Swazi north-east forest cycad ||14.10 |- |[[Swazidoring]] ||''[[Vachellia swazica]]'' ||Swazi thorn ||187.2 |- |[[Swazigeelkeurboom]] ||''[[Calpurnia glabrata]]'' ||Swazi laburnum ||219.2 |- |[[Swazipendoring]] ||''[[Gymnosporia swazica]]'' ||Swazi spike-thorn ||749 |- |[[Swazi-uiehout]] ||''[[Cassipourea swaziensis]]'' ||Swazi onionwood ||531.1 |- |[[Sweepstokknoppiesboontjie]] ||''[[Maerua kaokoensis]]'' ||Kaoko beadbean ||133.8 |- |[[Sybas]]||''[[Maytenus acuminata]]''||Rock silky bark||398 |- |[[Sydoring]]||''[[Vachellia rehmanniana]]''||Silky thorn||182 |- |[[Syhaartolbos]] ||''[[Leucadendron pubescens]]'' ||Grey conebush ||81.3 |- |[[Syhaarveselbos]]||''[[Englerodaphne pilosa]]''||Silky fibre-bush||518 |- |[[Taaijakkalsbessie]] ||''[[Diospyros glandulifera]]'' ||Sticky star-apple ||603.2 |- |[[Tambotie]] ||''[[Spirostachys africana]]''||Tamboti||341 |- |[[Teerhout]] ||''[[Loxostylis alata]]''||Tarwood||365 |- |[[Teerysbos]] ||''[[Cliffortia paucistaminea]]'' ||Tea ricebush ||145.12 |- |[[Terblanzboom]] ||''[[Faurea macnaughtonii]]'' ||Terblanz beech||74 |- |[[Tolbalie]] ||''[[Empogona lanceolata]]''||Jackal-coffee ||699 |- |[[Tolvruglukwart]] ||''[[Oxyanthus speciosus subsp. stenocarpus]]'' ||Spindle-fruited loquat ||696.3 |- |[[Tongabergaalwyn]] ||[[Tongabergaalwyn|''Aloe marlothii'' subsp. ''orientalis'']] ||Tonga mountain aloe ||29.7 |- |[[Tongaboomaalwyn]] ||''[[Aloidendron tongaense]]'' ||Tonga tree aloe ||29.9 |- |[[Tongadoringkatjiepiering]] ||''[[Hyperacanthus microphyllus]]'' ||Tonga spiny gardenia ||689.7 |- |[[Tongakatjiepiering]] ||''[[Gardenia cornuta]]'' || Tonga gardenia ||690.1 |- |[[Tongakierie]] ||''[[Crateva kirkii]]'' ||Tonga kierie ||131 |- |[[Tongakwar]] ||''[[Psydrax fragrantissima]]'' ||Tonga quar ||712.1 |- |[[Tongalandbroodboom]] ||''[[Encephalartos ferox]]'' || Tongaland cycad ||3.4 |- |[[Towerghwarrie]]||''[[Euclea divinorum]]''||Magic guarri||595 |- |[[Transvaalbergsuikerbos]] of [[Transvaalbergsuikerbos|platorandsuikerbos]] ||''[[Protea rubropilosa]]'' ||Transvaal sugarbush ||97 |- |[[Transvaalsesambos]] ||''[[Sesamothamnus lugardii]]'' ||Sesame-bush ||680 |- |[[Trassiedoring]] ||''[[Vachellia hebeclada]]'' ||Candle-pod thorn ||170 |- |[[Treurbruidsbos]]||''[[Pavetta lanceolata]]''||Weeping bride's bush||718.1 |- |[[Treurharpuisboom]]||''[[Ozoroa engleri]]''||White resin tree||371 |- |[[Treurkersielemoen]]||''[[Teclea natalensis]]''||Natal cherry-orange||264 |- |[[Treurtrassiedoring]]||''[[Vachellia hebeclada subsp. tristis]]'' ||Weeping candle-pod thorn ||170.2 |- |[[Trilblaarvy]] ||[[Trilblaarvy|''Ficus tremula'' subsp. ''tremula'']] ||Trembling-leaf fig ||67 |- |[[Tropiese blompeer]] ||''[[Dombeya quinqueseta]]'' ||Tropical wildpear ||470.5 |- |[[Tropiese kweper]] ||''[[Cryptocarya liebertiana]]'' ||Tropical wild quince ||113.1 |- |[[Tropiese pendoring]] ||''[[Gymnosporia maranguensis]]'' ||Tropical spike thorn ||399.9 |- |[[Troshofiesuikerbos]] ||''[[Troshofiesuikerbos|Protea welwitschii]]'' ||Cluster-head sugarbush ||98.2 |- |[[Trosvy]]||[[Trosvy|''Ficus sycomorus'' subsp. ''sycomorus'']]||Common cluster fig||66 |- |[[Tsitsikammatolbos]] ||[[Tsitsikammatolbos|''Leucadendron uliginosum'' subsp. ''glabratum'']] ||Tsitsikamma conebush ||82.5 |- |[[Tugelapendoring]] ||''[[Gymnosporia macrocarpa]]'' ||Tugela spike-thorn ||401.8 |- |[[Tugelastinkwitgat]] ||''[[Boscia foetida subsp. longipedicellata]]'' ||Tugela stinkbush ||124.1 |- |[[Tuitpeulpronkstert]] ||''[[Gelrebia rostrata]]'' ||Beaked-pod plumeflower ||214.6 |- |[[Tweeblaarkanniedood]] ||''[[Welwitschia mirabilis]]'' ||Welwitschia ||21.1 |- |[[Tweelingrooibessie]]||''[[Erythrococca trichogyne]]''||Twin red-berry||332.4 |- |[[Uiehout]]||''[[Cassipourea malosana]]''||Common onionwood||529 |- |[[Uitenhaagaalwyn]] ||''[[Aloe africana]]'' ||Uitenhage aloe ||28.2 |- |[[Umbeluzibroodboom]] ||''[[Encephalartos umbeluziensis]]'' ||Umbeluzi cycad ||14.19 |- |[[Umtiza]]||''[[Umtiza listeriana]]''||Umtiza||205 |- |[[Uniondaletolbos]] ||''[[Leucadendron rourkei]]'' ||Uniondale conebush ||81.6 |- |[[Vaalalbasterboom]] ||''[[Guilandina bonduc]]'' ||Grey nickar||214.4 |- |[[Vaalblaarwurmbos]] ||''[[Cadaba termitaria]]'' ||Grey-leaved worm bush||129.3 |- |[[Vaalboom]]||''[[Terminalia sericea]]''||Silver cluster-leaf||551 |- |[[Vaalkameeldoring]] ||''[[Vachellia haematoxylon]]'' ||Grey camel thorn ||169 |- |[[Vaalkiepersol]]||''[[Cussonia transvaalensis]]''||Transvaal cabbage tree||564.3 |- |[[Vaalkreupelhout]]|| [[Vaalkreupelhout|''Leucospermum conocarpdendron'' subsp. ''conocarpdendron'']] ||Grey pincushion||84 |- |[[Vaalpendoring]] ||''[[Gymnosporia capitata]]'' ||Ashen spike-thorn ||401.4 |- |[[Vaalpypsteelboom]]||''[[Vitex zeyheri]]''||Silver pipe-stem tree||666 |- |[[Vaalrosyntjie]]||''[[Grewia monticola]]''||Silver raisin||462 |- |[[Vaalstompie]] ||''[[Mimetes argenteus]]'' ||Silver pagoda ||72.7 |- |[[Vaaltolbos]] ||''[[Leucadendron conicum]]'' ||Garden Route conebush||78.1 |- |[[Valleibosnaboom]]||''[[Euphorbia grandidens]]''||Valley-bush euphorbia||350 |- |[[Valleiboswilg]] ||''[[Combretum stylesii]]'' ||Valley bushwillow ||545.5 |- |[[Valleirooibessie]]||''[[Erythrococca natalensis]]'' ||Valley redberry||332.5 |- |[[Valsassegaai]]||''[[Maesa lanceolata]]''||False assegai||577 |- |[[Valsbliksembos]]||''[[Pseudophyllanthus ovalis]]||False-lightningbush||305 |- |[[Valsblinkblaar]] ||''[[Itea rhamnoides]]'' || False shinyleaf ||138 |- |[[Valsbruidsbos]]||''[[Tarenna pavettoides]]''||False bride's bush||686 |- |[[Valsdoringklipels]] ||''[[Canthium armatum]]'' ||False turkeyberry ||715 |- |[[Valskatjiepiering]] ||''[[Rothmannia capensis]]''||Cape gardenia||693 |- |[[Valskiepersol]] ||''[[Neocussonia umbellifera]]''||False cabbage tree||566 |- |[[Valskralesnoer]] ||''[[Micrococca capensis]]'' ||False bead-string||332.2 |- |[[Valslekkerbreek]] ||''[[Brackenridgea zanguebarica]]'' ||Yellow false-plane ||483.1 |- |[[Valsmaroela]] ||''[[Lannea schweinfurthii]]''||False marula||363 |- |[[Valsmispel]] ||''[[Vangueriopsis lanciflora]]''||False medlar||704 |- |[[Valspendoring]] ||''[[Putterlickia pyracantha]]'' ||False spikethorn ||403.1 |- |[[Valspapierblom]] ||''[[Pisonia aculeata]]'' ||Mock bougainvillea ||103.8 |- |[[Valsperdebos]]||''[[Hippobromus pauciflorus]]''||False horsewood||438 |- |[[Valsrooipeer]]||''[[Pseudoscolopia polyantha]]''||False-redpear||499 |- |[[Valssilwerrosyntjie]]||''[[Grewia inaequilatera]]''||False-silver raisin||460.1 |- |[[Valssybas]]||''[[Robsonodendron eucleiforme]]''||False silky-bark||413 |- |[[Valstaaibos]]||''[[Allophylus decipiens]]''||Small-leaf false currant<br />Bastard currant||423 |- |[[Valsvaalrosyntjie]]||''[[Grewia subspathulata]]''||Hybrid raisin||463.8 |- |[[Vals-wag-'n-bietjie]]||''[[Ziziphus rivularis]]''||False buffalo-thorn||448 |- |[[Valswaterbessie]] ||''[[Rhynchocalyx lawsonioides]]'' ||False-waterberry ||523.1 |- |[[Valswitessenhout]] ||''[[Pseudobersama mossambicensis]]'' ||False white ash ||302 |- |[[Vanstadensbergheuningbostee]] ||''[[Cyclopia longifolia]]'' ||Van Stadensberg honeybush tea ||224.2 |- |[[Vanstadensepterboom]] ||''[[Paranomus reflexus]]'' ||Van Staden's sceptre ||72.4 |- |[[Vanwykshout]]||''[[Bolusanthus speciosus]]''||Tree wisteria||222 |- |[[Veldwildevy]] ||''[[Ficus burtt-davyi]]'' || Burtt Davy's fig ||49 |- |[[Vendabroodboom]] ||''[[Encephalartos hirsutus]]'' ||Venda cycad ||14.6 |- |[[Vendaboswilg]] ||''[[Combretum vendae]]'' ||Venda bushwillow ||540.3 |- |[[Vendasyhaarkoffie]] ||''[[Sericanthe andongensis subsp. legatti]]'' ||Venda silky-coffee ||697 |- |[[Vierblaarboswilg]] ||''[[Combretum adenogonium]]'' ||Four-leaved bushwillow ||531.4 |- |[[Viervingerbos]] ||''[[Bachmannia woodii]]'' ||Four-finger bush ||121 |- |[[Vlamdoring]]||''[[Senegalia ataxacantha]]''||Flame thorn||160 |- |[[Vlam-van-die-vlakte]]||''[[Bauhinia galpinii]]''||Pride-of-De Kaap||208.2 |- |[[Vlamklimop]] ||''[[Combretum microphyllum]]'' ||Flamecreeper ||545 |- |[[Vleidoring]] ||''[[Vachellia stuhlmannii]]'' ||Vlei thorn ||187.1 |- |[[Vleiknoppiesbos]] ||''[[Berzelia lanuginosa]]'' ||Marsh buttonbush ||141.2 |- |[[Vleirysbos]] ||''[[Cliffortia strobilifera]]'' ||Bog ricebush ||145.3 |- |[[Vleisneeubos]] ||''[[Berzelia albiflora]]'' ||Marsh snowbush ||141.3 |- |[[Vleitee]] ||''[[Cyclopia subternata]]'' ||Honeybush-tea ||224.4 |- |[[Vlerkboon]]||''[[Xeroderris stuhlmannii]]''||Wing bean||240 |- |[[Vlerkvrugpendoring]] ||''[[Gymnosporia hemipterocarpa]]'' ||Winged-fruit spike-thorn ||399.8 |- |[[Vlerkwortel]] ||''[[Polemanniopsis marlothii]]'' ||Winged-carrot ||746 |- |[[Vloedvlaktedoring]] || ''[[Vachellia kirkii subsp. kirkii var. kirkii]]'' ||Floodplain thorn ||173 |- |[[Voëlsitboom]]||''[[Antidesma venosum]]''||Tassel berry||318 |- |[[Vratjievrugbliksembos]]||''[[Clutia pulchella]]''||Warty-fruit lightning-bush||336.2 |- |[[Vratjiewitbessiebos]] ||''[[Flueggea verrucosa]]'' ||Warty white-berry bush ||309.1 |- |[[Vrystaatse geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia reflexa]]'' || Free State golden-pea<br />Sotho laburnum ||220.1 |- |[[Waaieraalwyn]] ||''[[Kumara plicatilis]]'' ||Franschhoek aloe ||29.6 |- |[[Waboom]]||''[[Protea nitida]]''||Wagon tree||86 |- |[[Wakkerstroomrooipeer]]||''[[Scolopia oreophila]]''||Wakkerstroom red-pear||496.1 |- |[[Wasagtige broodboom]] ||''[[Encephalartos cerinus]]'' ||Waxen cycad ||14.12 |- |[[Waterbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos eugene-maraisii]]'' ||Waterberg cycad ||3.1 |- |[[Waterbergrosyntjie]]||''[[Grewia rogersii]]''||Waterberg raisin||463.7 |- |[[Waterbessie]]||''[[Syzygium cordatum]]''||Water berry||555 |- |[[Waterboomheide]]||''[[Erica afra]]''||Water tree heath<br />Sweet scented heath||572 |- |[[Waterdoring]] ||''[[Vachellia nebrownii]]'' ||Water thorn ||177.1 |- |[[Waterkeurtjie]]||''[[Podalyria calyptrata]]''||Water blossom pea||225 |- |[[Waterpeer]]||''[[Syzygium guineense]]''||Water pear<br />Water berry||557 |- |[[Waterpokysterhout]] ||''[[Chionanthus battiscombei]]'' ||Water pock-ironwood ||614 |- |[[Watersybas]] ||''[[Maytenus cordata]]'' ||Water silkybark||398.3 |- |[[Watertaaibos]] ||''[[Searsia gerrardii]]'' ||River karee ||378 |- |[[Watervaalbos]]||''[[Brachylaena neriifolia]]''||Cape silveroak<br />Water white alder||729 |- |[[Watervlier]]||''[[Nuxia oppositifolia]]''||Water elder||635 |- |[[Watervy]] ||''[[Ficus verruculosa]]'' ||Water fig ||67.1 |- |[[Waterwitsuikerbos]]||[[Waterwitsuikerbos|Protea punctata]]|| Water white sugarbush || 94.1 |- |[[Westelike geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia intrusa]]'' ||Western wild laburnum ||219.3 |- |[[Westelike koolhout]]||''[[Lachnostylis hanekomii]]''||Western coalwood||307.2 |- |[[Westelike smalblaarwasbessie]] ||''[[Morella integra]]'' ||Western lance-leaved wax-berry ||38.1 |- |[[Wilde-amandel]]||''[[Brabejum stellatifolium]]''||Wild almond||72 |- |[[Wilde-appelkoos]]||''[[Dovyalis zeyheri]]''||Wild apricot||511 |- |[[Wildedadelboom]]||''[[Phoenix reclinata]]''||Wild date palm||22 |- |[[Wildefrangipani]]||''[[Voacanga thouarsii]]''||Wild frangipani||646 |- |[[Wildegranaat]]||''[[Burchellia bubalina]]''||Wild pomegranate||688 |- |[[Wildegroenhaarboom]]||''[[Parkinsonia africana]]''||Wild green-hair tree||214 |- |[[Wildejasmyn]]||''[[Schrebera alata]]''||Wild jasmine||612 |- |[[Wildekanferboom]] ||''[[Cryptocarya myrtifolia]]'' ||Myrtle wild quince ||115 |- |[[Wildekastaiing]] ||''[[Calodendrum capense]]'' ||Cape chestnut ||256 |- |[[Wildelukwart]]||''[[Oxyanthus speciosus]]''||Wild loquat||696 |- |[[Wildemango]]||''[[Cordyla africana]]''||Wild mango||216 |- |[[Wildemispel]]||''[[Vangueria infausta]]''||Wild medlar||702 |- |[[Wildemoerbei]]||''[[Trimeria grandifolia]]''||Wild mulberry||503 |- |[[Wildenaeltjiebos]] ||''[[Montinia caryophyllacea]]'' ||Wild-clovebush ||137.5 |- |[[Wildenartjie]]||''[[Toddaliopsis bremekampii]]''||Wild mandarin||262 |- |[[Wildepatat]] ||''[[Maerua racemulosa]]'' ||Forest bush-cherry ||134 |- |[[Wildeperske]]||''[[Kiggelaria africana]]''||Wild peach||494 |- |[[Wildepiesang]]||''[[Ensete ventricosum]]''||Wild banana||31 |- |[[Wildepopulier]]||''[[Macaranga capensis]]''||Wild poplar<br />River macaranga||335 |- |[[Wildepruim]]||''[[Harpephyllum caffrum]]''||Wild plum||361 |- |[[Wildesalie]]||''[[Buddleja salviifolia]]''||Sagewood||637 |- |[[Wildesering]]||''[[Burkea africana]]''||Wild-seringa||197 |- |[[Wildesuikerappel]] ||''[[Annona senegalensis]]''||Wild custard-apple||105 |- |[[Wildevlier]] ||''[[Nuxia congesta]]''||Common wild elder||633 |- |[[Wilgerblaarwitgat]] ||''[[Boscia salicifolia]]''||Willow-leaved shepherd's tree||128.1 |- |[[Wilgerkorentebos]] ||''[[Searsia angustifolia]]''||Willow karee||377.1 |- |[[Wilgerkriedoring]] ||''[[Lycium arenicola]]'' ||Willow honeythorn ||669.7 |- |[[Wilgerpendoring‎]] ||''[[Gymnosporia bachmannii]]''||Willow spike-thorn||398.2 |- |[[Witbessiebos]]||''[[Flueggea virosa]]''||White-berry bush||309 |- |[[Witblombos]] ||''[[Metalasia muricata]]''||White bristle bush||736 |- |[[Witblomtontelhout]]||''[[Volkameria glabra]]''||Tinderwood||667 |- |[[Witbos]]||''[[Maerua cafra]]''||Spider bush||133 |- |[[Witels]]||''[[Platylophus trifoliatus]]''||White alder||141 |- |[[Witessenhout]]||''[[Bersama tysoniana]]''||Coastal white ash||443 |- |[[Witfluweelboomheide]] ||''[[Erica simii]]''||White-velvet tree erica||576 |- |[[Withaarbroodboom]]||''[[Encephalartos friderici-guilielmi]]''||White-haired cycad||4 |- |[[Without]]||''[[Ilex mitis]]''||Cape holly||397 |- |[[Witkaree]]||''[[Searsia pendulina]]''||White karree||396 |- |[[Witkershout]]||''[[Pterocelastrus echinatus]]''||White candlewood||405 |- |[[Witmelkhout]]||''[[Sideroxylon inerme]]''||White milkwood||579 |- |[[Witolienhout]]||''[[Buddleja saligna]]''||False olive||636 |- |[[Witonderbos]]||''[[Trichocladus ellipticus]]''||White hazel<br />Natal hazel||143 |- |[[Witpeer]]||''[[Apodytes dimidiata]]''||White pear||422 |- |[[Witrosyntjie]]||''[[Grewia bicolor]]''||Bastard raisin||458 |- |[[Witseebasboom]]||''[[Avicennia marina]]''||White mangrove||669 |- |[[Witsering]] ||''[[Kirkia acuminata]]''||White seringa||267 |- |[[Witstam]] ||''[[Euclea schimperi]]'' ||Glossy guarri||600 |- |[[Witdoring]] ||''[[Senegalia polyacantha subsp. campylacantha]]'' ||White-stemmed thorn||180 |- |[[Witstamkanniedood]]||''[[Commiphora tenuipetiolata]]''||White-stem corkwood||289 |- |[[Witstinkhout]]||''[[Celtis africana]]''||White stinkwood||39 |- |[[Witstippelbospendoring]]||''[[Gymnosporia nemorosa]]''||White forest spike-thorn||399.3 |- |[[Witsuikerbos]]||''[[Protea lacticolor]]''||Hottentot sugarbush||90 |- |[[Witysterhout]]||''[[Vepris lanceolata]]''||White ironwood||261 |- |[[Wolbaardsuikerbos]]||''[[Protea magnifica]]''||Queen sugarbush||86.1 |- |[[Wolftoon]]||''[[Wolftoon|Portulacaria namaquensis]]''||Namaqua porkbush||104.1 |- |[[Wolkbergbroodboom]] ||''[[Encephalartos dolomiticus]]''||Wolkberg cycad||14.4 |- |[[Wolkbergdrakeboom]] ||''[[Dracaena transvaalensis]]''||Wolkberg dragon tree||30.10 |- |[[Wollerige baakhout]]||''[[Greyia radlkoferi]]''||Transvaal bottlebrush||445 |- |[[Wollerige broodboom]] ||''[[Encephalartos heenanii]]''||Woolly cycad||14.1 |- |[[Wollerige geelkeurboom]] ||''[[Calpurnia woodii]]'' ||Woolly wild laburnum ||219.5 |- |[[Wollerige kapperbos]] ||''[[Capparis tomentosa]]''||Woolly caperbush||130.1 |- |[[Wolwedoring]] ||''[[Lycium oxycarpum]]''||Karoo honey-thorn||669.1 |- |[[Wolwegifboom]] ||''[[Hyaenanche globosa]]''||Hyaena poison||319 |- |[[Wonderboomvy]]||''[[Ficus salicifolia]]''||Wild rubber fig||60 |- |[[Wonderkanniedood]] ||''[[Commiphora buruxa]]''||Wonder corkwoord||272.5 |- |[[Wonderplant]] ||''[[Tinospora fragosa]]''||Marvel creeper||104.9 |- |[[Wonderstok]] ||''[[Tinospora tenera]]''||Marvel-creeper||104.10 |- |[[Woodbroodboom]]||''[[Encephalartos woodii]]''||Wood's giant-cycad||14 |- |[[Worsboom]]||''[[Kigelia africana]]''||Sausage tree||678 |- |[[Wortelboommahonie]] ||''[[Xylocarpus granatum]]'' ||Mangrove mahogany ||294.5 |- |[[Wurmbasvalsdoring]]||''[[Albizia anthelmintica]]''||Worm-bark false-thorn||150 |- |[[Wyliespoortaalwyn]] ||''[[Aloe angelica]]''||Wyliespoort aloe||28.4 |- |[[Ysterhout]]||''[[Olea capensis]]''||Black ironwood||618 |- |[[Ystermartiens]] ||''[[Laurophyllus capensis]]''||Iron martin||366 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikanferfoelieboom]] ||''[[Turraea zambesica]]'' ||Zambezi honeysuckletree ||297.1 |- |[[Zambezikiaat]]||''[[Baikiaea plurijuga]]''||Zambezi-teak||206 |- |[[Zambeziboswilg]] ||''[[Combretum celastroides]]'' ||Zambezi bushwillow ||533.8 |- |[[Zambezikaree]] ||''[[Searsia lucens]]''||Zambezi karee||388.2 |- |[[Zambezivalsnetel]] ||''[[Acalypha ornata]]'' ||Zambezi false-nettle ||335.6 |- |[[Zimbabwe-aalwyn]]||[[Zimbabwe-aalwyn|''Aloe excelsa'' var. ''excelsa'']]||Zimbabwe aloe||28.8 |- |[[Zoeloekersielemoen]]||''[[Vepris trichocarpa]]''||Zulu cherry-orange||263 |- |[[Zoeloekiepersol]] ||''[[Cussonia zuluensis]]'' ||Zulu cabbage-tree ||561 |- |[[Zoeloelukwart]]||''[[Oxyanthus latifolius]]''||Zulu loquat||696.1 |- |[[Zoeloemelkbessie]]||''[[Manilkara concolor]]''||Zulu milkberry||586 |- |[[Zoeloepeulbessie]]||''[[Dialium schlechteri]]'' ||Zulu podberry ||211 |- |[[Zoeloevalsdoring]] ||''[[Albizia suluensis]]''||Zulu false-thorn||156 |} {{clear}} == Bronne == * [http://www.treetags.co.za/indigenous-south-african-trees/numbered-FSA-tree-species-list-19-april-2010.pdf Treetags.co.za: Numbered Tree Species List in South Africa, April 2010] * [http://www.ispotnature.org/TreesSA iSpot: South African Tree Common Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621164532/http://www.ispotnature.org/TreesSA |date=21 Junie 2017 }} * [http://pza.sanbi.org/ SANBI: PlantZAfrica] * [http://iscantree.co.za/catalogue/ iScanTree: Tree List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706150132/http://iscantree.co.za/catalogue/ |date= 6 Julie 2017 }} * [https://books.google.co.za/books?id=RFNcAgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN1770078320 Watter Boom Is Dit?, Eugene Moll, Penguin Random House South Africa, 2013]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://redlist.sanbi.org/index.php SANBI: Rooilys van Suid-Afrikaanse Plante] * [https://www.wits.ac.za/media/migration/files/cs-38933-fix/migrated-pdf/pdfs-1/trcflist.pdf Recommended English names for South African Trees, Universiteit van die Witwatersrand, Johannesburg] * [https://books.google.com/books?isbn=9781868259229 Field Guide to Trees of Southern Africa, Braam Van Wyk en Piet Van Wyk, 1997] * [https://pilanesbergsafaris.com/useful_info_tree.php Trees of the Pilanesberg National Park] * [https://www.sanbi.org/wp-content/uploads/2018/03/saprotectedtrees2011.pdf List of Protected Tree Species under the National Forests Act (Wet nr 84 van 1998)] == Sien ook == * [[Bas]] * [[Blaar]] * [[Boom]] * [[Lys van indringerplante in Suid-Afrika]] * [[Lys van uitheemse bome wat in Suid-Afrika voorkom]] [[Kategorie:Bome van Afrika| ]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Bome, alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Lyste van plantspesies]] beyhbzhr8hdkx5nwc08twrip1sx352w 0 14694 2908684 2902086 2026-06-02T06:09:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908684 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of Benelux.svg|duimnael|Vlag van Benelux]] [[Lêer:Benelux schematic map.svg|duimnael|links|[[België]] [[Nederland]] [[Luxemburg]]]] [[Lêer:Benelux.svg|duimnael|Ligging van die Beneluxlande]] [[Lêer:Heel-Nederland in Europa.PNG|duimnael|links|Benelux of [[Heel-Nederland]] in [[Europa]]]] [[Lêer:Benelux satellite image.PNG|duimnael|Satellietbeeld van die Beneluxlande]] [[Lêer:Beneluxkaartnw.jpg|duimnael|links|Provinsies van die Beneluxlande]] '''Benelux''' is 'n ekonomiese unie in Wes-Europa wat uit die drie naburige [[monargie|monargieë]], [[België]], [[Nederland]] en [[Luxemburg]] bestaan. Die naam word gevorm deur die begin van elke land se naam en is vir die Benelux Aksynsunie gevorm, maar word nou meer algemeen gebruik. Die verdrag wat die '''Benelux Aksynsunie''' bekragtig, is in 1944 deur die regerings in ballingskap van die drie lande in [[Londen]] onderteken en het in 1947 van krag geword. Dit het in 1960 ophou bestaan en is deur die Benelux Ekonomiese Unie vervang. Dit is voorafgegaan deur die Belgies-Luxemburgse Ekonomiese Unie, wat in 1921 gevestig is en steeds bestaan. Die stigting daarvan het bygedra tot die stigting van die [[Europese Unie]] (EU). Die onmiddellike voorgangers tot die EU is egter later gestig (die Europese Gemeenskap vir Steenkool en Staal in 1951 en die [[Europese Ekonomiese Gemeenskap|EEG]] in 1957). Die drie lande was ook stigterslede van die organisasies, saam met [[Wes-Duitsland]], [[Frankryk]] en [[Italië]]. Artikel 306 van die Verdrag van Rome stipuleer dat ''De bepalingen van dit Verdrag vormen geen beletsel voor het bestaan en de voltooiing van de regionale unies tussen België en Luxemburg alsmede tussen België, Luxemburg en Nederland, voorzover de doelstellingen van die regionale unies niet bereikt zijn door toepassing van dit Verdrag.'' Die artikel het onveranderd gebly as artikel IV-441 van die [[Europese Grondwet]]. 'n '''Benelux-parlement''' (oorspronklik die ''Raadgewende Interparlementêre Raad'' genoem) is in 1955 geskep. Die parlementêre vergadering bestaan uit 21 lede van die Nederlandse parlement, 21 lede van die Belgiese nasionale en streeksparlemente en 7 lede van die Luxemburgse parlement. Die verdrag wat die '''Benelux Ekonomiese Unie''' (''Benelux Economische Unie/Union Économique Benelux'') gevestig het is in 1958 onderteken en het in 1960 van krag geword om die vrye beweging van werkers, kapitaal, [[diens]]te, en goedere in die gebied moontlik te maak. Die sekretaris-generaal daarvan is in [[Brussel]] geleë. Die unifikasie van die wette van die drie Beneluxlande word hoofsaaklik bereik deur die regulasie van die Raad van Ministers, wat slegs die drie state verbind, maar nie direk van toepassing is in hulle interne regsreëlings. Daar is ook 'n groot aantal Benelux-konvensies in 'n wye verskeidenheid onderwerpe. In 1965 is die verdrag wat 'n '''Benelux-geregshof''' vestig onderteken. Dit het van krag geword in 1975. Die hof, wat bestaan uit regters van die hoogste howe van die drie State, moet eenvormige interpretasie van gemeenskaplike wetlike reëls verseker. Die internasionale regsinstansie is in Brussel geleë. Die Benelux is besonder aktief in die veld van [[intellektuele eiendom]]. Die drie lande het 'n '''Benelux-Handelsmerkkantoor''' en 'n '''Benelux-ontwerperskantoor''' gestig – beide in [[Den Haag]]. In 2005 sluit hulle die verdrag wat die '''Benelux-organisasie vir Intellektuele Eiendom''' vestig wat die vorige twee kantore sal vervang wanneer dit van krag word. Die verdrag wat die Benelux Ekonomiese Unie daarstel sal in 2010 verstryk. Dit sal waarskynlik deur 'n nuwe wetlike raamwerk vervang word wat veranderings wat sedert die 1950's in die drie lande plaasgevind het en [[Europese integrasie]] in ag neem. == Sien ook == * [[Nordiese Raad]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.benelux.int/ Sektretariaat-Generaal van die Benelux-Unie] – Amptelike werf * [http://www.benelux-parl.org Benelux-Parlement] - Amptelike werf * [http://www.courbeneluxhof.info Benelux-Geregshof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060224160050/http://www.courbeneluxhof.info/ |date=24 Februarie 2006 }} - Amptelike werf * [http://www.bmb-bbm.org Benelux-Handelsmerkkantoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910222507/http://www.bmb-bbm.org/ |date=10 September 2011 }} - Amptelike werf * [[s:Treaty_establishing_a_Constitution_for_Europe:_Part_IV_-_General_and_Final_Provisions#Article_IV-441:_Regional_unions|artikel IV-441 van die Europese Grondwet]] * [http://www.bbtm-bbdm.org Benelux-Kantoor vir Tekeninge of Modelle.] - Amptelike werf {{Gebied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale ekonomiese organisasies]] [[Kategorie:Gebiede van Europa]] [[Kategorie:Ekonomie van België]] [[Kategorie:Ekonomie van Luxemburg (land)]] [[Kategorie:Ekonomie van Nederland]] [[Kategorie:Politiek van België]] [[Kategorie:Politiek van Luxemburg (land)]] [[Kategorie:Politiek van Nederland]] [[Kategorie:Brussel]] 7hij2kl1i3zxeb5wz5ypuwmppjrb43e 0 16324 2908752 2907767 2026-06-02T08:42:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908752 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Moorreesburg | inheemse_naam = | ander_naam = | beeld_stadsilhoeët = {{Photomontage | photo1a = Moorreesburg welcome sign.jpg | photo2a = Moorreesburg Dutch Reformed Church.jpg | photo2b = Moorreesburg Town hall 06.jpg | photo3a = Carnegie library 002.jpg | photo3b = Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = {{resize|114%|Van bo, welkombordjie na Moorreesburg. Middel-links, NG Kerk in Moorreesburg. Middel-regs, die Moorreesburgstadsaal. Carnegie biblioteek in Moorreesburg (onder-links). Moorreesburg Koringbedryfmuseum & Ou Sendingsgemeentekerk (onder-regs).}} }} | beeldbyskrif = | nedersetting_tipe = Dorp | latd = 33 |latm = 09 |lats = | longd = 18 |longm = 40 |longs = | provinsie = Wes-Kaap | distrik = Weskus | munisipaliteit = Swartland | stigtingsdatum = [[1882]] | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/164004 Moorreesburg] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/164005 Rosenhof] tydens die 2011-sensus.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 27.8 | hoogte_m = | bevolking_totaal = 12877 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011/> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011/> | persent_swart = 6.7% | persent_kleurling = 70.1% | persent_asiër = 0.2% | persent_wit = 22.5% | persent_ander = 0.4% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011/> | demographics2_title1 = [[Afrikaans]] | demographics2_info1 = 92.0% | demographics2_title2 = [[Xhosa]] | demographics2_info2 = 3.5% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 2.2% | demographics2_title4 = Ander | demographics2_info4 = 2.3% | poskode = 7310 | poskode2 = 7310 | skakelkode = 022 | sensuskode = | webwerf = http://moorreesburg.net/ }} [[Lêer:Munisipale kantoor Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Die munisipale kantoor op Moorreesburg. Die dorp se munisipaliteit het in 2000 deel van die Swartland-munisipaliteit geword met sy hoofkantoor op [[Malmesbury]].]] [[Lêer:Ou NG kerk Moorreesburg.jpg|duimnael|links|Moorreesburg se vorige NG kerk is op [[18 Desember]] [[1895]] ingewy maar later gesloop om plek te maak vir die huidige.]] '''Moorreesburg''' is 'n dorp in die munisipaliteit [[Swartland]], provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Suid-Afrika]]). Dit is ongeveer halfpad tussen [[Piketberg]] en [[Malmesbury]] geleë. Die dorp is die ekonomiese sentrum van die omliggende landboustreek, waar veral [[koring]] en [[hawer]] verbou word. Moorreesburg beskik oor 'n aantal landboukundige geriewe soos koringmeule en graansilo's. Die plaaslike koringmuseum behandel die streek se hoofproduk. == Geskiedenis == Moorreesburg is in [[1890]] as 'n kerkgemeente op die plaas Hooikraal gestig en genoem na ds. J.C. le Febre Moorrees, die vader van prof. [[Adriaan Moorrees]]. Ingevolge Wet 45 van 1882 het Moorreesburg op 21 April 1909 munisipale status verkry.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_South_African_Municipal_Yearboo/XNAzAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg+municipality+1909&pg=PA82&printsec=frontcover South African Municipal Year Book, 1913, pp. 82-83.]</ref><ref name="Truter1994." /> Met die nuwe munisipale herindeling van [[2000]] het dit deel van [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit|Swartland]] geword. === Die gedokumenteerde eienaars van Hooikraal === Wat sekondêre bronne betref, heers daar onduidelikheid rondom die eerste gedokumenteerde eienaars van Hooikraal (die beginpunt van Moorreesburg), of wie selfs van die eerste boere rondom die huidige Moorreesburg was. Dikwels tref mens aanvegbare stellings soos die volgende aan:<ref>[https://web.archive.org/web/20240528105429/https://www.swartlandskou.co.za/geskiedenis Swartlandskou: Geskiedenis.]</ref> {{cquote|Die eerste boere wat in Moorreesburg omgewing begin boer het, was Jan van Zyl en Klaas Hendrik Diepenouw, setlaars uit Nederland in 1709.}} Dit is 'n vergissing van tweërlei aard. In die eerste plek was daar geen plaas noord van Riebeek-Kasteel (die berg wat op 3 Februarie 1661 vernoem is na Jan van Riebeeck, deur 'n ekspedisie onder leiding van Pieter Cruythoff)<ref>Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T. 2020. ''Plekname in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Uitgewers, bl. 629</ref> selfs in 1712, die sterftejaar van Diepenauw nie.<ref>Sien ook Voetnota 4 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 34: Sara Wilhelmina Tas, suster van die skrywer, gebore te Amsterdam in 1670 - dus twee jaar jonger as haar broer Adam - het in 1691 met verlof van Here XVII na die Kaap geëmigreer en by haar oom Henning Husing, wat getroud was met hul tante aan moederskant, Maria Lindenhovius, in hul huis in Strandstraat gaan woon. (Vgl. C 503 Uitg. Br. 29 Junie 1691, bl. 114.) Na 'n sestienjarige verblyf in die huis van haar oom en tante is Sara Wilhelmina getroud met die 55-jarige wewenaar Claas Hendrik Diepenouw (volgens Hoge Claus Heinrich Diepenow), boer van die plaas ‘D'Eensaamheit’ by Klapmuts. Diepenouw is in 1712 oorlede en het sy weduwee goed bemiddeld agtergelaat. In 1714 het sy ‘D'Eensaamheit’ aan haar broer Adam Tas verkoop [...]</ref> Hier kan mens die kaart in ''[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/n35/mode/2up Historical Atlas of South Africa]'' van Eric A. Walker met aandag besigtig. Bygesê, die VOC was in 1712 egter bekend met 'n 'Brakke Fonteijn', in " 't Swarte Land", wat egter nie 'n plaas was nie, maar, gegewe Walker se kaart, slegs 'n waterpunt kon wees.<ref>Towards A New Age of Partnership (TANAP) DVD: 1701 Dagregister_transkripsie, Saterdag, 16 Julie 1712: "stellende haer cours na ’t Swarte Land tot bij de Brakke Fonteijn, alwaer gecomen wesende".</ref> In die tweede plek, indien 1709 sou verwys na die aankoms van Klaas Hendrik Diepenauw aan die Kaap, dan is die datum eweneens verkeerd. ‘De Eensaamheijt’ (1693, aangedui op die kaart met 'Pg'), ‘De Mosselbank’ (1698, 'Tf') en die aangrensende stuk grond, ‘Klipheuvel’ (1704, 'Tg'), het hy reeds voor hierdie datum bekom.<ref>[https://archive.org/details/historicalatlaso00walk_0/page/8/mode/2up?q=diepenauw Walker, E.A. 1922. Historical atlas of South Africa. London: Oxford University Press, pp. 8-9.]</ref><ref>Sien ook Voetnota 159 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 112: 'Een van die welvarendste boere aan die Kaap, besitter van land gent. ‘Sonneblom onder de Wintberg’ en o.s. die plase ‘De Mosselbank’, ‘Klipheuvel’ en ‘De Eensaamheijt’. Sien ''Kaapse Grondbriewe'', 18 September 1698, bl. 274; 26 September 1704, bl. 31 en 90-91 en ''Grondbriewe Stellenbosch en Drakenstein'', bls. 340-346. (A.J.B.)] Vgl. ook voetnoot 4 van hierdie publikasie.'</ref> Volgens Walker se kartering lê D'Eensaamheijt in die Paarl-omgewing, en De Mosselbank en Klipheuvel lê langs die Mosselbankrivier, 'n rivier wat in die Dieprivier inloop. Dit is nietemin vandag steeds suid van Malmesbury. Buitendien is die wewenaar Diepenauw in 1707 getroud met [[Adam Tas]] se suster hier te lande, dus, voor die beweerde 1709.<ref>Sien ook Voetnota 273 in ''Dagboek van Adam Tas'', bl. 184: 'Claas Diepenauw was op hierdie stadium waarskynlik wewenaar, want in 1707 is hy hertroud met Sara Wilhelmina Tas, suster van Adam Tas. Sy eerste vrou, met wie hy in 1677 getroud was, was Anna Schlecht, wed. van Jan Steens.'</ref> Maar hoe is dit egter gesteld met '''Hooij Kraal''', die beginpunt van Moorreesburg? ''Boerepioniers van die Sandveld''<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 143</ref> bied die volgende: {{cquote|Die eerste onder die afstammelinge van stamvader Jan Kotze wat 'n veeplaas ten noorde van die Benede-Bergrivier uitgeneem het, was Dirk Jacobus, tweede seun van Dirk Kotze en Maria M. Carstens van die veldkornetskap Agter-Paardeberg in die Swartland. Na sy huwelik in 1753 met Martha van Schalkwyk het hy die eiendomsplaas Uilen Kraal in die wyk Groene Kloof (tans die distrik Darling) bewoon. 'n Jaar daarna het hy die leningsplaas Hooij Kraal (nou 'n deel van die dorp Moorreesburg) byuitgeneem. Laasgenoemde plaas het 'n aantal jare later agtereenvolgens aan sy seuns Dirk en Johannes behoort. }} Om dit nou patriliniêr voor te stel (die tersaaklike persone in vetdruk):<ref>Smith, M.H.D. 1985. ''Boerepioniers van die Sandveld''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 124, 128, 138 </ref> a1. Johann (Jan) Kotzé (stamvader), gebore op 25 Januarie 1652 in Königstein in Sakse, Duitsland; oorlede ongeveer 1713; getroud (derde huwelik) op 1 Februarie 1966 met Hildegonda Boone, 'n dogter van ds. Dirk Boone en sy eggenote Belletje van Gaalen, 'n suster van admiraal Van Gaalen. Die egpaar kom op 13 Mei 1691 in die Kaap aan, die Kotzes vestig hul in [[Drakenstein]]; Jan word pagter van "vaderlandsche en uijtheemse bieren". :(a1)b2 Dirk = gedoop te Drakenstein op 28 Augustus 1692 (uit 3de huwelik), getroud op 13 Januarie 1726 met Maria Magdalena Carstens ::(a1b2)c2 '''Dirk Jacobus''' gedoop 31 Oktober 1728, getroud op 28 Oktober 1753 met Martha van Schalkwyk :::(a1b2c2)d1 '''Dirk''' gedoop 20 September 1754, getroud op 8 April 1779 met Elizabeth Smith :::(a1b2c2)d3 '''Johannes Christiaan''', gedoop 30 September 1758, oorlede 9 Oktober 1836; eerste huwelik op 18 Augustus 1782 getroud met Sara Visser; in sy tweede huwelik getroud op 11 April 1802 met Maria Magdalena Wagenaar. Die vraag ontstaan egter, hoe kan grond aan iemand "behoort" as dit 'n leningsplaas was? Want volgens Truter het die dorp rondom die plaas Hooikraal ontwikkel wat in 1839 deur goewerneur sir George Napier aan ene Tobias Lochner 'gegee' is.<ref name="Truter1994." /> J.J. Lochner skryf weer in die eeufeesgedenkboek van die NG Gemeente, ''Moorreesburg 3-12-1879 tot 3-12-1979'', die volgende, op bl. 1: {{cquote| Die mees sentraal geleë plaas in hierdie gebied was Hooikraal. Oorspronklik was dit natuurlik, soos alle ander grond, staatsgrond en vroeg in die 18de eeu was die eerste twee bewoners (nie eienaars nie) Albertus Basson en Charl Kotzé (Gert-seun). Op 30 Junie 1839 is hierdie plaas van 2 639 morg en 576 roede as ewigdurende erfpag gegee aan Tobias Christiaan Lochner, die latere eienaar van die Lochner-familieplaas, Drieheuvels, toe nog bekend as Vogelstruisfontein. Sy huur was £1-16 (R3,60) per jaar. Die kontrak is geteken deur die destydse goewerneur aan die Kaap, Sir George Napier. Die eerste werklike eienaars van die plaas was Pieter Warnich en Dirk Kotzé. Volgens latere gebeure lyk dit asof D.J.A. Kotzé later die alleeneienaar was.}} === Spoorwegontwikkeling === {{Hoofartikel|Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield}} Sonder die spoorwegontwikkeling sou Moorreesburg nooit ontwikkel het nie. Die volgende chronologie bied 'n kykie na die agtergrond waarteen die spoorlyn geleidelik ontwikkel het en Moorreesburg daarby betrek het. '''1857''': Wet Nr. 20 van 1857 - "An Act for the Construction of a Railway from Cape Town to Wellington" - word bekragtig.<ref> [https://www.google.co.za/books/edition/Statutes_of_the_Cape_of_Good_Hope_Passed/_0BUAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&pg=PA505&printsec=frontcover Railway Amendment Act. In: Statutes of the Cape of Good Hope, Passed by the ... Parliament. Volume 2. 1871.]</ref> In ''The Cape Monthly Magazine'' verskyn die artikel "The Cape Flats and how they may be improved" waarin daar sprake is van 'n spoorlyn wat moontlik sal strek vanaf Kaapstad na Wynberg, met 'n vertakking na Muisenberg; vanaf Wynberg na Stellenbosch, die Paarl, Wellington, die Wagenmakersvallei, en dan al langs die Bergrivier. Die spoor kan so ver strek as die Koue Bokkeveld, Tulbagh, Piquetberg, Clanwilliam, die Olifantsrivier aan die een kant en die Zwartland aan die ander, maar dit is nog toekomsmusiek. Die doel is om die mark (Kaapstad) binne 3 dae te bereik, duiselingwekkend vergeleke met die 6 tot 12 dae tans met die klipperige wapad. Verdere vertakkinge sal dan die onderskeie wingerd- en koringstreke bedien, onder andere die distrikte Zwartland en Piquetberg, soos reeds genoem. Dit behoort nie minder as 200 spoormyl lank te wees nie. Vir die dwarslêers (14 x 7 duim) alleen word die aantal bome bereken op 42 533 (dit is nou sonder om die aanbou van brûe, tonnels, keerwalle en viadukte in te reken). Aangesien baie bome ongeskik sal wees, moet die getal liewer op 83 799 volgroeide bome van 30 voet (9,14 meter) geraam word. Die dwarslêers sal ook weens die dorre klimaat elke 15 jaar vervang moet word, veral tussen die Kaapse Vlakte en daar in die Bergriviervallei, wat 'n verdere 60 000 bome sou benodig. Die byle sal maar net moes omkom. Invoere uit Engeland word onnodig beskou - eerder word daar nou in die rigting van die stinkhoutryke George gekyk vir antwoorde, wat 3 sjiellings per kubieke voet hout vra (in Kaapstad kos dit meer as dubbeld soveel, weens transport per wa).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_Monthly_Magazine/-H5UAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=piquetberg+railway&pg=PA358&printsec=frontcover J.S.H. 1857. The Cape Flats and how they may be improved. ''The Cape Monthly Magazine''], pp. 358-360.</ref> '''1859''': Die sooispitseremonie van die Wellington-spoor vind plaas op 31 Maart, met die goewerneur sir George Grey wat die siergrafie vashou.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Journal_and_Railway_Public_Wo/NtEzAQAAIAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Sir+George+Grey+wellington+railway+cape+town+sod+turned&pg=PA272&printsec=frontcover ''The Engineer's Journal, Railway''. 1859. Miscellaneous. August 3: p. 272]</ref> '''1860''': Die eerste trein (van 'n privaatfirma) loop vanaf Durban tot by die skeepswerf van Port Natal - die spoorlyn is maar 2 myl lank.<ref name="Engineering1893">[https://www.google.co.za/books/edition/Engineering/c84D1M4AgLkC?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA265&printsec=frontcover ''Engineering''. 1893. The Development of the South African Railways. September 1: 265.]</ref> '''1862''': Die eerste spoorlyn word vanaf Kaapstad na Wellington gebou.<ref name="Richter2010.31">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringproduksie (1862-1920). In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31]</ref> Blykbaar is die Paarl die volgende. Die dorpe wat die meeste probeer druk om die volgende spoor te kry is Worcester, Tulbagh en Malmesbury. Teen Julie is die eerste ondersoek na Worcester en Malmesbury ook sommer klaar.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_Select_Committee_on_the_Wo/6UQ6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=1862+wellington+rail&printsec=frontcover Report of the Select Committee on the Worcester, Malmesbury and Port Elizabeth Railway Bills.]</ref> Maar besware in Stellenbosch, Wellington, Worcester en Tulbagh gaan ook reeds op teen die Sondagstreine wat loop (teen Godsgebod), al sê die goewerneur dit is 'n saak wat liewer met die aandeelhouers in Engeland uitgeklaar moet word: sy hande is afgekap. Hoe dan ook, die treine vervoer buitendien geen goedere of briewe op 'n Sondag nie, en diegene wat op die trein klim is in elk geval diegene wat hul tyd elders wil deurbring as in die kerke.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:000021196:mpeg21:p002(KAAP DE GOEDE HOOP.. "Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage". 's-Gravenhage, 03-06-1862, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 25-02-2025]</ref> '''Oktober 1863''': Die eerste trein met drie passasierswaens (eersteklas, tweedeklas, derdeklas) kom in Wellington aan.<ref name="Richter2010.31" /> '''1863''': 'n Vergadering word deur die leraar ds. J.C. le Fèbre Moorrees en 'n paar boere belê; omdat die parogie geweldig groot is wat Moorrees moet bedien, word daar besluit om 'n kerkie op die plaas Hooikraal te bou, as buitekerkie van die Zwartland-gemeente (d.w.s. wat deur die kerk van Malmesbury bedien word).<ref name="Truter1994." /> In '''September 1864''' is met die bouwerk van die spoorlyn deur Tulbaghkloof begin om Wellington met Worcester te verbind.<ref name="VanBreda1987" /> '''Sondag, 4 Desember 1864''': Die Hooikraalskerkie word ingewy deur ds. Moorrees. Dit is maar 'n eenvoudige saaltjie met 'n rietdak en misvloer.<ref name="Walter1990">Walters, M.M. 1990. ''Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters''. Kaapstad: Perskor. bl. 31</ref> '''April 1875''': Mr. Statter voltooi die tweede opmetings van die voorgestelde spoorlyn na Malmesbury.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_Proceedings_of_the_Institutio/9G81AAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=railway+%22malmesbury%22+1877+cape+town&pg=PA368&printsec=frontcover ''Minutes of Proceedings of the Institution of Civil Engineers'' 1881. James Samuel Statter. Volume 65, p. 368.]</ref> Al het 'n Wet in 1861 die Cape Town & Wellington Railway Company in staat gestel om 'n spoor te lê tot by Worcester en daarna die spoorlyn na Malmesbury te verleng, en al is die opmetings reeds teen 1862 voltooi, het hierdie maatskappy so te sê niks gedoen buiten die Tulbagh Kloof bietjie groter oop te kloof nie.<ref name="Engineering1893" /> Die dood het ook altyd 'n oorsaak: blykbaar het die goewerneur die bouwerk gemagtig om sodoende die dienste te behou van die werkers wat aan die Kaapstad-Wellington-spoorlyn gewerk het. Die parlement was weer ontevrede omdat meneer die goewerneur so sonder toestemming opgetree het. Derhalwe is die bouwerk in 1865 gestaak - slegs 26 km van die spoorlyn was toe voltooi. In 1872 bewillig die parlement wel £40 000 sodat die werk solank kan voortgaan. Die Kaapse regering het toe die spoorlyn van die Railway en Dock Company vir £780 000 gekoop en op 1 Januarie 1873 in besit geneem. Nou was die owerheid baie meer toegeneë om geld beskikbaar te stel.<ref name="VanBreda1987">Van Breda, P. 1987. Hoofstuk IV: Kommunikasie: Spoorwegontwikkeling. In: Oberholster, A.G. (red.). ''Paarlvallei 1687-1987''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, bl. 65.</ref> Wet 13 van 1873 het opnuut die verlenging na Worcester bekragtig, en 'n verdere £315 000 (of £4 922 per myl) is hiervoor toegestaan.<ref name="VanBreda1987" /><ref name="Engineering1893" /> '''Maandag, 12 November 1877''': Die spoor tot by Malmesbury word geopen.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/Yj4RSTbMHEUC?hl=af&gbpv=1&dq=%22malmesbury%22&pg=PR54&printsec=frontcoverer Report of the General Manager of Railways. 1899. p. liv]</ref> '''Woensdag, 3 Desember 1879''': Die Hooikraalskerkie stig af om 'n onafhanklike gemeente te vorm: Moorreesburg Gemeente.<ref name="Walter1990" /> [[Lêer:Station Moorreesburg 2.JPG|duimnael|350px|right|Treinstasie in Moorreesburg (2007)]] '''27 April 1882''': ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'' is sekerlik die '''allerbelangrikste dokument''' in die hele spoorgeskiedenis van Moorreesburg. Dit is die deurslaggewende faktor waarom Moorreesburg 'n stasie gekry het. Aanvanklik het Hector Shaw, die opmeter, sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is ''nêrens'' daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg 'n mens se vinger vandag die treinspoor op 'n topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). En nou kom die interessantste deel: {{cquote| Curving round the Kopje with an easy radius and light works, Hooi Kraal is reached; this is a small village of not more than eight houses and a church. As there is a considerable piece of level ground here, and a good supply of water, I consider it a very desirable spot for a station, as it is situated in a position where a good deal of traffic might be expected from the fertile district surrounding.}} Interessant is dit, omdat die opname in 1881 gemaak is. Met Ds. Retief se bevestiging op 12 Januarie 1882 op Moorreesburg is daar nou van 'n "dorp van 12 huise" ter sprake, en nie meer 8 nie.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die tydperk van ds. Retief. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 5-6</ref> Wat sy opmerkings in die dokument betref. Ten eerste: Kalk word vir die ballas onder die treinspore gebruik. Wat werklik vreemd in die dokument aandoen is die algehele gebrek aan kalk wat Shaw in die omgewing opgemerk het. Juis omdat 'n kalkfabriek (''Lime Sales'') vandag net buitekant Moorreesburg staan, waar kalsitiese en dolomitiese landboukalk, nywerheidskalk en kalksteenprodukte gemaak word.<ref name="Truter1994." /> Dit laat mens inderdaad wonder hoe diep meneer Shaw sy vinger in die grond gesteek het. Ten tweede: 'n Stoomlokomotief suip water soos 'n walvis op wiele, en Shaw het tereg opgemerk water kan tydens 'n droë seisoen in die gebied 'n probleem raak. Die totale kosteberekening vir die spoorweg tussen Malmesbury en Piquetberg via Hooikraal beraam hy op £236 731. '''Vrydag, 12 Julie 1889'''. Mnr. De Waal lê twee mosies voor die Volksraad ter tafel: om die spoorlyn tussen Malmesbury en Piquetberg "via Hooikraal" te bou (wat nou skielik £287 000 bedra, of 'n beskeie £50 000 meer), asook tussen Piquetberg en [[Grey's Pass|Greyspas]] via Porterville (wat eweneens £287 000 bedra). Mnr. Louw steun De Waal se eerste mosie omrede dit een van die hoofstreke van die Kaapkolonie is waar koring verbou word. Sodra Piquetberg eers ontwikkel het, kan die spoorlyn verder noordwaarts uitbrei. De Waal ding egter mee met ander volksraadslede wat onder andere 'n spoorlyn tussen Ashton en Swellendam wil bou; een tussen Ashton en Montagu; en een tussen Oudtshoorn na 'River Gamka' naby Calitzdorp. By stemming is almal se mosies teengestaan en word met leë hande weggestuur.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/ORlKAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hooikraal&pg=PA301 Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 20th May to 12th August 1889, Railway and Extentions Bill. pp. 301-302]</ref> '''1894 tot 1895''': Die ou Hooikraalskerkie raak te klein. Ds. Retief besluit om 'n nuwe kerk te laat bou. Dit word op 15 Januarie 1894 so besluit. Die hoeksteen word op 12 Desember 1894 gelê. Die gemis aan 'n eie treinstasie op die dorp is nogal voelbaar: omdat die naaste stasie nou by Malmesbury was, het die boere hul muilwaens gratis ter beskikking gestel om boumateriaal vanaf die stasie te vervoer, ten einde geld vir die gemeente te besuinig. By een geleentheid het 'n konvooi van 30 waens daarheen vertrek om 15 000 bakstene te gaan haal, wat mens net laat besef hoe geweldig noodsaaklik die spoorvervoer in die 1800's werklik was. Die nuwe kerk het nou 700 sitplekke gehad. Op 18 Desember 1895 is die nuwe kerk ingewy.<ref>Lochner, J.J. 1979. Kerkgebou van 1895. In: Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 7</ref> '''1898''': Ingevolge die Kaapse Wet no. 40 van 1898 word die aanleg vir die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg, asook die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil, deur die Kaapse Regering goedgekeur.<ref>[https://web.archive.org/web/20250306092038if_/https://s3.eu-central-1.amazonaws.com/eu-st01.ext.exlibrisgroup.com/27UOJ_INST/storage/alma/F5/71/42/6B/46/A3/B0/D1/58/C7/6C/B7/35/EC/30/B3/uj_13071%2BCONTENT1%2BCONTENT1.2.pdf?response-content-disposition=attachment%3B%20filename%3D%22uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf%22%3B%20filename%2A%3DUTF-8%27%27uj_13071%252BCONTENT1%252BCONTENT1.2.pdf&response-content-type=application%2Fpdf&X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20250306T092038Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=119&X-Amz-Credential=AKIAJN6NPMNGJALPPWAQ%2F20250306%2Feu-central-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=f02852388c06af40b29b24e54a061b92dee0853f6cac16062ba9b92b195cb296 Meyer, J.F. 1988. 'n Ontleding van die Suid-Afrikaanse Vervoerdienste se Spoortaklyne in die Republiek van Suid-Afrika. Ongepubliseerde proefskrif, Ekonomiese en Bestuurswetenskappe. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit, bl. 8]</ref> Volgens 'n reisgids uit '''1899''' lyk mens se vervoerreëlings voor die koms van die trein op Moorreesburg so: Trekkarre vertrek op Dinsdae en Saterdae vanaf Malmesbury om 6 uur die oggend. Die rit oor 26 myl (41,84 km) tussen die twee dorpe duur 4 ure lank. Wanneer mens uiteindelik op Moorreesburg aankom, het jy omtrent 4 ure oor om al jou sake daar af te handel, want om 2 uur die middag moet jy reeds sit vir die terugtog Malmesbury toe. Jy behoort 6 uur die aand op Malmesbury aan te kom. 'n Hele dag is feitlik net aan rondpendel afgestaan. Die vervoerkoste bedra 7 sjielings, 6 pennies; maar sou mens 'n privaatkar wil reël, kos dit jou omtrent 25 sjielings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Guide_to_Southern_Africa/fdviAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&bsq=moorreesberg&dq=moorreesberg&printsec=frontcover Guide to Southern Africa, 1899, p. 280.]</ref> '''23 Augustus 1899''' is begin met die aanlê van die 30-myl spoorweg tussen Malmesbury en Moorreesburg.<ref name="ParliaPap">[https://www.google.co.za/books/edition/Parliamentary_Papers/eRREAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=23+August+1899+malmesbury+moorreesburg&pg=RA2-PA338&printsec=frontcover Parliamentary Papers 1850-1908. Volume 24. p. 338]</ref> '''11 Oktober 1899''': Die Anglo-Boereoorlog breek uit, wat 'n ingrypende impak op die spoorontwikkeling gaan hê, veral omdat wapens, proviand en soldate so snel moontlik voorsien moes word aan die Britse frontlinies, maar ook om die Boere wat die Kaapkolonie binnegekom het te stuit. Op sy beurt het die Boere juis hierdie spoorweë probeer saboteer wat die Oranje-Vrystaat en ZAR se soewereniteit bedreig het. Ironies genoeg het die oorlog juis ook vertragings meegebring met die aanbou van die spoorweë, soos later gesien sal word. Op baie plase in die Swartland wemel dit van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg word druk aan gewerk, en die werk moes klaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA109&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109]: Zij lag namelijk tusschen de spoor, die aangelegd werd en den harden weg van Malmesbury naar Moorreesburg . Op dien weg trokken dagelijks Engelschen heen en weer en zooals ik reeds zei: Aan dien spoorweg werd druk gewerkt.</ref> Die krygswet heers baie streng in Malmesbury, die Paarl en Piquetberg, en daar loop baie stadswagte rond (daar was byvoorbeeld ruim 300 stadswagte by Malmesbury alleen).<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA113&hl=en_ZA De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113]:Ik wist, dat in Malmesbury alleen ruim 300 stadswachten waren, Engelschen, maar ook Afrikaanders.</ref> '''25 September 1900''': In die middel van die Anglo-Boereoorlog word die vraag aan Charles Bletterman Elliot (Hoofbestuurder van die Kaapse Spoorweë) gestel of die spoorlyn Piquetberg nog gaan haal. Op daardie stadium was die kontrakteurs besig met die twee dele. Die een deel tussen Malmesbury en Moorreesburg, en die ander deel tussen Moorreesburg en Eendekuil. Te wyte aan die oorlog is die aanlê van treinspore vertraag, want om vragmotors in die hande te kry is bemoeilik. Die stuk tussen Malmesbury en Moorreesburg moes al 1 Julie 1900 afgehandel gewees het (die kontrak het reeds 30 Junie 1900 verstryk). Uitstel is gegee tot 15 Oktober, maar die kontrakteurs het aansoek gedoen op die uitstel tot Desember (die uitstel is nog nie toegestaan nie). Sodra hierdie spoorlyn eers geopen is, moet die Moorreesburg-Eendekuil-spoorlyn binne 9 maande voltooi wees.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=u6ZLAAAAYAAJ&pg=GBS.RA1-PA335&hl=en_ZA 335. South Africa, Report of the Lands Settlement Commission. Railways. bl. 334-338.]</ref> '''20 April 1901'''. In die Jaarverslag van 1900 berig die Waarnemende Residentingenieur, Mansergh D. Robinson, oor die stand van sake die volgende:<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=NwE4XQfS5XIC&pg=GBS.PR18&hl=en_ZA Malmesbury-Grey's Pass Railway. In: Report of the General Manager of Railways for the Year 1900. 1901. p. xviii]</ref> Die oorlog het feitlik alles kom deurmekaarkrap: nie alleen met die voorsiening van mannekrag nie, maar ook die vervoer oor land en see, asook die materiaalvoorsiening wat vanaf oorsee aangevra moes word. Wat die spoorlyn tussen Malmesbury en Moorreesburg betref: al die grondwerk is by hierdie deel afgehandel, al die brûe en duikers is klaar gebou. Ses en 'n half myl van die onderste ballaslaag is gegooi, en sewe en 'n half myl spoorbaan is gelê. Al die stasiegeboue en spoorweghuisies van die werknemers en baanmeesters is óf klaar gebou óf nog in aanbou. Die kontrak het reeds op 30 Junie 1900 verstryk, en te wyte aan die spoorstawe en vasmaakgoed wat nooit afgelewer is nie, kon die spoorlegging nie voor die 29ste November 1900 'n aanvang neem nie. Sedertdien, weens die onvoldoende verskaffing rollende materiaal, vorder alles teen 'n slakkepas. Wat die spoorlyn tussen Moorreesburg en Eendekuil betref: Die boukontrak van hierdie deel is op 19 Februarie 1900 deur mnr. E. Warren onderteken, en die werk het op 7 Maart 1900 begin. Op 27 Desember 1900 is die volgende aangeteken: :''Grondwerk'' - 48 myl (buiten die uitwykspore en sylyne) is klaar, dus, synde 90 persent van die grond wat verskuif moes word. :''Brûe en duikers'' - 85 bruggies en duikers is gebou. Dit maak sowat 75 persent uit van al die betonvoorraad wat vir die aanbou van die onderskeie waterweë benodig is. :''Bergrivierbrug'' - Die aanbou van die brug kon slegs begin het toe die water genoeg gesak het; teen jaareinde se kant is baie goeie vordering gemaak. Een bron vermeld egter die aanbou van die 49½ myl-spoorweg tussen Moorreesburg en Eendekuil het eers vanaf April 1900 geskied, nie 7 Maart soos hierbo nie.<ref name="ParliaPap" /> <u>'''9 September 1901'''</u>: Die spoor tussen Malmesbury en Moorreesburg word uiteindelik geopen.<ref name="Railwayyearbook.1903.277">[https://books.google.co.za/books?id=UTNKAAAAYAAJ&pg=PA277&dq=railways+moorreesburg+1901&hl=af&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjbyeyN6q6HAxUjWkEAHerVDioQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=railways%20moorreesburg%201901&f=false The Railway Yearbook. 1903. Historical Sketch, p. 277]</ref><ref>[https://books.google.co.za/books?id=FmDFKuQuskMC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=moorreesburg&f=false Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. v]</ref> Duidelik met die opening is 'n proefrit op dieselfde dag nog onderneem, want op Donderdag, 12 September 1901, staan in die ''Advertentieblad'' (die naam wat ''De Zuid-Afrikaan'' tydens die oorlog aangeneem het) die volgende:<ref>[https://web.archive.org/web/20250319204129/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4155/za-1901-09-12.pdf?sequence=5&isAllowed=y ''Advertentieblad''. 1901. Gemengd Nieuws. 12 September: bl. 2, kolom 1.]</ref> {{cquote| De eerste trein van Kaapstad naar Moorreesburg vertrok Maandag morgen om tien minuten voor acht uur uit de stad, en bereikte Moorreesburg om tien minuten voor één uur. De trein keerde 's avonds naar de stad terug. De proefrit was een succès in alle opzichten. }} '''31 Mei 1902''': Die [[Vrede van Vereeniging]] word gesluit; die oorlog is verby. Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog#Afkondiging_van_die_krygswet|krygswette]] van die Kaapkolonie is egter eers op 16 September 1902 opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> '''15 November 1902''': Die spoor tussen Moorreesburg en Eendekuil is voltooi en geopen. Dit is 49 treinmyl en 43 ketting lank (ongeveer 79,72 kilometer).<ref name="Railwayyearbook.1903.277" /><ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR55&hl=en_ZA&q=moorreesburg Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lv]</ref> '''1903''': Tot en met die opening in September 1901 was daar nog genoeg watervoorraad, maar daarna is daar gesteun op Malmesbury se watervoorraad, wat ook nie met die toenemende vraag kon byhou nie. Net soos met die opmeting van Hector Shaw voorspel is, het Moorreesburg dwarsdeur 1902 'n waterprobleem ondervind. 'n Boorgat word aanbeveel.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR61&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. lxi]</ref> Moorreesburg kon voorheen, onder ideale toestande, 14 000 gallon (of 63,645 kiloliter) water per dag vir die lokomotiewe voorsien. Voorheen kon mens op mnr. Lochner se dam reken, maar nou moes daar uitsluitlik op 'n handpomp en windpomp staatgemaak word. By Malmesbury is waterregte enkele jare tevore teen £1 600 gekoop - wat 5 000 gallon (of 22,730 kiloliter) water per dag lewer. Hierdie water is weens die kalk- en soutneerslae nie juis vir lokomotiewe geskik nie.<ref>[https://archive.org/details/reportofcommissi01cape/page/108/mode/2up?q=moorreesburg Report of a commission appointed to enquire into and report upon certain matters affecting the Cape. 1903. Sitting op Dinsdag, 22 April 1902, bl. 109]</ref> Verder het die verkeersdrukte na afloop van die oorlog teleurstellend gedaal, in so 'n mate dat dit wil lyk of al die kapitaal wat ingeploeg is die kool die sous nie werd is nie. Die treingebruik tussen Malmesbury en Moorreesburg is laag, maar tussen Moorreesburg en Eendekuil is dit selfs nog laer. Dit is egter nog te vroeg om heeltemal uitsluitsel te gee. Die verkeersdrukte is wel abnormaal hoog in Januarie, Maart, April en Mei.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PR22&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. xxii]</ref> Of dit egter toegeskryf kan word aan die oormaat vragmotors wat tot beskikking gestel is aan Malmesbury en tot 'n mindere mate aan Moorreesburg self, bly 'n ope vraag.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=FmDFKuQuskMC&pg=GBS.PA29-IA6&hl=en_ZA Report of the General Manager of Railways for the Year 1902. 1903. bl. ix]</ref> '''26 Februarie 1906''': Die diens is nie altyd eersteklas soos daar op die kaartjie staan nie. Op 21 Februarie is 'n skou op Malmesbury aangebied, en vooraf het die spoorweë groot kennisgewings rondgestuur van goedkoop treinkaartjies wat beskikbaar sou wees om na die geleentheid toe te gaan. Dit was reeds een van die warmste dae van die somer en baie Moorreesburgers het op die stasie gewag, met "bijna onuithoudbare dorst". Toe die trein van Eendekuil opdaag, was die waens reeds volgepak met passasiers van Piketberg af. 'n Eersteklaskaartjie het nou 'n staanplek in die trok agter beteken, waar mense soos vee in die versengende hitte ingestop is. Byna 'n honderdtal Moorreesburgers, wat almal vir hul kaartjies betaal het, het net so in hul spore omgedraai en teleurgesteld teruggekeer huis toe - hiervoor het hulle nie kans gesien nie. Die stasiemeester het die skou-komitee verkwalik, en vica versa; niemand wou verantwoordelikheid aanvaar nie. Die Moorreesburger aan die woord is verontwaardig, want ten eerste bring de Malmesbury-Eendekuil-lyn baie geld vir die staatskas in en ten tweede hoor mens van spesiale treine wat na ander dorpe toe reis vir skoue - baie verder daarvandaan. Waarom moet hulle dan aan die agterspeen suig - en dit vir 'n skou betreklik naby?<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4217/za-1906-03-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg. 1 Maart: bl. 4, kolom 8]</ref> In '''1915''' is dit 'n rekordoesjaar. By Moorreesburg se treinstasie alleen is 14 041 Britse ton graan en 13 114 Britse ton voer weggestuur, vergeleke met 3 874 Britse ton graan en 14 532 Britse ton voer by Malmesbury se stasie. Dit het ook meegebring dat boere met daardie geld plaasimplemente soos ploeë, binders ens. aangekoop het. Ook het die boere nuwe geboue opgerig en heinings gespan - hierdie voorspoed het natuurlik ook tot die Spoorweë se voordeel gestrek wat al hierdie lewensmiddele, implemente en boumateriaal moes vervoer.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report_of_the_General_Manager_of_Railway/02IvAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg&pg=PA58&printsec=frontcover Report of the General Manager of Railway, Annual Report 1915. 1916. p. 58]</ref> '''1916''': In die boek ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas'', wat tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] geskryf is, word die vraag nog afgevra of die Kaapse Spoor vanaf Eendekuil moontlik tot by Springbok en O'okiep gaan strek, aangesien die groenlig reeds in 1906 gegee is om in die noordelike rigting van Van Rhynsdorp in te slaan.<ref>[https://doi-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/10.1515/9783111471112 Franz Baltzer. 1916. Kapkolonie. In: ''Die Kolonialbahnen mit besonderer Berücksichtigung Afrikas.'']: Von Kapstadt über Malmesbury und Piquetberg nach Endekuil, in Kapspur gebaut, 207,6 km lang, deren Verlängerung in nördlicher Richtung auf van Rhyns Dorp um rund 86 km durch Gesetz von 1906 beschlossen ist. Hier scheint die Absicht zu bestehen, die Bahn mit der Zeit in nördlicher Richtung bis Sprinkboek und O'okiep weiterzuführen.</ref> Maar die hele spoorprojek verloor stoom teen 1927, en die spoor loop dood in Bitterfontein.<ref name="Truter1994.158">Truter, C. 1994. Bitterfontein. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 158-160.</ref> '''Oktober 1948''': Die ''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens'' vermeld 'n busdiens wat vanaf die Kaap na Piketberg via Malmesbury en Moorreesburg pendel, wat aansienlik vinniger as 'n passasierstrein loop.<ref>{{Cite web |url=https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |title=''Tydskrif van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens''. 1948. System News: Cape Western System. Oktober, 42 (10): pp. 823-825 |access-date=19 Maart 2025 |archive-date=19 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319133816/https://railways.haarhoff.co.za/issue/1200/page/87 |url-status=dead }}</ref> Dit is maar die begin wat die Suid-Afrikaanse Spoorweë met verloop van tyd al hoe meer 'n vragvervoernetwerk sal maak. Teen die 1960's, moontlik weens die toenemende motorvervoer, het die busdiens slegs naweke geloop: die passasiersbus het vanaf Kaapstad vertrek op Vrydae en Sondae, en op Saterdae en Maandae terug stad toe.<ref name="Burger1975.138">Burger, W.A. 1975. ''Piket teen 'n berg: die geskiedenis van Piketberg.'' s.l.:s.n., p. 138: In 1948 het die Spoorweë 'n daaglikse passasiersbus tussen Kaapstad en die Noordweste oor Piketberg op die pad geplaas, maar by gebrek aan ondersteuning is die diens in die jare sestig tot Vrydags en Sondags van Kaapstad, en Saterdags en Maandags na die stad, ingekort.</ref> '''31 Maart 2023''': In antwoord op Kennisgewing 53/2022/2023, waarin Munisipaliteit Swartland op 27 Januarie 2023 die publiek inlig omtrent die wysiging van sy Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk,<ref>[https://web.archive.org/web/20240701123518if_/http://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Ontwikkelingsdienste_2023/Kennisgewings_20222023/Notice_55.pdf Munisipaliteit Swartland Kennisgewing 53/2022/2023]</ref> lewer die Moorreesburg Sakekamer die volgende kommentaar betreffende die stasiegebou:<ref>[https://web.archive.org/web/20240821111450if_/https://www.moorreesburgsakekamer.co.za/laaiaf/Moorreesburg_Ruimtelike_Ontwikkeling_Kommentaar.pdf Moorreesburg Sakekamer repliek: Kommentaar ten opsigte van Swartland Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk met spesifieke verwysing na Moorreesburg.]</ref> {{cquote| G. Moorreesburg Stasiegebou<br> i. Die sakekamer is bewus dat die Moorreesburg Stasiegebou die eiendom van Transnet is en dat SM [Swartland Munisipaliteit] minimale insae in die bestuur van die gebou/e het.<br> ii. Ongelukkig is die stasie tans 'n seer oog vir die gemeenskap en word dit tans ook gebruik deur haweloses wat dit "beset" gedurende die nag.<br> iii. Ons versoek vriendelik dat daar saam na oplossings gekyk sal word om die geboue minder toeganklik te maak vir beide haweloses asook vandale wat dit tans plunder. }} '''4 April 2025''': Agter lemmetjiesdraad lyk die stasiegebou 'n paar graad erger as die Tiger Oats-gebou net anderkant die spoor. Op die foto's het feitlik net die fasade oorgebly; die dak is reeds verwyder en die vensters en deuropeninge is toegemessel om verdere verbrokkeling te stuit. Binnekant lê dit besaai met brokke bakstene en bourommel. Die mure is beklad met grafitti-merke. ''Dié Courant'' rig 'n skrywe aan die [[Weskus-distriksmunisipaliteit]] om te verneem hoe sake nou staan. In die baie diplomatieke antwoord kom dit daarop neer: die munisipaliteit het planne ter tafel wat die munisipale dienste, toerisme en ekonomie sal baat (wat al die geboue op die perseel insluit, en aansluit by die voorstelle vervat in die Ruimtelike Ontwikkelingsraamwerk 2023-2027 van die Swartland Munisipaliteit)<ref>"Swartland Spatial Development Framework -2023-2027". Swartland Munisipaliteit, bl. 66: Sien "Objective 2: Proximate convenient and equal access [Economic Environment]", onder "Railway": Onder Landbou: ''Railway Support private operators providing alternative transport between Malmesbury & Moorreesburg.'' Onder Toerisme: ''Implement special train trips between Moorreesburg & Koringberg (Grain and Canola fields, rolling hills and railway line to Bitterfontein).'' / bl. 67, onder "Objective 4: Protect and grow place identity and cultural integrity. [Built Environment]", by "Heritage tourism route": ''Develop a tourism rail route along N7 between Kalbaskraal and Koringberg (start/end at station buildings & include rail experience)''.</ref> en die geld is trouens reeds daar vir die beplanningsfase. Soos af te lei, bly die eiendom steeds in Transnet se besit, maar die munisipaliteit verkry sekere regte en voorwaardes om, onder die wakende oog van die Transnet-stigting, sy inisiatiewe tot uitvoering te bring. Die munisipaliteit wag dus net vir die finale ondertekening, voordat die opruimwerk en beveiliging kan begin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250407051622/https://diecourant.co.za/2025/04/04/wd-het-planne-met-vervalle-moorreesburg-stasie/ ''Dié Courant''. 2025. WD het planne met vervalle Moorreesburg-stasie. 4 April.]</ref> === Anglo-Boereoorlog: enkele ure in Boerebesit === {{Hoofartikel|Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog}} Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir Kommandant Ockie T. de Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Engelse soldate wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Swartland Kommando === {{Hoofartikel|Swartland Kommando}} Die Swartland Kommando was 'n ligte infanterieregiment van die Suid-Afrikaanse Weermag, met sy hoofkwartier in 'n omgeboude en ingerigte stal op Moorreesburg. Hiernaas het mens nog die onderskeie hoofkwartiere (kompanies) op Malmesbury, Tulbagh, Darling en Moorreesburg gekry. Die Swartland Kommando het geskiedenis gemaak omdat hy in 1979 die eerste eenheid was wat 'n veelrassige afdeling aan diens na die operasionele gebied gestuur het. Dit is ook by hierdie Kommando waar die bruin mense uit die publiek die eerste maal in 1980 vrywillige opleiding kon ontvang het. Ook, tydens "Operasie Samoa" in 1987 (waar die inwoners, polisie, brandweer, Swartland Kommando en die Afdelingsraad by betrokke was) het Moorreesburg een van die eerste dorpe geword wat vir sy paraatheid 'n A-gradering in Burgerlike Beskerming ontvang het. == Boukuns == [[Lêer:Old school mburg 006.jpg|duimnael|Die Ou Skooltjie toon 'n "stewige houtveranda", aldus Fransen.<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Na afloop van Hans Fransen se laaste deurreis deur die Kaap, beskou hy Moorreesburg eintlik as 'n nuwerige dorp wat redelik laat gestig is. In sy heel laaste (derde) uitgawe van ''The Old Buildings of the Cape'' (2004) word enkele geboue wel uitgesonder wat vir bewaring oorweeg kan word.<ref>Fransen, H. et al. 2004. Moorreesburg. In: ''The Old Buildings of the Cape''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers, p. 345.</ref> Bygesê, Fransen se werk spits hom dikwels toe op slegs ''sekere'' historiese argitektoniese elemente (veral in ag genome die historiese bou-omgewing in sy geheel gesien) en is dus nie sprekend van ''al'' die versameling erfgoed uit die omgewing wat beskerming waardig is nie.<ref>Vergelyk 'Cape Agulhas Municipality Heritage Strategy and Action Plan' van Augustus 2024, soos opgestel deur CTS Heritage, bl. 47</ref> {| class="wikitable" |'''Adres of naam''' |'''Kommentaar van Fransen (2004)''' |- |Pastoriestraat 6 |Ou NG Kerk-pastorie, blykbaar 1898 gebou. Die huis is effens verbou; beskik oor twee stoepkamers met geweldriehoek, asook dubbele boogdeur wat as voordeur dien. |- |Ou Skooltjie,<br>Retiefstraat |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. In 1905 opgerig deur die NG Kerk. Gepleisterde enkelverdieping wat op ’n druppel water lyk na die kenmerkende volksboukuns uit die streek. Die uitgeboude ingang(uitsteeksel) is drie vensteropeninge groot; agter is ’n stewige houtveranda. |- |Carnegie-biblioteek |'''Reeds tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar'''. Enkelverdieping van steen; twee stoepkamers front elkeen met driedubbele vensters, geskei deur ’n Doriese portiek tussen-in. Die kante van die hoofdak word afgesluit deur half-pedimente. In 1913 ontwerp deur N.T. Cowin. |- |International Hotel, Hoofstraat |Omstreeks 1910 gebou. In 2004 Huis Emmanuel. Dubbelverdieping, 11 openinge groot. Die portiek in die middel staan onder ’n pediment uitgebou; weerskante van die portiek is ’n veranda/balkon met vyf gemesselde boë. |- |Kerkstraat 35 |Omstreeks 1890 gebou. Huis met wolfentdak en sewe openinge; geskei in twee wooneenhede, met ’n geronde veranda. |- |Kerkstraat 41 {{voetnota|Die boek skryf verkeerdelik ‘31 Church Street’. Dit moet 41 wees, want 31 is nie langs Heuwelstraat (‘Hill Street’) geleë nie.}} |Omstreeks 1890 gebou. Vyf openinge in Kerkstraat, naamlik ’n deur met twee skuifraamvensters aan elke kant, met pleister omraam. In Heuwelstraat se kant is daar drie openinge: een deur met skuifraamvensters weerskante daarvan. Hoekstene is ook op die buitehoeke ingemessel. |- |Spoorwegstraat 20 |Omstreeks 1905 gebou. Villa met enkele stoepkamer; hoekstene op die buitehoeke ingemessel; gietyster-veranda met geronde dak op drie kante. |- |Tuinstraat 32 |Hoekvilla met veranda van hout en gietyster. |- |Pleinstraat 15 |Iewers in die 1880’s gebou. Reghoekige huis met drie venster- en een deuropening, met veranda van gietyster. |- |Retiefstraat 15 |’n Soortgelyke huis, maar met drie openinge. Die stoep is hier ook weerskante toegebou, met diamantruitjies. |- |[[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] {{voetnota|in die boek geskryf: “Tiger Milling”}} |Net buitekant die beboude gebied staan die vervalle vierverdieping fabrieksgebou van baksteen, met daarnaas ’n drie- en tweeverdieping toevoeging. Elkeen skyn “Georgiaanse” afmetings te hê, met staalraamvensters wat eweredig gespasieer is. ’n Seldsame voorbeeld van die nywerheidsboukuns uit die begin van die vorige eeu. Die ouderdom is nog onbekend, maar die kompleks verskyn wel op ’n [https://archive.is/HUt9K panoramafoto van T.D. Ravenscroft]. |} === Tiger Oats-gebou === {{Hoofartikel|Tiger Oats-gebou, Moorreesburg}} [[Lêer:Tiger oats 01.jpg|duimnael|350px|Die Tiger Oats gebou (2014)<br><small>Erkenning: Christopher Murphy</small>]] Omstreeks Augustus 1905 is die grond voorberei vir die fondasielegging. Die gebou staan sedert '''1906'''. Wat begin het as The African Compressed Fodder Company deur Alfred Marshall en Gustav Mauritz Ljungdahl, sou later uitgekoop word deur die meulenaar en sakeman Frederick John Collier (maar nie sonder die hulp van Charles Stevens nie). In 1910 kry Collier 'n nuwe vennoot by, Daniel Bolton Redler. Twee harde stene maal nie, en Collier en Redler gaan uiteen, met Redler wat die fabriek behou, en 'n nuwe meul vanaf 1926 laat bou in Maitland. 'n Paar jaar ná Redler se afsterwe in 1940 word die eiendom deur die eksekuteur (mnr. Coulter) te koop aangebied aan Anglo American. Die hoofbaas, [[Ernest Oppenheimer]], bied hierdie geleentheid aan Rudy Frankel van Frankel & Co., met dien verstande dat Anglo American sy aandeel daarin kry. Coulter aanvaar die aanbod van £425 000. The Tiger Oats Company (Incorporating the Cereal Manufacturing Co.) kry op 21 September 1944 die nuwe naam: Tiger Oats and National Milling Company Limited. Anglo American verkoop in 1958 sy aandele. Die makro-ekonomiese klimaat, soos die verstedeliking en groter verbruikersbesteding rondom hierdie sentra, noop die openbare maatskappy (waaronder sy vis-, hoender-, veevoer-, bakkery- en selfs rekenaarvertakkings inbegrepe) om markgerig te dink en brandstof te besuinig tydens die oliekrisis. Dit bring mee dat Moorreesburg se Tiger Oats-fabriek al hoe meer op die randgebied beland. Oplaas sluit die fabriek teen die laat-1980's. == Ekonomie == === Ondernemings === Skaars drie jaar ná die aankoms van die spoorlyn, bied Daniel Johannes de Villiers sy wamakery en woonhuis op die dorp te koop aan (10 Mei 1904).<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping te Moorreesburg. 3 Mei:8</ref> Op 11, 16 en 20 in ''De Zuid-Afrikaan'' is daar nou sprake van 'n trustee van die insolvente boedel van Daniel Johannes de Villiers wat onder meer die smidswinkel en woonhuis in Hoofstraat op 25 Augustus 1904 vir die publiek te koop sal aanbied.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 11 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 16 Augustus:1</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 20 Augustus:1</ref> Op die 8ste September 1904 word (nog 'n insolvente boedel ter sprake) Erf 47 in Hoofstraat van Roelof Pieter van der Merwe aangebied. Dit het wel 'n pasgeboude woonhuis, maar het ook 'n timmermans-, wamakersgeboue en negosiewinkels op.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Publieke Verkooping van Vastgoed ten dorpe Moorreesburg. 23 Augustus:1</ref> Soos te wete, was die The African Compressed Fodder Company, later die Cereal Manufacturing Company, of beter bekend as die Kompenie, die eerste fabriek op Moorreesburg.<ref name="Lochner.1979.70">Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 70</ref> Die African Banking Corporation (A.B.C. Bank) maak sy tak in 1905 oop.<ref name="Lochner.1979.70" /> In 1907 lys die sakegids ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers'' op die dorp 6 graanhandelaars, 5 algemene handelaars (wat van 'n naald tot 'n koevoet verkoop), 3 kleremakers, 2 saal-en-tuie-makers (of -handelaars), 1 bank, 1 brouer en 1 werktuigkundige. Altesaam 19 ondernemings.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kelly_s_Directory_of_Merchants_Manufactu/YeLUwvEpfUEC?hl=af&gbpv=1&dq=Moorreesburg&pg=PA56&printsec=frontcover ''Kelly's Directory of Merchants, Manufacturers and Shippers''. 1907. p. 56]</ref> * Abrahamse & Son (graanhandelaar) * African Banking Corporation (bank) * Alston, P.R. (brouer) * Basson Brothers (algemene handelaar) * Dippenaar, J. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Droomer, J. (algemene handelaar) * Du Toit, H. & A. (graanhandelaar) * Kahn & Levin (graanhandelaar) * Landsman, J. (kleremaker) * Levensohn Brothers (algemene handelaar) * Lombard, Van Aarde & Co. (graanhandelaar) * Loubser, M.P. (saal-en-tuie-maker/handelaar) * Malan & Co. (graanhandelaar) * Muller, P.C. (kleremaker) * Saacks, M. & J. (algemene handelaar) * Slemssen, J.C.H. (werktuigkundige) * Starke & Co. (graanhandelaar) * Van der Westhuizen, A.J. (kleremaker) * Walters Bros. (algemene handelaar) Daarteenoor het die Moorreesburg Sakekamer teen April 2023, in hul speurtog na potensiële lede, meer as 180 ondernemings op Moorreesburg identifiseer.<ref>[https://issuu.com/swartlandjoernaal/docs/uitgawe_165_26_april_2023_lr ''Swartland Joernaal''. 2023. MRB Sakekamer byeen oor energie. 19 April, bl. 2]: Daar is meer as 180 besighede op Moorreesburg identifiseer, na die dorp in vyf dele verdeel is.</ref> ==== Overberg Agri (voorheen MKB) ==== '''Aanloop'''<br> Al word die Eerste Wêreldoorlog en die daaropvolgende ekonomiese oplewing (1925-1928) en depressiejare van die vroeë 1930's dikwels as die hoofredes aangevoer waarom die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig is,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> moet mens nie die 1880's en die Anglo-Boereoorlog buite rekening laat nie. In 1882, skaars vyf jaar ná die opening van Malmesbury se treinstasie in 1877, is die boere van Malmesbury en [[Riebeek-Kasteel]] volgens berigte in 1882 alte deeglik bewus van invoergraan, onder andere uit Amerika, wat in die Kaapse hawe gestort word. Graanpryse het gewissel na aanleiding van vraag en aanbod - hier moet mens Kanada en Australië in die Britse Ryk se rekord- en misoeste natuurlik ook in ag neem. Die groot vloek? Die ondersese telegraafkabel wat al langs die ooskus van Afrika loop. Sodra die boer se skure byna leeg is en die pryse wil opgaan, sou die Kaapse koopman per telegraaf skeepsladings vol graan van heinde en ver ontbied - wat die prys net laat sak - tot nadeel van die Kaapse boer.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. 15 Augustus, p. 3, kol. 1: Trouwens, dan wil de heer Louw hen ook geen protectie verschaffen. Maar wat den Malmesburyschen boer niet zou aanstaan, zou dit zijn, dat wanneer zijn schuren zoo goed als ledig zijn en de prijzen beloven op te gaan, de Kaapstadsche koopman per telegraaf scheepsladingen van graan van heinde en verre ontbiedt, het bloote gerucht waarvan de prijzen zou afbrengen tot dat peil waarop 's heeren Louw's "sliding scale" zou ophouden te werken.</ref><ref>De Zuid-Afrikaan. 1882. Riebeekskasteel, 25 November, p. 3, kol. 3: 22. Nov. - Wat hebben wij heet weer! De zon brandt langs den berg dat het kraakt. Geen wonder dat het graan in een paar dagen tijds rijp, ja droog op de velden is geworden. Onze boeren zijn dan ook ijverig aan het inzamelen van den oogst, die tamelijk goed is uitgevallen. Jammer maar dat de Kaapsche kooplieden juis nu koorn uit Amerika inschepen, om den prijs van koloniaal koorn te bederven en den armen boer die betalen moet op deze wijs te dwingen zijn produkt voor een lagen prijs van de hand te zetten. Over een tijdje zal het invoeren wel ophouden zoodra ons koorn is opgekocht, en dan vragen de heeren wat zij willen.</ref> '''Ná die Anglo-Boereoorlog'''<br> Die [[Moorreesburg tydens die Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorlog]] se ontwapening van die Kaapse boere, die ontwrigting van landboubedrywighede deur die algehele reisverbod, rydiere (soos perde) wat in ieder geval deur die weermag in beslag geneem is, lukrake en kwaadwillige konfiskering van goedere of vee vir gewaande oortredings, skade deur sowel die Engelse weermag as ander partye wat op plase aangerig is, drakoniese wetgewing onder die Kaapse krygswet, en die traagheid om kompensasie uit te betaal - het wantroue in die regering geskep. Dit is in hierdie na-oorlogse tydperk toe "coöperatie" veral omstreeks 1903 in feitlik elke uitgawe van die koerant ''De Zuid-Afrikaan'', deur die redakteur [[Onze Jan Hofmeyr]] hoog aangeprys is. Iets ter vermelding: Op Woensdag, 14 September 1904 is [[John X. Merriman]] by die stadsaal in die Paarl aan die woord; hy spreek die Paarl Boeren Vereeniging toe. Hy wys op Frankryk waar daar reeds 5 300 koöperatiewe maatskappye is, selfs hoe Denemarke se beroemde suiwelindustrie nie sonder koöperasies op dreef sou kom nie; die Kaapse boere moet begin plan maak. Volgens hom beskou boere aan die een kant hul plaas as hul eie en persoonlike saak, wat van geen gemeenskaplike belang is nie. Aan die ander kant help dit ook nie jy kyk heeltyd op na die regering nie - daar is buitendien hopeloos te veel burokrasie. Voorspoed kan slegs uit die mense kom, en nie die regering nie. Die volk moet self die dryfkrag wees.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. Paarl Boeren Vereeniging. 17 September, bl. 4</ref> In hierdie tydsgees verskyn klagtebriewe van boere oor die hawerhooiprys in Desember 1904. Die eerste is van "Hard-werkende Boer" van Worcester: na 'n hele jaar se harde werk is hy nie bereid om 5 sjielings per 100 lbs. (pond gewig) vir sy hawer te aanvaar nie. En die vraag word gevra: "Gaan wij maar goedsmoeds onze producten afgeven voor wat gewetenlooze speculateurs believen te geven? Ik denk van neen."<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 3 Desember, bl. 8, kol. 2</ref> Meneer J.F. Pentz, van [[Hermon]], skryf hul hooikoper sou weer aanvoer die boere in Worcester en ander distrikte is bereid om goedkoop (3 sjielings per 100 lbs.) te betaal. Mnr. Pentz weet egter dat die militêre voorraad teen Desember 1904 lankal uitgeput moet wees en dat die hooikopers se pakhuise leeg moet staan, daarom hou hy sy hooi terug. As daar egter verstandige samewerking was, dan behoort daar geen rede te wees om hawerhooi teen swak pryse te verkoop nie.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 8 Desember, bl. 4, kol. 6</ref> 'n Veeboer, M.J. van Niekerk van Molen Rivier, [[Ceres]], stel voor dat vyf of ses boere onder mekaar self hul eie hooipakhuis van gegalvaniseerde yster moet oprig wat vyf of seshonderd vragte hooi kan bevat - dit kan tog nie te duur wees nie?<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. De prijs van Haverhooi, 13 Desember, bl. 4, kol. 4</ref> Dan verskyn die volgende berig in ''De Zuid-Afrikaan'' op 12 Januarie 1905: die boere van Moorreesburg het byeengekom en soos een man besluit om nie hul (hawer)hooi vir onder 3 sjielings per 100 pond gewig te verkoop nie, moontlik die eerste teken van 'n koöperasie op Moorreesburg in embriofase:<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 12 Januarie, bl. 4, kol. 6</ref> {{cquote| Een correspondent van Moorreesburg zond ons Dinsdag het volgende bericht. Een vergadering van boeren werd heden morgen gehouden in overweging te nemen de marktprijs van hooi hier. Na korte onderhandeling werd eendrachtelik besloten de prijs te stellen op 3s. en so niet verkrijgbaar het hooi uit te dorsen of op een andere markt te verkopen voor de beste prijs. De medewerking van gelijke inrichtingen werd uitgenodigd en enige communicatie kan aan de secretaris A.J. van Niekerk gezonden worden. }} Binne twee weke is 'n vergadering op Dinsdag, 17 Januarie 1905, op Malmesbury belê vir die bespreking rakende die oprigting van 'n graanmark.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De Malmesburyse Vergadering. 17 Januarie, bl. 5, kol. 2</ref> In die redakteursbrief is Onze Jan Hofmeyr verheug oor die samewerking wat onder die produsente heers: die boer hoef nie 'n handelaar te wees of te word nie, maar hy moet probeer om die beste mark vir sy produkte te beding en verseker. Sowel kopers as verkopers van hawerhooi was by die vergadering op Malmesbury teenwoordig.<ref name="haverhooi.19.1.1906">''De Zuid-Afrikaan''. 1905. De prijs van Haverhooi, 19 Januarie, bl. 4, kol. 3</ref> Die volgende verklarings of bewerings word gegee: deels is die bedorwe hawerhooiprys te wyte aan die gulsige kommissie-agente, wat baie lae tenders ingestuur het om kontrakte te verseker, sonder om die belange van die boere in ag te neem. Ook die spoorwegtariewe is verhoog en die Johannesburgse mark is met hooi uit die Transvaal voorsien.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Almal wil egter weet: teen watter prys word hooi in Kaapstad ingevoer? Want volgens mnr. Jacobus Louw kos ingevoerde hooi 5 sjielings 4 pennies per 100 pond, terwyl kuilvoer ("geperst voeder") 4 sjielings 10 pennies per 100 pond kos. Volgens mnr. C. Starke kos kuilvoer 3 sjielings 9 pennies per 100 pond; oor die ingevoerde hooiprys is hy nie heeltemal duidelik seker nie, maar dit moet om en by die prys van kuilvoer kos.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> As dit dan so is, waarom word koloniale hooi dan teen minder as 3 sjielings per 100 pond aangekoop? Van oorproduksie is daar immers geen sprake nie, want dan sou daar tog geen invoere van duisende bale ten duurste gewees het nie.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> Drie besluite is op die vergadering geneem:<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> * Eerstens sal geen hooi onder 3 sjielings en 3 pennies per 100 pond verkoop word nie. Al het Moorreesburg die prys vasgestel op 3 sjielings, moet mens in gedagte hou dat die spoorvervoer vanaf die Moorreesburgstasie na Malmesbury omtrent 2¾ pennies per 100 pond vrag bedra. * Tweedens sal 'n kommissie met volmag aangestel word wat die plaaslike hooikopers tegemoet kom. Al klink hierdie besluit teenstrydig met die eerste, is bedinging steeds beter as om van 'n uiterste maatreël gebruik te maak. * Derdens is op 'n afvaardiging besluit om die regering te gaan spreek oor die verhoging van spoorwegtariewe op koloniale landbouprodukte. In die namiddag het die kommissie en die plaaslike hooikopers tot 'n vergelyk gekom: 3 sjielings en 1½ pennie per 100 pond. Dit was 'n kompromie tussen die voorgestelde prys van die vergadering en die prys (3 sjielings) wat sommige hooikopers bereid was om te betaal.<ref name="haverhooi.19.1.1906" /> '''Eerste Wêreldoorlog'''<br> Blykbaar het Moorreesburg reeds in 1912 hul eie Boerevereniging gehad om hulself te organiseer, wat as voorloper gedien het vir MKB.<ref name="Lochner.77.79." /> In daardie jaar is ook De Westelike Graanboeren Ko-operatieve Vereniging (Wesgraan) op Malmesbury gestig (wat oor 'n eeu heen telkemale met ander maatskappye geamalgameer en herbenoem is, onder andere tot WP (Koöperatief) Beperk, tot WPK Landbou Beperk, Kaap Agri Bedryf Limited, en Agrimark Operations Limited).<ref>[https://web.archive.org/web/20250912163313/https://www.kalgroup.co.za/about/our-history KAL Group - Our History]</ref> Wat die Eerste Wêreldoorlog betref: in sy geheel gesien, is tot 136 000 jong Suid-Afrikaners landwyd van produktiewe diens onttrek om te gaan veg, wat 'n arbeidstekort meegebring het. Al was daar nie veel materiële skade in die Unie van Suid-Afrika aangerig nie, het dit wel spoedig die prys van lewensmiddele soos graan, vleis, asook grond die hoogte ingejaag, wat op sy beurt vererger is deur 'n spekulasiemark wat ontstaan het.<ref name="burger.boerdery.piketberg">Burger, W.A. 1975. Boerdery. In: ''Piket teen 'n berg: Die geskiedenis van Piketberg 1660-1970. s.l. s.n., pp. 318-335</ref> Onder andere was die grondpryse hoog, en toe die pryse later sak, was baie boere in die pekel, omdat skuld op hoë grondpryswaardasies aangegaan is.<ref name="MKB2008Geskiedenis">[https://web.archive.org/web/20100227055954/http://www.mkb.co.za/geskiedenis.htm MKB: Geskiedenis (2008-webwerf)]</ref> Derhalwe het boere liggame in die lewe begin roep om oor die pryse, versending en bemarking van hul produkte te waak. Om buitensporige premies teë te werk, vind mens in die Swartland byvoorbeeld vyf graanboere van Piketberg wat in 1916 'n onderlinge brandversekeringsmaatsakppy op 'n koöperatiewe beginsel stig en bestuur - wat nogal gewaagd is vir 'n groep mense sonder enige aktuariële kennis, insidensietabelle of kapitaal. Eers toe die Wet op Koöperasies in 1922 geproklameer is, is die "Piketberg Ko-operatiewe Graanboeren Brand Beschermings Maatschappy Beperkt" in 1923 tot stand gebring.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Die Piketberg-Boere Maatskappy word in 1919 gestig.<ref name="burger.boerdery.piketberg" /> Omdat Wesgraan self sy eie lede se graan wou aankoop, om totaal onafhanklik te word van vyandige meulenaars, besluit die direksie op 26 Maart 1918 om hul eie meul op te rig. So is De Boeren Koöperatieve Maatschappy Beperk (Bokomo) op 6 Februarie 1919 gestig.<ref name="Richter.Uitbreiding">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA31 Richter, G. 2010. Uitbreiding van koringprodukte. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 31-36]</ref> '''Stigting'''<br> '''Januarie 1925''': Na samesprekings wat al sedert 1911 aankom,<ref>[https://archive.org/details/officialyearbook6192sout/page/518/mode/2up?q=%22moorreesburg+elevator%22 Official yearbook of the Union and of Basutoland, Bechuanaland Protectorate and Swaziland. 1923. Grain Elevators. p. 519]</ref> word Moorreesburg se (mielie)graansuier (van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens) vir die Moorreesburgse boere beskikbaar gestel. Die oprigtingskoste het £25 559 bedra. Die bergingskapasiteit van die graansuier is 2 600 Britse ton (of 2 641,72 metrieke ton).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/OYaFHpg4OrkC?hl=af&gbpv=1&bsq=Moorreesburg Annual Report of the Department of Defence. 1929, bl. 21]: The Moorreesburg elevator has a storage capacity of 2,600 tons. It was opened for business in January, 1925, and the cost of its erection was £25,559. So far it has not proved a success from the point of view of the patronage it has received.</ref> '''1927''': Om jou koring te gradeer en weeg sou jou 3 pennies kos vir byvoorbeeld elke 200 pond koring. 200 pond is eintlik 'n sak koring se inhoud; jy betaal dus per sak koring. Daarbenewens moet jy nog die bergingsgeld betaal. Om jou koring die eerste 10 dae te berg, was gratis. Daarna kos dit jou vanaf begin Oktober tot einde Maart 2 pennies per 200 pond vir elke 30 dae (al lê dit ook nie die volle maand nie). Vanaf begin April tot einde September kos dit 1 pennie per sak koring vir elke 30 dae (al word dit daar ook nie vir 'n volle maande geberg nie).<ref>[https://archive.org/details/IndustrialDevelopmentInSouthAfrica/south-industrial-1927-RTL018149-LowRes/page/104/mode/2up?q=moorreesburg+elevator Department of Mines and Industries. 1927. Industrial development in South Africa.]</ref> '''30 Junie 1930''': Die graansuier is nie eens halfpad vol nie: daar is slegs 1 135 Britse ton (1 153,21 metrieke ton) daarbinne. Boonop is dit 587 ton (596,56 metrieke ton) minder as wat in die vorige 12 maande opgeneem is.<ref>"Annual Report of the General Manager". 1931. p. 34: The total volume of wheat deposited in the Moorreesburg elevator during the year ended 30th June, 1930, represented 1,135 tons only, which is less than half the storage capacity of the elevator and 587 tons below the quantity handled in the preceeding twelve months.</ref> Op <u>'''25 September 1931'''</u> word die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging gestig, net meer as 'n maand nadat die Porterville Koöperatiewe Landboumaatskappy op 8 Augustus 1931 gestig is.<ref name="Richter.Armoede" /> Op die direksie dien J.H. Basson (van die plaas Anyskop, as voorsitter op 4 Desember 1931 verkies<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.S. Marais (Welgelegen, ondervoorsitter<ref name="MKB2008Geskiedenis" />), J.P. Smit (Goudmyn), J.C. Carstens (Melkboom), H.A. Hanekom (Hanekomshoop), L.S. Lochner (Drieheuwels) en D.W. Bester (Uitkyk).<ref name="Richter.Armoede" /> Die eerste sekretaris was D.J. Kotzé (Dirkie Tamatie) en is later bevorder tot bestuurder met A.W. (Boekies) Kotzé as sy sekretaris. D.J. Kotzé tree in 1971 af, en word opgevolg deur A.W. Kotzé (wat sedert 1952 aan die Koöperasie verbonde was), met J.W. (Willie) Loubser wat tot sekretaris bevorder is.<ref name="Lochner.77.79." /> Party bronne vermeld dat daar aanvanklik 47 boere koöperasielede was,<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> ander weer 55 lede.<ref name="Lochner.77.79." /> '''1931-1935''': So min graan is in die staatsbeheerde graansuier oor vyf jaar hanteer dat die fakture wat uitgereik is maar £75 was (soos wat graan geweeg of geberg is), terwyl die uitgawes, rente en waardevermindering van die graansuier £7 839 bedra. Omdat die graan in 1934 so min was, is die graansuier gesluit en die inhoud na die een in Kaapstad oorgedra. Die Hoofbestuurder van Spoorweë en Hawens het later die opdrag gegee dat die graan wat uit die Moorreesburg-distrik kom voortaan by die graansuier ter plaatse geberg moet word.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Papers/TDIa_57aeFgC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&dq=%22+but+the+General+Manager+recently+instructed+that+the+grain+offered%22&printsec=frontcover Papers: U.G.. (1936). Suid-Afrika:Staatsdrukker, p. 44]: Moorreesburg Elevator . - Receipts from this elevator , which was completed in 1925 at a cost of £ 25,559 amounted to £ 75 for the five years, 1931-1935, while expenditure , mainly interest and depreciation , over the same period totalled £ 7,839. Owing to the small quantity of wheat offering in 1934, the elevator was closed and the grain diverted to the Capetown elevator, but the General Manager recently instructed that the grain offered in the Moorreesburg District should be stored in the elevator there.</ref> Takke word op Koperfontein (1935) en Koringberg (1936) oopgemaak, waarna op Moravia (1943), Bergrivier (1944) en Langebaanweg (1948, maar sluit in 1977). Hier word boerderybenodigdhede verskaf en graan ontvang.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat daar 'n behoefte aan die herstel van windpompe, plaasmasjinerie en motors ontstaan het, is 'n werkswinkel in Hoofstraat aanvanklik gehuur. Later is 'n nuwe werkswinkel in 1946 opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''28 September 1953''': Die hoeksteen vir 'n nuwe hoofkantoorgebou word gelê. Die gebou word amptelik op 9 Desember ingewy.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Dan word 'n depot in '''1953''' by Leliedam opgerig. In oorleg met buurkoöperasies word daar ooreengekom waar silo's opgerig kan word om oorvleueling te voorkom; in 1955 word aansoek gedoen massaskure te Moorreesburg, Koperfontein en Koringberg op te rig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1957''': Die Moorreesburg Koringboere Koöperatiewe Vereniging het in 1950 nog ongeveer 481 000 (imperiale) sakke koring hanteer; nou het dit in 1957 opgeskiet na 685 000 (imperiale) sakke. Die opbrengs per morg het ook toegeneem.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Veldtrust/Fywi4U0ftZgC?hl=af&gbpv=1&bsq=1957+opge-+skiet+het&dq=1957+opge-+skiet+het&printsec=frontcover ''Veld Trust News''. 1959. Baie werk wag in winterrëenvalstreek: Meer weiding. Januarie, bl. 30]</ref> '''1963''': Die graansuier op Moorreesburg was een van vele dwarsoor die land wat eintlik vir mielies bedoel was. Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens het hul van die begin af bestuur, waarna hulle teen 1963 na die Mielieraad en vandaar na die onmiddellike koöperasies in die omgewing verkoop is (19 van die graansuiers word nog in 2001 gebruik).<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Industrial_Archaeology/kIHUS9zUTOEC?hl=af&gbpv=1&dq=moorreesburg%20elevator%20terminated&pg=PA143&printsec=frontcover Worth, D. 2005. Gas and Grain. The Conservation of Networked Industrial Landscapes. In: ''Industrial Archaeology: Future Directions''. Duitsland: Springer US, p. 143]: The elevators continued to be managed by South African Railways and Harbours from their inception until 1963. At that time the country elevators, with the exception of Moorreesburg, was transferred first to the Mealie Industry Control Board, and subsequently to the local farmer's co-operatives. Of these, 19 remained in use in 2001.</ref> Natuurlik bly Moorreesburg se graansuier die uitsondering, en bly ook Staatsbesit, want - dis 'n koringproduserende gebied.<ref>Verslag van die Gekose Komitee oor Openbare Rekeninge .... Suid-Afrika, Volksraad, 1961. pp. 74-75: GRAANSUIERS ( par. 43, bl. 73).<br> 340. ''Voorsitter'' ] Mnr . Kruger , die bedryfsresultate van die graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg het 'n wins van R97 344 getoon, vergeleke met 'n wins vergeleke met 'n wins van R1,017,418 in die vorige jaar. Waaraan is die afname in die wins te wyte? (''Mnr. Kruger.'') Dit is hoofsaaklik te wyte aan 'n afname in die uitvoer van mielies.<br> 341. Beskik die Administrasie nou net oor graansuiers by Kaapstad, Durban en Moorreesburg? - Ja. Die nuwe graansuier by Oos-Londen sal egter eersdaags in werking kom. Hierdie graansuier is feitlik voltooi, maar daar is geen mielies om daarin opgeneem te word nie.<br> 342. Ek merk dat 6,574 ton koring in die loop van die jaar in die graansuiers opgeneem is. Is dit koring wat ingevoer is? Ja<br> 343. [''Mnr. S.J.M. Steyn''] Kan u meer inligting verstrek in verband met die bedrag van R42,679 ten opsigte van graansuiertarief en -opslagkoste op 706,610 sakke wat gedurende April 1963 in die binnelandse graansuiers opgeneem is? - Ja. Hierdie bedrag verteenwoordig inkomste wat in 1963-'64 verkry is uit graan wat in ons binnelandse graansuiers opgeneem was. Hierdie graansuiers is sedertdien verkoop.<br> 344. (''Voorsitter'') Hoeveel binnelandse graansuiers is destyds verkoop? Vier-en-dertig. Al binnelandse graansuier wat ons behou het, is die een by Moorreesburg.<br> 345. Waarom is die Moorreesburgse graansuier behou? — (''Mnr. Fawdry'') Al die graansuiers wat mielies hanteer, is aan die Mielieraad verkoop. Moorreesburg is egter 'n koringproduserende gebied.</ref> '''1965''': MKB teken sy hoogste ledetal aan: 2 079.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Op 1 Julie 1965 word die Vereniging formeel 'n Koöperasie. Die Registrateur van Koöperasies het in 1965 die volgende oor MKB gesê: "Arm is hy gebore, maar ryklik is hy geseën en ryklik het hy groot en sterk geword. Die Moorreesburg Koöperasie is soos die groot akkerboom, wat eers 'n akkertjie was, maar waarvan die uitgestrekte takke nou diens, vrede en rus bied."<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omstreeks '''1971''': Met die desimalisering van Suid-Afrika in 1961 is die metrieke stelsel by 'n sak koring eers tien jaar later ingevoer, toe die imperiale sak koring van weleer 90 kg geword het (dit was eintlik 203 lbs., dit wil sê 3 pond massa vir die streepsak self, met 200 pond koring in die sak). Maar ná 1976 het die gewig van die sak koring 70 kg geword.<ref name="Richter.Berging">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA121 Richter, G. 2010. Die berging van graan. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 115-124]</ref> Die eerste silo's van die koöperasie word in '''1972''' opgerig.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''1974-1975''': Die Suid-Afrikaanse Spoorweë en Hawens sluit hul graansuier op Moorreesburg.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/South_African_Railways_and_Harbours_Stat/MtdlLShEhTIC?hl=af&gbpv=1&bsq=%22Die%20graansuier%20op%20Moorreesburg%20is%20gesluit%22&printsec=frontcover Verslag van die Kontroleur en Ouditeur-generaal oor die Rekenings van die Suid-Afrikaanse Spoorwegadministrasie, 1974-75, bl. 38]: Bedryfsresultate vir 1974-75 toon 'n wins van R1 235 378 vergeleke met 'n verlies van R697 400 in die vorige jaar. Die graansuier op Moorreesburg is gesluit. Terwyl geen inkomste uit hierdie bate gedurende die jaar verkry is nie, is uitgawe van R4 989 aangegaan, hoofsaaklik ten opsigte van waardevermindering en rente op kapitaal, en dit is in die bedryfsresultate ingesluit.</ref> Tussen 1960 en 1978 is daar 'n drastiese afname in die getal lede - 908 minder mense. Dit word toegeskryf aan die ontvolking van die platteland: boere verkoop hul plase aan ander grondeienaars en trek dorpe of stede toe. Dit blyk wel dat die groter ekonomiese eenhede hoër produksie en opbrengste lewer, soos afgelei kan word uit die tabel (ponde en pennies is omgeskakel na Rand en sent):<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Steekproefjaar''' | valign="top" |'''Ledetal''' | valign="top" |'''Koringproduksie''' | valign="top" |'''Wintergraan-''' '''produksie''' | valign="top" |'''Omset (R)''' | valign="top" |'''Wins (R)''' | valign="top" |'''Verlies (R)''' |- | valign="top" |1931/32 | valign="top" |55 | valign="top" |4 723 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |9 230 | valign="top" |- | valign="top" |122 |- | valign="top" |1940/41 | valign="top" |567 | valign="top" |181 239 Imp. sakke | valign="top" |- | valign="top" |584 932 | valign="top" |9 597 | valign="top" |- |- | valign="top" |1949/50 | valign="top" |1 226 | valign="top" |421 204 Imp. sakke | valign="top" |44 693 Imp. sakke | valign="top" |2 883 612 | valign="top" |25 136 | valign="top" |- |- | valign="top" |1959/60 | valign="top" |1 876 | valign="top" |717 431 Imp. sakke | valign="top" |26 539 Imp. sakke | valign="top" |6 471 028 | valign="top" |89 820 | valign="top" |- |- | valign="top" |1969/70 | valign="top" |1 106 | valign="top" |526 289 Imp. sakke | valign="top" |8 728 Imp. sakke | valign="top" |7 438 949 | valign="top" |235 440 | valign="top" |- |- | valign="top" |1977/78 | valign="top" |968 | valign="top" |1 195 657 Metr. sakke | valign="top" |54 872 Metr. sakke | valign="top" |20 633 426 | valign="top" |747 364 | valign="top" |- |} In '''1979''' bedien MKB boere van Koringberg, Aurora, Hopefield, Het Kruis, Redelinghuys, Sandberg, Leipoldtville, 'n deel van Graafwater en 'n deel van Velddrift. Ontvangsdepots vind mens op Moorreesburg, Moravia, Koringberg en Koperfontein - met graansuiers wat altesaam 114 788 metrieke ton koring kan bevat, of dan 1 639 833 metrieke sakke koring (dus 70 kg-sakke). Daar is ook twee buitedepots op Ratelfontein en Bergrivier. Bo en behalwe die silo's is daar ook groot graanskure, 'n moderne werkswinkel en 'n motorhawe in MKB se naam.<ref name="Lochner.77.79." /> Dan nog is MKB die grootste werkgewer op Moorreesburg in 1979: die 169 werknemers word geklassifiseer 68 blank en 101 nie-blanke werknemers. Die onderneming verskaf ook behuising vir sy werknemers.<ref name="Lochner.77.79." /> In 1979 dien op die direksie A.B.J. van der Merwe (voorsitter), J.C. de Jongh (Graafwater, ondervoorsitter), J.E. Carstens, J.H. Visser (Sauer), M.H. Koch, P.J. Brink (Aurora), A.J. Ackermann, P.S. Theron (Koringberg), D.J. kotzé en A.A. Serdyn. Die bestuurder is A.W. (Boekies) Kotzé en die sekretaris steeds J.W. (Willie) Loubser.<ref name="Lochner.77.79.">Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 77-79</ref> MKB se koringontvangste styg van 96 131 ton in 1980 tot 159 780 ton in 1985.<ref name="Richter.Berging" /> '''1982''': In die Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek staan: "Die Moorreesburg Koringboere Koöperasie hanteer jaarliks 40% van die totale graanoes van die Swartlandstreek. Die gemiddelde koringopbrengs is ongeveer 1,2 ton per hektaar." <ref>Amptelike Suid-Afrikaanse Munisipale Jaarboek. 1982. Moorreesburg. Pretoria : S.A. Assoc. of Municipal Employees, bl. 38.</ref> '''1983''': die hoofkantoor word uitgebrei - kantore vir senior bestuur en 'n nuwe raadsaal word aangebou, asook 'n selfbedieningswinkel op die grondverdieping.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Aan die einde van '''1996''' is die Koringraad ontbind.<ref name="Richter.Armoede">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA73 Richter, G. 2010. Armoede en uitkoms. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 73-78]</ref> In '''1998''' word die handelsafdeling van die Bergriviertak na Velddrif verskuif waar 'n winkelkompleks en brandstofvulstasie gebou is.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Omdat kanola sedert 1995 in die omgewing verbou is vir kookolie en margarien, is 'n oliepers op Moorreesburg in '''1998/1999''' opgerig.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912183832/https://www.grainsa.co.za/ebook/GSA-Geskiedenisboek.pdf GraanSA. 2016. Die Graan- en Oliesadebedryf van Suid-Afrika: 'n reis deur tyd, bl. 67]</ref> Rekordoeste word in 1987, 1993, 1996 (meer as 250 000 ton) en 2002 aangeteken toe meer as 200 000 ton koring by MKB se silo's aankom.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> '''Van maatskappy tot Overberg Agri'''<br> Terwyl Frankryk in 2025 nog 22 589 koöperasies (van welke aard ook) het,<ref>[https://web.archive.org/web/20250912195126/https://coops4dev.coop/fr/4deveurope/france Coops4dev.coop]</ref> en in Nederland daar as't ware 'n oplewing vanaf 5 007 (2010) tot 9 539 (2024) koöperasies sigbaar is,<ref>[https://web.archive.org/web/20250514080205/https://cooperatie.nl/veelgestelde-vragen/hoeveel-cooperaties-zijn-er-in-nederland/Cooperatie.nl : Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?]</ref> word Suid-Afrikaanse ''koöperasies'' sedert 1994 toenemend ''korporasies''. In navolging van baie koöperasies, word Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk op 28 Junie 1999 ook 'n privaatmaatskappy,<ref name="delist">[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. In dieselfde jaar word 'n openbare maatskappy gestig, die Graanboere Groep Beperk - die ou koöperasie-'aandele' van die MKB-lede word soontoe oorgedra.<ref name="Richter.Transformasie" /> MKB word dus die bedryfsmaatskappy/bedryfsliggaam/volfiliaal van Graanboere Groep Beperk.<ref>[https://web.archive.org/web/20090918200246/http://www.mkb.co.za/index.htm MKB Tuisblad]</ref><ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> Van die redes vir samesmeltings vind mens in die tydperk sedert einde 2003/begin 2004 toe amalgamasieplanne en gesprekke die botoon gevoer het. Boland Agri Beherend, Graanboere Groep en WPK Beleggings het in dié tyd die moontlikheid bespreek om saam te smelt<ref>[https://archive.is/v8yiR#selection-1553.0-1577.259 ''Landbouweekblad''. 2024. MKB wil steeds saamwerk, 4 Junie.]</ref> (dit het wel op 'n nulletjie uitgeloop - Boland Agri en WPK Beleggings het egter saamgesmelt om Kaap Agri Beperk te word). Die volgende voordele is in hierdie tydperk uitgelig - bewoording soos "ontsluiting van energie deur kragte saam te snoer", "'n groter besigheid in die streek te skep", "om kundigheid te verpoel", "om gemeenskaplike bedreigings beter die hoof te bied", "gesamentlike belange te beskerm", "risiko's te versprei", "dupliserende aksies uit te skakel", "om groter aankoopvolumes te bekom", "besparings in bedryfskoste", "optimale aanwending van bronne", "uiteenlopende besighede sal na mekaar kan groei en by mekaar inskakel wanneer die tyd daarvoor geleë is". Boere sou ook beter daaraan toe wees "omrede die landboubesigheid bestaan met steeds dieselfde doel as tydens die oorspronklike stigting van koöperasies, naamlik om 'n sterker produsentebesigheid van boere vir boere wat voedsel en vesel in 'n volhoubare platteland, met kwaliteitlewe vir al die betrokkenes, te produseer".<ref name="Richter.Transformasie" /> Kortom: aandeelhouers moet tevrede gestel word. In wese voel die skrywer, Gawie Richter, in sy boek ''Geskiedenis van die Koringbedryf'' (2010) dat die lede en veral die jonger geslag boere nie meer dieselfde lojaliteit soos hul ouers teenoor hul landboubesigheid koester as tydens die koöperatiewe era nie; dat daar selfs van 'n [[vervreemding]]sgevoel gepraat kan word. Dan weer, die boere kan wel 'n waardevolle neseiertjie in die maatskappy geniet, wat voorheen nie so maklik en vryelik verhandelbaar was nie. Selfs al is hierdie boere nie meer aandeelhouers nie, baat hulle steeds by die maatskappy - naamlik beter diens - die hoofdoel is wel nie meer om die produksiemiddele laag te hou nie, maar om wel goeie dividende te lewer.<ref name="Richter.Transformasie" /> Ander ontwikkelings by MKB sluit in: '''2000''': Die stoor agter die hoofgebou word as konferensiesentrum ingerig en die Jan Basson Sentrum gedoop.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> Die sentrum kon gehuur word vir konferensies en funksies soos troues en verjaardagvieringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121105121310/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/jan-basson-sentru-verhuring MKB Jan Basson Sentrum (2011-webwerf)]</ref> '''2003''': Petfood Caterers (Edms) Bpk (PFC) word gestig en vervaardig droë hondekos. Teen 2011 is daar meer as 40 personeellede in diens; daar is twee handelsmerke: Trusty en Menu.<ref name="MKB2011.h.">[https://web.archive.org/web/20130501034515/http://www.mkb.co.za/index.php/kommersieel/hondekos MBK Hondekos (2011-webwerf)]</ref> '''2006''': MKB en Southern Oil van Swellendam neem gesamentlik die Swartland Oliepers op Moorreesburg oor.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In '''2008''' daal die ledetal tot 466 lede; die daling word steeds toegeskryf aan ontvolking van plase.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> In dieselfde jaar het MKB se silo's oor sy hele afsetgebied 'n opbergingskapasiteit van 195 550 metrieke ton.<ref name="MKB2008Geskiedenis" /> (Teen 2011 is die bergingskapasiteit van die silokompleks op Moorreesburg alleen 52 500 ton vir koringberging, en 6 700 ton vir kanola).<ref>[https://web.archive.org/web/20130503190704/http://www.mkb.co.za/index.php/afr-kommoditeite/graanafdeling/moorreesburg MKB Mooreesburg Graanafdeling (2011-webwerf)]</ref> '''2010''': Die Graanverkrygingskantoor en die Hyundai Dienssentrum word op Moorreesburg geopen; die OK Grocer te Velddrif word oorgeneem.<ref name="MKB2011" /> '''2011''': Die OK Grocer op Citrusdal en die Shell Vulstasie by Moorreesburg word oorgeneem; NutroScience op Malmesbury word gekoop.<ref name="MKB2011">[https://web.archive.org/web/20130503190806/http://www.mkb.co.za/index.php/korporatief/geskiedenis MKB.co.za (2011-webwerf)]</ref> In '''2011''' verskaf MKB werk aan meer as 300 personeellede. Dienspunte sluit in: Koperfontein, Velddrif, Langebaan, Bergrivier, Moravia, Citrusdal en Leliedam. Ses silokomplekse, vier LandMark-handelswinkels, drie saadaanlegte, twee OK Grocer-winkels, plus 'n hondekosaanleg (Petfood Caterers) op Moorreesburg, 'n versekerings- en makelaarsafdeling met twee kantore, 'n meganisasie-afdeling asook hoofkwartier op Moorreesburg getuig wat oor 80 jaar tot stand gebring is. Die omset vir die boekjaar 2010 tot 2011 het bykans R450 miljoen beloop. Dit is ook in 2011 toe Senwes (gesetel op Klerksdorp) begin belangstelling toon het in MKB.<ref>[https://web.archive.org/web/20250912165839/https://www2.senwes.co.za/files/main_articles/2011/12/20/advertensie_AFR.pdf Senwes Aanbod]</ref><ref>[https://issuu.com/diecourant/docs/courant_145_issuu MKB verkoop straks gedeelte aan Senwes: Struktuur kan nou ná 80 verander]</ref> In die 2012- jaarverslag van Senwes staan: "Die voorgestelde verkryging van 'n meerderheidsaandeel in Graan Boere Groep Beperk (GBG) van Moorreesburg was onsuksesvol", by 2 Augustus 2011 "Moontlike verkryging van belang in Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk ('MKB')". Maar op 21 Februarie 2012: "Trek omsigtigheid terug op MKB (Graanboere Groep Beperk)." <ref>[https://web.archive.org/web/20250912164423/https://www2.senwes.co.za/Files/main_corporate/annual_reports/2012/Senwes_Jaarverslag_2012.pdf Senwes Jaarverslag 2012, bl. 14]</ref> Die rede wat glo aangevoer is, is dat die MKB-aandeelhouers nie bereid was om toe te laat dat 'n enkele aandeelhouer meer as 10% besit nie. Aangesien onder die aandeelhouers 61% wel toegeneë was om hierdie verandering te aanvaar, terwyl slegs 39% die status quo verkies het, glo die ''Western Cape Business News'' die prys per aandeel wat Senwes sou aangebied het was die eintlike probleem.<ref>[https://web.archive.org/web/20170302110616/http://www.wcbn.co.za/articles/dailynews/2908/Senwes+Retreats+From+Western+Cape.html ''Western Cape Business News''. 2012. Senwes Retreats from Western Cape. 9 April]</ref> MKB smelt in 2011 egter saam met Overberg Agri.<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> Overberg Agri is op sy beurt weer 'n amalgamasie in 2005 van die Bredasdorp-Napier Landbougroep (BNK = Bredasdorp-Napier Koöperasie), en Caledon-Riviersonderend Landboubeheermaatskappy Bpk. (CRK = Caledon-Riviersonderend Koöperasie);<ref>[https://archive.is/iSk53#selection-1039.0-1039.554 Overberg Agri. 2024. Meer oor ons]</ref> hierdie samesmelting is moontlik gemaak nadat die beslote korporasies teen die einde van die negentigerjare maatskappye geword het (CRK op 30 Januarie 1998 en BNK op 2 Maart 1998).<ref name="delist" /> Op '''17 Oktober 2017''' gee die lede van die Moorreesburgse Koringboere (Edms) Bpk amptelik te kenne - hulle het gestem: die maatskappy moet ontbind. Die spesiale besluit is reeds op 28 September 2017 by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CPIC) ingedien.<ref>[https://archive.org/details/393232310/41254_17-11/mode/2up?q=koringboere Staatskoerant, No. 41254. 17 November 2017, bl. 14]</ref> '''2021''': Moorreesburg se kanolapers kan 6 000 ton kanola per maand verwerk, of 72 000 ton per jaar. Die vooruitsig was om 255 000 ton kanola teen einde 2022 te verwerk.<ref>[https://archive.is/a1tgV Genis, A. 2021. Swartland kan meer kanola produseer. ''Landbouweekblad'', 22 Okt.]</ref> ==== Erdvark Engineering (oorsprong) ==== In 1952 stig Willem Marais die ''Erdvark Ploegfabriek'' (Edms. Bpk.) op Moorreesburg. In 1971 sluit sy seun, Sarel Marais, hom by die besigheid aan. Twee fabrieke word gelyktydig bedryf, by name die een op Philippi op die [[Kaapse Vlakte]] en die een op Moorreesburg. Die Philippi-fabriek spits hom hoofsaaklik toe op die vervaardiging van slytonderdele en groot ploegimplemente; die fabriek op Moorreesburg fokus weer op die kleiner implemente.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Met Willem Marais se afsterwe in 1975 neem sy seun die bedryf oor. Hy verkoop die Philippi-fabriek in 1986 en skuif die onderneming Moorreesburg toe.<ref name="Erdvark2025" /> Die ploegfabriek word omstreeks Oktober 1990<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> as lopende onderneming oorgekoop deur Thian Rossouw; die fabriek en personeel word hierna opnuut by Trawal gevestig,<ref name="Erdvark2025" /> sowat 14,5 km buitekant [[Klawer]] (of sowat 168 km noord van Moorreesburg). Skaarploeë is van die begin af vir koringproduksie gebruik, totdat skottelploeë sedert die 1930's toenemend in gebruik geneem is.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA106 Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)''. Stellenbosch: African Sun Media, p. 106]</ref> Waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: Op soortgelyke wyse het Erdvark aanvanklik verstelbare rysterplaat- en beitelploeë vervaardig, waarna die skottelploeë 'n groter markaanvraag begin geniet het. Sedertdien ontwikkel Erdvark ook allerlei skrapers en skroppe, maar veral sedert die 2010's ook walgooiers (of operdploeë) geskik vir die vrugte- en neutebedryf. Daarbenewens het die ontwikkeling van verstelbare skeurploeë met hidrouliese stelsels en moderne beitelploeë twee jaar geduur.<ref name="Erdvark2025" /> ==== Moorrees-bakkery ==== In die RSG-program "Doen jou eie ding", uitgesaai op Dinsdag, 19 Augustus 2025 vanaf 11:30 tot 12:00, gesels Ryk van Niekerk met Carien Hugo-Waring, die stigter en eienares van die ''Moorrees''-bakkery, 'n nisbakkery op Moorreesburg, op die hoek van Royal- en Hoofstraat (Hoofstraat 8). Die onderneming het in 2021 tydens die Covid-grendeltyd tot stand gekom.<ref name="doenjoueieding19aug25">[https://omny.fm/shows/doen-jou-eie-ding/doen-jou-eie-ding-19-augustus-2025 Radio Sonder Grense. 2025. Doen jou eie ding: 19 Augustus.]</ref> Hugo-Waring, 'n plattelander van geboorte, het na die eerste grendeltyd vanaf Durbanville na Moorreesburg getrek, met die droom om iets nuuts op die platteland te begin. Sy wou ook haar dogter op die platteland grootmaak.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Hugo-Waring se agtergrond is eintlik die wynbedryf, maar sy is opgelei in hotelbestuur en het oorsee gewerk: 5 jaar in Skotland. Terug in Suid-Afrika doen sy ervaring op in die wynbedryf, veral wat verkope, handelsmerkbestuur en verspreiding aanbetref. Sy werk onder meer vir die Ruperts. Met die eerste Covid-grendeltyd kom die gesin voor 'n keuse te staan; daar word besluit op 'n nuwe begin op Moorreesburg.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Die perseel van ''Moorrees'' het voorheen aan die Shoprite-groep behoort; dit was 'n akademie waar bakkers opgelei is. Met die Covid-tydperk gaan die hele projek ten gronde, omdat die nodige ondersteuning van die sektorale onderwys- en opleidingsowerhede verdwyn het; kontakonderwys is verbied: slegs die gebou en die toerusting bly agter slot en grendel oor. Die een se dood is die ander se brood: Hugo-Waring het die potensiaal raakgesien, welwetend dat die gesin vyf jaar lank bloedweinige omset sou toon - niks kom oornag nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Moorreesburg se ligging lê tussen êrens en nêrens: die dorp se inherente koopkrag is bitter beperk, maar die dorp self is in die middelpunt van die Swartland geleë, omring deur agt dorpe in die onmiddellike 45-minute-radius. Die mark is dus binne- en buitekant die dorp geleë. Ironies genoeg sit Moorreesburg in die hartjie van die koringland, maar daar was geen langfermentasiesuurdeegbrood (dus, met 'n lang rys- of gistingstyd) op die rakke te vinde nie.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ses weke voordat die opening sou plaasvind (1 Julie 2021 was die openingsdag) is die sakeplan opgetrek en al die nodige reëlings getref, en slegs twee dae voor die opening word die tweede grendeltyd aangekondig. Dit het alles vertraag; daardie eerste ses maande was maar suur brood eet: nie alleen kom die sakeplan tot stilstand nie; boonop ontstaan daar 'n kontantvloeiprobleem. ''Moorrees'' bestaan in wese slegs op papier.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Jaar 1 was Carien Hugo-Waring alleen in die bakkery aan die bak en brou. 10 000 brode later was sy tevrede met haar vordering en stel 'n personeellid aan. Ten tyde van die uitsending (Augustus 2025) is daar drie persone in die bakkery werksaam.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Nie alleen is die bakkery 'n arbeidsintensiewe werk nie, die toerusting self is duur, veral in ag genome dat 'n goedkoop produk (brood) gemaak moet word. Die eerste drie jaar is 'n huurkontrak aangegaan; in 2024 is die (ou, maar duursame en werkende) toerusting gekoop.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Benewens die bakkery, is daar ook 'n restaurantjie, 'n eie steenmeul (steengemaalde meel word landwyd versend), 'n AirBNB, asook werkswinkels/aanlynkursusse in bedryf. Slegs tussen 300 en 500 brode word per week gebak, wat hierdie broodnodige diversifisering regverdig. Pleks daarvan om jou op 'n magdom afsetgebiede (lees: supermarkte) te verlaat, word daar eerder op "broodvennote" (soos restaurante, deli's, koffieroosters, asook hotelle <ref name="MM16Aug2025">[https://archive.is/oQTDa Roberts, M. 2025. Herlaai jou pap stadsbatterye op Koringberg. ''Maroela Media'', 16 Augustus.]</ref>), verhoudings en wedersydse lojaliteit gefokus - dit is sakelui wat begrip het vir die produk self: brood wat geskik is vir diegene wat ly aan suikersiekte of glutenonverdraagsaamheid. Sulke vennote skrik nie vir die hoër broodprys vergeleke met 'n gewone winkelbrood nie. Met die radio-uitsending het die bakkery reeds elf sulke broodvennote dwarsoor die Swartland (en Weskus) in sy adresboekie. Dié brode word verpak en vriende van die bakkery wat op Moorreesburg bly (of personeellede) lewer die produk op ander dorpe af. Met die besendings word diegene in brood betaal. Deur hierdie sakemodel word die verspreidingskoste verminder, sodat die gewone koper nie R100,00 vir 'n brood hoef op te dok nie. Aflewerings vind weekliks nou ook op Hopefield en Langebaan plaas. Ten tyde van die uitsending kos 1 kg-panbrode vanaf R40,00; 1,5 kg-panbrode (vol sade aan die buitekant) kos tot so R65,00.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Ter prysvergelyking: 'n winkelbrood se winskopieprys tussen 25 Augustus en 7 September 2025 bedra omtrent R16,99.<ref>[https://web.archive.org/web/20250906081852if_/https://specials.shoprite.co.za/deals/wcmajordeals25aug07sep25/files/assets/common/downloads/wcmajordeals25aug07sep25.pdf?uni=4f7080c622334739dedbb657b7e921ed Winskopieblad van Shoprite, 25 Augustus tot 27 September 2025]</ref> Deur 'n leweransier van supermarkte te wees, bevind Hugo-Waring, skep jy eintlik kompetisie teen jouself gerig - jy neem jou eie brood uit jou mond uit. Die broodvennote is deur persoonlike reklame gewerf: kopers van die brode self, of by netwerkaangeleenthede waar 'n broodjie met belangstellendes gebreek word en 'n praatjie aangebied is.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> Wat die kursusse aanbetref was daar al omtrent 250 leerlinge, waarvan 5 buitelanders: individue van Ghana, Spanje, Frankryk, Kanada en Australië.<ref name="doenjoueieding19aug25" /> == Biblioteekdiens == === Carnegie-biblioteek === ==== Stigting ==== 'n Afvaardiging uit die publiek het op 4 April 1911 die Stadsraad genader, met die wens om jaarliks 'n bydrae te maak vir 'n biblioteek. Die raad was hiervoor te vinde, en 'n openbare vergadering van belangstellendes is belê. Die besluit is geneem om 'n biblioteek te stig, en die Carnegie-biblioteek het in dieselfde jaar nog tot stand gekom. Die dryfkrag agter die stigting was die "bekende, statige miss Koch, 'n oujongdame" van die plaas Biesiesfontein.<ref>Lochner, J.J. 1979. Die ontwikkeling van die dorp. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979.'' Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 71</ref> Of so lui J.J. Lochner se paragraaf in NG Moorreesburg se eeufeesboek. Die ware toedrag van sake is baie meer omvangryk [[Moorreesburg/Korrespondensie_ter_stigting_van_die_Carnegie-biblioteek_op_Moorreesburg|as mens eers die briewe onder oë kry.]] "Concert te Moorreesburg" verskyn as koerantkop op 24 Desember 1903 in ''De Zuid-Afrikaan''. Al was dit op die dag van die uitvoering bitter warm, en al kon mens nie verwag dat die boere van heinde en ver af sou opdaag nie, was die opkoms nietemin bevredigend en £12 is ingesamel. Die toegangskaartjies het 2 sjielings en 1 sjieling onderskeidelik gekos:<ref>[https://web.archive.org/web/20250823152110/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4200/za-1903-12-24.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan.'' 1903. Concert te Moorreesburg. 24 December 1903: 6]</ref> {{cquote| Het eerste van een reeks concerten, door de jongelieden van deze plaats onder leiding van juff. Koch te worden gegeven, de opbrengst waarvan bestemd is voor het aankopen van boeken voor een publieke leeskamer, liep gisteraand uitmuntend goed af. Het doel is ontegenzeggelijk goed en in het oefenen krijgen onze jonge menschen een kans om het sluimerend talent in menigeen te ontwikkelen, de smaak voor goede muziek wordt aangekweekt, terwijl velen voor achteruitgang op intellectueel gebied bewaard word. }} Op 1 Augustus 1905 verskyn 'n kort beriggie in ''De Zuid-Afrikaan''. Die vorige aand het die jongmense die tweede van 'n reeks konserte op Moorreesburg gelewer, waarvan die opbrengs bestem was vir 'n "boekerij". Daar was ook 'n groot opkoms van "buitenlieden",{{voetnota|plattelandsbewoners, of besoekers van buite die dorp wat op plase bly}} in so 'n mate dat laatkommers geen sitplek kon kry nie. Die korrespondent dink kinders moet liefs dieselfde toegangsgeld gevra word as dié van volwassenes, om sodoende die "onwenselike element" stellig te verminder sodat daar meer plek vir die ouer mense kan wees. Die eerste gedeelte van die program was puik. Die tweede helfte minder goed; die tussensprake was feitlik onhoorbaar, omdat die kinders wou "sien". Tog word die uitvoerders geloof vir die wyse waarop hulle hierdie moeilikheid die hoof gebied het.<ref>[https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-01.pdf?sequence=1&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. Moorreesburg. 1 Augustus:4, kolom 7]</ref> Op 19 April 1907 is die eerste aansoek gerig aan die Skots-Amerikaanse filantroop, [[Andrew Carnegie]], en het misluk. Reeds die afgelope twee jaar lank (dus, vanaf 1905 en vroeër) is konserte in Moorreesburg en omstreke gehou om geld in te samel. Uit 'n arm gemeenskap kon slegs £30 bymekaar geskraap word. In hul pleidooi word ook uitgewei hoe die Moorreesburgers tot onlangs toe nog van die wêreld afgesny was, en maar die geringste opvoeding geniet het. Selfs al is die brandende begeerte van die platsak inwoners (te wete kleinboere, kramers en ambagsmanne) daar, kan mens mos nie bloed uit 'n klip tap nie. Dit sal 'n klein ewigheid duur voordat daardie biblioteekdroom eendag bewaarheid word. Op 29 September 1908 verskyn byvoorbeeld die volgende uittreksel in ''De Zuid-Afrikaan'' (bladsy 5, kolom 7), wat handel oor een van die konserte wat Koch gereël en 'n week tevore aangebied is. Dit blyk teen dié tyd 'n jaarlikse instelling te wees. Cissy van Niekerk was die sangeres, en Cohen die violis.<ref>[https://web.archive.org/web/20250505091516/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4244/za-1908-09-29.pdf?sequence=13&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1908. Moorreesburg - publieke leeskamer. 29 September:5]</ref> {{cquote| '''Moorreesburg - Publieke leeskamer''' Op de avond van de 22ste dezer werd er alhier een konsert gegeven tot ondersteuning van het Publieke Leeskamer Fonds. De nette en geschikte kerkzaal, verlicht en versierd op een luisterrijke wijze, was gevuld met een aanzienlik aantal der inwoners van het dorp en omliggende boereplaatsen.<br> Ds. Retief wees in een kort openingswoord, betreffende het doel van het konsert, op de voordelen, welke een leeskamer verschaft, en meende dus, dat een onderneming als deze door het publiek ondersteun diende te worden. Hij noemde de naam van mej. Koch, als stichtster van het Fonds, en komplimenteerde haar over de ijver door haar aan de dag gelegd en de moeite en opoffering zich getroost, om dit konsert elke jaar een sukses te maken. Sprekende over het financiële, bleek het, dat een geschenk van £25 ontvangen werd van de ed. heer J.A.C. Graaff, L.W.R., alsook kleinere geschenken van de ed. heer F.S. Malan, L.W.V., de heer A.P.W. Immelman, L.W.V., en de heren Smuts en Koch. Hij bedankte verder mej. Cissy van Niekerk en de heer M. Cohen voor hun overkomst van Tulbagh en Piketberg respektievelik, om ook deel te nemen aan het programma. Het programma werd vervolgens op uitmuntende wijze afgehandeld.[...] }} Die eerste aansoek by Carnegie het moontlik misluk omrede die bedoelinge hopeloos te vaag omskryf was. Al het die poging misluk, bly hierdie korrespondensie by Carnegie geargiveer (en later, die Home Trust Co.).<ref>Home Trust Company. "Carnegie Public Library, Moorreesburg, South Africa." Correspondence. [August 21, 1911]. Columbia Digital Library Collections [Columbia University Libraries]. Toegang 14 Julie 2024. https://doi.org/10.7916/d8-7f0f-by77</ref> In Julie 1911 word 'n tweede poging aangewend. Die bewoording verander merkbaar. Ná 4 jaar se onverdrote ywer sedert die eerste briewepoging in 1907, is daar in 1911 nou altesaam £73 ingesamel, en ook maar net omdat 'n parlementslid £25 tot die fonds bygedra het; dáársonder, het die £30 nie eens verdubbel nie. Die gemeenskap het eenvoudig nie die geld of die middele nie. Hierdie keer word daar spesifiek gelet op die gegewe data wat verlang word, naamlik: die bevolkingstal wat voordeel sal trek uit 'n biblioteek en die impak daarvan; presies wat die wetgewing van die Kaapkolonie behels; {{voetnota|Al was unievorming in 1910, 'n jaar tevore, was van die wetgewing in die Kaapprovinsie nou uit die Kaapkoloniedae.}} hoeveel die regering bereid is om by te dra; of daar grond beskikbaar is; en wie verantwoordelik gaan wees vir die instandhouding van die biblioteek. Nou gaan dit ook nie meer gewoon net om arm plattelanders nie, nee, maar Suid-Afrikaners én Britte wat vir die hawermoutfabriek werk wat bevoordeel sal word. Die bevolking in die streek tel 3&nbsp;000 mense, wat eweneens by die biblioteek sal baatvind. Die munisipaliteit en die staat sal gesamentlik £100 per jaar betaal vir die instandhouding. Die NG Kerk het grond gratis beskikbaar gestel: 100 x 100 voet. En die gewenste bedrag word uitdruklik op papier gestel vir die oprigting van 'n biblioteek: £1&nbsp;500. Hierdie brief is op 10 Julie 1911 geskryf. Verder het Maria D. Koch (die sekretaresse van die biblioteekkomitee) ook strategies die troefkaart gespeel: as die woord van 'n stadsklerk, die burgemeester, die dorpsraad en die predikant nie 'n geldmagnaat kan oortuig nie, beroep sy haar op die hoogste gesag, naamlik die Minister van Opvoeding, [[François Stephanus Malan]], om 'n goeie woordjie vir haar te doen. Dit doen hy ook. Dit het die gewenste uitwerking. In 'n brief, gedagteken 21 Augustus 1911, word die aansoek toegestaan. J.P. du Toit, die voorsitter van die biblioteekkomitee, word deur hierdie brief daarvan in kennis gestel. £1 500 word bewillig slegs vir die oprigting van die gebou. Die voorgestelde planne kan maar gestuur word. Daar was twee voorgestelde planne: een wat slegs die boukoste sal dek (£1 500), die ander bouplan 'n bietjie goedkoper, om £300 aan boeke te bestee. Dit word so beskryf in die brief van 19 September 1911. Koch skryf op 22 September 1911 ook haar eie persoonlike brief aan Carnegie, waarin sy hom bedank, en doen ook 'n ontboeseming wat die biblioteek vir haar as mens beteken. Interessant genoeg word in hierdie brief gesê die komitee het al ''twee keer'' vantevore probeer ("and now when for the third time we've appealed to you for help"). Die bouplanne word uiteindelik in Oktober versend, soos 'n brief gedateer 23 Oktober 1911 dit stel. Die £1&nbsp;500-skenking word in die November 1911-uitgawe van ''The Library Journal'' aangeteken.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Bp9JAAAAYAAJ&pg=GBS.PA603&hl=en_ZA&q=moorreesburg ''The Library Journal''. 1911. Gifts and Bequests. November, p. 603]</ref> Op 20 November 1911 kom die brief vanaf Carnegie se kantoor terug: die befondsing is uitsluitlik vir die boukoste bedoel, en nie vir die boeke nie; boonop is daar hopeloos te veel ingeboude afskortings by die planne ingeteken wat die koste omhoog jaag. 'n Paar los boekrakke kan ewe gemaklik en goedkoper 'n paar privaathoekies inrig. Een groot vertrek sonder enige afskortings is daarom veel beter gepas. Ook skort daar papierwerk rakende die aankope van die erf en of die munisipaliteit hom sal onderneem om die biblioteek te onderhou. Presies twee maande verloop, voordat Koch die volgende brief op 20 Januarie 1912 skryf. Die planne is ondertussen hersien en word nou versend. Sy laat egter ook nie na om te noem dat die nodige dokumente al die vorige jaar die 10de Julie ingedien is nie. Nietemin stuur sy die nodige brief saam. Op 20 Februarie 1912 is die planne goedgekeur en die biblioteekkomitee word gevra om Home Trust Co. in Hoboken, [[New Jersey]] te kontak. Carnegie gee Home Trust Co. op 5 Maart 1912 die opdrag om die geldsake te behartig. Byna 'n anderhalfjaar gaan verby. Maar uiteindelik word daardie briefie tog op 'n wintersdag op 24 Julie 1913 geskryf: die Carnegie-biblioteek is op Vrydag, '''20 Junie 1913''' op Moorreesburg '''geopen''', en deur niemand anders nie, as die Minister van Opvoeding, F.S. Malan, self. 'n Noenmaal is gehou en al die hoëlui van die streek was teenwoordig. Koch het wel nog net een laaste klein versoekie: 'n foto van Carnegie om in die biblioteek op te hang. Met die foto wat Andrew Carnegie gestuur het, kom die boodskap geteken op 13 September 1913: "Success to the Morreesburg Public Library".<ref name="AnnieBasson">[https://www.youtube.com/watch?v=_KbANuin8HI YouTube: Die Goeie Aarde: Hart van die Swartland]</ref> 'n Kleurfoto is in 1936 aan die biblioteek gestuur ter herdenking van sy honderdste verjaarsdag.<ref name="BMalan">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_1958-12/page/n5/mode/2up?q=moorreesburg Malan, B. 1958. Moorreesburg se Carnegie-Biblioteek. In: ''Die Kaapse Bibliotekaris''. Desember, 4-5.]</ref> ==== Die jare ná stigting ==== Die Streeksbibliotekaresse van die Afdeling Malmesbury, mej. Betsie Malan, lig in die Desember 1958-uitgawe van ''Die Kaapse Bibliotekaris'' bietjie die sluier oor die nadraai.<ref name="BMalan" /> Nadat die kerkraad die perseel geskenk en die mooi gebou opgerig is, begin hulle met 'n bankbalans van £200 in die plus.<ref name="BMalan" /> Vergeleke met die [[Joachim Nikolaus von Dessin|Von Dessin]]-biblioteek wat vir 'n eeu lank in die Kaap stof vergader het omdat eeue-oue teologiese werke in Latyn nie noodwendig binne iedereen se smaak val nie, was geld by die Moorreesburgers die grootste struikelblok.<ref name="BMalan" /> Niks in die lewe is verniet nie - afgesien van personeelsalarisse moet ook nog nuwe boeke aangekoop word. Al is Hopefield en Moorreesburg selfs teen 1943<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1943-07_11_1/page/2/mode/2up?q=moorreesburg Varley, D. 1943. Cape Libraries To-day and To-morrow. ''Suid-Afrikaanse Biblioteke'' Julie, 11 (1):3]</ref> nog die enigste twee dorpsbiblioteke in die ganse Kaapprovinsie wat nié 'n subskripsiebiblioteek met ledegeld-heffing was nie (teen 1945 kom Albertinia<ref>[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_1945-01_12_3/page/62/mode/2up?q=moorreesburg ''Suid-Afrikaanse Biblioteke''. 1945. Book Review: Libraries in the Cape Province. Januarie, 12(3): 63]</ref> se naam ook by, en in 1947 ook Joubertina en Kenhardt<ref name="Kenhardt">[https://archive.org/details/sim_south-african-journal-of-library-and-information-science_january-april-1947_14_3-4/page/92/mode/2up?q=moorreesburg Suid-Afrikaanse ''Biblioteke''. 1947. Library Notes and News. Januarie-April: 92]</ref>), is dit tot in die 1950's slegs in naam. Hierdie bepaling van gratis diens is omseil deur 'n donasie van minstens 5 sjielings (60 pennies) ''per boek'' per jaar van elkeen te eis wat wou lees.<ref name="BMalan" /> Tydens die depressiejare loop dinge drasties agteruit en teen 1933 beloop die skuld £66 in die minus. Die bibliotekaresse se salaris word verminder tot £1 10 sjielings per maand (sy moes ook poetsvrou speel), die aandure word afgeskaf (om elektrisiteit te bespaar). Ter aansporing, is sy egter geregtig op 10%-kommissie op alle donasies - wat haar sou aanspoor om geld in te samel. Die dorp is ook in wyke ingedeel en elke komiteelid moes, in 'n reeds versukkelde dorp, die dorpenaars gaan bearbei.<ref name="BMalan" /> Sake staan so: diegene wat nie wou lees nie, het nou nog minder leeslus. Die onderwysers voer weer aan die skoolbiblioteek is toegerus met genoeg leesstof - waarom moeite doen met die dorpsbiblioteek? Voorts is die Provinsiale toelaag met 25% besnoei; die Moorreesburg Munisipaliteit gee darem bietjie skiet met £16 per jaar. Slegs 46 nuwe boeke is in 1933 aangekoop; die ledetal is maar 56 persone. Die boeksirkulasie is 75 keer wat "verhalende lektuur" (fiksieboeke) per maand uitgeneem is, en 10 keer vir vakliteratuur (niefiksieboeke). Daardie jaar het gemiddeld slegs 10 tot 15 mense per dag die biblioteek besoek. Aan die een kant word gekla oor daar te min Afrikaanse boeke op die rakke is, maar aan die ander kant is daar oor 'n lang tydperk slegs 2 Afrikaanse boeke uitgeneem. (Selfs in 1958 is daar "altyd die klagte dat die Afrikaanse rakke leeg is, maar dis omdat al die boeke uitgeneem is en die mense feitlik net Afrikaans lees!").<ref name="BMalan" /> Teen 1937 is die bankbalans weer £27, 9 sjielings en 1 pennie in die plus, maar die moontlikheid word tog oorweeg om, soos die res van die Kaap, en te oordeel aan die onvolhoubaarheid, maar oor te gaan na 'n subskripsiebiblioteek. By navraag, raai die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek hul egter aan dat die dorpsmunisipalitet die biblioteek van Moorreesburg geheel en al moet oorneem (maar sulke versoeke en vertoë is al voorheen vrugteloos aan die munisipaliteit gerig). Verder word die woord "Subskripsiebiblioteek" alleen as 'n [[anachronisme]] beskou, en Moorreesburg se biblioteek moet maar wag vir die verslag van die Interdepartementele Komitee, sodat die Provinsiale Administrasie die verantwoordelikheid kan oorneem.<ref name="BMalan" /> Dit sou egter nog byna 20 jaar duur.<ref name="BMalan" /> Op 31 Augustus 1946 verduidelik die eerste Provinsiale Biblioteekorganiseerder, mnr. S.J. Kritzinger,<ref name="Kenhardt" /> hoe 'n vrye biblioteekskema werk. Dit duur egter nog tot 1953 voordat die biblioteek uiteindelik by die ou skema kon aansluit. Eers omtrent 3 jaar ná die nuwe ordonnansie kon die Moorreesburg Munisipaliteit so ver gekry word om by die nuwe Biblioteekdiens aan te sluit. Hierna volg die herstelwerk. Hierdie modernisering sluit in: die ou meubels is herrangskik en nuwe rakke is vir die kinderafdeling ingerig; die ou stowwerige en "doodse" gebou is opgevrolik met pastelkleurige mure en nuwe vloerbedekking wat kleurryker vertoon; genoeg rakspasie het die biblioteek lig en ruim laat voel. Die Carnegie-biblioteek kon opnuut op 12 September heropen word.<ref name="BMalan" /> Daar was natuurlik kritiek uitgespreek oor hierdie 'geldverkwisting', want "Moorreesburg se mense lees tog nie". Die teendeel is egter bewys met "die regte bibliotekaresse in 'n aantreklike gebou", waardeur die mense "feitlik aangelok word". Drie weke nadat die biblioteek weer oopgemaak het, is die ledetal byna 300 persone en die boeksirkulasie 1 764, meer as dubbeld soveel boeke as wat in die verlede maandeliks gelees is.<ref name="BMalan" /> Die geesdriftige bibliotekaresse hier ter sprake is "mev. Naude", die dogter van mnr. Walters, wat, net soos sy, ook 'n ywerige lid van die Biblioteekkomitee was. Haar naam verskyn trouens reeds in die notules van die 1930's, eers as jongmeisie, daarna as getroude vrou.<ref name="BMalan" /> ==== Tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar ==== In die Staatskoerant van 17 Augustus 1984 word die Ou Carnegie/Biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar. Die proklamasie lui so (in die Afrikaanse kolom, tikfoute ingesluit):<ref>[https://web.archive.org/web/20240713182757/https://sahris.sahra.org.za/sites/default/files/gazettes/9384-1790%20Carnegie%20Library%2C%20Church%20Street%2C%20Moorreesburg.pdf Kennisgewing No. 1790 van 17 Augustus 1984 (Staatskoerant uitgawe 9384), digitaal verkry vanaf https://sahris.sahra.org.za/node/30620 ]</ref> {{cquote| WET OP OORLOGSGRAFTE EN NASIONALE GEDENKWAARDIGHEDE, No. 28 VAN 1969 VERKLARING VAN DIE EIENDOM MET INBEGRIP VAN DIE OU CARNEGIE/BIBLIOTEEKGEBOU DAAROP, GELEË IN KERKSTRAAT, MOORREESBURG. Kragtens die bevoegdheid my verleen by artikel 10 (1) van die Wet op Oorlogsgrafte en Nasionale Gedenkwaardighede, 1969 (Wet 28 van 1969), verklaar ek, Gerrit van Niekerk Viljoen, Minister van Nasionale Opvoeding, hierby die eiendom, met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteek daarop, geleë in Kerkstraat, Morreesburg, tot nasionale gedenkwaardigheid. ''Beskrywing'' Die eiendom met inbegrip van die ou Carnegie-biblioteekgebou daarop, geleë op sekere stuk grond te Moorreesburg, afdeling Malmesburg, synde Perseel C.L. (nou bekend as Erf 123, Moorreesburg), en groot nege-en-sestig (69) vierkante roede en sestig (60) vierkante voet. Transportakte 7228/1913, gedateer 27 Augustus 1913. ''Historiese en argitektoniese belang'' Hierdie indrukwekkende gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in 1913 opgerig op grond geskenk deur die Nederduits Gereformeerde Kerk, Moorreesburg. Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew Carnegie van Skotland bewillig en nadat die gebou voltooi is is dit na hom vernoem. Die totstandkoming van die Carnegie-biblioteek is te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van mej. M. D. Koch van die plaas Biesjesfontein, wat dié projek van stapel gestuur het. 10/2/1116. G. VAN N. VILJOEN, Minister van Nasionale Opvoeding. }} Op die tweetalige kennisgewing verskyn die volgende (en veel bondiger) Afrikaanse bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Hierdie gebou, ontwerp deur die argitek N.T. Cowin, is in<br /> 1913 opgerig op grond geskenk deur die Ned. Geref. Kerk.<br /> Die boukoste wat £1 500 beloop het, is deur Andrew <br /> Carnegie van Skotland bewillig. Die projek is deur<br /> Mej. M.D. Koch van die plaas Biesjesfontein, Moorreesburg,<br /> van stapel gestuur.<br /> Geproklameer 1984 |} <gallery> File:Moorreesburg Carnegie library plaque.jpg File:Carnegie library 002.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 03.jpg File:Moorreesburg Carnegie Library 04.jpg </gallery> Minder as 'n jaar later maak die bibliotekaresse, mev. M.J. Kellerman, melding van hierdie gebeurtenis in die ''Kaapse Bibliotekaris''. Aangesien die biblioteek oor heelwat foto's, briefwisseling en selfs die spyskaart ten tyde van die openingsplegtigheid in 1913 beskik, oorweeg die biblioteekkomitee om 'n fondsinsameling te hou, met die doel voor oë om 'n uitstalkas aan te skaf waarin al die historiese dokumente in die biblioteek uitgestal kan word. Dié idee spruit voort nadat die biblioteek die vorige jaar 'n kompetisie gereël het om 'n kerspartytjie vir die storietyd-kleuters te hou - R123,00 is die vorige jaar toe vir die kerspartytjie ingesamel. <ref>[https://web.archive.org/web/20250302130907/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/6-june-july.pdf&type=file Kellerman, M.J. 1985. Brokkies en menings: Moorreesburg Biblioteek word 'n Nasionale Gedenkwaardigheid. ''Kaapse bibliotekaris'', Junie/Julie, p. 21-22]</ref> Dit is miskien iets besonders of wetenswaardig dat 'n "stukkie rymelary" deur 'n getroue leser geskryf en opgedra is aan die ou biblioteek en sy personeel, wat bibliotekaresse Retha Kellerman nog gedeel het in die ''Kaapse Bibliotekaris'' in 2001, 3 jaar voor die nuwe biblioteek sou open. As toeligting staan daar: "Samou is 'n bynaam vir Moorreesburg en Dirkie Uys, die skool op ons dorp, se naam."<ref name="KB.2001.MrtApr.53">Kellerman, R. 2001. Biblioteekblapse: Moorreesburg Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris'', Maart/April:53</ref> {{cquote| '''Die Samou Dorpsbiblioteek''' <br> Toe ek nog ' n kind was en in Dirkie Uys<br> Moes ons in die biblioteek so stil wees soos 'n muis<br> 'n Heilige vrees het ons gehad<br> As die ou kwaai bibliotekaresse met ons praat.<br> Boeke moes behandel word met respek<br> Daarom mag ons nie raas in dié plek<br> Kennis in boeke het ons nog nie waardeer,<br> Dit maar eers toe ons groter word, geleer.<br> Baie kennis is in bundels hier saamgebind<br> Sodat elkeen dit wat hy soek hier kan vind<br> Om 'n studie te maak van interessante dinge in die biblioteek<br> Sal mens tyd moet maak elke dag van die week.<br> As jy wil ontspan, is 'n boek die aangewese ding<br> Om jou weer in die regte stemming te bring<br> As 'n leser sê hy kyk vir 'n sekere boek<br> Weet die dames wat daar werk, net waar om daarvoor te gaan soek.<br> Om biblioteek toe te gaan is iets om na uit te sien<br> As jy weet hoe vriendelik dié mense jou bedien<br> Hulle is altyd spontaan en Hulle is altyd spontaan en vol van 'n glimlag<br> As jy daar inkom elke dag. }} Dieselfde leser se eggenoot het iets oor die personeel geskryf, wat ook in dieselfde 2001-rubriek verskyn:<ref name="KB.2001.MrtApr.53" /> {{cquote| '''Die biblioteek op Moorreesburg''' Die biblioteek op Samou<br> is ' n lieflike ou klipgebou.<br> Dit is iets om beslis te bewaar,<br> vanaf die boudatum bestaan dit al 86 jaar.<br> Die argitek meneer Cowin het eers die plan voltooi<br> sodat meneer Carnegie toestemming kon gee vir die spit van die eerste sooi.<br> Meneer Andrew Carnegie, 'n man om te onthou,<br> want hy het dit uit sy eie sak laat bou.<br> Die getal boeke is onbekend, maar dit sal baie wees<br> Ek sal nie onderneem om dit in my lewe deur te lees.<br> Die hart van die plek lê in die personeel,<br> Hart en siel in hul werk, geen probleem vir hul te veel.<br> Die vier dames wat die plek beman is vriendelik en te alle tye behulpsaam.<br> Ons noem hul ook sommer op hul naam,<br> vir Retha, Dalene, Katrina of Cecelia<br> As jy iets wil weet kan jy enigeen vra<br> My vrou laat my somtyds in die steek<br> solank sy net betyds kan wees by die biblioteek.<br> As hul nie te besig is, kan hul baie skerts en lag<br> Sy geniet hul geselskap al moet ek soms lank tuis vir haar wag. }} De Klerk skryf in 2021 op ''The Heritage Portal'' daar was oorspronklik twaalf Carnegie Biblioteke dwarsoor Suid-Afrika opgerig, maar daarvan het slegs sewe oorgebly, waarvan die Moorreesburg s'n een is.<ref>[https://www.theheritageportal.co.za/article/five-lost-seven-remain-carnegie-libraries-south-africa De Klerk, S.J. 2021. Five Lost Seven Remain: The Carnegie Libraries of South Africa. ''The Heritage Portal''. September, 24.]</ref> Isabel Young, Biblioteekbestuurder van Swartland, skryf in die ''Kaapse Bibliotekaris'' van Julie/Augustus 2024 : "Die gebou is in ’n baie goeie toestand en huisves tans die dorp se toerismeburo."<ref name="Young2024">[https://web.archive.org/web/20250224122200/https://d7.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ja24_cape_librarian.pdf Young, I. 2024. Moorreesburg Biblioteek vier sy 20ste verjaarsdag. ''Kaapse Bibliotekaris'', Julie/Augustus:3]</ref> === Rosenhof Openbare Biblioteek === In 1967 word 'n gebou in die Rosenhofgebied opgerig, wat die gesondheidskliniek, behuisingskantoor en biblioteek gehuisves het. Die gesondheidskliniek skuif in 1994 na die gesondheidsentrum op die dorp. Later skuif die behuisingskantoor na die kliniekafdeling van die ou gebou, met die ou ruimte van die behuisingskantoor wat leegstaan. In 1995 besluit die munisipaliteit om die biblioteek met hierdie beskikbare ruimte te vergroot. Nadat die middelmuur uitgebreek is (die verbreking het R12&nbsp;000 beloop), is die rakke verskuif, die matte gelê, nuwe gordyne opgehang. Ook die biblioteek se oprit is geteer, en teen 1996 vind mens ook 'n nuwe uitgelegte tuintjie voor die gebou.<ref name="DeVilliers.1996" /> In die ''Kaapse Bibliotekaris'' van November/Desember 1996 word die bouplan van die nuwe Rosenhof Biblioteek afgedruk.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die vloeroppervlakte het 62&nbsp;m² beslaan. Die voorraad boeke was 5&nbsp;342, die kunsafdrukke 13, die videokassette 20, die musiekkassette 6. Die ledetal onder die volwassenes was maar gering (295), maar die kinders was 690. Die jaarlikse sirkulasiesyfer in 1995 was 24&nbsp;180.<ref name="DeVilliers.1996" /> Die bibliotekaresse, mev. Mary Marais, was sedert 1977 in die biblioteek werksaam. Die leerlinge van die Laurie Hugo Primêre Skool, maar ook van Skoonspruit Sekondêr (van Malmesbury) en Steynville (Piketberg) is hier bedien, veral nadat die skoolleerplan met die koms van die nuwe demokratiese bewind verander het en meer inligting deur naslaanwerk van buite ingewin moes word. Die biblioteek is later met 'n fotostaatmasjien toegerus, wat die druk by die munisipale kantore verminder het. Die tydskrifsirkulasie was betreklik hoog vir so 'n kleinerige biblioteek: 605 vir 1995.<ref name="DeVilliers.1996">[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-1996_40_10/page/44/mode/2up De Villiers, A. 1996. Rosenhof Openbare Biblioteek. ''Kaapse Bibliotekaris''. November-Desember (40) 10:44]</ref> Onder die hofie 'Moorreesburg personeel presteer' skryf die redaksie van die ''Kaapse Bibliotekaris'' (Maart/April, 1999):<ref>[https://web.archive.org/web/20250518074830/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2024-11/2-march-april.pdf&type=file ''Kaapse Bibliotekaris''. 1999. Moorreesburg personeel presteer. Maart/April:2]</ref> {{cquote| Mary Marais, bibliotekaris van Rosenhof Biblioteek en Katriena Matthews, skoonmaker, het elkeen onlangs 'n sertifikaat vir 21 jaar diens ontvang. Terselfdertyd het Retha Kellerman, bibliotekaris by Moorreesburg Openbare Biblioteek ook 'n sertifikaat vir 18 jaar diens ontvang. Die sertifikate is tydens 'n geselligheid deur Raadsheer C de Jongh, die burgemeester van Moorreesburg, aan almal oorhandig. Tydens die geselligheid is afskeid geneem van Mary Marais, wat vir 21 jaar getroue diens by Rosenhof Biblioteek gelewer het. Sy was 'n ware staatmaker en het die afgelope jare diep spore in die gemeenskap getrap. Sy was alombekend en bemind en haar vriendelike glimlag en behulpsaamheid, sal deur groot en klein gemis word. Baie geluk aan almal! }} === Moorreesburg Openbare Biblioteek (sedert 2004) === Reeds in 1958 is daar 'n behoefte aan fasiliteite soos 'n projeksiekamer by die Carnegie-biblioteek uitgespreek (soos om skyfies (dias) te vertoon).<ref name="BMalan" /> Dit voel dus teenstrydig om 'n biblioteekgebou tot Nasionale Gedenkwaardigheid te verklaar en feitlik op papier vas te teken, net sodat daar nie verbouings kan plaasvind om aan moderne behoeftes te voldoen nie; die behoeftes het met verloop van tyd immers nie verminder nie. Ook die Rosenhof-biblioteek sou met die nuwe skoolleerplan kort voor lank nie meer geskik wees nie. In 2002 word bekend gemaak die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens het 'n subsidie van R2&nbsp;100&nbsp;000 toegestaan vir die bou en oprigting van 'n nuwe openbare biblioteek op Moorreesburg. Die nuwe biblioteek vervang sodoende die Carnegie-biblioteek, asook die biblioteek te Rosenhof.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713164147/https://www.westerncape.gov.za/text/2003/09a-ar_of_the_wcape_prov_library_service_2002_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2002/2003. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 3]</ref> Die nuutgeboude Moorreesburg Openbare Biblioteek is in Maart 2004 geopen.<ref>[https://web.archive.org/web/20240713190634/https://www.westerncape.gov.za/text/2004/11/lib_services_2003_04_afr.pdf Jaarverslag van die Provinsiale Wes-Kaapse Biblioteekdiens, 2003/2004. Onder: Streekorganisasie, Nuwe fasiliteite en opgraderings, Boland. bl. 11]</ref> In die November/Desember 2004-uitgawe van die ''Kaapse Bibliotekaris'' word die nuwe biblioteek baie kortliks opgesom. Wat hier opval is die "pragtige donkerhout afwerkings met 'n besondere interessante toonbank", maar ook: "die hoë plafon dra by tot die besondere atmosfeer". Daar staan ook kindermeubels in vrolike kleure in die kinderafdeling wat met die donker hout van die boekrakke kontrasteer en by die volwasse kant nooi 'n ruim leesarea die gebruikers om in die biblioteek te vertoef. Verder word nog 'n bietjie detail verskaf: Die amptelike opening was op 30 Maart 2004. Die boekvoorraad staan op 21&nbsp;000. Die biblioteek beskik oor 'n "stewige" ledetal van 3&nbsp;042 mense. Die jaarlikse sirkulasie is 85&nbsp;901 keer wat boeke uitgeneem of hernieu is. Die totale oppervlak van die biblioteek beslaan 643&nbsp;m². Daar is 5 personeellede werksaam. En die argitekte van die gebou was Winston Lederie en Corrie de Swardt.<ref>[https://archive.org/details/sim_cape-librarian-kaapse-bibliotekaris_november-december-2004_48_6/page/19/mode/2up . De Villiers, J. 2004. Moorreesburg/Hermanus: van golwende koringlande tot deinende branders... ''Kaapse Bibliotekaris'', November/Desember, 48(6):38-39.]</ref> In Mei/Junie 2011 word die volgende personeellede van die biblioteek genoem: Cecelia Larey (bibliotekaris); Rocelle van der Horst (voorwaardelike toelae); Colleen Atkins (biblioteekhulp); Bonita Cupido (biblioteekassistent); Natasha Prins (biblioteekassistent) en Bellinda Saunders (biblioteekassistent).<ref>Loock, I. 2011. The Library Route: Swartland Munisipaliteit. ''Kaapse Bibliotekaris'', Mei/Junie:53-54.</ref> Volgens die erfwaardasie van 1 Julie 2023 is die erfgrootte waarop die biblioteek staan 3&nbsp;902&nbsp;m² en die erfwaarde alleen geraam op R3&nbsp;389&nbsp;000.<ref>[https://web.archive.org/web/20240614024043/https://www.swartland.org.za/media/docs/2023/Valuation_Rolls/Algemene_Waardasies_2023/Moorreesburg.pdf Swartland Municipality General Valuation for 2023, ingevolge Artikel 30 van die Munisipale Eiendomsbelastingwet 6 van 2004], sien bl. 78.</ref> Op 28 Maart 2024 is die 20-jarige bestaan van die biblioteek gevier. By hierdie geleentheid het die voormalige bibliotekaresse van die Moorreesburg Carnegie Biblioteek, Retha Kellerman, as gasspreker opgetree, en onder meer uitgewei oor die leesstof wat die lesers destyds uitgeneem het, hoe die publiek die biblioteek as 'n "oase" met die wonderlikste boeke beskou het, hoe aanstellings gedoen is, asook staaltjies oor die personeel en die afwagting op nuwe boeke. Personeel soos Cecelia Larey (bibliotekaresse) en Belinda Saunders (biblioteekassistent) wat destyds saam met haar gewerk het, is nog werksaam by die Moorreesburg Biblioteek. Die biblioteek beskik oor fasiliteite soos gratis internettoegang en rekenaargebruik, 'n fotostaatmasjien en internet-afdrukdiens. Jonk en oud word bedien: Skole en kleuterskole besoek die biblioteek nog gereeld; ouetehuisbesoeke en spesiale uitreike na seniorburgers word nie agterweë gelaat nie. Kinders word nie alleen gehelp met geletterdheid nie, maar ook rekenaargebruik.<ref name="Young2024" /> In 'n 2024-onderhoud met Cecelia Larey, Senior Bibliotekaresse by Moorreesburg-biblioteek, sê sy van die gewildste genres is speurverhale, rillers, spanningsverhale, Christelike fiksie en romanse. Sy ondervind die lesers het nie meer voorkeure nie; hulle lees nie slegs letterkunde soos voorheen nie, maar sluit ook lektuur in, soos romanse.<ref name="Cecelia Larey2024">[https://web.archive.org/web/20241110015921/https://www.litnet.co.za/ons-biblioteke-n-onderhoud-met-cecelia-larey/ ''Litnet''. 2024. Ons biblioteke: ’n onderhoud met Cecelia Larey. 9 Oktober.]</ref> Die gewildste titels wat sy tydens die onderhoud onder die lesers ervaar, sluit in: ''Anderman se vrou'' (Chris Karsten), ''Bloedfamilie'' (Elsa Hamersma), ''Buit'' (Dibi Breytenbach), ''Die losprys'' (Dee Henderson), ''Die rooi koord'' (Francine Rivers), ''Doolhof'' (Rudie van Rensburg), ''Gifbeker'' (Irna van Zyl), ''Hulle noem haar Carminda'' (E Kotze), ''Die kinders van spookwerwe'' (Lize Albertyn-du Toit), ''Klikbek'' (Sidney Gilroy), ''Leo'' (Deon Meyer), ''Minder as niks'' (Irma Venter), ''Die hart soek wat hy soek'' (René van Zyl), ''Ons skulde'' (PP Fourie), ''Roofdier'' (Marie Lotz), ''Soen my, asseblief'' (Dina Botha) en ''Verbly julle in die hoop'' (Helena Hugo).<ref name="Cecelia Larey2024" /> Wat die internet as bedreiging vir die biblioteekwese betref: die biblioteeklede weet nou al 'n boek is meer betroubaar. Die internet word in die biblioteek gebruik, maar tot 'n mindere mate om aanlyn te lees. Sy voel ook baie sterk daaroor dat mens jou gemeenskap se leesbehoeftes in ag moet neem: dit help nie die boekevoorraad bestaan slegs uit 40% Afrikaanse titels, terwyl die leserspubliek inderdaad 80% Afrikaanssprekend is nie.<ref name="Cecelia Larey2024" /> In April 2023/Maart 2024 is die voorraad boeke, tydskrifte, ens. 19 645 items,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> en 2024/2025 toon 19 132 items.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> === Sirkulasiesyfers === In 2004 word die syfers van die nuwe biblioteekgebou (open Maart 2004) en die einde van Rosenhof (sluit Maart 2004) soos volg verstrek:<ref name="Sirkulasiesyfers2004">[https://web.archive.org/web/20190517025703/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2006/5/annual_review2004_05.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2004. p. 38]</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Biblioteek ! colspan="8" |Boeksirkulasie (2004) ! rowspan="3" | Totale <center>Boeksirkulasie</center> ! rowspan="3" | Tydskrif-sirkulasie |- ! colspan="4" |Volwassenes ! colspan="4" |Kinders |- |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br>fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |Afrikaanse<br> fiksie |Engelse<br> fiksie |Xhosa-<br> fiksie |Vaklektuur/<br> niefiksie |- !Moorreesburg |62 179 |12 344 |0 |7 291 |16 483 |7 345 |0 |2 019 |107 661 |3 002 |- !Rosenhof |2 337 |66 |0 |119 |815 |160 |0 |46 |3 543 |641 |} Die syfers toon ook die gevoelige knou wat die Covid-19-grendeltydperk die sirkulasiesyfers van die Moorreesburg Openbare Biblioteek toegedien het. {| class="wikitable" | rowspan="3" |<center>'''Jaar'''</center> | colspan="2" |<center>'''Ledetal'''</center> | colspan="8" |<center>'''Boeksirkulasie'''</center> | rowspan="3" |<center>'''Totaal'''</center> | rowspan="3" | '''Tydskrif-sirkulasie''' |- | rowspan="2" |<center>'''Volwassenes'''</center> | rowspan="2" |<center>'''Kinders'''</center> | colspan="4" |<center>'''Volwassenes'''</center> | colspan="4" |<center>'''Kinders'''</center> |- |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |Afrikaanse fiksie |Engelse fiksie |Xhosa- fiksie |Vaklektuur/ niefiksie |- |'''April 2024 tot  Maart 2025'''<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025">[https://web.archive.org/web/20260408185839/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2026-03/annual-review-2024-2025.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2024 tot Maart 2025. p. 115]</ref> |766 |331 |18 504 |4 626 |0 |1 071 |5 702 |1 881 |1 |343 |32 128 |350 |- |'''April 2023 tot  Maart 2024'''<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024">[https://web.archive.org/web/20250403165255/https://www.westerncape.gov.za/cas/files/wcg-blob-files?file=2025-03/western-cape-library-service-annual-review-2023-2024.pdf&type=file Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2023 tot Maart 2024. p. 97]</ref> |1 166 |467 |18 343 |4 003 |1 |861 |4 970 |1 551 |0 |274 |30 094 |454 |- |'''April 2022 tot  Maart 2023'''<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023" /> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |17 607 |3 921 |0 |827 |4 213 |1 558 |0 |497 |28 623 |845 |- |'''April 2021 tot Maart 2022'''<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022" /> |1 590 |742 |14 701 |3 493 |0 |559 |2 357 |1 196 |0 |191 |22 497 |985 |- |'''April 2020 tot Maart 2021'''<ref name="Sirkulasiesyfers2020.2021">[https://web.archive.org/web/20240615183129/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_20-21_trilingual.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2020 tot Maart 2021. p. 85]</ref> '''(Covid-tydperk)''' |971 |347 |10 842 |2 136 |2 |461 |1 356 |664 |2 |129 |15 592 |851 |- |'''Kalenderjaar 2019'''<ref name="Sirkulasiesyfers2019">{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |title=Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2019. p. 70 |access-date=20 Julie 2024 |archive-date=20 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240720082221/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2019-20.pdf |url-status=dead }}</ref> |979 |347 |39 081 |6 411 |2 |3 537 |6 268 |2 184 |64 |16 666 |74 213 |3 987 |- |'''Kalenderjaar 2018'''<ref name="Sirkulasiesyfers2018">[https://web.archive.org/web/20240701035606/https://www.westerncape.gov.za/assets/library_service_annual_review_2018-2019.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2018. p. 65]</ref> |1 079 |390 |41 089 |6 256 |2 |5 540 |7 566 |2 539 |18 |26 065 |89 075 |5 963 |- |'''Kalenderjaar 2017'''<ref name="Sirkulasiesyfers2017">[https://web.archive.org/web/20240717104105/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_library_service_17-18.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2017. p. 76]</ref> |1 150 |518 |37 222 |5 968 |9 |2 951 |7 368 |2 392 |1 |14 810 |70 721 |4 222 |- |'''Kalenderjaar 2016'''<ref name="Sirkulasiesyfers2016">[https://web.archive.org/web/20240705235735/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/ar_16-17_all.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2016. p. 63]</ref> |1 150 |518 |43 278 |7 051 |9 |3 502 |10 123 |3 468 |10 |8 922 |76 363 |4 691 |- |'''Kalenderjaar 2015'''<ref name="Sirkulasiesyfers2015">[https://web.archive.org/web/20240704052411/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/library_service_annual_review_2015-16_all_3_official_languages_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2015. p. 63]</ref> |905 |372 |46 975 |7 155 |1 |3 586 |10 127 |3 825 |27 |3 035 |74 731 |4 063 |- |'''Kalenderjaar 2014'''<ref name="Sirkulasiesyfers2014">[https://web.archive.org/web/20240703232704/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/jaaroorsig_2014-5_afrikaans.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2014. p. 33]</ref> |929 |306 |52 218 |6 910 |13 |4 304 |10 233 |3 640 |9 |6 077 |83 404 |4 119 |- |'''Kalenderjaar 2013'''<ref name="Sirkulasiesyfers2013">[https://web.archive.org/web/20240513164444/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/finaal_statistiek_jaaroorsig_2013_-_14_afr_23_feb_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2013: Wes-Kaap vergelykings. p. 10]</ref> |1 182 |441 |52 853 |7 192 |31 |4 721 |12 166 |3 664 |29 |4 252 |84 908 |4 386 |- |'''Kalenderjaar 2012'''<ref>Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2012. p. 29</ref> |1 438 |543 |54 477 |8 588 |2 |4 411 |11 569 |3 866 |16 |2 383 |85 312 |4 364 |- |'''Kalenderjaar 2011'''<ref name="Sirkulasiesyfers2011">[https://web.archive.org/web/20240701151810/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_servce_annual_review_afrikaans_2011-12_0.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2011. p. 45]</ref> |1 467 |556 |57 938 |9 154 |31 |5 392 |14 993 |4 408 |36 |3 718 |95 670 |4 284 |- |'''Kalenderjaar 2010''' |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |<nowiki>-</nowiki> |- |'''Kalenderjaar 2009'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009">[https://web.archive.org/web/20220628212152/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_200820092010_in_3_official_languages_of_the_western_cape.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2008 en 2009. p. 47 & 65]</ref> |2 033 |1 002 |58 149 |9 590 |51 |5 666 |13 791 |4 468 |5 |2 688 |94 408 |4 511 |- |'''Kalenderjaar 2008'''<ref name="Sirkulasiesyfers2008.2009" /> |2 163 |1 151 |54 813 |11 214 |0 |5 604 |13 852 |4565 |0 |1 808 |91 856 |4 219 |- |'''Kalenderjaar 2007'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007">[https://web.archive.org/web/20240627133401/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2011/5/western_cape_library_services_annual_review_20072008.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag 2006 en 2007. p. 31 & 47]</ref> |2 201 |1 144 |54 313 |11 087 |0 |5 676 |14 755 |5 173 |0 |1 778 |92 782 |4 600 |- |'''Kalenderjaar 2006'''<ref name="Sirkulasiesyfers2006.2007" /> |1 901 |977 |60 375 |12 202 |0 |7 390 |16 497 |5 319 |0 |2 045 |103 828 |4 752 |} Op 17 Augustus 2021 is staatsbefondsde e-boeke en luisterboeke deur die Libby-toepassingsprogram vir elke Wes-Kaapse biblioteeklid beskikbaar gestel.<ref>[https://archive.is/KHEFO Western Cape Government. 2021. E-books now available to Western Cape public library users. 17 August.]</ref><ref>[https://archive.is/WuU15 Accessing eBooks remotely through the Western Cape Library Service.]</ref> Sover dit die Moorreesburg Openbare Biblioteek aangaan: die statistiek rakende die uitneem van e-boeke en luisterboeke, deur die Overdrive/Libby-toepassing, toon 'n baie geleidelike opgang. Vanaf April (dus, eintlik 17 Augustus) 2021 tot Maart 2022 is die e-boeke 103 keer uitgeneem, en luisterboeke 0 keer. In dieselfde tydperk het die lede van die Malmesbury Openbare Biblioteek die e-boeke 331 keer uitgeneem, en die luisterboeke 4 keer. Vergeleke hiermee, het die lede van die Bredasdorp Openbare Biblioteek in die Overberg in dieselfde tydperk 656 keer e-boeke uitgeneem, asook 35 keer die luisterboeke.<ref name="Sirkulasiesyfers2021.2022">[https://web.archive.org/web/20240720081200/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/western_cape_library_service_annual_review_2021-2022.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2021 tot Maart 2022. p. 85]</ref> April 2022 tot Maart 2023 toon dit duidelik: onbekend is onbemind. Wat sirkulasiesyfers van e-boeke en luisterboeke aanbetref, is Moorreesburg se syfers vir e-boeke 259 keer en luisterboeke 31 keer, en Malmesbury s'n 743 en 50 keer onderskeidelik. Elkeen van hierdie Swartlandse dorpe word nog in die skadu gestel deur die Bredasdorp Openbare Biblioteek, wie se lede die provinsiale e-boeke 1 582 keer uitgeneem het, en luisterboeke 164 keer.<ref name="Sirkulasiesyfers2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240717104424/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/annual_review_2022-2023.pdf Wes-Kaapse Biblioteekdiens. Jaarverslag April 2022 tot Maart 2023. p. 91]</ref> Die syfers toon 'n gestadigde toename in die biblioteekjaar 2023/2024,<ref name="Sirkulasiesyfers2023.2024" /> maar byna-byna 'n verdriedubbeling in 2024/2025.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> {| class="wikitable" ! rowspan="3" | Tydperk ! colspan="8" |Overdrive/Libby-sirkulasie |- ! colspan="2" |Moorreesburg (Swartland) ! colspan="2" |Malmesbury (Swartland) ! colspan="2" |Bredasdorp (Overberg) ! colspan="2" |Piketberg (Bergrivier) |- |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |E-boeke |Luisterboeke |- !April 2024 tot Maart 2025 |911 |9 |1 666 |374 |3 745 |535 |4 113 |506 |- !April 2023 tot Maart 2024 |359 |17 |905 |252 |2 303 |330 |2 627 |353 |- !April 2022 tot Maart 2023 |259 |31 |743 |50 |1 582 |164 |1 616 |101 |- !April 2021 tot Maart 2022 |103 |0 |331 |4 |656 |35 |183 |6 |} 'n Mens moet jou egter nie blindstaar teen die sirkulasiesyfers nie. Bredasdorp het wel 113 Libby-gebruikers, wat beteken gemiddeld nie eens 3 boeke word per maand per lid uitgeneem nie.<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die Bredasdorp Openbare Biblioteek was vanaf 9 September 2024 tot 2 Maart 2025 gesluit (3 Maart heropen) weens herstelwerk aan die dak (na afloop van 2024 se vloede).<ref>[https://www.facebook.com/100069288096394/posts/kennisgewing-bredasdorp-biblioteekneem-asb-kennis-dat-die-biblioteek-gesluit-sal/824686706517592/ Facebook: Cape Libraries]</ref><ref>''Suidernuus''. 7 Maart 2025, bl. 2: Die biblioteek het Maandag heropen nadat dit vir maande gesluit was terwyl daar aan die dak gewerk is.</ref> Om hierdie rede is die volwasse Afrikaanse fiksie op die biblioteekrak omtrent die helfte (9 332) in dieselfde tydperk as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Dan nog is daar ander faktore wat die sirkulasie kan beïnvloed soos dat die biblioteek naweke gesluit is (soos in Bredasdorp se geval sedert Julie 2024), en dat 'n inlewerdatum selfs 'n maand vooruit, pleks van die gebruiklike twee weke, gestempel is - wat die hernuwing onnodig maak. Piketberg Openbare Biblioteek het weer 140 Libby-gebruikers, maar ook sy sirkulasiesyfer (2024/2025) van die fisiese Afrikaanse volwasse fiksieboeke op die rakke is beduidend laer (10 964) as Moorreesburg s'n (18 504).<ref name="Sirkulasiesyfers2024.2025" /> Die lesers se voorkeure, ouderdomsgroepe, inkomstegroepe, migrasiegedrag onder jongmense, gemeenskapsbetrokkenheid, infrastruktuurontwikkeling wat groter diverse afleiding en vryetydbesteding meebring (soos veselkabel en 5G, sosiale media, aanlynspeletjies, YouTube, stroomdienste, VRChat, ens.) en biblioteekvoorraad verg indringender ondersoek. == Toerisme en dorpsgees == Toerisme is, soos 'n gedig, 'n woordespel: elemente word met die hand uitgesoek en belig om 'n sekere bemarkbare beeld of indruk te skep en uit te straal. In '''1944''' word 'n Duitse grammatika- en leesboek vir Afrikaanse hoërskoolleerlinge geskryf deur 'n onderwyser van die Hoërskool vir Seuns, in die [[Paarl]], mnr. P.H. de V. Uys. In die taalboek tref mens 'n eenvoudige leesstuk aan wat oorspronklik bedoel was om die lidwoordveranderinge te behandel, maar tog iets van die dorp self verklap:<ref>Uys, P.H. van V. 1944. '' 'n Taal en Leesboek: Vir Duits-Leerlinge van Sekondêre en Hoërskole''. Nasionale Pers Beperk: Kaapstad, pp. 26-27</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Duits ! scope="col" style="width: 300px;" | Vertaalpoging |- |Moorreesburg ist ein Dorf im Schwarzland. Es hat eine besonders gute Schule, eine Schulhalle, worin schöne Kunstwerke sind, und auch ein schönes Rathaus, das zwischen der Bank und der Schule steht.<br>Heutzutage pflanzen viele Einwohner Blumen vor den Häusern: auch auf den Farmen im Bezirk (distrik) tut man das.<br/><br/>Im Frühling ist alles grün:<br/><br/>"Die Blumen und Bäume blüh(e)n<br/>Und durch die Himmelsbläue<br/>Die rosigen Wolken zieh(e)n."<br/><br/>Im Sommer, wenn das Getreide abgeerntet ist, sieht alles fahl aus. Die Stoppelfelder sind gelb, die Nebel grau, und der Wind weht. Dann gehen die Dorfbewohner an die See. Das Dorf liegt etwa 60 Meilen von Kapstadt entfernt.<br/> |Moorreesburg is 'n dorp in die Swartland. Dit het 'n besonders goeie skool, 'n skoolsaal, met mooi kunswerke daarin, en ook 'n mooi stadsaal, wat tussen die bank en die skool staan.<br> Deesdae plant baie inwoners blomme voor die huise: ook op die plase in die distrik doen mens dit.<br/><br/>In die lente is alles groen:<br/><br/>"Die blomme en bome bloei<br/>En deur die hemelblou<br/>Trek die pienk wolke"<br/><br/>In die somer, wanneer die koring afgeoes is, lyk alles vaal. Die stoppellande is geel, die mis grys, en die wind waai. Dan gaan die dorpenaars see toe. Die dorp is sowat 60 myl vanaf Kaapstad geleë.<br/> |} Wat hier opval is die dorpsverfraaiing deur blomtuine, veral gesien dat Moorreesburgers eers in November 1957 vir die eerste maal kraanwater gesmaak het, en voorheen maar hoofsaaklik van brakkerige boorgatwater afhanklik was. Kortom: op byna elke erf was daar voorheen 'n windpomp en as die water op jou eie erf onverkrygbaar of te sout was, moes mens maar langsaan by die bure bedel. Die teksgedeelte spreek dus van die dorpsgees self - die mooi wat die dorpsmense vir hulself kweek en in uitleef te midde van die watergebrek wat die dorp se vooruitgang gestrem het.<ref>Lochner, J.J. 1979. ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 73-74</ref> Die aangehaalde teksvers kom uit die eerste strofe van [[Heinrich Heine]] se gedig,<ref>[https://www.projekt-gutenberg.org/heine/gedichte/chap109.html Projekt Gutenberg.de: Heinrich Heine: Gedichte]</ref> wat hier gejukstaponeer word met die koringlande van Moorreesburg. In die Duitse gedig het Meimaand in Duitsland aangebreek en alles lyk mooi. Die nagtegale sing uit die "lowergroen hoogte", die wit lammers spring oor 'n sagte groen kleed. Tog kan die spreker hom nie in die vreugde deel, of sing of spring nie; hy lê siek in die gras; hy hoor iets in die verte opklink; hy droom, maar weet nie wat nie. Die spreker is moontlik siek van liefdesverlange (let telkens op die meervoude van die nagtegale en die lammers en sy eensaamheid) of dat hy gewoon nie die aanbreek van die laatlente kan verwoord nie. In '''1947''' word 'n tafereel van Moorreesburg geskilder in ''The Young Traveller in South Africa'', deur Anthony Delius.<ref name="Delius">[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.59333/page/n103/mode/2up?q=moorreesburg Delius, A. 1947. ''The Young Traveller in South Africa''. London: Phoenix House, pp. 94-95; 96-104]</ref> Teen sononder se kant ry die motor Moorreesburg se stowwerige grondpaaie binne, 'n dorp waar boere kan koop en verkoop. "Oom Thys Langeberg" (agter die motorstuur) en sy suster het hul skooljare by hierdie hoërskool voltooi wat teen die heuwel pryk. Die strate was nog druk besig, veral by die koöperasiewinkel waar van trekkeronderdele tot sardientjies verkoop word. Orals staan groot trekkers met enorme bande rond, maar so ook waens, donkiekarre en vierkantige perdekarretjies. Oom Thys merk terloops aan die medereisigers op "die mense hierso is baie trots op hul diere", maar ken blykbaar ook iedere dorpenaar. So is daar Oom Hennie Hanekom, wie se derde vrou, Tant Helie le Roux, 'n ryk weduwee was. Dan is daar ook arme Neef Danie Truter, wat pas twee koeie en al sy varke weens een of ander pes verloor het. Ook word die reisgenote gewaarsku teen die skelm Japie Malherbe, wat oom Thys nog twee sakke kunsmis van drie jaar gelede skuld.<ref name="Delius" /> Daar is nog oom Ernie Cloete wat 'n nuwe soort voer op die proef stel, en Oom Dirk Rust wat pas aan die predikant prontuit gesê het wat hy van hom en sy preke dink. Dan is daar ook Tant Marie, die vrou van Oom Barend, wat stadig die straat afstap; hul plaas is nou in hul seuns se hande - die egpaar wil hul lewe in 'n dorpshuis naby die kerk slyt. Die geselskap vertoef 'n wyle om vis by 'n bruin man met 'n vragwa vol steenbras te koop, waarna hul die dorp verlaat - Koringberg se kant toe, waar Thys Langeberg se geboortegrond by Koringkraal is.<ref name="Delius" /> Buitekant die dorp merk mens nog vir oulaas die wisselbou op - skape en osse wat tussen die droë stoppellande wei, terwyl die ploeg en saai van begin-Meimaand (na die eerste reëns) op ander lappies grond reeds agter die blad is. 'n Stukkie groen begin reeds deur die grond breek. Hier en daar staan 'n paar bome waar mens plaashuise sou aantref, of wat waak by begraafplase oor vier of vyf geslagte van die voorsate.<ref name="Delius" /> Dan volg 'n beskrywing van die plaaslewe, waar van die groter kinders, wat op Moorreesburg skoolgaan, veral bedrewe is met die [[jukskei]]gooi.<ref name="Delius" /> In '''1988''' kry Moorreesburg op die SAUK-televisieprogram ''Die Goeie Aarde'' (wat landswyd uitgesaai is), ook sy eie episode "Hart van die Swartland", met [[Annie Basson]] wat die teks en regie behartig. Die verteller is André Terblanché. Die dorp word beskryf as "klein", met 'n "koöperasie, 'n handelshuis, 'n bakhuis en 'n slaghuis." Die volgende unieke dorpselemente word uitgelig: die NG Sendinggemeente se brigade; die argitektuur en dorpsuitleg; die oorsprong van die naam Samou; die byname van die dorps- en plaasbewoners; die onderwys van destyds (in 'n wêreld sonder radio, wat geen Engels of Latyn geken of gepraat het nie); die kunsgalery; die poskantoor; die Carnegie-biblioteek; die Boerejode (Ivan Katz en Leon Goodman); die evangelis en plaaspredikant Saul Kayster ("Oom Boytjie"); die vark-, perde- koringboer Johan Kotzé van Alexandershoek; stories uit die streek; die rieldans, die askoek, die sitees en hanekokketiel; tradisionele Swartlandse disse by die Hanekoms (op die plaas Ebenhaezer, met die spyseniersdiens).<ref name="AnnieBasson" /> In die digter en boorling, [[M.M. Walters]] se koffietafelboek ''Die Swartland is my Tuisland'' ('''1990'''), wyk die ontologiese ("wat is?") nou voor die "nostalgiese reis" ("wat was?") en die verganklike, van kennisse, vriende en familie wat nie meer daar is nie. Tussen die swart-en-wit foto's van Siegfried Behm, tref die leser strofes aan van 'n wêreld wat gewyk het voor die uiters onpersoonlike moderniteit en vooruitgang, maar ook hoe bordjies verhang is:<ref>Walters, M.M. 1990. Die Swartland is my Tuisland: 'n nostalgiese reis deur M.M. Walters. Kaapstad: Perskor. bl. 41</ref> {{cquote| Die Swartland is nie meer wat hy was nie,<br/> min het gebly uit my herinneringstyd:<br/> die plaashekke skitter nuwe eienaarsname<br/> vergete is die mense van die bossieveldtyd:<br/> [...]<br/> Die dorpshuis se tuin is vertrap en verlate,<br/> die winkel is weg want dis koöperasiekooptyd<br/> en die een wat in die maerjaer voorgeskiet het,<br/> is afgeskryf met die skuld uit die swaarboertyd.}} Cornel Truter se toeristegids ('''1994''') is in opdrag van die destydse Weskus-Streeksdiensteraad opgestel. Elke dorp kry in die boek sy regmatige plekkie en 'n kort historiese oorsig vir die dwalende besoeker. Moorreesburg word hier as die tweede grootste dorp in die Swartland beskou en met sy twee hotelle as 'n ideale verblyfdorp uitgesonder, "waarvandaan dagtoere na omliggende plekke onderneem kan word". Die besienswaardighede wat in en om die dorp uitgelig word, is: die Koringbedryfmuseum, die Langgewens-proefplaas, die Weskus Streeksdiensteraad se hoofkantoor (vir streeksinligting), die Moorreesburg Koringboere Beperk (MKB)-koöperasie, die kalkfabriek buitekant die dorp, die Dirkie Uys-kunsgalery, die El Vie-borduurfabriek en die Seisoensfeeste (die landbouskou in September en die Oesfees/halfmarathon in November).<ref name="Truter1994." /> Van die dorpsgees (die ''genius loci'') en dorpsgewoontes self kom mens teen hierdie tyd weinig te wete. 'n Nuwe tendens steek vanaf die 2000's kop uit: Op die kruin van kapitalisme, met sy verkwistende verbruikerskultuur, word die dorp en sy inwoners self gekommodifiseer tot 'n produk en ervaringspakket wat bemark word vir die vlietende verbyganger. Toeriste skryf oor die oppervlakkige - wat hul gesien, gedrink, verorber en besoek het, en waar verpoos, vertoef en oorgeslaap is, en oor allerlei luukshede; selfs die omliggende dorpe word met oorde in die buiteland vergelyk, maar bloedweinig oor die hart - die dorpenaars en dorpskultuur - self.<ref name="MM16Aug2025" /> Nog in 2023 kom hierdie sin op Moorreesburg se toerismewebwerf voor:<ref>[https://web.archive.org/web/20230630071209/https://www.moorreesburgtourism.co.za/about-moorreesburg/ Moorreesburg Tourism. 2023. About Moorreesburg]</ref> {{cquote| The impression of a ‘one-horse town’ at first glance is largely deceptive, and those driving through without stopping are missing out on a number of goings-on.}} Teen 2025 is dit duidelik wie die eintlike teikenmark geword het: stedelinge, wat 'n ongejaagde blaaskansie soek net 'n uur of wat se ry buitekant Kaapstad. Die toeris word seisoensverwisselende kleure (groen en goue graanlande), vriendelike dorpenaars, 'n perfekte wegbreekkans van die stadsgemaal, asook 'n ongeskonde plattelandse leefstyl - pure plaas - alles in een pakket belowe. Gasvryheid en natuurskoon word vooropgestel, al moet moderne geriewe bietjie inboet. Hierdie boeredorp bied die besoeker die geleentheid om die onontdekte skatte van die Swartland te ontgin.<ref>[https://web.archive.org/web/20250827130208/https://swartlandtourism.co.za/moorreesburg-koringberg/ Swartland Tourism. 2025. Moorreesburg/Koringberg]</ref> Tydens 'n samespreking op Moorreesburg, tydens die 2025-Swartlandskou, word die vraag geopper "Hoe kan Kaapstad die Weskus help om sy toerismepotensiaal ten volle te benut en te bereik?" In 2024 alleen het 2,4 miljoen mense in Kaapstad vir twee nagte oorgebly. Daar is van die standpunt uitgegaan dat die toeriste wat Kaapstad besoek juis betrokke raak en meedoen aan die prosaïese lewensaktiwiteite van die inwoners. Dit is juis hierdie toeriste wat na die Weskus-distriksmunisipaliteit getrek moet word. Onder andere deur agritoerisme wat met die "vrolikheid, egtheid en vindingrykheid" as pakket aangebied moet word. Soos reeds genoem, slaap die gemiddelde toeris ten minste twee aande op 'n plek oor, en elkeen het sy eie individuele behoeftes waaraan voldoen moet word. Die kruks lê hoe mens hierdie besoekers langer in die omgewing of dorp kan hou - daarvoor is diversifisering nodig. Die hooffokus is "kos, die gemeenskap en die avontuur", maar ook "die ervarings, die gebeurtenisse en die aktiwiteite". Die produkte moet die storie vertel. Die dorpe en plekke moet ook nie slegs aan die buiteland bemark word nie. Voorts is mense haastig, hul tyd op 'n plek is min - daar kan nie tyd of geld gemors word deur nou eers te wonder watter trekpleister volgende besoek moet word nie; toeriste en reisigers en besoekers soek 'n vol program - wat waarde vir geld bied.<ref>[https://issuu.com/novusmedianewspapers/docs/st-gazette-e-edition-_9_september_2025 Lesch, C. 2025. Lok toerisme só na Weskus: Bemark plaaslik, nie net oorsee. ''Swartland Gazette''. 9 September:1]</ref> === Besienswaardighede === ==== Die Koringbedryfmuseum ==== Die Koringbedryfmuseum is in Piketbergweg geleë,<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie">[https://web.archive.org/web/20210726125721/https://swartlandjoernaal.co.za/news/moorreesburg-die-kosmandjie-van-die-swartland/ ''Swartland Joernaal''. 2021. Moorreesburg: Die kosmandjie van die Swartland. 30 Junie.]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240713100129/https://www.moorreesburgtourism.co.za/wp-content/uploads/2024/04/Moorreesburg-and-Koringberg-map-2024.pdf Kaart van Moorreesburg en Koringberg, soos uitgereik deur die Moorreesburg & Koringberg Toerismeburo (2024)]</ref> die amptelike adres is Hoofstraat 134.<ref>[https://web.archive.org/web/20190517041142/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cape_winelands_and_west_coast_museum_route_in_afrikaans.pdf Brosjure. 2017 (?) Museumroete: Kaapse Wynland en Weskus]</ref> Hier word trekkers, ploeë, êe, saai-, sny- en dorsmasjiene, asook ander landbouimplemente en -metodes deur die eeue heen uitgestal. Hieronder tel tewens handskuurstene, meulstene, perdemeule, tot sover terug as die primitiewe skuurklippe. So ook meelsakke, knapsakke, swepe waarmee trekdiere in die perdemeulens aangedryf is, weegskale, siwwe, sense en sekels. Daarmee saam ook gerei wat by broodbak benodig is, soos siwwe, broodpanne en skoppe waarmee brode uit die bakoond gehaal is.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Buitekant word 'n bakoond aangetref.{{voetnota|Vergelyk al die onderskrifte van die beelde wat in Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' voorkom. Daarin word telkemale erkenning gegee aan die Koringbedryfmuseum.}} J. Fick van [[Caledon]] het in die 1957-1958-seisoen lid van die Koringraad geword en hom vir 'n koringmuseum beywer, maar daarvan het dadels gekom.<ref name="Richter78" /> Sowat 'n dekade later, omstreeks 1967,{{voetnota|"Museums van Kaapland" ruil per ongeluk die syfers om: 1976. Die proklamasie kon onmoontlik in 1970 plaasgevind het as die gedagte vir die stigting "omstreeks 1976 (sic) van die Weskusontwikkelingsvereniging uitgegaan" het.}}<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017">[https://web.archive.org/web/20171203122509/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] (3 Desember 2017 argiefweergawe)</ref> skiet 'n soortgelyke gedagte by die Weskus-Ontwikkelingsvereniging wortel. Dit is nie genotuleer wie presies die vader van die gedagte was nie,<ref name="Lochner1979.80" /> maar algou word die "aanvoerder" of "stukrag" van die koringbedryfmuseum P.S. Marais, Lid van die Volksraad (LV) van Moorreesburg.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /> Die bestuursvergadering van die Weskus-Ontwikkelingsvereniging het op 8 November 1967 plaasgevind, en daar is op Moorreesburg besluit, omrede die dorp in die hartjie van die koringstreek geleë is.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019">[https://archive.is/X2xLx ''Netwerk24''. 2019. Eie museum vir koringbedryf. 11 Junie.]</ref> By hierdie vergadering is die museumbestuur gekies. Die voorsitter, Jan Kotzé (van Boesakskraal, [[Vredenburg]]), rig 'n brief op 12 Februarie 1968 aan die Stadsraad van Moorreesburg om te verneem of daar 'n geskikte terrein en/of gebou sal wees vir die museum.<ref name="Lochner1979.80" /> Wat nou volg, is twee uiteenlopende datums wat glad nie strook nie. Richter en die toerismewebwerf van 2017 (inligting wat ook in 'n Netwerk24-artikel van 2019 herhaal is)<ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> voer aan die aankoop van die ou NG Sendingkerk (erf nr. 589) het op 3 Mei 1968 geskied.<ref name="Richter78">Richter, G. 2010. ''Geskiedenis van die Koringbedryf vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009)'' Stellenbosch: African Sun Media, p. 78</ref><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /> Lochner verskaf 'n ander datum, om enkele redes. Op 30 Mei 1968 ontmoet dr. J. Op'thof, sekretaris van kultuursake, en bovermelde P.S. Marais, en daar word ''toe eers'' besluit op die ou NG Sendingkerk wat as museum ingerig moet word. Die Stadsraad het op aanbeveling van die Departement van Gemeenskapsbou die Sendingkerk van die Sendingkerkraad teen R2&nbsp;000 gekoop, en dié koop is deur die betrokke departement op 24 Oktober 1968 bekragtig.<ref name="Lochner1979.80" /> Die voorsitter van die eerste vergadering van die Museumkomitee (op 4 November 1968), P.S.M. Hanekom, het onder meer die inisiatief geneem om die oudhede in te samel.<ref name="Lochner1979.80" /> In die Staatskoerant van 2 Oktober<ref name="Lochner1979.80" /> 1970<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> word die museum, deur die administrateur F.D. Conradie<ref name="Lochner1979.80" /> , geproklameer tot volwaardige provinsiale museum.<ref name="Richter78" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Amptelik is die Koringbedryfmuseum egter Proklamasie 294 van 22 September 1970.<ref>[https://web.archive.org/web/20240712195442/https://www.westerncape.gov.za/other/2011/3/towards_a_new_provincial_museum_policy_for_the_western_cape_23_march_2011.pdf Towards a new provincial museum policy for the Western Cape Province, March 2011, pp. 79-80 ]</ref><ref name="DuPreez1982.84.85">Du Preez, H.M.J. 1982. ''Museums van Kaapland''. Kaapstad: Departement van Natuur- en Omgewingsbewaring, pp. 84-85.</ref> Omrede die grond rondom die museum te klein was vir die ontwikkeling, het die NG Moedergemeente Moorreesburg se Kerkraad die hele terrein rondom die museum ook geskenk.<ref name="Lochner1979.80" /> Die eerste kurator, R.S. Baard, is op 1 April 1972 aangestel.<ref name="Lochner1979.80" /> Die gebou is ook in 1972 teen 'n bedrag van R4 495 gerestoureer en omhein.<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Lochner1979.80" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Op die groot oesfees, gehou tydens die naweek 13-15 Oktober 1972, is naburige dorpe ook betrek. Uitstallings is gehou van oudhede, maar ook 'n optog van sierwaens en ander voorstellings is aangebied. Die Saterdag, 14 Oktober, het die administrateur, A.H. Vosloo, sy rol as feesredenaar beklee. Die Sondag, 15 Oktober, is die verrigtinge afgesluit met 'n kerkdiens wat deur moderator J.D. Vorster gelei is.<ref name="Lochner1979.80" /> In die ''Suid-Afrikaanse Panorama'' van Januarie 1973 (met 'n bydrae oor die Koringoesfees wat vanaf Saterdag, 7 Oktober tot Sondag, 15 Oktober 1972 gestrek het), staan die volgende inskrywings:<ref>De Villiers, H. 1973. Koring-Oesfees. ''Suid-Afrikaanse Panorama'', Januarie, p. 23</ref> {{cquote| Suid-Afrika se koringboere boer deesdae intensief en gemeganiseer. Dit het veroorsaak dat in die Swartland, byvoorbeeld, slegs 'n handjievol werkers op 'n plaas aangetref word. Die trekker, die platsnyer, stroper en baler het hulle en die sekel, sens en losgooisnymasjien vervang. Die werkers is in ander sektore van die landsekonomie opgeneem, maar die werktuie van gister se lot was onbeslis. Die gedagte om dié implemente vir die nageslag te bewaar, het in 1968 beslag gekry. Ná oorlegpleging met die provinsiale administrasie van Kaapland is besluit om 'n provinsiale koringbedryfmuseum op te rig. Die plek was Moorreesburg, waar die dorp se ou sendingkerk vandag nog staan. Die Swartlandse Koringmuseum, wat ook as motivering van die sentrale oesfees op Moorreesburg gedien het, word deeglik beplan. Die voltooiing daarvan, waarskynlik binne 'n dekade of twee, stel 'n groot kompleks in die vooruitsig: die bestaande kerkgebou wat reeds opgeknap is, 'n tradisionele Kaaps-Hollandse woning, 'n trapvloer en verskeie ander outydse geboue waarin groter museumstukke gehuisves sal word. Intussen is heelwat oudhede versamel, o.m. strooigaffels, 'n graanskop, 'n handmeulsteen, 'n meelkis, 'n losgooier, skepelmate, en 'n Ransome-dorsmasjien en die stoommasjien waarmee dit aangedryf is. 'n Beheerraad van tien sal die totstandkoming en ordening van die kompleks beheer.<br> [...]<br> Moorreesburg se fees het op 12 Oktober met 'n kaas-en-wyn-onthaal momentum gekry. By dié geleentheid het mnr. P.S. Marais, L.V., mev. Jata Rust as sentrale oesfeeskoningin gekroon. Twee dae later het 'n kleurvolle optog, waaronder sierwaens van die meeste Swartlandse dorpe, deur Moorreesburg se strate na die sportterrein beweeg. Dáár het die koninginne van die omliggende dorpe hul museumbydraes aan die sentrale feeskoningin vir bewaring oorhandig. }} Dit sou egter nog 6 jaar duur voordat die museum kon open. In 1974 het die hooftegnikus van museumdienste, J.R. Laenen, 'n aanvang geneem om die uitstallings te beplan, en hiervoor het hy die hulp van [[Gawie Fagan]], die argitek, in 1975 benodig. Die skaalmodel wat voorgestel is, was nog teen 1979 presies waar dit was, grootliks te wyte aan die gebrek aan fondse. Daarom was die uitstallings nog beknop; die groot werktuie moes vir eers elders bewaar word. Spesiale melding word ook gemaak van S.P. (Faan) du Toit wat die restourasie van die oudhede gedoen het.<ref name="Lochner1979.80" /> Uiteindelik is die museum op Vrydag, '''10 Februarie 1978'''<ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /><ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum" /> amptelik geopen deur O.A. Saaiman, Lid van die Uitvoerende Komitee (LUK),<ref name="Lochner1979.80" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> in medewerking van dr. Hey en E. Hayden.<ref name="Lochner1979.80">Lochner, J.J. 1979. Die Koringbedryfmuseum. In: ''Moorreesburg: 3-12-1879 tot 3-12-1979''. Moorreesburg: Nederduits Gereformeerde Kerk, bl. 80</ref> 1979 is begin met die uitbreiding van die terrein; 'n byvoeging is 'n staalskuur om die groot toonstukke en plaasimplemente te huisves, soos die houtploeë, losgooiersnymasjien, van die eerste trekkers en stropers wat in Suid-Afrika ingevoer is, selfbindmasjiene, blikdorsmasjiene en 'n Frick-ghwanosaaimasjien.<ref name="DuPreez1982.84.85" /> Teen 1994 het die Koringbedryfmuseum drie skure as uitstalruimtes gehad.<ref name="Truter1994.">Truter, C. 1994. Moorreesburg. In: ''Weskus. 'n Toeristegids: opgestel deur Cornel Truter in opdrag van die Weskus-Streeksdiensteraad.'' Parow: Nasionale Boekdrukkery, bl. 71-72.</ref> Die hooftema van die die museum is: 'Om die koringbedryf in al sy variante vorme van die koms van Jan van Riebeeck uit te beeld'.<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /><ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref name="DuPreez1982.84.85" /><ref name="Netwerk24.11.6.2019" /> Die leuse van die museum lui by die opening: "Ons erfenis is vir ons mooi."<ref name="Richter78" /> Volgens Richter het Sasko R45 000 vir die oprigting van 'n koringmuseum op Moorreesburg bewillig;<ref name="Richter78" /> 'n byskrif in ''[[Die Burger]]'' van 1 September 1993, op bl. 7, sê spesifiek: ''Die Koringbedryfmuseum het onlangs 'n stewige hupstoot gekry toe SASKO in die Paarl R50&nbsp;000 aan die museum geskenk het''<ref>[[WAT]]: s.v. "SASKO", sien voorbeeldsin.</ref> Van die beskikbare besoeksyfer koolstofdateer uit 'n 2002/2003-jaarverslag: 4&nbsp;792 besoekers in een jaar se tyd.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |title=Museum-jaarverslag 2002/2003, bl. 12 |access-date=24 Julie 2024 |archive-date=27 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627142706/https://www.westerncape.gov.za/sites/www.westerncape.gov.za/files/documents/2005/8/annual_report_of_the_museum_service_2002.pdf |url-status=dead }}</ref> Hoe uniek die museum is, bly 'n twispuntjie. Blykbaar is die ''Koringbedryfmuseum'' maar een van twee ter wêreld;<ref name="moorreesburgtourism.co.za.2017" /><ref>[https://archive.is/0yv4R Oom Smitty. 2018. Lesersbrief aan Netwerk24: Die waarde van die Koringbedryfmuseum. 17 Julie.]</ref> die ander een is die ''Hepburn Museum of Wheat'' in [[Saskatchewan]], [[Kanada]].<ref name="Swartland.Joernaal.kosmandjie" /> Nog vóór die millenniumwending is aangevoer dit was een van ''drie'' ter wêreld.<ref>Truter, C. 1998. ''Weskus: toeristegids.'' Kaapstad: Universiteit van Kaapstad Pers, 61-62: ''Die Koringbedryfmuseum op Moorreesburg,'' '''een van slegs drie''' ''ter wêreld, lê in die hartjie van die Swartland en beeld die geskiedenis van koringverbouing in Suid-Afrika uit. Die geskiedenis van koringboerdery word treffend uitgebeeld deur uitstallings van implemente wat dateer uit die vorige eeu toe die produksie en maal van koring en bakbedryf self nog arbeidsintensief was. Die museum is in 1978 geopen met die leuse "Ons erfenis is vir ons mooi" en met 'n koringaar as embleem. Die museum se hoofgebou was voorheen 'n NG Sendingkerk wat met verloop van tyd aansienlik vergroot is. Daar is tans 'n netjiese ontvangslokaal waar kleiner gesellighede gehou kan word.''</ref><ref>[https://archive.org/details/southafricayearb0000unse/page/530/mode/2up?q=moorreesburg South African Year Book 2001/2002]</ref><ref>Erasmus, B.P.J. 1995. Moorreesburg. In: ''On route in South Africa''. Jeppestown: Jonathan Ball Publishers, p. 42: ''The Wheat Industry Museum,'' '''one of only three''' ''in the world, tells the story of wheat farming in South Africa. The main building was once the Dutch Reformed mission church.''</ref> In daardie geval is die ander museum seker in Echallens, in die [[Kanton Vaud]], [[Switserland]] geleë,<ref>[https://archive.is/bhGqp Netwerk24. 2018. Museum koring op meul. 24 April]</ref> genaamd die [[:fr:Maison_du_blé_et_du_pain|Maison du blé et du pain]] (letterlik: Huis van Koring en Brood). Sy oorsprong begin met 'n koring- en broodfees in 1978.<ref>{{fr}}[https://archive.is/4Ybp3 Musée Suisse du Blé et du Pain: à propos de nous]</ref> Hierdie getal (drie) word sonder veel uitbreiding net so herhaal op die toerismewebwerf van 2009<ref name="Moorreesburg.com.wheatindustrymuseum">[https://web.archive.org/web/20090204000518/http://www.moorreesburg.com/wheat_museum.htm Moorreesburg.com 2009: Wheat industry museum.] (webwerf wat uit die dode opgediep is)</ref>, in 'n museumbrosjure van 2009<ref>[https://web.archive.org/web/20240713075646/https://www.westerncape.gov.za/text/2009/5/museums_wc.pdf Museums of the Western Cape. Building understanding and pride in our diverse heritage. (2009)]</ref>, op die toerismewebwerf van 2023<ref>[https://web.archive.org/web/20230630070758/http://www.moorreesburgtourism.co.za/wheat-industry-museum/ Moorreesburgtourism.co.za] 2023. Wheat Industry Museum</ref>, en sowaar ook in die Amptelike Jaarboek 2022/2023.<ref>[https://web.archive.org/web/20240602025602/https://www.gcis.gov.za/sites/default/files/19%20Tourism%202022-23.pdf Tourism. In: Yearbook 2022/2023, p.9]</ref> Daar was in 2016 sprake van 'n Chinese Koringmuseum (小麦博物馆) wat in [[Jiaozuo]], [[Henan]], [[Volksrepubliek China|China]] geopen is;<ref>[https://web.archive.org/web/20191114035702/http://www.chinadaily.com.cn/travel/2016-05/18/content_25345878_3.htm ''China Daily''. 2016. First wheat museum opens in Henan province.]</ref> hy is in 2024 wel nog in volle bedryf.<ref>[https://baijiahao.baidu.com/s?id=1804098083319515360 ''Baidu''. 2024. 「新时代中部崛起看河南」走进温县小麦博物馆 探秘“温麦”良种的“前世今生. 9 Julie.]</ref> In 1975 was daar voorheen 'n koringmuseum in Ritzville, Washington, die VSA, genaamd die Dr. Frank R. Burroughs Wheatland Museum, waar uitstallings van die koringgeskiedenis, koringbou en die verwerking van koring ten toongestel is.<ref>[https://archive.org/details/directoryofworld00huds/page/553/mode/2up?q=wheatland Hudson, K. & Nicholls, Ann. 1975. ''The directory of world museums''. New York : Columbia University Press, p. 554]</ref> <gallery> File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 01.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 02.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 03.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 04.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 05.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 06.JPG| File:Moorreesburg wheat museum, Old DR Mission Church building. Swartland, West Coast. 07.JPG| </gallery> ==== Monumente ==== '''Johanna van der Merwe''' [[Lêer:Moorreesburg statue.jpg|duimnael|regs|Standbeeld van Johanna van der Merwe]] In 1938, ter herdenking van die [[Groot Trek]], was daar 14 trekroetes waarvan die Noordweste-trek (Moorreesburg tot Klerksdorp) maar een was.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/11/mode/2up?q=%22moorreesburg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl. 11]</ref> Voor die ou stadsaal in Moorreesburg (vandag in Kerkstraat) op 'n granietvoetstuk, staan daar 'n bronsstandbeeldjie van 'n Voortrekkermeisie genaamd [[Johanna van der Merwe]]. Dit beeld haar met 'n fakkel in die regterhand uit; haar linkerhand rus op 'n wawiel. Die fakkel en die wawiel beeld die vrouebydrae tydens die Groot Trek uit: om die lig van die Christelike beskawing na die binneland van Suid-Afrika te bring. Die beeld is deur die Vroue-Landbouvereniging (VLV) geskenk en in 1954 deur die Munisipaliteit Moorreesburg opgerig.<ref>[https://archive.org/details/dissertation_202212/page/87/mode/2up?q=%22moorrees+burg%22 Heunis, V.R. 2008. Monumente en Gedenktekens opgerig tydens die simboliese ossewatrek en Voortrekkereeufees, 1938; Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria, bl.87-88]</ref> Op die plaatjie staan die volgende bewoording: {| border=1 cellpadding=4 style="border-collapse: collapse; border: 1px solid var(--base-color);" |- style="vertical-align:top;text-align:center;" | | Ossewatrek<br /> Johanna van der Merwe<br /> Op die pad van Suid-Afrika<br /> 15 Sept 1938.<br /> |} Vir die gedenktrek, wat deur die [[ATKV]] gereël is, is die kakebeenwa deur die familie Van der Berg van die plaas Keurbosfontein, agter die Rooiberg, distrik Ladismith, geskenk. Op Vrydag, 2 September 1938, het mnr. Koos van der Berg die wa persoonlik vergesel en ongeveer 'n myl buitekant die dorp (Ladismith) die reëlingskomitee tegemoet gegaan. Later het perderuiters in boeredrag die wa tegemoet gegaan. Agter die pastorie, by die Ou Uitspanning, was daar 'n skare mense wat na die wa kom kyk het. Die wa is daarna deur die dorp getrek, en teen om en by sononder is hy op die Ou Uitspanning uitgespan. Groot kampvure het reeds gebrand vir die vleisbraaiery.<ref name="Mostert1940.46">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, p. 46.</ref> Voordat die wa [[Ladismith]] verlaat het en per trein na Moorreesburg gestuur is, is allerhande geskiedkundige stukke en voorwerpe saamgegee: onder meer van 'n tonteldoos tot 'n lang bamboessweep. Wat hier ook opval is die gees van welwillendheid en opoffering waarmee almal saamgeklap en ietsie bygedra het: so is daar mnr. I. W. van Tonder wat die seil vir die watent geskenk en op eie koste laat aanbring het; Adriaan Oosthuizen (werksaam by Standard Bank) wat 'n teerputs geskenk het; Wiep Snyman wat 'n remskoen (ouer as 110 jaar, maar wel in ongeskonde toestand) geskenk het; mnr. Johnson wat twee jukke met rieme en stroppe geskenk het; Gert van Zyl wat 'n sweep met die stok, asook Hans Kok en Japie Rowan wat jukke met stroppe geskenk het; J. H. Hofmeyr, van [[Amaliënstein]], wat osse geleen het om die wa van die plaas af te trek; Jan L. Joubert wat 'n skaar van 'n ou houtploeg geskenk het - sodat dit deel van die wa en sy uitrusting kon uitmaak; so ook mnr. Volschenk, van Grootrivier, wat die ou tonteldoos oorhandig het.<ref name="Mostert1940.46" /> Binne 'n kort tydjie kon die reëlingskomitee 'n perdekommando van oor 'n honderd onder leiding van mnr. Dirk Kotzé saamstel, wat die trek deur Moorreesburg en tot myle buitekant die dorp "geleide gedoen het".<ref name="Mostert1940.481">Mostert, D. 1940. Die Noordweste-trek "Johanna van der Merwe". In: ''Gedenkboek van die ossewaens op die pad van Suid-Afrika. Eeufees, 1838-1939''. s.l. Nasionale Pers, pp. 481-482.</ref> Op Donderdag, 15 September 1938, is sowat 4 000 mense in Voortrekkerdrag by die stadsaal te Moorreesburg teenwoordig. Die predikant van die NG Gemeente Moorreesburg, ds. J.A.R. Volsteedt, het die oggendgodsdiens voor die stadsaal waargeneem, met Psalm 121 as vertrekpunt. Sy boodskap aan diegene geklee in Voortrekkerdrag was dat hulle, net soos hul vrome voorgeslag, op reis is na 'n lewens- en ewige bestemming en die Allerhoogste tot gids moet kies. Daarna het mnr. Attie Visser (sekretaris van die Kaapse tak van die ATKV) die Moorreesburgers bedank, en ds. A.D. Lückhoff het toe in gewyde stilte die ossewa gedoop: "Johanna van der Merwe". Ds. Volsteedt het namens Moorreesburg 'n ou Statebybel wat in 1661 in Amsterdam gedruk is as geskenk aan die trek oorhandig. Onderwyl ''Die Stem van Suid-Afrika'' gesing is, het die eerste skof van die lang tog begin. Ter nagedagtenis aan die begin van die Trek is 'n klipstapeling begin wat later as eerste baken saamgemessel sou word.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55">Duvenhage, G.D.J. 1988. Die gedenktrek van 1938 : 'n bedevaart en 'n kruistog. Bellville: G.D.J. Duvenhage, bl. 55</ref> Ds. Lückhoff was die trekleier en mnr. Attie Visser die hulp,<ref name="Duvenhage1988.55" /> of "wakommandant".<ref>Snyman, P.H.R. 1988. ''Danielskuil: van Griekwa-buitepos tot dienssentrum.'' Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing, p. 143</ref> Voor op die wa het van die distrik se oudste inwoners gesit, by name Martin Dippenaar (75); die 91-jarige Aletta Slabbert kon weens siekte nie loop nie - op haar versoek is sy na die wa gedra. Coenraad Albertyn (75) "het ligvoet met die tou in die hand voor die flukse span rooi Afrikaners rondgespring". Voor het die kommando in gelid gery, en agter hulle 'n stoet juigende manne, vroue en kinders in die gevolg - vir myle lank in 'n dag wat al hoe warmer geword het. Heelwat mense het hul sakeondernemings en plase vir een dag laat staan; om tot die aand toe by die trekgeselskap te kan bly. Die skare het al singende na die plaas Taaibosvlei gestap.<ref name="Mostert1940.481" /> Hierna het Koringberg onder leiding van ds. J.J.D. Malan die trek ontvang by Taaibosvlei, "agt myl" buitekant Moorreesburg (vanaf die stadsaal self, eerder om en by 14 km). Ook mnr. Japie Smit, van Moorreesburg, wat al agt-en-twintig mediese operasies deurgemaak het, het "agt myl" ver tougelei.<ref name="Mostert1940.481" /> Op die plaas het 'n perdekommando van sewentig ruiters (met mnr. Thys Greeff aan die spits) en 'n groot aantal skoolkinders met die Voortrekker- en Unievlag die trek ingewag. Nadat die Voortrekkerprogram afgehandel is, het Koringberg se skoolkinders die Voortrekkervlag aan die trek oorhandig. Met die grootste vergunning van mnr. Koos Slabber (van Taaibosvlei), kon die span osse rustig in die jong gars wei. Hierna het die geselskap van Taaibosvlei af getrek na die ou Bergrivierbrug (want die huidige brug op die N7 is eers 1959 geopen<ref name="Burger1975.138" />). Die "Johanna van der Merwe" het ook die tweede naam "Armmanswa" bygekry: die wa moes tydens die trek die Noordweste se swaar beproefde boeregemeenskap laat moed skep het, maar ook in 'n jubelende menigte laat verander.<ref name="Mostert1940.481" /> Langs die rivier, teen die skemer, het 'n groepie belangstellendes agtergebly om daar te oornag en deel te neem aan die aandgodsdiens gehou deur ds. J. C. van Niekerk, van Piketberg. Die tweede klipbaken is namens Koringberg langs die Nasionale Pad naby Taaibosvlei opgerig.{{voetnota|Vandag is die monument op Koringberg self te vinde}} Hierna is van die boere afskeid geneem, terwyl ander nog vir myle verder saamgeloop het. Ander, soos die einste Martin Dippenaar, het geweier om van die wa af te klim - "Ek ry saam tot julle my wegja!" Toe die namiddagskof na die Bergrivierbrug aangepak is, het drie hoera's opgegaan.<ref name="Mostert1940.481" /><ref name="Duvenhage1988.55" /> Die volgende dag, Vrydag, 16 September 1938, het die wa op Piketberg deur 'n ereboog gery.<ref name="Mostert1940.481" /> '''VOC-Seinkanonne'''<br> [[Beeld:Moorreesburg Town hall 06.jpg|duimnael|links|Die kanon (2021), wat nie meer daar staan nie]] Voor 2022/2023 sou mens op foto's opmerk hoe die "Johanna van der Merwe" haar plek tussen die groot kanonne volgestaan het. Op 30 Augustus 2022 word 'n kennisgewing deur die Swartland Munisipaliteit uitgereik van 'n voorgenome verskuiwing van 'n VOC-seinkanon na die plaas Kanonberg, 12 kilometer suid-oos van Moorreesburg. Die Kanonvereniging van Suid-Afrika bevind die seinkanon (links van die standbeeld vanaf Kerkstraat gesien) is in 1963 deur die voormalige eienaar van Kanonberg aan die destydse Moorreesburg Munisipaliteit geskenk. Wat hierdie kanon egter besonders maak is dat hy oorspronklik deel van die VOC se Kaapse seinstelsel uitgemaak het. Dit sou burgers bulderend waarsku wanneer vyandelike skepe aan die kus opgemerk is, sodat hulle gereed kon maak om tot die aanval oor te gaan. Hierdie kanon in die besonder maak die laaste een van die 12 kanonne uit wat nié op sy historiese plek, op die oorspronklike seinroete, staan nie. Nou wil die Kanonvereniging die oorspronklike perseel restoureer en die oorspronklike kanon op sy oorspronklike voetstuk/slee plaas - "vir toeriste wat die historiese seinkanonroete wil volg".<ref name="Kennisgewing18.2022.2023">[https://web.archive.org/web/20240414174656/https://www.swartland.org.za/media/docs/2022/Korporatiewe_Dienste_2022/18-22-23.pdf Swartland Munisipaliteit Kennisgewing 18/2022/2023]</ref> Die ander kanon aan die regterkant van "Johanna van der Merwe" was 'n skenking van die [[Kasteel de Goede Hoop|Kasteel in Kaapstad]], en is waarskynlik 'n ou herwonne skeepskanon. Daarom sal dit nie verskuif word nie.<ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Beswaardes kon voor 16 September 2022 hul vertoë aan die munisipaliteit rig. Verder lui die kennisgewing: "Die voorneme is verder om die VOC-kanon met ‘n soortgelyke historiese artefakt te vervang." <ref name="Kennisgewing18.2022.2023" /> Daardie soortgelyke historiese artefak is teen 2023 'n ploeg wat groen en geel geverf is.<ref>[https://www.google.com/maps/@-33.153296,18.662844,3a,75y,291.89h,84.83t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw!2e0!5s20231101T000000!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D5.170000000000002%26panoid%3DAsIlFnvLNGeC_GkNXwlkUw%26yaw%3D291.89!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDIyNi4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Google Streetview, November 2023]</ref> '''Walters-brug'''<br> Die [https://www.google.com/maps/@-33.1488221,18.6653447,3a,29.9y,173.63h,78.06t/data=!3m7!1e1!3m5!1sLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g!2e0!6shttps:%2F%2Fstreetviewpixels-pa.googleapis.com%2Fv1%2Fthumbnail%3Fcb_client%3Dmaps_sv.tactile%26w%3D900%26h%3D600%26pitch%3D11.938444951318147%26panoid%3DLJYk6WPTsfOG3lNk8wf-4g%26yaw%3D173.6290698318436!7i16384!8i8192?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDMwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D Walters-brug], soos die brug in Piketbergweg bekend staan, is ingewy in 1961, en vernoem na Matthys Michielse (Pappie) Walters.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> ==== Labirint ==== In ''Op pad in Suid-Afrika'' (2014) word die doolhoffie so omskryf: "labirint met 11 sirkels en wat geskoei is op die Middeleeuse labirint in die Chartres Katedraal in Frankryk. Dit is van gruis, leiklip en kwarts gebou".<ref>Erasmus, B.P.J. 2014 ''Op pad in Suid-Afrika: Verken Suid-Afrika streek vir streek'' Jeppestown: Jonathan Ball Uitgewers, bl. 42</ref> Gaan mens dieper in die internetargief in, vind mens omstreeks 2006 'n terloopse vermelding daarvan op Moorreesburg se voormalige webwerf, moorreesburg.net.<ref>[https://web.archive.org/web/20061026185749/http://www.moorreesburg.net/about.htm Moorreesburg.net: About]: The labyrinth in the park can be visited to relax body and soul. </ref> Die naam duik ook op in ''Holistic Holidays in South Africa'' (2005).<ref>Spicer, S & Nepgen, J. 2005. ''Holistic holidays in South Africa : health spas, hot springs, magical places and sacred spaces''. Cape Town: Human & Rousseau, p. 84: Another labyrinth based on the Chartres-style design is in the Moorreesburg Park, in the small town of Moorreesburg in the Western Cape. Constructed from gravel, slate and quartz, this labyrinth can be found on Long Street and is open to the public.</ref> Dit is in Langstraatpark geleë.<ref>[https://archive.is/Ek8Wo Netwerk24. 2021. Swartland se soete bekoring. 27 Julie.]</ref> == Reënval == Sedert omstreeks 1900 tot ongeveer 2009 is die reënvalsyfer vir die Moorreesburg-omgewing gemiddeld 384 mm per jaar.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA84 Richter, G. 2010. Reënval sedert 1900. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 84]</ref> Vir die dorp self kan die volgende jaarlikse reënvalsyfers tussen 1959 en 1978 vergelyk word. Tot 1974 is die reënval nog in duim gemeet, vanaf die jaar 1975 in millimeter (daar is 25,4 mm in 1 duim).<ref name="Lochner.77.79." /> {| class="wikitable" | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' | valign="top" |'''Jaar''' | valign="top" |'''Reënval''' |- | valign="top" |'''1959''' | valign="top" |13,09 dm. (332,486 mm) | valign="top" |'''1969''' | valign="top" |11,34 dm. (288,036 mm) |- | valign="top" |'''1960''' | valign="top" |10,99 dm. (279,146 mm) | valign="top" |'''1970''' | valign="top" |13,40 dm. (340,36 mm) |- | valign="top" |'''1961''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1971''' | valign="top" |9,28 dm.   (235,712 mm) |- | valign="top" |'''1962''' | valign="top" |20,39 dm. (517,906 mm) | valign="top" |'''1972''' | valign="top" |12,04 dm. (305,816 mm) |- | valign="top" |'''1963''' | valign="top" |12,87 dm. (326,898 mm) | valign="top" |'''1973''' | valign="top" |13,62 dm. (345,948 mm) |- | valign="top" |'''1964''' | valign="top" |15,82 dm. (401,828 mm) | valign="top" |'''1974''' | valign="top" |26,18 dm. (664,972 mm) |- | valign="top" |'''1965''' | valign="top" |13,32 dm. (338,328 mm) | valign="top" |'''1975''' | valign="top" |362,6 mm (14,27559 dm.) |- | valign="top" |'''1966''' | valign="top" |12,61 dm. (320,294 mm) | valign="top" |'''1976''' | valign="top" |494,8 mm (19,48031 dm.) |- | valign="top" |'''1967''' | valign="top" |14,05 dm. (356,87 mm) | valign="top" |'''1977''' | valign="top" |599,2 mm (23,59055 dm.) |- | valign="top" |'''1968''' | valign="top" |17,16 dm. (435,864 mm) | valign="top" |'''1978''' | valign="top" |267,7 mm (10,53937 dm.) |} Die gemiddelde jaarlikse reënval vir die tydperk 1959 tot 1978 is afgerond 14,85 dm. of 377,08 mm.{{voetnota|Gesamentlik 296,91582 duim gedeel deur 20 jaar, beteken 14,845791 dm. per jaar x 25,4 mm per duim. Dit is 377,0830914 mm per jaar.}} == Sterrekunde == Uit [[Nicolas-Louis de Lacaille]] se ''Journal historique du voyage au Cape de Bonne-Espérance'' (1751-53) is dit moeilik om vas te stel of hierdie Franse sterrekundige deur die gebied gereis het, wat later Moorreesburg se grense sou uitmaak. 11 September 1752 word die tog voortgesit vanaf Groenkloof (eiendom van mnr. Bestbier, wat De Lacaille vergesel het) na Piketberg. Daar is by "Nyle-Kraal" middagete geniet, en by "Schaffplaats Fonteyn" oorgeslaap. (''nous allâmes dîner au Nyle-Kraal, & coucher à Schaffplaats Fonteyn'' [...]). ''Dîner'' kan sowel "aandete geniet" as "middagete geniet" beteken, maar dit lyk net onlogies om met die hele entourage van twee waens, ses perde, ses osse en agt slawe nog 20 kilometer af te lê in die aand. R. Ravenhart vertaal die Engels met "we dined". Die Duitse vertaling gee: "Mittags speiseten wir zu Nyl-kraal und Abends nahmen wir unser Nachtquartier zu Schaafplatz-Fonteyn".<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=SgC7Ah8jwGQC&pg=GBS.PA121 De Lacaille, N.L. 1778. ''Reise nach dem Vorgebürge der guten Hofnung''. Altenburg: Richterischen Buchhandlung. S. 121.]</ref> R. Ravenhart glo "Nylen-Kraal" is eintlik Uylenkraal{{voetnota|Waarskynlik 'n setfout}} (33°12'53,4"S 18°23'38,0" O), wat in 1976 'n treinstasie is (sowat 26,5 kilometer suidwes van Moorreesburg), en Schaffplatz Fonteyn moes naby die "Koperberg" [eintlik ''Koperfontein''!] treinstasie geleë gewees het.<ref>De la Caille, N.L. 1976. ''Travels at the Cape 1751-53''. Translated by R Raven-Hart. Cape Town: A.A. Balkema. p. 19-21</ref> Indien waar, is dit opmerklik hoe die treinspoor van 'n anderhalfeeu later deur dieselfde roete beïnvloed kon gewees het.{{voetnota|Hier moet dit net duidelik gestel word. By Kalbaskraal gaan die spoorlyn uiteen; een loop na Moorreesburg en verder; dié een loop tot by Saldanhabaai. Die een spoorlyn loop uit die Kaap soos volg: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Malmesbury → Kanonkop → Rust → Moorreesburg. Die ander, dié een hier ter sprake is: Kraaifontein → Klipheuwel → Kalbaskraal → Mamreweg → Darling → '''Uilenkraal''' → Ganskraal → '''Koperfontein''' → Hopefield → Spanjaard → Langebaanweg → Langeenheid → Saldanhabaai.}} Schafplaatsfontein ( 33°06'14,7" S; 18°27'23,3" O ) lê klaar bietjie noordwes van Moorreesburg, maar is steeds 'n stywe entjie daarvandaan. Op die 12de September, om halfelf die oggend, is die Bergrivier bereik. En, omrede die winter pas verby was, is die rivier baie diep, maar nie juis breed nie (''la riviere y est fort profonde, quoique peu large''). Alles moes van die waens afgepak en oorgedra word, voordat die wa deur die beeste deurgetrek kon word. Toe De Lacaille klaar by Piketberg die baken opgestel en die nodige berekeninge gedoen het, gee hy ewe skielik weer antwoord op Riebeek-Kasteel.<ref>[https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/12674/005_p150-199.pdf?sequence=5&isAllowed=y De Lacaille, N.L. 1763. ''Journal historique du voyage fait au Cap de Bonne-Espérance''. Paris: Chez Guillyn. pp. 178-179]</ref> Maar iets veel interessanter sou omtrent 200 jaar later op 'n middag in Augustus 1951 gebeur, toe 'n klein [[meteoriet]] geval het. Die voorman en die aantal plaaswerkers het 'n entjie vanaf die plaaswoning op die plaas Leeuenkuil buite Moorreesburg gewerk, toe 'n geluid in die hemel hul aandag trek. Byna onmiddellik het 'n klip 'n entjie daarvandaan geval. Die voorman het eers versigtig probeer vasstel of dit nie 'n bom is nie, dit later opgetel en aan die plaaseienaar gegee. Die klip het so " 'n paar pond" geweeg. Mense was nogal opgewonde oor die gebeurtenis. Daar word vertel: die getroue ou huishulp het gesê sy gaan nou wegtrek, "omdat die Here self ons nou met klippe begin gooi."<ref>Cillié, G.G. 1959. Meteoriete, Koeëls uit die ruimte. In: ''Die Afrikaanse Kinderensiklopedie'', Deel VIII. Kaapstad: Nasionale Boekhandel beperk, bl. 3183.</ref><ref name="DeVilliers.1996" /> == Wapens == '''Munisipaliteit (1)''' — Die munisipale raad het op 'n stadium 'n skynheraldiese "wapen" gebruik wat 'n anker, 'n ramskop, 'n keper en 'n graansilo uitbeeld. '''Munisipaliteit (2)''' — Teen 1966, het die raad 'n heraldiese wapen in gebruik geneem: ''Deurgesny, 'n golwende dwarsbalk belaai met 'n staande merinoram vergesel in die skildhoof van twee Morekoppe en in die skildvoet van 'n koringgerf''. Die helmteken was twee gekruiste visse en die wapenspreuk "Domine dirige nos" (Here, rig ons; Here, lei ons).{{voetnota|'Domine' is die tweedepersoonsenkelvoud vokatief/aanroepvorm manlik vir ''Here''; 'dirige' is die tweedepersoonsenkelvoud imperatief/gebiedende wyse presens aktief, vir ''rig'' (op iets), ''lei''; 'nos' is 'n voornaamwoord, eerstepersoonsmeervoud, akkusatief vir ''ons''.}} '''Munisipaliteit (3)''' — 'n Nuwe wapen is in 1983 by die [[Buro vir Heraldiek]] geregistreer : ''Verhoogd gekanteeld deursnede van rooi en goud, in die skildhoof 'n staande silwer merinoram, op 'n verhoogde gewelfde swart skildvoet, 'n goue koringgerf''. Die helmteken was twee regopgeplaaste rooi visse met goue vinne. Die wapenspreuk het onveranderd gebly.<ref name=bvh>[http://www.national.archsrch.gov.za/sm300cv/smws/sm300dl National Archives of South Africa: Data of the Bureau of Heraldry].</ref> == Notas == {{Notas}} == Bekende boorlinge == * [[Helena Lochner]] - [[1892]], Afrikaanse skryfster. * Hugo Amos Rust - [[1893]], Ambassadeur van die RSA in Nederland.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAGM01:234870055:mpeg21:p00011 Gepensioneerd onderwijsman werd diplomaat Vraaggesprek met ambassadeur H. A. Rust (68) van Zuid-Afrika. "De Gooi- en Eemlander". Hilversum; Amsterdam, 07-06-1961, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> * Admiraal J.C. Walters - (9 Januarie 1919), hoof van SA Vloot.<ref>''Paratus''. 1977. V. Adm Walters het groot planne. Desember: 11</ref> * Kaptein Jan Jacobus Floris Carstens - (19 Julie [[1919]]), bevelvoerder van die Vlootopleidingsbasis SAS Saldanha.<ref>''Paratus''. 1979. Kaptein Carstens tree af. Maart-bylaag: V</ref> * [[Chris Koch]] - [[1927]], Springbokrugbyspeler. * [[M.M. Walters]] - [[1930]], Afrikaanse satiriese digter. * [[Annie Basson]] - [[1938]], Afrikaanse aktrise en regisseuse. * [[Winnie Rust]] - [[1939]], Afrikaanse skryfster. * Schalk du Toit - [[1948]], NG Kerk-predikant.<ref>[https://web.archive.org/web/20230524100326/https://kerkbode.christians.co.za/2023/05/24/dr-schalk-du-toit-1948-2022/ Kerkbode: Schalk du Toit (1948-2022)]</ref> * Dirk Jacobus Smit - [[1951]], VGK-predikant en teoloog.<ref>[https://kerkbode.christians.co.za/ecke/smit-dirk-jacobus/ Kerkbode: Dirk Jacobus Smit]</ref> * Dalene Müller (née Bester), skryfster van ''Skryf Afrikaans van A tot Z'', vertaler, hoofsubredaktrise by ''Die Burger'' en ''Huisgenoot''.<ref>Pienaar, J. 2007. Afrikaanse taalreus sterf. ''Die Burger'', 17 Desember.</ref> == Sien ook == * [[Moorreesburg (kiesafdeling)]] * [[Wellington (kiesafdeling)]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC1}} [[Kategorie:Nedersettings in die Wes-Kaap]] [[Kategorie:Weskus van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Moorreesburg]] cdvdg661x49q9k7n9ylfxpx0fky4ke9 0 16749 2908566 2855256 2026-06-01T18:17:53Z ~2026-30353-28 208097 /* Romans en novelle */ 2908566 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joseph Conrad | bynaam = | beeld = Joseph Conrad 1904.png | beeldbeskrywing = | onderskrif = Joseph Conrad in 1904 | geboortenaam = Józef Teodor Konrad Korzeniowski | geboortedatum = [[3 Desember]] [[1857]] | geboorteplek = Terekhowe naby Berdychif, Kiëf-goewernoraat, [[Russiese Ryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1857|12|3|1924|8|3}} | sterfteplek = Bishopsbourne, [[Engeland]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = Romanskrywer, kortverhaalskrywer | ander = | bekend = ''The Lagoon'' (1896)<br />''The Nigger of the 'Narcissus'' (1897)<br />''Heart of Darkness'' (1899)<br />''Lord Jim'' (1900)<br />''Amy Foster'' (1901)<br />''Typhoon'' (1902)<br />''The End of the Tether'' (1902)<br />''Nostromo'' (1904)<br />''The Secret Agent'' (1907)<br />''The Duel'' (1908)<br />''The Secret Sharer'' (1909)<br />''Under Western Eyes'' (1911) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Jessie George | kinders = Borys, John | webblad = | handtekening = Joseph Conrad signature 1925.svg }} '''Joseph Conrad''' (1857–1924), was 'n [[Engelse]] [[roman]]- en prosaskrywer wat in [[Pole]] gebore is. Hy word as een van die belangrikste Engelse skrywers van die vroeë 20ste eeu beskou. Sy romans handel dikwels oor die see en kolonialisme, asook die morele probleme wat daarmee gepaardgaan. Sy bekendste romans is ''Heart of Darkness'', ''Lord Jim'', ''Nostromo'' en ''The Secret Agent''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewensloop == Józef Teodor Konrad Korzeniowski is op [[3 Desember]] [[1857]] in Berdychif, [[Rusland]] (tans Oekraïne) gebore. Hy is op 11 wees gelaat en sy oom het hom verder grootgemaak. Op 16 trek hy na [[Marseille]] waar hy 'n seeman word. Hy het eers in sy 20's geleer om Engels goed te praat, en het dus altyd 'n Poolse aksent gehad. Hy word 'n Britse burger in 1886 en vestig hom in 1895 (op 37) in [[Londen]]. In 1896 trou Conrad met die Engelse Jessie George. Die egpaar het twee seuns gehad, John en Borys. Hy het ook 'n geruime tyd in [[Bretagne]] op die eiland Enez-Veur gewerk. Op die eiland is 'n straat, ''Rue Joseph Conrad'', na hom vernoem. Hy is op [[3 Augustus]] [[1924]] (op 66) in Bishopsbourne, Engeland oorlede. == Romans en novelle == * ''Almayer's Folly'' (1895) * ''An Outcast of the Islands'' (1896) * ''The Nigger of the Narcissus'' (1897) * ''[[Heart of Darkness]]'' (1899) * ''Lord Jim'' (1900) * ''The Inheritors'' (1901), [[saam met Ford Madox Ford]] * ''Typhoon and Other Stories'' (1903) * ''Romance'' (1903), saam met Ford Madox Ford * ''Nostromo'' (1904) * ''The Secret Agent'' (1907) * ''Under Western Eyes'' (1911) * ''A Personal Record'' (1912) * ''Chance'' (1913) * ''Victory'' (1915) * ''The Shadow Line'' (1917) * ''The Arrow of Gold'' (1919) * ''The Rescue'' (1920) * ''The Nature of a Crime'' (1923), saam met Ford Madox Ford * ''The Rover'' (1923) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Conrad, Joseph}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Poolse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1857]] [[Kategorie:Sterftes in 1924]] ff6smw8uelsxf14b1gawne3f41anubv 2908567 2908566 2026-06-01T18:18:13Z ~2026-30353-28 208097 /* Romans en novelle */ 2908567 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Joseph Conrad | bynaam = | beeld = Joseph Conrad 1904.png | beeldbeskrywing = | onderskrif = Joseph Conrad in 1904 | geboortenaam = Józef Teodor Konrad Korzeniowski | geboortedatum = [[3 Desember]] [[1857]] | geboorteplek = Terekhowe naby Berdychif, Kiëf-goewernoraat, [[Russiese Ryk]] | sterfdatum = {{SDEO|1857|12|3|1924|8|3}} | sterfteplek = Bishopsbourne, [[Engeland]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = Romanskrywer, kortverhaalskrywer | ander = | bekend = ''The Lagoon'' (1896)<br />''The Nigger of the 'Narcissus'' (1897)<br />''Heart of Darkness'' (1899)<br />''Lord Jim'' (1900)<br />''Amy Foster'' (1901)<br />''Typhoon'' (1902)<br />''The End of the Tether'' (1902)<br />''Nostromo'' (1904)<br />''The Secret Agent'' (1907)<br />''The Duel'' (1908)<br />''The Secret Sharer'' (1909)<br />''Under Western Eyes'' (1911) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Jessie George | kinders = Borys, John | webblad = | handtekening = Joseph Conrad signature 1925.svg }} '''Joseph Conrad''' (1857–1924), was 'n [[Engelse]] [[roman]]- en prosaskrywer wat in [[Pole]] gebore is. Hy word as een van die belangrikste Engelse skrywers van die vroeë 20ste eeu beskou. Sy romans handel dikwels oor die see en kolonialisme, asook die morele probleme wat daarmee gepaardgaan. Sy bekendste romans is ''Heart of Darkness'', ''Lord Jim'', ''Nostromo'' en ''The Secret Agent''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewensloop == Józef Teodor Konrad Korzeniowski is op [[3 Desember]] [[1857]] in Berdychif, [[Rusland]] (tans Oekraïne) gebore. Hy is op 11 wees gelaat en sy oom het hom verder grootgemaak. Op 16 trek hy na [[Marseille]] waar hy 'n seeman word. Hy het eers in sy 20's geleer om Engels goed te praat, en het dus altyd 'n Poolse aksent gehad. Hy word 'n Britse burger in 1886 en vestig hom in 1895 (op 37) in [[Londen]]. In 1896 trou Conrad met die Engelse Jessie George. Die egpaar het twee seuns gehad, John en Borys. Hy het ook 'n geruime tyd in [[Bretagne]] op die eiland Enez-Veur gewerk. Op die eiland is 'n straat, ''Rue Joseph Conrad'', na hom vernoem. Hy is op [[3 Augustus]] [[1924]] (op 66) in Bishopsbourne, Engeland oorlede. == Romans en novelle == * ''Almayer's Folly'' (1895) * ''An Outcast of the Islands'' (1896) * ''The Nigger of the Narcissus'' (1897) * ''[[Heart of Darkness]]'' (1899) * ''Lord Jim'' (1900) * ''The Inheritors'' (1901), saam met [[Ford Madox Ford]] * ''Typhoon and Other Stories'' (1903) * ''Romance'' (1903), saam met Ford Madox Ford * ''Nostromo'' (1904) * ''The Secret Agent'' (1907) * ''Under Western Eyes'' (1911) * ''A Personal Record'' (1912) * ''Chance'' (1913) * ''Victory'' (1915) * ''The Shadow Line'' (1917) * ''The Arrow of Gold'' (1919) * ''The Rescue'' (1920) * ''The Nature of a Crime'' (1923), saam met Ford Madox Ford * ''The Rover'' (1923) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Conrad, Joseph}} [[Kategorie:Britse skrywers]] [[Kategorie:Poolse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1857]] [[Kategorie:Sterftes in 1924]] d2qh4kzh1hwfokr1yuj3d34ovu4zokc 0 17720 2908511 2862311 2026-06-01T12:24:16Z Sobaka 328 kursief 2908511 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pape Paul VI – Vatican, 1968.jpg|150px|duimnael|Paulus VI stel sy ensikliek '''Humane Vitae''' voor op 25 Julie 1968]] '''''Humanae Vitae''''' is die sewende en laaste [[ensikliek]] deur [[pous]] [[Pous Paulus VI|Paulus VI]], wat op [[25 Julie]] [[1968]] vrygestel is. Die onderwerp van dié ensikliek is die gebruik van voorbehoeding. Die pous verklaar hom teen alle vorme en waarsku oor vier effekte wat die verspreiding van dié middels gaan hê:<ref>{{Aut|Mary Eberstadt}} "The vindication of ''Humanae Vitae" in: On human life: Humanae Vitae. 2014, {{ISBN|978-1-62164-001-1}}''</ref> #'n algemene verlaging van die moraal #'n toename in ontrou #'n verlaging in respek van mans vir vroue #die gedwonge gebruik van voortplantingstegnologië deur die owerhede Die ensikliek het tot baie kontroversie gelei en miljoene katolieke het geweier om die verbod op voorbehoeding te gehoorsaam. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] do4c3q0w24shvqsfksk4j7noxd9x1eo 0 17994 2908781 2544769 2026-06-02T09:13:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908781 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Balgowan |nedersetting_tipe=Nedersetting |beeld_stadsilhoeët= GC Goods train approaching Balgowan station 28 Oct 2012.jpg |beeldgrootte=280px |beeldbyskrif= 'n Goederetrein nader Balgowan-stasie |duimdrukkerkaart=KwaZulu-Natal |duimdrukkeretiketposisie=bokant |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=[[Distriksmunisipaliteit]] |onderafdelingtipe3=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |onderafdelingnaam1=[[KwaZulu-Natal]] |onderafdelingnaam2=[[uMgungundlovu-distriksmunisipaliteit|uMgungundlovu]] |onderafdelingnaam3=[[uMngeni Plaaslike Munisipaliteit|uMngeni]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlak_totaal_km2=3.84 |hoogte_m= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|29|23|55|S|30|2|50|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=980 |bevolkingsdigtheid_km2=260 |tydsone=[[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=3275 |skakelkode= |voetnotas= |webwerf= }} '''Balgowan''' is 'n vallei in die [[KwaZulu-Natal Middeland]] in [[Suid-Afrika]]. Die naam Balgowan is afkomstig van die [[Skots-Gaelies]] naam ''Baile Ghobhainn'', wat [[grofsmid]] beteken. Balgowan self is nie veel meer as 'n ou winkel en 'n treinstasie waar plaaslikverboude hout opgelaai word nie. Balgowan is egter bekend as die tuiste van die [[Anglikaanse Kerk|Anglikaanse]] privaatkosskool vir seuns, [[Michaelhouse]], wat as een van die topskole in Suid-Afrika beskou word. Die Sharks se losskakel [[Patrick Lambie]] is 'n oudleerling van Michaelhouse. Die [[Midlands Meander]]roete op die [[R103 (Suid-Afrika)|R103]], loop deur Balgowan. Die bekende, vermoorde Suid-Afrikaanse historikus, [[David Rattray]] is op 1 Februarie [[2007]] in 'n eenvoudige dennehoutkis op Balgowan begrawe. Die plaas Wilde Als Spruit is in die [[19de eeu]] deur die [[Britse setlaars|Britse setlaar]] James Ellis en sy susters in [[Natal]] en [[Skotland]] gekoop en verdeel en hernoem as Lynedoch en Balgowan. Ellis het die bosse op die plaas vir hout begin ontgin. Nog 'n Britse setlaar, John King, wat met Ellis se suster getroud was, het Lynedoch tot een van die eerste [[Engeland|Engelse]]-styl suiwelplase in die omgewing ontwikkel en [[kaas]], [[botter]] en ander produkte aan die [[Pietermaritzburg]]mark verskaf.<ref>Shelagh O'Byrne Spencer, ''[http://www.shelaghspencer.co.za/settlers/byrne_settlers.htm British Settlers in Natal, South Africa; 1824–1857] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070328141610/http://www.shelaghspencer.co.za/settlers/byrne_settlers.htm |date=28 Maart 2007 }}'', besoek op 3 Februarie 2007</ref> Die eerste [[vonkelwyn]] wat in KwaZulu-Natal gemaak word, Balgowan Bubbly, is na Balgowan vernoem. Die wyn word van ''Sauvignon Blanc''-[[druiwe]] deur die Stables Wynlandgoed net buite [[Nottingham Road]] gemaak.<ref>[http://www.stableswine.co.za/ The Stables] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121054107/http://www.stableswine.co.za/ |date=21 Januarie 2007 }} [http://www.stableswine.co.za/bubbly.html Balgowan Bubbly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070124192035/http://www.stableswine.co.za/bubbly.html |date=24 Januarie 2007 }}, besoek op 3 Februarie 2007</ref> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] * [[David Rattray]] * [[Patrick Lambie]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC22}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]] 42e0rdq1zq6i7robxq2zb1belmdc02h 0 18011 2908775 2768966 2026-06-02T09:08:23Z JMK 649 JMK het bladsy [[KwaZulu-Natal Middeland]] na [[KwaZulu-Natalse Middeland]] geskuif: kort "-" of "-se" 2768966 wikitext text/x-wiki [[Lêer:N3 lanes.jpg|duimnael|regs|300px|Die [[N3 (Suid-Afrika)|N3]] loop deur die KwaZulu-Natal Middeland.]] Die '''KwaZulu-Natal Middeland''' (of '''KwaZulu-Natal Middelland''') is 'n landelike gebied in die binneland van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Dit is tussen [[Pietermaritzburg]] en die [[Drakensberge]] geleë. Daar is verskeie klein dorpies in die Middeland, insluitende [[Howick]], [[Hilton]], [[Balgowan, KwaZulu-Natal|Balgowan]], [[Nottingham Road]] en [[Mooirivier (KwaZulu-Natal)|Mooirivier]]. Die Midlands Meander is 'n aantal toerismeroetes wat deur die Middeland kronkel en akkommodasie, kunsvlyt, en restaurante insluit. Van Suid-Afrika se voorste privaatskole is in die Middeland geleë, insluitende Cowan House, Clifton Preparatory School, [[Hilton College]], Michaelhouse en St. Anne's Diocesan College. == Eksterne skakels == *[http://pmb-midlands.kzn.org.za/pmb-midlands/ Official tourism site] *[http://midlands.kzn.org.za/midlands/ Midlands Meander official site] {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Streke van KwaZulu-Natal]] 4uwsk3rybfceeolihq3o8zt016mdj9l 2908779 2908775 2026-06-02T09:09:26Z JMK 649 2908779 wikitext text/x-wiki [[Lêer:N3 lanes.jpg|duimnael|regs|300px|Die [[N3 (Suid-Afrika)|N3]] loop deur die KwaZulu-Natal Middeland.]] Die '''KwaZulu-Natalse Middeland''' (of '''KwaZulu-Natalse Middelland''') is 'n landelike gebied in die binneland van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Dit is tussen [[Pietermaritzburg]] en die [[Drakensberge]] geleë. Daar is verskeie klein dorpies in die Middeland, insluitende [[Howick]], [[Hilton]], [[Balgowan, KwaZulu-Natal|Balgowan]], [[Nottingham Road]] en [[Mooirivier (KwaZulu-Natal)|Mooirivier]]. Die Midlands Meander is 'n aantal toerismeroetes wat deur die Middeland kronkel en akkommodasie, kunsvlyt, en restaurante insluit. Van Suid-Afrika se voorste privaatskole is in die Middeland geleë, insluitende Cowan House, Clifton Preparatory School, [[Hilton College]], Michaelhouse en St. Anne's Diocesan College. == Eksterne skakels == *[http://pmb-midlands.kzn.org.za/pmb-midlands/ Official tourism site] *[http://midlands.kzn.org.za/midlands/ Midlands Meander official site] {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Streke van KwaZulu-Natal]] qiozegi852hwg0ebfx5ikjl9xaiyxul 2908780 2908779 2026-06-02T09:11:52Z JMK 649 vertaal 2908780 wikitext text/x-wiki [[Lêer:N3 lanes.jpg|duimnael|regs|300px|Die [[N3 (Suid-Afrika)|N3-roete]] loop deur die KwaZulu-Natalse Middeland.]] Die '''KwaZulu-Natalse Middeland''' (of '''KwaZulu-Natalse Middelland''') is 'n landelike gebied in die binneland van [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Dit is tussen [[Pietermaritzburg]] en die [[Drakensberge]] geleë. Daar is verskeie klein dorpies in die Middeland, insluitende [[Howick]], [[Hilton]], [[Balgowan, KwaZulu-Natal|Balgowan]], [[Nottingham Road]] en [[Mooirivier (KwaZulu-Natal)|Mooirivier]]. Die Midlands Meander is 'n aantal toerismeroetes wat deur die Middeland kronkel en akkommodasie, kunsvlyt, en restaurante insluit. Van Suid-Afrika se voorste privaatskole is in die Middeland geleë, insluitende Cowan House, Clifton Preparatory School, [[Hilton College]], Michaelhouse en St. Anne's Diocesan College. == Eksterne skakels == *[http://pmb-midlands.kzn.org.za/pmb-midlands/ Amptelike provinsiale toerisme-webblad] *[http://midlands.kzn.org.za/midlands/ Midlands Meander (amptelike webblad)] {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Streke van KwaZulu-Natal]] dgy5shlsieru7mibfk84v0i2elzxq21 0 18135 2908794 2907524 2026-06-02T10:32:11Z Oesjaar 7467 /* Ekumeniese Implikasies */ Verbeter 2908794 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kerk |naam=Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) |beeld=Embleem van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.jpg |breedte=200px |onderskrif=<small>Die embleem van die GKSA </small> |denominasie=[[Protestants]] - [[Calvinisme]] |afgestig=[[Nederduitsch Hervormde Kerk]] |stigting=[[1859]] <small>([[Rustenburg]])</small> |webtuiste=https://gksa.org.za/ |belydende_lidmate=100 000 <small>(2012)</small><ref>{{cite web |url=http://gksa1.businesscatalyst.com/Oor%20die%20GKSA/Geskiedenis/statestiek |title=Statistiek |website=gksa1.businesscatalyst.com |access-date=3 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20140401145325/http://gksa1.businesscatalyst.com/Oor%20die%20GKSA/Geskiedenis/statestiek |archive-date=1 April 2014 |url-status=dead}}</ref> |eerste_predikant=[[Dirk Postma]]<ref name=gksa-ge>{{cite web |url=https://gksa.org.za/storage/2021/02/Ontstaan-van-die-Gereformeerde-Kerke-in-Suid-Afrika.pdf|title= Onstaan van die Gereformeerde Kerke in Suid Afrika |access-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130141009/https://gksa.org.za/storage/2021/02/Ontstaan-van-die-Gereformeerde-Kerke-in-Suid-Afrika.pdf |archive-date=30 January 2024 |url-status=live}}</ref> |vorige_naam={{bulleted list| De Gereformeerde Kerk in dezen land <ref name=gksa-ge/></br><small>(12 Februarie 1859)</small>| De Gereformeerde Kerk in de Zuid-Afrikaansche Republiek<ref name=gksa-ge/></br><small>(14 Februarie 1859)</small>| De Gereformeerde Kerk in ZAR <ref name=gksa-ge/></br><small>(16 April 1859)</small> }} }} Die '''Gereformeerde Kerke''' is 'n [[Christendom|Christelike kerk]] in [[Suid-Afrika]] wat in [[1859]] in [[Rustenburg]] gestig is.<ref name="gksa-ge" /> Lede van die kerk word soms na verwys as ''Doppers''.<ref name="pettman-151">{{cite book|last=Pettman|first=Charles|title=Africanderisms; a glossary of South African colloquial words and phrases and of place and other names|year=1913|publisher=Longmans, Green and Co.|page=151|url=https://archive.org/stream/cu31924026563795#page/n171/mode/2up}}</ref> As een van die oudste kerkverbande onder die [[Afrikaners]], word dit beskou as een van die [[Drie Susterkerke]]. == Geskiedenis van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika == [[File:Syringa Tree Monument 2.JPG|thumb|[[Seringboom]] monument, Kerkstraat, [[Rustenburg]], (SAHRA9/2/263/0016)]] [[Lêer:Gereformeerde_kerk_Potchefstroom-Die_Bult_(4).jpg|duimnael|regs|210px|Die [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Heilbron GGSA.jpg|duimnael|regs|210px|Die [[Gereformeerde kerk Heilbron]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Pretoria GGSA.jpg|duimnael|links|210px|Die [[Gereformeerde kerk Pretoria]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Wonderboom-Suid GGSA.jpg|duimnael|regs|210px|Die [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid]].]] [[Beeld:Reddersburg GK Suid-oos aansig.JPG|duimnael|links|200x200px|Die [[Gereformeerde kerk Reddersburg]].]] [[Beeld:Gereformeerde Kerk, Heidelberg.JPG|duimnael|regs|180px|Die [[Gereformeerde kerk Heidelberg]], ontwerp deur [[Pieter Dykstra]].]] [[Lêer:Ds Dirk Postma.jpg|duimnael|270x270px|links|Ds. [[Dirk Postma]], grondlegger van die Kerk.]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Burgersdorp.jpg|duimnael|regs|190px|Die [[Gereformeerde kerk Burgersdorp]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Steynsburg 3.jpg|duimnael|regs|190px|Die [[Gereformeerde kerk Steynsburg]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Venterstad.jpg|duimnael|220px|regs|Die [[Gereformeerde kerk Venterstad]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Colesberg.jpg|duimnael|190px|regs|Die [[Gereformeerde kerk Colesberg]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Bethulie Wynand Louw.jpg|duimnael|200px|regs|Die [[Gereformeerde kerk Bethulie]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Elliot.jpg|duimnael|200px|regs|Die Gereformeerde kerk, [[Elliot]].]] [[Lêer:Gereformeerde kerk Aliwal-Noord.jpg|duimnael|200px|regs|Die [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Sannieshof.jpg|duimnael|regs|170px|Die [[Gereformeerde kerk Sannieshof]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Postmasburg.jpg|regs|200px|duimnael|Die [[Gereformeerde kerk Postmasburg]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Port Elizabeth.jpg|regs|220px|duimnael|Die [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth]].]] [[Beeld:Gereformeerde kerk Fauresmith GGSA.jpg|duimnael|regs|220px|Die [[Gereformeerde kerk Fauresmith]].]] In die vroeë 1800's het die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die [[Kaapkolonie]] vanaf Nederland die "nuwe" Psalmboek ingevoer in die erediens. Baie van die liedere in hierdie boek het die Belydenisskrifte ([[Nederlandse Geloofsbelydenis]], [[Heidelbergse Kategismus]] en die [[Dordtse Leerreëls]]) soos vasgestel by die [[Sinode van Dordrecht|Sinode van Dordtrecht]] in 1618/1619, weerspreek. Die wyse van kerkregering het toenemend mag aan die staat en sinodale vergaderings gegee, en die gesag van plaaslike kerkrade daaraan ondergeskik gemaak. Hierdie veranderinge het toenemend onrus onder 'n klein hoeveelheid lidmate veroorsaak. Van die begin af was daar lidmate wat nie die gesange wou sing nie. Die uitgangspunt onder hulle was: "In Gods huis Gods lied".<ref>{{cite web|url=http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=13271&lg=eng|title=Address data base of Reformed churches and institutions|first=Christoph|last=Fasse|website=Reformiert-online.net|access-date=30 Januarie 2024|archive-date= 8 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108145123/http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=13271&lg=eng|url-status=dead}}</ref> In [[1859]] het 15 broeders besluit om hulle af te skei van die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] in [[Transvaal]]. Onder hulle was onder andere [[Paul Kruger]], latere president van die [[Zuid-Afrikaanse Republiek]]. Hulle het op [[10 Februarie]] [[1859]] 'n vergadering belê onder 'n [[seringboom]] by [[Rustenburg]]. By hierdie vergadering het 300 lidmate hulle laat inskrywe as lidmate van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.<ref>{{Cite web |url=http://www.gksa.org.za/Oor%20die%20GKSA/geskiedenis |title=Geskiedenis |access-date=28 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130727044357/http://www.gksa.org.za/Oor%20die%20GKSA/geskiedenis |archive-date=27 July 2013 |url-status=dead }}</ref> Ds. [[Dirk Postma]], wat 'n besoekende predikant uit [[Nederland]] was, is gevra om hulle predikant te wees, en hy het die beroep aangeneem en hom in [[Suider-Afrika]] gevestig. Daar het spoedig die behoefte ontstaan vir die opleiding van predikante en onderwysers. Die eerste opleiding is op [[Burgersdorp]] in die [[Oos-Kaap]] gedoen waar die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1869 geopen het, maar na die [[Anglo-Boereoorlog]] is dit in 1905 verskuif na [[Potchefstroom]]. Uit hierdie skool het die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] gegroei tot 'n volwaardige universiteit, met die Fakulteit Teologie wat onder andere dien as 'n teologiese skool vir die opleiding van predikante. == Die Gereformeerde Kerke vandag == Die volle naam van die Kerkverband is '''Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA)'''. Die Algemene sinode vergader al om die derde jaar in [[Potchefstroom]], met die laaste sinodevergadering in 2026.<ref>{{Cite web |title=Sinode 2023 |url=https://gksa.org.za/sinode-2023/ |access-date=2025-07-18 |website=GKSA |language=en-US}}</ref> Die GKSA het 378 gemeentes wat in 15 tale bedien, met gemeentes in Suid-Afrika, [[Namibië]], [[Zimbabwe]] en [[Zambië]].<ref>{{Cite web |title=Soek 'n Gemeente |url=https://gksa.org.za/soek-n-gemeente/ |access-date=2025-07-18 |website=GKSA |language=en-US}}</ref> Verder het die Kerke ekumeniese bande met kerke op al die bewoonde [[Kontinent|kontinente]].<ref>{{Cite web |title=Ekumeniese Bande |url=https://gksa.org.za/ekumeniese-bande/ |access-date=2025-07-18 |website=GKSA |language=en-US}}</ref> == Liedboek van die Gereformeerde Kerke == Die Gereformeerde Kerke gebruik vandag nog net [[Skrifberymings]] saam met die [[Psalms]] in hulle liedboek. 'n Skrifberyming is 'n gedeelte van die Bybel wat omdig is. Tot onlangs nog was daar net 50 Skrifberymings, maar nuwe skrifberymings word bygevoeg. Buiten die liedere bevat die liedboek ook nog die volgende : * [[Drie Formuliere van Eenheid]] wat bestaan uit die Nederlandse Geloofsbelydenis, die Heidelbergse Kategismus en die Dordtse Leerreëls.<ref>{{Cite web |url=http://www.gksa.org.za/geloofsbelydenisse--confessions.html |title=Geloofsbelydenisse / Confessions - GKSA |access-date=28 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130407194001/http://www.gksa.org.za/geloofsbelydenisse--confessions.html |archive-date=7 April 2013 |url-status=dead }}</ref> * Die formuliere vir die doop van kinders, belydenis van Geloof, die doop van volwassenes, die nagmaal, ban of afsnyding, heropname, die bevestiging van ouderlinge en diakens, die bevestiging van predikante, en bevestiging in die huwelik. * Die Kerkorde.<ref name="businesscatalyst1">{{Cite web |url=http://gksa1.businesscatalyst.com/FAQRetrieve.aspx?ID=50298 |title = Church Order of the Reformed Churches in South Africa |archive-url=https://archive.today/20130616054722/http://gksa1.businesscatalyst.com/FAQRetrieve.aspx?ID=50298 |archive-date=16 June 2013 |url-status=dead}}</ref> * 'n Aantal Gebede. == Teologie == === Geloofsbelydenisse === *[[Apostoliese Geloofsbelydenis]] *[[Geloofsbelydenis van Athanasius]] *[[Geloofsbelydenis van Nicea]] === Konfessies === * [[Dordtse Leerreëls]] * [[Nederlandse Geloofsbelydenis]] * [[Heidelbergse Kategismus]]<ref>{{Cite web |url=http://www.gksa.org.za/Hulpbronne/english-documents |title=English documents |access-date=5 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614225357/http://www.gksa.org.za/Hulpbronne/english-documents |archive-date=14 June 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://gksa1.businesscatalyst.com/Wat%20ons%20glo/belydenisskrifte |title=Belydenisskrifte |website=gksa1.businesscatalyst.com |access-date=3 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20130616054715/http://gksa1.businesscatalyst.com/Wat%20ons%20glo/belydenisskrifte |archive-date=16 June 2013 |url-status=dead}}</ref> == Kerkregering == Soos in die Calvinistiese kerkbeskouing, is Christus self die Hoof van die Kerk.<ref>[http://www.kerkrecht.nl/node/1355 Wettige roeping tot bepaalde diens] Afgehaal 30 Januarie 2024</ref> Die kerk volg die presbiteriale kerkregeringstelsel,<ref>{{cite web |url=http://gksa1.businesscatalyst.com/Oor%20die%20GKSA/kerkregering |title=Kerkregering |website=gksa1.businesscatalyst.com |access-date=3 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20130616001603/http://gksa1.businesscatalyst.com/Oor%20die%20GKSA/kerkregering |archive-date=16 June 2013 |url-status=dead}}</ref> waar die ouderling Christus se regering in die lig van die Skrif uitdra. Elke gemeente is selfstandig deel van die liggaam van Christus. Daarom word daar na die kerkverband in die meervoud verwys, nl, die Gereformeerde kerk''e'' in Suid-Afrika. Gemeentes werk saam in kleiner streke (genoem Klassisse), groter streke (Streeksinodes) en almal kom saam in die Algemene sinode. Besluite wat hier geneem word is besluite van al die gemeentes gesamentlik. Die kerk bestaan ​​uit die Oostelike Streeksinode, die Bosveldsinode, die Noordwes-sinode, die Streeksinode van Vrystaat en KwaZulu-Natal, die Suidelike Streeksinode en die Randvaalse Streeksinode.<ref>{{Cite web |url=http://www.gksa.org.za/Oor%20die%20GKSA/Geskiedenis/statestiek |title=Statistiek |access-date=29 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225020850/http://www.gksa.org.za/Oor%20die%20GKSA/Geskiedenis/statestiek |archive-date=25 December 2013 |url-status=dead }}</ref> Die Kerke verkies by wyse van die Streeksinodes in die jaar voorafgaande die Algemene Sinode, Kuratore vir ‘n dienstydperk van drie jaar met die oog op die voorsiening vir, die sorg van en die toesig oor die diens van predikantsopleiding. Hulle is gevolglik verantwoordelik om uitvoering te gee aan besluite oor teologiese- en predikantsopleiding en te sorg dat die teologiese- en predikantsopleiding geskied. Hulle opdrag word deur die Algemene Sinode gegee en hulle doen verslag aan die Algemene Sinode.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gksa.org.za/vrae-dikwels-gevra/|title=Vrae dikwels gevra|date=4 Maart 2024|website=Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304173321/https://gksa.org.za/vrae-dikwels-gevra/|archive-date=2024-03-04|access-date=4 Maart 2024}}</ref> == Kweekskool == Die GKSA het 'n Teologiese Skool in [[Potchefstroom]] (TSP) opgerig om in die opleiding van studente (kandidate) deur geroepe ampsdraers (teologiese professore), volgens 'n leerplan wat deur die Kerke goedgekeur is, te voorsien.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://www.gksa.co.za/kerke/tsp.htm|title=Die Teologiese Skool|archive-url=https://web.archive.org/web/20031007233700/http://www.gksa.co.za/kerke/tsp.htm|archive-date=7 October 2003|access-date=28 March 2013|url-status=dead}}</ref> Vanaf 1921 kon kandidate grade in Teologie by die [[Noordwes-Universiteit|PUK]] ontvang, in 1945 het 'n kontraktuele ooreenkoms tussen die GKSA en die PUK/PU vir CHO bepaal dat die beroepe professore ook dosente in die Fakulteit van Teologie sal wees, en dat die universiteit aan kandidate as ingeskrewe studente grade in die teologie sou toeken. Die Kerke het inspraak in die kurrikulum gehad en kon die professore vir die onderrig hiervan aan die PUK beskikbaar stel.<ref name=":0" /> Die PUK, mettertyd die PU vir CHO en sedert 2004 die NWU, het die akademiese onderrig behartig en die Teologiese skool het saam gesmelt in die universiteit.<ref name="bbk.gkv.nl2">{{cite web|url=http://www.bbk.gkv.nl/zuid-afrika/717/|title=BBK.GKV » Zuid-Afrika|website=Bbk.gkv.nl}}</ref> Die keuring, onderrig en begeleiding van kandidate met die oog op kerklike eksaminering en beroepbaarstelling om as predikante te dien, is en word steeds deur die TSP behartig. Die Kerke kan nie sonder die TSP hulle taak om predikante vir die GKSA op te lei, uitvoer nie.<ref name=":0" /> In 2019 het die NWU formeel kennis gegee dat sekere bepalings van die huidige ooreenkoms, bekend as die 2006-ooreenkoms, op grond van die onderwyswet en statute van die NWU vir hulle ʼn risiko inhou en dat hulle hierdie bepalings gevolglik nie meer sal kan nakom nie Die NWU gaan verder ook nie meer deur beroeping professore as dosente aanstel nie en normale arbeidswetgewingpraktyk gaan toegepas word vir die aanstelling van NWU teologiese personeel.<ref name=":0" /> Aan die begin van 2023 het die NWU kennis gegee dat die ooreenkoms beëndig sal word. Die 2006-ooreenkoms bepaal egter dat die bepalinge wat daarin vervat is vir drie jaar na beëindiging nog sal geld.<ref name=":0" /> === Gereformeerde Teologiese Akademie === Tydens die 2018 sinode was daar aan die Kuratore opdrag gegee om die wenslikheid van ‘n eie akademiese instelling te ondersoek. Sedert 2018 het die NWU daarop aangedring dat die Kerke so ‘n akademiese instelling oprig, met wie ‘n akademiese ooreenkoms onder bepaalde voorwaardes gesluit sou kon word. Die Kuratore het toe besluit om ‘n akademiese instelling op te rig en volgens die owerhede se vereistes as ‘n nie winsgewende maatskappy te registreer. Dit staan bekend as die Gereformeerde Teologiese Akademie (GTA). Algemene Sinode 2023 het hierdie oprigting aanvaar en opdrag aan die Kuratore gegee om die GTA tot sy volle potensiaal te ontwikkel, wat insluit dat die GTA kwalifikasies en programme ontwikkel en akkrediteer wat nodig is vir die opleidingsbehoeftes van die GKSA.<ref name=":0" /> == Sendingwerk == Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika het 'n aantal groeiende plaaslike gemeentes. Die denominasie het plaaslike uitreike in [[Botswana]] en [[Mosambiek]]. Daar is kerke wat sendelinge in [[Burundi]] ondersteun. Die Gereformeerde Kerk in [[Rustenburg]] het ooreenkoms met Koshin Presbiteriaanse Kerk in Korea om evangelisasie te ondersteun en nuwe multikulturele kerke in Rustenburg area te stig. Die kerk werk saam met die Presbiteriaanse Kerk van Brasilië in sendings in [[Angola]] en [[Mosambiek]]. Dit is ook betrokke by 'n Gereformeerde kerkaanleg in [[Hanoi]]. Deur lidmaatskap van die ''[http://www.wrf.global/ World Reformed Fellowship]'' werk Gereformeerde Gemeentes saam met die WRF, byvoorbeeld in die Internasionale Instituut vir Islamitiese Studies.<ref>{{Cite web |url=http://gksa1.businesscatalyst.com/Deputate/sending-deputate |title = Sending |archive-url=https://archive.today/20130616001542/http://gksa1.businesscatalyst.com/Deputate/sending-deputate |archive-date=16 June 2013 |url-status=dead}}</ref> ==2026 Algemene Sinode== Die Algemene Sinode van Januarie 2026, gehou in Potchefstroom, het die langdurige dispuut oor Vroue in die Amp (VIDA), rakende die ordening van vroue tot die ampte van predikant en ouderling, aangespreek. ===Agtergrond=== Die Algemene Sinode van 2009 het beslis dat vroue nie in die ampte van predikant en ouderling mag dien nie, met verwysing na 1 Timoteus 2:11-14 en 1 Korintiërs 14:34-35. Ten spyte van hierdie besluit het 'n aantal gemeentes voortgegaan om vroue as ouderlinge te orden. Daaropvolgende sinodes in 2015, 2016 en 2018 het appèlle teen die 2009-uitspraak verwerp.<ref name=":5">{{Cite web |date=2026-01-07 |title=ALGEMENE SINODE VAN GKSA 2026 SE VERDERE BESLUITE OOR SUSTERS IN DIE OUDERLINGE AMP (afkorting: VIDA) & VERDERE REAKSIES OP SINODE-BESLUITE |url=https://proregno.com/2026/01/07/algemene-sinode-van-gksa-2026-se-verdere-besluite-oor-susters-in-die-ouderlinge-amp-afkorting-vida/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117183100/https://proregno.com/2026/01/07/algemene-sinode-van-gksa-2026-se-verdere-besluite-oor-susters-in-die-ouderlinge-amp-afkorting-vida/ |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=PRO REGNO |language=af}}</ref> In 2023 het die Algemene Sinode Deputate aangestel om advies voor te berei oor hoe om gemeentes aan te spreek wat nie aan sinodale besluite voldoen nie. Twee verslae is by die Sinode van 2026 ingedien: 'n Meerderheidsverslag (Agenda 20.5), wat voorgestel het om verskillende praktyke binne die denominasie te akkommodeer, en 'n Minderheidsverslag (Agenda 20.6), wat verpligte nakoming versoek het.<ref name=":5" /> ===Besluit=== Die Sinode het die Meerderheidsverslag verwerp en die Minderheidsverslag met 'n aansienlike meerderheid aangeneem. Die aangeneemde resolusie het bepaal dat nie-nakoming van die 2009-besluit ongehoorsaamheid aan Christus daarstel en neerkom op self-losmaking van die denominasie. Gemeentes met vroue wat as ouderlinge dien, is twaalf maande gegee om hul besluite te herroep en vroue uit hul amp te ontslaan. Versuim om teen Januarie 2027 na te kom, sou lei tot formele erkenning van hul afskeiding van die GKSA.<ref name=":5" /><ref name=":6">{{Cite web |last=Du Toit |first=Josef |date=2026-01-12 |title=Vroue in die amp: Doppers hou sinode |url=https://maroelamedia.co.za/debat/diskoers/vroue-in-die-amp-doppers-hou-sinode/ |url-status= |access-date=2026-01-17 |website=Maroela Media |language=af}}</ref> Die Sinode het Deputate aangestel om Klassisse en Streeksinodes by te staan met implementering, insluitend sake rakende eiendom, finansies en die versorging van emerituspredikante.<ref name=":5" /> ===Ekumeniese Implikasies=== Die Sinode het ook gestem om die Memorandum van Ekumeniese Samewerking met die Nederduitse Gereformeerde Kerk (NGK)<ref name=":7">{{Cite web |last=Schoeman |first=Le Roux |date=2026-01-13 |title=GKSA hou sinode op Potch: Eie gemeentes móét nou konformeer of uit verband tree + Verhouding met NGK afgeskaal |url=https://kerkbode.christians.co.za/2026/01/13/gksa-hou-sinode-op-potch-eie-gemeentes-moet-nou-konformeer-of-uit-verband-tree-verhouding-met-ngk-afgeskaal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117183922/https://kerkbode.christians.co.za/2026/01/13/gksa-hou-sinode-op-potch-eie-gemeentes-moet-nou-konformeer-of-uit-verband-tree-verhouding-met-ngk-afgeskaal/ |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=Kerkbode |language=af}}</ref> op te skort, wat kanseluitruiling tussen die twee denominasies toegelaat het. Gemeenskap is beëindig met verskeie internasionale liggame, insluitend die Gereformeerde Kerke in Nederland wat gevorm is uit die vorige susterkerk van die GKSA, die ''Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt (GKv)'',<ref>{{Cite web |date=2026-01-08 |title=Report 8 - Deputies Ecumenicity International - The Netherlands |url=https://gksa.org.za/storage/2025/10/16.14-Rapport-8-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Nederland.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117185248/https://gksa.org.za/storage/2025/10/16.14-Rapport-8-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Nederland.pdf |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=gksa.org.za}}</ref> die Gereformeerde Kerk in Japan,<ref>{{Cite web |date=2026-01-08 |title=Report 4 - Deputies Ecumenicity International - The East (Japan and Korea |url=https://gksa.org.za/storage/2025/10/16.10-Rapport-4-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Ooste-Japan-Korea.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117184746/https://gksa.org.za/storage/2025/10/16.10-Rapport-4-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Ooste-Japan-Korea.pdf |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=gksa.org.za |language=af}}</ref> en die Christelik Gereformeerde Kerk in Noord-Amerika.<ref name="rep9d">{{Cite web |date=2026-01-08 |title=Report 9d - Deputies Ecumenicity International - North America and Canada - PCA and CRCNA |url=https://gksa.org.za/storage/2025/12/16.27-Rapport-9d-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Noord-Amerika-en-Kanada-PCA-en-CRCNA.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117185112/https://gksa.org.za/storage/2025/12/16.27-Rapport-9d-Deputate-Ekumenisiteit-Buitelands-2026-Noord-Amerika-en-Kanada-PCA-en-CRCNA.pdf |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=gksa.org.za}}</ref> Die GKSA het aangedui dat hulle voorneme is om bande met meer konserwatiewe liggame soos die Vrye Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika (VGKSA) te versterk.<ref name="rep9d" /> ===Ontvangs=== Die besluit het gemengde reaksies ontvang. Kritici, insluitend teoloë van die NGK en die Nederduitse Gereformeerde Kerk (NHKA), het die uitspraak as uitsluitend en diskriminerend gekarakteriseer. Prof. Tanya van Wyk van die [[Universiteit van Pretoria]] het verklaar dat die besluit 'n "sistemiese sosiale probleem" weerspieël wat die status van vroue raak.<ref name=":7" /> Onder interne kritici het dr. Wim Vergeer, 'n predikant by die [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|GK Krugersdorp]], die denominasie as 'n mankultus beskryf in 'n artikel wat deur ''[[Netwerk24]]'' gepubliseer is. GK Krugersdorp is een van verskeie gemeentes wat vroue as ouderlinge georden het in stryd met die 2009-besluit.<ref>{{Cite web |last=Vergeer |first=Wim |date=2026-01-11 |title=Mening: Is die Gereformeerde Kerk dan ’n mannekultus? |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/mening-is-die-gereformeerde-kerk-dan-n-mannekultus-20260110-1057 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117185531/https://www.netwerk24.com/stemme/menings/mening-is-die-gereformeerde-kerk-dan-n-mannekultus-20260110-1057 |archive-date=2026-01-17 |access-date=2026-01-17 |website=Netwerk24 |language=af-ZA}}</ref> == Verhoudings met ander Gereformeerde Kerke == Die GKSA is deel van die ''World Reformed Fellowship''<ref>{{cite web|url=http://www.wrfnet.org/web/guest/aboutwrf/membershiplist|archive-url=https://web.archive.org/web/20120730014055/http://www.wrfnet.org/web/guest/aboutwrf/membershiplist|url-status=dead|archive-date=30 July 2012|title=The World Reformed Fellowship – Membership List|date=30 July 2012|access-date=18 April 2019}}</ref> en die Internasionale Konferensie van Gereformeerde Kerke.<ref>{{cite web|url=http://www.icrconline.com/members.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717064352/http://www.icrconline.com/members.html|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=The International Conference of Reformed Churches|date=17 July 2012|access-date=18 April 2019}}</ref> Die Gereformeerde Kerke het ekumeniese eenheid met die volgende kerke:<ref name="gksa-bande">{{cite web|url=https://gksa.org.za/ekumeniese-bande/|title=Ekumeniese Bande|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130144309/https://gksa.org.za/ekumeniese-bande/|archive-date=30 January 2024|access-date=30 January 2024|url-status=live}}</ref> *''Eglise Reformee Confessante au Congo (ERCC)'' *''Orthodox Presbyterian Church in America (OPC)'' *''Reformed Churches of New Zealand (RCNZ)'' *''Kosin Presbyterian Church in Korea (KPCK)'' *''Christian Reformed Churches of Australia (CRCA)'' *''Christian Reformed Church'' *''Reformed Church Botswana (RCB)'' *''Nederlands Gereformeerde Kerken (NedlGK)'' *''Free Church of Scotland (FCS)'' *''Free Church of Scotland (Continuing) (FCS(C))'' *''Londenbediening'' *''Reformed Church of East Africa (RCEA)'' *''Presbyterian Church Australia (PCAus)'' *''United Reformed Church of Congo (URCC)'' *''Sudanese Reformed Churches (SRC)'' *''African Evangelical Presbyterian Churches(AEPC)'' *''Presbyterian Church in America (PCA)'' Verder het die GKSA ekumeniese bande met die volgende kerke:<ref name=gksa-bande/> * ''International Presbyterian Church (IPC)'' * ''Iglesia Nacional Presbiteriana de México, A.R. (INPM)'' * ''Reformed Presbyterian Church in Africa (Uganda)'' * ''Reformed Presbyterian Church of India (RPCI)'' * ''Gereformeerde Evangeliese Kerk van Australië (GEKA)'' * ''Igreja Presbiteriana de Angola (IPB Angola)'' In Suid-Afrika is die GKSA in ekumeniese gesprek met:<ref name=gksa-bande/> * [[Afrikaanse Protestantse Kerk|Afrikaanse Protestantse Kerk (APK)]] * Calvyn Protestantse Kerk van Suid-Afrika * Die Vrye Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika * [[Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika|Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika (NHK)]] * Rynse Kerk van Suid-Afrika == Verwysings == '''Algemeen''' * {{Af}}"Professor Dirk Postma (1818 - 1890)", dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], Pro Rege-Pers, 1958 * {{Af}}"Handleiding vir die studie van Kerkgeskiedenis, Prof. S. du Toit, Pro Rege Pers, 1970 * {{En}}"Hope and Disilussionment, a basic introduction to the history of Christianity", Prof. B.A.Zuiddam, Importantia, Dordrecht 2010 '''Verdere Verwysings''' <references /> === Gemeentes === # [[Gereformeerde kerk Agulhas]] # [[Gereformeerde kerk Akasia]] # [[Gereformeerde kerk Alberton]] # [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti]] # [[Gereformeerde kerk Andeon]] # [[Gereformeerde kerk Aranos]] # [[Gereformeerde kerk Barberton]] # [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Beestekraal]] # [[Gereformeerde kerk Belfast]] # [[Gereformeerde kerk Bellville]] # [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Benoni]] # [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Bergbron]] # [[Gereformeerde kerk Bergsig]] # [[Gereformeerde kerk Bethal]] # [[Gereformeerde kerk Bethanie]] # [[Gereformeerde kerk Bethlehem]] # [[Gereformeerde kerk Bethulie]] # [[Gereformeerde kerk Biermanskool]] # [[Gereformeerde kerk Birchleigh]] # [[Gereformeerde kerk Bitterwater]] # [[Gereformeerde kerk Bloemburg]] # [[Gereformeerde kerk Bloemfontein]] # [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels]] # [[Gereformeerde kerk Bloemhof]] # [[Gereformeerde kerk Bloempark]] # [[Gereformeerde kerk Boksburg]] # [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Boshof]] # [[Gereformeerde kerk Bothaville]] # [[Gereformeerde kerk Brackenhof]] # [[Gereformeerde kerk Brackenhurst]] # [[Gereformeerde kerk Brakpan]] # [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Brandfort]] # [[Gereformeerde kerk Brits]] # [[Gereformeerde kerk Brits-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit]] # [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns]] # [[Gereformeerde kerk Bulawayo]] # [[Gereformeerde kerk Bultfontein]] # [[Gereformeerde kerk Burgersdorp]] # [[Gereformeerde kerk Cachet]] # [[Gereformeerde kerk Carletonville]] # [[Gereformeerde kerk Carolina]] # [[Gereformeerde kerk Centurion]] # [[Gereformeerde kerk Chinhoyi]] # [[Gereformeerde kerk Christiana]] # [[Gereformeerde kerk Clanwilliam]] # [[Gereformeerde kerk Colesberg]] # [[Gereformeerde kerk Cradock/Somerset-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Cullinan]] # [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil]] # [[Gereformeerde kerk Daspoort]] # [[Gereformeerde kerk De Aar]] # [[Gereformeerde kerk Delarey]] # [[Gereformeerde kerk Delareyville]] # [[Gereformeerde kerk Delmas]] # [[Gereformeerde kerk Delportshoop]] # [[Gereformeerde kerk Dendron]] # [[Gereformeerde kerk Derdepoort]] # [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar]] # [[Gereformeerde kerk D'Kar]] # [[Gereformeerde kerk Dordrecht]] # [[Gereformeerde kerk Drieviersboom]] # [[Gereformeerde kerk Duineveld]] # [[Gereformeerde kerk Durban]] # [[Gereformeerde kerk Durban-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Durban-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Eden]] # [[Gereformeerde kerk Edenvale]] # [[Gereformeerde kerk Eendracht]] # [[Gereformeerde kerk Eikenhof]] # [[Gereformeerde kerk Elandskraal]] # [[Gereformeerde kerk Elandspoort]] # [[Gereformeerde kerk Eldoret]] # [[Gereformeerde kerk Elliot]] # [[Gereformeerde kerk Eloffsdal]] # [[Gereformeerde kerk Empangeni]] # [[Gereformeerde kerk Ermelo]] # [[Gereformeerde kerk Erongo]] # [[Gereformeerde kerk Estcourt]] # [[Gereformeerde kerk Evander]] # [[Gereformeerde kerk Fauresmith]] # [[Gereformeerde kerk Ficksburg]] # [[Gereformeerde kerk Florida]] # [[Gereformeerde kerk Fort Victoria-Nuanetsi]] # [[Gereformeerde kerk Frankfort]] # [[Gereformeerde kerk George]] # [[Gereformeerde kerk Germiston]] # [[Gereformeerde kerk Ghanzi]] # [[Gereformeerde kerk Glencoe]] # [[Gereformeerde kerk Gobabis]] # [[Gereformeerde kerk Goedgegun]] # [[Gereformeerde kerk Goeie Hoop]] # [[Gereformeerde kerk Graaff-Reinet]] # [[Gereformeerde kerk Griekwaland-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Groblersdal]] # [[Gereformeerde kerk Grootfontein]] # [[Gereformeerde kerk Gwelo-Gatooma]] # [[Gereformeerde kerk Harare]] # [[Gereformeerde kerk Harrismith]] # [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort]] (tot 2009 Die Moot) # [[Gereformeerde kerk Heidelberg]] # [[Gereformeerde kerk Heilbron]] # [[Gereformeerde kerk Hendrina]] # [[Gereformeerde kerk Hennenman]] # [[Gereformeerde kerk Hentiesbaai]] # [[Gereformeerde kerk Hermanus]] # [[Gereformeerde kerk Hoedspruit]] # [[Gereformeerde kerk Hoëveld]] # [[Gereformeerde kerk Hofmeyr]] # [[Gereformeerde kerk Humpata]] # [[Gereformeerde kerk Indwe]] # [[Gereformeerde kerk Innesdal]] # [[Gereformeerde kerk Jacobsdal]] # [[Gereformeerde kerk Jamestown]] # [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Kaapstad]] # [[Gereformeerde kerk Kamanjab]] # [[Gereformeerde kerk Kameeldrift]] # [[Gereformeerde kerk Karasburg]] # [[Gereformeerde kerk Kathu]] # [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop]] # [[Gereformeerde kerk Kemptonpark]] # [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein]] # [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland]] # [[Gereformeerde kerk Kimberley]] # [[Gereformeerde kerk Kleinmond]] # [[Gereformeerde kerk Klerksdorp]] # [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg]] # [[Gereformeerde kerk Koedoesrand]] # [[Gereformeerde kerk Koffiefontein]] # [[Gereformeerde kerk Komatipoort]] # [[Gereformeerde kerk Koperstreek]] # [[Gereformeerde kerk Koppies]] # [[Gereformeerde kerk Koster]] # [[Gereformeerde kerk Kriel]] # [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier]] # [[Gereformeerde kerk Kroonstad]] # [[Gereformeerde kerk Krugersdorp]] # [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Kuruman]] # [[Gereformeerde kerk Ladybrand]] # [[Gereformeerde kerk Ladysmith]] # [[Gereformeerde kerk Laeveld]] # [[Gereformeerde kerk Lichtenburg]] # [[Gereformeerde kerk Linden]] # [[Gereformeerde kerk Lindley]] # [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt]] # [[Gereformeerde kerk Lusaka]] # [[Gereformeerde kerk Lydenburg]] # [[Gereformeerde kerk Lyttelton]] # [[Gereformeerde kerk Maclear]] # [[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot]] # [[Gereformeerde kerk Mafikeng]] # [[Gereformeerde kerk Magalakwin]] # [[Gereformeerde kerk Magaliesburg]] # [[Gereformeerde kerk Magol]] # [[Gereformeerde kerk Marble Hall]] # [[Gereformeerde kerk Mariental]] # [[Gereformeerde kerk Matlabas]] # [[Gereformeerde kerk Messina]] # [[Gereformeerde kerk Meyerspark]] # [[Gereformeerde kerk Meyerton]] # [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]] # [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga]] # [[Gereformeerde kerk Middelburg-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Midrand]] # [[Gereformeerde kerk Molopo]] # [[Gereformeerde kerk Molteno]] # [[Gereformeerde kerk Mosselbaai]] # [[Gereformeerde kerk Naboomspruit]] # [[Gereformeerde kerk Namib-Kus]] # [[Gereformeerde kerk Nelspruit]] # [[Gereformeerde kerk Newcastle]] # [[Gereformeerde kerk Nigel]] # [[Gereformeerde kerk Noordbrug]] # [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand]] # [[Gereformeerde kerk Noordrand]] # [[Gereformeerde kerk Noupoort]] # [[Gereformeerde kerk Nylstroom]] # [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus]] # [[Gereformeerde kerk Okahandja]] # [[Gereformeerde kerk Olifantshoek]] # [[Gereformeerde kerk Ontdekkers]] # [[Gereformeerde kerk Oos-Londen]] # [[Gereformeerde kerk Oos-Moot]] # [[Gereformeerde kerk Orania]] # [[Gereformeerde kerk Oranjerivier]] # [[Gereformeerde kerk Orkney]] # [[Gereformeerde kerk Oshakati]] # [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo]] # [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn]] # [[Gereformeerde kerk Outjo]] # [[Gereformeerde kerk Paarl]] # [[Gereformeerde kerk Parys]] # [[Gereformeerde kerk Paulpietersburg]] # [[Gereformeerde kerk Petrusburg]] # [[Gereformeerde kerk Phalaborwa]] # [[Gereformeerde kerk Philippolis]] # [[Gereformeerde kerk Philipstown]] # [[Gereformeerde kerk Piet Retief]] # [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg]] # [[Gereformeerde kerk Pietersburg]] # [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Pinetown]] # [[Gereformeerde kerk Pongola]] # [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth]] # [[Gereformeerde kerk Postmasburg]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Potgietersrus]] # [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Montanapoort]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Primrose]] # [[Gereformeerde kerk Que]] # [[Gereformeerde kerk Queenstown]] # [[Gereformeerde kerk Randburg]] # [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Randfontein]] # [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Reddersburg]] # [[Gereformeerde kerk Reitz]] # [[Gereformeerde kerk Rietvallei]] # [[Gereformeerde kerk Roodepoort]] # [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal]] # [[Gereformeerde kerk Rundu]] # [[Gereformeerde kerk Rustenburg]] # [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos]] # [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes]] # [[Gereformeerde kerk Sannieshof]] # [[Gereformeerde kerk Sanveld]] # [[Gereformeerde kerk Sasolburg]] # [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein]] # [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke]] # [[Gereformeerde kerk Secunda]] # [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Senekal]] # [[Gereformeerde kerk Silverton]] # [[Gereformeerde kerk Skeurvallei]] # [[Gereformeerde kerk Springs]] # [[Gereformeerde kerk Springs-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Standerton]] # [[Gereformeerde kerk Stegi]] # [[Gereformeerde kerk Stellenbosch]] # [[Gereformeerde kerk Sterkstroom]] # [[Gereformeerde kerk Steynsburg]] # [[Gereformeerde kerk Steynsrus]] # [[Gereformeerde kerk Stilbaai]] # [[Gereformeerde kerk Stilfontein]] # [[Gereformeerde kerk Stoffberg]] # [[Gereformeerde kerk Strand]] # [[Gereformeerde kerk Strydenburg]] # [[Gereformeerde kerk Suidkus]] # [[Gereformeerde kerk Swartruggens]] # [[Gereformeerde kerk Thabazimbi]] # [[Gereformeerde kerk Theunissen]] # [[Gereformeerde kerk Totiusdal]] # [[Gereformeerde kerk Transkei]] # [[Gereformeerde kerk Tsumeb]] # [[Gereformeerde kerk Tweespruit]] # [[Gereformeerde kerk Uitenhage]] # [[Gereformeerde kerk Uitschot]] # [[Gereformeerde kerk Upington]] # [[Gereformeerde kerk Usakos]] # [[Gereformeerde kerk Vaalharts]] # [[Gereformeerde kerk Vaalpark]] # [[Gereformeerde kerk Vaalwater]] # [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark]] # [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Ventersburg]] # [[Gereformeerde kerk Ventersdorp]] # [[Gereformeerde kerk Venterstad]] # [[Gereformeerde kerk Vereeniging]] # [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon]] # [[Gereformeerde kerk Virginia]] # [[Gereformeerde kerk Vleuels]] (ou Bloemfontein-Wes) # [[Gereformeerde kerk Volksrust]] # [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte]] # [[Gereformeerde kerk Vrede]] # [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha]] # [[Gereformeerde kerk Vryburg]] # [[Gereformeerde kerk Vryheid]] # [[Gereformeerde kerk Walvisbaai]] # [[Gereformeerde kerk Wapadrant]] # [[Gereformeerde kerk Warmbad]] # [[Gereformeerde kerk Waterberg]] # [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand]] # [[Gereformeerde kerk Waterval-Boven]] # [[Gereformeerde kerk Welkom]] # [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord]] # [[Gereformeerde kerk Wepener]] # [[Gereformeerde kerk Wesrand]] # [[Gereformeerde kerk Westonaria]] # [[Gereformeerde kerk Wierdapark]] # [[Gereformeerde kerk Wilropark]] # [[Gereformeerde kerk Windhoek]] # [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Witbank]] # [[Gereformeerde kerk Witbank-Oos]] # [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid]] # [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos]] # [[Gereformeerde kerk Witpoortjie]] # [[Gereformeerde kerk Witrivier]] # [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad]] # [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort]] # [[Gereformeerde kerk Wondersig]] # [[Gereformeerde kerk Worcester]] # [[Gereformeerde kerk Zastron]] # [[Gereformeerde kerk Zeerust]] # [[Gereformeerde kerk Zoutpansberg]] === Instellings === # [[Normaalskool Steynsburg]] # [[Teologiese Skool Burgersdorp]] === Mense === # [[Predikante van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] # [[Willem Johannes de Klerk]] # [[Wicus du Plessis]] # [[C.J.H. de Wet]] # [[Douw Venter]] # [[Dirk Postma jr.]] # [[Flippie Snyman]] # [[Johannes Cornelis van Rooy]] # [[Petrus Postma]] # [[Marthinus Postma]] # [[Dirk Postma, seun van Marthinus]] # [[Stephanus Postma]] # [[Willem Postma]] # [[Johan van Ryssen]] == Eksterne skakels == * {{Af}}[http://www.kerkrecht.nl/node/1349 Kerkregering] * {{Af}}[http://www.gksa.org.za Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]. * {{Af}}[http://www.kerkbode.co.za/Voorbladartikel.asp Die Kerkbode berig oor terugslag vir eenheid met NG Kerk]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * {{Af}}[http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Nuus/Spanning-in-kerk-loop-uit-op-breuk-20120106 "Spanning in kerk loop uit op breuk"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109152036/http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Nuus/Spanning-in-kerk-loop-uit-op-breuk-20120106 |date= 9 Januarie 2012 }} {{GKSA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika| ]] b91ivhxotvzcyrpt4nw5q5foss8d2wh 0 21452 2908740 2902104 2026-06-02T08:32:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908740 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Amandel | image = | taxon = Prunus dulcis | authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb | synonyms = }} '''Amandels''' is die [[Steenvrug|steenvrugte]] en [[Saad|sade]] van die amandelboom (''Prunus dulcis'') en is 'n gewilde [[neut]] wat gebruik word in die voorbereiding van [[voedsel]] of as versnappering. Amandels word ook as 'n bestanddeel in kosmetiese produkte gebruik. 'n Beraamde 80% van alle amandels is afkomstig van [[Kalifornië]]. [[Spanje]] het ook 'n groot amandelproduksie wat konsentreer op die soet Jordan- en Valencia-amandels. Amandels is 'n goeie bron van [[vitamien E]] en bevat ongeveer 70% mono-onversadigde [[vet|vetsuur]] en 30% versadigde vetsuur. Amandels bevat ook [[blousuur]] (waterstofsianied). Die bitterheid van 'n amandel is 'n teken van die hoeveelheid blousuur wat dit bevat: hoe bitterder die smaak, hoe giftiger is die amandel. Newe-effekte as gevolg van 'n oormatige inname van amandels (tussen 40 en 70 bitter amandels per persoon) sluit in: opwinding, [[hoofpyn]], duiseligheid, spiersametrekkings, asemhalingsprobleme en selfs 'n skielike dood. == Soorte == Daar bestaan beide soet en bitter amandels. Soet amandels kan net so geëet word en word gereeld tydens die voorbereiding van voedsel gebruik, hetsy as bestanddeel of garneersel. [[Meel|Amandelmeel]] en -[[pasta]], [[nougat]] en marsipein is gewilde amandelprodukte. Amandelolie en [[amandelmelk]] is ook verkrygbaar in sommige kulture. Amandelmelk is maklik om te verteer en word soms as 'n plaasvervanger vir [[Melk|koeimelk]] gebruik. Bitter amandels word hoofsaaklik gebruik vir die produsering van bitter amandelolie. == Galery == <gallery> Ametllesjuliol.jpg|Amandelboom met rypwordende vrugte Sa almonds.jpg|Rou amandels </gallery> === Nota === {{Commons|Prunus dulcis|Amandels}} :''Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amandel&oldid=7734499 Amandel].'' {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Neute en sade]] [[Kategorie:Veldkos]] [[Kategorie:Prunus]] dphz5nk5u32d7me58j1fxzf5di3n976 0 27359 2908636 2893209 2026-06-02T05:24:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908636 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} [[Lêer:Smooth muscle tissue.jpg|duimnael|Gladde spierweefsel]] 'n '''Weefsel''' is 'n versameling min of meer eenders [[seldifferensiasie|gedifferensieerde]] [[sel]]le met hul [[tussenmateriaal]] wat as 'n geheel funksioneer. Weefsel is dus 'n groep selle met 'n bepaalde bou en tussenmateriaal (''matriks'') wat 'n bepaalde funksie verrig. Die hoeveelheid en die aard van die tussenmateriaal verskil van weefsel tot weefsel en speel 'n belangrike rol in die funksionele aktiwiteit van die betrokke weefsel. Gewoonlik word daar tussen vier hoofgroepe weefsels in die [[soogdier]]liggaam onderskei, naamlik [[epiteelweefsel]] (dekweefsel), [[bindweefsel]], [[spierweefsel]] en [[senuweefsel]]. By klein [[organisme]]s soos die [[Amoeba]] en ander [[protosoë]] vind al die biologiese prosesse wat vir voortbestaan nodig is, in 'n onverdeelde massa [[protoplasma]] plaas. 'n Deel van die [[sitoplasma]] tree bv. op as 'n beskermende "vel", 'n ander deel skei die [[ensiem]]e af wat nodig is vir [[Spysverteringstelsel|vertering]] van voedsel, en die sel as geheel kan van vorm verander en op die manier rondbeweeg. By groter, veelsellige dier , is die lewensprosesse baie ingewikkelder. Die biologiese funksies word deur 'n groepering van selle wat saam optree, uitgevoer. So bv. vorm een groep selle die [[vel]] en 'n ander groep vorm die [[spier]]e. In elke groep kom die selle voor saam met 'n sekere hoeveelheid van 'n bindmiddel, of ''matriks'', en saam vorm die selle en die ''matriks'' 'n weefsel. Albei is so gerangskik dat hulle hul besondere funksie behoorlik kan verrig, en dit kan ook maklik van mekaar onderskei word tydens mikroskopiese ondersoek. By organismes wat so groot en kompleks soos die mens is, word 'n groot aantal verskillende soorte weefsel aangetref. Tog kan dit in die vier bogenoemde [[weefseltipe]]s geklassifiseer word. Selle in elke deel van die liggaam behoort nie slegs tot een weefselgroep nie. Op baie plekke van die liggaam word verskillende weefseltipes saam aangetref en gekombineer om [[Orgaan|organe]] te vorm. Alle organe in die dierlike en menslike liggaam is uit 4 tipes weefsels opgebou: epiteel, [[bindweefsel]] (steun- of stutweefsel), spierweefsel en senuweeweefsel. == Epiteel == Epiteel vorm die bedekking van die uitwendige liggaamsoppervlak, van die liggaamsholtes (byvoorbeeld buikholte, borsholte) en van hol organe (bloedvate, lugpyp, spysverteringskanaal). Die epiteelweefsel kan afkomstig wees van 3 embrionale kiemlae: [[ektoderm]], [[Endoderm|entoderm]] en [[Kiemlaag|mesoderm]]. Van ektodermale oorsprong is byvoorbeeld die [[Epiteelweefsel|epiteel]] van die [[vel]], [[mond]], [[neus]] en [[anus]]. Die van die [[spysverteringskanaal]] en lugweë is van entodermale oorsprong. Die epiteel van die [[nier]]e is van mesodermale oorsprong. Epiteelweefsel bestaan uit hoofsaaklik dig teenmekaar geleë selle met min matriks tussenin. Aan die basis van die epiteel vorm die [[glikoproteïene]] 'n min of meer homogene laag (basale membraan) wat ʼn skeiding vorm met die onderliggende bindweefsel. Die meeste stowwe kan gemaklik deur die basale membraan beweeg. Dit is nodig omdat daar geen bloedvate in die epiteel voorkom nie en alle voedingstowwe dus vanuit die onderlaag opgeneem moet word. Afgesien van die verbindingswerking van die glikoproteïene tussen die afsonderlike selle is die epiteelselle ook deur spesiale selkontakte met mekaar verbind. Die belangrikste hiervan is die [[desmosome]], maar ook ander elemente speel 'n rol as verbindingsmeganisme. Die selkontakte maak onderlinge kommunikasie moontlik. Dikwels lê hulle soos 'n gordel aan die bokant rondom die selle. Mikrovilli kan op die vry oppervlakke van die oppervlakkige selle voorkom. Epiteelselle kan differensieer en gespesialiseerde epitele vorm. Wanneer epiteelweefsel beskadig word, kan dit gewoonlik regenereer (herstel). Epiteelweefsels kan geklassifiseer word as dekepitele, klierepitele en gespesialiseerde epitele. == Funksies van epitele == Behalwe ʼn bedekkende en beskermende funksie het epiteelweefsel 'n belangrike taak by die suurstof- en koolsuurgaswisseling (longblasies), die opname ([[Absorpsielyn|absorpsie]]) van voedingstowwe in die derm, uitskeiding (ekskresie) van afvalstowwe (nier) en die afskeiding van sekere produkte (sekresie) soos slym, sweet en speeksel. Daarby is sommige epiteelselle gedifferensieer tot sintuigselle, waardeur hulle betrokke is by die ontvangs van prikkels. Die epiteelselle wat ʼn absorberende funksie het (weefsel van die derm, dele van die nier), vertoon ter vergroting van hul oppervlak baie mikrovilli (baie klein uitsteekseltjies). Meestal is hierdie mikrovilli om ring deur 'n dik laag glikoproteïene, wat selektief sekere stowwe uit hul omringende omgewing opneem Ander epiteelweefsels, soos die van die lugpyp, bevat baie trilhare ([[trilhaarepiteel]]). Dit bring die beskermende slymlaag in beweging om ongewenste en skadelike deeltjies (wat via [[asemhaling]] die lugpyp binnegedring het) na buite uit te werk. Een van die ongewenste effekte van rook is die aantasting van die trilhaarstelsel, waardeur stofdeeltjies ongesteurd in die longe te lande kan kom. Epiteelweefsel is baie onderhewig aan slytasie en die selle het ook ʼn hoë verdelingsfrekwensie. So word die selle van die dermepiteel elke 2 tot 3 dae vervang. == Indeling van epiteelweefsel == === Die dekepitele === Dekepitele vorm 'n bedekkende laag op 'n uitwendige oppervlak en dien as 'n uitvoerende laag op 'n inwendige oppervlak. Die klassifikasie van dekepitele geskied volgens die aantal sellae en die vorm van die selle, met inagneming van die aanwesigheid van keratien en cilia. === Eenvoudige plat epiteel === Hierdie epiteel, wat presies inmekaarpas, word as 'n enkellaag afgeplatte selle aangetref. Kenmerkend vir hierdie epiteel is sy teenwoordigheid in die voering van sereuse ruimtes, byvoorbeeld die perikardiale, peritoneale en pleurale holte. Dit staan as mesoteel bekend. Eenvoudige plat epiteel kom ook voor in die voering van bloedvate en limfvate en staan ook bekend as endoteel. === Eenvoudige kubiese epiteel === Dit bestaan uit 'n enkellaag kubiese selle en die kern lê in die basale derde van die sitoplasma. Die selle rus op 'n basale membraan. Eenvoudige kubiese epiteel kom voor in afvoerbuise van eksokriene kliere en in die follikels van endokriene kliere, soos byvoorbeeld onderskeidelik die [[speekselklier]]e en [[Tiroïed klier|tiroïedklier]]. === Eenvoudige silindriese epiteel === Hierdie epiteel bestaan uit 'n enkellaag hoë, silindriese selle wat een ovaal kern per sel in die basale derde van die sitoplasma bevat. Sommige selle het op hul oppervlak cilia en staan dan bekend as eenvoudige, gesilieerde, silindriese epiteel; hulle kom voor in die uterus, tuba uterina ([[Fallopiusbuis]]) en kleiner brongi van die longe. Eenvoudige nie-gesilieerde silindriese epiteel dien as 'n voering vir die spysverteringskanaal vanaf die maag tot by die anus. Mikrovilli kom op die vry oppervlak van die epiteel voor. === Pseudomeerlagige silindriese epiteel === Dit is gewoonlik 'n enkellaag onreëlmatige, silindriese selle van verskillende hoogtes. Al die selle rus op ʼn basale membraan, maar bereik nie noodwendig die vry oppervlak nie. Die wat wel die vry oppervlak bereik, kan gesilieerd of nie-gesilieerd wees. Kenmerkend vir die selle is dat die kerne van naasliggende selle nie op dieselfde vlak aangetref word nie. Die indruk van 'n meerlagige epiteel word dus gewek. Pseudomeerlagige, nie-gesilieerde silinderepiteel word in die hoofafvoerbuise van die speekselkliere en in die manlike uretra aangetref. Die gesilieerde tipe kom in die tragea voor. === Meerlagige plat epiteel === Dit bestaan uit twee of meer lae selle waarvan die oppervlakkige laag/ lae afgeplatte selle bevat. Die selle rus op 'n basale membraan. Die oppervlakkige selle kan keratinisering ondergaan en word dan as 'n horinglaag afgeskilfer (byvoorbeeld die droë oppervlak soos velepidermis). So 'n epiteel word ʼn meerlagige, plat, verhoringde epiteel genoem. Wanneer die epiteel 'n " nat" oppervlak bedek, byvoorbeeld die esofagus en vagina, keratiniseer die selle nie. Hulle bly lewensvatbaar en vorm 'n meerlagige, plat, onverhoringde epiteel. === Meerlagige kubiese epiteel === Hierdie epiteel rus op 'n basale membraan en kom soms in die hoofafvoerbuise van sweetkliere voor. === Meerlagige silindriese epiteel === Hierdie epiteel, wat op 'n basale membraam rus, kan gesilieerd of nie-gesilieerd wees. Die gesilieerde tipe word gedeeltelik in die asemhalingskanaal aangetref, terwyl die nie-gesilieerde tipe selde voorkom. Dit word soms wel in die farinks of [[epiglottis]], die manlike uretra en in die hoofafvoerbuise van kliere aangetref. === Oorgangsepiteel (uroteel) === Dit kom voor in die blaas en ureter en bestaan uit 'n groot aantal lae wat veral waargeneem kan word wanneer bogenoemde saamgetrek is. In so 'n geval is die vorm van die basale laag selle kubies en dit word gevolg deur lae onreëlmatige selle en 'n bo liggende laag groot selle met konvekse, vry oppervlakke. Wanneer die blaas vol is, word die epiteel tweelagig en is saamgestel uit 'n basale laag kubiese selle en ʼn laag afgeplatte selle. == Die klierepitele == Hierdie epiteelweefsel kom voor as kliere en kan in twee hoofgroepe verdeel word: eksokriene (buisbevattende) kliere en endokriene (buislose) kliere. By 'n indeling van klierepitele moet eienskappe soos die vorm van die klier asook die tipe en wyse van afskeiding in berekening gebring word. === Bindweefsel === 'n Kenmerk van bindweefsel is die groot hoeveelhede matriks (tussenselsubstans) waarin die bindweefselselle ingebed is. Die intersellulêre materiaal, wat deur die bindweefselselle self geproduseer word, bestaan meestal uit 3 tipes vesels met 'n duidelike struktuur, en 'n struktuurlose grondstof of matriks. Globaal gesproke word onderskei tussen: kollageenvesels, elastiese vesels, retikulêre vesels, [[kraakbeen]], been en [[bloed]]. Meestal word slegs die eerste 3 tipes vesels as komponente van algemene bindweefsel beskou, terwyl kraakbeen, been en bloed as spesiale bindweefsel gegroepeer word. Bindweefselstrukture kom op verskeie plekke in die liggaam voor. Alle kapsels rondom organe, pese, ligamente en ook die los vulstof (fassia) tussen afsonderlike organe bestaan uit die een of ander tipe bindweefsel. By werweldiere vorm kraakbeen en been die boumateriaal van die Bindweefsel is van mesodermale oorsprong. === Selle wat in bindweefsel aangetref word === As gevolg van die samestelling en relatiewe hoeveelhede van die drie elemente (naamlik selle, tussensellulêre stof en ekstrasellulêre vesels) kan bindweefsels wissel van 'n vloeibare bindweefsel (bloed) tot 'n soliede bindweefsel (been). Oor die algemeen kan gesê word dat [[bindweefsel]] ander weefsel saambind en dien as steun of stutweefsel. Daar word in bindweefsels verskeie selle aangetref, wat in twee groepe verdeel word, naamlik stabiele en mobiele selle: ==== Die stabiele selle ==== Hierdie selle produseer en hou die ekstrasellulêre vesels in stand, en is ook vir die berging van vet verantwoordelik: ==== Fibroblaste ==== Dit is die algemeenste seltipe wat in losmasige bindweefsels aangetref word en produseer ekstrasellulêre vesels. Die transformasie van fibroblaste tot vet- of beenselle kan onder abnormale toestande geskied. ==== Vetselle ==== Vetselle vervaardig en berg vet en word in groot hoeveelhede langs bloedvate aangetref. Waar baie vetselle saamgegroepeer word, ontstaan vetweefsels. Vet versamel in die sitoplasma van diesel, die kern is afgeplat en na een kant gedruk en slegs 'n dun lagie [[sitoplasma]] kan gesien word. == Die mobiele (bewegende) selle == Die mobiele selle veroorsaak onmiddellike reaksie van die bindweefsels in die geval van beserings of patologiese toestande: === Makrofaagselle (histiosiete) === Makrofaagselle kom algemeen in losmasige bindweefsel voor, veral met betrekking tot die bloedvate. By infektiewe toestande voer die makrofage ameboïede bewegings uit en fagositeer vreemde materiaal. Hierdeur speel makrofage ʼn belangrike rol in die immune reaksie van die liggaam. === Plasmaselle === Hoewel plasmaselle selde in losmasige bindweefsel voorkom, is hulle 'n algemene seltipe van bindweefsel en die spysverteringstelsel. Plasmaselle is belangrik vir die immuunstelsel deurdat hulle teenliggaampies en immunoglobulien in die [[bloed]] produseer. === Limfosiete === Die limfosiete in bindweefsel word waarskynlik uit die bloed verkry. Onder veral infektiewe toestande vind beweging van die [[limfosiete]] deur die bindweefsel plaas. === Eosinofiele === Hierdie selle kom waarskynlik van die bloed en word hoofsaaklik in die bindweefsel van die longe en die [[dunderm]] aangetref. Eosinofiele is belangrik vir die opbou van 'n teenreaksie op allergiese toestande. === Messelle (mastselle) === Messelle word algemeen in bindweefsel aangetref, veral naby bloedvate. Hulle produseer heparien, histamien en serotonien, wat as antikoaguleermiddel die sametrekking en deurlaatbaarheid van haarvate beïnvloed. === Pigmentbevattende selle === Dit is selle wat 'n kenmerkende deel van sekere bindweefsels vorm. Hulle kom voor as melanosiete en chromatofore in die digte bindweefsel van die dermis, die pia mater en die choroïedlaag van die oog. == Ekstrasellulêre vesels in bindweefsels == Die vesels wat in bindweefsel aangetref word, verleen daaraan elastisiteit, duursaamheid en 'n baie goeie herstelvermoë. Drie tipes vesels kom voor, naamlik: === Kollageenvesels === Kollageenvesels kom in alle bindweefsels voor en is verantwoordelik vir die produksie van kollageen. === Elastiese vesels === Hulle word hoofsaaklik in ligamente en as membrane aangetref (byvoorbeeld in groot arterieë soos die aorta) en verskaf elastisiteit. === Retikulêre vesels === Hierdie vesels word deur die [[fibroblaste]] geproduseer wat uit groepe kollageenfibrille saamgestel en in ʼn fyn netwerk gerangskik is. == Die tussensellulêre stof (matriks) in bindweefsels == Die homogene matriks of tussensellulêre grondstof van die bindweefsels is deursigtig en ryk aan mukopolisakkariede, en bevat verskillende hoeveelhede kollageen. == Indeling van bindweefsels == Bindweefsels kan skematies soos volg ingedeel word: === Die algemene bindweefsels === === Sagte (losmasige) bindweefsels === === Mesenchimale of embrionale bindweefsel === Hierdie bindweefsel bestaan uit mesenchimale selle wat tydens die ontwikkeling van die embrio die grondslag lê vir al die bindweefselelemente by die volwassene. Stelselmatige verdwyning van hierdie bindweefsel tree in namate groei plaasvind. === Gelatienagtige bindweefsel === Dit is slegs in die embrio en die fetus teenwoordig. Waar dit in die naelstring voorkom, staan dit as Wharton se jellie bekend. === Areolêre bindweefsel === Dit word in min of meer alle orgaanstelsels aangetref en dien as stutweefsel. Dit kom voor as onderhuidse en as intermuskulêre bindweefsel, asook in die pleura en peritoneum. === Vetweefsel === Die funksie van vetweefsel is die berging van vet in die liggaam. Dit kom voor in veral die subkutane weefsels en mesenterium. === Retikulêre bindweefsel === Hierdie selle word in die limfkliere, milt, lewer, beenmurg en pankreas aangetref. Retikulêre bindweefsels is hoofsaaklik opgebou uit ʼn netwerk van retikulêre vesels met groot, stervormige, retikulêre selle soms daarin aanwesig. Die sel le vorm die belangrike retikuloëndoteliale stelsel, wat vanweë die fagositiese werking daarvan belangrik is vir liggaamsbeskerming. == Digte bindweefsels == Digte bindweefsels bevat veral ekstrasellulêre vesels, terwyl daar min matriks en selle is. Hierdie bindweefsel kan reëlmatig of onreëlmatig gerangskik wees. Reëlmatige, digte bindweefsels is kenmerkend vir ligamente en pese waar spanning lineêr verloop. Onreëlmatige bindweefsel kom voor in die fassiale lae van die liggaam, die dermis, die kapsels van organe en in minder mate ook in die perichondrium en periosteum, waar spanning in die vorm van rekking en drukking nie altyd lineêr verloop nie. == Gespesialiseerde bindweefsels == Hierdie bindweefsel bestaan ook uit selle, tussensellulêre stof en ekstrasellulêre vesels. Behalwe hul ondersteunende rol vervul hulle ook ander gespesialiseerde funksies. == Sien ook == * [[Liggaam]] * [[Orgaan]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409702}}, volume 29, bl. 92 - 95 * ''Senior Biologie'', Du Toit, Van Rensburg, Du Toit, Botha, Van der Merwe, Volschenk, Van der Westhuyzen, De Kock, Niebuhr. Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Beperk, 1989. * KENNIS,  vol 12, 1980, bl. 2317, {{ISBN|0 7981 0834 7}} {{Biologiese organisasie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Weefsel| ]] taa5cnvcownoeizjb0kalt34ri0eqi8 0 28133 2908659 2904816 2026-06-02T05:46:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908659 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://archive.ph/20191217190122/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://archive.ph/20191217135810/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n Onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmaking voorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, bied ’n magdom kennis waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die Artikel belig die tweede skolekompetisie vir hoërskool leerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane Dr Rianne van Vuuren en Dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagverjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskool Skryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoering wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie was Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - Wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - Artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - Artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België en Prof Wannie Carstens (regs) in Gent.]] '''1 Maart 2026''' :Professor [[Wannie Carstens]] prominente Afrikaanse taalkundige praat oor die stand van [[Afrikaans]] in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal in die digitale terrein. As hy met Deon Steyn praat word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrika taal. '''5 Maart 2026''' :Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] dgdbz8oeidb3xar2tyuiak5spy71zyh 0 30135 2908679 2742605 2026-06-02T06:05:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908679 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Åland |volle_naam = <small>''Landskapet Åland'' ([[Sweeds]])<br />''Ahvenanmaan maakunta'' ([[Fins]])</small> |algemene_naam = Åland |beeld_vlag = Flag of Åland.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Åland.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Ahvenanmaa in Finland.svg |leuse = ''Eilande van Vrede''<ref>{{en}} [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20040718/ai_n11466101 Deseret News (Salt Lake City), 18 Julie 2004 deur Tim Vickery, Associated Press]</ref> |volkslied = ''Ålänningens sång''<br /><small>''(Sweeds vir: "Lied van die Ålandse")''</small><br /> |amptelike_tale = [[Sweeds]] |hoofstad = [[Mariehamn]] {{Koördinate|60|15|N|20|22|O}} |latd = 60 |latm = 15 |latNS = N |longd = 20 |longm = 22 |longEW = O |grootste_stad = [[Mariehamn]] |regeringsvorm = Outonome streek<br />binne [[Finland]] |leiertitels = <br />• Goewerneur{{smallsup|a}}<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Marine Holm-Johansson]]<br />[[Katrin Sjögren]] |oppervlak_rang = – |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;580<ref name=norden>{{fi}} {{cite web |url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=f57a9b0d-6b40-4851-a896-18275f7b60dd |title=Ennakkoväkiluku sukupuolen mukaan alueittain, helmikuu.2016 |accessdate=30 Mei 2016 |archive-date=10 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410020711/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=f57a9b0d-6b40-4851-a896-18275f7b60dd |url-status=dead }}</ref> |oppervlakmi² = 610 |persent_water = |bevolking_skatting = 30&nbsp;129<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html |title=Population |publisher=Tilastokeskus |accessdate=9 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060710143515/https://www.tilastokeskus.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html |archive-date=10 Julie 2006 |url-status=live}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2020 |bevolking_rang = 223^ste |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 19,07 |bevolkingsdigtheidmi² = 49,4 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = $1,563&nbsp;miljard<ref>{{sv}} {{cite web |url=http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 |title=ÅSUB – Ålands statistik och utredningsbyrå |publisher=Statistiek Åland |accessdate=30 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115224407/http://www.asub.ax/text.con?iPage=227 |archive-date=15 November 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2007 |BBP_PPP_per_kapita = $55&nbsp;829 |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $1,1&nbsp;miljard |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = $36&nbsp;200<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.norden.org/en/information/facts-about-aland |title=Facts about Åland |publisher=[[Nordiese Raad]] |accessdate=9 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809152414/https://www.norden.org/en/information/facts-about-aland |archive-date=9 Augustus 2021 |url-status=live}}</ref> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Outonomiteit |onafhanklikheidsgebeure = • Outonomie-wet<br />• Erken |onafhanklikheidsdatums = <br />binne [[Finland]]<br />[[7 Mei]] [[1920]]<ref>{{en}} {{cite book|author=Hurst Hannum|title=Basic Documents on Autonomy and Minority Rights|url=https://books.google.de/books?id=_oV3pKJfnvcC&redir_esc=y|year=1993|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=0-7923-1977-X|chapter=Agreement between Sweden and Finland Relating to Guarantees in the Law of 7 May 1920 on the Autonomy of the Aaland Islands|page=141}}</ref><br />[[1921]]{{smallsup|b}} |MOI = 0,900<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data |publisher=hdi.globaldatalab.org |accessdate=13 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |url-status=live}}</ref> |MOI_rang = – |MOI_jaar = 2007 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Euro]]{{smallsup|d}} (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = AX |tydsone = [[Oos-Europese Tyd|OET]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = [[Oos-Europese Somertyd|OEST]] |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = [[.ax]]{{smallsup|e}} |skakelkode = 358 |voetskrif = a. Die goewerneur is 'n administratiewe pos wat deur die Regering van Finland gevul word en het nie outoriteit oor die outonome Regering van Åland nie.<br /> b. Besleg deur die Volkebond na die Åland-krisis.<br /> c. Åland het 'n aparte referendum en daarna 'n het die Åland Eilande op dieselfde stadium as die res van Finland aangesluit.<br /> d. Tot 1999, die Finse mark.<br /> e. Het .aland.fi vanaf Augustus 2006 vervang. Die [[.eu]] domein word ook gebruikaangesien dit met Finland en die res van die [[Europese Unie]] lidlande gedeel word. }} '''Åland''' ([[Sweeds]]: ''Åland'', [ˈǒːland], {{Audio|Aland.ogg|luister}}; [[Fins]]: ''Ahvenanmaa'') is 'n [[argipel]] in die [[Oossee]]. Dit is geleë by die ingang tot die [[Botniese Golf]] en vorm 'n outonome, gedemilitariseerde enkeltalig Sweeds administratiewe provinsie en gebied van [[Finland]]. Dit is die kleinste provinsie van Finland en beslaan 0,50% van Finland se bevolking en 0,49% sy die grondgebied. [[Lêer:Åland Islands.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Åland]] [[Lêer:Åland2topo.png|duimnael|links|Kaart van Åland]] Die Ålandeilande bestaan uit die hoofeiland ''Fasta Åland'' (waar 90% van die bevolking woonagtig is) en 'n argipel oos daarvan wat uit meer as 6&nbsp;500 skere en [[eiland]]e bestaan. ''Fasta Åland'' word in die weste geskei van die kus van [[Swede]] deur veertig [[kilometer]] oopsee. In die ooste is die Åland-argipel so te sê aaneenlopend met die Finse [[Argipelsee]]. Åland se enigste landgrens is kort met 'n vreemde vorm;<ref>{{en}} [http://www.hiddeneurope.co.uk/ Hidden Europe Magazine], 11 (November 2006) bl. 26-29 ISSN 1860-6318</ref> dit is geleë op die onbewoonde eiland [[Märket]], wat met Swede gedeel word. Dié grens is in 1985 opnuut onderhandel. As gevolg van Åland se outonome status word die magte wat op provinsiale vlak uitgeoefen word deur verteenwoordigers van die sentrale staatadministrasie in die res van Finland grootliks deur die [[Regering van Åland]] uitgevoer in Åland. == Demografie == Die meeste mense is Sweeds (91,2%), maar 5% praat ook Fins. Op skool is Sweeds die mees gebruiklike taal, maar in party skole word ook Fins gepraat. Meer as 94,8% van Åland se bevolking is aanhangers van die [[Evangelies-Lutherse Kerk]]. == Ekonomie == Die [[euro]] is die amptelike valuta, maar die [[Sweedse kroon]] word ook gesirkuleer. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Aland-Islands|title=Åland Islands|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=16 Maart 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage|Åland}} * {{sv}} [https://www.aland.ax/ Amptelike webwerf] * {{sv}} [https://www.regeringen.ax Amptelike webwerf van die regering] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Åland}} | Noord = {{vlagland|Swede}} • [[Botniese Golf]] • {{vlagland|Finland}} | Noordoos = [[Skeresee]] • {{vlagland|Finland}} | Oos = [[Skeresee]] • {{vlagland|Finland}} | Suidoos = [[Finse Golf]] • {{vlagland|Estland}} | Suid = {{vlagland|Swede}} • [[Oossee]] | Suidwes = {{vlagland|Swede}} • [[Oossee]] | Wes = {{vlagland|Swede}} • [[Ålandsee]] | Noordwes = {{vlagland|Swede}} • [[Ålandsee]] }} {{Lande van Europa}} {{Streke van Finland}} {{Nordiese lande}} {{Nordiese Raad}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Aaland}} [[Kategorie:Åland| ]] lun177e89fjugr2q6ny2jwybbqijtd9 0 30496 2908738 2906144 2026-06-02T08:31:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908738 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Georgië |volle_naam = <small>საქართველო<br />''Sakartwelo'' ([[Georgies]])</small> |algemene_naam = Georgië |beeld_vlag = Flag of Georgia.svg |beeld_wapen = Greater coat of arms of Georgia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Georgia (orthographic projection with inset).svg |leuse = ძალა ერთობაშია<br />''Dzala ertobasjia''<br /><small>''([[Georgies]] vir: "Sterkte deur Eenheid")''</small> |volkslied = თავისუფლება<br />''Tawisoepleba''<br /><small>''(Georgies vir: "Vryheid")''</small><br /><center>[[Lêer:Tavisupleba vocal.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Georgies]] <small>(landswyd)</small><br />[[Abchasies]] <small>([[Abchasië]])</small><ref>{{en}} {{citation |chapter=Artikel 8 |title=Grondwet van Georgië}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |title=Grondwet van Georgië |website=Parlement van Georgië |accessdate=9 September 2019 |archive-date=10 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210071629/http://parliament.ge/uploads/other/28/28803.pdf |url-status=dead }}</ref> |hoofstad = [[Tbilisi]] {{Koördinate|42|15|N|42|42|O}} |latd = 41 |latm = 43 |latNS = N |longd = 44 |longm = 47 |longEW = O |grootste_stad = [[Tbilisi]] {{Koördinate|41|43|N|44|47|O}} |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]] (betwis)<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Micheil Kawelasjwili]]<br />[[Irakli Kobachidze]] |oppervlak_rang = 121^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 69&nbsp;700{{smallsup|b}}<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|title=Georgia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=13 Mei 2025|archive-date= 4 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222544/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 26&nbsp;911{{smallsup|b}} |persent_water = |bevolking_skatting = 3&nbsp;941&nbsp;103{{smallsup|a}}<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geostat.ge/en/modules/categories/41/population |title=Population as of 1 January, thousands |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van Georgië |date=1 Januarie 2026 |accessdate=22 Mei 2026}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2026 |bevolking_rang = 128^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;929&nbsp;581{{smallsup|a}}<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geostat.ge/media/78286/2024-Population-and-Agricultural-Census-of-Georgia-Finalized-results.pdf |title=2024 Population Census of Georgia results – Final results |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van Georgië |date=22 April 2026 |accessdate=22 Mei 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522071457/https://www.geostat.ge/media/78286/2024-Population-and-Agricultural-Census-of-Georgia-Finalized-results.pdf |archive-date=22 Mei 2026 |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 56,4{{smallsup|b}} |bevolkingsdigtheidmi² = 146,0{{smallsup|b}} |bevolkingsdigtheidrang = 137^ste |BBP_PPP = $113,583&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=915,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Georgia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = 99^ste |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $30&nbsp;749<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 70^ste |BBP = $35,353&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 106^de |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $9&nbsp;571<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 83^ste |onafhanklikheidstipe = • [[Kolchis|Koninkryk Kolchis]]<br />• [[Diauehi|Koninkryk Diauehi]]<br />• [[Koninkryk Iberië]]<br />• [[Lasika|Koninkryk Lasika]]<br />• [[Prinsdom Iberië]]<br />• [[Koninkryk Abchasië]]<br />• [[Koninkryk Georgië]]<br />• [[Russiese Ryk|Russiese]] verowering<br />• van die Russiese Ryk<br />• Sowjetse herowering<br />• van die [[Sowjetunie]]:<br />• Verklaar<br />• Bereik<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = <br />13de eeu–164 v.C.<br />12de eeu–8ste eeu v.C.<br />302 v.C.–580 n.C.<br />131 v.C.–697 n.C.<br />580–880 n.C.<br />767–1014 n.C.<br />[[1008]]<br />[[12 September]] [[1801]]<br />[[26 Mei]] [[1918]]<br />[[25 Februarie]] [[1921]]<br /><br />[[9 April]] [[1991]]<br />[[25 Desember]] [[1991]]<br />[[24 Augustus]] [[1995]] |MOI = {{wins}} 0,814<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |MOI_rang = 60^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 33,5<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=GE |title=Gini Index – Georgia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Georgiese lari|Lari]] (ლ) |geldeenheid_kode = GEL |land_kode = GE |tydsone = GET |utc_afwyking = [[UTC+04:00|+04]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+04:00|+04]] |internet_domein = [[.ge]] [[.ge|.გე]] |skakelkode = 995 |voetskrif = a. Uitsluitende besette gebiede ([[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]]).<br />b. Insluitende besette gebiede. }} '''Georgië''' ([[Georgies]]: საქართველო, ''Sakartwelo'', [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ], {{Audio|Sakartvelo.ogg|luister}}) is 'n [[Eurasië|Eurasiese]] [[land]] in die [[Kaukasus]] en is geleë aan die ooskus van die [[Swartsee]]. Sy buurstate sluit in [[Rusland]] (noord), [[Turkye]] en [[Armenië]] (suid) en [[Azerbeidjan]] (oos). Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Tbilisi]]; [[Koetaisi]] het vanaf Oktober 2012 tot Desember 2018 as [[regeringsetel]] gedien. Die land beslaan ’n oppervlakte van 69&nbsp;700&nbsp;km² en ’n bevolking van omtrent 3,9&nbsp;miljoen. Sedert 2024 is die staatshoof [[Micheil Kawelasjwili]]. Danksy onder meer die voormalige president, [[Micheil Saakasjwili]], se goeie betrekkinge met die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] was Georgië glo op pad om 'n [[Navo]]-lidland te word. Dit is onder groot protes van Rusland, wat Georgië en ander oud-[[Sowjet]]state steeds as deel van sy invloedsfeer beskou. Koninkryke wat in die gebied geleë was, [[Koninkryk Iberië|Iberië]] en [[Kolchis]], het in die 4de eeu n.C. reeds die [[Christendom|Christelike]] geloof aanvaar. Vandag is 80% van die inwoners [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk|Georgies-Ortodokse]] Christene, terwyl 2% [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] en 4% van die [[Oriëntale Ortodoksie|Armeens-Apostoliese Kerk]] is. Georgië het die hoogtepunt van sy politieke en ekonomiese mag in die 11de tot 12de eeu bereik toe Iberië en Kolchis in die '''Koninkryk Georgië''' verenig is. In die begin van die 19de eeu is Georgië deur die [[Russiese Ryk]] geannekseer.<ref>{{en}} David M. Lang, A Modern History of Georgia, bl. 109</ref> Ná ’n kort tydperk van onafhanklikheid ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917, het die [[Sowjetunie]] Georgië in 1921 beset en het dit die [[Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]] geword. Ná onafhanklikwording in 1991 het die land verskeie ekonomiese terugslae gehad wat vererger is deur onrus in dele van die land. Dit het voortgeduur tot met die [[Roosrewolusie]] van 2003, waarna ’n nuwe regering demokratiese en ekonomiese hervormings ingestel het.<ref>{{en}} Parsons, Robert (11 Januarie 2008), "[http://www.opendemocracy.net/article/conflicts/mikheil_saakashvili_bitter_victory Mikheil Saakashvili’s bitter victory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415171319/https://www.opendemocracy.net/article/conflicts/mikheil_saakashvili_bitter_victory |date=15 April 2017 }}", ''openDemocracy.net''. URL besoek op 21 Mei 2008.</ref> Die land is lid van verskeie internasionale organisasies. Dit bevat twee de facto onafhanklike streke, [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], wat beperkte internasionale erkenning gekry het ná die Russies-Georgiese Oorlog van 2008.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.smr.gov.ge/docs/doc216.pdf |title=The Law of Georgia on Occupied Territories (431-IIs) |date=23 Oktober 2008 |publisher=Staatsbediening vir Herintegrasie |accessdate=1 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417001021/http://www.smr.gov.ge/docs/doc216.pdf |archive-date=17 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == === Name van Georgië === [[Lêer:World map by Pietro Vesconte - Georgia.jpg|duimnael|links|"Georgië" op 'n Middeleeuse ''mappa mundi'', in 1320]] [[Lêer:Freedom Square, Tbilisi, Georgia.jpg|duimnael|links|Een teorie oor die [[Georgiërs]] se naam is dat dit van [[Sint Joris]], Georgië se [[beskermheilige]], afgelei is. Standbeeld in [[Tbilisi]]]] [[Antieke Griekeland|Antieke Grieke]] ([[Strabo]], [[Herodotos]], [[Plutarchus]], [[Homeros]], ens.) en [[Antieke Rome]]ine ([[Titus Livius]], [[Tacitus]], en.) het na vroeë Wes-Georgiërs as [[Kolchis|Kolchiërs]] verwys en na Oos-Georgiërs as [[Koninkryk Iberië|Iberiërs]] (''Iberoi'', Ἰβηροι in sommige Griekse bronne).<ref>{{en}} {{cite book |author=David Braund |title=A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562 |publisher=Oxford University Press |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/17 17–18] |year=1994 |isbn=978-0-19-814473-1 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau}}</ref> Die naam "Georgië" is vir die eerste keer in [[Italiaans]] op die ''mappa mundi'' deur [[Pietro Vesconte]] in 1320 gebruik<ref>{{en}} Rouben Galichian (2007) Countries South of the Caucasus in Medieval Maps: Armenia, Georgia and Azerbaijan. bl. 188–189</ref> In die vroeë stadium van sy gebruik in die [[Latyn]]se wêreld is die naam dikwels as ''Jorgia'' gespel.<ref>{{en}} Boeder; et al. (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. bl. 65. {{ISBN|978-0820459912}}</ref> Oorgelewerde teorieë is gegee deur die reisiger [[Jacques de Vitry]], wat die naam se oorsprong verklaar met die gewildheid van [[Sint Joris]] onder Georgiërs,<ref>{{en}} Grigol Peradze: "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". ''Georgica'', Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209</ref> terwyl Jean Chardin gedink het dat "Georgië" afgelei is van die Griekse γεωργός ("bewerker van die land). Hierdie eeue-oue verduidelikings vir die woord "Georgië"/"Georgiërs" word oor die algemeen deur die vakkundige gemeenskap verwerp en hulle beskou die [[Persies]]e woord ''gurğ''/''gurğān'' (گرگ, "[[wolf]]"<ref>{{en}} {{cite book|last1=Hock|first1=Hans Henrich|last2=Zgusta|first2=Ladislav|title=Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies|date=1997|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-012884-0|page=211}}</ref>) as die moontlike oorsprong van die woord.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} Volgens hierdie hipotese is dieselfde Persiese wortel later in talle ander tale oorgeneem, insluitend Slawiese en Wes-Europese tale.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}}{{sfnp|Rapp|2014|p=21}} Die inheemse naam is ''Sakartwelo'' (საქართველო; "land van die [[Georgiërs|Kartweliërs]]"), afgelei van die sentrale Georgiese streek Kartli, opgeteken van die 9de eeu af, met 'n vergrote betekenis verwysend na die hele Middeleeuse Koninkryk Georgië voor die 13de eeu. Die Georgiese omskrywing ''sa-X-o'' is 'n algemene geografiese konstruksie wat verwys na "die gebied waar X woon", waarby X 'n volksnaam is.<ref name="Rapp">{{en}} Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts'', bl. 419–423. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref> Die selfbenaming wat deur Georgiërs gebruik word, is ''Kartwelebi'' (ქართველები, d.w.s. "Kartweliërs), wat vir die eerste keer gebruik is in die ''Umm Leisun''-inskripsie in die [[Ou Stad van Jerusalem]] gebruik is. Die Middeleeuse "Georgiese kronieke" stel 'n gelyknamige voorouer van die Kartweliërs voor, [[Kartlos]], 'n agterkleinseun van die [[Bybel]]se [[Jafet]] wat volgens Middeleeuse kroniekskrywers die wortel van die plaaslike naam van hul koninkryk was. Geleerdes is dit egter eens dat die woord ''Kartli'' afgelei is van die ''Karts'', a proto-Kartweliese stam wat in antieke tye as 'n dominante streeksgroep na vore gekom het.{{sfnp|Mikaberidze|2015|p=3}} Die naam ''Sakartwelo'' (საქართველო) bestaan uit twee dele. Sy wortel ''kartwel-i'' (ქართველ-ი), verwys na 'n inwoner van die sentraal-oostelike Georgiese streek Kartli of Iberië, soos dit in die [[Bisantynse Ryk|Oos-Romeinse Ryk]] genoem is.<ref>{{en}} {{cite book|author=Constantine Porphyrogenitus|title=De Administrando Imperio|editor1=Gyula Moravcsik |others=vertaal deur Romilly James Heald Jenkins|publisher=Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies|year=1967}}</ref> === Staatsnaam === Volgens artikel 2 van die Georgiese grondwet is "Georgië" die amptelike naam van die land,<ref>{{en}} {{citation|chapter=Article 2.1|title=Constitution of Georgia|publisher=Legislative Herald of Georgia|chapter-url=https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|quote=‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.|accessdate=25 Maart 2022|archive-date=27 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027061907/https://matsne.gov.ge/en/document/view/30346?publication=36|url-status=dead}}</ref> aangeneem in 1995. In Georgië se twee amptelike tale ([[Georgies]] en [[Abchasies]]), word die land onderskeidelik საქართველო (''Sakartwelo'') en Қырҭтәыла (''Kərttʷʼəla'') genoem. Voor die goedkeuring van die 1995-grondwet en ná die [[Ontbinding van die Sowjetunie]] is die land amptelik "Republiek Georgië" genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tbilisi |title=Tbilisi |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |date=11 Julie 2023 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-17301647 |title=Georgia country profile |publisher=[[BBC]] |date=14 Maart 2012 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> Verskeie tale gebruik steeds die Russiese variant van die landsnaam, ''Gruzia'', wat die Georgiese owerhede probeer vervang het deur middel van diplomatieke veldtogte. Sedert 2006 het [[Israel]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jpost.com/international/by-georgia-dont-call-us-gruzia |title='By Georgia! Don't call us Gruzia' |date=17 Mei 2006 |accessdate=19 November 2023 |publisher=The Jerusalem Post |last=Horovitz |first=David}}</ref> [[Japan]],<ref>{{en}} {{Cite web |url=https://en.trend.az/scaucasus/georgia/2324328.html |title=Japan intends to officially use 'Georgia' instead of 'Gruzia' |date=21 Oktober 2014 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Trend News Agency}}</ref> [[Suid-Korea]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://eurasianet.org/georgia-stop-calling-me-gruzia |title=Georgia: Stop Calling Me "Gruzia" |date=28 Junie 2011 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Eurasianet |last=Lomsadze |first=Giorgi}}</ref> en [[Hongarye]]<ref>{{hu}} {{cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-georgiaban-targyal/ |title=Orbán Viktor Georgiában tárgyal|date=27 Oktober 2024|accessdate=26 Maart 2025|publisher=miniszterelnok.hu}}</ref><ref>{{hu}} {{cite web|url=https://miniszterelnok.hu/orban-viktor-sajtonyilatkozata-magyarorszag-es-georgia-kormanyanak-kozos-munkauleset-kovetoen/|title=Orbán Viktor sajtónyilatkozata Magyarország és Georgia kormányának közös munkaülését követően|date=12 Oktober 2023|accessdate=26 Maart 2025|publisher=miniszterelnok.hu}}</ref> het hul taalgebruik amptelik verander in variante van "Georgië".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rferl.org/a/georgia_asks_friends_to_stop_calling_it_gruzia/24264848.html |title=Georgia Asks Friends To Stop Calling It 'Gruzia' |date=13 Julie 2011 |accessdate=19 November 2023 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |last=Rekhviashvili |first=Jimsher}}</ref> In 2020 het [[Litaue]] die eerste land wêreldwyd geword wat ''Sakartwelas'' in alle amptelike kommunikasie begin gebruik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1317371/lithuania-approves-sakartvelo-as-official-name-for-georgia |title=Lithuania approves Sakartvelo as official name for Georgia |date=11 Januarie 2021 |accessdate=19 November 2023 |publisher=LRT}}</ref> == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Die gebied van die moderne Georgië word reeds sedert die Vroeë [[Steentydperk]] deur ''[[Homo erectus]]'' bewoon. Die proto-Georgiese stamme is in die 12de eeu v.C. die eerste keer in geskrifte genoem.<ref name="PhoenixThe">{{en}} Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney , David Marshall Lang, Phoenix Press; Nuwe Uitgawe (31 Desember 2001)</ref> [[Argeologie]]se vondste en verwysings in antieke bronne dui op elemente van vroeë politieke en staatsliggame en op gevorderde metallurgiese en goudsmeetegnieke wat uit die 7de eeu v.C. en vroeër dateer.<ref name="PhoenixThe" /> === Antieke tyd === [[Lêer:Georgian States Colchis and Iberia (600-150BC)-en.svg|duimnael|Die antieke state Kolchis en Iberië]] In die Klassieke Tydperk, omstreeks die 6de eeu v.C., het die vroeë Georgiese state [[Kolchis]] (Oos-Georgië) en [[Koninkryk Iberië|Iberië]] (Wes-Georgië) ontstaan. In die [[Griekse mitologie]] was Kolchis die plek waar die [[Goue Vlies]] was wat deur [[Jason (mitologie)|Jason en die Argonoute]] gesoek is. Die Goue Vlies in die [[mite]] is geskoei op die destydse gebruik onder die plaaslike inwoners om goudstof uit riviere deur vliese te sif.<ref name="LOCge15">{{en}} "Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, Maart 1994, webpage:[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ge0015) LCweb2-ge0015].</ref> In die 4de eeu v.C. het die twee state ’n verenigde koninkryk gestig – ’n vroeë voorbeeld van gevorderde staatsorganisasie onder een koning en ’n aristokratiese hiërargie.<ref>{{en}} Lives and Legends of the Georgian Saints, St Vladimirs Seminary Pr (Maart 1997) deur David Marshall Lang</ref> Nadat die [[Romeinse Ryk]] in 66 v.C. sy verowering van die [[Kaukasus]] voltooi het, was die Georgiese koninkryke sowat 400 jaar lank onderhorige state en bondgenote van die Romeinse Ryk.<ref name=LOCge15 /> In 337 n.C. het koning [[Mirian III van Iberië]] verklaar dat die Christelike geloof die staatsgeloof is. Die twee state was van die eerste lande in die streek wat gekersten geraak het – in 337 of 319 n.C. Dit het letterkunde en kuns bevorder en eindelik ’n sleutelrol gespeel in die vereniging van die twee Georgiese state. Die aanvaarding van Christenskap het die koninkryk effektief verbind aan die naburige [[Bisantynse Ryk|Oos-Romeinse Ryk]], wat amper ’n millennium lank ’n groot invloed op Georgië uitgeoefen het en ’n groot deel van sy huidige kulturele identiteit gevestig het.<ref name=LOCge15 /> === Middeleeue === [[Lêer:Tamar, fresco of Vardzia.jpg|duimnael|upright|Koningin Tamar het tydens die goue era van die Middeleeuse Georgiese monargie regeer]] Die vroeë koninkryke het teen die [[Middeleeue]] in verskeie feodale streke verbrokkel. Dit was hierna maklik vir die Arabiese volke om die grootste deel van Oos-Georgië in die 7de eeu te verower. Van toe af tot in die 10de eeu was Georgië deel van die [[Chasare|Chasar-ryk]]. Die streke sou eers weer aan die begin van die 11de eeu ’n enkele Georgiese koninkryk word. Hoewel die hoofstad, [[Tbilisi]], in 645 n.C. ook verower is, het Iberië onder die Arabiese heersers aansienlike onafhanklikheid geniet.<ref name=LOCge15 /> In 813 n.C. was prins [[Bagrationi-dinastie|Ashot I]] – ook bekend as Ashot Kurapalat – die eerste lid van die [[Bagrationi-dinastie|Bagrationi-familie]] wat heerser van die koninkryk geword het. Ashot se bewind was die begin van ’n periode van byna 1 000 jaar waartydens die Bagrationi-dinastie oor minstens ’n deel van die huidige Georgië regeer het. [[Bagrationi-dinastie|Bagrat III]] (bewind 1027–'72) het Oos- en Wes-Georgië verenig. In die volgende eeu het [[Dawid IV van Georgië|Dawid IV die Bouer]] (bewind 1089–1125) die land se goue era begin deur die Seldjoek-Turke uit die land te verdryf en Georgië se kulturele en politieke invloed suidwaarts uit te brei tot in [[Armenië]] en ooswaarts tot by die [[Kaspiese See]].<ref name=LOCge15 /> Die Koninkryk Georgië het sy hoogtepunt in die 12de en 13de eeu bereik. Dié tyd onder Dawid die Bouer en [[Tamar van Georgië|koningin Tamar]] word algemeen Georgië se goue era of die Georgiese Renaissance genoem.<ref>{{en}} David Marshal Lang, History of Modern Georgia, bl. 29</ref> Die "renaissance", wat die [[Europa|Wes-Europese]] [[Renaissance]] voorafgegaan het, is gekenmerk deur die opbloei van die romanties-ridderlike tradisie, deurbrake in [[filosofie]] en ’n verskeidenheid politieke innovasies in die gemeenskap en die staat, onder meer godsdiens- en etniese verdraagsaamheid.<ref>{{en}} Goldstein, Darra ''The Georgian Feast: the Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia'' bl. 35</ref> Oorblyfsels van die goue era is talle groot katedrale, romantiese gedigte en letterkunde en die epiese gedig "Die Ridder in die Luiperd se Vel".<ref>{{en}} Howard Aronson en Dodona Kiziria, Georgian Literature and Culture, bl. 119</ref> Dawid die Bouer se kleindogter, Tamar, het die opposisie geneutraliseer en ’n energieke buitelandse beleid gevolg wat voordeel getrek het uit die val van mededingende magte van die Seldjoeks en Bisantium. Met die hulp van ’n magtige militêre elite het sy voortgebou op die sukses van haar voorgangers en die Kaukasus oorheers. Sy het die land uitgebrei tot oor groot dele van die hedendaagse [[Azerbeidjan]], Armenië en Oos-[[Turkye]] – tot met die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse]] indringing binne twee dekades ná haar bewind. Die [[Mongole]] is uiteindelik verdryf deur [[George V van Georgië]], die seun van [[Demetrius II van Georgië|Demetrius II]], en hy het die land se vorige mag en Christelike kultuur hervestig. George V was die laaste groot koning van die verenigde Georgiese staat. Ná sy dood het verskillende plaaslike heersers geveg vir onafhanklikheid van ’n sentrale bewind. In die 15de eeu het die koninkryk heeltemal verbrokkel. Georgië is verder verswak deur verskeie rampspoedige invalle deur [[Timur|Tamerlane]]. Teen 1466 het die koninkryk in wanorde verval en in drie onafhanklike koninkryke en vyf semi-afhanklike prinsdomme verdeel. Naburige lande het die interne verdeling van die streek uitgebuit en van die 16de eeu af het die [[Persiese Ryk|Persiese]] en die [[Ottomaanse Ryk]] onderskeidelik die oostelike en westelike deel van Georgië oorgeneem. Die leiers van die streke wat gedeeltelik outonoom gebly het, het op verskeie geleenthede rebellies gereël. Nog invalle deur die Perse en Ottomane het die streke egter verder verswak. Weens die aanhoudende oorloë het die Georgiese bevolking van vyf miljoen in die 13de eeu afgeneem tot 250 000 aan die einde van die 18de eeu. Met die dood van die Persiese heerser [[Nader Shah]] in 1747 het die twee Oos-Georgiese streke Kartli en Kakheti se konings weggebreek onder Persiese beheer. Hulle is in 1762 deur die energieke koning [[Bagrationi-dinastie|Heraclius II]] herenig. === Georgië in die Russiese Ryk === [[Lêer:George XII of Georgia.jpg|duimnael|upright|Koning [[George XII van Georgië|George XII]] was die laaste koning van Georgië, wat in 1801 deur die Russiese Ryk geannekseer is]] In 1783 het Rusland en die oostelike koninkryk Kartli-Kacheti die Verdrag van Georgijefsk onderteken waarin die band van Ortodokse Christenskap tussen die Russiese en die Georgiese volk erken word en Oos-Georgië beskerming belowe word. Ondanks dié ooreenkoms het Rusland Georgië nie gehelp toe die [[Turke]] en [[Perse]] die land in 1785 en 1795 ingeval, Tbilisi verwoes en die inwoners vermoor het nie. In 1801 het Rusland Oos-Georgië geannekseer, die koninklike familie van die troon af gesit en die [[outokefalie]] van die [[Georgies-Ortodokse en Apostoliese Kerk|Georgies-Ortodokse Kerk]] beëindig. Op 22 Desember 1800 het [[tsaar]] [[Paul van Rusland]], na bewering ná ’n versoek van die Georgiese koning, [[George XII van Georgië|George XII]], ’n bevel onderteken waarvolgens Georgië (Kartli-Kacheti) in die [[Russiese Ryk]] opgeneem word. Dit is op 8 Januarie 1801 gefinaliseer<ref>{{en}} Gvosdev (2000), bl. 85</ref><ref>{{en}} Avalov (1906), bl. 186</ref> en op 12 September 1801 deur tsaar [[Aleksander I van Rusland|Aleksander I]] bekragtig.<ref>{{en}} Gvosdev (2000), bl. 86</ref><ref>{{en}} Lang (1957), bl. 249</ref> Die Georgiese adel het nie die bevel erken nie tot in April 1802, toe hulle in ’n katedraal aangehou en gedwing is om trou aan die Russiese troon te sweer.<ref>{{en}} Lang (1957), bl. 252</ref> Hierna is die westelike deel van Georgië deur tsaar Aleksander geannekseer. Van 1803 tot 1878, tydens oorloë tussen Rusland en die Ottomaanse Ryk, is verskeie van Georgië se voormalige gebiede soos [[Adzjarië]] oorgeneem. Die prinsdom Goeria is in 1828 afgeskaf en in die Russiese Ryk opgeneem en Megrelië in 1857. Die streek Swaneti is tussen 1857 en 1859 geleidelik geannekseer. === Verklaring van onafhanklikheid === [[Lêer:Georgien Parlament Unabhängigkeit.jpg|duimnael|links|Die Georgiese parlement verklaar die land onafhanklik in 1918]] Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 het Georgië hom op 26 Mei 1918 onafhanklik verklaar te midde van die Russiese Burgeroorlog. Die parlementêre verkiesing is gewen deur die [[Mensjewis]]tiese Georgiese Sosiaal-Demokratiese Party en sy leier, [[Noe Zjordania]], het die eerste minister geword. In 1918 het ’n oorlog tussen Georgië en [[Armenië]] uitgebreek oor Georgiese grondgebied wat hoofsaaklik deur [[Armene]] bewoon is. Dit is deur [[Brittanje|Britse]] ingryping beëindig en van 1918 tot 1920 was Georgië onder Britse beskerming. === Georgië in die Sowjetunie === {{Hoofartikel|Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek}} [[Lêer:Noe Schordania.jpg|duimnael|upright|Noe Zjordania, wat in 1918 eerste minister geword het]] In Februarie 1921 is Georgië deur die [[Rooi Leër]] aangeval. Die Georgiese leër is verslaan, die regering het gevlug en op 25 Februarie 1921 is ’n kommunistiese regering deur die [[Sowjetunie]] ingestel onder die [[Bolsjewis]] [[Filipp Macharadze]]. Die Sowjetregering was egter eers sterk gevestig nadat ’n opstand in Augustus 1924 onderdruk is.<ref>{{en}} Knight, Amy. ''Beria: Stalin's First Lieutenant'', Princeton University Press, Princeton, New Jersey, bl. 237, {{ISBN|978-0-691-01093-9}}.</ref> Georgië is opgeneem in die Transkaukasiese Sosialistiese Sowjetrepubliek saam met Armenië en Azerbeidjan. Die republiek is in 1936 ontbind en Georgië het die Georgiese Sosialistiese Sowjetrepubliek geword. [[Josef Stalin]], ’n etniese Georgiër, was ’n vooraanstaande Bolsjewis en het [[Wladimir Lenin]] in 1922 opgevolg as algemene sekretaris van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie. Op 9 April 1989 is ’n vreedsame demonstrasie in die hoofstad, [[Tbilisi]], deur die Sowjetunie onderdruk. In Oktober 1990 is ’n nasionale vergadering verkies. ’n Groep politici het verenig om die Ronde Tafel Vrye Georgië te stig en hulle het 155 van die 250 parlementêre setels gewen. Die heersende Kommunistiese Party het net 64 setels gewen. === Georgië ná onafhanklikheid === [[Lêer:Flag of Georgia (1990-2004).svg|duimnael|links|Die vlag van Georgië vanaf 1918 tot 1921 en tussen 1990 en 2004]] [[Lêer:Coat of arms of the Democratic Republic of Georgia.svg|duimnael|Die wapen van Georgië vanaf 1918 tot 1921 en tussen 1991 en 2004]] Op 9 April 1991, kort voor die verbrokkeling van die Sowjetunie, het Georgië hom onafhanklik verklaar. Op 26 Mei is [[Zwiad Gamsachoerdia]] verkies tot die eerste president van ’n onafhanklike Georgië. Hy het nasionalisme aangemoedig en belowe om Georgië se gesag te hervestig oor streke soos [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], wat onder die Sowjetunie as [[Oblast|outonome oblaste]] geklassifiseer is. Hy is tussen 22 Desember 1991 en 6 Januarie 1992 afgesit in ’n bloedige staatsgreep. ’n Burgeroorlog het uitgebreek wat byna tot in 1995 voortgeduur het. [[Edward Sjewardnadze]] het in 1992 na Georgië teruggekeer en by die leiers van die staatsgreep, Tengiz Kitowani en Jaba Ioseliani, aangesluit en die Staatsraad gevorm. Sluimerende dispute tussen plaaslike separatiste en die Georgiese bevolking in Abchasië en Suid-Ossetië het ontplof in wydverspreide inter-etniese geweld. Die twee gebiede, wat deur Rusland ondersteun is, het de facto-onafhanklikheid van Georgië verkry. In 1995 is Sjewardnadze amptelik verkies tot president. In 1992/'93 is rofweg 230&nbsp;000 tot 250&nbsp;000 Georgiërs<ref name="hrwreport">{{en}} {{cite web |url=http://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |title=Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict |date=Maart 1995 |publisher=Hrw.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116100659/https://www.hrw.org/reports/1995/Georgia2.htm |archive-date=16 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> vermoor of uit Abchasië gesit deur separatiste en Noord-Kaukasiese vrywilligers (onder andere [[Tsjetsjniërs]]). Sowat 23&nbsp;000 Georgiërs<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Human Rights Watch/Helsinki |url= http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm |title=Russia – The Ingush-Ossetian conflict in the Prigorodnyi region |date=Mei 1996}}</ref> het ook uit Suid-Ossetië gevlug. In 2003 is Sjewardnadze, wat in 2000 herkies is, in die [[Roosrewolusie]] afgesit nadat die Georgiese opposisie en internasionale monitors beslis het die parlementêre verkiesing van 2 November is deur bedrog gekenmerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |title=EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia’s Rose Revolution: Momentum and Consolidation |publisher=Eurasianet.org |accessdate=5 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165034/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav112204a.shtml |archive-date=7 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die rewolusie is gelei deur [[Micheil Saakasjwili]], Zoerab Zjwania en Nino Boerdjanadze, voormalige lede en leiers van Sjewardnadze se regerende party. Saakasjwili is in 2004 tot die nuwe president verkies. Ná die Roosrewolusie is ’n reeks hervormings ingestel om die land militêr en ekonomies te versterk. Die nuwe regering se pogings om Georgië se gesag in die suidwestelike outonome republiek [[Adzjarië]] te hervestig, het in 2004 tot ’n groot krisis gelei. Sukses in Adzjarië het Saakasjwili aangemoedig om dieselfde in [[Suid-Ossetië]] te probeer, maar sonder sukses. Dié gebeure, asook beskuldigings dat Georgië betrokke was in die Tweede Tsjetsjniese Oorlog,<ref>{{en}} {{cite news |last=Gorshkov |first=Nikolai |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm |title=Duma prepares for Georgia strike |publisher=[[BBC]] |date=19 September 2002 |accessdate=9 Februarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117014806/http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/2269057.stm |archive-date=17 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het daartoe gelei dat betrekkinge tussen die land en Rusland versuur het, en dit is vererger deur Rusland se openlike hulp aan die twee wegbreekstreke. Ondanks die toenemende probleme het Georgië en Rusland in Mei 2005 ’n ooreenkoms onderteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |title=Russia, Georgia strike deal on bases |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=30 Mei 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103429/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=10007 |archive-date=14 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> waarvolgens Rusland sy militêre basisse (wat uit die Sowjet-era dateer) in Desember 2007 aan Adzjarië en die suidelike streek Samtsche-Jawacheti onttrek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321 |title=Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia |publisher=Civil Georgia, Tbilisi |date=13 November 2007 |accessdate=24 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103430/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=16321 |archive-date=14 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Rusland het egter nie sy troepe aan Abchasië onttrek nie, hoewel hy veronderstel was om dit te doen kragtens ’n verdrag wat in 1999 in [[Istanboel]] onderteken is.<ref>{{en}} [http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205180219/http://www.leader.viitorul.org/print.php?l=ro&idc=48&id=271 |date= 5 Februarie 2017 }} Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 Mei 2006</ref> === Die Suid-Ossetiese Oorlog en daarna === [[Lêer:US Navy 080824-N-4044H-059 Capt. John Moore, commodore, Combined Task Force (CTF) 367, greets local residents and receives flowers shortly after the arrival of the guided-missile destroyer USS McFaul (DDG 74) to the port of Bat.jpg|duimnael|’n Amerikaanse vlootoffisier groet Georgiërs in 2008 in Adzjarië tydens die oorlog tussen Rusland en Georgië]] Op 7 Augustus 2008 het Georgiese magte die hoofstad van Suid-Ossetië, [[Zchinwali]], begin bombardeer en die volgende dag het Georgiese voetsoldate, tenks en polisiekommando's die streek binnegegaan.<ref>{{en}} {{citation | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7546639.stm | place = UK | title = Heavy fighting in South Ossetia (Georgian MLRS launched rockets on Tskhinvali) | format = video |publisher=[[BBC]] | date = 8 Augustus 2008 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> Verskeie sleuteldorpe is oorgeneem en Russiese vredehouers en Suid-Ossetiese magte het teruggewyk.<ref name="nyt-20081106">{{en}} {{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html |title=Georgia Claims on Russia War Called Into Question |authors=C. J. Chivers, Ellen Barry |work=The New York Times |date=6 November 2008 |accessdate=12 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310023103/https://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{citation | url = http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,578273,00.html | title = The West Begins to doubt Georgian leader | journal=Der Spiegel | date = 15 September 2008}}</ref> Nadat ’n Russiese vredehouersbasis egter gebombardeer en personeellede gedood is, het Russiese soldate die streek binnegeval en dit het gelei tot ’n geveg van drie dae waarin die stad Zchinwali in puin gelê is.<ref>{{en}} {{citation | title = Stockholm International Peace Research Institute Yearbook | year = 2009 | chapter = Armaments, Disarmament and International Security | publisher=Oxford University Press | ISBN = 978-0-19-956606-8}}</ref><ref name="ground zero">{{en}} {{cite news | title = Ground zero in the Georgia-Russia war:South Ossetia city's residents are certain Russia is in the right | first = Peter | last = Finn | work = The Washington Post | date = 18 Augustus 2008 | url = http://articles.sfgate.com/2008-08-18/news/17123137_1_georgian-forces-south-ossetian-tskhinvali | access-date = 29 November 2013 | archive-date = 18 Januarie 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118085852/http://articles.sfgate.com/2008-08-18/news/17123137_1_georgian-forces-south-ossetian-tskhinvali | url-status = dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web | url= http://exiledonline.com/how-to-screw-up-a-war-story-the-new-york-times-at-work/2/ |title= How To Screw Up A War Story: The New York Times At Work | first = Mark | last = Ames |publisher=Exiled Online |accessdate=2 November 2010}}</ref> Hierna is Georgiese magte gedwing om terug te val en die Russiese lugmag het lugaanvalle op Georgiese magte in Suid-Ossetië asook teikens in Georgië self begin uitvoer.<ref>{{en}} {{citation | url = http://www.nytimes.com/2008/11/07/world/europe/07georgia.html?_r=1&scp=4&sq=georgia&st=cse&oref=slogin | date = 7 November 2008 | title = Georgia Claims on Russia War Called Into Question | publisher=NY Times | first1=C. J. | last1=Chivers | first2=Ellen | last2=Barry}}</ref> Die Georgiese lugmag het teenaanvalle gedoen. ’n Tweede oorlogsfront het ontstaan toe Abchasië, met Russiese hulp, Georgiese troepe in die [[Kodori-vallei]] aanval. Die Georgiese troepe het gou teruggewyk.<ref>{{en}} {{cite news|last=Pronina |first=Lyubov |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601100&sid=a6z1.HFQFr4E |title=Georgia Pulls Out of Ossetia as Second Front Opens (Update1) |publisher=Bloomberg |date=10 Augustus 2008 |accessdate=2 November 2010}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Russian military pushes into Georgia |publisher=CNN |date=11 Augustus 2008 |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/11/georgia.russia/index.html |accessdate=6 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217122152/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/11/georgia.russia/index.html |archive-date=17 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russiese troepe het die Georgiese dorp Gori, waar Georgiese troepe vroeër saamgetrek het voordat hulle na Tbilisi teruggewyk het, binnegeval. Guerrillastryders het gevolg en hulle het gesteel en gemoor, en brandstigting is ook aangemeld.<ref>{{en}} {{cite news |title=Georgian villages burned and looted as Russian tanks advance |work=The Guardian |location=Londen |date=13 Augustus 2008 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia.russia6 |accessdate=9 Januarie 2008 |first=Luke |last=Harding |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184925/http://www.guardian.co.uk/world/2008/aug/13/georgia.russia6 |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |title=Russia's cruel intention |work=The Guardian |location=Londen |date=13 Augustus 2008 |url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/sep/01/russia.georgia |accessdate=7 Oktober 2008 |first=Luke |last=Harding |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184900/http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/sep/01/russia.georgia |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 12 Augustus 2008 het oudpres. [[Dmitri Medwedef]] gelas dat Russiese operasies in Georgië beëindig word<ref>{{en}} {{cite web |title=Russian President Orders Halt To Military Operations In Georgia |publisher=GlobalSecurity.org |date=12 Augustus 2008 |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2008/08/mil-080812-rferl01.htm |accessdate=6 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502071509/http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2008/08/mil-080812-rferl01.htm |archive-date=2 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dat Russiese troepe geleidelik aan onder meer Gori onttrek word. Russiese magte het egter in Abchasië en Suid-Ossetië agtergebly<ref>{{en}} {{cite news |url=http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html |title=Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU |publisher=RIA Novosti |date=9 Oktober 2008 |accessdate=10 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501122559/http://en.rian.ru/world/20081009/117637460.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/russia/20081119/118400373.html |title=RIA Novosti — Russia — Russia fully staffs bases in Abkhazia, S.Ossetia |publisher=En.rian.ru |accessdate=10 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501113517/http://en.rian.ru/russia/20081119/118400373.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Rusland het kort daarna dié twee gebiede se onafhanklikheid erken.<ref>{{en}} [http://abc.az/eng/news_26_08_2008_27081.html Russia recognised the independence of Abkhazia and South Ossetia from Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080831201216/http://abc.az/eng/news_26_08_2008_27081.html |date=31 Augustus 2008 }}, Azerbaijan Business Centre, 26 Augustus 2008. Besoek op 26 Augustus 2008.</ref> Sedert die oorlog hou Georgië vol Rusland beset die twee wegbreekstreke en dat hulle wetlik deel van Georgië bly.<ref name="parliament.ge">{{en}} [http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 Resolution of the Parliament of Georgia declaring Abkhazia and South Ossetia occupied territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903224516/http://www.parliament.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=98&info_id=20047 |date= 3 September 2008 }}, 28 Augustus 2008.</ref><ref>{{en}} [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |date= 3 September 2008 }} Civil Georgia. 28 Augustus 2008</ref> Die land het groot internasionale steun gekry vir dié standpunt, hoewel pogings om internasionale toegang te beperk en ’n ekonomiese verbod op die streke te plaas, gemengde reaksie ontlok het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.tabula.ge/article-3573.html |title=Turkish Investment and Trade Booms in Abkhazia |publisher=Tabula Magazine English |date=1 April 2011 |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501113604/http://en.tabula.ge/article-3573.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Administratiewe verdeling == [[Lêer:Georgia high detail map.png|duimnael|’n Kaart van Georgië wat die gebiede Abchasië en Suid-Ossetië aandui, wat albei de facto onafhanklik is]] Georgië is verdeel in nege streke, een stad en twee outonome republieke.<ref name="CIA" /> Hulle is weer onderverdeel in 69 munisipaliteite. [[Adzjarië]] was 'n outonome republiek in die Sowjet-tye, en het dit gebly binne onafhanklike Georgië. Onder leier [[Aslan Abasjidze]], wat noue bande met Rusland gehad het, het Tbilisi effektief gesag verloor. Ná die verkiesing van Micheil Saakasjwili as president in 2004, wat Georgiese gesag oor die hele twyfel wou herwin, het spanning tussen Adzjarië en Georgië toegeneem, wat gelei het tot betogings in die streek en Abasjidze se bedanking. Die streek het sy outonomie behou.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: Ajaria |date=8 Februarie 2011 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005075249/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3520322.stm |archive-date= 5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die outonome streek [[Abchasië]] het hom in 1999 onafhanklik verklaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=221 |title=Government of Georgia – Abkhazia |publisher=Government.gov.ge |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512053531/https://government.gov.ge/index.php?lang_id=ENG |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: Abkhazia |date=8 Februarie 2011 |accessdate=19 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105235542/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3261059.stm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die de facto- onafhanklike [[Suid-Ossetië]] is amptelik bekend as die Zchinwali-streek om dit te onderskei van die Russiese [[Noord-Ossetië]].<ref name="BBC South Ossetia">{{en}} {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm |publisher=[[BBC]] |title=Regions and territories: South Ossetia |date=8 Februarie 2011 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104053538/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/3797729.stm |archive-date= 4 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Suid-Ossetië was outonoom in die [[Sowjetunie]], maar daardie outonomie is in 1990 weggeneem. Volgens Georgiese wetgewing is die grootste deel van die gebied deel van Georgië se Sjida Kartli-streek. Hoewel daar ’n aanbod was om die streek weer outonoom te maak, het die bevolking tydens ’n 2006-referendum, wat nie deur Georgië erken is nie, vir onafhanklikheid gestem.<ref name="BBC South Ossetia" /> Rusland erken Suid-Ossetië se onafhanklikheid, maar nie Georgië nie; dié land beskou die Russiese teenwoordigheid as ’n besetting van Georgiese grondgebied.<ref name="parliament.ge" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |title=Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory |publisher=Civil Georgia |date=28 Augustus 2008 |accessdate=3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230132/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19330 |archive-date=3 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Albei streke het nou minimale internasionale erkenning as onafhanklike gebiede. == Geografie en klimaat == [[Lêer:Keselo, Tusheti.jpg|duimnael|links|Die streek Tusheti in Noordoos-Georgië]] [[Lêer:Satellite image of Georgia in May 2003.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Georgië]] [[Lêer:Svaneti, georgia.jpg|duimnael|Die streek Swaneti in Noordwes-Georgië]] Georgië is in die [[Kaukasus|Suid-Kaukasus]] geleë,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Caucasus |title=Caucasus |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=9 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504123439/https://www.britannica.com/place/Caucasus |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |title=CESWW – Definition of Central Eurasia |publisher=Cesww.fas.harvard.edu |accessdate=6 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915101714/http://cesww.fas.harvard.edu/ces_definition.html |archive-date=15 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> tussen die breedtegrade 41° en 44°&nbsp;N en die lengtegrade 40° en 47°&nbsp;O. Dit het ’n oppervlakte van 69&nbsp;700&nbsp;km² en is baie bergagtig. Die [[Lichi-bergreeks]] verdeel die land in oos (die historiese Iberië) en wes (Kolchis). Berge skei ook die noordelike deel van die res van Georgië. Die Groot Kaukasus-bergreeks vorm die land se noordgrens. Die hoofpaaie na Rusland deur die bergreeks loop deur die Roki-tonnel tussen Suid- en Noord-Ossetië en die Darial-kloof in die Georgiese streek Chevi. Die suidelike deel van die land word begrens deur die Klein Kaukasus-bergreeks. Die hoogste berg is [[Sjchara]] (5&nbsp;068&nbsp;m bo seevlak), gevolg deur Janga ([[Dzjangi-Taoe]]) (5&nbsp;059&nbsp;m). Ander prominente pieke sluit in Kazbek, Sjota Roestaweli, Tetnoeldi, Oesjba en Ailama. Van laasgenoemde pieke is net Kazbek van [[Vulkaan|vulkaniese]] oorsprong. Die gebied tussen Kazbek en Sjchara (sowat 200&nbsp;km aan die hoof-Kaukasus-bergreeks) word oorheers deur gletsers. Van die sowat 2&nbsp;100 gletsers in die Kaukasus kom sowat 30% in Georgië voor. Die term Klein Kaukasus-bergreeks word dikwels gebruik vir die bergagtige Suid-Georgië wat aan die Groot Kaukasus-bergreeks verbind word deur die Lichi-reeks. Die gebied bestaan uit verskeie bergreekse (grootliks van vulkaniese oorsprong) wat met mekaar verbind is en plato's wat nie hoër as 3&nbsp;400&nbsp;m is nie. Prominente geografiese eienskappe sluit in die vulkaniese plato Jawacheti, mere soos Tabatskoeri en Parawani, en minerale- en warmbronne. Twee van die grootste riviere is die [[Rioni]] en die [[Koera|Mtkwari]]. Die [[Kroebera-grot]] is die diepste bekende grot in die wêreld. Dit is in die [[Arabika-massief]] van die [[Gagra-bergreeks]] in Abchasië geleë. In 2001 het ’n Russies-Oekraïnse span ’n wêreldrekord opgestel toe hulle 1&nbsp;710&nbsp;m diep geduik het. In 2004 het ’n Oekraïnse span die 2&nbsp;000&nbsp;m-merk bereik. In Oktober 2005 is ’n ongerepte deel deur die CAVEX-span ontdek en hulle het bevestig dat die grot 2&nbsp;140&nbsp;m diep is. === Topografie === [[Lêer:Vardzia.jpg|duimnael|links|Die grotstad Wardzia en die vallei van die [[Koera]]-rivier daaronder]] [[Lêer:Ushba 1879.jpg|duimnael|Oesjba, ’n prominente piek in die Kaukasus]] Die Georgiese landskap is taamlik uiteenlopend. In die weste is van moeras- en reënwoude tot permanente [[sneeu]] en [[gletser]]s, terwyl ’n klein deel in die ooste ook halfdroë vlaktes bevat. Woude bedek sowat 40% van Georgië se oppervlak, terwyl die alpynse en subalpynse sone sowat 10% beslaan. ’n Groot deel van die natuurlike habitat in die laagliggende dele van Wes-Georgië het die afgelope 100 jaar verdwyn weens die uitbreiding van [[landbou]] en stede. Die meeste van die woude wat die Kolchis-vlakte bedek het, bestaan nie meer nie – behalwe in nasionale parke en reservate (soos die Paliastomi-meergebied). Vandag kom die meeste woude in die bergagtige gebiede voor. Wes-Georgië se woude laer as 600&nbsp;m bo seevlak bestaan hoofsaaklik uit bladwisselende bome – veral eikebome, haagbeuke, Oosterse beuke, olms, esbome en kastaiings. Immergroen [[spesie]]s soos buksbome word ook wyd aangetref. Die wes-sentrale hange van die [[Mescheti-bergreeks]] in Adzjarië en sommige plekke in Samegrelo en Abchasië is bedek met gematigde reënwoude. Tussen 600 en 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak raak die bladwisselende woude gemeng met breëblaar- en keëldraende spesies. Dié sone bevat veral beuke-, Kaukasiese sparhoutboom- en denneboomwoude. Van 1&nbsp;500 tot 1&nbsp;800&nbsp;m raak die woude grootliks keëldraend. Die boomlyn eindig gewoonlik op sowat 1&nbsp;800&nbsp;m en dan begin die alpynse sone; in die meeste gebiede strek dit tot sowat 3&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak. Bokant dié merk lê sneeu en gletsers. Die landskap van Oos-Georgië (die gebied oos van die Lichi-bergreeks) verskil heelwat van dié in die weste, hoewel die woude in die laagliggende gebiede soos die Mtkwari- en Alazani-riviervalleie ook moes plek maak vir landbou. Oos-Georgië bestaan in die algemeen uit valleie en klowe wat deur berge geskei word. Hier is byna 85% van die woude bladwisselend. Keëlboomwoude kom net oorheersend voor in die Borjomi-kloof en in die heel westelike dele. Veral beuke, eieke en haagbeuke kom voor, maar daar is ook esdorings, esse en haselneutbome. In die Bo-Alazani-riviervallei is daar taksisboomwoude. Meer as 1&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak (veral in die streke Toesjeti, Chewsoereti en Chewi) oorheers denne- en berkewoude. In die algemeen kom woude in Oos-Georgië voor tussen 500 en 2&nbsp;000&nbsp;m bo seevlak, terwyl die alpynse sone strek van 2&nbsp;000 tot 3&nbsp;500&nbsp;m. Bo dié merk lê sneeu en gletsers. === Klimaat === [[Lêer:Köppen climate classification map of Georgia.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Georgië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Batumi Botanical Garden. Black Sea.jpg|duimnael|Die Swartsee-kus van Batoemi in Wes-Georgië]] Georgië se klimaat is taamlik uiteenlopend vir so ’n klein land. Daar is twee hoofstreke, min of meer oos en wes. Die Groot Kaukasus speel ’n belangrike rol daarin om die klimaat gematig te maak en die land te beskerm teen die kouer lug uit die noorde. Die Klein Kaukasus beskerm weer die land gedeeltelik teen droë, warm lug uit die suide. ’n Groot deel van Wes-Georgië val in die noordelike buiterand van die vogtige subtropiese sone met ’n jaarlikse [[reën]]val van tussen 1&nbsp;000 en 4&nbsp;000&nbsp;mm. Die reën kom meestal eweredig deur die jaar voor, hoewel meer reën in die [[herfs]] kan voorkom. Die klimaat wissel na gelang van die hoogte; die laelande van Wes-Georgië is relatief warm dwarsdeur die jaar, terwyl die bergagtige gebiede koel, nat [[somer]]s en [[winter]]s met sneeu het. Adzjarië is die natste streek in die Kaukasus, met die Berg Mtirala-[[reënwoud]] oos van Koboeleti wat ’n jaarlikse reënval van 4&nbsp;500&nbsp;mm het. Oos-Georgië het ’n oorgangsklimaat tussen vogtig suptropies en kontinentaal. Die streek se weerpatroon word beïnvloed deur droë lug vanaf die [[Kaspiese See]] in die ooste en vogtige lug vanaf die [[Swartsee]] in die weste. Die vogtige lug vanaf die Swartsee word dikwels afgekeer deur verskeie bergreekse (Lichi en Mescheti) wat die ooste en die weste van die land skei. Die jaarlikse reënval is minder as in die weste en wissel tussen 400 en 1&nbsp;600&nbsp;mm. Die natste seisoene is die [[lente]] en herfs, terwyl dit in die winter en somer droër is. ’n Groot deel van Oos-Georgië het warm somers, veral in die laagliggende gebiede, en relatief koue winters. Nes in die weste speel die hoogte bo seevlak ’n belangrike rol; die klimaat bo 1&nbsp;500&nbsp;m is aansienlik kouer as in die laagliggende dele. Die dele van die streek bo 2&nbsp;000&nbsp;m kry dikwels selfs in die somer ryp. === Biodiversiteit === [[Lêer:CaucasianOvcharka-Julius.jpg|duimnael|Die Kaukasiese skaaphond]] Vanweë die verskeidenheid in die landskap en sy lae ligging is Georgië die tuiste van sowat 1&nbsp;000 spesies [[gewerwelde]]s (330 [[voël]]s, 160 [[vis]]se, 48 [[reptiel]]e en 11 [[amfibie]]ë). ’n Groot getal [[Karnivoor|karnivore]] woon in die woude, soos [[Beer|bruinbere]], [[Wolf|wolwe]], [[rooikat]]te en Kaukasiese [[luiperd]]s. Die [[fisant]] is ’n endemiese voël wat nou ook algemeen in die res van die wêreld voorkom. Die getal [[ongewerwelde]]s is ook groot, maar syfers wissel tussen publikasies. Daar is bv. 501 spesies [[spinnekop]]pe in Georgië. Daar is net meer as 6&nbsp;500 spesies [[fungus]]se aangeteken,<ref>{{en}} Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 bl., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986</ref><ref name="cybertruffle1">{{en}} {{cite web |url=http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |title=Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms |publisher=cybertruffle.org.uk |accessdate=27 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229121452/http://www.cybertruffle.org.uk/robigalia/eng/index.htm |archive-date=29 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> maar daar is waarskynlik veel meer, veral in die lig daarvan dat geskat word net sowat 7% van alle fungusse wêreldwyd is al ontdek.<ref>{{en}} Kirk, P.M., Cannon, P.F., Minter, D.W. and Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008</ref> == Regering en politiek == [[Lêer:Parliament of Georgia in Kutaisi.jpg|duimnael|links|Die Georgiese parlementsgebou in [[Koetaisi]], setel van die parlement tussen 2012 en 2018]] [[Lêer:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|duimnael|upright|Micheil Saakasjwili was die Georgiese president van 2004 tot 2007 en van 2008 tot 2013]] Georgië is ’n [[demokrasie|demokratiese]], parlementêre [[republiek]]. Die [[president]] is die staatshoof en die [[eerste minister]] die regeringshoof. Die uitvoerende gesag berus by die kabinet wat bestaan ​​uit ministers onder leiding van die eerste minister en deur die parlement aangestel word. Die wetgewende gesag lê by die parlement. Dit het 150 lede, bekend as afgevaardigdes. Hulle word vir ’n termyn van vier jaar verkies. Die parlementêre setel bevind hom in Tbilisi. Van 2012 tot 2018 was die parlement in Koetaisi gesetel.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://agenda.ge/en/news/2018/2674 |title=New Constitution of Georgia comes into play as the presidential inauguration is over |newspaper=Agenda.ge |date=17 Desember 2018 |accessdate=9 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717060403/http://agenda.ge/en/news/2018/2674 |archive-date=17 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 26 Mei 2012 het Saakasjwili ’n nuwe parlementsgebou ingewy in die stad Koetaisi in Wes-Georgië in ’n poging om mag te desentraliseer en politieke beheer nader aan Abchasië te skuif,<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |title=Georgia opens new parliament in Kutaisi, far from the capital |newspaper=Washington Post |date=26 Mei 2012 |accessdate=26 Mei 2012 |archive-date=11 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211070227/https://www.washingtonpost.com/national/georgia-opens-new-parliament-in-kutaisi-far-from-the-capital/2012/05/26/gJQAOhOGsU_story.html |url-status=dead }}</ref> maar dit is herroep na sy vertrek as president. Opinies verskil oor die mate van politieke vryheid in Georgië. Saakasjwili het in 2008 geglo die land is “op pad is om ’n Europese demokrasie te word”.<ref name="misha">{{en}} {{cite web |url=http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0,4670,GeorgiaPresidentialElection,00.html |title=Georgia Leader: Country on Right Track |publisher=Fox News |author=Lynn Berry |date=7 Januarie 2008 |accessdate=8 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108095512/http://www.foxnews.com/wires/2008Jan07/0%2C4670%2CGeorgiaPresidentialElection%2C00.html |archive-date=8 Januarie 2008 |url-status=dead}}</ref> Freedom House lys Georgië as ’n gedeeltelik vrye land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |title=Georgia: Freedom in the World 2022 Country Report |publisher=Freedom House |accessdate=5 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205015608/https://freedomhouse.org/country/georgia/freedom-world/2022 |archive-date=5 Februarie 2023 |url-status=live}}</ref> Volgens waarnemers is daar ’n gebrek aan vertroue tussen die regering en die opposisie.<ref>{{en}} {{cite web |title=Western observers offer varied judgments on the conduct of the Georgian presidential election and its consequences |publisher=Armenian Reporter |date=1 Augustus 2008 |url=http://yandunts.blogspot.com/2008/08/western-observers-offer-varied.html |accessdate=17 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929050201/http://yandunts.blogspot.com/2008/08/western-observers-offer-varied.html |archive-date=29 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die Georgiese parlementsverkiesing van Oktober 2012 het die opposisie-koalisie "Georgiese Droom – Demokratiese Georgië" geseëvier. Dit is die volgende dag deur die destydse president, Saakasjwili, bevestig.<ref>{{en}} {{Citation |title=Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election|newspaper=Civil|date=2 Oktober 2012 |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=25299}}</ref> [[Salome Zoerabisjwili]] het van 2018 tot 2024 as die president gedien en sy is in Desember 2024 opgevolg deur [[Micheil Kawelasjwili]]. [[Irakli Kobachidze]] dien sedert 2024 as eerste minister. === Menseregte === [[Lêer:April 10, Day 2, rally at the Parliament.jpg|duimnael|links|’n Demonstrasie op 10 April 2009 voor die ou Georgiese parlement]] [[Menseregte]] in die land word in die grondwet gewaarborg. ’n Onafhanklike "openbare verdediger" is deur die parlement aangestel om te verseker dié regte word toegepas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ombudsman.ge |title=Georgia's public defender |publisher=Ombudsman.ge |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806080154/http://ombudsman.ge/ |archive-date=6 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Georgië het ook die internasionale Raamwerkkonvensie vir die Beskerming van Nasionale Minderhede in 2005 onderteken. Die regering is gekritiseer vir die gewelddadige optrede op 26 Mei 2011 teen betogers, onder andere die Georgiese opposisieleier Nino Boerjanadze, toe hulle met [[traangas]] en rubberkoeëls uiteengejaag is. Hulle het geweier om Roestaweli-laan in Tbilisi te verlaat tydens ’n onafhanklikheidsdag-parade al het hul permit reeds verval en al is hulle gevra om op ’n alternatiewe plek byeen te kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.news.az/articles/Georgia/37341 |title=US, Britain, call for probe into May 26 events in Georgia |publisher=News.Az |date=28 Mei 2011 |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701204520/http://www.news.az/articles/Georgia/37341 |archive-date=1 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |authors=Rachel Denber, Europe and Central Asia deputy director |url=http://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |title=Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests &#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=26 Mei 2011 |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111015424/http://www.hrw.org/en/news/2011/05/26/georgia-police-used-excessive-force-peaceful-protests |archive-date=11 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |title=Tbilisi Mayor's Offers Protesters Alternative Venues for Rally |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23518 |publisher=Civil.ge |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017014037/http://civil.ge/eng/article.php?id=23518 |archive-date=17 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="ABC-AP">{{en}} {{cite news |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230#.TvZtt_LntDp |title=Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal |last=MISHA |first=DZHINDZHIKHASHVILI |date=26 Mei 2011 |work=ABC News |agency=Associated Press |accessdate=24 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122114205/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13688230 |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mensregte-aktiviste sê die betogings was vreedsaam, maar volgens die regering het baie betogers maskers gedra en was hulle gewapen met stokke en petrolbomme.<ref>{{en}} {{cite web |title=Audio, Video Recordings Implicate Protest Leaders to 'Plotting Violence' |url=http://civil.ge/eng/article.php?id=23537 |publisher=Civil.ge |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017014038/http://civil.ge/eng/article.php?id=23537 |archive-date=17 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Boerdjanadze het gesê daar is geen gronde vir bewerings dat ’n staatsgreep beplan is nie en dat die betoging wettig was.<ref name="ABC-AP" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rt.com/news/saakashvili-dictatorship-opposition-people-missing/ |title="Saakashvili has basically endorsed dictatorship" – Georgian opposition – RT |publisher=Rt.com |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407165719/https://www.rt.com/news/saakashvili-dictatorship-opposition-people-missing/ |archive-date=7 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://rt.com/news/opposition-rally-crackdown-disappearances/ |title=People disappear in Georgia after violent dispersal of opposition rally |publisher=Rt.com |accessdate=3 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126150743/https://www.rt.com/news/opposition-rally-crackdown-disappearances/ |archive-date=26 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |author=Luke Harding |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |title=Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili |work=The Guardian |location=UK |accessdate=3 Julie 2011 |date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227184936/http://www.guardian.co.uk/world/2009/apr/09/georgia-protests-mikheil-saakashvili |archive-date=27 Februarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:Mikheil Saakashvili with Obamas.jpg|duimnael|Micheil Saakasjwili en die Amerikaanse president [[Barack Obama]] en hul eggenotes in 2009]] Georgië handhaaf goeie betrekkinge met sy buurlande [[Armenië]], [[Azerbeidjan]] en [[Turkye]]. Die land is lid van die [[Verenigde Nasies]], [[Raad van Europa]], die [[Wêreldhandelsorganisasie]], die [[Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]], die [[Asiatiese Ontwikkelingsbank]] en verskeie ander internasionale organisasies. Dit handhaaf politieke, ekonomiese en militêre betrekkinge met [[Japan]], [[Uruguay]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Oriental Republic of Uruguay |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230319/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=371&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> [[Suid-Korea]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Visa Information for Foreign Citizens |publisher=Mfa.gov.ge |date=30 April 2009 |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903230355/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=386&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> [[Israel]],<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG|title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the State of Israel|publisher=mfa.gov.ge|accessdate=28 Maart 2010|archive-date= 5 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110905180216/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=309&lang_id=ENG|url-status=dead}}</ref> [[Sri Lanka]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |title=Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |publisher=Mfa.gov.ge |accessdate=5 Mei 2009 |archive-date= 3 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903225804/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=379&lang_id=ENG |url-status=dead }}</ref> die [[Oekraïne]] en baie ander lande. Die groeiende invloed van Amerika en Wes-Europa op Georgië plaas stremming op die land se betrekkinge met Rusland. Georgië streef tans daarna om ’n volle lid van die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (Navo) te word. In Augustus 2004 is die Individuele Vennootskapsaksieplan van Georgië amptelik by Navo ingehandig. Op 29 Oktober 2004 het die Noord-Atlantiese Raad van Navo die plan goedgekeur en Georgië het die tweede stadium van Euro-Atlantiese Integrasie betree. In 2005 is ’n staatskommissie aangestel om die plan in werking te stel. Op 14 Februarie 2005 is die ooreenkoms onderteken waarvolgens ’n Navo-samewerkingsoffisier aan Georgië toegeken is. In 2006 het die Georgiese parlement eenparig gestem vir die wetsontwerp wat voorsiening maak vir integrasie met Navo. Die meeste Georgiërs en politici steun Navo-lidmaatskap. === Weermag === [[Lêer:Georgian Army - Operations abroad since 1991.png|duimnael|links|Die Georgiese krygsmag in die buiteland sedert 1991]] [[Lêer:33rd LIB Georgia leaving for Afghanistan, 2011 (A).jpg|duimnael|Die 33ste Ligte Infanteriebataljon berei voor vir ontplooiing in Afganistan]] Die weermag bestaan uit ’n leër en lugmag. Hulle is saam bekend as die Georgiese Gewapende Magte.<ref name="CIA" /> Die sendings en funksies van die weermag is geskoei op die grondwet, die land se wet op verdediging en nasionale militêre strategie asook die internasionale ooreenkomste wat Georgië onderteken het. Dit word uitgevoer onder die leiding en gesag van die departement van verdediging. Sedert Saakasjwili in 2004 aan die bewind gekom het, het hy die begroting vir die weermag verhoog en die weermag vergroot. Van die lede ondergaan opleiding in gevorderde tegnieke deur Amerikaanse militêre instrukteurs en intelligensiepersoneel. Georgiese troepe was al in [[Irak]] en [[Afganistan]] gestasioneer.<ref>{{en}} Saakashvili, Mikheil. "Why Georgia sends troops to Afghanistan"[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/georgia/6809222/Why-Georgia-sends-troops-to-Afghanistan.html The Telegraph]</ref> === Wetstoepassing === [[Lêer:Georgian policemen.jpg|duimnael|Georgiese polisie in Tbilisi]] Die departement van binnelandse sake is in beheer van wetstoepassing. Die polisie het in die afgelope jare ’n groot transformasie ondergaan en die polisie het baie pligte oorgeneem wat voorheen deur onafhanklike regeringsagentskappe uitgevoer is. Nuwe pligte sluit in grensveiligheid, doeanefunksies en gekontrakteerde veiligheidsverskaffing. Die polisie het ook in 2004 ’n nuwe 022-noodtelefoonlyn ingestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |title=Security Notice |publisher=American Embassy Tbilisi |accessdate=23 Desember 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070815111418/http://georgia.usembassy.gov/wardenmessage20041019.html |archivedate=15 Augustus 2007 |url-status=live }}</ref> ’n Intelligensiediens is in beheer van nasionale veiligheid. In 2005 het Saakasjwili die hele verkeerspolisiemag afgedank weens korrupsie.<ref name="mcclatchydc.com">{{en}} {{cite web |authors=Mark McDonald, Knight Ridder Newspapers |url=http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |title=Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia &#124; McClatchy |publisher=Mcclatchydc.com |date= |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-date=11 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.today/20130111043128/http://www.mcclatchydc.com/190/story/11216.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |title=Georgia's National Police Corruption Project |publisher=NPR |date=15 September 2005 |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215002402/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4849472 |archive-date=15 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Nuwe mag is toe opgebou met nuwe rekrute.<ref name="mcclatchydc.com" /> Dié nuwe ''Patroeli''-mag is in die somer van 2005 ingestel. == Demografie == [[Lêer:Qartvelebi poloneti.jpg|duimnael|links|’n Georgiese paartjie in tradisionele klere]] [[Lêer:Caucasus-ethnic en.svg|duimnael|Etniese kaart van die [[Kaukasus]]-streek]] Soos die meeste inboorlinge van die Kaukasus pas die [[Georgiërs]] nie in een van die etniese hoofgroepe van Europa en Asië nie. [[Georgies]], die grootste van die [[Kartweliese tale]], is nie [[Indo-Europese tale|Indo-Europees]], [[Turkse tale|Turks]] of [[Semitiese taalfamilie|Semities]] nie. Die huidige Georgiese volk het waarskynlik ontstaan uit ’n samesmelting in die antieke tye tussen plaaslike volke en immigrante wat uit die rigting van [[Anatolië]] na die Suid-Kaukasus gekom het.<ref>{{en}} History of Modern Georgia, David Marshal Lang, bl. 18</ref> Etniese Georgiërs maak sowat 84% van die land se huidige bevolking van 4&nbsp;661&nbsp;473 uit (soos in Julie 2006). Dit sluit die wegbreekstreke Abchasië en Suid-Ossetië in.<ref name="yb2005" /> Ander etniese groepe sluit in [[Abchasiërs]], [[Armene]], [[Azerbeidjanners]], [[Belarusse]], [[Bulgare]], [[Estlanders]], [[Duitsers]], [[Grieke]], [[Moldawiërs]], [[Ossetiërs]], [[Pole (volk)|Pole]], [[Russe]], [[Turke]], [[Oekraïners]] en [[Jode|Georgiese Jode]]. Laasgenoemde is een van die oudste Joodse gemeenskappe in die wêreld. In April 2013 was daar "meer as 6&nbsp;000" geregistreerde [[Iran]]se burgers in Georgië.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21974676 |title=The Iranians who come to Georgia |author=Damien McGuinness |publisher=[[BBC]] |date=15 April 2013 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804174556/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21974676 |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die grootste taalgroep is die Kartweliese tale; dit sluit in Georgies, Swan, Mingrelies en Laz.<ref name=ethnographic>{{en}} {{cite web |url=http://www.hunmagyar.org/turan/caucasus/index.html |title=Ethnographic map of the Caucasus |publisher=Hunmagyar.org |accessdate=2 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327010236/http://www.hunmagyar.org/turan/caucasus/index.html |archive-date=27 Maart 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die amptelike taal is Georgies, met [[Abchasies]] die amptelike taal in Abchasië. Georgies is die eerste taal van sowat 71% van die bevolking, gevolg deur [[Russies]] (9%), [[Armeens]] (7%) en [[Azerbeidjans]] (6%). Sowat 7% praat ander tale.<ref name="CIA" /> In die vroeë 1990's, ná die verbrokkeling van die Sowjetunie, het gewelddadige konflikte uitgebreek in die outonome streke Abchasië en Suid-Oossetië. Baie Ossetiërs het die land verlaat en veral na Rusland (Noord-Ossetië) getrek.<ref>{{en}} Human Rights Watch/Helsinki, [http://hrw.org/reports/1996/Russia.htm Russia: The Ingush-Ossetian Conflict in the Prigorodnyi Region], Mei 1996.</ref> Aan die ander kant het meer as 150&nbsp;000 Georgiërs Abchasië verlaat ná die uitbreek van gevegte in 1993.<ref name=yb2005>{{en}} ''Statistical Yearbook of Georgia 2005'': Population, Table 2.1, bl. 33, Department for Statistics, Tbilisi (2005)</ref> Volgens die 1989-sensus was 341&nbsp;000 inwoners, of 6,3% van die bevolking, etniese Russe,<ref>{{en}} [http://www.eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml Georgia: Ethnic Russians Say, "There’s No Place Like Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216143900/https://eurasianet.org/departments/insightb/articles/eav043009.shtml |date=16 Februarie 2018 }}. EurasiaNet.org. 30 April 2009.</ref> 52&nbsp;000 was Oekraïners en 100&nbsp;000 Grieke.<ref name=emigration /> Sedert 1990 het 1,5&nbsp;miljoen Georgiërs die land verlaat.<ref name=emigration>{{en}} [http://www.fidh.org/IMG/pdf/ge412ang.pdf Ethnic minorities in Georgia] (PDF). Federation Internationale des Ligues des Droits de l'Homme.</ref> Minstens 1&nbsp;miljoen etniese Georgiërs woon onwettig in Rusland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5412672.stm |title=Georgians deported as row deepens |publisher=[[BBC]] |date=6 Oktober 2006 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref> Die meeste van die land se immigrante kom van [[Turkye]] en die [[Volksrepubliek China]]. {{Grootste stede van Georgië}} === Godsdiens === [[Lêer:Svetitskhoveli Cathedral in Georgia, Europe.jpg|duimnael|Die Svetitskhoveli-katedraal, setel van die hoof van die Georgies-Ortodokse Kerk]] Die meeste Georgiërs (83,9% in 2002)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |title=2002 census results |page=132 |format=PDF |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314092456/http://geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf |archive-date=14 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> behoort tot die [[Georgies-Ortodokse Kerk]]. Dit is een van die oudste Christelike kerke en is volgens die Kerk deur [[Andreas (apostel)|Andreas]] gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |title=Patriarchate of Georgia – Official web-site |publisher=Patriarchate.ge |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427114954/http://www.patriarchate.ge/_en/?action=istoria |archive-date=27 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die historiese [[Koninkryk Iberië|Iberië]] (die huidige Oos-Georgië) het die Christelike geloof in die 4de eeu n.C. aangeneem ná sendingwerk deur St. Nino van [[Kappadosië]].<ref name="Toumanoff1963">{{en}} Toumanoff, Cyril, "Iberia between Chosroid and Bagratid Rule", in ''Studies in Christian Caucasian History'', Georgetown, 1963, bl. 374–377. Aanlyn by [http://rbedrosian.com/Ref/Toumicb/toumicb.html]</ref><ref name="Rapp2007">{{en}} {{cite book|last=Rapp|first=Stephen H., Jr|title=The Blackwell Companion to Eastern Christianity|url=http://books.google.com/books?id=fWp9JA3aBvcC&pg=PA137|accessdate=11 Mei 2012|year=2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-3361-9|page=138|chapter=7 – Georgian Christianity}}</ref> Die Kerk het in die [[Middeleeue]] [[outokefalie|outokefaal]] geword. Die outokefalie is tydens die Russiese oorheersing van die land afgestel, maar in 1917 heringestel; dit is in 1990 deur die [[Ekumeniese Patriargaat van Konstantinopel]] erken. Hoewel daar godsdiensvryheid is en die kerk en staat geskei is, word die spesiale status van die Georgies-Ortodokse Kerk in die grondwet erken. Godsdienstige minderheidsgroepe sluit in [[Moslem]]s (9,9%), [[Oriëntale Ortodoksie|Armeens-Apostoliese Christene]] (3,9%) en [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] (0,8%). Volgens 'n landwye opname het 0,8% tot ander gelowe behoort en 0,7% het geen godsdiens aangedui nie.<ref name="CIA" /><ref name="nationmaster.com">{{en}} {{cite web |url=http://www.nationmaster.com/country/gg-georgia/rel-religion |title=Georgian Religion statistics |publisher=NationMaster |accessdate=2 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105225844/http://www.nationmaster.com/country/gg-georgia/rel-religion |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ondanks ’n lang geskiedenis van godsdienstige harmonie in Georgië<ref>{{en}} Spilling, Michael. Georgia (Cultures of the world). 1997</ref> was daar al verskeie voorvalle van diskriminasie teen "nietradisionele" godsdienste, soos [[Jehovasgetuies]], deur die volgelinge van Wasil Mkalawisjwili, wat van sy Ortodokse priestersamp onthef is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |title=Memorandum to the U.S. Government on Religious Violence in the Republic of Georgia (Human Rights Watch August 2001) |publisher=Hrw.org |accessdate=5 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102220649/http://www.hrw.org/backgrounder/eca/georgia/georgia_memo_full.htm |archive-date= 2 November 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Onderwys === Die onderwysstelsel het sedert 2004 groot, hoewel omstrede, hervormings ondergaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4724213.stm |title=Georgia purges education system |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2005 |accessdate=13 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} Molly Corso (13 Mei 2005) [http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml Education reform rocks Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160731232621/http://www.eurasianet.org/departments/civilsociety/articles/eav041305.shtml |date=31 Julie 2016 }}. Eurasianet. UN-ontwikkelingsprogram. URL besoek op 2 September 2008.</ref> Opvoeding is verpligtend vir alle kinders tussen die ouderdomme van ses en veertien. Daar is drie vlakke: elementêr (6–12 jaar), basies (12–15 jaar) en sekondêr (15–18 jaar), of ’n alternatiewe beroepsvlak van twee jaar. Studente met ’n sekondêreskool-sertifikaat het toegang tot hoër onderwys. In 2008 was daar 20 instellings wat hoër onderwys aangebied het. == Kultuur == [[Lêer:The Sukhishvili Georgian National Ballet - Khorumi.jpg|duimnael|Die Georgiese tradisionele oorlogsdans Khorumi]] Die Georgiese kultuur het oor duisende jare ontwikkel sedert die dae van die historiese state Iberië en Kolchis.<ref>{{en}} Georgia : in the mountains of poetry 3rd rev. ed., Nasmyth, Peter</ref> Dit het voortgeduur in die verenigde Georgiese koninkryk onder die heerskappy van die [[Bagrationi-dinastie]]. In die 11de eeu het die kultuur ’n goue eeu en renaissance beleef van klassieke [[letterkunde]], [[kuns]], [[filosofie]], [[argitektuur]] en [[wetenskap]].<ref>{{en}} Rapp, Stephen H. (2003), ''Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts''. Peeters Publishers, {{ISBN|90-429-1318-5}}</ref> Die taal Georgies en die klassieke Georgiese letterkunde van die digter Sjota Roestaweli het in die 19de eeu ’n herleweing ondergaan ná ’n lang tydperk van onrus in die geskiedenis. Dit het die basis gevorm vir romantisisme en die romanskrywers van die moderne era, soos Grigol Orbeliani, Nikoloz Baratasjwili, Ilia Tsjawtsjawadze, Akaki Tsereteli, Wazja Psjawela en baie ander.<ref name="Lang David, Georgians">{{en}} Lang David, Georgians</ref> Die kultuur is ook beïnvloed deur [[Klassieke Griekeland]] en die [[Romeinse Ryk|Romeinse]], die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] en later die [[Russiese Ryk]]. Die Georgiërs het hul eie, unieke drie [[Georgiese skrifte]] wat volgens tradisie in die 3de eeu v.C. ontwerp is deur koning [[Pharnavaz I van Iberië]].<ref>{{en}} Lang, David Marshall. ''Georgia''. bl. 515.</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.101languages.net/georgian/writing_system.html |title=Georgian Alphabet |publisher=101languages.net |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211142402/https://www.101languages.net/georgian/writing_system.html |archive-date=11 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die land is bekend vir sy uitgebreide folklore, unieke tradisionele musiek, teater, rolprentwese en kuns. Bekende kunstenaars van die 20ste eeu sluit in skilders soos Niko Pirosmani, Lado Goediasjwili, Elene Achwlediani; balletchoreograwe soos George Balantsjine, Wachtang Tsjaboekiani en Nino Ananiasjwili; digters soos Galaktion Tabidze, Lado Asatiani en Moechran Matsjawariani; en rolprent- en teaterregisseurs soos Robert Stoeroea, Tengiz Aboeladze, Georgi Danelija en Otar Ioseliani.<ref name="Lang David, Georgians" /> === Argitektuur en kuns === [[Lêer:Hpim3433.jpg|duimnael|Ou Tbilisi. Argitektuur in Georgië is in baie opsigte ’n vermenging van Europa en Asië]] Die Georgiese argitektuur is deur baie beskawings beïnvloed. Daar is verskeie argitektuurstyle vir [[Kasteel|kastele]], [[toring]]s, forte en [[Kerk (gebou)|kerke]]. Die forte van die Bo-Swaneti en die kasteeldorp Sjatili in Chewsoereti is van die beste voorbeelde van [[Middeleeue|Middeleeuse]] kasteelargitektuur. Nog voorbeelde van argitektuurstyle is onder meer Roestaweli-laan in Tbilisi in die Hausmann-styl en die Ou Stasdistrik. Kerkargitektuur meng klassieke koepels en oorspronklike basilika-styl, en is bekend as die Georgiese kruiskoepelstyl. Dit het in die 9de eeu in die land ontwikkel; voorheen was die meeste kerke basilikas. Voorbeelde van Georgiese kerkargitektuur kan ook buite die land gevind word: die Batsjkowo-klooster in [[Bulgarye]] (1083), die [[Iviron-klooster]] op [[Berg Athos]] in [[Griekeland]] (10de eeu) en die Klooster van die Kruis in [[Jerusalem]] (9de eeu). Georgiese kuns strek oor die voorhistoriese tye, die Antieke Griekse en Romeinse tyd, die Middeleeue en die moderne tyd. Een van die beroemdste skilders van die laat 19de en vroeë 20ste eeu is Niko Pirosmani. === Musiek === Die land het ’n lewendige musiekkultuur, wat veral bekend is vir die vroeë ontwikkeling van veelstemmigheid. Baie streke het hul eie tradisionele musiek. === Voedselgeregte === [[Lêer:Khinkali with beer.jpg|duimnael|Die Georgiese gereg chinkali en bier]] Georgiese kos en [[wyn]] het oor eeue heen ontwikkel en is deur elke era beïnvloed. Een van die ongewoonste tradisies is ''soepra'', of "Georgiese tafel", wat ook ’n manier is om saam met vriende en familie te kuier. Die hoof van die ''soepra'' is die ''tamada''. Hy stel die hoogsfilosofiese heildronke in en maak seker almal geniet die ete. Verskeie streke is bekend vir hul spesifieke geregte, soos chinkali (vleiskluitjies) uit die oostelike berggebied en chatsjapoeri hoofsaaklik uit Imereti, Samegrelo en Adzjarië. Geregte is ook van lande soos Rusland, Griekeland en meer onlangs China na Georgië gebring. === Sport === [[Lêer:Salome Zourabichvili and Georgian Rugby players.jpg|duimnael|links|Die Georgiese president [[Salome Zurabisjwili]] met die [[Vlag van Georgië|Georgiese vlag]] ná die [[Georgiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] se historiese oorwinning oor [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] in [[Batoemi]], 2022]] Die gewildste sportsoorte in die land is [[sokker]], [[basketbal]], [[rugby]], [[stoei]], [[judo]] en [[gewigoptel]]. Georgië is histories bekend vir sy fisieke opvoeding; dit is bekend dat die Romeine gefassineer was deur die Georgiërs se fisieke eienskappe nadat hulle die oefentegnieke van Iberië gesien het. Hulle het ’n standbeeld van die Iberiese koning Pharsman opgerig nadat hy Georgiese oefenmetodes tydens ’n besoek aan [[Rome]] demonstreer het.<ref>{{en}} Cassius Dio, ''Roman History'', LXIX, 15.3</ref> Die gewildste stoeistyl is kakhetian. Ouer style bestaan ook wat minder algemeen is; die streek Khevsureti het byvoorbeeld drie verskillende style. Nog gewilde sporte in die 19de eeu was [[polo]] en ''lelo burti'' (ლელო ბურთი), ’n tradisionele Georgiese sportsoort wat later deur rugby vervang is.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Louis, Victor & Jennifer |title=Sport in the Soviet Union. |pages=39 |publisher=Oxford Pergamon |year=1980 |isbn=0-08-024506-4}}</ref> Rugby word as nasionale sport van Georgië beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2014/feb/11/six-nations-second-division-european-rugby |title=There is far more to savour in European rugby union than just the Six Nations |publisher=[[The Guardian]] |date=11 Februarie 2014 |accessdate=13 Mei 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728122518/https://www.theguardian.com/sport/blog/2014/feb/11/six-nations-second-division-european-rugby |archive-date=28 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die [[Georgiese nasionale rugbyspan]], met die bynaam ''Lelos'', het tot dusver vir ses [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie. Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die [[Sesnasies-toernooi]] en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die [[Europese Rugbykampioenskap]] mee. Hulle het dié toernooi reeds 17 keer gewen en vyf keer as naaswenner geëindig. Veral wedstryde teen die politieke aartsvyand [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] geniet groot aandag en word as 'n soort "Dawid teen Goliat" beskou, veral as gevolg van Georgië se sterk wenrekord teen die noordelike buurland. Sedert 2002 ding Georgië en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] om die Antimbeker mee; dié beker is na die Metropolis van Moentenië en Dobroedja van die [[Roemeens-Ortodokse Kerk]], die Georgiër Antim Iverianul, genoem. Baie Georgiese rugbyspelers speel by Franse professionele klubs.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/La-georgie-avec-7-joueurs-du-top-14-contre-la-france/1298378 |title=La Géorgie avec 7 joueurs du Top 14 contre la France |publisher=L’Équipe |date=2021 |accessdate=29 April 2012}}</ref> Ook motorsport word beoefen. Die Roestawi Internasionale Motorpark, wat oorspronklik in 1978 gebou is, is in 2012 heropen ná opknappingswerk van $20 miljoen volgens die [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]]-regulasies en word as die eerste professionele renbaan in die Kaukasusstreek beskou. Die destydse Georgiese president Micheil Saakasjwili het aan die inwydingsplegtigheid op 29 April 2012 deelgeneem en persoonlik 'n Formel-3-renmotor bestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |title= Rustavi 2 Broadcasting Company |publisher= Rustavi2.com |date= 29 April 2012 |access-date= 30 November 2013 |archive-date=1 Februarie 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140201143108/http://rustavi2.com/news/news_text.php?id_news=45318&pg=1&im=main&ct=0&wth=0 |url-status= dead }}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:VMK-003 in Batumi.jpg|duimnael|Die Georgiese spoorweë verskaf ’n belangrike verbinding tussen die Swart- en Kaspiese See – die kortste roete tussen Europa en Sentraal-Asië]] [[Lêer:Georgian wine and spirits factory in Telavi, Georgia.jpg|duimnael|Wynbou is ’n belangrike faktor in die Georgiese ekonomie]] [[Lêer:South African farmer in Georgia.jpg|duimnael|Afrikanerboer Piet Kemp dra in 2011 by om die Georgiese landbou op stewiger grondslag te plaas.]] Daar is argeologiese bewyse dat Georgië al sedert antieke tye handel dryf met ander lande, hoofsaaklik vanweë sy ligging aan die [[Swartsee]] en later aan die historiese [[Syroete]]. [[Goud]], [[silwer]], [[koper]] en [[yster]] word tradisioneel in die Kaukasua-berge gemyn. [[Wyn]]makery is ook ’n baie ou tradisie. Regdeur Georgië se moderne geskiedenis was [[landbou]] en [[toerisme]] groot bronne van inkomste vanweë die land se klimaat en topografie.<ref name="CIA" /> Vir die grootste deel van die 20ste eeu was Georgië se ekonomie deel van die [[Sowjetunie]] se beheerde ekonomie. Sedert onafhanklikwording in 1991 het die Georgiese ekonomie strukturele hervormings ondergaan om ’n vryemarkekonomie te vestig. Nes ander voormalige Sowjetrepublieke het ’n ekonomiese ineenstorting Georgië in die gesig gestaar. Die burgeroorlog en militêre konflik in Abchasië en Suid-Ossetië het die krisis vererger. Die landbou en nywerheid het agteruitgegaan en teen 1994 het die [[BBP]] gekrimp tot ’n kwart van wat dit in 1989 was.<ref>{{en}} {{cite web|title=The World Bank in Georgia 1993–2007|url=http://siteresources.worldbank.org/EXTCOUASSEVAL/Resources/GeorgiaCAE.pdf|publisher=World Bank|accessdate=14 Augustus 2013|year=2009}}</ref> Die eerste internasionale hulp uit die Weste is in 1995 deur die [[Wêreldbank]], [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF) en [[Duitsland]] verleen. Sedert die vroeë 21ste eeu was daar merkbare positiewe ontwikkelings in die ekonomie. In 2007 het Georgië se reële BBP ’n groeikoers van 12% bereik en dit het die land een van die vinnigs groeiende ekonomieë in Oos-Europa gemaak.<ref name="CIA" /> Die Russiese verbod op die invoer van wyn uit Georgië en [[Moldowa]] in 2006 en die verbreking van finansiële bande in 2007 is deur die IMF as ’n "eksterne skok" beskryf<ref>{{en}} [http://www.imf.ge/view2.php?lang=1&view=290 IMF Mission Press Statement at the Conclusion of a Staff Visit to Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165809/http://www.imf.ge/view2.php?lang=1&view=290 |date=28 September 2007 }}. 1 Junie 2007</ref> – Rusland was tot in 2007 een van Georgië se grootste handelsvennote. Boonop het Rusland die prys van [[gas]] vir Georgië verhoog. Dit het [[inflasie]] die hoogte laat inskiet.<ref>{{en}} [http://www.civil.ge/eng/article.php?id=15087 Central Bank Chief Reports on Inflation]. Civil Georgia, Tbilisi. 10 Mei 2007.</ref> Vandag is Georgië in ’n groter mate deel van die wêreldwye handelsnetwerk.<ref name="CIA" /> Die grootste bron van inkomste is steeds uit toerisme om die Swartsee. Volgens die regering is daar 103 oorde in verskillende klimaatsones in die land. Toeriste-aantreklikhede sluit in meer as 2&nbsp;000 mineraalbronne en meer as 12&nbsp;000 historiese en kulturele monumente, waarvan vier [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e is (die Bagrati-katedraal Koetaisi, die Gelati-klooster, die historiese monumente van Mtscheta en die Bo-Swaneti).<ref>{{en}} [http://www.investingeorgia.org/sectors/tourism/ Invest in Georgia: Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626105604/http://www.investingeorgia.org/sectors/tourism/ |date=26 Junie 2010 }}</ref> Van die land se belangrikste produkte is sitrusvrugte, tee, metale, chemikalieë en tekstielprodukte. Georgië het verder aansienlike [[hidroëlektrisiteit]]sbronne.<ref>{{en}} {{cite web |title=U.S. Energy Informationa Administration "World Hydroelectricity Installed Capacity" |url=http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table64h.xls |publisher=Eia.doe.gov |accessdate=30 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123080428/http://www.eia.doe.gov/pub/international/iealf/table64h.xls |archive-date=23 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy grootste invoerprodukte is [[gas]], [[olie]]produkte, masjinerie en onderdele, en vervoertoerusting. Die chroniese tekort aan energie- en gastoevoer in die verlede is oorbrug deur toenemende invoere uit Azerbeidjan in plaas van Rusland. Georgië is ook ’n belangrike internasionale vervoertussenganger danksy die hawens van Batoemi en Poti, die oliepypleiding van Bakoe deur Tbilisi na Ceyhan (die Bakoe-Tbilisi-Ceyhan-pypleiding) en ’n parallelle pypleiding, die Suid-Kaukasus-pypleiding. Dienste (wat nou 65% van die BBP uitmaak) in plaas van landbou (10,9%) word ’n al hoe groter faktor in Georgië se ekonomie,<ref>{{en}} World Development Indicators 2008, The World Bank. Data oor samestelling van BNP beskikbaar te [https://archive.is/20120630221218/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20398986~menuPK:64133163~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html worldbank.org]{{Dooie skakel|date=Augustus 2013}}</ref> wat in 2008 ondanks die internasionale finansiële krisis met 2,3% gegroei het. In 2010–'12 het die ekonomie ’n groeikoers van 6% per jaar getoon. Die reële BBP het in 2010 met 6,3% gegroei en in 2011 het dit gestyg tot 7%.<ref name="CIA" /> Buitelandse beleggings, wat voor die 2008-konflik die kern van die ekonomiese groei was, het egter nog nie ten volle herstel nie en werkloosheid was in 2010 steeds 16,3%.<ref name="Main Macroeconomic Indicators">{{en}} [http://geostat.ge/index.php?action=page&p_id=119&lang=eng Main Macroeconomic Indicators], Nasionale Statistiekkantoor, Georgië</ref> Georgië hoop om in die toekoms ekonomiese groei te stimuleer deur belasting, buitelandse beleggings, hidroëlektrisiteit, landbou, toerisme en tekstielvervaardiging. Die regering het ook lof van die Wêreldbank gekry vir sy stryd teen korrupsie, wat ook ’n positiewe uitwerking op die ekonomie het. === Vervoer === [[Lêer:Road Sign in Latin and Georgian.jpg|duimnael|’n Padteken dui onder meer die rigting van die ს1-snelweg aan (in groen)]] Vervoer vind plaas per spoor, pad, lug en waterweë. Vanweë sy posisie in die Kaukasus en aan die Swartsee is Georgië ’n sleutelland waardeur energie-invoere van Azerbeidjan na die Europese Unie plaasvind. Die land het in onlangse jare baie geld bestee aan die modernisering van sy vervoerstelsels. Die bou van nuwe paaie was ’n prioriteit en dus het die paaie by groot stede soos Tbilisi drasties verbeter. Binnelandse paaie is egter steeds in ’n swak toestand en tot op datum is nog net een nasionale snelweg, die ს 1, gebou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.georoad.ge/?que=eng/statistics/roads |title=Roads Department of Georgia |publisher=Georoad.ge |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208020636/http://www.georoad.ge/?que=eng%2Fstatistics%2Froads |archive-date= 8 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Georgiese spoorweg verskaf ’n belangrike verbinding met die Kaukasus, asook tussen die [[Swartsee|Swart]]- en [[Kaspiese See]]. Dit het die land in staat gestel om voordeel te trek uit toenemende energie-invoere van Azerbeidjan en die Europese Unie, die Oekraïne en Turkye.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=407&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Die spoorweg het sedert 2004 nuwe treine aangeskaf en die bestuur hervorm om die diens doeltreffender en geriefliker te maak.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=245&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Groot klem word ook gelê op infrastruktuele ontwikkeling, veral vir die Tbilisi-spoorwegaansluiting.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=242&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Nog ’n projek wat beplan word, is ’n Kars-Tbilisi-Bakoe-spoorlyn wat ’n belangrike standaard-spoorverbinding sal verskaf tussen ’n groot deel van die Kaukasus en Turkye.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.railway.ge/?web=0&action=page&p_id=290&lang=eng |title=Georgian Railway |publisher=Railway.ge |date= |accessdate=10 Junie 2012}}</ref> Lug- en seevervoer word ook uitgebrei – eersgenoemde vir veral passasiers en laasgenoemde vir hoofsaaklik vrag. Georgië het tans vier internasionale lughawens; die grootste is die Tbilisi Internasionale Lughawe – die tuiste van die Georgiese Lugdiens, wat vlugte na talle groot Europese stede bied. Ander lughawens is redelik onderontwikkeld, maar planne bestaan om dié probleem op te los.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.evolutsia.net/kutaisis-airport-georgias-opportunity/ |title=Kutaisi's airport: Georgia's opportunity |publisher=Evolutsia.Net |date=18 Januarie 2012 |accessdate=10 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229115503/http://www.evolutsia.net/kutaisis-airport-georgias-opportunity/ |archive-date=29 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Daar is verskeie seehawens aan die Swartsee; die grootste is by Batoemi en is ’n belangrike vragterminaal in die Kaukasus wat dikwels ook deur Azerbeidjan gebruik word. Passasiersveerbote verbind Georgië met Turkye en die Oekraïne. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Georgia|title=Georgia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=13 Mei 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/georgia/|title=Georgia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=13 Mei 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Georgia|Georgië}} {{Wikt|Georgië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Georgia_(country)|Georgië}} * {{ka}} [https://www.president.gov.ge/ Amptelike webwerf van die Georgiese president] * {{ka}} [http://gov.ge/ Amptelike webwerf van die Georgiese regering] * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Georgia (country)|Engelse Wikipedia]] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Georgië}} | Noord = {{vlagland|Rusland}} • ({{vlagland|Suid-Ossetië}}) | Noordoos = {{vlagland|Rusland}} | Oos = {{vlagland|Azerbeidjan}} | Suidoos = {{vlagland|Armenië}} • {{vlagland|Azerbeidjan}} | Suid = {{vlagland|Turkye}} • {{vlagland|Armenië}} | Suidwes = [[Swartsee]] • {{vlagland|Turkye}} | Wes = [[Swartsee]] | Noordwes = {{vlagland|Rusland}} • ({{vlagland|Abchasië}}) }} {{Lande van Asië}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Georgie}} [[Kategorie:Georgië| ]] lujqp0kmneuz3ii6fmwvqhr8qvxq99z 0 32912 2908591 2880208 2026-06-01T20:07:37Z Jcb 223 2908591 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#f7f8ff; padding:2px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 2px; font-size:170%;" | '''Istanboel'''<br /> [[Lêer:Istanbul collage 5555.jpg|280px]]<!-- Stop changing the picture --> |- style="background: #f7f8ff; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Latrans-Turkey location Istanbul.svg|200px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #E5E4E2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Turkye}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Marmara |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Istanboel |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|41|1|N|28|58|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 660 v.C. ''(Byzantion)'' |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting van Nova Roma <br />([[Konstantinopel]])''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11 Mei 330 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Turkse verowering''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 29 Mei 1453 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlak:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;830,92 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 40 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2010) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 13&nbsp;120&nbsp;596 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 7&nbsp;166/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied (1 Januarie 2008) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 28&nbsp;550&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | OET – [[UTC]] +2 |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | OEST – UTC +3 |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Ekrem İmamoğlu]] (CHP) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{URL|https://ibb.istanbul}} |} '''Istanboel''' of '''Istanbul''' ([[Turks]]: ''İstanbul'', [isˈtanbuɫ], {{Audio|Istanbul pronunciation.ogg|luister}}) is die grootste stad in [[Turkye]] en met ’n bevolking van sowat 12 miljoen een van die grootste stede ter wêreld.<ref name=instanbul2>{{cite web |url= http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=nufus2000db2Env |work= Türkiye İstatistik Kurumu |title= İllere göre merkez ve belde/köy nüfus toplamları |year= 2008 |accessdate= 16 Julie 2009 |archive-date= 28 Februarie 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110228092222/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=nufus2000db2Env |url-status= dead }}</ref> Dit is die kulturele, ekonomiese en finansiële sentrum van Turkye. Die stad lê in die Istanboel-provinsie en beslaan 27 van die provinsie se 39 distrikte.<ref>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organisation/AuthorityArea/Pages/Districts.aspx |title=Distrikte van Istanboel |publisher=Ibb.gov.tr |date= |accessdate=28 Mei 2009 |archive-date=13 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413173213/http://www.ibb.gov.tr/en-US/Organisation/AuthorityArea/Pages/Districts.aspx |url-status=dead }}</ref> Dit is in die noordweste van die land aan die [[Bosporus]]-seestraat geleë en omsluit die natuurlike hawe die [[Goue Horing]]. Dit strek oor beide die [[Europa|Europese]] kant ([[Thrakië]]) en die [[Asië|Asiatiese]] kant ([[Anatolië]]) van die Bosporus en is die enigste stad ter wêreld wat op twee [[kontinent]]e geleë is. Sy geskiedenis strek oor ’n tydperk van 3 000 jaar en dit word as een van die oudste stede beskou wat steeds bestaan. In sy lang geskiedenis was Istanboel die hoofstad van die [[Romeinse Ryk|Romeinse]] (330–395), die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] (395–1204 en 1261–1453), die [[Latynse Ryk|Latynse]] (1204–1261) en die [[Ottomaanse Ryk]] (1453–1922). Dit is aangewys as Europa se kulturele hoofstad van die jaar 2010. Die historiese dele van die stad is sedert 1985 ’n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]].<ref>{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/356 |title=Unesco &#124; Historiese gebiede van Istanboel |publisher=Whc.unesco.org |access-date=28 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505144431/http://whc.unesco.org/en/list/356 |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Name == [[Lêer:Istanbul-sunset.jpg|duimnael|250px|Istanboel met sonsondergang.]] Die moderne Turkse naam '''İstanbul''' (isˈtanbuɫ, in streekstaal ook ɯsˈtambuɫ) is in verskeie variante al sedert die [[10de eeu]] vir die stad gebruik. Die [[Turke]] het dit al so genoem voor die verowering van Konstantinopel in 1453. Die naam kom van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[Grieks]]e εἰς τὴν Πόλιν (is tin ˈpolin), of in die [[Egeïese See|Egeïese]] dialek εἰς τὰν Πόλιν (is tan ˈpolin), wat "in die stad" of "na die stad" beteken.<ref name="ansiklopedisi1994">{{cite encyclopedia|title=Die Name van Istanboel|encyclopedia=Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi|volume=5|publisher=Ciltli|year=1994}}</ref> [[Bisantium]] is die eerste bekende naam van die stad. Dit is in 667 v.C. gestig deur setlaars van die stadstaat [[Megara]], en hulle het dit na hulle koning, Bisas, genoem.<ref>{{cite web |title=Die vroeë geskiedenis van Konstantinopel |url=http://www.logoi.com/notes/history_of_constantinople.html |access-date=12 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402114714/http://www.logoi.com/notes/history_of_constantinople.html |archive-date=2 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nadat die Romeinse keiser [[Konstantyn die Grote]] die stad op [[11 Mei]] [[330]] die nuwe hoofstad van die Oos-Romeinse Ryk gemaak het, het dit bekend geword as [[Konstantinopel|Konstantinopolis]] (die Latynse vorm van die Griekse Κωνσταντινούπολις, wat beteken "Stad van Konstantyn"). Sy opvolger, Konstantyn II, het probeer om die naam na "Nova Roma" (Nuwe Rome) te verander, maar dit het nie inslag gevind nie. Die naam [[Konstantinopel]] word reeds in amptelike dokumente onder keiser [[Theodosius II]] (408–450) aangetref. Dit het deur die Bisantynse tydperk die amptelike naam gebly. Istanboel het ook al die bynaam "Die Stad op Sewe Heuwels" gekry, omdat die oudste deel, die historiese skiereiland, nes [[Rome]] op sewe heuwels gebou is, met ’n historiese [[moskee]] op elke heuwel.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalgeographic.com.tr/ngm/0409/1den7ye/default.asp |title=Kültür Haritaları Serisi |access-date=16 Januarie 2007 |author=Prof. dr. Murat Belge |publisher=National Geographic Türkiye |language=Turks |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005052304/http://www.nationalgeographic.com.tr/ngm/0409/1den7ye/default.asp |archive-date= 5 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die heuwels word in die stad se embleem uitgebeeld as sewe driehoeke, met vier minarette wat bo hulle uittroon. === Spelling in Afrikaans === In [[Afrikaans]] word die vorms "Istanboel" en "Istanbul" albei as korrek aanvaar. Dit word nie soos in [[Turks]] geskryf met ’n punt op die I nie. In Turks is daar ’n onderskeid tussen ’n i met ’n punt (hoofletter İ) en ’n ı sonder ’n punt (hoofletter I). == Geskiedenis == === Bisantium === [[Lêer:Istanbul location Kadıköy.svg|duimnael|250px|Die ligging van die huidige [[Kadıköy]], waar ’n hawenedersetting uit die tyd van die Fenesiërs ontdek is.]] In 2008, tydens die bou van die Yenikapı-moltreinstasie en die Marmaray-tonnel op die historiese skiereiland aan die Europese kant, is ’n voorheen onbekende nedersetting van omstreeks 6700 v.C., uit die Nuwe [[Steentydperk]], ontdek.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7820924.stm BBC: "Istanbul's ancient past unearthed"] Gepubliseer op 10 Januarie 2009. URL besoek op 11 Januarie 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10027341.asp?gid=229&sz=32429 |title=Hürriyet: Bu keşif tarihi değiştirir (2 Oktober 2008) |publisher=Hurriyet.com.tr |date=23 Mei 2009 |accessdate=28 Mei 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2 |title=Hürriyet: Foto's van die Neolitiese terrein, omstreeks 6500 v.C. |publisher=Fotogaleri.hurriyet.com.tr |date= |accessdate=28 Mei 2009 |archive-date=18 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118065613/http://fotogaleri.hurriyet.com.tr/galeridetay.aspx?cid=16504&rid=2 |url-status=dead }}</ref> Die eerste nedersetting aan die Anatoliese kant, die Fikirtepe-heuwel, is uit die [[Kopertydperk]], met artefakte wat uit 5500–3500 v.C. dateer.<ref>{{cite web |url=http://kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474 |title=Kultuur van Istanboell |publisher=Republiek van Turkye, Minister van kultuur en toerisme |access-date=2 Oktober 2007 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402114713/http://kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx%3F17A16AE30572D313A79D6F5E6C1B43FF6169B43EA8C08474 |archive-date=2 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die nabygeleë [[Kadıköy]] (Chalcedon) is ’n hawenedersetting uit die tyd van die [[Fenesië]]rs ontdek. Cape Moda in Chalcedon was die eerste plek wat die Griekse setlaars van Megara in 685 v.C. gekolonialiseer het voordat hulle Bisantium aan die Europese kant van die Bosporus in 667 v.C. verower het onder bevel van koning Bisas. Bisantium is gestig op die terrein van ’n antieke hawenedersetting met die naam Lygos, wat saam met die naburige Semistra tussen die 13de en 11de eeu v.C. deur Thraciese stamme gestig is.<ref name=cathenc>{{cite encyclopedia|last=Vailhé|first= S.|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|title=Konstantinopel|url=http://www.newadvent.org/cathen/04301a.htm|accessdate=12 September 2007|year=1908|publisher=Robert Appleton Company|volume=4|location=New York}}</ref> Net ’n paar mure van Lygos is vandag nog oor, naby die [[Seraglio-punt]] (Turks: Sarayburnu), waar die beroemde [[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]] nou staan. In die Bisantynse tydperk het die Akropolis op dié plek gestaan. Nadat die Bisantyne hulle verset het teen die magte van die Romeinse keiser [[Septimius Severus]], het die Romeine die stad in 196 n.C. verower. In 324 het Bisantium die aandag getrek van Konstantyn die Grote nadat hy sy medeheerser [[Licinius]] op [[18 September]] [[324]] oorwin het by die Slag van Chrysopolis ([[Üsküdar]]) aan die Bosporus, wat die burgeroorlog tussen die twee keisers finaal beëindig het. Bisantium, toe bekend as Nova Roma en later as Konstantinopel, is ses jaar later, in 395, aangewys as die nuwe hoofstad van die Romeinse Ryk. Ná die dood van [[Theodosius I]] in 395 en die permanente verdeling van die Romeinse Ryk tussen sy twee seuns, het Konstantinopel die hoofstad van die [[Bisantium|Oos-Romeinse Ryk]] (Bisantynse Ryk) geword. Sy unieke ligging tussen twee kontinente het dit ’n gewilde sentrum vir internasionale handel, kultuur en diplomasie gemaak. Die Bisantynse Ryk was duidelik Grieks wat kultuur betref en het die sentrum van die Griekse Ortodokse Christendom geword. Manjifieke [[Kerk (gebou)|kerke]] is gebou, onder andere die [[Aya Sophia]], eens die wêreld se grootste katedraal. Die setel van die Patriarg van Konstantinopel, die spirituele leier van die Oosters-Ortodokse Kerk, is steeds in die Istanboelse distrik [[Fener]] (Phanar).<ref name="vail">{{cite encyclopedia|last=Vailhé|first=S.|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|title=Konstantinopel|url=http://www.newadvent.org/cathen/04301a.htm|accessdate=12 September 2007|year=1908|publisher=Robert Appleton Company|volume=4|location=New York}}</ref> [[Lêer:Français 5594, fol. 217 haut, Flotte des croisés devant Byzance.jpeg|duimnael|250px|Vloot van [[Venesië]] en van die kruisvaarders voor Konstantinopel in [[1203]]. ''Les passages d'Outremer'': Bibliothèque Nationale de France.]] In 1203 het die [[Kruistog#Vierde Kruistog|Vierde Kruistog]] begin om [[Jerusalem]] te verower, maar die kruisvaarders het hulle in plaas daarvan na Konstantinopel gewend. Die stad is verwoes en ontheilig.<ref>{{cite book|last=Phillips|first=Jonathan|title=Die Vierde Kruistog|publisher=Pimlico|location=Londen|year=2005|isbn=1-84413-080-0}}</ref> Dit was daarna die hoofstad van die Katolieke Latynse Ryk van die kruisvaarders en is verdeel in ’n aantal splinterstate. Een van hulle, die Ryk van Nicea, het Konstantinopel in 1261 terugverower onder bevel van [[Michael VIII Palaiologos|Michael VIII Paleologus]]. In die laaste dekades van die Bisantynse Ryk se bestaan het die stad agteruitgegaan terwyl die Bisantynse staat al hoe meer geïsoleerd en finansieel bankrot geraak het. Die inwoners al hoe kwesbaarder geword vir aanvalle van buite. Die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse Turke]] het met ’n strategie begin waarvolgens hulle sekere dorpe en kleiner stede mettertyd oorgeneem het: [[Bursa]] in 1326, [[Izmit|İzmit]] (Nikomedia) in 1337, [[Gallipoli]] in 1354 en eindelik [[Edirne]] (Adrianopel) in 1362. Dit het Konstantinopel afgesny van sy hoofroetes vir voorraad en dit is geleidelik doodgewurg.<ref>{{cite web|url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=2763&HistoryID=ac59|title=Geskiedenis van die Bisantynse Ryk|accessdate=27 September 2007|author=Bamber Gascoigne|publisher=HistoryWorld}}</ref> === Ottomaanse Ryk === [[Lêer:Istanbul Galata Tower IMG 8211 1920.jpg|duimnael|links|Die [[Galata-toring]].]] Op [[29 Mei]] [[1453]] het sultan [[Mehmet II]] (Mehmet die Veroweraar) Konstantinopel verower ná ’n beleg van 53 dae (waartydens die laaste Bisantynse keiser, Konstantyn XI, dood is). Hy het die stad as die nuwe hoofstad van die Ottomaanse Ryk aangewys. Sultan Mehmet het die stad se ekonomie herstel, die [[Groot Basaar (Istanboel)|Groot Basaar]] laat bou en die voortvlugtige Ortodokse en Katolieke inwoners gevra om na die stad terug te keer. Gevangenes is vrygelaat om in die stad te gaan woon, terwyl provinsiale goewerneurs in [[Roemelië]] en [[Anatolië]] gelas is om 4&nbsp;000 gesinne te stuur om daar te kom bly, ongeag of hulle [[Moslem]]s, [[Christen]]e of [[Jode]] was, en so is ’n unieke kosmopolitiese gemeenskap gevestig.<ref name="Kinross-2002">{{cite book|last=Kinross|first=Patrick|title=The Ottoman Centuries: The Rise and Fall of the Turkish Empire|publisher=Perennial|location=New York|year=2002|isbn=0-688-08093-6|oclc=57554744}}</ref> Die sultan het die stad ook van verskeie argitektoniese monumente voorsien, soos die Topkapı-paleis en die [[Eyüp Sultan-moskee]]. Die [[Fatih-moskee]] is gebou op die plek waar die Kerk van die Heilige Apostels eers gestaan het, met aangrensende skole, hospitale en openbare baddens. Sultan [[Süleyman I|Süleyman die Manjifieke]] se bewind van 1520 tot 1566 was ’n tydperk van groot artistieke en argitektoniese hoogtepunte. Die bekende argitek Mimar Sinan het baie moskees en ander groot geboue ontwerp, terwyl die Ottomaanse kunsvorms keramiek, [[kalligrafie]] en miniatuur-skilderye gefloreer het. {{wide image|Galata Kulesi 'nden panorama.jpg|1200px|’n Panoramiese uitsig vanaf die Galata-toring tydens die laat [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] tydperk.}} === Turkye === [[Lêer:Taksim Square.jpg|duimnael|Die [[Taksim-plein]] in Istanboel.]] Toe die Republiek van Turkye in [[1923]] gestig is deur [[Mustafa Kemal Atatürk]], is die hoofstad geskuif na [[Ankara]]. In die vroeë jare van die republiek is Istanboel afgeskeep ten gunste van Ankara, maar vanaf die laat 1940's en vroeë 1950's het die stad groot veranderinge ondergaan – nuwe pleine soos [[Taksim-plein]], boulevards en lane is oral in die stad gebou; soms het historiese geboue in die slag gebly daarvoor. Sedert die 1970's het die stad se bevolking vinnig toegeneem toe mense van Anatolië daarheen getrek het op soek na werk in die talle fabrieke wat in die buitewyke van die groot [[metropool]] ontstaan het. Dit het ’n groot behoefte aan behuising veroorsaak en baie dorpe en woude is deur die groeiende Groter Istanboel opgeslurp. Onwettige bouwerk en kortpaaie is die rede dat 65% van die geboue in die stad sonder vooraf beplanning gebou is.<ref>{{cite web|url=http://213.243.34.6/OZEL_DOSYALAR/haber_detay.asp?pid=1069&haberid=111712|title=Yüzde 65'i imarsız 'dünya şehri' (’n Wêreldstad met 65% onwettige geboue)|accessdate=18 Julie 2005|author=Charles Correa|publisher=Cnn Turk}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kommer het toegeneem ná die rampspoedige [[aardbewing]] op [[17 Augustus]] [[1999]] in die stad [[Izmit|İzmit]].<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/turkey/story/0,,1968218,00.html#article_continue |title=A disaster waiting to happen – why a huge earthquake near Istanbul seems inevitable |access-date=27 September 2007 |author=Ian Traynor |publisher=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070118174151/http://www.guardian.co.uk/turkey/story/0%2C%2C1968218%2C00.html#article_continue |archive-date=18 Januarie 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Op [[9 September]] [[2009]] was daar ook aansienlike vloede in die stad.<ref>{{Cite web |url=http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=120671 |title=Today's Zaman |access-date=29 Maart 2010 |archive-date=15 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915192855/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&link=120671 |url-status=dead }}</ref> == Geografie == === Ligging === [[Lêer:Istambul and Bosporus big.jpg|duimnael|upright|Istanboel en die [[Bosporus]] vandag.]] Istanboel is in die noordwestelike [[See van Marmara|Marmara-streek]] van Turkye geleë. Vanweë sy ligging weerskante van die [[Bosporus]] is die stad in [[Europa]] sowel as [[Asië]] geleë. Die eintlike stad beslaan ’n gebied van 1&nbsp;830,93&nbsp;km², terwyl die metropolitaanse streek, of die Istanboel-provinsie, 6&nbsp;220&nbsp;km² groot is. === Geologie === Istanboel lê naby die Noord-Anatoliese breuk, wat van Noord-[[Anatolië]] tot by die [[See van Marmara]] loop. Twee [[Plaattektoniek|tektoniese plate]], die Afrika- en die Aurasiese plaat, druk hier teen mekaar. Dit was al verantwoordelik vir verskeie rampspoedige aardbewings. In 1509 het ’n katastrofiese aardbewing ’n [[tsoenami]] veroorsaak wat oor die seemure van die stad gespoel het – 10&nbsp;000 mense is dood en 100 moskees verwoes. In 1766 is die Eyüp Sultan-moskee grootliks verwoes. Die 1894-aardbewing het groot dele van die Groot Basaar laat ineenstort. In ’n groot aardbewing op 17 Augustus 1999 met sy episentrum in die nabygeleë İzmit, is 18&nbsp;000 mense dood en nog duisende dakloos gelaat.<ref>{{cite web|url=http://atlas.cc.itu.edu.tr/~barka/pubs/ist_haz/istanbul.html|title=Kans op groot aardbewings naby Istanboel|publisher=Science|year=2000|access-date=29 Maart 2010|archive-date=17 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090917032627/http://atlas.cc.itu.edu.tr/~barka/pubs/ist_haz/istanbul.html|url-status=dead}}</ref> In al hierdie aardbewings is die rampspoedige gevolge veral te wyte aan die digtheid van geboue en swak bouwerk. Seismoloë voorspel nog ’n aardbewing van waarskynlik 7,0 op die [[Richterskaal]] voor 2025.<ref>{{cite news |url=http://web.mit.edu/newsoffice/tt/1999/aug25/quake.html |title=Quake increases risk for temblor in Istanbul |date=25 September 1999 |publisher=MIT News Office |access-date=20 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703112244/http://web.mit.edu/newsoffice/tt/1999/aug25/quake.html |archive-date= 3 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> === Flora === [[Lêer:Yildiz Park 03.jpg|duimnael|Ingang tot die Yıldız-park.]] [[Lêer:Gulhane park Istanbul 2007 002.jpg|duimnael|Binne die Gülhane-park.]] Istanboel en die [[See van Marmara|Marmara-streek]] waarin dit geleë is, het ’n gematigde [[klimaat]]. Maar vanweë Istanboel se geografiese ligging en lengtegraad het dit ’n "oorgangsklimaat", tussen dié van die oseaniese klimaat van die [[Swartsee]], die humiede kontinentale klimaat van die [[Balkan-skiereiland]] en die Mediterreense klimaat van die suidweste. Dit word weerspieël in sy flora, want plante van al drie klimaatsoorte floreer hier. Vanweë die konstante humiede klimaat groei ook plante van die Euro-Siberiese ekostreek hier, veral in die noordelike dele naby die kus van die Swartsee. Meer Mediterreense plante kan gesien word in die warmer dele suid van die stad, veral op die [[Prinse-eilande]], die enigste plek in Istanboel met oorheersend Mediterreense vegetasie. Die stad se ware en dominante bioom is gematigde breëblaar- en gemengde [[woud]]e. Sowat 44% van die Istanboel-provinsie is met woude bedek. Twee groot gemengdeblaar-woude is die [[Alemdağ-woud]] aan die Asiatiese kant en die [[Belgrado-woud]] aan die Europese kant, wat beskou word as die stad se longe. Voorbeelde van ongerepte oerwoude kan ook in die hart van Istanboel, weerskante van die Bosporus, gesien word. Die dominante boomspesie is die [[eikeboom]]. Ander spesies sluit in beukebome, kastaiings, populiere, else, haselneutbome, olms, lindebome en wilgers. Met sowat 2 500 verskillende natuurlike [[spesie|plantspesies]] stel Istanboel alleen hele lande in Europa soos die [[Verenigde Koninkryk]] in die skadu. Die stad is die tuiste van ’n kwart van die meer as 10&nbsp;000 aangetekende plantspesies wat natuurlik in Turkye groei. Van die plante is [[endemies]], hulle groei dus net in Istanboel.<ref>{{cite web|url=http://www.thy.com/en-INT/corporate/skylife/article.aspx?mkl=760 |title=SkyLife, maandtydskrif van Turkse Lugdiens- April 2008 "Spring in Istanbul’s forests" Artikel: Mehmet Tokcan Foto: AYKUT İnce |publisher=Thy.com |date= |accessdate=28 Mei 2009}}</ref> === Fauna === Istanboel het ’n relatiewe ryk fauna. In die woude kom 18 [[soogdier]]- en meer as 70 [[voël]]spesies voor. Danksy ’n verbod op jag is die fauna buite gevaar. In die woude is die algemeenste soogdiere bokke, bere en jakkalse. Die rooi-eekhoring kom net in die Europese deel van Istanboel en Turkye voor.<ref>{{Cite web |url=http://www.mymerhaba.com/Belgrade-Forest-in-Turkey-391.html |title=www.mymerhaba.com: Belgrado-woud |access-date=29 Maart 2010 |archive-date=23 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223113155/http://www.mymerhaba.com/Belgrade-Forest-in-Turkey-391.html |url-status=dead }}</ref> === Klimaat === [[Lêer:Istanbul view.jpg|duimnael|250px|Sneeu kom algemeen voor in die winter.]] [[Lêer:Fog-over-istanbul-skyscrapers.jpg|duimnael|250px|Mis, soos hier gesien in Levent, vorm dikwels in die oggend.]] Istanboel het ’n gematigde klimaat, maar is geleë in ’n oorgangsone tussen ’n oseaniese klimaat en ’n Mediterreense klimaat. Somers is gewoonlik warm en vogtig. Die temperatuur tussen Julie en Augustus is gemiddeld 28°C. Winters is koud en nat met sneeu, met ’n gemiddelde temperatuur van 5°C. In die lente en herfs is dit gewoonlik matig en nat, maar dit kan baie wissel. Die nagte is gewoonlik koel. Vanweë die humiditeit voel die lug baie warmer as die eintlike temperature. Die jaarlikse gemiddelde humiditeit is 72%.<ref>{{Cite web |url=http://www.allaboutturkey.com/iklim_ist.htm |title=Istanboel se historiese weerdata (Bron: International Station Meteorological Climate Summary) |access-date=29 Maart 2010 |archive-date=20 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220111414/http://allaboutturkey.com/iklim_ist.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Statistics: Historical Weather Information for Istanbul">[http://mristanblue.wordpress.com/2010/01/03/weather-statistics-for-istanbul/ Statistics: Historical Weather Information for Istanbul]</ref> Die gemiddelde jaarlikse reënval is 844&nbsp;mm.<ref name="Turks Staats Meteorologiese Diens (DMI)">{{cite web |url=http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |title=Yıllık Toplam Yağış Verileri – İstanbul |dateformat= |accessdate= |archive-date=31 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130331072105/http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |url-status=dead }}</ref> Istanboel het gemiddeld 152 dae met reën.<ref name="Statistics: Historical Weather Information for Istanbul" /> Die somer is die droogste seisoen, maar reënval kom wel soms voor. Sneeu kom byna elke jaar voor en is die algemeenste tussen Desember en Maart. Daar is gemiddeld 19 dae van sneeu, maar dit verskil grootliks van jaar tot jaar.<ref name="Statistics: Historical Weather Information for Istanbul" /> Donderstorms is skaars (gemiddeld sowat 22 dae). Dit kom gewoonlik in die laat lente, die somer en vroeë herfs voor, maar byna nooit in die winter nie.<ref name="Statistics: Historical Weather Information for Istanbul" /> Die stad is nogal winderig, met ’n gemiddelde windsnelheid van 18&nbsp;km/h.<ref name="Statistics: Historical Weather Information for Istanbul" /><ref>{{cite web |url=http://www.wordtravels.com/Cities/Turkey/Istanbul/Climate/ |title=Istanbul climate and weather Turkey, Istanbul Rainfall Temperature Climate and Weather |publisher=Wordtravels.com |date=28 April 2009 |access-date=5 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328130543/http://www.wordtravels.com/Cities/Turkey/Istanbul/Climate |archive-date=28 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die hoogste aangetekende temperatuur was 40,5°C op 12 Julie 2000 en die laagste -16,1°C op 9 Februarie 1927.<ref>{{cite web |url=http://www.mherrera.org/temp.htm |title=Extreme Temperatures Around the World- world highest lowest temperatures |publisher=Mherrera.org |access-date=22 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510060736/http://www.mherrera.org/temp.htm |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Istanboel (Sarıyer), 1954–2013 |jan_a_max=22.0 |feb_a_max=23.2 |mrt_a_max=29.3 |apr_a_max=33.6 |mei_a_max=34.5 |jun_a_max=40.5 |jul_a_max=41.5 |aug_a_max=39.6 |sep_a_max=36.6 |okt_a_max=34.0 |nov_a_max=26.5 |dec_a_max=25.8 |jaar_a_max=41.5 |jan_gem_max=8.5 |feb_gem_max=9.0 |mrt_gem_max=10.8 |apr_gem_max=15.4 |mei_gem_max=20.0 |jun_gem_max=24.5 |jul_gem_max=26.5 |aug_gem_max=26.7 |sep_gem_max=23.6 |okt_gem_max=19.1 |nov_gem_max=14.7 |dec_gem_max=10.8 |jaar_gem_max=17.5 |jan_gem=5.6 |feb_gem=5.7 |mrt_gem=7.0 |apr_gem=11.1 |mei_gem=15.7 |jun_gem=20.4 |jul_gem=22.8 |aug_gem=23.0 |sep_gem=19.7 |okt_gem=15.6 |nov_gem=11.4 |dec_gem=8.0 |jaar_gem=13.8 |jan_gem_min=3.2 |feb_gem_min=3.1 |mrt_gem_min=4.2 |apr_gem_min=7.7 |mei_gem_min=12.1 |jun_gem_min=16.5 |jul_gem_min=19.5 |aug_gem_min=20.0 |sep_gem_min=16.8 |okt_gem_min=13.0 |nov_gem_min=8.9 |dec_gem_min=5.5 |jaar_gem_min=10.9 |jan_a_min=−11.0 |feb_a_min=−8.4 |mrt_a_min=−5.8 |apr_a_min=−1.4 |mei_a_min=3.0 |jun_a_min=8.5 |jul_a_min=12.0 |aug_a_min=12.3 |sep_a_min=7.1 |okt_a_min=0.6 |nov_a_min=−2.2 |dec_a_min=−7.0 |jaar_a_min=−11.0 |jan_gem_ns=105.3 |feb_gem_ns=77.3 |mrt_gem_ns=71.8 |apr_gem_ns=44.9 |mei_gem_ns=34.1 |jun_gem_ns=34.0 |jul_gem_ns=31.6 |aug_gem_ns=39.8 |sep_gem_ns=57.9 |okt_gem_ns=87.7 |nov_gem_ns=101.3 |dec_gem_ns=122.6 |jaar_gem_ns=808.3 |rdjan=17.5 |rdfeb=15.2 |rdmrt=13.8 |rdapr=10.4 |rdmei=8.1 |rdjun=6.0 |rdjul=4.2 |rdaug=4.9 |rdsep=7.3 |rdokt=11.2 |rdnov=13.3 |rddec=17.3 |rdjaar=129.2 |bron = Turkse Staatlike Meteorologiese Diens<ref>{{cite web |url=http://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL#sfB |title=Yıllık Toplam Yağış Verileri |publisher=Turkse Staatlike Meteorologiese Diens |access-date=21 Junie 2015 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505144417/https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ISTANBUL |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} == Stadsuitleg == [[Lêer:Istanbul PU889.jpg|duimnael|Die stad in 1922.]] Die Istanboel-provinsie het 39 distrikte (2009), waarvan 27 die Groter Istanboel vorm wat geadministreer word deur die Istanboelse Metropolitaanse Munisipaliteit (Turks: İstanbul Büyükşehir Belediyesi). Die stad se distrikte kan in vier groepe verdeel word: * Die "historiese skiereiland" van [[Fatih|Ou Istanboel]] stem min of meer ooreen met Konstantinopel in die 15de eeu. Dit is vandag die distrik [[Fatih]]. Dié gebied lê aan die suidelike oewer van die [[Goue Horing]], wat die ou stadsentrum skei van die noordelike en nuwer deel aan die Europese kant. Die historiese skiereiland eindig by die [[Mure van Konstantinopel|Theodosiese Landmure]] in die weste. Die skiereiland word omring deur die See van Marmara in die suide en die ingang na die Bosporus in die ooste. * Noord van die Goue Horing is die historiese distrikte [[Beyoğlu]] en [[Beşiktaş]], waar die [[Dolmabahçe-paleis]], die laaste keiserlike paleis, geleë is, gevolg deur ’n reeks eertydse dorpe soos [[Ortaköy]] en [[Bebek]] aan die oewers van die Bosporus. * Die distrikte [[Üsküdar]] (die antieke Chrysopolis) en [[Kadıköy]] (die antieke Chalcedon), wat aan die Asiatiese kant lê, was oorspronklik aparte stede (soos ook die distrik [[Beyoğlu]], die Middeleeuse Pera, aan die Europese kant). Dié stede is stelselmatig deur Istanboel opgeslurp. * Noord, oos en wes strek Istanboel veel verder as sy historiese deel. Die hoogste kantoor- en woongeboue word veral aangetref in Levent, Etiler en Maslak aan die Europese kant, en Kozyatağı aan die Asiatiese kant. === Grense === [[Lêer:Istanblue.jpg|duimnael|links|300px|Drie historiese dele van Istanboel, ’n uitsig vanaf [[Beyoğlu]] op die historiese skiereiland regs en [[Kadıköy]] aan die Asiatiese kant links.]] Die stad se grense verander voortdurend. In die Griekse, die Romeinse en die Bisantynse tydperk het die stad hoofsaaklik bestaan uit die historiese skiereiland van [[Konstantinopel]], met Galata (ook genoem Pera, die huidige [[Beyoğlu]]) in die noorde; en Chrysopolis ([[Üsküdar]]) en Chalcedon ([[Kadıköy]]) in die ooste, oorkant die Bosporus. Hulle was aanvanklik almal onafhanklike stede. Die hedendaagse Istanboel kan beskou word as die ou Konstantinopel, plus al die nedersettings om die oorspronklike stad plus verdere uitbreidings met die bou van nuwe buurte en distrikte sedert die 19de eeu. Tot in die 19de eeu het die stadsmure van Galata, die Middeleeuse [[Genua|Genuese]] vesting, nog gestaan. Hierdie Genuese versterkings, waarvan nog net die [[Galata-toring]] en ’n klein deel van die vestingmure oor is, is in die vroeë 1800's afgebreek om plek te maak vir ’n noordwaartse uitbreiding van die stad, na die buurte Beşiktaş, Şişli, Nişantaşı en verder. In onlangse dekades is talle hoë geboue om die stad gebou om plek te maak vir die snelgroeiende bevolking. Omringende dorpe is deur Istanboel opgeslurp terwyl die stad vinnig uitgebrei het. Die meeste hoë geboue kom voor in die noordelike dele aan die Europese kant, veral in die sake- en koopdistrikte [[Levent]], [[Maslak]] en [[Mecidiyeköy]] tussen die [[Bosporus-brug]] en [[Fatih Sultan Mehmet-brug]]. Levent en Etiler het ook talle moderne winkelsentrums en hoofkwartiere van Turkye se grootste maatskappy en banke. Sedert die tweede helfte van die 20ste eeu het die Asiatiese kant van Istanboel, oorspronklik ’n stil gebied met strandhuise en elegante huise omring deur welige tuine, ’n groot stedelike groei beleef. Die bou van die lang, wye en elegante Bağdat-laan met sy rye moderne winkels en restaurante het baie daartoe bygedra. Die feit dat dié gebiede tot in die 1960's grootliks onbebou was, het ook die kans gebied vir ’n beter infrastruktuur en netjieser stadsbeplanning. Maar die werklike uitbreiding aan die Asiatiese kant is aangehelp deur die bou van Ankara Asfaltı, die Asiatiese deel van die E5-snelweg, en migrasie vanaf Anatolië. Vandag woon meer as ’n derde van die stad se inwoners in die Asiatiese deel. Weens die vinnige groei bestaan ’n groot deel van die buitewyke uit ''gecekondus'', ’n Turkse woord wat "oornag gebou" beteken – onwettige plakkershutte wat hele buurte beslaan en algemeen is in Turkye se grootste stede, veral Istanboel, [[Ankara]], İzmir en [[Bursa]]. Dié plakkersbuurte word geleidelik gesloop en deur massabehuising vervang. === Argitektuur === Tydens sy hele lang geskiedenis het Istanboel ’n reputasie gehad as ’n kulturele en etniese hutspot. Dus is daar talle historiese moskees, kerke, [[sinagoge]]s, paleise en torings om te besoek. Sommige van hierdie historiese geboue lok elke jaar miljoene toeriste.<ref>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/en-US/Pages/Haber.aspx?NewsID=33 |title=Istanbul Metropolitan Municipality attends to Madrid-FITUR Tourism Fair |access-date=5 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310080831/http://ibb.gov.tr/en-us/pages/haber.aspx?newsid=33 |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Antiek Grieks en Romeins ==== [[Lêer:Istanbul da Üsküdar.jpg|duimnael|Die [[Maagdetoring]].]] Die bekende [[Maagdetoring]] (Kız Kulesi), een van die simbole van Istanboel, is oorspronklik in 408 v.C. laat bou deur die antieke [[Athene|Atheense]] generaal Alcibiades om die beweging van [[Persië|Persiese]] skepe op die Bosporus te beheer.<ref name="Britannica-Turkish">Ana Britannica: Turkse uitgawe van Encyclopedia Britannica</ref> Een van die belangrikste monumente van die Romeinse argitektuur in die stad is die [[Konstantyn-kolom]] (Çemberlitaş), wat in 330 opgerig is deur [[Konstantyn die Grote]] om die verklaring van Konstantinopel as die nuwe hoofstad van die Romeinse Ryk te vier.<ref>{{cite web |url=http://www.turkeytravelplanner.com/go/Istanbul/Sights/Beyazit/cemberlitas.html |title=Çemberlitas (Burnt Column), Istanbul |publisher=TurkeyTravelPlanner.com |access-date=15 Mei 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109122158/http://turkeytravelplanner.com/go/Istanbul/Sights/Beyazit/cemberlitas.html |archive-date= 9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die ander strukture uit die Romeinse tyd sluit in die Mazulkemer- en die Valens-akwaduk, die Gote-kolom op Seraglio-punt, die [[Milion]] wat gebruik is om afstande tussen Konstantinopel en ander stede van die Romeinse Ryk te meet, die [[Groot Paleis van Konstantinopel]] (die aanvanklike hoofwoning van die Bisantynse keisers) en die [[Hippodroom van Konstantinopel]] wat geskoei is op die Circus Maximus in Rome. Die bou van die [[Mure van Konstantinopel]] het onder Konstantyn die Grote begin,<ref>{{cite book|title=History of the Later Roman Empire Vol. I|last=Bury|first= John Bagnell|year=1923|publisher=Macmillan & Co., Ltd.|location=|page=70}}</ref> wat die vorige mure vergroot het. Nuwe mure is verder wes gebou tydens die bewind van [[Theodosius II]] en in hulle huidige vorm herbou ná ’n aardbewing in 447. Die [[Marcianus-kolom]] (Kıztaşı) wat deur [[Marcianus]] (450–457) opgerig is, dateer uit dieselfde tydperk as die mure van Theodosius. ==== Bisantyns ==== [[Lêer:Hagia Eirene Constantinople 2007.jpg|duimnael|links|upright|Die 4de-eeuse [[Aya Irene]].]] [[Lêer:Hagia Sophia exterior 2007 002.jpg|duimnael|Eers ’n kerk, toe ’n moskee en nou ’n museum: die 6de-eeuse [[Aya Sophia]], eens die grootste katedraal in die wêreld.]] Die vroeë Bisantynse argitektuur was geskoei op die klassieke Romeinse model van koepels en boë, maar het op hierdie konsepte verbeter, soos gesien kan word met die [[Aya Irene]] uit die 4de eeu, wat deur Konstantyn die Grote laat bou is as die eerste kerk in die nuwe Romeinse hoofstad, en met die 6de-eeuse [[Aya Sophia]], die belangrikste voorbeeld van Bisantynse argitektuur in die wêreld. Uitgrawings op die terrein van die Groot Paleis van Konstantinopel, reg langs die Aya Sophia, duur steeds voort. Vloermosaïekwerk en muurversierings word in ’n museum uitgestal. Die Magnaura-toring van die paleis staan steeds daar naby en ook daar duur uitgrawings voort.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=streetgreatpalace-istanbul-turkey|title=Die Groot Paleis, Istanboel|publisher=Emporis|accessdate=24 Junie 2009}}</ref> Keisers ná Konstantyn, veral [[Justinianus]], het die paleis voortdurend vergroot. Die oostelike podium van die Hippodroom, waar die keiserslosie was, kon ook deur die keiserlike familie bereik word deur ’n gang vanaf die paleis.<ref>{{cite web |url=http://www.byzantium1200.com/hipodrom.html |title=Hippodroom |publisher=Byzantium 1200 |access-date=24 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005044855/http://www.byzantium1200.com/hipodrom.html |archive-date= 5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=139338 |title=Hippodroom van Konstantinopel, Istanboel |publisher=Emporis |access-date=24 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930190917/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=139338 |archive-date=30 September 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die [[Aya Sophia]] was die derde kerk wat op dié terrein gebou is (tussen 532 en 537) nadat die eerste twee kerke in oproere verwoes is. Die Basilika-watertenk is ook uit dié tydperk. Die oudste oorblywende kerk wat sy oorspronklike vorm deur die eeue behou het, hoewel dit gedeeltelik vervalle is, is die Klooster van Stoudios, wat in 462 gebou is. ==== Genuees ==== Ná die herowering van Konstantinopel van die Latynse Kruisvaarders in 1261 het die Bisantynse keisers uit die Groot Paleis getrek na die Blachernae-paleis in die weste van die stad. Die belangrikste kerke wat daarna gebou is, is die Pammakaristos- en die Chora-kerk. Die Genuese het ook in 1348 die Galata-toring, wat hulle Christea Turris (Toring van Christus) genoem het, gebou op die hoogste punt van die Galata-vesting. ==== Ottomaans ==== [[Lêer:Pałac Topkapi ze Złotego Rogu RB1.jpg|duimnael|300px|[[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]] was die tuiste van die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] sultans.]] [[Lêer:Mosques in Istanbul at dusk.jpg|duimnael|Twee groot Ottomaanse moskees in Istanboel.]] Die Ottomaanse Turke het die [[Anadoluhisarı]] (Fort van Asië) aan die Asiatiese kant van die Bosporus in 1394 gebou, asook die [[Rumelihisarı]] (Fort van Europa) in 1452 aan die oorkantste oewer, ’n jaar voor die verowering van Konstantinopel. Die hoofdoel van die forte was om te keer dat hulp Konstantinopel deur die Bosporus bereik tydens die Ottomane se beleg van die stad.<ref>Freely, John (2000). Blue Guide Istanbul. W. W. Norton & Company. {{ISBN|0-393-32014-6}}.</ref> Die eerste moskee aan die Europese kant van Istanboel is in 1452 in die Rumelihisarı gebou. Ná die verowering van die stad het sultan [[Mehmet II]] ’n grootskaalse herbouingsprogram begin. Dit het die oprig van grootse geboue soos die [[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]] en die [[Groot Basaar (Istanboel)|Groot Basaar]] ingesluit. Die eerste groot moskee wat in die stad gebou is, is die [[Eyüp Sultan-moskee]] omstreeks 1459. Dit is gebou op die terrein van die graf van Abu Ayyub al-Ansari, ’n metgesel van die profeet [[Mohammed]] wat in 669 buite die mure van Theodosius II gesterf het tydens vroeë gevegte voor die beleg van Konstantinopel.<ref>{{cite book|title=Constantinople: City of the World's Desire, 1453–1924|last=Mansel|first=Phillip|year=1995|publisher=John Murray|page=28}}</ref> Die eerste keiserlike moskee binne die mure van Konstantinopel was die [[Fatih-moskee]] (1470) wat gebou is op die terrein van die Kerk van die Heilige Apostels, ’n belangrike Bisantynse kerk. Talle ander keiserlike moskees is in die eeue daarna gebou, soos die [[Süleymaniye-moskee]] (1557) deur [[Süleyman I|Süleyman die Manjifieke]], die [[Sultan Ahmet-moskee]] (1616), ook bekend as die Blou Moskee vanweë die blou teëls wat die binnekant versier, en die [[Nuwe Moskee]] (Yeni-moskee). In die 18de en die 19de eeu is die tradisionele Ottomaanse boustyl geleidelik vervang met Europese style, soos die [[barok]]-styl van die Aynalıkavak-paleis (1677–1679) se binnekant, die Nuruosmaniye-moskee (1748–1755), die eerste moskee in die stad in ’n barokstyl, en die 18de-eeuse barok-toevoegings tot die Harem-gedeelte van die Topkapı-paleis. Ná die begin van Turkye se proses van vereuroperisering in 1839 is nuwe paleise en moskees gebou in [[neoklassieke]], [[barok]]- en [[rococo]]-style, of ’n mengsel van al drie soos die [[Dolmabahçe-paleis]] en die [[Ortaköy-moskee]].<ref>Kartın. F, 1974, ''Ortaköy Camii'', ''Rölöve ve Restorasyon Dergisi'', 1., Ankara, bl. 87–89</ref> Vanaf die vroeë 19de eeu is die gebiede om [[İstiklal Caddesi]] (İstiklal-laan) bebou met groot ambassadegeboue van vooraanstaande Europese lande, asook rye geboue in Europese style (meestal neoklassiek en later [[Art Nouveau]]). Istanboel was een van die groot sentrums van die Art Nouveau-beweging in die laat 19de en vroeë 20ste eeu. Beroemde argitekte van dié styl soos Alexander Vallaury en Raimondo D'Aronco het talle paleise en huise in die stad en op die [[Prinse-eilande]] gebou. D'Aronco se belangrikste werke in die stad sluit in verskeie geboue van die Yıldız-paleiskompleks en die Botter-huis aan İstiklal Caddesi. Die bekende Camondo-trappe aan Bankalar Caddesi in [[Karaköy]] (Galata) is ook ’n goeie voorbeeld van Art Nouveau-argitektuur. == Administrasie == [[Lêer:Istanbul location districts.svg|duimnael|links|Kaart van Istanboel se distrikte.]] Die huidige burgemeester van Istanboel is Ekrem İmamoğlu (CHP)<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48739256 |title=Erdogan's party suffers blow after Istanbul re-run poll defeat |work=[[BBC]] |date=24 Junie 2019 |access-date=3 Julie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908121738/https://www.bbc.com/news/world-europe-48739256 |archive-date=8 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die goewerneur van Istanboel-distrik is Ali Yerlikaya.<ref>{{cite web |url=http://www.istanbul.gov.tr/ |title=Istanboel |access-date=3 Julie 2019 |year=2009 |work=Governorship of Istanbul |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505144703/http://www.istanbul.gov.tr/ |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die metropolitaanse regeringstruktuur bestaan uit drie hoofliggame: (1) Die metropolitaanse burgemeester (wat elke vyf jaar gekies word), (2) die metropolitaanse raad (die besluitnemingsliggaam saam met die burgemeester, distrik-burgemeesters en ’n vyfde van die munisipale distriksraadslede) en (3) die metropolitaanse uitvoerende komitee. Daar is drie soorte plaaslike owerhede: (1) munisipaliteite, (2) spesiale provinsiale administrasies en (3) dorpsadministrasies. Die huidige metropolitaanse stadsaal in die Fatih-distrik wat op 26 Mei 1960 ingewy is, sal binnekort gesloop en deur ’n nuwe gebou vervang word.<ref>{{cite web |url=http://www.atolyek.com/calismalar.php?menu=yarismalar&proje=istanbul&dil=en |title=Die nuwe stadsaal, ontwerp deur Arolat Architects |publisher=Atolyek.com |date= |accessdate=28 Mei 2009 |archive-date=10 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510204206/http://www.atolyek.com/calismalar.php?menu=yarismalar&proje=istanbul&dil=en |url-status=dead }}</ref> == Demografie == [[Lêer:Istanbul-Population-Log.svg|duimnael|400px|Demografiese ontwikkeling van Istanboel]] Die stad se bevolking het in die 25 jaar tussen 1980 en 2005 meer as verdriedubbel. Sowat 70% van alle inwoners woon aan die Europese kant en die res aan die Asiatiese kant. Weens ’n hoë werkloosheidsyfer in die suidooste van Turkye het baie mense van dié streek na Istanboel getrek waar hulle in die stad se buitewyke gaan woon het. Mense het van veral Anatolië gekom in die hoop om werk te kry en hul lewensomstandighede te verbeter, gewoonlik sonder sukses. Die gevolg is al hoe meer ''gecekondus''. Die stad het ’n bevolking van 11&nbsp;372&nbsp;613 volgens die laaste sensus van 2007,<ref name="Turkey pop 2007">[http://www.tuik.gov.tr/jsp/duyuru/upload/adnks_Harita_TR/HaritaTR.html Türkiye istatistik kurumu] Bevolkingsopname 2007. URL besoek op 19 Maart 2008.</ref> en is een van die digs bevolkte stede in die wêreld. Die bevolking groei nou jaarliks met gemiddeld 3,45%, hoofsaaklik vanweë die invloei van mense uit plattelandse gebiede. Istanboel se bevolkingsdigtheid van 1&nbsp;700 mense per km² is veel hoër as Turkye s’n van 81 mense per km².<ref>{{cite web|url=http://www.urge-project.ufz.de/istanbul/general.htm|title=Istanboel|publisher=Urban Green Environment|accessdate=27 September 2007|language=Turks|archive-date=17 Januarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117090125/http://www.urge-project.ufz.de/istanbul/general.htm|url-status=dead}}</ref> Die grootste deel van die stad se bevolking is etniese Turke. [[Koerde]] is nou die grootste etniese minderheidsgroep. Tydens die vroeë [[Middeleeue]] was Istanboel die grootste stad in die wêreld, en dit was deur sy hele geskiedenis een van die belangrikste stede (behalwe tydens die verval van Bisantium, net voor die verowering deur die Ottomane). Dit het sedert antieke tye lede van etniese groepe van oor die hele Europa, Asië en Afrika gelok en hulle is in die Griekse en die Turkse bevolking opgeneem. Die volgende tabelle wys die aantal inwoners per jaar. Getalle tot in 1914 is ramings wat met tot 50% kan verskil tussen navorsers. Die getalle van tussen 1927 en 2000 is die resultaat van sensusse. Die getalle van 2005 en 2006 is gebaseer op rekenaarsimulasie-voorspellings. Die verdubbeling van die bevolking tussen 1980 en 1985 is vanweë ’n natuurlike groei asook die uitbreiding van die munisipale grense. {| |+ '''Historiese bevolking''' |- | style="vertical-align:top; text-align:centre;"| {| class="wikitable" |- ! style="background:#efefef;"|Jaar ! style="background:#efefef;"|Bevolking |- |330||align="right"|40&nbsp;000 |- |400||align="right"|400&nbsp;000 |- |530||align="right"|550&nbsp;000 |- |545||align="right"|350&nbsp;000 |- |715||align="right"|300&nbsp;000 |- |950||align="right"|400&nbsp;000 |- |1200||align="right"|150&nbsp;000 |- |1453||align="right"|36&nbsp;000 |} | style="vertical-align:top; text-align:centre;"| {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;"|Jaar ! style="background:#efefef;"|Bevolking |- |1477||align="right"|70&nbsp;000<ref>{{cite book|last=Ortaylı|first=İlber|title=İstanbul'dan Sayfalar, p. 286|publisher=Alkım Yayınevi|location=İstanbul|isbn=9944-148-01-6}}</ref> |- |1566||align="right"|600&nbsp;000 |- |1817||align="right"|500&nbsp;000 |- |1860||align="right"|715&nbsp;000 |- |1885||align="right"|873&nbsp;570 |- |1890||align="right"|874&nbsp;000 |- |1897||align="right"|1&nbsp;059&nbsp;000 |- |1901||align="right"|942&nbsp;900 |} | style="vertical-align:top; text-align:centre;"| {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;"|Jaar ! style="background:#efefef;"|Bevolking |- |1914||align="right"|909&nbsp;978 |- |1927||align="right"|680&nbsp;857 |- |1935||align="right"|741&nbsp;148 |- |1940||align="right"|793&nbsp;949 |- |1945||align="right"|860&nbsp;558 |- |1950||align="right"|983&nbsp;041 |- |1955||align="right"|1&nbsp;268&nbsp;771 |- |1960||align="right"|1&nbsp;466&nbsp;535 |} | style="vertical-align:top; text-align:centre;"| {| class="wikitable" ! style="background:#efefef;"|Jaar ! style="background:#efefef;"|Bevolking |- |1965||align="right"|1&nbsp;742&nbsp;978 |- |1970||align="right"|2&nbsp;132&nbsp;407 |- |1975||align="right"|2&nbsp;547&nbsp;364 |- |1980||align="right"|2&nbsp;772&nbsp;708 |- |1985||align="right"|5&nbsp;475&nbsp;,982 |- |1990||align="right"|6&nbsp;629&nbsp;431 |- |2000||align="right"|8&nbsp;803&nbsp;468 |- |2007||align="right"|11&nbsp;372&nbsp;613 |} | style="vertical-align:centre;"| |} === Godsdiens === [[Lêer:Ortakoey Istanbul Bosporusbruecke Mrz2005.jpg|duimnael|links|300px|Die [[Ortaköy-moskee]].]] Istanboel is deur baie gemeenskappe gevorm. Die godsdiens met die oorgrote meerderheid volgelinge is [[Islam]]. Godsdiensminderhede sluit in Grieks-Ortodokse en Armeense [[Christendom|Christene]], [[Levant|Katolieke Levantyne]] en [[Jode]]. Volgens die 2000-sensus was daar in dié jaar 2&nbsp;691 aktiewe moskees, 123 aktiewe kerke en 26 aktiewe sinagoges in Istanboel. Baie van die godsdiensgroepe het voorheen in spesifieke distrikte gewoon, maar dit is nie meer die geval nie. In sommige gebiede, soos Kuzguncuk, staan ’n Armeense kerk langs ’n sinagoge, met oorkant die pad ’n Grieks-Ortodokse kerk langs ’n moskee. Die setel van die Patriarg van Konstantinopel, die spirituele leier van die Oosters-Ortodokse Kerk, is steeds in die [[Fener]]-distrik.<ref name="vail" /> Ook in Istanboel is die aartsbiskop van die Turks-Ortodokse gemeenskap, ’n Armeense aartsbiskop en die Turkse grootrabbi. [[Lêer:Blue mosque2.jpg|duimnael|250px|Die [[Sultan Ahmet-moskee|Blou Moskee]].]] Die meeste Moslems is Soenniete. Istanboel was die laaste setel van die Islamitiese [[Kalifaat]], van 1517 tot 1924. Die Kalifaat is daarna ontbind en die magte daarvan aan die Turkse parlement oorgedra. Op 2 September 1925 is godsdiensgroepe soos die ''tekkes'' en ''tariqah'' verbied omdat hulle aktiwiteite onversoenbaar blyk te gewees het met die beleidrigtings van die sekulêre demokratiese Republiek van Turkye; veral met die sekulêre onderwysstelsel en staatsbeheer oor godsdienssake. Die meeste volgelinge van [[Soefisme]] en ander vorms van Islamitiese [[mistisisme]] het daarna in die geheim aanbid. Om die steeds geldige verbod te omseil, doen hierdie organisasies hulle dikwels voor as "kulturele verenigings". Die alledaagse lewe van die Christene, veral die [[Grieke]] en [[Armeniërs]] wat in die stad gewoon het, het aansienlik verander ná die bitter konflikte tussen hierdie etniese groepe en die Turke tydens die verval van die Ottomaanse Ryk, wat in die 1820's begin en ’n eeu lank geduur het. Die konflikte het tussen 1912 en 1922 ’n hoogtepunt bereik, tydens die [[Balkan-oorloë]], die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die [[Mustafa Kemal Atatürk#Oorlog vir Onafhanklikheid|Turkse Oorlog vir Onafhanklikheid]]. Tussen 1914 en 1927 het die Christelike bevolking van 450&nbsp;000 tot 240&nbsp;000 afgeneem.<ref>[http://www.scribd.com/doc/6920910/Globalization-Cosmopolitanism-and-the-Donme-in-Ottoman-Salonica-and-Turkish-Istanbul Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul]. Marc Baer, University of California, Irvine.</ref> Vandag woon die meeste van Turkye se Griekse en Armeense minderheidsgroepe in of naby Istanboel. Jode woon al langer as 500 jaar in die stad. Meer as 93&nbsp;000 van hulle het tydens die [[Spaanse Inkwisisie]] van 1492 van die [[Iberiese Skiereiland]] gevlug toe hulle gedwing is om Christene te word. Turkye was toe baie meer verdraagsaam teenoor ander gelowe as die Christendom. Nog ’n groot groep het gekom van Suid-[[Italië]], wat onder [[Spanje|Spaanse]] beheer was. Die Italiaanse Sinagoge in Galata is die aanbiddingsplek van die meeste van dié Jode se afstammelinge, van wie nog sowat 20&nbsp;000 oor is. == Ekonomie == [[Lêer:Levent (2011).jpg|duimnael|200px|Die finansiële distrik [[Levent]].]] Benewens die feit dat Istanboel die grootste stad en voormalige politieke hoofstad van die land is, was dit nog altyd die middelpunt van die land se ekonomiese lewe danksy sy ligging op ’n kruispunt van internasionale land- en seehandelsroetes. Dit is ook Turkye se grootste nywerheidsentrum en verskaf werk aan sowat 20% van Turkye se nywerheidswerkers. Die stad en die provinsie waarin dit geleë is, vervaardig sy, tekstiel, rubber, metaalprodukte, leer, chemikalieë, medisyne, elektroniese ware, glas, masjinerie, papierprodukte, voertuie en drank. Vrugte, olyfolie, [[katoen]] en [[tabak]] is van die vernaamste landbouprodukte. Volgens die tydskrif ''Forbes'' het Istanboel in Maart 2008 altesaam 35 biljoenêrs gehad, die vierde meeste in die wêreld.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3511875.ece |title=Turkey’s new rich find the Midas touch |publisher=The Sunday Times |date=9 Maart 2008 |access-date=18 Junie 2009 |location=Londen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111010125843/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3511875.ece |archive-date=10 Oktober 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:Maslak kerembarut.jpg|duimnael|links|250px|Die finansiële distrik [[Maslak]].]] Die Istanboelse Effektebeurs (ISE), oorspronklik die Ottomaanse Effektebeurs, is die enigste effektemark van Turkye.<ref>{{cite web|url=http://www.imkb.gov.tr/genel/tarih.htm |title=Geskiedenis van die Istanboelse Effektebeurs |publisher=Imkb.gov.tr |date= |accessdate=14 Julie 2009}}</ref> Tydens die 19de en vroeë 20ste eeu was Bankalar Caddesi (Banklaan) in Galata, wat die hoofkwartier van die Ottomaanse Sentrale Bank en die Ottomaanse Effektebeurs bevat het, die finansiële sentrum van die Ottomaanse Ryk.<ref>{{cite web |url=http://www.obarsiv.com/ob-tarih.html |title=Ottoman Bank Museum |publisher=Obarsiv.com |date= |accessdate=14 Julie 2009 |archive-date=14 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614105241/http://www.obarsiv.com/ob-tarih.html |url-status=dead }}</ref><ref name=OBM>{{cite web |url=http://www.obmuze.com/eng/voyvoda.asp |title=Ottoman Bank Museum |publisher=Ottomaanse Bankmuseum |access-date=18 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104190458/http://www.obmuze.com/eng/voyvoda.asp |archive-date=4 November 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die 1990's het die meeste Turkse banke hulle hoofkwartier na die moderne sentrale sakedistrike [[Levent]] en [[Maslak]] geskuif.<ref name=OBM /> In 1995 het die effektebeurs na sy huidige gebou in die Istinye-kwartier geskuif.<ref>{{cite web|url=http://www.imkb.gov.tr/genel/gelismeler.htm |title=Istanboelse Effektebeurs: "İMKB’nin Kuruluşundan İtibaren Önemli Gelişmeler" (Belangrike gebeure sedert 1985)|publisher=Imkb.gov.tr |date=31 Julie 2000 |accessdate=14 Julie 2009}}</ref> Vandag genereer die stad 55% van Turkye se handel en 21,2% van die land se bruto nasionale produk (BNP). Istanboel se inwoners betaal 40% van die land se belasting. In 2005 het die stad ’n bruto binnelandse produk (BBP) van $133&nbsp;miljard gehad.<ref>{{Cite web |url=http://www.pwc.com/uk/eng/ins-sol/publ/ukoutlook/pwc_ukeo-mar07.pdf |title=PricewaterhouseCoopers: Britse ekonomiese vooruitsig 2005–2020 (PDF) |access-date=29 Maart 2010 |archive-date=27 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527204702/http://www.pwc.com/uk/eng/ins-sol/publ/ukoutlook/pwc_ukeo-mar07.pdf |url-status=dead }}</ref> In 2005 het Istanboelse maatskappye 56,6% van alle produkte in die land uitgevoer en 60,2% daarvan ingevoer.<ref>{{Cite web |url=http://www.cnnturk.com/EKONOMI/GENEL/haber_detay.asp?PID=40&HID=1&haberID=157457 |title=CNN Türk: Dış ticaretin lokomotifi İstanbul |access-date=29 Maart 2010 |archive-date=17 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617080442/http://www.cnnturk.com/EKONOMI/GENEL/haber_detay.asp?PID=40&HID=1&haberID=157457 |url-status=dead }}</ref> Die stad is een van die belangrikste toerismeplekke in Turkye. Daar is duisende hotelle en in 2006 het altesaam 23&nbsp;148&nbsp;669 toeriste Turkye besoek, van wie die meeste die land binnegekom het deur die lug- en seehawens van Istanboel en [[Antalya]].<ref>{{cite web |url=http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/5865839.asp?gid=52 |title=Hürriyet: 2006’da Türkiye’ye gelen turist başına harcama 728 dolara indi |publisher=Hurriyet.com.tr |access-date=28 Mei 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924053854/http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/5865839.asp?gid=52 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is ook ’n gewilde bestemming vir konferensies. == Openbare dienste == === Opvoeding === [[Lêer:İstanbul Üniversitesi.JPG|duimnael|Hoofingang van die Universiteit van Istanboel.]] Istanboel het van die beste instellings vir hoër onderwys in die land, onder andere meer as 20 openbare en private universiteite. Die Universiteit van Istanboel, wat in 1453 gestig is, is die oudste Turkse onderwysinstelling in die stad,<ref>{{cite web |author=İ.Ü. Bilgisayar Bilimleri |url=http://www.istanbul.edu.tr/english/history.php |title=Geskiedenis van Universiteit van Istanboel (Turks) |publisher=Istanbul.edu.tr |access-date=20 Junie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20120803120615/http://www.istanbul.edu.tr/english/history.php |archive-date=3 Augustus 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> terwyl die Tegniese Universiteit van Istanboel (1773) die wêreld se derde oudste tegniese universiteit is.<ref>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities |title=Wêreld se oudste universiteite |publisher=Topuniversities.com |access-date=20 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202932/http://www.topuniversities.com/worlduniversityrankings/results/2007/overall_rankings/worlds_oldest_universities/ |archive-date=17 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Ander vooraanstaande universiteite sluit in die Boğaziçi-universiteit, die Mimar Sinan-universiteit van Beeldende Kuns en die Marmara-universiteit. Feitlik al die Turkse private hoërskole en universiteite in Istanboel gee onderrig in [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] as primêre buitelandse taal, gewoonlik saam met ’n sekondêre buitelandse taal. Daar is baie buitelandse hoërskole in Istanboel, waarvan die meeste in die 19de eeu gestig is vir buitelanders in die stad. Daar is ook talle biblioteke; baie van hulle het groot versamelings historiese dokumente uit die Romeinse, die Bisantynse en die Ottomaanse tydperk, asook van ander beskawings. Van die belangrikste biblioteke wat betref historiese dokumente is die [[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]]-biblioteek, die biblioteke van die Istanboelse Argeologiese Museum en van die Universiteit van Istanboel, die Beyazıt-staatsbiblioteek, Süleymaniye-biblioteek en Atatürk-biblioteek. === Gesondheidsorg === Die stad het baie openbare en private hospitale, klinieke en laboratoriums en verskeie mediese navorsingsentrums. Baie van hulle het hoëtegnologie-toerusting wat al hoe meer buitelanders lok<ref name=medical>{{cite book |author=Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu |title=Emerging Turkey |url=http://books.google.com/books?id=A4zwKghEGHYC&pg=RA6-PA46&lpg=RA6-PA46&dq= |page=176 |publisher=Oxford Business Group |year=2006 |isbn=1-902339-47-9}}</ref> vanweë die goeie en goedkoop mediese behandeling en operasies.<ref>{{cite news |last=Briggs |first=Helen |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/5360608.stm |title=Gesondheid in Istanboel |publisher=BBC News |date=19 Desember 2006 |access-date=28 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917014030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/5360608.stm |archive-date=17 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Dit is ’n gewilde plek vir laser-oogchirurgie en plastiese snykunde.<ref name=medical /> === Nutsdienste === [[Lêer:Istanbul - Basilica Cistern - 01.JPG|duimnael|links|Die Basilika-watertenk.]] Die eerste watertoevoer-stelsel in Istanboel dateer uit die tyd toe die stad gestig is. Twee van die grootste akwadukte wat in die Romeinse tydperk gebou is, is die Mazulkemer- en die Valens-akwaduk wat water van die westekant van die stad na die middestad gelei het.<ref name=iskitarihce>{{cite web|url=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm|title=İSKİ İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi: Tarihce|publisher=Istanboel Water en Riool|accessdate=11 Maart 2006|archive-date=29 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929003533/http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_1.phtm|url-status=dead}}</ref> Van daar is die water opgegaar in die stad se talle watertenks soos die bekende Philoxenos (Binbirdirek)- en die Basilika-watertenk. Vandag het Istanboel ’n moderne watertoevoer- en rioolstelsel wat bestuur word deur die regeringsliggaam İSKİ.<ref>{{cite web|url=http://www.iski.gov.tr/en-US/arasayfalar.php?sayfa=0-1&dosya=tarihce_2.phtm|title=İSKİ-administrasie|publisher=Istanboel Water en Riool|accessdate=11 Maart 2006}}</ref> Verskeie private organisasies versprei ook skoon [[drinkwater]]. [[Elektrisiteit]] word versprei deur die staatsbeheerde TEK. Die Ottomaanse posdiens is in 1840 begin en die eerste internasionale posnetwerk in 1876. In Julie 1881 is die eerste telefoonverbinding daargestel en op 23 Mei 1909 is die eerste handsentrale met 50 lyne in die Groot Poskantoor van Sirkeci gebou. == Vervoer == === Lughawens === [[Lêer:Ataturk Havalimani 2.jpg|duimnael|300px|Die Atatürk- Internasionale Lughawe aan die Europese kant is die stad se hooflughawe.]] Istanboel het twee internasionale lughawens: die grootste een is die Atatürk- Internasionale Lughawe in die Yeşilköy-distrik aan die Europese kant. Die ander een is die Sabiha Gökçen- Internasionale Lughawe in die Kurtköy-distrik aan die Asiatiese kant. === Seevervoer === [[Lêer:Istamboul - Kiziltropak.jpg|duimnael|links|250px|Veerbote vaar al sedert 1837 heen en weer op die Bosporus.]] Seevervoer is baie belangrik omdat die stad aan alle kante deur die see omring word: Die [[See van Marmara]], die [[Goue Horing]], die [[Bosporus]] en die [[Swartsee]]. Baie inwoners woon aan die Asiatiese kant en werk aan die Europese kant en omgekeerd, en die stad se bekende veerbote is die ruggraat van die daaglikse vervoerstelsel tussen die twee kante – selfs in ’n groter mate as die twee [[hangbrug|hangbrûe]] oor die Bosporus. Die eerste stoomveerbote is al in 1837 gebruik.<ref name=SirketiHayriye>{{cite web |url=http://www.sirketihayriye.com/ |title=Şirket-i Hayriye |publisher=Şirket-i Hayriye |access-date=18 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821195843/http://sirketihayriye.com/ |archive-date=21 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> İDO (''İstanbul Deniz Otobüsleri'' – "Istanboelse Seebusse") is in 1987 gestig. Die vinnige katamaran-"seebusse" verbind die twee kante van die stad asook die stad met die Prinse-eilande en ander bestemmings in die See van Marmara. Motorveerbote tussen Yenikapı (Europese kant) en Bandırma verminder die reistyd tussen Istanboel en İzmir en ander groot bestemmings aan die Egeïese See met ’n paar uur, terwyl dié tussen Yenikapı of Pendik (Asiatiese kant) en Yalova die reistyd tussen Istanboel en [[Bursa]] of [[Antalya]] verminder. Die stad se hawe is die belangrikste een in die land. Die ou hawe aan die Goue Horing is hoofsaaklik vir persoonlike verkeer, terwyl [[Karaköy]]-hawe in Galata gebruik word vir groot passasierskepe. Daar is gereelde dienste van Karaköy en Eminönü na verskeie hawestede aan die Middellandse en die Swartsee. === Paaie === [[Lêer:Metrobus Istanbul 2010.jpg|duimnael|Metrobus in Istanboel.]] Die staatspad {{Tur-d|100}} en die Europese roete {{Europese roete E|80}} of {{Tur-o|3}} is die belangrikste paaie tussen Europa en Turkye. Die padnetwerk om Istanboel is goed ontwikkel en word voortdurend uitgebrei. Paaie lei oos na Ankara en wes na Edirne. Daar is ook twee snelweë om die stad. Die ouer een, die {{Tur-o|1}}, is meestal vir verkeer in die stad, terwyl die nuwer een, die {{Tur-o|2}}, veral vir interstedelike en internasionale verkeer is. Die [[Bosporus-brug]] op die {{Tur-o|1}} en die [[Fatih Sultan Mehmet-brug]] op die {{Tur-o|2}} verbind die Europese en die Asiatiese kant van Istanboel. Die suidelike en noordelike oewers van die Goue Horing word verbind deur die [[Galata-brug|Galata]]-, die Atatürk- en die Haliç-brug. Büyükdere-laan is die hoofpad deur die sakedistrikte Levent en Maslak. === Spoorlyne === [[Lêer:Bahnhofsfront-Istanbul-Sirkeci retouched.jpg|duimnael|links|Die Sirkeci-terminaal is in 1890 geopen as die eindbestemming van die [[Orient Express]].]] [[Lêer:Haydarpasa train station.jpg|duimnael|Die Haydarpasa-terminaal.]] In 1883 het ’n [[België|Belgiese]] entrepreneur, Georges Nagelmackers, ’n spoordiens tussen [[Parys]] en [[Konstantinopel]] begin. In 1889 is ’n spoorlyn voltooi wat deur [[Boekarest]] na Konstantinopel geloop het. Die roete was bekend as die [[Orient Express]], wat nog beroemder gemaak is deur die boeke van [[Agatha Christie]] en [[Graham Greene]].<ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Britannica Online|title=Orient Express|url=http://www.britannica.com/eb/article-9057368/Orient-Express|accessdate=27 September 2007|year= 2007|month= September}}</ref> Vandag is die Sirkeci-terminus, die eindbestemming van die Orient Express, die verbindingspunt tussen al die lyne aan die Europese kant. Daar is internasionale lyne tussen Istanboel en onder andere [[Griekeland]], [[Roemenië]], [[Bulgarye]], [[Serwië]] en [[Hongarye]]. Verder van die Bosporus is daar ook spoorlyne na Ankara en ander bestemmings in [[Anatolië]]. Die spoorlyne aan die Europese en die Asiatiese kant word tans verbind deur die treinveerboot oor die Bosporus. Dit sal binnekort vervang word deur die Marmaray-spoortonnel onderdeur die Bosporus, wat na verwagting in 2012 sal open. Die tonnel sal ook die moltreinlyne tussen die twee kante van die stad verbind. === Trems === [[Lêer:Kadiköymodadtrassenbahn.jpg|duimnael|'n Ou trem in Istanboel.]] Die eerste trems in Istanboel het op 3 September 1869 begin loop.<ref name=IETTNostaljik>{{cite web|url=http://www.iett.gov.tr/metin.php?no=45|title=İstanbul'da ulaşımın miladı|publisher=İ.E.T.T.|accessdate=18 Junie 2009}}</ref> Sedert 1939 is die stad se trems onder die bestuur van die İETT.<ref name=IETTNostaljik /> ’n Vinnige trem (T1) is in 1992 in gebruik geneem tussen Sirkeci en die Topkapı-paleis. Dit is in 1994 en 1996 verleng na Zeytinburnu en Eminönü onderskeidelik. In 2005 is dit van Eminönü na Fındıklı verleng en het dit vir die eerste keer ná 44 jaar die Goue Horing oorgesteek. In 2006 is dit na Kabataş verleng. Die lyn het 24 stasies oor ’n afstand van 14&nbsp;km. In September 2006 is ’n tweede tremspoor (T2) bygevoeg. === Kabelspore === [[Lêer:Funikuler kabatas-taksim.jpg|duimnael|Die moderne kabelspoor tussen Kabataş en [[Taksim-plein|Taksim]].]] Istanboel het twee ondergrondse kabelspore van verskillende ouderdomme en style. Die oudste een is die [[Tünel]] (1875). Dit is die oudste moltrein in die wêreld naas die een in [[Londen]] (1863). Die Tünel is 573&nbsp;m lank en het net twee stasies, Karaköy en Tünel-plein. Dit vervoer sowat 15&nbsp;000 passasiers per dag. ’n Tweede kabelspoor, die Kabataş-Taksim-spoor, is sedert 29 Junie 2006 in gebruik en verbind Kabataş en [[Taksim-plein|Taksim]].<ref name=KabatasTaksim>{{cite web |url=http://www.istanbul.net.tr/istanbul_raylisistemler_funikuler_taksimkabatas.asp |title=FUNİKÜLER SİSTEM Kabataş – Taksim |publisher=İstanbul Ulaşım |access-date=20 Junie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009111006/https://www.istanbul.net.tr/istanbul_raylisistemler_funikuler_taksimkabatas.asp |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is sowat 600&nbsp;meter lank en vervoer 9&nbsp;000 passasiers per dag.<ref name=KabatasTaksim /> === Smalspoorlyn === Die Istanboelse LRT is ’n smalspoorstelsel wat uit twee lyne bestaan. Die eerste (M1) het op 3 September 1989 in werking getree tussen Aksaray en Kartaltepe. Dit is daarna stuk vir stuk uitgebrei tot by die Atatürk- Internasionale Lughawe. Dit is op 20 Desember 2002 voltooi. Die ander lyn (T4), tussen Edirnekapı en Mescid-i Selam, is in 2007 voltooi. Dit is 32&nbsp;km lank. Daar is 36 stasies, onder meer 12 ondergrondse en 3 oorbrugstasies. === Metro === [[Lêer:METRO-MAP-ISTANBUL.png|duimnael|Kaart van Istanboel se Metrostelsel.]] Bouwerk aan die Istanboelse [[Moltrein|Metro]] (M2) het in 1992 begin en die eerste seksie, tussen Taksim-plein en Levent, is op 16 September 2000 in gebruik geneem.<ref name=IBBTaksimLevent>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/taksim-4Levent.aspx |title=Istanbul Metropolitan Municipality: Taksim – 4. Levent metro hattı |publisher=Ibb.gov.tr |access-date=21 Julie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018040133/http://www.ibb.gov.tr/TR-TR/SUBSITES/RAYLISISTEMLER/Pages/taksim-4Levent.aspx |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 30 Januarie 2009 was daar altesaam 34 treine op die M2-lyn. ’n Noordelike uitbreiding, van Levent na Maslak, is op 30 Januarie 2009 voltooi.<ref name=IBBSishaneMaslak>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Haberler/Pages/BasinBultenleri.aspx?bbulteniID=5501 |title=Metro, Şişhane’den Maslak’a uzadı |publisher=Istanboelse munisipaliteit |date=30 Januarie 2009 |access-date=20 Julie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311204745/http://ibb.gov.tr/tr-tr/haberler/pages/basinbultenleri.aspx?bbulteniid=5501 |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die suidelike uitbreiding, van Taksim na Yenikapı oor die Goue Horing, is tans voltooi tot by die Şişhane-stasie in Beyoğlu.<ref name=IBBSishaneMaslak /> Daar is nou 10 stasies aan die Europese kant, terwyl nog 6 aan daardie kant en 16 aan die Asisatiese kant in aanbou is. Die totale lengte aan die Europese kant wanneer al die stasies van Hacıosman tot by Yenikapı klaar is, sal 18,36&nbsp;km lank wees,<ref name="IBBTaksimLevent" /><ref name=IBBTaksimYenikapi>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/taksim-yenikapi.aspx |title=Istanboelse munisipaliteit: Taksim-Yenikapı metro hattı |publisher=Ibb.gov.tr |access-date=21 Julie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018145318/http://www.ibb.gov.tr/TR-TR/SUBSITES/RAYLISISTEMLER/Pages/taksim-yenikapi.aspx |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/4Levent-ayazaga-haciosman.aspx |title=Istanboelse munisipaliteit: Taksim-Ayazağa-Hacıosman metro hattı |publisher=Ibb.gov.tr |access-date=21 Julie 2009 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018040210/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/SubSites/raylisistemler/Pages/4Levent-ayazaga-haciosman.aspx |archive-date=18 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> uitsluitende die Goue Horing-metrobrug en die Taksim-Kabataş-, die Yenikapı-Aksaray- en die Marmaray-tonnel. Laasgenoemde sal vanaf 2012 die lyne weerskante van die Bosporus verbind. == Kultuur en vermaak == === Beeldende en uitvoerende kunste === [[Lêer:DSC04241 Istanbul - Museo archeologico - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|duimnael|Die Istanboelse Argeologiese Museum is langs die [[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]].]] [[Lêer:Istanbul asv2021-10 img10 Taşkışla.jpg|duimnael|Die Tegniese Universiteit van Istanboel.]] Istanboel se ryk sosiale, kulturele en kommersiële aktiwiteite raak al hoe kleurryker. Beroemde popsterre tree in die stad se stadions op en [[opera]], [[ballet]] en [[toneelstuk|teater]] duur heeljaar voort. In feestye trek wêreldberoemde orkeste, kore en konsert- en jazzlegendes vol sale. Die stad se internasionale rolprentfees is een van die belangrikstes in Europa,<ref name="History">[http://www.iksv.org/film/english/film.asp?cid=3&ms=1|1 Istanboelse rolprentfees, geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026030405/http://www.iksv.org/film/english/film.asp?cid=3&ms=1%7C1 |date=26 Oktober 2007 }}, URL besoek op 10 Junie 2009</ref> terwyl die Istanboelse Biënnale ook ’n groot gebeure is. Die Pera- en die Sakıp Sabancı-museum is van die belangrikste privaatmuseums in die stad. Die Istanbul Modern hou dikwels uitstallings van bekende Turkse en buitelandse kunstenaars. Die Rahmi M. Koç aan die Goue Horing is ’n nywerheidsmuseum wat historiese masjiene uitstal soos motors en lokomotiewe van die 1800's en vroeë 1900's, sowel as bote, duikbote en nog meer. Die stad se Argeologiese Museum, wat in 1881 gestig is, is een van die grootstes in sy soort ter wêreld. Dit bevat meer as ’n miljoen stukke uit die [[Middellandse See|Mediterreense gebied]], die [[Balkan-skiereiland]], [[Midde-Ooste]], Noord-[[Afrika]] en Sentraal-[[Asië]]. Die Mosaïekmuseum het Romeinse en Bisantynse vloermosaïekwerk en muurornamente van die [[Groot Paleis van Konstantinopel]]. Die nabygeleë Turkse en Islamitiese Kunsmuseum het ’n groot versameling items van verskeie [[Islam]]itiese beskawings en die Sadberk Hanım-museum ’n groot verskeidenheid artefakte wat dateer van die vroegste [[Anatolië|Anatoliese]] beskawings van die [[Ottomaanse Ryk]].<ref name="Sadberk">{{cite web|url=http://www.sadberkhanimmuzesi.org.tr/english/main/frame_corporate.html|title=Sadberk Hanım-museum|publisher=© 2009 Büyükdere Piyasa Cad. No: 27–29 Sarıyer, İstanbul|accessdate=9 Junie 2009}}</ref> Die antiekbasaar in die Mecidiyeköy-kwartier van Şişli is die grootste antiekmark in die wêreld, terwyl die Çukurcuma-buurt van Beyoğlu rye antiekwinkels het. Die Groot Basaar het ook baie antiekwinkels, asook winkels wat juweliersware, tapyte en talle ander artikels verkoop. Historiese en skaars boeke kan gevind word in die Sahaflar-basaar naby Beyazıt-plein – dit het boeke uit onder andere die Romeinse, die Bisantynse en die Ottomaanse tydperk. Konserte en uitvoerings word op verskeie plekke gehou, onder andere historiese terreine soos die Aya Irene, Rumelihisarı, die Mure van Konstantinopel, die binnehof van die Topkapı-paleis en Gülhane-park, asook in die Atatürk-kultuursentrum, Cemal Reşit Rey-konsertsaal en ander opelug- en moderne teaters. ’n Belangrike kultuur het ontwikkel om die [[Turkse bad]] (hamam). Dit was ’n kultuur van ontspanning in die Ottomaanse tyd – die belangrikste voorbeeld is die Çemberlitaş Hamamı (1584).<ref>{{cite web |url=http://wheretogoinistanbul.blogspot.com/2007/02/istanbuls-baths-hamam.html |title=Istanboel se Hamam |access-date=22 Februarie 2007 |work=Where to go in Istanbul |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080507025402/http://wheretogoinistanbul.blogspot.com/2007/02/istanbuls-baths-hamam.html |archive-date= 7 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> === Ontspanning === [[Lêer:Buyukada 1196.jpg|duimnael|links|Die [[Prinse-eilande]].]] Tradisionele strandoorde het geleidelik verdwyn weens waterbesoedeling. Ou plekke het egter onlangs weer in die stad heropen. Die gewildste swemplekke is in Bakırköy, Küçükçekmece, Sarıyer en aan die Bosporus. Buite die stad is daar die Prinse-eilande, Silivri en Tuzla, sowel as Kilyos en Şile aan die Swartsee. Die Prinse-eilande is ’n groep eilande in die See van Marmara. Somerhuise van hout in die neoklassieke en die Art Nouveau-styl uit die 18de en vroeë 20ste eeu, perdekarre (voertuie word nie toegelaat nie) en seekosrestaurante maak hulle ’n gewilde bestemming. Hulle kan per veerboot of "seebus" bereik word vanaf Eminönü en Bostancı. Van die nege eilande word vyf bewoon. Şile is ’n verafgeleë en bekende Turkse see-oord met ongerepte wit strande aan die Swartsee, 50&nbsp;km van Istanboel af. Kilyos is ’n stil, klein oord naby die Noord-Europese ingang van die Bosporus in die Swartsee. Daar is ’n strandpark met seekosrestaurante en nagklubs. Veral in die somer is daar baie partytjies en aandkonserte op die strand. ==== Winkels, restaurante en naglewe ==== [[Lêer:Istanbul asv2021-11 img42 Grand Bazaar.jpg|duimnael|upright|Die [[Groot Basaar (Istanboel)|Groot Basaar]] is een van die grootste onderdak-markte in die wêreld.]] Istanboel het verskeie historiese inkopiesentrums soos die [[Groot Basaar (Istanboel)|Groot Basaar]] (1461), [[Mahmutpaşa-basaar]] (1462) en die [[Speserybasaar]] (1660). Die eerste moderne inkopiesentrum was Galleria Ataköy (1987), maar vandag is daar talle ander soos Akmerkez (1993), Metrocity (2003), Cevahir (2005) en Kanyon (2006). Twee nuwe sentrums wat hulle toespits op wêreldbekende handelsmerke is Istinye-park (2007) en City's Nişantaşı (2008). Talle Turkse en internasionale restaurante floreer in Istanboel. Die meeste van die stad se historiese wynhuise (''meyhane'') en kroeë is in gebiede naby [[İstiklal Caddesi]] in [[Beyoğlu]]. Die 19de-eeuse Çiçek Pasajı (letterlik "blommegang", of ''Cité de Péra'' in Frans) aan İstiklal Caddesi is in 1876 ingewy. Die bekende Nevizâde-straat met sy rye historiese ''meyhanes'' is ook in dié gebied. Istanboel is bekend vir sy historiese seekosrestaurante. Die bekendstes is aan die oewers van die Bosporus en die See van Marmara in die suide van die stad geleë.<ref>{{cite web |url=http://www.timeoutistanbul.com/index.php?sid=205 |title=En iyi balıkçılar |publisher=TimeOut Istanbul |author=Zeynep Üner |date=Februarie 2008 |access-date=13 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521042142/http://www.timeoutistanbul.com/index.php?sid=205 |archive-date=21 Mei 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/TRAVEL/PURSUITS/FOOD/9910/istanbul.seafood.lat/ |title=Hooked on Istanbul seafood |publisher=CNN TravelGuide |author=Dale M. Brown |date=14 Oktober 1999 |access-date=13 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305170101/http://www.cnn.com/TRAVEL/PURSUITS/FOOD/9910/istanbul.seafood.lat/ |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die grootste van die Prinse-eilande (Büyükada, Heybeliada, Burgazada en Kınalıada) en Anadolu Kavağı naby die noordelike ingang na die Bosporus het ook baie historiese seekosrestaurante. Daar is baie nagklubs, kroeë en restaurante met lewende musiek in die stad. In die somer is daar nog meer en dan skuif hulle na opeluggebiede. Die gebiede om Istiklal Caddesi, Nişantaşı, Bebek en Kadıköy is vol kafees, restaurante, kroeë en klubs, asook kunsgalerye, teaters en flieks. === Sport === [[Lêer:Atatürk Olimpiyat.jpg|duimnael|Die Atatürk-Olimpiese Stadion.]] In die Romeinse en die Bisantynse tyd was die belangrikste sportgebeurtenisse strydwa-renne by die [[Hippodroom van Konstantinopel]], wat plek vir tot 100&nbsp;000 toeskouers gehad het.<ref name="Statues in the hippodrome">{{cite journal | author=Sarah Guberti Bassett| title=The Antiquities in the Hippodrome of Constantinople | journal=Dumbarton Oaks Papers| year=1991| volume=45| pages=87–96| url=http://links.jstor.org/sici?sici=0070-7546%281991%2945%3C87%3ATAITHO%3E2.0.CO%3B2-P&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage| doi=10.2307/1291694}}</ref> Vandag is sportsoorte soos [[sokker]], [[basketbal]] en [[vlugbal]] gewild. Die Atatürk-Olimpiese Stadion, die grootste veeldoelige stadion in Turkye, is ’n vyfster-UEFA-stadion en ’n eersteklas-plek vir [[atletiek]]. (Uefa is die Europese sokkerbeheerliggaam.) Die Şükrü Saracoğlu-stadion, ook ’n vyfster-UEFA-stadion, het in 2009 die laaste UEFA-bekereindstryd aangebied. Dit is vanaf die 2009/'10-seisoen vervang deur die UEFA-Europaliga.<ref name="bbc_europa">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm |title=Uefa Cup gets new name in revamp |access-date=26 September 2008 |work=bbc.co.uk |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809092250/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm |archive-date=9 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="uefa_europa">{{cite web |url=http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=64/newsid=754085.html |title=UEFA Cup to become UEFA Europa League |access-date=26 September 2008 |work=uefa.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201110929/http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=64/newsid=754085.html |archive-date= 1 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die Sinan Erdem Dome, die grootste veeldoelige binnenshuise arena in Turkye, sal die gasheer wees vir die eindstryd van 2010 se FIBA-basketbal-wêreldkampioenskap, en in 2012 van die wêreld- binnenshuise atletiekkampioenskap en swemkampioenskap (25&nbsp;m). Daar is verskeie jaarlikse motorsport-byeenkomste, soos die Turkse Grand Prix, die MotoGP, die Wêreldtoermotor-kampioenskap, die GP2-reeks en die Le Mans-1&nbsp;000 km-resies. Soms bied Istanboel ook die Turkse been van die F1-kragboot-wêreldkampioenskap op die Bosporus aan. Verskeie jaarlikse seiljag-renvaarte vind ook op die Bosporus en die See van Marmara plaas, asook roeirenne op die Goue Horing. == Susterstede == ; Europa {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Spanje}} [[Barcelona]], [[Spanje]], sedert 1997.<ref name="Susterstede">{{cite web |url=http://www.ibb.gov.tr/tr-tr/kurumsal/pages/kardes_sehirler.aspx |title=İstanbul'un Kardeş Şehir, İşbirliği Protokolleri ve Mutabakat Zaptı/İyi Niyet Mektupları |publisher=İstanbul Büyükşehir Belediyesi |access-date=18 Junie 2015 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129122032/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Pages/Kardes_Sehirler.aspx |archive-date=29 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Roemenië}} [[Constanța]], [[Roemenië]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Albanië}} [[Durrës]], [[Albanië]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Kazan]], [[Rusland]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Keulen]], Duitsland, sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Odessa]], [[Oekraïne]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Bulgarye}} [[Plowdif]], [[Bulgarye]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Nederland}} [[Rotterdam]], [[Nederland]], sedert 2005.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Sint Petersburg]], Rusland, sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Bosnië en Herzegowina}} [[Sarajevo]], [[Bosnië en Herzegowina]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Noord-Masedonië}} [[Skopje]], [[Noord-Masedonië]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Venesië]], [[Italië]], sedert 2007.<ref name="Susterstede" /> }} ; Asië {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Kasakstan}} [[Almati]], [[Kasakstan]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Libanon}} [[Beiroet]], [[Libanon]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Thailand}} [[Bangkok]], [[Thailand]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Busan]], [[Suid-Korea]], sedert 2008.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Sirië}} [[Damaskus]], [[Sirië]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate|VAE]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek van Sjina}} [[Guangzhou]], [[Volksrepubliek China|China]], sedert 2012.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Indonesië}} [[Djakarta]], [[Indonesië]], sedert 2007.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Saoedi-Arabië}} [[Djedda]], [[Saoedi-Arabië]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Maleisië}} [[Johor Bahru]], [[Maleisië]], sedert 1983.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pakistan}} [[Lahore]], [[Pakistan]], sedert 1975.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Turkmenistan}} [[Mary, Turkmenistan|Mary]], [[Turkmenistan]], sedert 1994.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kirgisië}} [[Osj]], [[Kirgisië]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Shanghai]], China, sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Shimonoseki]], [[Japan]], sedert 1972.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Iran}} [[Tabris]], [[Iran]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> }} ; Amerikas {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Houston]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1988.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Meksiko}} [[Meksikostad]], [[Meksiko]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Brasilië}} [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]], sedert 1965.<ref name="Susterstede" /> }} ; Afrika {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Libië}} [[Benghazi]], [[Libië]], sedert 2013.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Egipte}} [[Kaïro]], [[Egipte]], sedert 1988.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Soedan}} [[Khartoem]], [[Soedan]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Marokko}} [[Rabat]], [[Marokko]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Tunisië}} [[Tunis]], [[Tunisië]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Istanbul]]'' {{Verwysings|3}} == Verdere leesstof == * Gul, Murat. ''The Emergence of Modern Istanbul: Transformation and Modernisation of a City'' (I.B. Tauris, versprei deur Palgrave Macmillan; 242 bladsye; 2010). == Eksterne skakels == * [http://english.istanbul.gov.tr/ Kantoor van die goewerneur van die Istanboel-provinsie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061222171620/http://english.istanbul.gov.tr/ |date=22 Desember 2006 }} * [http://gallery.istanbul.gov.tr/ Foto's van Istanboel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411155109/http://gallery.istanbul.gov.tr/ |date=11 April 2009 }} * [https://ibb.istanbul/ Amptelike webtuiste van die munisipaliteit] * [http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=istanbul-turkey Emporis Buildings Database: Historiese en moderne geboue] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/sites/356.htm Amptelike UNESCO bladsy] * Ligging: {{Koördinate|41.01224|28.976018|type:city}} {{CommonsKategorie-inlyn|Istanbul|Istanboel}} {{Bakens van Istanboel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Bisantynse Ryk]] [[Kategorie:Istanboel| ]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Middellandse See]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Swartsee]] [[Kategorie:Ottomaanse Ryk]] [[Kategorie:Romeinse Ryk]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Turkye]] 301rm77v1zeuc99c8ycnv3ve2jga2an 0 33927 2908765 2907320 2026-06-02T08:54:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908765 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Volksblad''}} [[Lêer:Volkblad office.JPG|duimnael|regs|Volksblad se hoofkantoor in Bloemfontein.]] '''''Volksblad''''' is 'n [[Afrikaans]]e, [[Suid-Afrika]]anse [[koerant]] wat voorheen in druk in die [[Vrystaat]] en [[Noord-Kaap]] versprei is. Dit is die oudste Afrikaanstalige dagblad in die land. Sy hoofkantoor is in [[Bloemfontein]] en die uitgewer is [[Media24]]. Dit word sedert 10 Augustus 2020 net in digitale formaat uitgegee wat op [[Netwerk24]] se webtuiste beskikbaar is.<ref name="Volksblad">[https://www.facebook.com/groups/140472722806752/permalink/1403802676473744/ Volksblad-familie, Facebook]</ref> Hoewel die koerant, vergeleke met ''[[Die Burger]]'' en ''[[Beeld]]'' 'n beskeie sirkulasie van 14&nbsp;701 eksemplare per dag gehad het (tweede kwartaal 2015), was die markpenetrasie onder Afrikaanssprekendes in die ylbevolkte provinsies Noord-Kaap en Vrystaat groot. == Geskiedenis == Die geskiedenis van Volksblad begin op [[18 November]] [[1904]], toe die [[Nederland]]se drukker [[Hendrik de Graaff]] op [[Potchefstroom]] die Nederlandse weekblad ''[[Het Westen]]'' stig. Die blad spits hom toe op die belange en die ontwikkeling van die [[Afrikaner]]bevolking in die voormalige Boererepublieke [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]], wat swaar in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) gely het. In Maart 1915 word die [[Nasionale Party|nasionalistiese]] blad herdoop tot Het Volksblad en in 1916 verskuif sy hoofkantoor na Bloemfontein. In 1917 verander die naam weer, na Die Volksblad, en begin die blad om in Afrikaans te skryf. In 1925 word Die Volksblad 'n dagblad. Op 20 April 2001 word die "Die" voor die naam amptelik geskrap en word die koerant kort en kragtig Volksblad. Sedert die jare negentig begin Volksblad sy fokus verbreed om ook ander bevolkingsgroepe, behalwe sy tradisionele wit leserskorps, in te sluit. Die koerant vier in 2004 sy eeufees, met onder meer die publikasie van die boek ''’n Lewe van sy eie – die biografie van Volksblad''. Die laaste papieruitgawe verskyn op 8 Augustus 2020.<ref name="Volksblad"/> Die redakteurs van die blad, onder al sy name, voorheen en tans, was en is: * Hendrik de Graaf (stigter-eienaar, 1904 – 1917) * Paul G. Das (1904 – 1905) * Adam Boshoff (1905 – 1907) * B.G. Versélewel de Witt Hamer (1907 – 1909) * D.P. du Toit (1909 – 1914) * J. H. Malan (1914 – 1916) * dr. H.G. Viljoen (1916) * dr. J.F.W. Grosskopf (1917 – 1919) * J.H. Malan (waarnemende redakteur, 1919 – 1921) * dr. J.G. Conradie (1921) * dr. Reinard G. Kottich (1921 – 1922) * A.J. Werth (1922 – 1925) * dr. A.J.R. van Rhijn (1925 – 1948) * dr. [[Otto du Plessis]] (1948) * Hubert Coetzee (1949 – 1957) * Hugo Dreyer (1958 – 1970) * dr. Bart Zaaiman (1970 – 1980) * [[Hennie van Deventer]] (1980 – 1992) * Johan de Wet (1992 – 1994) * Paul Marais (1994 – 1999) * Jonathan Crowther (1999 – 2009) * Ainsley Moos ( 2010 – 2012) * Johanna van Eeden (2012 – 2014) * Gert Coetzee (2015 – 2020) (laaste redakteur van die gedrukte uitgawe) == Sluiting van die gedrukte uitgawe == Volksblad het op 8 Augustus 2020 sy laaste gedrukte uitgawe gepubliseer. Sedert 10 Augustus 2020 word die koerant slegs in digitale formaat op Netwerk24 se webtuiste uitgegee. Die sluiting van die gedrukte uitgawe het deel uitgemaak van Media24 se restruktureringsproses, aangesien die koerant se sirkulasie en advertensie-inkomste oor jare afgeneem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.matiemedia.org/volksblad-from-papers-to-clicks/|title=Volksblad: From papers to clicks|last=Van Zyl|first=Lara|date=14 Junie 2021|access-date=26 Mei 2026}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse dagblaaie]] * ''[[Het Volksblad]]'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.netwerk24.com/za/volksblad/ Amptelike webwerf van die Volksblad] [[Kategorie:Afrikaanse koerante]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse koerante]] [[Kategorie:Vrystaat]] 4ifvetxd0q92i2veek6eoxlnrvr5z9q 3 36185 2908783 2907418 2026-06-02T09:20:40Z Aliwal2012 39067 2908783 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|13 | argief1 = [[/argief2011|2009-11]] | argief2 = [[/argief2012|2012-13]] | argief3 = [[/argief2014|2014]] | argief4 = [[/argief2015|2015]] | argief5 = [[/argief2016|2016]] | argief6 = [[/argief2017|2017]] | argief7 = [[/argief2018-19|2018–19]] | argief8 = [[/argief2020|2020]] | argief9 = [[/argief2021|2021]] | argief10 = [[/argief2022|2022]] | argief11 = [[/argief2023|2023]] | argief12 = [[/argief2024|2024]] | argief13 = [[/argief2025|2025]] }} == [[Lophiidae]] == Waarom het jy dit teruggerol? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:05, 4 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, hulle noem dit dik vingers sindroom. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:15, 4 Januarie 2026 (UTC) == Wikistats ding == Hi @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 Ek het die fout met die stats daar gerapporteer. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 7 Januarie 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:40, 7 Januarie 2026 (UTC) == Happy First Edit Anniversary Oesjaar 🎉 == Hey @[[User:Oesjaar|Oesjaar]]. Your wiki edit anniversary was 1 day ago, marking 17 years of dedicated contributions to Afrikaans Wikipedia. Your passion for sharing knowledge and your remarkable contributions have not only enriched the project, but also inspired countless others to contribute. Thank you for your amazing contributions. Wishing you many more wonderful years ahead in the Wiki journey and a blessed New Year. :) -[[Gebruiker:Gnoeee|Gnoeee]] ([[Gebruikerbespreking:Gnoeee|kontak]]) 15:29, 7 Januarie 2026 (UTC) == ''Babiana socotrana'' is now ''Cyanixia socotrana'' == Hello Oesjaar, Please be informed that the former ''Babiana socotrana'' has been moved to a separate genus.<ref name=u>Goldblatt, J. C. Manning, J. Davies, [[Vincent Savolainen|V. Savolainen]] and S. Rezai (2003). [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=214957 ''Cyanixia'', a new genus for the Socotran endemic ''Babiana socotrana'' (Iridaceae–Crocoideae).] Edinburgh Journal of Botany, 60, pp 517-532</ref> There is a stub on the English Wikipedia. Regards, [[Gebruiker:Dwergenpaartje|Dwergenpaartje]] ([[Gebruikerbespreking:Dwergenpaartje|kontak]]) 23:19, 22 Februarie 2026 (UTC) {{reflist}} :: {{ping|Dwergenpaartje}}, I have actually created [[Cyanixia socotrana]] during Nov 2021 already with a note in [[Babiana]]! Thanks for your concern! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:19, 23 Februarie 2026 (UTC) == Klappenavraag == Saterdagaand, Ongeveer 19:22 Goeie naand, Oesjaar Iets het fout gegaan met die bladsy waar jy jou terme geplaas het, so ek plaas my antwoorde hier. ·        Plain flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = gewone klap''' ·        Split flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = splitklap''' ·        Slotted flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = slotted flap (slot flap) = gleufklap''' ·        Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. Vernoem na Harlan D Fowler – so ja, Fowlerklap behoort te werk. ·        Junkers flap Uitgevind deur Otto Mader by Junkers, aanvanklik op Junkers-vliegtuie gebruik – oënskynlik na Junkers-maatskappy vernoem. '''So, Junkers-klap''' ·        Gouge flap Uitgevind deur Arthur Gouge vir Short Brothers. '''Dus, Gouge-klap''' ·        Fairey-Youngman flap Oënskynlik oorspronklik deur die vliegtuigmaatskappy Fairey gebruik. '''Stel voor Fairey-Youngman-klap''' ·        Zap flap Uitgevind deur Edward F Zaparka; lyk asof die “Zap” ’n verkorting van sy van is. '''Dus Zap-klap?''' ·        Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] ·        Gurney flap '''Na Dan Gurney vernoem – dus die Gurney-klap.''' ·        Leading edge flap (leirandklap)? Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''VB = voorrandklap''' ·        Blown flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''Nie gekry nie.''' ''blaasklap, luggeblaaste klap?'' Al hierdie terme kom voor in ’n Wikipedia-artikel met die titel “Flap (auronautics)”. Dit bestaan uit beskrywings van verskillende soorte klappe. '''“VB” staan vir Vliegtuigbouterme.''' Hoop dit help! Laat weet asseblief as jy nog hulp verlang. Groete, Gaius [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:28, 28 Februarie 2026 (UTC) == Terp == Beste Oesjaar, Sal u asseblief nagaan of die kategorieë in die artikel Terp korrek is soos hulle is, of of meer bygevoeg moet word? Groete. [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 17:17, 15 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Drewes}}, dankie vir hierdie artikel. Ek sien jou moedertaal is [[Wes-Fries]]. My vrou se grootouers is in Groningen gebore, my skoonma kan nog Nederlands praat. Ek het nie 'n probleem met die Kategorieë nie. Waar woon jy? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:38, 15 Maart 2026 (UTC) ::Ek woon in Drachten, maar is in Metslawier gebore. Ongeveer 'n vyfde van my familie kom van die provinsie Groningen. Omstreeks die jaar 1800 het hulle na die gemeente Kollumerland in Friesland verhuis. My oupa aan vaderskant het nog die Groningse dialek gepraat. Nederlands was vir skool en amptelike geleenthede. Dit is heel moontlik dat jou skoonma ook Gronings by die huis gepraat het. Vriendelike groete, [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2026 (UTC) :::My skoonma is in Gronigen gebore en het Gronings by die huis gepraat. Sy was 6 toe hulle na Suid-Afrika geëmigreer het. Ek hoop ons kommunikeer meermale en dat jy sal help om ons Wikipedia uit te bou. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:28, 15 Maart 2026 (UTC) == Dankie == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Original Barnstar Hires.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Die Oorspronklike Skur-stêr''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vir u uitsonderlike bydraes tot die Afrikaanse Wikipedia. Ek erken u toegewydheid, het lesse geleer uit ons onlangse interaksie, en sien uit na vreedsame samewerking in die toekoms. --[[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:56, 22 Maart 2026 (UTC) |} == [[Charente-Maritime]] == Daardie skakel werk nie, daarom het ek dit verwyder. Daardie webwerf bestaan ​​nie meer nie, soos dit lyk. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 16:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{Gebruikervoorblad|Apollo 13}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Geïnspireer deur RSG se ''Sterre en Planete'', waar hulle oor die bekende sin gesels het, waarna ek in Duitsland geluister het. Baie dankie vir hierdie voorbladartikel, moet ek maar persoonlik ook sê. Heel gepas op ons voorblad tydens die 56ste herdenking. As ek op "wysig" kliek, is daar 'n fout by die notas, maar nie as ek dié artikel lees nie. Weet nie waar dit vandaan kom nie. Enige idee? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 12 April 2026 (UTC) :Geluk Oesjaar, dit was baie harde werk aan jou kant! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:40, 12 April 2026 (UTC) == Jou navraag oor admin status == Hallo Oesjaar. Dit is Rooiratel. Ek gebruik maar 'n temprekening omdat my skootrekenaar situasie. Sien hier : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3AGebruikersRegte&user=Oesjaar Jy moet per gebruiker sien wanner hulle status verander. Groete. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 08:31, 17 April 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:33, 17 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Kontak epos-adres == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het toe uitgevind hoe ons die epos wat na "info-af@wikimedia.org" kan lees. Ek sal die besonderhede met jou bespreek wanner ons volgende week bymekaar kom. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:47, 13 Mei 2026 (UTC) == Koffie-afspraak == Goeie middag, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Dit lyk my jy wil iewers gaan koffie drink? '''Moet my asseblief nie bel nie'''. Dit is nie nou geleë om telefonies met jou te kommunikeer nie. Die 15de Mei, 16de Mei en 18 Mei 2026 het ek reeds ander afsprake. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:49, 14 Mei 2026 (UTC) == Navraag oor Wikipedia-artikel vir PRBB Trailers == Goeie dag Deon, Ek hoop dit gaan goed. Ek kontak jou namens PRBB Trailers. Ons stel daarin belang om meer te leer oor die korrekte proses om ’n Wikipedia-artikel vir ons maatskappy op te stel, en ons het gesien dat jy baie ervaring het binne die Wikimedia/Wikipedia-gemeenskap. Ons wil graag seker maak dat alles professioneel, neutraal en volgens Wikipedia se riglyne gedoen word. Sou jy dalk beskikbaar wees om ons hiermee te adviseer of moontlik te help met die proses? Ek hoor graag van jou. Chane chane@prbb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-30140-60|&#126;2026-30140-60]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-30140-60|talk]]) 10:18, 20 Mei 2026 (UTC) ::Chane ::Ons is 'n ensiklopedie, nie 'n bemarkingsmeganisme nie. Ons laat nie bemarkings/bekendstellings artikels toe nie. Enige sodanige poging sal verwyder word. Jou maatskappy het geen ensiklopediese waarde nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 20 Mei 2026 (UTC) :Hallo Chane! Ek antwoord jou sommer namens Deon. :As ek reg verstaan is PRBB Trailers 'n kommersiële onderneming wat sleepwaens en bykomstighede vervaardig en bemark. :Dit spyt my dat ons Wikipedia GEEN advertensies of bemarking toelaat nie, dus sal 'n Wikipedia-artikel vir die maatskappy nie hier welkom wees nie. Daar is tog letterlik 1000'e plekke soos tydskrifte, nuusblaaie, of deesdae elektroniese media, waar julle jul ding kan doen (teen betaling natuurlik)! :Sterkte daarmee, en weereens jammer om jou teleur te stel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:03, 20 Mei 2026 (UTC) ::NS: Jammer Deon, ek het klaar 'n antwoord geplaas toe joune ook deurkom! Maar dit sê dieselfde ding. Groete, Gert ::: Geen skade gedoen nie. Dankie in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 20 Mei 2026 (UTC) == [[G.A. Watermeyer]] == Kan jy [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_le_Roux&diff=prev&oldid=2907267 op hierdie manier] deduplikeer? Die bladsy is beskerm. Die dubbele verwysing is: <nowiki><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref></nowiki>. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:34, 26 Mei 2026 (UTC) :{{ping|Jcb}} ek het die dubbele verwysing herstel! Dankie, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:23, 26 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:10, 26 Mei 2026 (UTC) Hi Oesjaar! Moet asb nie aan artikels vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|skryfwedstryd]] verander nie, die paneel moet hulle nog beoordeel. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:20, 2 Junie 2026 (UTC) ptyshfebtct430mz4su0ot65mj61pid 2908784 2908783 2026-06-02T09:21:37Z Aliwal2012 39067 /* G.A. Watermeyer */ 2908784 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|13 | argief1 = [[/argief2011|2009-11]] | argief2 = [[/argief2012|2012-13]] | argief3 = [[/argief2014|2014]] | argief4 = [[/argief2015|2015]] | argief5 = [[/argief2016|2016]] | argief6 = [[/argief2017|2017]] | argief7 = [[/argief2018-19|2018–19]] | argief8 = [[/argief2020|2020]] | argief9 = [[/argief2021|2021]] | argief10 = [[/argief2022|2022]] | argief11 = [[/argief2023|2023]] | argief12 = [[/argief2024|2024]] | argief13 = [[/argief2025|2025]] }} == [[Lophiidae]] == Waarom het jy dit teruggerol? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:05, 4 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, hulle noem dit dik vingers sindroom. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:15, 4 Januarie 2026 (UTC) == Wikistats ding == Hi @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 Ek het die fout met die stats daar gerapporteer. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 7 Januarie 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:40, 7 Januarie 2026 (UTC) == Happy First Edit Anniversary Oesjaar 🎉 == Hey @[[User:Oesjaar|Oesjaar]]. Your wiki edit anniversary was 1 day ago, marking 17 years of dedicated contributions to Afrikaans Wikipedia. Your passion for sharing knowledge and your remarkable contributions have not only enriched the project, but also inspired countless others to contribute. Thank you for your amazing contributions. Wishing you many more wonderful years ahead in the Wiki journey and a blessed New Year. :) -[[Gebruiker:Gnoeee|Gnoeee]] ([[Gebruikerbespreking:Gnoeee|kontak]]) 15:29, 7 Januarie 2026 (UTC) == ''Babiana socotrana'' is now ''Cyanixia socotrana'' == Hello Oesjaar, Please be informed that the former ''Babiana socotrana'' has been moved to a separate genus.<ref name=u>Goldblatt, J. C. Manning, J. Davies, [[Vincent Savolainen|V. Savolainen]] and S. Rezai (2003). [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=214957 ''Cyanixia'', a new genus for the Socotran endemic ''Babiana socotrana'' (Iridaceae–Crocoideae).] Edinburgh Journal of Botany, 60, pp 517-532</ref> There is a stub on the English Wikipedia. Regards, [[Gebruiker:Dwergenpaartje|Dwergenpaartje]] ([[Gebruikerbespreking:Dwergenpaartje|kontak]]) 23:19, 22 Februarie 2026 (UTC) {{reflist}} :: {{ping|Dwergenpaartje}}, I have actually created [[Cyanixia socotrana]] during Nov 2021 already with a note in [[Babiana]]! Thanks for your concern! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:19, 23 Februarie 2026 (UTC) == Klappenavraag == Saterdagaand, Ongeveer 19:22 Goeie naand, Oesjaar Iets het fout gegaan met die bladsy waar jy jou terme geplaas het, so ek plaas my antwoorde hier. ·        Plain flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = gewone klap''' ·        Split flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = splitklap''' ·        Slotted flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = slotted flap (slot flap) = gleufklap''' ·        Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. Vernoem na Harlan D Fowler – so ja, Fowlerklap behoort te werk. ·        Junkers flap Uitgevind deur Otto Mader by Junkers, aanvanklik op Junkers-vliegtuie gebruik – oënskynlik na Junkers-maatskappy vernoem. '''So, Junkers-klap''' ·        Gouge flap Uitgevind deur Arthur Gouge vir Short Brothers. '''Dus, Gouge-klap''' ·        Fairey-Youngman flap Oënskynlik oorspronklik deur die vliegtuigmaatskappy Fairey gebruik. '''Stel voor Fairey-Youngman-klap''' ·        Zap flap Uitgevind deur Edward F Zaparka; lyk asof die “Zap” ’n verkorting van sy van is. '''Dus Zap-klap?''' ·        Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] ·        Gurney flap '''Na Dan Gurney vernoem – dus die Gurney-klap.''' ·        Leading edge flap (leirandklap)? Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''VB = voorrandklap''' ·        Blown flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''Nie gekry nie.''' ''blaasklap, luggeblaaste klap?'' Al hierdie terme kom voor in ’n Wikipedia-artikel met die titel “Flap (auronautics)”. Dit bestaan uit beskrywings van verskillende soorte klappe. '''“VB” staan vir Vliegtuigbouterme.''' Hoop dit help! Laat weet asseblief as jy nog hulp verlang. Groete, Gaius [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:28, 28 Februarie 2026 (UTC) == Terp == Beste Oesjaar, Sal u asseblief nagaan of die kategorieë in die artikel Terp korrek is soos hulle is, of of meer bygevoeg moet word? Groete. [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 17:17, 15 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Drewes}}, dankie vir hierdie artikel. Ek sien jou moedertaal is [[Wes-Fries]]. My vrou se grootouers is in Groningen gebore, my skoonma kan nog Nederlands praat. Ek het nie 'n probleem met die Kategorieë nie. Waar woon jy? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:38, 15 Maart 2026 (UTC) ::Ek woon in Drachten, maar is in Metslawier gebore. Ongeveer 'n vyfde van my familie kom van die provinsie Groningen. Omstreeks die jaar 1800 het hulle na die gemeente Kollumerland in Friesland verhuis. My oupa aan vaderskant het nog die Groningse dialek gepraat. Nederlands was vir skool en amptelike geleenthede. Dit is heel moontlik dat jou skoonma ook Gronings by die huis gepraat het. Vriendelike groete, [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2026 (UTC) :::My skoonma is in Gronigen gebore en het Gronings by die huis gepraat. Sy was 6 toe hulle na Suid-Afrika geëmigreer het. Ek hoop ons kommunikeer meermale en dat jy sal help om ons Wikipedia uit te bou. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:28, 15 Maart 2026 (UTC) == Dankie == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Original Barnstar Hires.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Die Oorspronklike Skur-stêr''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vir u uitsonderlike bydraes tot die Afrikaanse Wikipedia. Ek erken u toegewydheid, het lesse geleer uit ons onlangse interaksie, en sien uit na vreedsame samewerking in die toekoms. --[[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:56, 22 Maart 2026 (UTC) |} == [[Charente-Maritime]] == Daardie skakel werk nie, daarom het ek dit verwyder. Daardie webwerf bestaan ​​nie meer nie, soos dit lyk. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 16:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{Gebruikervoorblad|Apollo 13}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Geïnspireer deur RSG se ''Sterre en Planete'', waar hulle oor die bekende sin gesels het, waarna ek in Duitsland geluister het. Baie dankie vir hierdie voorbladartikel, moet ek maar persoonlik ook sê. Heel gepas op ons voorblad tydens die 56ste herdenking. As ek op "wysig" kliek, is daar 'n fout by die notas, maar nie as ek dié artikel lees nie. Weet nie waar dit vandaan kom nie. Enige idee? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 12 April 2026 (UTC) :Geluk Oesjaar, dit was baie harde werk aan jou kant! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:40, 12 April 2026 (UTC) == Jou navraag oor admin status == Hallo Oesjaar. Dit is Rooiratel. Ek gebruik maar 'n temprekening omdat my skootrekenaar situasie. Sien hier : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3AGebruikersRegte&user=Oesjaar Jy moet per gebruiker sien wanner hulle status verander. Groete. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 08:31, 17 April 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:33, 17 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Kontak epos-adres == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het toe uitgevind hoe ons die epos wat na "info-af@wikimedia.org" kan lees. Ek sal die besonderhede met jou bespreek wanner ons volgende week bymekaar kom. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:47, 13 Mei 2026 (UTC) == Koffie-afspraak == Goeie middag, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Dit lyk my jy wil iewers gaan koffie drink? '''Moet my asseblief nie bel nie'''. Dit is nie nou geleë om telefonies met jou te kommunikeer nie. Die 15de Mei, 16de Mei en 18 Mei 2026 het ek reeds ander afsprake. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:49, 14 Mei 2026 (UTC) == Navraag oor Wikipedia-artikel vir PRBB Trailers == Goeie dag Deon, Ek hoop dit gaan goed. Ek kontak jou namens PRBB Trailers. Ons stel daarin belang om meer te leer oor die korrekte proses om ’n Wikipedia-artikel vir ons maatskappy op te stel, en ons het gesien dat jy baie ervaring het binne die Wikimedia/Wikipedia-gemeenskap. Ons wil graag seker maak dat alles professioneel, neutraal en volgens Wikipedia se riglyne gedoen word. Sou jy dalk beskikbaar wees om ons hiermee te adviseer of moontlik te help met die proses? Ek hoor graag van jou. Chane chane@prbb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-30140-60|&#126;2026-30140-60]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-30140-60|talk]]) 10:18, 20 Mei 2026 (UTC) ::Chane ::Ons is 'n ensiklopedie, nie 'n bemarkingsmeganisme nie. Ons laat nie bemarkings/bekendstellings artikels toe nie. Enige sodanige poging sal verwyder word. Jou maatskappy het geen ensiklopediese waarde nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 20 Mei 2026 (UTC) :Hallo Chane! Ek antwoord jou sommer namens Deon. :As ek reg verstaan is PRBB Trailers 'n kommersiële onderneming wat sleepwaens en bykomstighede vervaardig en bemark. :Dit spyt my dat ons Wikipedia GEEN advertensies of bemarking toelaat nie, dus sal 'n Wikipedia-artikel vir die maatskappy nie hier welkom wees nie. Daar is tog letterlik 1000'e plekke soos tydskrifte, nuusblaaie, of deesdae elektroniese media, waar julle jul ding kan doen (teen betaling natuurlik)! :Sterkte daarmee, en weereens jammer om jou teleur te stel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:03, 20 Mei 2026 (UTC) ::NS: Jammer Deon, ek het klaar 'n antwoord geplaas toe joune ook deurkom! Maar dit sê dieselfde ding. Groete, Gert ::: Geen skade gedoen nie. Dankie in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 20 Mei 2026 (UTC) == [[G.A. Watermeyer]] == Kan jy [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_le_Roux&diff=prev&oldid=2907267 op hierdie manier] deduplikeer? Die bladsy is beskerm. Die dubbele verwysing is: <nowiki><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref></nowiki>. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:34, 26 Mei 2026 (UTC) :{{ping|Jcb}} ek het die dubbele verwysing herstel! Dankie, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:23, 26 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:10, 26 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hi Oesjaar! Moet asb nie aan artikels vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|skryfwedstryd]] verander nie, die paneel moet hulle nog beoordeel. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:20, 2 Junie 2026 (UTC) a17sl706ddjbkkrpwosc9rhy780dq4b 2908788 2908784 2026-06-02T09:48:24Z Oesjaar 7467 /* Skryfwedstryd 2026 */ Antwoord 2908788 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|13 | argief1 = [[/argief2011|2009-11]] | argief2 = [[/argief2012|2012-13]] | argief3 = [[/argief2014|2014]] | argief4 = [[/argief2015|2015]] | argief5 = [[/argief2016|2016]] | argief6 = [[/argief2017|2017]] | argief7 = [[/argief2018-19|2018–19]] | argief8 = [[/argief2020|2020]] | argief9 = [[/argief2021|2021]] | argief10 = [[/argief2022|2022]] | argief11 = [[/argief2023|2023]] | argief12 = [[/argief2024|2024]] | argief13 = [[/argief2025|2025]] }} == [[Lophiidae]] == Waarom het jy dit teruggerol? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:05, 4 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, hulle noem dit dik vingers sindroom. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:15, 4 Januarie 2026 (UTC) == Wikistats ding == Hi @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 Ek het die fout met die stats daar gerapporteer. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 7 Januarie 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:40, 7 Januarie 2026 (UTC) == Happy First Edit Anniversary Oesjaar 🎉 == Hey @[[User:Oesjaar|Oesjaar]]. Your wiki edit anniversary was 1 day ago, marking 17 years of dedicated contributions to Afrikaans Wikipedia. Your passion for sharing knowledge and your remarkable contributions have not only enriched the project, but also inspired countless others to contribute. Thank you for your amazing contributions. Wishing you many more wonderful years ahead in the Wiki journey and a blessed New Year. :) -[[Gebruiker:Gnoeee|Gnoeee]] ([[Gebruikerbespreking:Gnoeee|kontak]]) 15:29, 7 Januarie 2026 (UTC) == ''Babiana socotrana'' is now ''Cyanixia socotrana'' == Hello Oesjaar, Please be informed that the former ''Babiana socotrana'' has been moved to a separate genus.<ref name=u>Goldblatt, J. C. Manning, J. Davies, [[Vincent Savolainen|V. Savolainen]] and S. Rezai (2003). [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=214957 ''Cyanixia'', a new genus for the Socotran endemic ''Babiana socotrana'' (Iridaceae–Crocoideae).] Edinburgh Journal of Botany, 60, pp 517-532</ref> There is a stub on the English Wikipedia. Regards, [[Gebruiker:Dwergenpaartje|Dwergenpaartje]] ([[Gebruikerbespreking:Dwergenpaartje|kontak]]) 23:19, 22 Februarie 2026 (UTC) {{reflist}} :: {{ping|Dwergenpaartje}}, I have actually created [[Cyanixia socotrana]] during Nov 2021 already with a note in [[Babiana]]! Thanks for your concern! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:19, 23 Februarie 2026 (UTC) == Klappenavraag == Saterdagaand, Ongeveer 19:22 Goeie naand, Oesjaar Iets het fout gegaan met die bladsy waar jy jou terme geplaas het, so ek plaas my antwoorde hier. ·        Plain flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = gewone klap''' ·        Split flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = splitklap''' ·        Slotted flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = slotted flap (slot flap) = gleufklap''' ·        Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. Vernoem na Harlan D Fowler – so ja, Fowlerklap behoort te werk. ·        Junkers flap Uitgevind deur Otto Mader by Junkers, aanvanklik op Junkers-vliegtuie gebruik – oënskynlik na Junkers-maatskappy vernoem. '''So, Junkers-klap''' ·        Gouge flap Uitgevind deur Arthur Gouge vir Short Brothers. '''Dus, Gouge-klap''' ·        Fairey-Youngman flap Oënskynlik oorspronklik deur die vliegtuigmaatskappy Fairey gebruik. '''Stel voor Fairey-Youngman-klap''' ·        Zap flap Uitgevind deur Edward F Zaparka; lyk asof die “Zap” ’n verkorting van sy van is. '''Dus Zap-klap?''' ·        Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] ·        Gurney flap '''Na Dan Gurney vernoem – dus die Gurney-klap.''' ·        Leading edge flap (leirandklap)? Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''VB = voorrandklap''' ·        Blown flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''Nie gekry nie.''' ''blaasklap, luggeblaaste klap?'' Al hierdie terme kom voor in ’n Wikipedia-artikel met die titel “Flap (auronautics)”. Dit bestaan uit beskrywings van verskillende soorte klappe. '''“VB” staan vir Vliegtuigbouterme.''' Hoop dit help! Laat weet asseblief as jy nog hulp verlang. Groete, Gaius [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:28, 28 Februarie 2026 (UTC) == Terp == Beste Oesjaar, Sal u asseblief nagaan of die kategorieë in die artikel Terp korrek is soos hulle is, of of meer bygevoeg moet word? Groete. [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 17:17, 15 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Drewes}}, dankie vir hierdie artikel. Ek sien jou moedertaal is [[Wes-Fries]]. My vrou se grootouers is in Groningen gebore, my skoonma kan nog Nederlands praat. Ek het nie 'n probleem met die Kategorieë nie. Waar woon jy? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:38, 15 Maart 2026 (UTC) ::Ek woon in Drachten, maar is in Metslawier gebore. Ongeveer 'n vyfde van my familie kom van die provinsie Groningen. Omstreeks die jaar 1800 het hulle na die gemeente Kollumerland in Friesland verhuis. My oupa aan vaderskant het nog die Groningse dialek gepraat. Nederlands was vir skool en amptelike geleenthede. Dit is heel moontlik dat jou skoonma ook Gronings by die huis gepraat het. Vriendelike groete, [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2026 (UTC) :::My skoonma is in Gronigen gebore en het Gronings by die huis gepraat. Sy was 6 toe hulle na Suid-Afrika geëmigreer het. Ek hoop ons kommunikeer meermale en dat jy sal help om ons Wikipedia uit te bou. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:28, 15 Maart 2026 (UTC) == Dankie == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Original Barnstar Hires.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Die Oorspronklike Skur-stêr''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vir u uitsonderlike bydraes tot die Afrikaanse Wikipedia. Ek erken u toegewydheid, het lesse geleer uit ons onlangse interaksie, en sien uit na vreedsame samewerking in die toekoms. --[[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:56, 22 Maart 2026 (UTC) |} == [[Charente-Maritime]] == Daardie skakel werk nie, daarom het ek dit verwyder. Daardie webwerf bestaan ​​nie meer nie, soos dit lyk. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 16:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{Gebruikervoorblad|Apollo 13}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Geïnspireer deur RSG se ''Sterre en Planete'', waar hulle oor die bekende sin gesels het, waarna ek in Duitsland geluister het. Baie dankie vir hierdie voorbladartikel, moet ek maar persoonlik ook sê. Heel gepas op ons voorblad tydens die 56ste herdenking. As ek op "wysig" kliek, is daar 'n fout by die notas, maar nie as ek dié artikel lees nie. Weet nie waar dit vandaan kom nie. Enige idee? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 12 April 2026 (UTC) :Geluk Oesjaar, dit was baie harde werk aan jou kant! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:40, 12 April 2026 (UTC) == Jou navraag oor admin status == Hallo Oesjaar. Dit is Rooiratel. Ek gebruik maar 'n temprekening omdat my skootrekenaar situasie. Sien hier : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3AGebruikersRegte&user=Oesjaar Jy moet per gebruiker sien wanner hulle status verander. Groete. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 08:31, 17 April 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:33, 17 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Kontak epos-adres == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het toe uitgevind hoe ons die epos wat na "info-af@wikimedia.org" kan lees. Ek sal die besonderhede met jou bespreek wanner ons volgende week bymekaar kom. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:47, 13 Mei 2026 (UTC) == Koffie-afspraak == Goeie middag, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Dit lyk my jy wil iewers gaan koffie drink? '''Moet my asseblief nie bel nie'''. Dit is nie nou geleë om telefonies met jou te kommunikeer nie. Die 15de Mei, 16de Mei en 18 Mei 2026 het ek reeds ander afsprake. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:49, 14 Mei 2026 (UTC) == Navraag oor Wikipedia-artikel vir PRBB Trailers == Goeie dag Deon, Ek hoop dit gaan goed. Ek kontak jou namens PRBB Trailers. Ons stel daarin belang om meer te leer oor die korrekte proses om ’n Wikipedia-artikel vir ons maatskappy op te stel, en ons het gesien dat jy baie ervaring het binne die Wikimedia/Wikipedia-gemeenskap. Ons wil graag seker maak dat alles professioneel, neutraal en volgens Wikipedia se riglyne gedoen word. Sou jy dalk beskikbaar wees om ons hiermee te adviseer of moontlik te help met die proses? Ek hoor graag van jou. Chane chane@prbb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-30140-60|&#126;2026-30140-60]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-30140-60|talk]]) 10:18, 20 Mei 2026 (UTC) ::Chane ::Ons is 'n ensiklopedie, nie 'n bemarkingsmeganisme nie. Ons laat nie bemarkings/bekendstellings artikels toe nie. Enige sodanige poging sal verwyder word. Jou maatskappy het geen ensiklopediese waarde nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 20 Mei 2026 (UTC) :Hallo Chane! Ek antwoord jou sommer namens Deon. :As ek reg verstaan is PRBB Trailers 'n kommersiële onderneming wat sleepwaens en bykomstighede vervaardig en bemark. :Dit spyt my dat ons Wikipedia GEEN advertensies of bemarking toelaat nie, dus sal 'n Wikipedia-artikel vir die maatskappy nie hier welkom wees nie. Daar is tog letterlik 1000'e plekke soos tydskrifte, nuusblaaie, of deesdae elektroniese media, waar julle jul ding kan doen (teen betaling natuurlik)! :Sterkte daarmee, en weereens jammer om jou teleur te stel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:03, 20 Mei 2026 (UTC) ::NS: Jammer Deon, ek het klaar 'n antwoord geplaas toe joune ook deurkom! Maar dit sê dieselfde ding. Groete, Gert ::: Geen skade gedoen nie. Dankie in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 20 Mei 2026 (UTC) == [[G.A. Watermeyer]] == Kan jy [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_le_Roux&diff=prev&oldid=2907267 op hierdie manier] deduplikeer? Die bladsy is beskerm. Die dubbele verwysing is: <nowiki><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref></nowiki>. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:34, 26 Mei 2026 (UTC) :{{ping|Jcb}} ek het die dubbele verwysing herstel! Dankie, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:23, 26 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:10, 26 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hi Oesjaar! Moet asb nie aan artikels vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|skryfwedstryd]] verander nie, die paneel moet hulle nog beoordeel. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:20, 2 Junie 2026 (UTC) :Ongelukkig het die artikels foute in wat deur die compiler uitgeskop word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:48, 2 Junie 2026 (UTC) iytpx0xhiwztosl98z1rgl2124tihmx 2908790 2908788 2026-06-02T10:15:13Z Aliwal2012 39067 /* Skryfwedstryd 2026 */ Antwoord 2908790 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|13 | argief1 = [[/argief2011|2009-11]] | argief2 = [[/argief2012|2012-13]] | argief3 = [[/argief2014|2014]] | argief4 = [[/argief2015|2015]] | argief5 = [[/argief2016|2016]] | argief6 = [[/argief2017|2017]] | argief7 = [[/argief2018-19|2018–19]] | argief8 = [[/argief2020|2020]] | argief9 = [[/argief2021|2021]] | argief10 = [[/argief2022|2022]] | argief11 = [[/argief2023|2023]] | argief12 = [[/argief2024|2024]] | argief13 = [[/argief2025|2025]] }} == [[Lophiidae]] == Waarom het jy dit teruggerol? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:05, 4 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, hulle noem dit dik vingers sindroom. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:15, 4 Januarie 2026 (UTC) == Wikistats ding == Hi @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 Ek het die fout met die stats daar gerapporteer. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 7 Januarie 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:40, 7 Januarie 2026 (UTC) == Happy First Edit Anniversary Oesjaar 🎉 == Hey @[[User:Oesjaar|Oesjaar]]. Your wiki edit anniversary was 1 day ago, marking 17 years of dedicated contributions to Afrikaans Wikipedia. Your passion for sharing knowledge and your remarkable contributions have not only enriched the project, but also inspired countless others to contribute. Thank you for your amazing contributions. Wishing you many more wonderful years ahead in the Wiki journey and a blessed New Year. :) -[[Gebruiker:Gnoeee|Gnoeee]] ([[Gebruikerbespreking:Gnoeee|kontak]]) 15:29, 7 Januarie 2026 (UTC) == ''Babiana socotrana'' is now ''Cyanixia socotrana'' == Hello Oesjaar, Please be informed that the former ''Babiana socotrana'' has been moved to a separate genus.<ref name=u>Goldblatt, J. C. Manning, J. Davies, [[Vincent Savolainen|V. Savolainen]] and S. Rezai (2003). [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=214957 ''Cyanixia'', a new genus for the Socotran endemic ''Babiana socotrana'' (Iridaceae–Crocoideae).] Edinburgh Journal of Botany, 60, pp 517-532</ref> There is a stub on the English Wikipedia. Regards, [[Gebruiker:Dwergenpaartje|Dwergenpaartje]] ([[Gebruikerbespreking:Dwergenpaartje|kontak]]) 23:19, 22 Februarie 2026 (UTC) {{reflist}} :: {{ping|Dwergenpaartje}}, I have actually created [[Cyanixia socotrana]] during Nov 2021 already with a note in [[Babiana]]! Thanks for your concern! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:19, 23 Februarie 2026 (UTC) == Klappenavraag == Saterdagaand, Ongeveer 19:22 Goeie naand, Oesjaar Iets het fout gegaan met die bladsy waar jy jou terme geplaas het, so ek plaas my antwoorde hier. ·        Plain flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = gewone klap''' ·        Split flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = splitklap''' ·        Slotted flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = slotted flap (slot flap) = gleufklap''' ·        Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. Vernoem na Harlan D Fowler – so ja, Fowlerklap behoort te werk. ·        Junkers flap Uitgevind deur Otto Mader by Junkers, aanvanklik op Junkers-vliegtuie gebruik – oënskynlik na Junkers-maatskappy vernoem. '''So, Junkers-klap''' ·        Gouge flap Uitgevind deur Arthur Gouge vir Short Brothers. '''Dus, Gouge-klap''' ·        Fairey-Youngman flap Oënskynlik oorspronklik deur die vliegtuigmaatskappy Fairey gebruik. '''Stel voor Fairey-Youngman-klap''' ·        Zap flap Uitgevind deur Edward F Zaparka; lyk asof die “Zap” ’n verkorting van sy van is. '''Dus Zap-klap?''' ·        Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] ·        Gurney flap '''Na Dan Gurney vernoem – dus die Gurney-klap.''' ·        Leading edge flap (leirandklap)? Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''VB = voorrandklap''' ·        Blown flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''Nie gekry nie.''' ''blaasklap, luggeblaaste klap?'' Al hierdie terme kom voor in ’n Wikipedia-artikel met die titel “Flap (auronautics)”. Dit bestaan uit beskrywings van verskillende soorte klappe. '''“VB” staan vir Vliegtuigbouterme.''' Hoop dit help! Laat weet asseblief as jy nog hulp verlang. Groete, Gaius [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:28, 28 Februarie 2026 (UTC) == Terp == Beste Oesjaar, Sal u asseblief nagaan of die kategorieë in die artikel Terp korrek is soos hulle is, of of meer bygevoeg moet word? Groete. [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 17:17, 15 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Drewes}}, dankie vir hierdie artikel. Ek sien jou moedertaal is [[Wes-Fries]]. My vrou se grootouers is in Groningen gebore, my skoonma kan nog Nederlands praat. Ek het nie 'n probleem met die Kategorieë nie. Waar woon jy? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:38, 15 Maart 2026 (UTC) ::Ek woon in Drachten, maar is in Metslawier gebore. Ongeveer 'n vyfde van my familie kom van die provinsie Groningen. Omstreeks die jaar 1800 het hulle na die gemeente Kollumerland in Friesland verhuis. My oupa aan vaderskant het nog die Groningse dialek gepraat. Nederlands was vir skool en amptelike geleenthede. Dit is heel moontlik dat jou skoonma ook Gronings by die huis gepraat het. Vriendelike groete, [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2026 (UTC) :::My skoonma is in Gronigen gebore en het Gronings by die huis gepraat. Sy was 6 toe hulle na Suid-Afrika geëmigreer het. Ek hoop ons kommunikeer meermale en dat jy sal help om ons Wikipedia uit te bou. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:28, 15 Maart 2026 (UTC) == Dankie == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Original Barnstar Hires.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Die Oorspronklike Skur-stêr''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vir u uitsonderlike bydraes tot die Afrikaanse Wikipedia. Ek erken u toegewydheid, het lesse geleer uit ons onlangse interaksie, en sien uit na vreedsame samewerking in die toekoms. --[[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:56, 22 Maart 2026 (UTC) |} == [[Charente-Maritime]] == Daardie skakel werk nie, daarom het ek dit verwyder. Daardie webwerf bestaan ​​nie meer nie, soos dit lyk. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 16:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{Gebruikervoorblad|Apollo 13}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Geïnspireer deur RSG se ''Sterre en Planete'', waar hulle oor die bekende sin gesels het, waarna ek in Duitsland geluister het. Baie dankie vir hierdie voorbladartikel, moet ek maar persoonlik ook sê. Heel gepas op ons voorblad tydens die 56ste herdenking. As ek op "wysig" kliek, is daar 'n fout by die notas, maar nie as ek dié artikel lees nie. Weet nie waar dit vandaan kom nie. Enige idee? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 12 April 2026 (UTC) :Geluk Oesjaar, dit was baie harde werk aan jou kant! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:40, 12 April 2026 (UTC) == Jou navraag oor admin status == Hallo Oesjaar. Dit is Rooiratel. Ek gebruik maar 'n temprekening omdat my skootrekenaar situasie. Sien hier : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3AGebruikersRegte&user=Oesjaar Jy moet per gebruiker sien wanner hulle status verander. Groete. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 08:31, 17 April 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:33, 17 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Kontak epos-adres == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het toe uitgevind hoe ons die epos wat na "info-af@wikimedia.org" kan lees. Ek sal die besonderhede met jou bespreek wanner ons volgende week bymekaar kom. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:47, 13 Mei 2026 (UTC) == Koffie-afspraak == Goeie middag, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Dit lyk my jy wil iewers gaan koffie drink? '''Moet my asseblief nie bel nie'''. Dit is nie nou geleë om telefonies met jou te kommunikeer nie. Die 15de Mei, 16de Mei en 18 Mei 2026 het ek reeds ander afsprake. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:49, 14 Mei 2026 (UTC) == Navraag oor Wikipedia-artikel vir PRBB Trailers == Goeie dag Deon, Ek hoop dit gaan goed. Ek kontak jou namens PRBB Trailers. Ons stel daarin belang om meer te leer oor die korrekte proses om ’n Wikipedia-artikel vir ons maatskappy op te stel, en ons het gesien dat jy baie ervaring het binne die Wikimedia/Wikipedia-gemeenskap. Ons wil graag seker maak dat alles professioneel, neutraal en volgens Wikipedia se riglyne gedoen word. Sou jy dalk beskikbaar wees om ons hiermee te adviseer of moontlik te help met die proses? Ek hoor graag van jou. Chane chane@prbb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-30140-60|&#126;2026-30140-60]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-30140-60|talk]]) 10:18, 20 Mei 2026 (UTC) ::Chane ::Ons is 'n ensiklopedie, nie 'n bemarkingsmeganisme nie. Ons laat nie bemarkings/bekendstellings artikels toe nie. Enige sodanige poging sal verwyder word. Jou maatskappy het geen ensiklopediese waarde nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 20 Mei 2026 (UTC) :Hallo Chane! Ek antwoord jou sommer namens Deon. :As ek reg verstaan is PRBB Trailers 'n kommersiële onderneming wat sleepwaens en bykomstighede vervaardig en bemark. :Dit spyt my dat ons Wikipedia GEEN advertensies of bemarking toelaat nie, dus sal 'n Wikipedia-artikel vir die maatskappy nie hier welkom wees nie. Daar is tog letterlik 1000'e plekke soos tydskrifte, nuusblaaie, of deesdae elektroniese media, waar julle jul ding kan doen (teen betaling natuurlik)! :Sterkte daarmee, en weereens jammer om jou teleur te stel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:03, 20 Mei 2026 (UTC) ::NS: Jammer Deon, ek het klaar 'n antwoord geplaas toe joune ook deurkom! Maar dit sê dieselfde ding. Groete, Gert ::: Geen skade gedoen nie. Dankie in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 20 Mei 2026 (UTC) == [[G.A. Watermeyer]] == Kan jy [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_le_Roux&diff=prev&oldid=2907267 op hierdie manier] deduplikeer? Die bladsy is beskerm. Die dubbele verwysing is: <nowiki><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref></nowiki>. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:34, 26 Mei 2026 (UTC) :{{ping|Jcb}} ek het die dubbele verwysing herstel! Dankie, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:23, 26 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:10, 26 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hi Oesjaar! Moet asb nie aan artikels vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|skryfwedstryd]] verander nie, die paneel moet hulle nog beoordeel. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:20, 2 Junie 2026 (UTC) :Ongelukkig het die artikels foute in wat deur die compiler uitgeskop word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:48, 2 Junie 2026 (UTC) ::Dit is so ja, maar weerhou jou asb daarvan, die wedstryd is nou byna voltooi. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:15, 2 Junie 2026 (UTC) 8i864e30woea3qwjmq4j4s21z0j2ccb 2908791 2908790 2026-06-02T10:26:25Z Oesjaar 7467 /* Skryfwedstryd 2026 */ Antwoord. 2908791 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|13 | argief1 = [[/argief2011|2009-11]] | argief2 = [[/argief2012|2012-13]] | argief3 = [[/argief2014|2014]] | argief4 = [[/argief2015|2015]] | argief5 = [[/argief2016|2016]] | argief6 = [[/argief2017|2017]] | argief7 = [[/argief2018-19|2018–19]] | argief8 = [[/argief2020|2020]] | argief9 = [[/argief2021|2021]] | argief10 = [[/argief2022|2022]] | argief11 = [[/argief2023|2023]] | argief12 = [[/argief2024|2024]] | argief13 = [[/argief2025|2025]] }} == [[Lophiidae]] == Waarom het jy dit teruggerol? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:05, 4 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, hulle noem dit dik vingers sindroom. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:15, 4 Januarie 2026 (UTC) == Wikistats ding == Hi @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 Ek het die fout met die stats daar gerapporteer. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 7 Januarie 2026 (UTC) : [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:40, 7 Januarie 2026 (UTC) == Happy First Edit Anniversary Oesjaar 🎉 == Hey @[[User:Oesjaar|Oesjaar]]. Your wiki edit anniversary was 1 day ago, marking 17 years of dedicated contributions to Afrikaans Wikipedia. Your passion for sharing knowledge and your remarkable contributions have not only enriched the project, but also inspired countless others to contribute. Thank you for your amazing contributions. Wishing you many more wonderful years ahead in the Wiki journey and a blessed New Year. :) -[[Gebruiker:Gnoeee|Gnoeee]] ([[Gebruikerbespreking:Gnoeee|kontak]]) 15:29, 7 Januarie 2026 (UTC) == ''Babiana socotrana'' is now ''Cyanixia socotrana'' == Hello Oesjaar, Please be informed that the former ''Babiana socotrana'' has been moved to a separate genus.<ref name=u>Goldblatt, J. C. Manning, J. Davies, [[Vincent Savolainen|V. Savolainen]] and S. Rezai (2003). [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=214957 ''Cyanixia'', a new genus for the Socotran endemic ''Babiana socotrana'' (Iridaceae–Crocoideae).] Edinburgh Journal of Botany, 60, pp 517-532</ref> There is a stub on the English Wikipedia. Regards, [[Gebruiker:Dwergenpaartje|Dwergenpaartje]] ([[Gebruikerbespreking:Dwergenpaartje|kontak]]) 23:19, 22 Februarie 2026 (UTC) {{reflist}} :: {{ping|Dwergenpaartje}}, I have actually created [[Cyanixia socotrana]] during Nov 2021 already with a note in [[Babiana]]! Thanks for your concern! Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:19, 23 Februarie 2026 (UTC) == Klappenavraag == Saterdagaand, Ongeveer 19:22 Goeie naand, Oesjaar Iets het fout gegaan met die bladsy waar jy jou terme geplaas het, so ek plaas my antwoorde hier. ·        Plain flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = gewone klap''' ·        Split flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = splitklap''' ·        Slotted flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. Hy kom ook by van die ander beskrywings van klappe voor. '''VB = slotted flap (slot flap) = gleufklap''' ·        Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. Vernoem na Harlan D Fowler – so ja, Fowlerklap behoort te werk. ·        Junkers flap Uitgevind deur Otto Mader by Junkers, aanvanklik op Junkers-vliegtuie gebruik – oënskynlik na Junkers-maatskappy vernoem. '''So, Junkers-klap''' ·        Gouge flap Uitgevind deur Arthur Gouge vir Short Brothers. '''Dus, Gouge-klap''' ·        Fairey-Youngman flap Oënskynlik oorspronklik deur die vliegtuigmaatskappy Fairey gebruik. '''Stel voor Fairey-Youngman-klap''' ·        Zap flap Uitgevind deur Edward F Zaparka; lyk asof die “Zap” ’n verkorting van sy van is. '''Dus Zap-klap?''' ·        Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] ·        Gurney flap '''Na Dan Gurney vernoem – dus die Gurney-klap.''' ·        Leading edge flap (leirandklap)? Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''VB = voorrandklap''' ·        Blown flap Hy word beskryf, so dit is ’n soort klap. '''Nie gekry nie.''' ''blaasklap, luggeblaaste klap?'' Al hierdie terme kom voor in ’n Wikipedia-artikel met die titel “Flap (auronautics)”. Dit bestaan uit beskrywings van verskillende soorte klappe. '''“VB” staan vir Vliegtuigbouterme.''' Hoop dit help! Laat weet asseblief as jy nog hulp verlang. Groete, Gaius [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:28, 28 Februarie 2026 (UTC) == Terp == Beste Oesjaar, Sal u asseblief nagaan of die kategorieë in die artikel Terp korrek is soos hulle is, of of meer bygevoeg moet word? Groete. [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 17:17, 15 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Drewes}}, dankie vir hierdie artikel. Ek sien jou moedertaal is [[Wes-Fries]]. My vrou se grootouers is in Groningen gebore, my skoonma kan nog Nederlands praat. Ek het nie 'n probleem met die Kategorieë nie. Waar woon jy? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:38, 15 Maart 2026 (UTC) ::Ek woon in Drachten, maar is in Metslawier gebore. Ongeveer 'n vyfde van my familie kom van die provinsie Groningen. Omstreeks die jaar 1800 het hulle na die gemeente Kollumerland in Friesland verhuis. My oupa aan vaderskant het nog die Groningse dialek gepraat. Nederlands was vir skool en amptelike geleenthede. Dit is heel moontlik dat jou skoonma ook Gronings by die huis gepraat het. Vriendelike groete, [[Gebruiker:Drewes|Drewes]] ([[Gebruikerbespreking:Drewes|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2026 (UTC) :::My skoonma is in Gronigen gebore en het Gronings by die huis gepraat. Sy was 6 toe hulle na Suid-Afrika geëmigreer het. Ek hoop ons kommunikeer meermale en dat jy sal help om ons Wikipedia uit te bou. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:28, 15 Maart 2026 (UTC) == Dankie == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Original Barnstar Hires.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Die Oorspronklike Skur-stêr''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Vir u uitsonderlike bydraes tot die Afrikaanse Wikipedia. Ek erken u toegewydheid, het lesse geleer uit ons onlangse interaksie, en sien uit na vreedsame samewerking in die toekoms. --[[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:56, 22 Maart 2026 (UTC) |} == [[Charente-Maritime]] == Daardie skakel werk nie, daarom het ek dit verwyder. Daardie webwerf bestaan ​​nie meer nie, soos dit lyk. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 16:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Apollo 13]] == {{Gebruikervoorblad|Apollo 13}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Geïnspireer deur RSG se ''Sterre en Planete'', waar hulle oor die bekende sin gesels het, waarna ek in Duitsland geluister het. Baie dankie vir hierdie voorbladartikel, moet ek maar persoonlik ook sê. Heel gepas op ons voorblad tydens die 56ste herdenking. As ek op "wysig" kliek, is daar 'n fout by die notas, maar nie as ek dié artikel lees nie. Weet nie waar dit vandaan kom nie. Enige idee? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:35, 12 April 2026 (UTC) :Geluk Oesjaar, dit was baie harde werk aan jou kant! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:40, 12 April 2026 (UTC) == Jou navraag oor admin status == Hallo Oesjaar. Dit is Rooiratel. Ek gebruik maar 'n temprekening omdat my skootrekenaar situasie. Sien hier : https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal%3AGebruikersRegte&user=Oesjaar Jy moet per gebruiker sien wanner hulle status verander. Groete. - [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-22503-02|&#126;2026-22503-02]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-22503-02|talk]]) 08:31, 17 April 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:33, 17 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Kontak epos-adres == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek het toe uitgevind hoe ons die epos wat na "info-af@wikimedia.org" kan lees. Ek sal die besonderhede met jou bespreek wanner ons volgende week bymekaar kom. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:47, 13 Mei 2026 (UTC) == Koffie-afspraak == Goeie middag, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Dit lyk my jy wil iewers gaan koffie drink? '''Moet my asseblief nie bel nie'''. Dit is nie nou geleë om telefonies met jou te kommunikeer nie. Die 15de Mei, 16de Mei en 18 Mei 2026 het ek reeds ander afsprake. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:49, 14 Mei 2026 (UTC) == Navraag oor Wikipedia-artikel vir PRBB Trailers == Goeie dag Deon, Ek hoop dit gaan goed. Ek kontak jou namens PRBB Trailers. Ons stel daarin belang om meer te leer oor die korrekte proses om ’n Wikipedia-artikel vir ons maatskappy op te stel, en ons het gesien dat jy baie ervaring het binne die Wikimedia/Wikipedia-gemeenskap. Ons wil graag seker maak dat alles professioneel, neutraal en volgens Wikipedia se riglyne gedoen word. Sou jy dalk beskikbaar wees om ons hiermee te adviseer of moontlik te help met die proses? Ek hoor graag van jou. Chane chane@prbb.co.za [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-30140-60|&#126;2026-30140-60]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-30140-60|talk]]) 10:18, 20 Mei 2026 (UTC) ::Chane ::Ons is 'n ensiklopedie, nie 'n bemarkingsmeganisme nie. Ons laat nie bemarkings/bekendstellings artikels toe nie. Enige sodanige poging sal verwyder word. Jou maatskappy het geen ensiklopediese waarde nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 20 Mei 2026 (UTC) :Hallo Chane! Ek antwoord jou sommer namens Deon. :As ek reg verstaan is PRBB Trailers 'n kommersiële onderneming wat sleepwaens en bykomstighede vervaardig en bemark. :Dit spyt my dat ons Wikipedia GEEN advertensies of bemarking toelaat nie, dus sal 'n Wikipedia-artikel vir die maatskappy nie hier welkom wees nie. Daar is tog letterlik 1000'e plekke soos tydskrifte, nuusblaaie, of deesdae elektroniese media, waar julle jul ding kan doen (teen betaling natuurlik)! :Sterkte daarmee, en weereens jammer om jou teleur te stel. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:03, 20 Mei 2026 (UTC) ::NS: Jammer Deon, ek het klaar 'n antwoord geplaas toe joune ook deurkom! Maar dit sê dieselfde ding. Groete, Gert ::: Geen skade gedoen nie. Dankie in elk geval. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 20 Mei 2026 (UTC) == [[G.A. Watermeyer]] == Kan jy [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Fred_le_Roux&diff=prev&oldid=2907267 op hierdie manier] deduplikeer? Die bladsy is beskerm. Die dubbele verwysing is: <nowiki><ref>Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref></nowiki>. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:34, 26 Mei 2026 (UTC) :{{ping|Jcb}} ek het die dubbele verwysing herstel! Dankie, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:23, 26 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:10, 26 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hi Oesjaar! Moet asb nie aan artikels vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|skryfwedstryd]] verander nie, die paneel moet hulle nog beoordeel. Groete! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:20, 2 Junie 2026 (UTC) :Ongelukkig het die artikels foute in wat deur die compiler uitgeskop word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:48, 2 Junie 2026 (UTC) ::Dit is so ja, maar weerhou jou asb daarvan, die wedstryd is nou byna voltooi. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:15, 2 Junie 2026 (UTC) :::Nie een van die artikels dra 'n teken dat dit deel van die kompetisie is nie. Dumbassman het in elk geval ook vanoggend aan 'n artikel verander. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:26, 2 Junie 2026 (UTC) p965wiix23ppc1ndbvta4nxm692q6vh 0 38009 2908754 2747986 2026-06-02T08:42:27Z JMK 649 etim, verw 2908754 wikitext text/x-wiki {{Tabel_distrikte_van_Suid-Afrika |naam=Ugu |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |kode=DC21 |tipe=Distriksmunisipaliteit |munisipaliteite=[[Ray Nkonyeni Plaaslike Munisipaliteit|Ray Nkonyeni]], [[uMdoni Plaaslike Munisipaliteit|uMdoni]], [[uMuziwabantu Plaaslike Munisipaliteit|uMuziwabantu]], [[Umzumbe Plaaslike Munisipaliteit|Umzumbe]] |hoofstad=[[Port Shepstone]] |burgemeester= Sikhumbuzo Issac Mqadi |bevolking=722 484 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Engels]], [[Xhosa]] |area= 5 047 |beeld_ligging=Map_of_KwaZulu-Natal_with_Ugu_highlighted_(2011).svg }} Die '''Ugu-distriksmunisipaliteit''' is een van die 10 distriksmunisipaliteite van [[KwaZulu-Natal]]. Die setel van die munisipaliteit is in [[Port Shepstone]]. Die meeste inwoners in die munisipale gebied is [[Zoeloe]]sprekend. Die munisipaliteit se kode is DC21. ''Ugu'' beteken "kus" of "waterkant" in [[Zoeloe]].<ref name="wz1">{{cite web |last1=White Zulu |title=Translating KwaZulu-Natal’s Municipalities |url=https://umabhengwane.com/2013/05/18/translating-kwazulu-natals-municipalities/ |website=umabhengwane.com |publisher=umabhengwane |date=18 Mei 2013 |access-date=2 Junie 2026}}</ref> == Geografie == === Bure === Die munisipaliteit word begrens deur: * [[uMgungundlovu-distriksmunisipaliteit|uMgungundlovu]] (DC22) in die noorde * [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit|eThekwini]] (ETH) in die noordooste * die [[Indiese oseaan]] in die ooste * [[O.R. Tambo-distriksmunisipaliteit|O.R. Tambo]] (DC15) in die suidweste * [[Harry Gwala-distriksmunisipaliteit|Harry Gwala]] (DC43) in die weste === Plaaslike munisipaliteite onder Ugu === Die munisipaliteit bestaan uit die volgende plaaslike munisipaliteite: {| class="wikitable" !Plaaslike munisipaliteit !Kode !Bevolking !% |- |[[Ray Nkonyeni Plaaslike Munisipaliteit|Ray Nkonyeni]] ||KZN216 ||308 675 ||37.7% |- |[[Umzumbe Plaaslike Munisipaliteit|uMzumbe]] ||KZN213 ||193 764 ||27.52% |- |[[uMuziwabantu Plaaslike Munisipaliteit|uMuziwabantu]] ||KZN214 ||92 322 ||13.11% |- |[[uMdoni Plaaslike Munisipaliteit|uMdoni]] ||KZN212 ||62 290 ||8.85% |- |[[Vulamehlo Plaaslike Munisipaliteit|Vulamehlo ''(ontbind in 2016)'']] ||KZN211 ||83 045 ||11.80% |} == Demografie == Die volgende statistiek is van die sensus in 2011. {| class="wikitable" !Taal !Bevolking !% |- |[[Zoeloe]] ||588 483 ||82.69% |- |[[Engels]] ||58 801 ||8.26% |- |[[Xhosa]] ||30 440 ||4.28% |- |[[Afrikaans]] ||14 616 ||2.05% |- |[[Ndebele]] ||7 191 ||1.01% |- |[[Tswana]] ||3 441 ||0.48% |- |Gebaretaal ||2 704 ||0.38% |- |[[Ander tale van Suid-Afrika|Ander]] ||2 198 ||0.31% |- |[[Noord-Sotho]] ||1 558 ||0.22% |- |[[Suid-Sotho]] ||1 511 ||0.21% |- |[[Venda (taal)|Venda]] ||319 ||0.04% |- |[[Swazi]] ||229 ||0.03% |- |[[Tsonga]] ||214 ||0.03% |} === Geslag === {| class="wikitable" !Geslag !Bevolking !% |- |Vroulik ||383 323 ||53.06% |- |Manlik ||339,161 ||46.94% |} === Etniese groepering === {| class="wikitable" !Etniese groepering !Bevolking !% |- |Swart ||654 773 ||90.63% |- |Blank ||35,723 ||4.94% |- |Asiaties ||24 711 ||3.42% |- |Kleurling ||6 123 ||0.85% |- |Ander ||1 154 ||0.16% |} === Ouderdom === {| class="wikitable" !Ouderdom !Bevolking !% |- |00 - 04 ||76 009 ||10.80% |- |05 - 09 ||91 171 ||12.95% |- |10 - 14 ||94 511 ||13.42% |- |15 - 19 ||90 364 ||12.84% |- |20 - 24 ||60 699 ||8.62% |- |25 - 29 ||49 685 ||7.06% |- |30 - 34 ||39 537 ||5.62% |- |35 - 39 ||38 238 ||5.43% |- |40 - 44 ||32 451 ||4.61% |- |45 - 49 ||25 936 ||3.68% |- |50 - 54 ||24 122 ||3.43% |- |55 - 59 ||19 163 ||2.72% |- |60 - 64 ||18 861 ||2.68% |- |65 - 69 ||15 046 ||2.14% |- |70 - 74 ||13 976 ||1.99% |- |75 - 79 ||6 998 ||0.99% |- |80 - 84 ||4 522 ||0.64% |- |85 - 89 ||1 631 ||0.23% |- |90 - 94 ||688 ||0.10% |- |95 - 99 ||291 ||0.04% |- |100 plus ||102 ||0.01% |} == Politiek == === Verkiesingsuitslae === Verkiesingsuitslae vir die munisipaliteit in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2004]]. * Bevolking 18 en ouer: 385 659 [54.78% van die totale bevolking] * Totale stemme: 216 751 [30.79% van die totale bevolking] * Stempersentasie: 56.20% van die persentasie van die stemgeregtigdes {| class="wikitable" !Party !Stemme !% |- |[[African National Congress|ANC]] ||124 925 ||57.64% |- |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ||59 740 ||27.56% |- |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ||17 121 ||7.90% |- |[[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ||3 678 ||1.70% |- |[[Minority Front|MF]] ||2 245 ||1.04% |- |[[United Democratic Movement|UDM]] ||1 715 ||0.79% |- |[[Onafhanklike Demokrate|OD]] ||1 218 ||0.56% |- |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ||1 049 ||0.48% |- |[[Nuwe Nasionale Party|NNP]] ||842 ||0.39% |- |[[Azanian People's Organisation|Azapo]] ||768 ||0.35% |- |[[Pan Africanist Congress of Azania|PAC]] ||480 ||0.22% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|SOPA]] ||448 ||0.21% |- |[[United Christian Democratic Party|UCDP]] ||424 ||0.20% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|EMSA]] ||382 ||0.18% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|UF]] ||380 ||0.18% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|PJC]] ||349 ||0.16% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|CDP]] ||281 ||0.13% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|TOP]] ||265 ||0.12% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NA]] ||183 ||0.08% |- |[[Keep It Straight and Simple Party|KISS]] ||155 ||0.07% |- |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|NLP]] ||103 ||0.05% |- !Totaal !!216 751 !!100.00% |} == Verwysings == {{Verwysings}} * [http://www.ugu.org.za/ Ugu-dm webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720063025/http://www.ugu.org.za/ |date=20 Julie 2011 }} * [http://www.demarcation.org.za/ Munisipale Afbakeningsraad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426025726/http://www.demarcation.org.za/ |date=26 April 2009 }} * [http://census2011.adrianfrith.com/place/521 '''Ugu''' 2011-sensus] * [http://www.elections.org.za/Elections2004_Static.asp OVK 2004 verkiesingsuitslae] {{Distrikte van Suid-Afrika}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Distrikte van Suid-Afrika]] jbef9p9xyd5abi1d2jw1fya66x2hrfb 0 39177 2908748 2903450 2026-06-02T08:39:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908748 wikitext text/x-wiki {{Etniese groep | beeld = [[Lêer:Slavs mosaic.jpg|300px]] | onderskrif = | groep = Slawiërs | bevolking = 350 miljoen | plek = {{vlagland|Rusland}} 134 miljoen<br /> {{vlagland|Pole}} 60 miljoen<br /> {{vlagland|Oekraïne}} 59 miljoen<br /> {{vlagland|Tsjeggië}} 14 miljoen<br /> {{vlagland|Serwië}} 10 miljoen<br /> {{vlagland|Belarus}} 10 miljoen<br /> {{vlagland|Bulgarye}} 9 miljoen<br /> {{vlagland|Kroasië}} 8 miljoen<br /> {{vlagland|Slowakye}} 7 miljoen<br /> [[Lêer:Bosniak national flag.svg|20px]] [[Bosnië-Herzegowina]] 3 miljoen<br /> {{vlagland|Slowenië}} 2,5 miljoen<br /> {{vlagland|Noord-Masedonië}} 2,4 miljoen<br /> {{vlagland|Montenegro}} 460&nbsp;000 | taal = [[Slawiese tale]] | geloof = '''Meerderheid:'''<br />[[Lêer:OrthodoxCrossblack.svg|15px]] [[Oosters-Ortodokse Kerk]]<br />[[Lêer:Christian cross.svg|15px]] [[Rooms-Katolieke Kerk]]<br />[[Lêer:Star and Crescent.svg|15px]] [[Islam]]<br /><br />'''Minderheid:'''<br />[[Lêer:Golden Christian Cross.svg|15px]] [[Protestantisme]]<br />[[Lêer:Red Rodnover kolovrat.svg|15px]] [[Neopaganisme]]<br />Spirituele Christendom<br />Ongebonde | verwante = [[Balte]] }} '''Slawiërs''' of '''Slawe''' verwys na ’n groep volke wat ’n [[Slawiese tale|Slawiese taal]] praat en veral in [[Sentraal-Europa|Sentraal]]- en [[Oos-Europa]] woon. Die Slawiese tale vorm naas die [[Germaanse tale|Germaanse]], [[Romaanse tale|Romaanse]], [[Kelties]]e en [[Baltiese tale]] een van die hoofgroepe binne die [[Indo-Europese tale|Indo-Europese taalfamilie]] in [[Europa]]. Lande met ’n oorwegend Slawiese bevolking is die [[Rusland|Russiese Federasie]], [[Oekraïne]], [[Pole]], [[Tsjeggië]], [[Belarus]], [[Slowakye]], [[Slowenië]], [[Kroasië]], [[Serwië]], [[Montenegro]], [[Bulgarye]], [[Noord-Masedonië]] en [[Bosnië-Herzegowina]]. Groot Slawiese minderhede word in [[Kasakstan]], [[Moldowa]] en die drie [[Baltiese lande]] [[Litaue]], [[Estland]] en [[Letland]] aangetref. Die Slawiese taalgebied het in die [[Middeleeue]] in die weste tot in die huidige [[Duitsland]] gestrek; beduidende Slawiese minderhede in die [[Duits]]e taalgebied is die Sorbe, ’n klein Wes-Slawiese volk in die gewes [[Lausitz]] (deelstate [[Brandenburg]] en [[Sakse]]), asook Kroatiese, Slowaakse en Sloweense minderhede in [[Oostenryk]]. Navorsers neem aan die Slawiërs het in die eeue v.C. nog oor ’n gemeenskaplike taal, [[Protoslawies]], beskik. Hierdie taal, waarvan geen geskrifte oorgebly het nie, was nou verwant aan die 10de-eeuse [[Oudslawies]] en [[Ou Kerkslawies]]. Die huidige Slawiese tale word volgens geografiese en fonetiese beginsels in drie groepe verdeel: [[Oos-Slawiese tale|Oos-Slawies]], [[Wes-Slawiese tale|Wes-Slawies]] en [[Suid-Slawiese tale|Suid-Slawies]]. == Etimologie van die term Slawiërs == [[Lêer:Slavic europe (Kosovo unshaded).svg|duimnael|links|Lande met ’n oorwegend Slawiessprekende bevolking: {{sleutel|#7cdc87|[[Wes-Slawiese tale|Wes-Slawiese volke]]}} {{sleutel|#008000|[[Oos-Slawiese tale|Oos-Slawiese volke]]}} {{sleutel|#004040|[[Suid-Slawiese tale|Suid-Slawiese volke]]}}]] Afgesien van [[Ptolemeus]] se onduidelike verwysing na stamme soos die ''Slavanoi'' en ''Soubenoi'', dateer die oudste skriftelike bronne oor die Slawiërs uit die 6de eeu n.C. Die woord verskyn in Bisantynse [[Grieks]] met spellings soos ''Sklabenoi'', ''Sklauenoi'' of ''Sklabinoi'', terwyl hulle in Latynse dokumente ''Sclaueni'', ''Sclauini'' of ''Sthlaueni'' genoem word. Die oudste bronne, wat in die 9de eeu in Oud-Kerkslawies geskryf is, verwys na die Slawiese bevolking in die omgewing van [[Thessaloniki]] as ''slověne''. Ander historiese bronne sluit Oud-Russiese tekste in wat na die ''slověně'' as ’n Oos-Slawiese bevolking naby [[Weliki Nowgorod]] verwys. Daarnaas kom dieselfde woordstam ook in riviername soos ''Slovutich'' (tans [[Dnjepr]], Rusland) en Slavonica (in Kroasië) voor. Die woordstam word gewoonlik verbind met Slawiese terme soos ''sláva'' ("glorie", "roem", "faam") of ''slovo'' ("woord", "praat") wat albei verwant is aan ''slušati'' en van die Indo-Europese wortel ''*ḱlew-'' afgelei is. Dus sou ''slověne'' vertaal kan word as "mense wat (dieselfde taal) praat" of "mense wat mekaar verstaan" – in teenstelling met die Slawiese woord vir vreemde volke, ''Němtsi'' wat "mompelende mense" beteken en van die Slawiese ''němъ'' – "mompel, doof" afgelei is.<ref>{{en}} Votruba, Martin: ''Slovak, Slavic, Slavonic...'', aanlyn beskikbaar: [http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/slavicslovak.html – ''Slovak Studies Program, University of Pittsburgh''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602052000/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/slavicslovak.html |date=2 Junie 2010}}</ref> Dieselfde term word in die meeste Slawiese tale gebruik om na die Wes-Germaanse bure te verwys – soos die Poolse ''Niemcy'' wat "[[Duitsers]]" of "Duitsland" beteken. Navorsers het nogtans ook meer gevorderde alternatiewe teorieë oor die oorsprong van die naam ontwikkel. Bohdan Philip Łozinski voer aan dat die term ''sláva'' oorspronklik "aanbidder" beteken het en in hierdie samehang na die "aanhanger van ’n gemeenskaplike Slawiese godsdiens" verwys, en eers later tot ’n etoniem ontwikkel het.<ref>{{en}} Łozinski, Bohdan Philip: ''The Name SLAV. Essays in Russian History''. Archon Books 1964</ref> S.B. Bernstein stel voor die term is van ’n gerekonstrueerde Proto-Indo-Europese woord, ''*(s)lawos'', afgelei wat verwant is aan die Griekse ''laós'' ("bevolking, volk"). Vir die laasgenoemde Griekse term is daar nog geen algemeen aanvaarde etimologie ontwikkel nie.<ref>{{ru}} Bernstein S. B.: Очерк сравнительной грамматики славянских языков, vol. 1–2, Moskou 1961</ref> Max Vasmer en ander taalkundiges stel voor die term is oorspronklik van ’n riviernaam afgelei (vergelyk die etimologie van ''Volcae'' met verwante Latynse woorde soos ''cluere'' ("skoonmaak, reinig") – ’n wortel wat nie in Slawies behou is nie, alhoewel dit in ander tale steeds met soortgelyke betekenisse voorkom, byvoorbeeld in Grieks (''klyzein'' – "was"), Oud-Engels (''hlūtor'' – "skoon", "rein"), Oud-Noors (''hlér'' – "see"), [[Wallies]] (''clir'' – "skoon", "rein") en [[Litaus]] (''šlúoti'' – "wegvee", "uitvee"). == Vroegste historiese verwysings == [[Lêer:The origin and dispersion of Slavs in the 5-10th centuries.png|duimnael|Die uitbreiding van Slawiese groepe tussen die 5de en 10de eeu]] Die Slawiese wêreld – wat ’n derde van die huidige Europese bevolking verteenwoordig – het eeue lank geen belangstelling gewek nie. Antieke geskied- en aardrykskundiges het die destyds bekende wêreld in hul werke behandel en ’n verskeidenheid Germaanse en Keltiese stamme noukeurig beskryf. Maar tot in die tyd van die groot volksverhuisings is daar geen verslae oor die bestaan van Slawiese volke nie.<ref>{{de}} Váňa, Zdeněk: ''Die Welt der alten Slawen''. Praag: Artia 1983, bl. 9</ref> Navorsers noem ’n aantal redes hiervoor. Die Slawiese etnogenese het byvoorbeeld later as in die geval van dié van die [[Kelte]] en [[Germane]] plaasgevind. Dié proses het dan ook nog in ’n gebied afgespeel wat ver buite die antieke wêreld se belangesfeer geleë was – afgeleë streke van Oos-Europa wat selfs deur destydse avontuurlustige handelslui min besoek is. Kennis oor dié geweste was beperk tot die suidelike dele van die huidige (Europese) Rusland wat na volke soos [[Skitiërs]] of Sarmate genoem is. Al het Griekse koloniste hulle reeds in die 7de en 6de eeu v.C. aan die noordkus van die [[Swartsee]] gevestig en moontlik ook die riviere van dié streek as waterweë na binnelandse handelsgebiede bevaar, is daar met uitsondering van een fragment van Hekataios van Milet, wat ouer berigte oor die [[inheemse volke]] bevat, geen skriftelike oorlewerings in hierdie verband nie. [[Herodotos]], die vroegste bekende Griekse geskiedskrywer, het in die 5de eeu v.C. na Skitië gereis, en hoewel hy buiten die stad Olbia en die Dnjestr-monding geen ander plekke in die gebied besoek het nie, het hy in gesprekke met inheemse bewoners meer oor die bevolking van die noordwaarts geleë streke te wete gekom en hierdie kennis in die vierde boek van sy historiese werk ''[[Geskiedenisse van Herodotos]]'' versamel. Dié werk oor Skitië sou eeue lank die belangrikste antieke bron oor Oos-Europa vorm. Herodotos het al kennis van die steppe in die suidelike deel van dié gebied gehad, maar ook van die talle riviere en uitgestrekte bosgebiede in die noorde. Herodotos verwys daarnaas na ’n aantal stamme wat streke wes, noord en oos van Skitië bewoon het soos die Agathirsers in die weste (blykbaar ’n stam van [[Thracië|Thraciese]] afkoms wat in die gebied van die huidige [[Roemenië]] goud ontgin het); die Neurers (’n redelik onbekende volk verder noord tussen die bo- en middelloop van die Dnjestr-rivier wat spore in die toponimie van die huidige Oos-Pole gelaat het, soos in die riviere Nura, Nurzec en ander, en wat na bewering in ’n bepaalde seisoen in wolwe kon verander – een van die vroegste verwysings na die weerwolfmite van Oos-Europa); die wilde Androphagi of Mensvreters tussen die middelloop van die Dnjepr en [[Don]]; die nomadiese Melanchlaine-volk wat so genoem is na aanleiding van hul swart gewade en in dieselfde gebied as die Androphagi gewoon het; en die redelik onbekende Budine, ’n volk met blonde hare en blou oë wat as jagters bekend gestaan het en in huide geklee was – moontlik ’n Finse stam. Dit is nie bekend of een van hierdie stamme moontlik ’n etniese verbintenis met die Slawiërs gehad het nie. == Etnogenese en taalkundige onderverdeling == [[Lêer:Slav-7-8-obrez.png|duimnael|Slawiese volke en hul bure in die 7de en 8ste eeu; verspreiding wat ooreenstem met die primêre bronne van die tyd (soos die ''[[Primêre Kroniek]]''), maar in die 19de en 20ste eeu betwis as gevolg van [[Nasionalisme|nasionalistiese]] bronne.]] Die wetenskaplike debat oor die oorsprongsgebied van die Slawiërs word steeds gevoer. Die Slawiese etnogenese het moontlik in die uitgestrekte Pripjat-moerasgebiede (tans Wit-Rusland en Oekraïne) begin. Slawiese groepe het later ook na Pole uitgebrei. ’n Belangriker aspek van die Slawiese etnogenese is die kulturele kontak met verskillende buurvolke, waaronder Germane (veral [[Gote]]), [[Hunne]], [[Alane]] en [[Turkse volke]] wat kenmerkend van die vroeë Slawiese geskiedenis is en tot wedersydse voordeel gestrek het). Tydens hul uitbreiding tussen die 9de en 11de eeu het die afsonderlike historiese ontwikkeling en invloede van buurvolke tot die ontstaan van drie Slawiese hoofgroepe gelei: * Oos-Slawiërs ([[Russe|Groot-Russe]], [[Wit-Russe|Wit- of Klein-Russe]], [[Oekraïners]]), * Wes-Slawiërs ([[Pole (volk)|Pole]], Pomorane, [[Abodrite]], [[Tsjegge]], [[Slowake]], [[Sorbe]], [[Elbe]]- en [[Oossee]]-Slawiërs) en * [[Suid-Slawiërs]] ([[Bosniake]], [[Bulgare]], [[Kroate]], [[Masedoniërs]], [[Montenegryne]], [[Serwiërs]] en [[Slowene]]). Die eerste historiese verwysings na Slawiese volke kom in die werke van [[Plinius die ouere]], [[Tacitus]] en Ptolemeus voor; hierdie Romeinse en Griekse skrywers het na Slawiese stamme as ''Veneti'' of ''Venedi'' verwys (vergelyk die latere Duitse benaming ''Wenden''). Bisantynse geskiedskrywers soos Jordanes en Prokopios het vanaf die 6de eeu die term ''Sklavenoi'' gebruik om na Slawiese stamgroepe langs die benedeloop van die Donau-rivier en die oostelike [[Alpe]]gebied te verwys. In die tydperk van die groot volksverhuising het Slawiese groepe as gevolg van Germaanse migrasies in ’n westelike en suidelike rigting uitgebrei, dikwels ook na yl bevolkte Germaanse gebiede waar bewoners deur die Slawiërs in taalkundige en kulturele opsig opgeneem is. Omstreeks 600 het Slawiese groepe (Abodriete, Veneters, Sorbe en Pomorane) na Oos-Elbiese gebiede, wat deur Germane ontruim is, uitgebrei. Die eerste historiese verwysings na hierdie groepe dateer nogtans eers uit die Karolingiese tydperk – in 805 het Karel die Grote die sogenaamde ''Limes sorbicus'' as oostelike grenslyn tussen die Frankiese en Slawiese gebiede vasgelê. Die Duitse kolonisasie van die Donau-vallei, in die Oos-Alpegebied en in die streek oos van die Elbe-rivier, wat in die 9de eeu ná die vernietiging van die [[Aware]]ryk begin het en die immigrasie van Hongaarse stamme na die huidige Hongaarse Vlakte het ’n einde aan die geografiese en kulturele eenheid van die Slawiese wêreld gemaak – die Wes-Slawiërs in die noorde is van die Suid-Slawiese groepe afgesny. Die Duitse uitbreiding na Oos-Elbië het tot die kulturele en taalkundige assimilasie van Slawiese volke in hierdie gebied gelei, en slegs kleiner groepe soos die Wende het hul Slawiese moedertaal bewaar. == Kultuur en ekonomie == [[Lêer:Oldenburg Holstein Wallmuseum Slavenboot.jpg|duimnael|’n Slawiese handelskip in ’n Duitse museum]] Die vroeë Slawiese bevolking het uit familiegroepe bestaan wat gemeenskaplike nedersettings gestig het. Hierdie nedersettings is deur die oudstes bestuur. Geleidelik het hierdie groepe tot stamgroepe ontwikkel wat oor ’n gemeenskaplike militêre organisasie beskik en in godsdienstige opsig deur [[voorouerverering]] gekenmerk is. Leiers van stamgroepe het ’n maatskaplike bolaag gevorm waaruit ’n Slawiese adel ontwikkel het. Die opsplitsing in ’n groot aantal stamgroepe het die vorming van groter politieke eenhede of ’n gemeenskaplike ryk verhoed – heersertitels, wat in latere tydperke gebruik is, is uit vreemde tale ontleen – vergelyk ''kunedzi'' (vors, van Germaanse oorsprong, verwant aan "koning"), ''korlji'' (Tsjeggies ''kral'', gevorm uit Karel die Grote se voornaam) en [[tsaar]], afgelei van die Romeinse titel ''Caesar''. In hul uitgebreide tuisland het die Slawiërs ’n bestaan gemaak uit omvattende akkerbou, veeboerdery, jag, vissery en [[byeboerdery]]. Nogtans was daar in groter nedersettings ook gespesialiseerde ambagsmanne soos wewers, timmermanne, pottebakkers, leerlooiers en pelsmakers. Met groot riviere as waterweë is reeds vroeg handelsbande met ander gebiede gesmee. Onverwerkte handelsgoedere soos [[heuning]], [[byewas]] en huide is verruil vir tekstiele, wapens, gereedskap, juweliersware, [[goud]] en [[silwer]]. Aanvanklik was die handel in en met Slawiese gebiede in die hande van Joodse, Germaanse en Griekse koopmanne, tog het die Slawiërs hierdie monopolie geleidelik verbreek. Die vroeë Slawiese handelsentrums het tot stedelike nedersettings gegroei. In kulturele opsig – veral wat huise en nedersettings betref – toon die Oos-Slawiërs sterk Skandinawiese invloede wat uit die tydperk van die [[Warangiërs|Warangiër-]] of [[Wikings|Wiking]]-ryke (9de eeu) dateer. Betrekkinge met die [[Bisantynse Ryk]] het die Oos-Slawiese volke aan godsdienstige invloede uit die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Oostelike kerke]] van die [[Christendom]] blootgestel, terwyl kulturele bande met Wes-Europa eers sedert die heerskappy van tsaar [[Pieter die Grote]] (omstreeks 1700) aangeknoop is. Met die kolonisasie van [[Siberië]] het die Oos-Slawiese Russe ook na die [[Verre-Ooste]] begin uitbrei. Aangesien die kerstening van die Wes-Slawiese volke uit Rome georganiseer is, het hierdie groepe aan die kulturele ontwikkeling van Wes-Europa deelgeneem. Kleiner groepe het met die Duitse volk versmelt. Die Suid-Slawiërs het vanaf die 6de eeu vermoedelik uit die [[Karpate]]-gebied na hul huidige gebied in Suid- en Suidoos-Europa geïmmigreer. Vanweë hul geografiese ligging tussen [[Rome]] en die [[Bisantynse Ryk]], die magsuitbreiding van die Turke en Duitse en Italiaanse invloede is hierdie deel van die Slawiese wêreld in nasionale, kulturele en kerklike opsig in verskillende groepe verdeel. Die Slawiese volkskultuur toon steeds groot ooreenkomste tussen die verskillende Slawiese groepe. == Godsdiens == {{Hoofartikel|Slawiese mitologie}} [[Lêer:Ukranenland13.jpg|duimnael|’n Gerekonstrueerde Slawiese tempel in Torgelow, Duitsland]] Vroeë bronne bevat besonderhede oor name en beelde van godhede, Wes-Slawiese tempels (soos dié van [[Kaap Arkona]] op die Duitse Oossee-eiland [[Rügen]], heiligdomme in [[Szczecin]] (Stettyn) wat aan die godheid [[Triglaf]] gewy is asook ’n heiligdom van die god Svarocic in Rethra), van boomkulte en orakels. Sekere tradisies soos die gebruik van amulette dui op kontak met [[Irannese volke|Iraniërs]] en Turkse volke. Bekende godhede sluit die god van weerlig en donder, [[Peroen]], in wat veral in Oos-Slawiese oorlewerings beskryf word en ooreenkomste met die Baltiese god Perkūnas toon. [[Swarog]] was die hemelsgod en god van donder wat deur alle Slawiërs vereer is, terwyl Slawiese groepe in die [[Havel]]gebied (tans Duitsland) die songod [[Dazjbog|Dazbag]] en die lentegod Jarowit aanbid het. Vrugbaarheidsgode soos Rod en Rozanicy is oorwegend in familieverband vereer. Net soos in die Baltiese godsdienste het natuurverering by alle Slawiese stamme ’n sentrale rol gespeel. Die Slawiese godsdiens het die hoop op ’n lewe ná die dood behels, die menslike siel (''dusza'') is as onsterflik beskou en het na die afsterwe van ’n mens na ’n paradys (''nav, ráj'') toe gegaan wat as ’n groot weiveld uitgebeeld is. Lykverbrandings het net soos teraardebestellings orals in die Slawiese wêreld voorgekom. == Kerstening == [[Lêer:West slavs 9th-10th c..png|duimnael|Wes-Slawiese stamme in die 9de en 10de eeu]] Die kerstening van Slawiese volke het met die uitbreiding van die Romeinse en Bisantynse kultuur in Oos- en Sentraal-Europa begin. In die 6de eeu het Christelike sendelinge die Kroate uit Aquileia in Noord-Italië tot die Christendom bekeer, terwyl [[Salzburg]] in die 8ste eeu die sentrum vir sendelinge in Sloweense stamgebiede was. Tydens die heerskappy van Karel die Grote is die kerstening van die Wende, Tsjegge (vanuit [[Regensburg]]), Abodriete en Elbiese Slawiërs (vanuit Verden an der Aller) georganiseer. Die Serwiërs het omstreeks 850 by die oostelike kerke aangesluit. Die Slawiese monnikebroers Cyrillus en Methodius het as sendelinge in die Groot-Morawiese Ryk gewerk en later by Rome aangesluit. Die meeste Slawiese gebiede het probeer om selfstandige kerke ([[Outokefaal|outokefale]] aartsbisdomme of patriargate) te stig; die eerste van hierdie groep oostelike kerke het met die kerstening van Bulgarye in 864/865 ontstaan. Die Makedoniese dialek is tot die basis van ’n gemeenskaplike Slawiese kerktaal uitgebou en is deur die Oos-Slawiërs en Slawiese volke op die [[Balkan]]skiereiland as skryftaal aanvaar. Met die Christelike godsdiens het die Slawiese wêreld by die Middeleeuse Europese beskawing aangesluit en ’n nuwe kulturele bloeitydperk beleef. Die gemeenskaplike geloof het daarnaas ook die vorming van heterogene volke en state bevorder, alhoewel die Slawiese volke in [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] (Wes-Slawiërs) en [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] (Oos-Slawiërs) verdeel was. Die Ortodokse Slawiërs het in teenstelling met die Wes-Slawiërs die [[Griekse alfabet]] saam met die [[Latynse alfabet]] aangeneem en by hul behoeftes aangepas. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Slavs}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Slav|title=Slav|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 April 2018}} {{Normdata}} [[Kategorie:Slawiërs| ]] gt8f7otyc8y2k6uthri0z87zfait6h2 0 39658 2908614 2862551 2026-06-01T20:32:42Z Jcb 223 2908614 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Jakobus II en VII |kleur = #ccf |titel = ''Koning van Engeland, Ierland en Skotland'' |beeld = King James II.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Koning Jakobus II deur sir Godfrey Kneller. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Huis |1 = [[Huis van Stuart|Stuart]] |opskrif2 = Regeer |2 = [[6 Februarie]] [[1685]] – [[11 Desember]] [[1688]] |opskrif3 = Voorganger |3 = [[Karel II van Engeland|Karel II]] |opskrif4 = Opvolger |4 = [[Willem III van Engeland|Willem III & II]] en <br />[[Maria II van Engeland|Maria II]] |opskrif5 = Eggenote |5 = Anne Hyde<br />Maria van Modena |opskrif6 = Kinders |6 = [[Maria II van Engeland|Maria II]]<br />[[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]<br />James FitzJames, 1ste Hertog van Berwick<br />Jakobus Francis Eduard, Prins van Wallis<br />Louisa Maria Teresa |opskrif7 = Gebore |7 = [[14 Oktober]] [[1633]]; [[Sint James-paleis]], [[Londen]] |opskrif8 = Oorlede |8 = [[16 September]] [[1701]]; Saint-Germain-en-Laye, [[Frankryk]] |opskrif9 = Vader |9 = [[Karel I van Engeland|Karel I]] |opskrif10 = Moeder |10 = Henrietta Maria van Frankryk }} '''Jakobus II en VII''' ([[Engels]]: '''James'''; 14 Oktober 1633 – 16 September 1701) was van 6 Februarie 1685 af koning van Engeland en Ierland as '''Jakobus II''' en koning van Skotland as '''Jakobus VII'''. Hy is die laaste [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] koning wat oor dié lande regeer het. Van Jakobus se onderdane was ontevrede met sy godsdienstige beleidrigtings en dit het daartoe gelei dat hy in die [[Glorieryke Rewolusie]] van die Engelse troon afgesit is nadat hy landuit gevlug het. Hy is nie deur sy Katolieke seun, Jakobus Francis Eduard, opgevolg nie, maar deur sy [[Protestant]]se dogter [[Maria II van Engeland|Maria II]] en sy skoonseun [[Willem III van Engeland|Willem III]] wat van 1689 saam regeer het as "Willem en Maria". Jakobus het daarna tot met sy dood onder die beskerming van sy neef en bondgenoot koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] in [[Frankryk]] gewoon. == Vroeë lewe == Jakobus, die tweede oorlewende seun van [[Karel I van Engeland|Karel I]] en Henrietta Maria van Frankryk, is op [[14 Oktober]] [[1633]] in die [[Sint James-paleis]] in [[Londen]] gebore.<ref>Miller, 1</ref> Later in dié jaar is Jakobus deur William Laud, die [[Anglikaanse Kerk|Anglikaanse]] [[Aartsbiskop van Kantelberg]], gedoop.<ref name="c31">Callow, 31</ref> Op 22 Januarie 1644 het hy die Hertog van York geword.<ref name="c31" /> === Burgeroorlog === Terwyl koning [[Karel I van Engeland|Karel I]] se geskille met die [[Engelse parlement]] toegeneem het in die [[Engelse Burgeroorlog]], het Jakobus in [[Oxford]], ’n koninklike vesting, gebly. Toe die stad oorgee ná die [[Beleg van Oxford]] in 1646, het die parlement opdrag gegee dat die Hertog van York in [[Sint James-paleis]] aangehou word.<ref>Callow, 45</ref> In 1648 het hy uit die paleis ontsnap en na [[Den Haag]], Nederland, gevlug.<ref>Callow, 48–50</ref> Toe Karel I in 1649 deur rebelle tereggestel is, het monargiste Jakobus se oudste broer, [[Karel II van Engeland|Karel]], as koning Karel II uitgeroep.<ref>Royle, 517</ref> Hy is in 1651 gekroon as koning van Skotland, maar kon nie die Engelse kroon vir hom verseker nie. Hy het daarna as banneling na [[Frankryk]] gevlug.<ref>Royle, 517</ref> Jakobus het ook toevlug in Frankryk gesoek en in die Franse leër gedien. Toe sy broer Karel ’n ooreenkoms aangaan met [[Spanje]], ’n vyand van Frankryk, is Jakobus uit Frankryk verban. Hy het geen geld gehad nie en hy moes noodgedwonge saam met sy jonger broer [[Hendrik Stuart, Hertog van Gloucester|Hendrik]] by die Spaanse leër aansluit. Hier het hy ál meer vervreem geraak van sy broer se Anglikaanse raadgewers. In 1660 het die situasie in Engeland so verander dat Karel II weer op die troon toegelaat is.<ref>Miller, 25</ref> === Herstel van die troon === [[Lêer:James II and Anne Hyde by Sir Peter Lely.jpg|duimnael|links|Jakobus en Anne Hyde in die 1660's deur sir [[Peter Lely]].]] Toe Karel II weer die Engelse troon bestyg, was Jakobus die vermoedelike troonopvolger. Dit was egter onwaarskynlik dat hy koning sou word omdat Karel steeds ’n jong man was en vermoedelik kinders sou hê.<ref>Callow, 89.</ref> Met sy terugkeer na Engeland het Jakobus dadelik in ’n omstredenheid beland toe hy sy verlowing aankondig aan [[Anne Hyde]], die dogter van Karel se hoofminister, Edward Hyde.<ref>Callow, 90.</ref> In 1659, terwyl Jakobus haar probeer verlei het, het hy beloof dat hy met haar sou trou.<ref>Miller, 44.</ref> Anne het in 1660 swanger geraak, maar omdat die troon intussen herstel is, het niemand verwag dat ’n prins met ’n onderdaan sou trou nie, ongeag van wat hy vroeër beloof het.<ref>Miller, 44–5.</ref> Almal, selfs Anne se pa, het hom probeer oorreed om nie met haar te trou nie, maar hulle het – eers in die geheim en toe amptelik op 3 September 1660 in Londen. Van hul agt kinders het net twee oorleef tot in hul volwasse jare: [[Maria II van Engeland|Maria]] en [[Anna van Groot-Brittanje|Anna]]. === Bekering tot Katolisisme === Sy jare in bannelingskap in Frankryk het Jakobus blootgestel aan die invloede van Katolisisme. Eers het Anne en toe Jakobus hulle tot dié geloof bekeer. Karel het dit teengestaan en gelas dat Jakobus se twee dogters Protestants grootgemaak word. Hy het Jakobus egter toegelaat om ná Anne se dood te trou met die Katolieke Maria van Modena, ’n 15-jarige Italiaanse prinses.<ref>Waller, 16–17</ref> In 1677 het Jakobus teen sy sin ingestem dat sy oudste dogter, Maria, trou met sy Protestantse susterskind, [[Willem III van Engeland|Willem, die Prins van Oranje]]. Die vrees het toegeneem dat ’n Katoliek koning van Engeland sou word, veral toe dit begin lyk of Karel II en sy vrou, Catherine van Braganza, nie kinders sou hê nie. == Bewind == Karel is in 1685 dood nadat hy hom op sy sterfbed tot Katolisisme bekeer het.<ref>Miller, 118–119</ref> Hy het geen kinders gehad nie en is deur Jakobus opgevolg wat in Engeland en Ierland as Jakobus II en in Skotland as Jakobus VII regeer het. Daar was aanvanklik geen beswaar teen sy geloof nie, maar daar was kort ná sy troonbestyging twee rebellies, een onder sy neef die Hertog van Monmouth en die ander in Skotland onder Archibald Campbell, die Graaf van Argyll.<ref>Miller, 140–143; Harris, 73–86</ref> Beide Argyll en Monmouth het hul ekspedisies aangevoer vanaf die [[Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande]], waar Jakobus se susterskind en skoonseun Willem die stadhouer van verskillende gebiede was. Albei opstande is egter onderdruk. Godsdienstige spanning en teenkanting teen Jakobus se beleidrigting het van 1686 af begin toeneem. Dit het vererger nadat Jakobus se tweede vrou die lewe geskenk het aan ’n seun, Jakobus Francis Eduard. Betrekkinge tussen Jakobus en die Prins van Oranje het intussen ook versleg. Om die guns van die Protestante in Engeland te wen, het die prins in 1687 ’n ope brief aan die Engelse volk geskryf waarin hy sy afkeer van Jakobus se godsdienstige beleidrigtings uitspreek. Baie Engelse politici het Willem as ’n vriend beskou en het oor die jare in die geheim kontak met hom behou. Hulle het begin om ’n gewapende inval in Engeland te beplan.<ref>Troost, 186</ref> == Rewolusie == Willem was eers teen die inval, maar die meeste historici stem saam dat hy in April 1688 ’n mag op die been begin bring het.<ref>Troost, 190</ref><ref>{{cite web|author=Claydon, Tony|date=September 2004|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/29450|title=William III and II (1650–1702)|work=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|accessdate=2008-08-08}} (Subskripsie nodig)</ref> Openbare teenkanting teen Jakobus het intussen opgevlam ná die verhoor van sewe biskoppe wat openlik teen sy godsdienstige beleidrigtings was en ’n beroep op hom gedoen het om dit te verander.<ref>Van der Kiste, 91</ref> Willem is intussen amptelik genooi om aan die inval deel te neem en op 5 November 1688 het hy by [[Brixham]] in Suidwes-Engeland aan wal gegaan.<ref>Troost, 200–203; van der Kiste, 102–103</ref> Die steun vir Jakobus het feitlik onmiddellik begin afneem en invloedryke edelmanne regoor die land het hul steun aan die invaller toegesê.<ref>Troost, 204–205</ref> Jakobus wou Willem eers teengaan, maar het gesien hy het nie ’n kans teen hom nie. Hy het toe afgevaardigdes na Willem gestuur om te onderhandel, maar in die geheim op 11 Desember probeer vlug.<ref>Troost, 205–207</ref> Dit het misluk, maar op 23 Desember slaag sy tweede poging om landuit te vlug.<ref>Troost, 205–207</ref> == Later jare == Met die hulp van Franse troepe het Jakobus in Maart 1689 in Ierland geland.<ref>Miller, 222–224</ref> Die Ierse parlement het hom nooit van die troon afgesit nie en hy was dus steeds dié land se koning. Op Jakobus se aandrang het die parlement ’n wet afgekondig wat godsdienstige vryheid aan alle Katolieke en Protestante in Ierland verleen het.<ref>Harris, 440</ref> Jakobus het ’n leër in Ierland op die been gebring, maar hy is op 1 Julie 1690 verslaan toe Willem persoonlik ’n leër aangevoer het om Engelse beheer terug te neem.<ref>Harris, 446–449</ref> Jakobus het weer eens na Frankryk gevlug en nooit weer na een van sy vorige koninkryke teruggekeer nie.<ref>Harris, 446–449</ref> Hy het in sy laaste jare ’n lewe van streng boetedoening gelei.<ref>Miller, 234–236</ref> Hy is op 16 September 1701 aan breinbloeding in Saint-Germain-en-Laye dood<ref>Miller, 240</ref> en is in [[Parys]] begrawe. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == {{refbegin|2}} * Ashley, Maurice, ''The Glorious Revolution of 1688'', Charles Scribner's Sons, New York, 1966. {{ISBN|0-340-00896-2}}. * Belloc, Hilaire, ''James the Second'', J.B. Lippincott Co, Philadelphia 1928. * Callow, John, ''The Making of King James II: The Formative Years of a King'', Sutton Publishing, Ltd, Thrupp, Stroud, Gloucestershire, 2000. {{ISBN|0-7509-2398-9}}. * Clarke, James S. (Red.), ''The Life of James II'', Londen, 1816 * Harris, Tim, ''Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720'', Penguin Books, Ltd., 2006. {{ISBN|0-7139-9759-1}}. * "James II," ''Encyclopædia Britannica,'' 11de uitg. Londen, 1911: Cambridge University Press. * MacLeod, John, ''Dynasty, the Stuarts, 1560–1807'', Hodder and Stoughton, Londen 1999. {{ISBN|0-340-70767-4}}. * Miller, John, ''James II'', 3de uitg. Yale University Press, New Haven 2000. {{ISBN|0-300-08728-4}} * [http://jacobite.ca/kings/james2.htm McFerran, Noel S. (2003). "James II and VII."] * Prall, Stuart, ''The Bloodless Revolution: England, 1688'', Anchor Books, Garden City, New York 1972. * Royle, Trevor, ''The British Civil Wars: The Wars of the Three Kingdoms, 1638–1660'', Little, Brown, 2004. {{ISBN|0-312-29293-7}}. * Troost, Wout, ''William III, The Stadholder-king: A Political Biography'' (2005) (vertaal deur J.C. Grayson) {{ISBN|0-7546-5071-5}} * Turner, Francis C., ''James II'', Eyre and Spottiswoode, Londen, 1948 * Van der Kiste, John, ''William and Mary'' (2003) {{ISBN|0-7509-3048-9}} * Waller, Maureen, ''Ungrateful Daughters: The Stuart Princesses who Stole Their Father's Crown'', Hodder & Stoughton, London, 2002. {{ISBN|0-312-30711-X}}. {{refend}} == Skakels == * [http://www.datesofhistory.com/James-II-England.biog.html Jakobus II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220081421/http://www.datesofhistory.com/James-II-England.biog.html |date=20 Februarie 2010 }} {{CommonsKategorie-inlyn|James II of England}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = James II of England}} {{Monarge van Engeland}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse monarge]] [[Kategorie:Geboortes in 1633]] [[Kategorie:Huis van Stuart]] [[Kategorie:Ierse monarge]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 1701]] nqnat6prj59exv6s7c8eo37tw7e1hy7 0 40281 2908686 2902886 2026-06-02T06:10:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908686 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Beyoncé | beeld = Beyoncé_at_The_Lion_King_European_Premiere_2019.png | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif =Beyoncé in [[Londen]] in 2019 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Beyoncé Giselle Knowles | alias =Sasha Fierce, Queen B | geboortedatum = [[4 September]] [[1981]] | geboorteplek = [[Houston]], [[Texas]], [[Verenigde State]] | oorsprong = <!-- Gebruik slegs as geen geboorteplek beskikbaar of indien oorsprong van geboorteplek verskil --> | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre =R&B, popmusiek, soulmusiek, housemusiek | beroep =Sanger, liedjieskrywer, model aktrise en filmvervaardiger | instrument = | jare_aktief =1997 – hede | etiket =Columbia Records | assosiasies = | webwerf =http://www.beyonce.com/ | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Beyoncé Giselle Knowles-Carter''' (gebore [[4 September]] [[1981]]), beter bekend onder haar verhoognaam '''Beyoncé''', is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[sangeres]], liedjieskrywer, aktrise en modeontwerper. Sy is in [[Houston]], [[Texas]] gebore, waar sy grootgeword en as kind aan verskeie sang- en danskompetisies deelgeneem het. Beyoncé se loopbaan as 'n sangeres het in die laat 1990's begin by die musiekgroep [[Destiny's Child]]. Met haar pa Mathew Knowles as bestuurder, het die groep een van die wêreld se topverkoper-meisiegroepe geword. Tydens 'n hiatus in die groep se bestaan het Beyoncé haar debuutalbum ''[[Dangerously in Love]]'' (2003) vrygestel, wat haar wêreldwye reputasie as 'n solo-kunstenaar gevestig het; 11 miljoen kopieë is verkoop en dit het vyf [[Grammy]]-toekennings ontvang, benewens die twee enkelsnitte ''Crazy in Love'' en ''Baby Boy'' wat nommer een op die Amerikaanse Billboard-lys bereik het. Na die verbrokkeling van [[Destiny's Child]] in Junie 2005, het Beyoncé haar tweede solo-album, ''[[B'Day]]'' (2006), vrygestel wat die wêreldtreffers ''Déjà Vu,'' ''Irreplaceable'', ''Listen'' en ''Beautiful Liar'' bevat het. Sy het ook rolle in toneelspel gewaag, met 'n [[Golden Globe]]-toekenning-genomineerde rol in 2006 se ''Dreamgirls'', en rolle in 2006 se ''The Pink Panther'' en 2009 se ''Obsessed''. Beide haar huwelik met die rapper Jay-Z en haar vertolking van Etta James in die 2008-rolprent ''Cadillac Records'' het haar derde album, ''[[I Am... Sasha Fierce]]'' (2008), beïnvloed wat haar alter ego Sasha Fierce aan die publiek onthul het en [[Grammy]]-toekennings gewen het in 2010, 'n rekord vir 'n vroulike kunstenaar, insluitend 'Liedjie van die Jaar' vir die nommer een-enkelsnit ''Single Ladies (Put a Ring on It)''. Die album het ander treffers voortgebring soos ''Halo'', ''If I Were A Boy'' en ''Sweet Dreams''. Toe neem Beyoncé 'n loopbaanbreek en neem die bestuur van haar loopbaan in eie hande. Haar vierde album [[4 (album)|''4'']] van 2011 was minder skerp in toon en toon invloede uit die 70's (funk), die 80's (pop), sowel as die 90's (soul).<ref>[https://www.theguardian.com/music/musicblog/2011/dec/13/best-albums-2011-beyonce-4 Best albums of 2011, No 4: Beyoncé – 4]</ref> Haar vyfde ateljee-album, [[Beyoncé (album)|''Beyoncé'']] (2013), het kritieke lof ontvang en is van vorige vrystellings onderskei deur die eksperimentele produksie daarvan en die aanraak van donkerder temas. Sy het later universele lof ontvang vir haar oudio-eksperimentele visuele album, ''[[Lemonade]]'' (2016)''.'' ''Lemonade'' was die wêreld se topverkoper-album van 2016 en die hoogste gegradeerde album van haar loopbaan, wat temas van ontrouheid en feminisme ondersoek het.<ref>[https://variety.com/2017/music/news/beyonce-lemonade-drake-one-dance-best-selling-2016-1202395667/ Beyonce’s ‘Lemonade’ Was the World’s Best-Selling Album in 2016]</ref> Sy het nog 'n bekroonde ateljee-album vrygestel, haar sewende getiteld [[Renaissance (album)|''Renaissance'']] in Julie 2022. Dit het haar sewende album geword om nommer een te bereik, en is geïnspireer deur [[LGBT|LGBTQ]]-balsaalkultuur en huismusiek.<ref>[https://www.billboard.com/music/chart-beat/beyonce-renaissance-billboard-200-debut-no-1-1235123568/ Beyonce’s ‘Renaissance’ Bows at No. 1 on Billboard 200 With Year’s Biggest Debut By a Woman]</ref> Beyoncé is die gesig van haar eie klerereeks ''House of Deréon''. As 'n selfbeskryfde "hedendaagse [[Feminisme|feminis]]",<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/beyonce-calls-herself-a-modern-day-feminist-250462/ Beyonce Calls Herself a ‘Modern-Day Feminist’]</ref> skryf Beyoncé liedjies wat dikwels temas van liefde, verhoudings en [[monogamie]] aanspreek, sowel as vroulike bemagtiging en onafhanklikheid. Op die verhoog het haar dinamiese optredes en gesofistikeerde choreografie haar 'n reputasie onder gehore en kritici besorg as een van die beste vermaaklikheidskunstenaars in [[popmusiek]]. In die eerste agtien jaar van haar loopbaan het sy meer as 200 miljoen albums as solo-kunstenaar verkoop,<ref>[https://www.cbsnews.com/philadelphia/news/protester-follows-beyonce-on-tour-claims-shes-possessed-by-demons/ Protester Follows Beyoncé On Tour, Claims She's Possessed By Demons]</ref> en nog 60 miljoen met Destiny's Child,<ref>[https://www.nme.com/news/music/destinys-child-5-1238564 Destiny’s Child reunite on new Michelle Williams song ‘Say Yes’ – listen]</ref> wat haar 'n topverkoper-kunstenaar maak.<ref>[https://www.billboard.com/music/music-news/ask-billboard-the-twitter-sized-edition-474549/ Ask Billboard]</ref> Sy het 32 [[Grammy]]-toekennings gewen, die meeste vir 'n opnamekunstenaar en sanger, en is ook die mees genomineerde vrou in die [[Grammy]]-geskiedenis. Die ''Recording Industry Association of America'' het haar erken as die Top Gesertifiseerde Kunstenaar in Amerika vir die eerste dekade van 2000.<ref>[https://www.billboard.com/music/music-news/artists-of-the-decade-266420/ Artists of the Decade]</ref> In 2009 het Billboard haar aangewys as die Beste Vroulike Kunstenaar van die Eerste Dekade in 2000 en Kunstenaar van die Millennium in 2011.<ref>[https://www.vulture.com/2011/05/beyonc_crushes_at_the_billboar.html Beyoncé crushes at the Billboard Music Awards]</ref> Die tydskrif [[Time (tydskrif)|Time]] het haar in sowel 2013 as 2014 se lyste van die 100 invloedrykste mense ter wêreld ingesluit. == Lewe == === Geboorte en kinderjare === Beyoncé Giselle Knowles is in [[Houston]] gebore met ouers Celestine Ann "Tina" Beyincé, 'n haarkapster en saloneienaar, en Mathew Knowles, 'n verkoopsbestuurder.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc/entertainment/beyonce |title=Beyoncé Knowles biography |access-date=30 Januarie 2012 |archive-date= 7 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307175108/http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc%2Fentertainment%2Fbeyonce |url-status=dead }}</ref> Die naam Beyoncé is 'n huldeblyk aan haar ma se nooiensvan.<ref>[https://web.archive.org/web/20060303112521/http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml The Family Business]</ref> Haar jonger suster Solange is ook 'n sangeres. Haar pa Mathew is 'n [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikanser]], terwyl moeder Tina uit die Kreoolse bevolking van [[Louisiana]] kom en Afrika-, Franse, Inheemse-Amerikaanse en Ierse afkoms het.<ref name=":0" /> Haar sangtalent is ontdek deur haar dansinstrukteur Darlette Johnson. Op die ouderdom van sewe het Beyoncé 'n skooltalentprogram gewen met 'n uitvoering van John Lennon se ''Imagine'' en die ander deelnemers geklop. Op die ouderdom van agt het Beyoncé en haar vriendin [[Kelly Rowland]] oudisies vir 'n meisiegroep afgelê en LaTavia Roberson ontmoet.<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml |title=Destiny's Child's long road to fame |access-date=30 Januarie 2012 |archive-date= 9 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209094113/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml |url-status=dead }}</ref>Saam met drie ander meisies is hulle in die groep Girl's Tyme geplaas om op 'n Houston-talentprogram te rap en te dans. Girl's Tyme het egter nie gewen nie en Beyoncé het later gedink dat hul liedjie nie goed was nie. In 1995 het Beyoncé se pa sy werk bedank om die groep se bestuurder te word.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html |title=Destiny's Adult |access-date=30 Januarie 2012 |archive-date=30 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130074739/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html |url-status=dead }}</ref> Na 'n paar oudisies het die groep by Elektra Records geteken en vir 'n rukkie na Atlanta Records verhuis om aan hul eerste opname te werk, maar die etiket het hulle laat vaar.<ref name=":0" /> Gevolglik het verhoudings binne die gesin versleg en Beyoncé se ouers is geskei. In 1996 het die meisies hul debuutalbum begin opneem onder 'n ooreenkoms met Sony Music en die ouers het herenig. Kort daarna het die groep 'n kontrak met Columbia Records onderteken. === 1997–2001: Destiny's Child === In 1996 het die groep sy naam verander na [[Destiny's Child]], na 'n gedeelte in die [[Bybel|Bybelboek]] Jesaja. In 1997 het Destiny's Child met 'n groot platemaatskappy gedebuteer met die liedjie ''Killing Time'' op die klankbaan vir die 1997-film ''Men in Black''.<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20081216031102/http://music.yahoo.com/read/interview/12027658 All Grown Up]</ref> Die volgende jaar het die groep hul debuutalbum getiteld Destiny's Child vrygestel en het hul eerste groot treffer met ''No, No, No.'' Die tweede multi-platinum bekroonde album ''The Writing's on the Wall'' is in 1999 vrygestel, met van die groep se bekendste liedjies, soos ''Bills, Bills, Bills'' (hul eerste Amerikaanse nr. 1-enkelsnit), ''Jumpin' Jumpin'' en ''Say My Name'', watter laaste liedjie het hul suksesvolste geword en 'n kenmerkende nommer van die groep. ''Say My Name'' het die Grammy-toekenning vir Beste R&B-uitvoering deur 'n sangduo of -groep gewen en Beste R&B-liedjie by die 43ste jaarlikse Grammy-toekennings. Die album ''The Writing's on the Wall'' het meer as twaalf miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop. Hul daaropvolgende albums ''Survivor'' en ''Destiny Fulfilled'' het ook wêreldwye sukses behaal.<ref name=":1" /> Mathew se hantering van die groep se bestuur het tot ontevredenheid onder LeToya Luckett en Roberson gelei. Hulle is uiteindelik vervang deur Farrah Franklin en Michelle Williams. Na die breuk het Beyoncé in 'n depressie verval omdat sy verantwoordelik gehou is in die media, blogs en kritici.<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml |title=Destiny's Child's Long Road To Fame (The Song Isn't Called 'Survivor' For Nothing) |access-date=30 Januarie 2012 |archive-date= 9 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209094113/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml |url-status=dead }}</ref>Omstreeks hierdie tyd het haar kêrel ook die verhouding verbreek. In haar eie woorde het Beyoncé dit moeilik gehad om oor haar depressie te praat, want Destiny's Child het pas sy eerste Grammy-toekenning gewen, so sy was bang niemand sou haar ernstig opneem nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/Beyonce+Knowles-12915.html |title=Beyonce Knowles opens up about depression |access-date=30 Januarie 2012 |archive-date= 3 Julie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703022935/http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/Beyonce+Knowles-12915.html |url-status=dead }}</ref> Later sou Beyoncé na haar ma verwys as die een wat haar daardeur gehelp het. Franklin is uit die groep geskop en net Beyoncé, Rowland en Williams het oorgebly. Destiny's Child was suksesvol van 1997 tot 2005. Die liedjies was hoofsaaklik van die R&B-genre. === 2002–2007: ''Dangerously In Love'' en ''B'Day'' === In 2003 het Beyoncé haar eerste solo-album ''[[Dangerously in Love]]'' vrygestel, wat meer as twaalf miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop het. Vir hierdie album het sy onder andere met Missy Elliott, Sean Paul en Jay-Z saamgewerk. Die eerste enkelsnit, ''Crazy in Love'', was 'n groot wêreldwye sukses. Die volgende enkelsnitte was ook suksesvol. In die Verenigde State het al vier enkelsnitte die topvyf ingeskryf. Met dié album het sy vyf Grammys in een aand gewen. Haar tweede album is ''[[B'Day]]'' genoem en is op 4 September 2006, haar vyf-en-twintigste verjaardag, vrygestel. Die album is binne twee weke na voltooiing van die verfilming vir ''Dreamgirls'' opgeneem. Soos haar debuutalbum, het hierdie album ook verskeie suksesvolle enkelsnitte opgelewer. === 2008–2012: ''I Am... Sasha Fierce'' en ''4'' === [[Lêer:Beyonce in Vancouver.jpg|duimnael|Beyoncé op konsert in 2009 in [[Vancouver]]]] In November 2008 het Beyoncé haar derde album ''[[I Am... Sasha Fierce]]'' vrygestel. Die album is in twee CD's verdeel. Die eerste deel van die album, ''I Am...'', bevat hoofsaaklik stil liedjies waarin Beyoncé se vokale vertoning oorheers. Die tweede deel van die album, ''Sasha Fierce'', bevat up-tempo liedjies. In die fotoboekie wat die CD vergesel, word ook onderskeid getref tussen Beyoncé en Sasha Fierce. In Oktober 2008 is die eerste twee enkelsnitte van die album vrygestel: ''If I Were a Boy'' (van die deel ''I Am...'') en ''Single Ladies (Put a Ring on It)'' (van ''Sasha Fierce'')''.'' Beyoncé was een van die eerste kunstenaars wat twee enkelsnitte gelyktydig vrygestel het. Die enkellopendes het albei hul video-premières op die internet gehad. Hulle het albei wyd suksesvol geword, en die daaropvolgende enkelsnitte, insluitend ''Halo'' is onder haar kenmerkende liedjies. Die album bly haar grootste sukses tot nog toe. Die eerste enkelsnit vanaf die album [[4 (album)|''4'']] was ''Run the World (Girls)'' en is op 21 April 2011 vrygestel. Die album is op 28 Junie 2011 vrygestel, nadat dit 'n paar weke vroeër op die internet uitgelek het. Dit het ook die enkelsnitte ''Best Thing I Never Had'' en ''Love On Top'' opgelewer. === 2013–2017: ''Beyoncé'' en ''Lemonade'' === Op 12 Desember 2013, net voor middernag, het Beyoncé haar vyfde ateljee-album [[Beyoncé (album)|''Beyoncé'']] eksklusief deur [[ITunes]] vrygestel, wat 14 liedjies en 17 musiekvideo's bevat. Dit is haar eerste visuele album, waar al die liedjies op die album musiekvideo's bevat. Die album was vanaf 20 Desember in winkels beskikbaar. Die eerste enkelsnit vanaf die album was ''XO'' en die tweede was ''Drunk In Love.'' Die enkelsnit ''Formation'' is op 6 Februarie 2016 vrygestel as 'n voorskou van die album ''[[Lemonade]]''. Die album is toe op 23 April 2016 vrygestel, met 12 snitte en gepaardgaande musiekvideo's. ''Lemonade'' is die sanger se mees bekroonde album tot nog toe en is genomineer vir nege Grammy-toekennings en het twee gewen. === 2017–2023: ''Everything Is Love, The Gift'' en ''Renaissance'' === Deur hierdie tydperk het Beyoncé 'n samewerkende album saam met haar man Jay-Z vrygestel, getiteld ''Everything is Love,'' en 'n klankbaanalbum vir die fliek [[The Lion King]] (2019), waar sy inspirasie uit Afrika-musiekgenres geneem het. Sy het ook by ''Coachella'' opgetree en op toer gegaan. Op 15 Junie 2022 het Beyoncé haar sewende ateljee-album, getiteld [[Renaissance (album)|''Renaissance'']], amptelik aangekondig. Die album is op 29 Julie 2022 vrygestel. Die eerste enkelsnit van ''Renaissance'', ''Break My Soul'', is op 20 Junie 2022 vrygestel. By vrystelling het ''Renaissance'' universele lof van kritici ontvang. Dit het inspirasie uit huismusiek geneem en hulde gebring aan LGBT-pioniers. Renaissance het op nommer 1 op die [[Billboard 200]] gedebuteer, wat Beyoncé die eerste vroulike kunstenaar maak wat haar eerste sewe ateljee-albums op nommer 1 in die Verenigde State gehad het. === Privaat lewe en kunssinnigheid === [[Lêer:Beyoncé e Jay-Z.jpg|duimnael|Beyoncé saam met haar man, Jay-Z]] Sedert 2002 is Beyoncé in 'n verhouding met Jay-Z, met wie sy by verskeie geleenthede saamgewerk het. Gerugte het begin die rondte doen oor hul verhouding nadat hul duet op ''03 Bonnie & Clyde'' in Oktober 2002 vrygestel is.<ref>[http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography BEYONCÉ KNOWLES - BIOGRAPHY]</ref> Op 4 April 2008 het Beyoncé en Jay-Z in [[New York]] getrou. Die geleentheid is op 22 April bekend gemaak.<ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.people.com%2Fpeople%2Farticle%2F0%2C%2C20194030%2C00.html#& EXCLUSIVE: Beyoncé & Jay-Z File Signed Marriage License]</ref> Op 7 Januarie 2012 het Beyoncé geboorte geskenk aan haar eersteling, 'n babadogtertjie genaamd Blue Ivy, in New York. Op 1 Februarie 2017 het Beyoncé aangekondig dat sy 'n tweeling verwag. Die aankondiging van haar swangerskap op [[Instagram]] het toe die foto wat die meeste gelaai is op die platform geword.<ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.guinnessworldrecords.com%2Fnews%2F2017%2F2%2Fbeyonces-pregnancy-announcement-shatters-world-record-for-most-liked-image-on-in-460816 Beyoncé's pregnancy announcement shatters world record for most liked image on Instagram]</ref> In die dokumentêr ''Homecoming'' onthul Beyoncé dat sy tydens haar tweede swangerskap aan toksemie en pre-eklampsie gely het. Op 13 Junie 2017 het sy geboorte geskenk aan haar tweeling, 'n seuntjie, Sir Carter en 'n meisie, Rumi Carter. Haar stemtipe word geklassifiseer as coloratura mezzo-soprano.<ref>[https://www.ign.com/articles/2006/09/05/beyonce-bday Beyoncé - B'Day]</ref> Sy het [[Michael Jackson]] as haar grootste musikale invloed genoem. Toe sy in 2006 'n huldeblyk-toekenning aan hom oorhandig het by die World Music Awards, het Beyoncé gesê, "as dit nie vir Michael Jackson was nie, sou ek nooit ooit opgetree het nie."<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6152976.stm Michael Jackson returns to stage]</ref> Beyoncé is ook sterk beïnvloed deur [[Tina Turner]] wat volgens haar gesê het "Tina Turner is iemand wat ek bewonder, want sy het haar krag vroulik gemaak".<ref>[https://quotefancy.com/quote/1277761/Beyonc-Knowles-Tina-Turner-is-someone-that-I-admire-because-she-made-her-strength Beyoncé admires Tina Turner]</ref> <!-- moet twee verskillende afdelings wees --> == Diskografie en filmografie == *1998 - ''Destiny's Child'' <small>(„No, No, No”, „With Me”)</small> * 1999 - ''The Writing's on the Wall'' <small>(„Bills, Bills, Bills”, „Bug a Boo”, „Say My Name”, „Jumpin', Jumpin'”)</small> * 2001 - ''Survivor'' <small>(„Independent Women”, „Survivor”, „Bootylicious”, „Emotion”, „Nasty Girl”)</small> * 2001 - ''8 Days of Christmas'' <small>(„8 Days of Christmas”, „Rudolph the Red-Nosed Reindeer”)</small> * 2002 - ''This Is the Remix'' <small>(„Bootylicious (Rockwilder Remix)”, „Nasty Girl (Maurice's Nu Soul Mix)”)</small> * 2003 - ''[[Dangerously in Love]]'' ''(<small>„Crazy in Love”, „Baby Boy”, „Naughty Girl”, „Me, Myself & I”)</small>'' * 2004 - ''Destiny Fulfilled'' <small>(„Lose My Breath”, „Soldier”, „Girl”, „Cater 2 U”)</small> * 2005 - ''#1's'' <small>(„Stand Up for Love" (2005 World Children's Day Anthem)”, „Check on It”)</small> * <small>(film)</small> 2006 - „The Pink Panther” * <small>(film)</small> 2006 - „Dreamgirls” * 2006 - [[B'Day|''B'Day / B'Day Deluxe Edition'']] <small>(„Check on It”, „Déjà Vu”, „Ring the Alarm”, „Upgrade U”, „Irreplaceable”, „Listen”, „Beautiful Liar”, „Get Me Bodied”)</small> * 2007 - ''B'Day Anthology Video Album'' * 2007 - ''Irreemplazable'' <small>(„Irreemplazable”, „Get Me Bodied (Timbaland Remix)”)</small> * 2007 - ''The Beyoncé Experience Live'' * 2008 - [[I Am... Sasha Fierce|''I Am... Sasha Fierce'']] <small>(„If I Were a Boy”, „Single Ladies (Put a Ring on It)”, „Halo”, „Diva”, „Ego”, „Sweet Dreams”)</small> * 2009 - ''Above and Beyoncé - Video Collection & Dance Mixes'' * 2009 - ''I Am... Sasha Fierce Platinum Edition'' * 2009 - ''I Am... Yours: An Intimate Performance at Wynn Las Vegas'' * <small>(film)</small> 2008 - „Cadillac Records” * <small>(film)</small> 2009 - „Obsessed” * <small>(dvd)</small> 2010 - ,,I Am... World Tour" * 2011 - [[4 (album)|''4'']] <small>(„Run the World (Girls), „Best Thing I Never Had”, „Love On Top”, „Countdown”, „1+1”, „End of Time”)</small> * 2013 - [[Beyoncé (album)|''Beyoncé'']] <small>(„XO”, „Drunk in Love”, „Partition”, „Flawless”, „7/11”)</small> * 2016 - ''[[Lemonade]]'' <small>(„Formation”, „Sorry”)</small> * 2018 - ''Everything Is Love'' (met Jay-Z, onder die naam ''The Carters'') * <small>(film)</small> 2019 - „The Lion King” * 2019 - ''The Lion King: The Gift'' * 2022 - [[Renaissance (album)|''Renaissance'']] <small>(„Break My Soul”, „Cuff It”)</small> == Toere == * ''Dangerously in Love World Tour'' (2003) * ''The Beyoncé Experience'' (2007) * ''I Am… World Tour'' (2009—2010) * ''I Am… Yours'' (2009) * ''Live at Roseland: Elements of 4'' (2011) * ''The Mrs. Carter Show World Tour'' (2013) * ''On the Run Tour'' (2014) (met Jay-Z) * ''The Formation World Tour'' (2016) * ''On the Run II Tour'' (2018) (met Jay-Z) * ''Renaissance World Tour'' (2023) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0461498|Beyoncé}} * {{Twitter|beyonce|Beyoncé}} * {{Facebook|beyonce|Beyoncé}} * {{Instagram|beyonce|Beyoncé}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Knowles, Beyonce}} [[Kategorie:Amerikaanse sangers]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 0f3d2ma6s36nl0ccfuwcydc145homqm 0 40615 2908596 2901374 2026-06-01T20:14:48Z Jcb 223 2908596 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Italiaanse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Italië | beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) | bynaam = ''Gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) | embleem = Wapen van die Italiaanse Rugbyfederasie | kaptein = [[Michele Lamaro]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Gonzalo Quesada]] <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Stadio Olimpico]], [[Rome]] | kapasiteit = 70&nbsp;634 | patroon_la1 = _Italy21h | patroon_b1 = _Italy21h | patroon_ra1 = _Italy21h | patroon_sh1 = _2021_rugby_italyh | patroon_so1 = | linkerarm1 = 2349B0 | liggaam1 = 2349B0 | regterarm1 = 2349B0 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 2349B0 | patroon_la2 = _Italy21a | patroon_b2 = _Italy21a | patroon_ra2 = _Italy21a | patroon_sh2 = _2021_rugby_italya | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000066 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000066 | broek2 = 2349B0 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sergio Parisse]] (142)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | toppuntebehaler = [[Diego Dominguez]] (983)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Marcello Cuttitta]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Spanje|1785}} [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] 9–0 '''Italië''' {{vlagikoon|Italië|1861}}<br />([[Barcelona]], [[Spanje]]; 20 Mei 1929) | grootwen = {{ITAru}} 104–8 {{CZEru-r}}<br />(Viadana, [[Italië]]; 18 Mei 1994) | grootverloor = {{RSAru}} 101–0 {{ITAru-r}}<br />([[Durban]], [[Suid-Afrika]]; 19 Junie 1999) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Twee oorwinnings elk in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] | url = | unieurl = www.federugby.it }} Die '''Italiaanse nasionale rugbyspan''' ([[Italiaans]]: ''Nazionale di rugby a 15 dell’Italia'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Italië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle staan ook bekend as ''gli Azzurri'' (Italiaans vir: “die [[Hemelblou]]es”). [[Savoiblou]] is die gewone kleur van die nasionale spanne wat Italië verteenwoordig, aangesien dit die tradisionele kleur van die [[Huis van Savoje]] was wat van 1860 tot 1946 oor die Koninkryk Italië regeer het. Rugby word in Italië deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) geadministreer. Italië neem jaarliks aan die [[Sesnasies-toernooi]] deel, saam met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]]. Italië het sy eerste toetswedstryd in 1929 teen [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gespeel. Italië was net soos [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] oor dekades heen een van die sterkste Europese spanne buite die destydse Vyfnasies. Hulle het tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] een titel ingepalm, nege keer as naaswenner en agt keer op die derde plek geëindig. Gedurende die 1990’s het die Italiaanse rugby ’n opswaai beleef, wat tot die aansluiting by die destydse Vyfnasies en hul uitbreiding tot die Sesnasies gelei het. Hulle het die een of ander prestasie behaal, maar nooit beter as die vierde plek gevaar nie. Italië se belangrikste internasionale verskyning is tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi wat sedert 1987 beslis word. Sedert die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbekertoernooi in 1987]] het die span aan al nege toernooie deelgeneem, maar nog nie tot die uitklopfase gevorder nie. Die Italiaanse nasionale span het tot ’n konstante deelnemer ontwikkel. Sedert [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het Italië tydens elke toernooi twee oorwinnings en twee nederlae aangeteken, genoeg om outomaties vir die volgende toernooi te kwalifiseer. Italiaanse spelers dra tradisioneel blou [[Hemp|truie]], wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe kleure bestaan uit ’n wit trui met blou broeke en wit sokkies. Italië se internasionale wedstryde word op verskeie plekke dwarsdeur die land gespeel; die [[Stadio Olimpico]] in [[Rome]] word tydens die Sesnasies-toernooi gebruik. Die beheerliggaam [[Wêreldrugby]] beskou Italië as ’n vlak-een rugbyland. Een voormalige Italiaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Italiaanse rugbyspan is tans (Maart 2026) tiende op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Junie 2025}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Italiaanse Rugbyfederasie}} [[Lêer:LocationPoRiver.PNG|duimnael|links|Die [[Povlakte]] in Noord-Italië word algemeen as die hartland van Italiaanse rugby beskou]] Die beheerliggaam vir rugby in Italië is die Italiaanse Rugbyfederasie (''Federazione Italiana Rugby'', FIR). Die FIR het in 1928<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=668 |title=Federazione Italiana Rugby |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> uit die “Propagandakomitee” ontstaan en in 1987 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy |title=Italy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse Rugbyfederasie in 1934 ’n stigtingslid van die vastelandse beheerliggaam ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA; nou [[Rugby Europa]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1930s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1930s |publisher=Rugby Football History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Italië is die Campionato di Eccellenza, waaraan twaalf spanne deelneem. Van die spanne is veral uit die twee rugbyvestings [[Lombardye]] en [[Veneto]] afkomstig. Bo die nasionale kampioenskap word die internasionale liga [[Verenigde Rugbykampioenskap]] beslis, saam met spanne uit Ierland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis, waaraan twee Italiaanse spanne ([[Benetton Rugby Treviso]] uit [[Treviso]] en [[Zebre]] uit [[Parma]]) deelneem. Bo die Verenigde Rugbykampioenskap word jaarliks saam met klubs uit Engeland, Frankryk, Ierland, Ierland en Wallis die Europese Rugbykampioenskapbeker en die Europese Rugbyuitdagingsbeker beslis. Naas die amptelike nasionale span roep die FIR ook ander keurspanne byeen. ''Italia Emergenti'' (“Opkomende Italië”) is die tweede nasionale span van Italië. Net soos ander rugbylande beskik Italië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die o/20-Sesnasies-toernooi en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |title=Italy U20 |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170027/https://www.sixnationsrugby.com/team/italy-u20/#latest |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/u20 |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Bekendstelling van rugby aan Italië === [[Lêer:Harpastum romain.jpg|duimnael|’n Romeinse muurskildery wat die antieke spel ''Harpastum'' toon]] [[Lêer:Calcio fiorentino 1688.jpg|duimnael|’n ''Calcio fiorentino''-spel op die Piazza Santa Croce te Florence in 1688]] Die oorspronklik uit [[Griekeland]] afkomstige en in die hele [[Romeinse Ryk]] uitgeoefene speel ''Harpastum'' kan as ’n ver verwante, antieke voorloper van rugby beskou word. In berigte van historici en skrywers soos Athenaeus van Naucratis, [[Clemens van Alexandrië]], Iulius Pollux en [[Claudius Galenus]] word dit beskryf as ’n volkontaksport tussen twee spanne bestaande uit vyf tot twaalf spelers met die doel om op ’n reghoekige veld ’n bal agter die teenstander se doellyn te beweeg.<ref>{{en}} {{cite book |author=H. A. Harris |title=Sport in Greece and Rome |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |year=1972 |isbn=0-8014-0718-4 |pages=86–99}}</ref> Gedurende die [[Middeleeue]] het in Italië verskeie balsporte ontwikkel, wat nader verwant was aan rugby as aan [[sokker]], aangesien die speel met die hande ’n sentrale kenmerk was. Die bekendste voorbeeld is die ''[[Calcio storico fiorentino]]'' wat uit die vroeë 16de eeu dateer en steeds in [[Florence]] gespeel word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://vault.si.com/vault/2008/08/04/balls-and-blood |title=Balls and Blood |publisher=Sports Illustrated |author=Jake Halpern |date=4 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Britse seelui, wat by die Genuese hawe aangedoen het, het rondom 1890 die in die [[Verenigde Koninkryk]] reeds gevestigde rugby aan Italië bekendgestel. Maar vanaf die begin is dit deur sokker oorskadu en was ’n nissport. Daar word vermoed dat die Britte aanvanklik veral onder mekaar verkeer het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=68}}</ref> Die eerste amptelike rugbywedstryd op Italiaanse bodem is op 2 April 1910 in [[Turyn]] tussen twee buitelandse klubs, die [[Parys]]e SCUF en die [[Genève|Geneefse]] RC Servette, gehou. Twee weke later is die eerste Italiaanse rugbyklub, RC Torino, gestig, maar hulle het ná net een wedstryd teen die sokkerklub FC Pro Vercelli hulself weer ontbind.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008 |pages=11}}</ref> Een jaar later het Stefano Bellandi, die bestuurder van die ''Teatro alla Scala'' in [[Milaan]], die beslissende impuls vir rugby se vestiging in Italië gelewer. Hy het, nadat hy ’n aantal jare in [[Frankryk]] deurgebring en die rugbysport leer ken het, na Italië teruggekeer en sy militêre diens gedoen. Saam met die hulp van ’n Franse vriend het hy ’n rugby-afdeling by die sportklub US Milanese gestig. Dit het op 2 April 1911 op die Arena Civica teen ’n span uit Voiron sy eerste wedstryd gespeel. Volgens ''La Gazzetta dello Sport'' was die toeskouers ten spyte van die 0–15-nederlaag opgewonde, waarvolgens verdere wedstryde gereël is.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=299–300}}</ref> Die [[Eerste Wêreldoorlog]] het hierdie ontwikkeling stopgesit. Ná die einde van die oorlog het Bellandi hom vir ’n herlewing van die Italiaanse rugbysport beywer en by die Milaanse ''Sport Club Italia'' ’n nuwe span saamgestel. Vervolgens het bykomende klubs ontstaan en middelgroot [[nywerheid]]sstede in die [[Povlakte]] soos Brescia, Parma, Rovigo en [[Treviso]] het in Italië se rugbyvestings ontwikkel (later het nog [[Rome]], [[Napels]] en L’Aquila bygekom). Op 26 Julie 1927 het Bellandi ’n “Propagandakomitee” gestig en die Franse joernalis Henri Desgrange, stigter van die [[Tour de France]], om ondersteuning gevra. Hy het gehelp om ’n aantal wedstryde van ’n nieamptelike Italiaanse keurspan teen verskeie Franse klubs te reël.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=303}}</ref> Enkele verteenwoordigers van die fascistiese Italiaanse regime het die propagandistiese waardes van die gewild wordende rugbysport opgemerk. Augusto Turati, sekretaris-generaals van die ''Partito Nazionale Fascista'' (PNF), het op 13 Mei 1928 die eerste wedstryd in die hoofstad gereël en die Stadio Nazionale del PNF beskikbaar gestel.<ref name="rav305">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=305}}</ref> Enkele maande later, op 26 September, is uit die destydse Propagandakomitee die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (''Federazione Italiana Rugby'', FIR) gestig, wat vervolgens die eerste nasionale kampioenskap aangebied het.<ref name="coni">{{it}} {{cite web |url=https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |title=La storia della FIR |publisher=Comitato Olimpico Nazionale Italiano |date=2020 |accessdate=21 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190415/https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/federazione-italiana-rugby-fir.html?view=minisito&layout=federazione |archive-date=21 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === [[Lêer:Rugby Italia 1933.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1933]] [[Lêer:Rugby Italia 1942 Milano.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan in 1942]] Die FIR het ook ’n amptelike nasionale span van stapel gestuur. Hul eerste toetswedstryd is op 29 Mei 1929 in [[Barcelona]] teen die eweneens debuutmakende [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] gehou. Voor ’n skare van 62&nbsp;000 op die Montjuicstadion en in teenwoordigheid van die Spaanse koning Alfons XIII<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-madrid-19290521-49.html |title=España vence a Italia por nueve puntos a cero |publisher=ABC |date=29 Mei 1929 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> is hulle met 9–0 verslaan; die Spaanse span het uitsluitlik uit [[Katalane]] bestaan. ’n Jaar later het Italië wraak geneem en in Milaan hul eerste tuiswedstryd met 3–0 gewen.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=306}}</ref> Op 19 Oktober 1929 het die Olimpiese beheerliggaam ''Comitato Olimpico Nazionale Italiano'' (CONI) die FIR ná net een jaar se werk ontbind en die bestuur van die nasionale kampioenskap oorgeneem.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1156_01_1929_0251_0005_24386420/anews,true/ |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=La Stampa |date=20 Oktober 1929 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> Die presiese rede is nie bekend nie, maar daar word vermoed dat die fascistiese regime teenoor die kulturele verskynsel rugby toenemend met misnoë bekyk het, aangesien dit van ’n Britse oorsprong was. Die onderdrukking van rugby het gepaard gegaan met pogings om ’n nuwe balsport, ''Volata'' genoem, af te dwing, wat volgens bewerings ’n nasaat van die Romeinse Harpastum was.<ref name="rav305" /> Volata het nie gewildheid verwerf nie, waarvolgens CONI die rugbybeheerligaam in Oktober 1932 herstig het, aanvanklik onder die Italiaaniseerde naam ''Federazione Italiana della Palla Ovale'' (“Italiaanse Ovaalbalbeheerliggaam”).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://dlib.coninet.it/bookreader.php?&c=1&f=1023&p=4#page/4/mode/2up |title=La soppressione della federazione di rugby |publisher=Il Littoriale |date=12 Oktober 1932 |accessdate=16 Maart 2026 |pages=5}}</ref> In die daaropvolgende jaar het die beheerliggaam onder die amper oorspronklike naam ''Federazione Italiana Rugbi'' verkeer (vanaf 1946 is rugby weer met ’n y geskryf).<ref name="coni" /> As gevolg van beheerliggaamsgeskille het die nasionale span drie jaar lank onaktief gebly, maar vanaf 1933 teen die destydse sterkste spanne van die vastelandse Europa te staan gekom. Die lede van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) het egter oorwegend met mekaar verkeer. Die [[Franse nasionale rugbyspan]] was tot in 1983 die enigste wêreldklasspan buite die IRVR en tot in 1988 die enigste van die destydse Vyfnasies, wat amptelike toetswedstryde teen Italië gespeel het. Tydens die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] is op 17 Oktober 1937 in Parys die eerste wedstryd tussen albei spanne gereël en het in ’n 5–43-nederlaag vir die Italianers geëindig. Die ''Fédération internationale de rugby amateur'' (FIRA, vandag Rugby Europa) was verantwoordelik vir die reël van die Europese Nasiesbeker. Dié alternatiewe internasionale beheerliggaam is in 1934 op inisiatief van Frankryk gestig, nadat hulle uit die Vyfnasies geskors is. Een van die stigtingslede was die FIR; die ander was Spanje, [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]], [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], Katalonië, [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]], [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] en [[Duitse nasionale rugbyspan|Nazi-Duitsland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyeurope.eu/about-us/about-rugby-europe/ |title=About us |publisher=Rugby Europa |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die spelbedryf in Italië amper sonder inperkings voortgesit. Die nasionale kampioenskap het tot in 1943 plaasgevind, terwyl die nasionale span tussen 1940 en 1942 twee toetswedstryde teen Roemenië en een teen Nazi-Duitsland gespeel het. Die Fasciste, wat die rugbysport ween sy Britse herkoms aanvanklik verwerp en wou verdring het, het dit nou heeltemal ondersteun en as ’n voorbeeld van kameraadskap en veggees bevorder. Die PNF se partysekretaris Achille Starace het rugby beskryf as ’n “vegkuns wat deur die fascistiese jeug beoefen en wyd versprei moet word”. Die verdere verspreiding se belemmering ná die Tweede Wêreldoorlog word aan hierdie politisering toegeskryf. Vir ’n tyd lang is rugby as ’n “fascistiese sportsoort” beskou. Die teenwoordigheid van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] wat vanaf 1943 rugbywedstryde teen mekaar gereël het, kon hierdie siening net ’n bietjie verander.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=310}}</ref> === Stagnasie en tydelike agteruitgang === [[Lêer:Rugby Italia Francia J Prat e Rosi.png|duimnael|Frankryk teen Italië in Rome, 1954]] [[Lêer:Rugby union Italy team June 1973.jpg|duimnael|Die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul Suid-Afrikaanse toer in 1973]] In 1946 het die FIR die nasionale kampioenskap hervat, terwyl die nasionale span eers vanaf Maart 1948 weer toetswedstryde kon speel. Die nasionale span is vanaf sy begin deur ’n nasionale afrigter bestuur (in teenstelling met die Vyfnasies se spanne wat deur die spankaptein bestuur is), maar van die nasionale afrigters is so gereeld verander, dat net min kontinuïteit of ’n verbetering in die tegniese vaardighede kon plaasvind. Op die Europese vasteland het ’n soort driedeling ontstaan: Op die allesoorheersende Frankryk het met ’n bietjie afstand Italië gevolg, wat op sy beurt al die ander nasionale spanne oorheers het. Byvoorbeeld het die ''Azzurri'' gedurende die 1950’s elke toetswedstryd teen Duitsland, Roemenië, Spanje en [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] gewen, maar hulle het elke wedstryd teen Frankryk verloor – soms swak. Die beheerliggaam se bestuurders was bewus daarvan, dat die Italiaanse rugby net in vergelyking met die toonaangewende lande kon ontwikkel. In 1956 en 1958 het nieamptelike toere deur [[Wallis]], [[Engeland]] en [[Ierland]] plaasgevind, waartydens die nasionale span teen drie klubs elk te staan gekom het. Die 1960’s het min vordering gesien, afgesien van Roemenië se opkoms en hul wedywering om die tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker. Die Roemene was self in staat om Frankryk die een of ander keer te klop, waarin die Italianers eers enkele dekades later kon slaag. Op 14 April 1963 was die Italianers op die punt om Frankryk se oorheersing te beëindig: In [[Grenoble]] het hulle tot in die doodsnikke met 12–6 voorgeloop, maar Frankryk het twee drieë gedruk en die wedstryd met 14–12 beklink.<ref>{{fr}} {{cite web |author=Robert Duthen |url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1963/04/16/une-pale-et-miraculeuse-victoire-du-quinze-de-france-sur-l-equipe-d-italie_2205825_1819218.html#CtpTsf5kVb7XWqr4.99 |title=Une pâle et miraculeuse victoire du Quinze de France sur l'équipe d'Italie |publisher=[[Le Monde]] |date=16 April 1963 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Baie het hierdie naelskraapse nederlaag as die begin van ’n verwagte, volhoubare kwaliteitsvordering beskou, wat egter nie plaasgevind het nie. In 1965 het die FIRA die Europese Nasiesbeker hervorm en in verskeie vlakke onderdeel. Italië het vanaf 1965/66 aan die toernooi se eerste afdeling deelgeneem en soos altyd as naaswenner agter Frankryk geëindig. Tydens die daaropvolgende toernooi in 1966/67 het Italië egter ’n agteruitgang beleef: Ná ’n naelskraapse oorwinning oor Portugal en twee swak nederlae teen Frankryk en Roemenië het Italië vir die eerste keer net die derde plek behaal. Die [[Franse Rugbyfederasie]] het vervolgens daarop besluit, om vir wedstryde teen Italië net ’n tweede span pleks van die nasionale span te ontplooi. Die volgende amptelike toetswedstryd tussen albei lande sou eers drie dekades later volg. Italië het homself aan die Europese Nasiesbeker 1967/68 onttrek en is na die tweede afdeling gerelegeer. Tydens die daaropvolgende Europese Nasiesbeker 1968/69 het die Italianers al die mededingers oorheers en die regstreekse bevordering behaal. Die beheerliggaam het tot die gevolgtrekking gekom, dat die nasionale span ook buite Europa ondervinding moes versamel. In Mei 1970 het die ''Azzurri'' se eerste amptelike toer buite Europa plaasgevind. Hulle het na [[Madagaskar]] getoer en twee toetswedstryde gespeel wat in naelskraapse oorwinnings geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17594.html?template=results |title=Italy tour 1970 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná nederlae teen Frankryk, Marokko en Roemenië is Italië in 1971 weer in die tweede afdeling gerelegeer. Gedurende Junie en Julie 1973 het die ''Azzurri'', met die voormalige Springbokstut Amos Du Plooey, weer ’n toer na [[Suider-Afrika]] onderneem. Hulle het teen ’n aantal Suid-Afrikaanse keurspanne en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]] te staan gekom. Laasgenoemde wedstryd se status as ’n toetswedstryd is omstrede, aangesien dié land se onafhanklikheid destyds nie erken is nie.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Paolo Pacitti, Francesco Volpe |title=Rugby 2018 |publisher=Grafica Zesi |location=Rome |date=2017 |isbn=978-0-244-93148-3 |pages=203–204}}</ref> Italië se enigste oorwinning was teen die [[Luiperds]], die nieamptelike nasionale span van die [[bruin mense]]. Ten spyte van agt nederlae is hierdie toer as ’n mylpaal beskou, aangesien Italië homself aan die algemene publiek van ’n land in die [[Suidelike Halfrond]] kon vertoon.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |title=Dondi saluta gli azzurri del '73 |publisher=solorugby.com |date=13 Maart 2008 |accessdate=21 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821223027/http://www.solorugby.org/dondi-saluta-gli-azzurri-del--73-.htm |archive-date=21 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Stadige toenadering === [[Lêer:Italy Rugby ITA - FRA 1975.jpg|duimnael|’n Groepfoto van die Italiaanse nasionale rugbyspan voor hul wedstryd teen Frankryk in 1975]] Ná drie toernooie in die tweede afdeling het Italië vir die 1974/75-seisoen weer tot die Europese Nasiesbeker se eerste afdeling gevorder en daar gevestig. Onder andere het hulle ’n 3–3-gelykop weg teen die latere kampioen Roemenië aangeteken, wat enkele maande voorheen Frankryk verslaan het. In 1974 en 1975 het twee kort toere na Groot-Brittanje gevolg, waartydens hulle teen county-keurspanne en die Engelse nasionale o/23-span uitgedraf het.<ref name="storia379">{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=379}}</ref> Ná hul tweede plek tydens die Europese Nasiesbeker 1975/76, danksy ’n 13–12-tuisoorwinning oor Roemenië, het op 4 November 1976 in Milaan hul eerste wedstryd teen die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] gevolg. Dié wedstryd was nie ’n amptelike toetswedstryd nie en het in ’n naelskraapse 15–16-nederlaag geëindig wat tot nuwe hoop op ’n verdere ontwikkeling gelei het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0019/articleid,1104_01_1976_0243_0019_15964154/ |title=I rugbisti azzurri perdono per un punto |publisher=La Stampa |date=5 November 1976 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hul afsluiting op die vierde plek tydens die Europese Nasiesbeker 1976/77 het die verhoogde verwagtinge egter weer gedemper. Onder andere het die ''Azzurri'' op 1 Mei 1977 weg teen Roemenië met 0–69 verloor, gelykstaande aan hul ergste nederlaag tot dusver.<ref>{{ro}} {{cite web |url=https://www.rugby.ro/palmares-romania-a-invins-italia-si-cu-69-0-12410.html |title=Palmares: Romania a invins Italia si cu 69-0! |publisher=rugby.ro |date=10 September 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Destyds het die Italiaanse klubs buitelandse spelers (John Kirwan, [[Naas Botha]], David Campese, Michael Lynagh) en afrigters (Julien Saby, Roy Bish, Greenwood, [[Nelie Smith]]) in diens begin neem, teen einde ’n hoër speelkwaliteit te verseker. Van hulle was veral [[Suid-Afrika]]ners, Australiërs en [[Nieu-Seeland]]ers, waarvan sommige van ’n Italiaanse herkoms was. Op 24 Oktober 1978 is in Rovigo die eerste wedstryd teen die Argentynse [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] gereël, wat Italië onverwags met 19–6 gewen het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1979–80 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1979 |isbn=0-354-09087-9 |pages=47–51}}</ref> Ander destydse noemenswaardige prestasies was ’n 6–6-gelykop teen die Engelse o/23-span op 16 Mei in Brescia en ’n bemoedigende 12–18-nederlaag op 28 November 1979 in Rovigo teen die oënskynlik oorweldigende Nieu-Seelandse [[All Blacks]] (dié wedstryd was egter geen toetswedstryd nie).<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0036/articleid,1461_02_1979_0317_0036_20755696/ |title=L’Italia fa vedere nero agli “All Black” |publisher=La Stampa |author=Cristiano Chiavegato |date=29 November 1979 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1980 het die ''Azzurri'' ’n toer na [[Oseanië]] onderneem en onder andere twee toetswedstryde teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en die Cookeilande gespeel, maar hulle is in albei wedstryde verslaan.<ref name="storia379" /> Hulle het in 1981 ’n verdere toer sonder toetswedstryd na Australië onderneem, wat met sewe oorwinnings in nege wedstryde baie suksesvol was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournament/790/results |title=1981 Italy Tour of Australia |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2020 |accessdate=7 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207080814/https://www.world.rugby/tournament/790/results |archive-date=7 Februarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Europese Nasiesbeker 1981/82 het Italië vir die eerste keer in ses jaar weer op die tweede plek geëindig, met hul enigste nederlaag soos gewoonlik teen die Franse reserwespan. Tydens die daaropvolgende toernooi 1982/83 het die ''Azzurri'' vir die eerste keer bo hul Franse mededingers geëindig; weens ’n wegnederlaag teen Roemenië het hulle egter weer op die tweede plek geëindig. Tydens die vroeë 1980’s het die Italiaanse rugby een van sy suksesvolste tydperk gedurende die afgelope vyf dekades beleef, wat die IRVR se lede in ’n toenemende mate vergoed het. Gedurende [[herfs]] 1983 het die Wallabies deur Europa getoer en die eerste van die “groot” rugbylande geword om teen die ''Azzurri'' ’n toetswedstryd te speel, wat op 23 Oktober in Rovigo plaasgevind het. Italië het met 7–29 verloor, maar dié wedstryd is as ’n eerste stap op pad na die wêreld se beste spanne beskou.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=223}}</ref> Gedurende die 1980’s was tydens die Europese Nasiesbekers nie net Frankryk en Roemenië ernstige mededingers nie, maar ook die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]], waardeur die Italianers die een of ander keer net op die derde of selfs vierde plek geëindig het. Gedurende [[somer]] 1983 het Italië vir die eerste keer na [[Noord-Amerika]] getoer, waartydens hulle ook twee toetswedstryde teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel het. Terwyl die eerste in ’n verrassende nederlaag geëindig het, het hulle in die tweede ’n maklike oorwinning aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17932.html?template=results |title=Italy tour 1983 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende somer 1985 het die ''Azzurri'' weer na Suider-Afrika getoer. Hulle het in twee toetswedstryde teen Zimbabwe (die voormalige Rhodesië) te staan gekom en albei gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/17977.html?template=results |title=Italy tour 1985 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Mei 1986 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie aangeteken, toe hulle teen die Engelse nasionale o/23-span met 15–15-gelykop gespeel het. Aansluitend het hulle na Australië getoer en onder andere ’n toetswedstryd teen die Wallabies gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18011.html?template=results |title=Italy tour 1986 |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Eerste Rugbywêreldbekertoernooie en verdere toenadering === In Mei 1985 het die IRVR op die invoering van die [[Rugbywêreldbeker]] besluit. Die nuwe toernooi sou oorspronklik vir die lede voorbehou wees, maar die president van die Franse beheerliggaam, Albert Ferrasse (wat ook as FIRA se president gedien het), het vir sy toestemming vereis dat ook nielede kon deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Vervolgens is onder andere Italië vir deelname genooi. In die openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste toernooi in 1987]] het die ''Azzurri'' teen die medegasheer Nieu-Seeland te staan gekom; die All Blacks het die wedstryd heeltemal oorheers en aan hulle ’n 6–70-nederaag toegedien. Daarop het nog ’n nederlaag teen Argentinië en ’n naelskraapse oorwinning oor Fidji gevolg. Ondanks sy oorwinning het Italië die kwarteindrondte misgeloop, aangesien die aantal gedrukte drieë beslissend was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 1987 het die nasionale speler Stefano Bettarello as destyds eerste Italianer ’n uitnodiging vir die tradisieryke keurspan [[Britse Barbarians|Barbarians]] ontvang. Saam met die aansluiting van die FIR by die IRVR dieselfde jaar is dit as ’n onmiskenmarke kenteken beskou, watter respek Italië intussen in die hoogste Britse rugbykringe geniet het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/03/25/bettarello-convocato-tra-barbarians.html |title=Bettarello convocato tra i Barbarians |publisher=La Repubblica |date=25 Maart 1987 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |title=Barbarians, la leggenda del rugby torna in meta |publisher=Corriere della Sera |author=Valerio Vecchiarelli |date=25 Maart 1987 |accessdate=25 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025202010/http://archiviostorico.corriere.it/2003/maggio/25/Barbarians_leggenda_del_rugby_torna_co_0_030525150.shtml |archive-date=25 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens ’n kort toer het hulle op 31 Desember 1988 vir die eerste keer teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] te staan gekom. Dié wedstryd in [[Dublin]], wat hulle met 15–31 verloor het, was die eerste toetswedstryd teen een van die “Tuisnasies” van die [[Britse Eilande]]. In Junie 1989 het hulle na Argentinië getoer, maar dit het met ’n nederlaag in die toetswedstryd teen die Poemas geëindig. Twee jaar later het weer ’n toer na Suider-Afrika gevolg, waartydens hulle twee toetswedstryde teen die pas onafhanklike [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gespeel het, maar in albei verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |date=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibië-toer was ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1991]]. In hul eerste groepwedstryd het die ''Azurri'' die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] verslaan, gevolg deur ’n nederlaag in hul eerste ontmoeting met [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]]. Soos verwag het hulle teen Nieu-Seeland die vordering tot die kwarteindrondte misgeloop, maar die naelskraapse 21–31-nederlaag was meer as agbaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het in die vroeë 1990’s gedurende die Europese Nasiesbeker hul afstand teenoor Frankryk stadigaan gereduseer. Onder andere het hulle tydens die Europese Nasiesbeker 1990/92 ná byna ’n dekade weer op die tweede plek geëindig. Nog suksesvoller was die toernooie in 1993 en 1994. Op 11 November 1993 het die Italianers ’n noemenswaardige prestasie behaal, toe hulle in Treviso die Franse reserwespan met 16–9 verslaan het. Ná ’n nederlaag teen Roemenië in die laaste wedstryd het hulle die titel weereens misgeloop, maar net weens hul erger punteverskil. Gedurende somer 1994 het hulle weer na Australië getoer, waar hulle twee toetswedstryde teen die Wallabies gespeel het. Die ''Azzurri'' is in albei wedstryde verslaan, maar net naelskraap. Op 12 Oktober dieselfde jaar het hulle tydens die Rugbywêreldbekerkwalifisering vir die eerste keer teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] te staan gekom en is weer naelskraap verslaan. Die vordering, wat hulle tydens wedstryde teen teenstaanders van ’n hoë gehalte gemaak het, was op die hand liggend: Op 6 Mei 1995 het Italië in Treviso teen Ierland te staan gekom en met 22–12 gewen, dit was hul eerste oorwinning oor een van die Britse Eilande se spanne.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1995/05/07/italrugby-batte-irlanda.html?ref=search |title=Italrugby batte l’Irlanda |publisher=La Repubblica |date=7 Mei 1995 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het Italië sy eerste groepwedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] met 18–42 swak verloor. Teen Engeland was die ''Azzurri'' op die punt van ’n oorwinning, maar hulle het met 20–27 verloor en die kwarteindrondte opnuut misgeloop. In die laaste groepwedstryd het hulle Argentinië met 31–25 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Professionalisering en aansluiting by die Sesnasies === In Augustus 1995 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui. Die oprigting van ooreenstemmende strukture op klubvlak het in Italië ’n aantal jare geneem, waarvolgens baie spelers na die finansieel sterk spanne in Frankryk of Engeland oorgeskakel het. Terwyl hul toenadering aan die beste Europese spanne stadig maar seker plaasgevind het, was hul kwaliteitsverskil teenoor die [[Suidelike Halfrond]] se spanne steeds erg. Onder andere het die All Blacks in Oktober 1995 in [[Bologna]] met 70–6 gewen. Twee weke later het die destydse wêreldkampioen, die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]], vir die eerste keer ’n toetswedstryd teen die Italianers gespeel en met 40–21 gewen. In 1996 het wedstryde teen Wallis, Australië, Engeland en vir die eerste keer [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] gevolg, wat almal verlore gegaan het, maar deels net naelskraap. Destyds was Engeland op die punt om uit die Vyfnasies geskors en deur Italië vervang te word, nadat die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] sonder afspraak met die ander beheerliggame ’n eksklusiewe verdrag met British Sky Broadcasting gesluit het. Ná onderhandelinge agter geslote deure het dit egter nie gebeur nie, maar die Italiaanse beheerliggaam het nou die doelstelling gehad, om by hierdie eksklusiewe kring aan te sluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-five-nations-threat-to-england-1074370.html |title=Rugby Union: Five Nations threat to England |publisher=[[The Independent]] |authors=Chris Rea, Paul Trow |date=17 Januarie 1999 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=361}}</ref> In 1997 het die ''Azzurri'' twee oorwinnings oor Ierland aangeteken: op 4 Januarie weg in [[Dublin]] met 37–29 en op 20 Desember met 37–22 in [[Bologna]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rte.ie/sport/rugby-world-cup-2019/2011/0929/285413-rwc_blog_italy_ireland_oshea/ |title=RWC Blog: Italy's Golden Era against Ireland |publisher=RTÉ |date=29 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tydperk daartussen het hulle ’n verdere prestasie behaal en vir die eerste keer die Europese Nasiesbeker gewen. Veral hul 40–32-wegoorwinning oor Frankryk in [[Grenoble]] op 22 Maart was deurslaggewend; dit was Italië se eerste oorwinning oor Frankryk in ’n amptelike toetswedstryd.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=363}}</ref> Dit was selfs opmerkliker in die lig van die feit, dat Frankryk een week voorheen die Vyfnasies 1997 met ’n [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] beklink het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |title=Storica meta, l'Italia insegna rugby ai francesi |publisher=Corriere della Sera |date=23 Maart 1997 |accessdate=18 Februarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218150136/http://archiviostorico.corriere.it/1997/marzo/23/Storica_meta_Italia_insegna_rugby_co_0_97032313300.shtml |archive-date=18 Februarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit sou egter hul enigste titel tydens die Europese Nasiesbeker bly, nadat beide die Italianers en die Franse hulle aan dié toernooi onttrek het, omdat die kwaliteitsverskil teenoor die ander deelnemende spanne te groot geword het en albei beheerliggame nie meer belang gestel het nie. Op 16 Januarie 1998 het die Vyfnasieskomitee daarop besluit, om Italië vanaf 2000 aan die gesogte toernooi te laat deelneem, waarmee dit die Sesnasies geword het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.corriere.it/sport/cards/rugby-20-anni-fa-italia-fu-invitata-sei-nazioni-percorso-azzurro-torneo/grandi-aspettative-ma_principale.shtml |title=Rugby, 20 anni fa l'Italia fu invitata al Sei Nazioni. Il percorso azzurro nel torneo |publisher=Corriere della Sera |author=Fiorenzo Radogna |date=16 Januarie 2018 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Agt dae later het hul eerste oorwinning oor Skotland gevolg. Tydens die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]] dieselfde jaar het Italië in Huddersfield teen Engeland naelskraap met 15–23 verloor, maar hulle het aangevoer dat ’n drie van Alessandro Troncon nie deur die skeidsregter toegeken is nie. Omdat die Italianers net voorheen [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] met 60 punte verskil verslaan het, het hulle vir die toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.love-rugby.com/rugby-memorabilia/rugby-Programmes/England-Italy-1998-rugby-Programmes-3407.php |title=England v Italy Rugby Programme 1998 – 1998 England Italy Rugby Programme |publisher=love-rugby.com |work=Mediaclan 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het met wedstryde teen spanne van ’n hoë gehalte voorberei, maar verskeie geskille tussen beheerliggaam, afrigter en spelers het die toer na Suid-Afrika in Junie 1999 oorskadu. Nadat die klubs geweier het om die versoekte spelers beskikbaar te stel, het ’n heeltemal onervare span vertrek. Die 0–101-nederlaag in [[Durban]] in die eerste van twee toetswedstryde teen die Springbokke was die ergste nederlaag in die ''Azzurri'' se geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=365}}</ref> Tydens die Rugbywêreldbeker 1999 is Italië vir die derde agtereenvolgende keer in dieselfde groep met Nieu-Seeland geplaas, saam met Engeland en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Soos verwag is die ''Azzurri'' deur die All Blacks en Engeland maklik verslaan. Maar hulle is ook deur Tonga, teen wie hulle vir die eerste keer te staan gekom het, met 28–25 verslaan, waardeur Italië net die laaste plek behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/2011-rugby-world-cup/rugby/match/23674.html |title=Rugby Union – ESPN Scrum – Italy v Tonga at Leicester |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> === Begin van die Sesnasies-tydperk === [[Lêer:Italie Portugal 19-09-07 (8).jpg|duimnael|Italië teen Portugal tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:camerapics file 2 the rugby game.jpg|duimnael|Italië teen die All Blacks op die uitverkope Giuseppe Meazza-stadion voor ’n skare van 80&nbsp;000, November 2009]] Italië het in 2000 uiteindelik by die Sesnasies-toernooi aangesluit, maar sy aansluiting het met die aftrede van ’n aantal van sy beste spelers saamgeval. Die voormalige Nieu-Seelandse nasionale speler Brad Johnstone het die Italiaanse span tydens hul eerste deelnaame aan die Sesnasies afgerig. In hul eerste wedstryd op die hoogste Europese vlak op 5 Februarie 2000 in Rome het hulle die Skotte (die wenners van die Vyfnasies 1999) oorheers en met 34–20 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/sport/rugby_union/six_nations/631993.stm |title=Scots destroyed in Italian debut |publisher=[[BBC]] |date=5 Februarie 2000 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het hulle teen die ander spanne egter nie beïndruk nie en ná vier agtereenvolgende nederlae op die laaste plek geëindig. Tydens die toernooie 2001 en 2002 het hulle nie ’n oorwinning aangeteken nie en net met die “houtlepel” weggestap. Johnstone het probeer om aan ’n in die Franse kunsryke spelstyl spelende span ’n soort Angel-Saksiese dissipline oor te dra.<ref>{{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1 |pages=374}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |title=Johnstone: «Italia, impara dagli All Blacks» |publisher=Corriere della Sera |date=22 November 2000 |accessdate=16 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016192907/http://archiviostorico.corriere.it/2000/novembre/22/Johnstone_Italia_impara_dagli_All_co_0_0011228276.shtml |archive-date=16 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die voormalige Italiaanse nasionale speler en destydse president van die beheerliggaam, Marco Bollesan, het die afrigter se werk gekritiseer. Hulle het ’n mededingende span, maar dit is weens tegniese, karakterlike en sielkundige redes nie in staat om van hul beste eienskappe te wys nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |title=Bollesan e il Sei Nazioni «Gli errori di Johnstone hanno rovinato la festa» |publisher=Corriere della Sera |date=11 April 2001 |accessdate=16 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816081541/http://archiviostorico.corriere.it/2001/aprile/11/Bollesan_Sei_Nazioni_Gli_errori_co_0_0104114418.shtml |archive-date=16 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende herfs 2001 het hy ’n verdere Nieu-Seelander, John Kirwan, ter ondersteuning aangestel, wat vanaf die Sesnasies 2002 die leisels oorgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2002/apr/27/rugbyunion.ianmalin1 |title=Kirwan just the job for Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Ian Malin |date=27 April 2002 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder Kirwan het die span met twee oorwinnings oor Spanje en Roemenië sonder moeilikhede vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer. Aansluitend het hulle hul eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2003 teen Wallis gewen en vervolgens vir die eerste keer die laaste plek vermy. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 in Australië is Italië soos verwag deur Nieu-Seeland verslaan. Ná twee oorwinnings oor Kanada en Tonga het hulle die realistiese kans gehad tot die kwarteindrondte te vorder, maar die 15–27-nederlaag in hul laaste wedstryd teen Wallis het hulle uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2004 het die Italianers weer die Skotte verslaan en bo hulle in die tabel geëindig. Soos in die jare tevore het hulle egter meer nederlae gely as oorwinnings aangeteken. Dit was ook van toepassing vir beweerde swakker teenstanders soos die Roemene, teen wie hulle tydens die 2004-midjaarrugbytoetsreeks verloor het. Nadat die ''Azzurri'' die Sesnasies 2005 weer sonder ’n oorwinning afgesluit en op die laaste plek geëindig het, is John Kirwan deur die Fransman Pierre Berbizier vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.irishexaminer.com/sport/rugby/arid-30198864.html |title=Berbizier named as new Azzurri boss |publisher=Irish Examiner |date=19 April 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe hoofafrigter het die ''Azzurri'' tydens die 2005-midjaarrugbytoetsreeks ’n groot prestasie behaal, toe hulle tydens hul Argentinië-toer ’n toetswedstryd teen die Poemas met 30–29 gewen het. Dit was nie net hul eerste wegoorwinning oor hierdie teenstander nie,<ref>{{it}} {{cite web |url=https://archiviostorico.gazzetta.it/2005/giugno/19/Italia_spettacolo_Argentina_battuta_con_ga_10_0506196592.shtml |title=Italia spettacolo: Argentina battuta con tre mete |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=19 Junie 2005 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> maar ook die enigste oorwinning van ’n span uit die Noordelike Halfrond in die Suidelike Halfrond gedurende hierdie jaar. Tydens die Sesnasies 2006 het die Italianers weg teen Wallis met 18–18 gelykop geëindig, maar weereens nie beter as die laaste plek gevaar nie. Nogtans het hulle in die wedstryd teen Frankryk belowend vertoon, nadat hulle gedurende die eerste halftyd voorgeloop het. Met twee maklike oorwinnings oor Portugal en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] in Oktober 2006 het hulle sonder moeite vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] gekwalifiseer. Tydens die Sesnasies 2007 het die ''Azzurri'' hul beste vertoning sedert hul aansluiting by dié toernooi gehad. Hulle het weg teen Skotland en tuis teen Wallis gewen en op die vierde plek geëindig. Die belangstelling in die rugbysport het nuwe hoogtes bereik, toe op die voorblaaie van die vernaamste Italiaanse koerante oor die Italiaanse sukses berig is. Meer as 10&nbsp;000 aanhangers het die span ná die laaste wedstryd teen Ierland op die Romeinse Piazza del Popolo verwelkom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/six-nations/2007/italy-salute-rugby-heroes_sto1121056/story.shtml |title=Italy salute Rugby heroes |publisher=Eurosport |date=18 Maart 2007 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> [[Lêer:2011-03-12 Rugby ITA - FRA 6 Nations Italy celebrating 2.jpg|duimnael|Die Italiaanse span vier hul oorwinning oor Frankryk tydens die Sesnasies 2011]] Met die doelstelling om vir die eerste keer die kwarteindrondte te bereik, het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] na Frankryk vertrek. Op die verwagte hoë nederlaag in hul eerste wedstryd teen Nieu-Seeland het twee oorwinnings oor Roemenië en Portugal gevolg, waardeur die laaste groepwedstryd in [[Saint-Étienne]] teen Skotland beslissend was. Alessandro Troncon het tydens die wedstryd die enigste drie gedruk, maar danksy die gebrek aan dissipline het die Skotte ’n aantal strafskoppe aangeteken. Italië het eindelik met 16–18 verloor en is uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het hulle regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2011]] laat kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Pierre Berbizier het reeds in April aangekondig, dat hy sy verdrag nie sou verleng nie. In Oktober 2007 het die FIR die Suid-Afrikaner [[Nick Mallett]] as sy plaasvervanger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |title=Rugby: Mallett gets Italian job |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=3 Oktober 2007 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170036/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-mallett-gets-italian-job/UCO3ETTLCGBMSRLYFQ5Y5J24JA/ |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Sesnasies 2008 het Italië weer op die laaste plek geëindig, maar hulle het nietemin ’n oorwinning oor Skotland aangeteken, terwyl die nederlae teen Ierland en Engeland naelskraap was. In Junie het die Italianers ’n verdere verrassende wegoorwinning oor Argentinië aangeteken.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.repubblica.it/2008/06/sezioni/sport/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia/rugby-argentina-italia.html |title=Rugby, l’Italia piega i Pumas. Gli azzurri vincono con il cuore |publisher=La Repubblica |date=28 Junie 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie sukses het egter ’n verloorreeks begin, wat oor ’n jaar sou streek. Tydens die 2008-jaareindrugbytoetsreeks, die Sesnasies 2009 en die 2009 midjaarrugbytoetsreeks is die Italianers in elke wedstryd verslaan. Ná altesaam 13 nederlae het hulle eers einde November 2009 weer ’n oorwinning aangeteken, toe hulle in Ascoli Piceno vir die eerste keer teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] te staan gekom het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/Testmatch2009/28-11-2009/-giorno-italia-samoa-602134069775.shtml |title=È il giorno di Italia-Samoa. Impresa azzurra: 24-6 |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=28 November 2009 |accessdate= 28 Maart 2021}}</ref> === Stagnasie en ontbrekende verdere ontwikkeling === [[Lêer:2011-02-05 Rugby lineup ITA - IRL 6 Nations cropped.jpg|duimnael|Die Italiaanse span staan tydens die volkslied in ’n ry, 2011]] [[Lêer:2012-03-17 ITA - SCO Lineout.jpg|duimnael|Italië met ’n lynstaan teen Skotland tydens die Sesnasies 2012]] [[Lêer:Fans from Messina on their way to Murrayfield Stadium, Edinburgh.JPG|duimnael|Italiaanse ondersteuners op pad na Murrayfield om hul span teen Skotland tydens die Sesnasies in 2013 te sien]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Italiaanse rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]]]] Ondanks ’n naelskraapse tuisoorwinning oor Skotland het Italië tydens die Sesnasies 2010 weer op die laaste plek geëindig. In die ander wedstryde in 2010 het hulle net teen Fidji ’n oorwinning aangeteken. Ten spyte van hul laaste plek tydens die Sesnasies 2011 het die span tydens hul tuiswedstryde beïndruk. In hul eerste wedstryd teen Ierland het hulle voorgeloop, toe die Iere twee minute voor die eindfluitjie ’n skepdoel aangeteken en met 13–13 gewen het. Vyf weke later het hulle Frankryk naelskraap met 22–21 verslaan, nadat hulle ’n 6–18-agterstand ingehaal het. Die ''Azzurri'' het dus hul eerste oorwinning oor ''le Bleus'' sedert 1997 aangeteken en vir die eerste keer die Giuseppe Garibaldi-trofee ingepalm.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Speciali/Rugby/6-nazioni/12-03-2011/per-orgoglio-mallett-80458569411.shtml |title=Italia-Francia: 22-21! Che impresa al Flaminio |publisher=La Gazzetta dello Sport |author=Claudio Lenzi |date=12 Maart 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in [[Nieu-Seeland]] het vir die Italianers soos die vorige toernooi verloop. Die eerste groepwedstryd teen Australië het hulle met 6–32 verloor, nadat hulle teen halftyd op 6–6 was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/14810954 |title=Rugby World Cup 2011: Australia 32-6 Italy |publisher=[[BBC]] |date=11 September 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarop het twee maklike oorwinnings oor Rusland en die Verenigde State gevolg, waardeur die laaste wedstryd beslissend was. Italië is deur die Iere oorheers en is met 6–36 uit die toernooi geskakel, maar hul derde plek het die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2015]] verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die beheerliggaam het reeds in Mei daarop besluit, om die verdrag met Mallett nie te hernu nie; ná die Rugbywêreldbeker is hy deur die Fransman Jacques Brunel vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/may/03/jacques-brunel-italy-coach-mallett |title=Jacques Brunel to succeed Nick Mallett as Italy coach after World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=3 Mei 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In die tweede wedstryd tydens die Sesnasies 2012 was die ''Azzurri'' op die punt om Engeland te verslaan, toe hulle teen halftyd met 12–6 voorgeloop het, maar tog met 15–19 naelskraap verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/16971190 |title=Six Nations: Italy 15-19 England |publisher=[[BBC]] |author=Tom Fordyce |date=11 Februarie 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Hulle het die laaste plek vermy, nadat hulle in die laaste wedstryd die Skotte verslaan en bo hulle geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2012/mar/17/italy-scotland-six-nations |title=Scotland pick up Six Nations wooden spoon after losing to Italy |publisher=[[The Guardian]] |author=Stuart McAllister |date=17 Maart 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Gedurende die jaar het Italië vir die eerste keer sedert 1998 drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken: teen Kanada, die VSA en Tonga. In die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2013 het Italië die Franse met 23–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21279519 |title=Six Nations: Italy 23-18 France |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=6 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op hierdie groot prestasie het Italië in die laaste wedstryd Ierland met 22–15 verslaan. Dit was hul eerste Sesnasies-oorwinning oor die Iere en Italië het vir die eerste keer sedert 2007 weer op die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/21789586 |title=Six Nations 2013: Italy 22-15 Ireland |publisher=[[BBC]] |author=James Standley |date=16 Maart 2013 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse toernooi tydens die 2013 midjaarrugbytoetsreeks, waar die Italianers deur die Springbokke, Skotte en Samoane verslaan is, is later as ’n draaipunt beskou, waarvandaan hulle ’n afwaartse neiging getoon het.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://terzo-tempo.blogautore.repubblica.it/2015/09/27/il-ritratto-di-dorian-brunel/ |title=Il ritratto di Dorian Brunel |publisher=La Repubblica |author=Massimo Calandri |date=27 September 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit het tydens die Sesnasies 2014 duidelik na vore getree, toe die Italianers sonder ’n oorwinning op die laaste plek geëindig het. Tot in Junie 2014 het hulle nege agtereenvolgende nederlae gely, waaronder vir die eerste keer teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]]. Met ’n naelskraapse 22–19-wegoorwinning oor Skotland tydens die Sesnasies 2015 het hulle die “houtlepel” vermy, maar hulle het teen die ander spanne nie beïndruk nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/31642502 |title=Scotland 19-22 Italy |publisher=[[BBC]] |author=Andy Burke |date=28 Februarie 2015 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tot op hede (2021) was dit hul laaste oorwinning in ’n Sesnasies-wedstryd. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het Italië soos tydens die twee vorige toernooie vertoon. Op die verwagte nederlaag in hul eerste wedstryd teen Frankryk het ’n verrassend naelskraapse 23–18-oorwinning oor Kanada gevolg. Met die 9–16-nederlaag in hul derde groepwedstryd teen Ierland is hulle uit die toernooi geskakel, waarvolgens hul 32–22-oorwinning oor Roemenië net kosmetiese waardes gehad het. Nietemin het hulle met hul derde plek weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ná ’n baie swak prestasie tydens die Sesnasies 2016 is Brunel as hoofafrigter geskors en deur die Ier Conor O’Shea vervang. Saam met hom het die FIR die ontwikkelingsbestuurder Stephen Aboud opdrag gegee om ’n jeugprogram op te bou, teen einde van ’n hoër gehalte in die Italiaanse rugby.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.ie/sport/rugby/international-rugby/conor-oshea-recruits-irfu-development-chief-as-part-of-his-italy-backroom-team-34570187.html |title=Conor O'Shea recruits IRFU development chief as part of his Italy backroom team |publisher=Irish Independent |author=Brendan Fanning |date=24 Maart 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2016 midjaarrugbytoetsreeks het die ''Azzurri'' een van die onlangse dekades se grootste verrassinge in internasionale rugby behaal, toe hulle op 19 November in [[Florence]] die Suid-Afrikaanse Springbokke in ’n fisiese wedstryd met 20–18 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor Suid-Afrika in 13 toetswedstryde en hul eerste oorwinning oor een van die drie “groot” spanne van die Suidelike Halfrond (Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/19/italy-beat-south-africa-first-time |title=Italy celebrate famous first win over sorry South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=9 November 2016 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Dit was egter net ’n positiewe uitskieter, aangesien die daaropvolgende Sesnasies 2017 weer met vyf swak nederlae geëindig het. Die 10–63-tuisnederlaag teen Ierland was hul ergste in die Sesnasies-geskiedenis.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.gazzetta.it/Rugby/6-nazioni/11-02-2017/rugby-sei-nazioni-italia-irlanda-10-63-travolti-onda-verde-180784311913.shtml |title=Rugby, Sei Nazioni: Italia-Irlanda 10-63. Travolti dall'onda verde |publisher=La Gazzetta dello Sport |date=11 Februarie 2017 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Van hul elf toetswedstryde in 2017 het die ''Azzurri'' net dié teen Fidji gewen. Die jare 2018 en 2019 het net ’n bietjie beter verloop: tydens die Sesnasies was Italië sonder enige kans en hulle het net enkele oorwinnings oor swakker spanne van die tweede vlak aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het Italië aanvanklik beter vertoon en beide Namibië en Kanada maklik verslaan. Die daaropvolgende 3–49-nederlaag teen Suid-Afrika was egter teleurstellend. Hul laaste groepwedstryd teen Nieu-Seeland is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |title=Typhoon Hagibis impact on Rugby World Cup 2019 matches |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=4 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204124305/https://www.rugbyworldcup.com/update/505639 |archive-date=4 Februarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met hul derde plek het Italië weer regstreeks vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2023]] gekwalifiseer. Ná die toernooi het O’Shea as hoofafrigter bedank en is deur die Suid-Afrikaner [[Franco Smith]] vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/20191121-franco-smith-appointed-interim-italy-rugby-head-coach |title=Franco Smith appointed interim Italy rugby head coach |publisher=France 24 |date=21 November 2019 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Die nuwe hoofafrigter was egter nie in staat om die algemene situasie om te keer; onder andere het die ''Azzurri'' in 2020 nie ’n oorwinning aangeteken nie. Die 10–50-nederlaag teen Frankryk in die eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2021 was hul 28ste agtereenvolgende nederlaag tydens dié toernooi. Vervolgens het veral in die Britse en Ierse pers ’n groot debat oor Italië se mededingendheid binne die hoogste vlak begin. Byvoorbeeld het die voormalige Walliese spankaptein Sam Warburton ’n relegasiestelsel voorgestel. Dit sou ook aan ander spanne die kans gee om teen die sterkste spanne van Europa te speel. Hy het na Georgië verwys, wat sedert jare die Europese Rugbykampioenskap se eerste afdeling oorheers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/55972682 |title=Six Nations: Italy should face prospect of relegation – Warburton |publisher=[[BBC]] |date=7 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Ander deskundiges het daarvoor gepleit, om Italië deur Suid-Afrika of Argentinië te vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/italy-six-nations-5367897-Feb2021/ |title=Italy's time is nearly up, get South Africa or Argentina into the Six Nations |publisher=The 42 |author=Gary Doyle |date=28 Februarie 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Im Mei 2021 is Franco Smith as leier van die Italiaanse rugby se hoëprestasie-afdeling benoem, terwyl die Nieu-Seelander Kieran Crowley as nuwe hoofafrigter aangestel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/31471362/italy-announce-former-all-black-crowley-new-head-coach |title=Italy announce former All Black Crowley as new head coach |publisher=ESPNscrum |date=19 Mei 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Op 19 Maart 2022, die laaste rondte tydens die Sesnasies 2022, het die Italianers ’n 22–21-wegoorwinning oor Wallis aangeteken, waarmee hulle ’n nederlaagreeks van 36 wedstryde by dié toernooi beëindig het; vir die Walliesers was dit hul eerste tuisnederlaag teen Italië nog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/wales-v-italy-live-kick-23419127 |title=Wales 21-22 Italy: Italians break seven-year Six Nations losing streak in Cardiff |publisher=Wales Online |authors=Simon Thomas, Jon Doel |date=19 Maart 2021 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2022 midjaarrugbytoetsreeks]] het Italië sy eerste wegnederlaag teen Georgië gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/news/georgia-beat-italy-in-batumi-143980 |title=Georgia beat Italy in Batumi |publisher=Rugby World |author=Sarah Mockford |date=10 Julie 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor kon Italië tydens die [[2022 eindjaarrugbytoetsreeks]] Australië vir die eerste keer klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://autumnnationsseries.com/report/capuozzo-double-inspires-italy-to-historic-success/#report |title=Capuozzo double inspires Italy to historic success |publisher=Autum Nations Series |date=12 November 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Italië eers Namibië maklik geklop (met 52–8), maar toe teen Uruguay (met 38–17) gesukkel en was teen die twee gunstelinge Nieu-Seeland (met 17–96) en die gasheer (met 7–60) sonder enige kans. Hul troosprys was weereens die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2027]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/876079/rwc-2023-review-italy |title=Italy: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=8 Oktober 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert Januarie 2024 is die Argentyn [[Gonzalo Quesada]] die hoofafrigter van Italië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thetimes.co.uk/sport/rugby-union/article/italy-to-part-ways-with-coach-kieran-crowley-after-world-cup-lr3bhqlbx |title=Italy appoint Gonzalo Quesada after parting ways with Crowley |publisher=[[The Times]] |author=Mark Palmer |date=16 Junie 2023 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Tydens die Sesnasies 2024 het die Italianers met oorwinnings oor Skotland en Wallis, asook ’n gelykop teen Frankryk hul beste uitslag tot dusver behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.wales/national-news/italy-record-their-best-ever-six-nations-campaign-with-a-24-21-win-over-wales/ |title=Italy record their best ever Six Nations campaign with a 24-21 win over Wales |publisher=Herald Wales |date=16 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Twee jaar later het die span weer Skotland geklop, waarna hulle vir die eerste keer ooit Engeland verslaan het. Ná twee oorwinnings en drie nederlae het hulle die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/cjd9m3p55y7o |title=A finale worthy of the greatest Six Nations in history |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=15 Maart 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Federazione Italiana Rugby.jpg|duimnael|links|Die huidige embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan]] [[Lêer:Escudo Italia años treinta.jpg|duimnael|Die oorspronklike embleem van die Italiaanse nasionale rugbyspan, ontleen aan die [[Huis van Savoje]] se wapen]] Die Italiaanse span speel nie in die kleure van die [[Vlag van Italië|nasionale vlag]] nie, maar in blou, as ’n huldeblyk aan die koninklike familie van die [[Huis van Savoje]] wat onder andere die Koninkryk Italië regeer het.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |title=Pourquoi l'Italie joue-t-elle en bleu |publisher=linternaute.com |accessdate=1 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171101081644/http://www.linternaute.com/sport/rugby/coupe-du-monde/2007/la-question-du-jour/9.shtml |archive-date=1 November 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die span se bynaam ''gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) is soos dié van die Italiaanse sokkerspan afgelei van die hemelblou trui. Tussen 2000 en 2012 het Kappa die trui aan Italië verskaf.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.digitalsport.fr/2011/03/strategie-marketing-kappa/ |title=La marque Kappa revient dans la partie ! |publisher=digitalsport.fr |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert 2017 word die Italiaanse span deur Macron toegerus. Tydens tuiswedstryde speel hulle in ’n hemelblou trui met die drie bane van die Italiaanse vlag op die moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Indien hul teenstander tradisioneel ook in ’n blou trui uitdraf – soos in wedstryde teen Argentinië, Frankryk en Skotland – speel Italië in ’n wit trui met rooi en groen strepe op die skouers, blou broeke en wit sokkies. Sedert 2022 is Vittoria Assicurazioni, ’n Italiaanse versekeringsmaatskappy, die hoofborg van die Italiaanse span. Voor elke wedstryd van die Italiaanse nasionale rugbyspan word ''Il Canto degli Italiani'' ([[Italiaans]] vir: “Die Lied van die Italianers”), die Italiaanse volkslied, gespeel.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |title=Fratelli d'Italia |publisher=quirinale.it |accessdate=19 Mei 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160519095549/http://www.quirinale.it/qrnw/statico/simboli/inno/inno.htm |archive-date=19 Mei 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Italië staan dié volkslied ook as ''L’inno di Mameli'' ("Mameli se volkslied") bekend, en verwys na die outeur van die lirieke, Goffredo Mameli. Van die begin van die Italiaanse rugbyspan tot die einde van die Tweede Wêreldoorlog is die ou embleem op die trui aan die Italiaanse rugbyspan aan die Huis van Savoje se wapen ontleen. Die huidige embleem van Italië herinner aan die Italiaanse vlag (groen, wit en rooi), omring deur lourierblare, wat die grootsheid van die Romeinse geskiedenis en die oorwinnings van [[Julius Caesar]] in die oudheid simboliseer. Die lourierkrans is deur die Romeinse keisers gedra. Dit is ook as ’n beloning vir militêre oorwinnings aan die generaals toegeken.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |title=Les lauriers italiens |publisher=linternaute.com |author=Jérémy Talbot |accessdate=23 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923013058/http://www.linternaute.com/sport/rugby/1004400-les-emblemes-des-equipes-de-rugby/1004410-les-lauriers-italiens |archive-date=23 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Italy national rugby union team kit.jpg|duimnael|upright|Italië se trui in 2011]] Sedert die 1980’s het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1981–1989 | [[Adidas]] |rowspan=9| – |- |1990–1993 | [[Lotto Sport Italia|Lotto]] |- |[[Rugbywêreldbeker 1991]] | – |- |1993–1995 | [[Gilbert Rugby|Gilbert]]<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |title=Museo del Rugby – N.1, Andrea Castellani, Italia |accessdate=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124065747/http://www.ilmuseodelrugby.it/index.php/nazionali-maschile/item/825-n1-andrea-castellani-italia |archive-date=24 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Rugbywêreldbeker 1995]] | – |- |1996–1997 |rowspan=2| [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] |- |Europese Nasiesbeker 1997 |- |1998–1999 | – |- |1999 | [[Cotton Oxford]] |- |Sesnasies 2000 – [[2000 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |rowspan=2|[[Alliance UniChem]] |- |[[2000 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2002 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3| [[Kappa (maatskappy)|Kappa]] |- |[[2002 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2006 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Jaguar Cars|Jaguar]] |- |Sesnasies 2007 – [[2012 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=3|[[Cariparma]] |- |[[2012 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2017 midjaarrugbytoetsreeks]] | [[Adidas]] |- |[[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] |rowspan=6| [[Macron (maatskappy)|Macron]] |- |[[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] – [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] | [[Cattolica Assicurazioni]] |- |2021 eindjaarrugbytoetsreeks | [[Suzuki]] |- |Sesnasies 2022 | [[Bitpanda]] |- |2022 eindjaarrugbytoetsreeks |rowspan=2| Vittoria Assicurazioni |- |Sesnasies 2023 |} == Tuisstadion == [[Lêer:2012-11-17 ITA-NZL Olympic Stadium.jpg|duimnael|links|Die Stadio Olimpico in Rome, tans die tuiste van die Italiaanse rugbyspan]] [[Lêer:2007 Six Nations ITA v WAL.jpg|duimnael|Italië speel teen Wallis tydens die Sesnasies 2007 op Stadio Flaminio, Rome]] Voor hul aansluiting by die Sesnasies in 2000 het Italië nie oor ’n vaste tuisstadion beskik nie. Die tuiswedstryde is in meer as drie dosyn se verskeie stadions aangebied, met ’n voorkeur aan Rome en die streke Lombardye en Veneto. Sedert hul aansluiting by die Sesnasies is Rome die plek van al hul tuiswedstryde tydens dié toernooi, terwyl die FIR vir al die ander wedstryde verskeie plekke dwaarsdeur die land gebruik. Van 2000 tot 2011 het Italië al sy Sesnasies-tuiswedstryde op die Stadio Flaminio in [[Rome]] gespeel. Met ’n kapasiteit van 32&nbsp;000 (waarvan 8&nbsp;000 onder ’n dak) was dit die kleinste van die Sesnasies-stadions. Dit is lankal nie meer as groot genoeg vir die Italiaanse nasionale rugbyspan beskou nie en daar was herhaaldelik berigte dat die nasionale span na óf [[Genua]] óf die Stadio Olimpico in Rome sal verhuis. Hierdie verandering is bevestig met die feit dat die Italiaanse Rugbyfederasie oor die gebroke beloftes van opknappings ontsteld geraak het. Oorspronklik is berig dat FIR Sesnasies-wedstryde na die Stadio Artemio Franchi in [[Florence]] wou verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/12941136 |title=Italy to move Six Nations games from Rome to Florence |publisher=[[BBC]] |date=1 April 2011 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2010 het die Italiaanse Rugbyfederasie aangekondig, dat die Stadio Flaminio in Florence opgeknap sal word, waarvolgens sy kapasiteit na 42&nbsp;000 verhoog word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/108729.html |title=Stadio Flaminio set for re-vamp |publisher=ESPNscrum |date=30 Januarie 2010 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Nadat die stad Rome uiteindelik met die beloofde opknappingswerk begin het, het FIR aangekondig dat die Sesnasies-wedstryde in Rome sal bly en in die Stadio Olimpico aangebied word;<ref>{{it}} {{cite web|url=https://www.federugby.it/index.php?option=com_content&view=article&id=3112:rbs-6-nazioni-allo-stadio-olimpico-ledizione-2012&catid=109:italia&Itemid=415 |title=RBS 6 Nazioni, allo Stadio Olimpico l'Edizione 2012 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=13 Julie 2011|accessdate=16 Maart 2026 |author=Nazionali Azzurre}}</ref> hulle sal na die Flaminio terugkeer sodra dié stadion klaar is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |title=Italy switch stadium to Stadio Olimpico |work=Sportsbeat |publisher=[[Sesnasies-toernooi|Sesnasies]] |date=14 Julie 2011 |accessdate=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104041651/http://www.rbs6nations.com/en/italy/19060.php |archive-date=4 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die opknapping van die Stadio Flaminio sou oorspronklik in 2014 voltooi wees, maar daar is min vordering gemaak en teen September 2016 was die stadion steeds in ’n verlate toestand.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |title=The Forgotten Story of Flaminio |publisher=platform-blog.com |author=Annalisa Guerisoli |date=21 Maart 2016 |accessdate=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423100136/http://www.platform-blog.com/en/flaminio-abbandonato-pier-luigi-nervi/ |archive-date=23 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van die gebrek aan vordering en die massief verhoogde koste het die FIR op 26 Februarie 2014 van ’n inspanning van die Stadio Flaminio afgesien en dit aan die sokkerbeheerliggaam Federazione Italiana Giuoco Calcio oorhandig.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.carteinregola.it/wp-content/uploads/2014/08/deliberazione-di-Giunta-Capitolina-n.-48-del-30-marzo-2017.pdf |title=Estratto dal verbale delle deliberazioni della Giunta Capitolina ― Deliberazione n. 36 |publisher=Stad Rome |date=26 Februarie 2014 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Sedert die 2010’s het rugbywedstryde nie net in Rome meer en meer toeskouers gelok nie, maar ook op ander plekke. In teenstelling met vorige jare, waar die meeste toeskouers ondersteuners van die Britse, Franse of Ierse spanne was, beskik Italië nou oor meer tuisskare. Sedert die Italianers na die Stadio Olimpico verhuis het, het die bywoning met groot getalle toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |title=Italy come of age |publisher=ESPNcricinfo |date=5 Februarie 2013 |accessdate=16 Maart 2026 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423201830/http://en.espn.co.uk/six-nations-2013/rugby/story/176595.html |url-status=dead }}</ref> Die Italiaanse span trek sedert 2008 groot skares, veral gedurende Sesnasieswedstryde en wedstryde teen Nieu-Seeland. Net soos Argentinië is Italië die enigste vlak-een-rugbyland wat tot dusver nog nie ’n wedstryd tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gehuisves het nie, alhoewel hulle vir beide die [[Rugbywêreldbeker 2015]] en [[Rugbywêreldbeker 2019]] aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/heineken-cup-2012-13/rugby/story/170055.html |title=Italian rugby chief wades into euro row |publisher=ESPNscrum |date=20 September 2012 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/7564403.stm |title=IRB confirm 2015 & 2019 host bids |publisher=[[BBC]] |date=15 Augustus 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Italy IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Italië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Italië het 203 van sy 517 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,26%. Italië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Maart 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=20;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Italy |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 24 || 5 || 18 || 1 || 20,83 |- | {{AUSru}} || 20 || 2 || 18 || 0 || 10,00 |- | {{BELru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BULru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{COKru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GERru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{ENGru}} || 33 || 1 || 32 || 0 || 3,03 |- | {{FIJru}} || 13 || 7 || 6 || 0 || 53,85 |- | {{FRAru}} || 51 || 3 || 47 || 1 || 5,88 |- | {{GEOru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{IRLru}} || 39 || 4 || 35 || 0 || 10,26 |- | {{JPNru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{YUGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | {{CROru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MADru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MARru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{NAMru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{POLru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{PORru}} || 13 || 11 || 1 || 1 || 84,62 |- | {{ROMru}} || 44 || 25 || 16 || 3 || 56,82 |- | {{RUSru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 39 || 10 || 29 || 0 || 25,64 |- | {{SOWru}} || 14 || 4 || 9 || 1 || 28,57 |- | {{ESPru}} || 27 || 23 || 3 || 1 || 85,19 |- | {{RSAru}} || 19 || 1 || 18 || 0 || 5,26 |- | {{CZEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{vlagikoon|Tsjeggo-Slowakye}} Tsjeggo-Slowakye || 11 || 9 || 1 || 1 || 81,82 |- | {{TGAru}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{TUNru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 35 || 5 || 29 || 1 || 14,29 |- | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''517''' || '''203''' || '''303''' || '''11''' || '''39,26''' |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur die [[Italiaanse Rugbyfederasie]] (FIR) nieerkende wedstryde teen nielede het vir ’n lang tydperk nie die volle status van toetswedstryde geniet nie – selfs nie terugwerkend nie. Die wedstryde teen Frankryk tydens die Europese Nasiesbeker word nie as toetswedstryde beskou nie, aangesien die Franse hul wedstryde met ’n reserwespan gespeel het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Italië het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, maar hulle is die enigste van die Sesnasies-spanne wat nog nie tot die uitklopfase gevorder het. Terwyl hulle tydens die eerste drie toernooie se groepfases net een oorwinning elk aangeteken het, het hulle tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] geen oorwinning aangeteken nie. Daarna het hul prestasie tot ’n konstante vertoning van twee oorwinnings ontwikkel. Tot dusver was dit nog nie genoeg om tot die kwarteindrondte te vorder nie, maar is dit voldoende om regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbeker te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Europese Nasiesbeker === Die Italiaanse nasionale span het tussen 1935 en 1997 aan die [[Europese Rugbykampioenskap|Europese Nasiesbeker]] deelgeneem en gedurende hierdie tydperk een toernooi gewen. * Europese Kampioen: 1997 * Tweede plek: 1937, 1952, 1954, 1966, 1976, 1982, 1983, 1992, 1994 * Derde plek: 1936, 1967, 1970, 1975, 1977, 1980, 1984, 1985 === Mediterreense Spele === Tot op hede is tydens Mediterreense Spele vier rugbytoernooie aangebied. Die Italiaanse nasionale span het aan al die toernooie deelgeneem en gedurende hierdie tydperk al die vier toernooie in die tweede plek afgesluit. * Tweede plek: 1955, 1979, 1983, 1993 === Sesnasierekord === [[Lêer:Italian kickoff.jpg|duimnael|Italië skop af teen Skotland tydens die Sesnasies 2007]] [[Lêer:Cuttitta Cup March 2024.jpg|duimnael|upright|Tydens die Sesnasies-toernooi ding onder andere Italië en Skotland om die Cuttittabeker mee]] Italië se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese lande speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Skotland en Wallis. Italië het in 2000 by dié internasionale toernooi aangesluit wat toe die Sesnasies geword het; Italië kon sy eerste wedstryd tydens die Sesnasies 2000 teen Skotland met 34–20 wen. Hulle het tydens die Sesnasies 2003 vyfde geëindig, bo Wallis, nadat Italië hulle met 30–22 geklop het, en was die volgende jaar weer vyfde, dié keer bo Skotland, nadat Italië hulle met 20–14 verslaan het. In 2006 het Italië in ’n 18–18-gelykop teen Wallis op die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]] gespeel. Italië se eerste drie oorwinnings tydens die Sesnasies, in 2000, 2003 en 2004, was voor ’n tuisskare op die Stadio Flaminio in Rome. Op 24 Februarie 2007 het hulle Skotland met 37–17 op [[Murrayfield-stadion|Murrayfield]] vir hul eerste wegwen verslaan. Twee weke later het Italië Wallis vir die tweede keer verslaan, met 23–20 tuis in Rome. Dit was die eerste keer wat Italië twee van sy vyf wedstryde in een toernooi gewen het, en hulle eindig vervolgens op die vierde plek. Sedert 2007 ding Italië tydens die Sesnasies met Frankryk om die Giuseppe Garibaldi-trofee mee. Italië het die Giuseppe Garibaldi-trofee in 2011 vir die eerste keer gewen, nadat hulle Frankryk in ’n taai wedstryd met 22–21 verslaan het. Twee jaar later het Italië die trofee weer omhoog gehou, nadat hulle Frankryk met 23–18 geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Italië het in 2013 sy eerste oorwinning oor Ierland aangeteken, toe hulle die Iere met 22–15 verslaan het en hulle het op die vierde plek geëindig. Op 28 Februarie 2015 het Italië sy tweede wegwen oor Skotland ná ’n taai wedstryd met 22–21 aangeteken. Hul daaropvolgende oorwinning het tydens die Sesnasies 2022 weg in Cardiff teen Wallis gevolg, nadat hulle met 22–21 geseëvier het. Tydens dié toernooi het Italië vir die eerste keer teen Skotland om die Cuttittabeker teen Skotland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scottishrugby.org/the-cuttitta-cup-is-unveiled/ |title=The Cuttitta Cup is unveiled |publisher=[[Skotse Rugbyunie]] |date=7 Maart 2022 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> In 2024 kon Italië dié trofee vir die eerste keer inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/rugby-union/68520987 |title=Six Nations 2024: Italy 31–29 Scotland – Hosts earn first home win since 2013 |publisher=[[BBC]] |date=9 Maart 2024 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> Teen Maart 2026 het Italië 18 Sesnasies-wedstryde gewen, waarvan nege teen Skotland, vyf teen Wallis, twee teen Frankryk en een elk teen Engeland en Ierland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |title=Italy v Scotland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906102203/http://www.rugbydata.com/italy/scotland/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/france/ |title=Italy v France rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101816/http://www.rugbydata.com/italy/france/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |title=Italy v Wales rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101804/http://www.rugbydata.com/italy/wales/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |title=Italy v Ireland rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=20 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820101759/http://www.rugbydata.com/italy/ireland/ |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbydata.com/italy/england/ |title=Italy v England rugby stats |publisher=Rugbydata |accessdate=6 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906113105/http://www.rugbydata.com/italy/england/ |archive-date=6 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {{Sesnasiesoorwinnings}} === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Italië maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Italië getoer. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond en ander spanne buite die Sesnasies-toernooi tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Italië na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Italië as gasheer op. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Italiaanse span gevorm tydens die [[Sesnasies-toernooi]] 2026:<ref>{{it}} {{cite web |url=https://federugby.it/italrugby-gli-azzurri-convocati-per-il-raduno-di-verona-verso-il-guinness-sei-nazioni-2026/ |titel=Italrugby, gli Azzurri convocati per il raduno di Verona verso il Guinness Sei Nazioni 2026 |publisher=[[Italiaanse Rugbyfederasie]] |date=21 Januarie 2026 |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(tre quarti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Alessandro Fusco]] || [[Skrumskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Alessandro Garbisi]] || Skrumskakel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Stephen Varney]] || Skrumskakel || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Giacomo Da Re]] || [[Losskakel]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Paolo Garbisi]] || Losskakel || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Ignacio Brex]] || [[Senter]] || [[RC Toulon|Toulon]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Leonardo Marin]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Damiano Mazza]] || Senter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tommaso Menoncello]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Paolo Odogwu]] || Senter || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Monty Ioane]] || [[Vleuel]] || [[Lyon Olympique Universitaire|Lyon]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Louis Lynagh]] || Vleuel || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Edoardo Todaro]] || Vleuel || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Matt Gallagher]] || [[Heelagter]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Lorenzo Pani]] || Heelagter || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(avanti)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tommaso Di Bartolomeo]] || [[Haker]] || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Pablo Dimcheff]] || Haker || [[Colomiers Rugby|Colomiers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Giacomo Nicotera]] || Haker || [[Stade Français (Rugby Union)|Stade Français]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Simone Ferrari]] || [[Stut]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 69 |- | [[Danilo Fischetti]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Muhamed Hasa]] || Stut || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Mirco Spagnolo]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Giosuè Zilocchi]] || Stut || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 25 |- | [[Niccolò Cannone]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 58 |- | [[Riccardo Favretto]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Federico Ruzza]] || Slot || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 67 |- | [[Andrea Zambonin]] || Slot || [[Exeter Chiefs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lorenzo Cannone]] || [[Losvoorspeler]] || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 33 |- | [[Alessandro Izekor]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Michele Lamaro]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 49 |- | [[Samuele Locatelli]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[David Odiase]] || Losvoorspeler || [[Zebre]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Manuel Zuliani]] || Losvoorspeler || [[Benetton Rugby Treviso|Benetton]] || style="text-align:center" | 38 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Geneva Rugby Cup - 20140808 - SF vs LOU - Sergio Parisse 1.jpg|duimnael|upright|Sergio Parisse (2007)]] Een voormalige Italiaanse speler is vir sy uitstekende prestasie in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Sergio Parisse]] || [[Agsteman]] || 2024 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:Mirco Bergamasco 2017.jpeg|duimnael|upright|Mirco Bergamasco (2017)]] [[Lêer:Tommaso Allan 2018 Roma.jpg|duimnael|upright|Tommaso Allan (2018)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Italië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Maart 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2002–2019 || 142 |- | {{0}}2 || [[Martin Castrogiovanni]] || 2002–2016 || 119 |- | {{0}}3 || [[Alessandro Zanni]] || 2005–2020 || 118 |- | {{0}}4 || [[Marco Bortolami]] || 2001–2015 || 112 |- | {{0}}5 || [[Leonardo Ghiraldini]] || 2006–2020 || 107 |- | {{0}}6 || [[Mauro Bergamasco]] || 1998–2015 || 106 |- | {{0}}7 || [[Andrea Lo Cicero]] || 2000–2013 || 103 |- | {{0}}8 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 102 |- | {{0}}9 || [[Andrea Masi]] || 2000–2015 || {{0}}95 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 89 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=20;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sergio Parisse]] || 2008–2019 || 93 |- | {{0}}2 || [[Michele Lamaro]] * || 2020–2026 || 43 |- | {{0}}3 || [[Marco Bortolami]] || 2002–2014 || 39 |- | {{0}}4 || [[Massimo Giovanelli]] || 1992–1999 || 38 |- | {{0}}5 || [[Marco Bollesan]] || 1968–1975 || 37 |- | {{0}}6 || [[Massimo Cuttitta]] || 1993–1999 || 22 |- | {{0}}7 || [[Alessandro Troncon]] || 2000–2007 || 21 |- | {{0}}8 || [[Marzio Innocenti]] || 1985–1988 || 20 |- | {{0}}9 || [[Alessandro Moscardi]] || 2000–2002 || 19 |- | 10 || [[Ambrogio Bona]] || 1978–1981 || 18 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=20;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Diego Domínguez]] || 1991–2003 || 983 |- | {{0}}2 || [[Tommaso Allan]] * || 2013–2026 || 554 |- | {{0}}3 || [[Stefano Bettarello]] || 1979–1988 || 483 |- | {{0}}4 || [[Paolo Garbisi]] * || 2020–2026 || 298 |- | {{0}}5 || [[Luigi Troiani]] || 1985–1995 || 294 |- | {{0}}6 || [[Ramiro Pez]] || 2000–2007 || 260 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 256 |- | {{0}}8 || [[Luciano Orquera]] || 2004–2015 || 154 |- | {{0}}9 || [[David Bortolussi]] || 2006–2008 || 153 |- | 10 || [[Carlo Canna]] || 2015–2021 || 152 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=20;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=16 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Marcello Cuttitta]] || 1987–1999 || 26 |- | {{0}}2 || [[Paolo Vaccari]] || 1991–2003 || 23 |- | {{0}}3 || [[Carlo Checchinato]] || 1990–2004 || 21 |- | {{0}}4 || [[Manrico Marchetto]] || 1972–1981 || 21 |- | {{0}}5 || [[Monty Ioane]] * || 2020–2026 || 19 |- | {{0}}6 || [[Alessandro Troncon]] || 1994–2007 || 19 |- | {{0}}7 || [[Mirco Bergamasco]] || 2002–2012 || 17 |- | {{0}}8 || [[Ange Capuozzo]] * || 2022–2026 || 17 |- | {{0}}9 || [[Serafino Ghizzoni]] || 1977–1987 || 17 |- | 10 || [[Massimo Mascioletti]] || 1977–1990 || 17 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Pierre Villepreux (1971).jpg|duimnael|upright|Pierre Villepreux (1971)]] [[Lêer:Brad Johnstone.jpg|duimnael|upright|Brad Johnstone (2020)]] [[Lêer:Sir John Kirwan 2013.jpg|duimnael|upright|John Kirwan (2013)]] [[Lêer:Jacques Brunel.jpg|duimnael|upright|Jacques Brunel (2016)]] [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] [[Lêer:Gonzalo Quesada - US Oyonnax vs. Stade français, 30th August 2014.jpg|duimnael|upright|Gonzalo Quesada (2014)]] Italië het in 1929 vir die eerste keer ’n hoofafrigter benoem: Arnaldo Cortese en John Thomas. Die huidige Italiaanse hoofafrigter is Gonzalo Quesada, nadat hy in 2024 aangestel is. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk !! % Gewen |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arnaldo Cortese<br />{{vlagikoon|Engeland}} John Thomas || 1929– || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Arturo Cameroni<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1930– || 100 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1932–1934 || 75 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1934–1935 || 100 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1935–1936 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Michel Boucheron || 1936 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1937 || 40 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi || 1938 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Giuseppe Sessa || 1938–1940 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Romano Bonifazi || 1940–1941 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1941–1942 || – |- |{{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Bricchi<br />{{vlagikoon|Italië|1861}} Franco Chiaserotti || 1942 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Tommaso Fattori || 1947–1949 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giorgio Briasco<br />{{vlagikoon|Italië}} Antonio Radicini || 1949–1950 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Francesco Vinci || 1950 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli || 1950–1951 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Renzo Maffioli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Julien Saby || 1951–1954 || 66,7 |- |{{vlagikoon|Italië}} Piermarcello Farinelli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1954–1956 || 62,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giulio Fereoli<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1956–1957 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici<br />{{vlagikoon|Italië}} Umberto Silvestri || 1957–1958 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Battaglini<br />{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1958–1960 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Romano Bonifazi || 1960–1962 || 50 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1962–1965 || 28,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari<br />{{vlagikoon|Italië}} Mario Martone || 1965–1967 || 42,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1967–1970 || 87,5 |- |{{vlagikoon|Italië}} Giordano Campice || 1970 || 100 |- |{{vlagikoon|Italië}} Sergio Barilari || 1970–1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Guglielmo Geremia || 1971 || 0 |- |{{vlagikoon|Italië}} Aldo Invernici || 1971–1972 || – |- |{{vlagikoon|Italië}} Umberto Levorato || 1972 || 25 |- |{{vlagikoon|Italië}} Gianni Villa || 1972–1975 || 30 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Roy Bish || 1975–1977 || 53,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Isidoro Quaglio || 1977 || 50 |- |{{vlagikoon|Wallis}} Gwyn Evans || 1977–1978 || 20 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Villepreux || 1978–1981 || 41,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Paolo Paladini<br />{{vlagikoon|Italië}} Marco Pulli || 1981–1985 || 57,1 |- |{{vlagikoon|Italië}} Marco Bollesan || 1985–1988 || 36,8 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli || 1988–1989 || 14,3 |- |{{vlagikoon|Italië}} Loreto Cucchiarelli<br />{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1989 || 50 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Bertrand Fourcade || 1990–1993 || 59,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Georges Coste || 1993–1999 || 39,6 |- |{{vlagikoon|Italië}} Massimo Mascioletti || 1999 || 40 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Brad Johnstone || 1999–2002 || 18,5 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Kirwan || 2002–2005 || 31,3 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Pierre Berbizier || 2005–2007 || 40 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Nick Mallett]] || 2007–2011 || 21,4 |- |{{vlagikoon|Frankryk}} Jacques Brunel || 2011–2016 || 22,0 |- |{{vlagikoon|Ierland|rugby}} Conor O’Shea || 2016–2019 || 23,1 |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Franco Smith]] || 2019–2021 || 0 |- |{{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Kieran Crowley || 2021–2023 || 31,50 |- |{{vlagikoon|Argentinië}} Gonzalo Quesada || sedert 2024 || 42,31 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Italiaanse nasionale krieketspan]] * [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{it}} {{cite book |author=Francesco Volpe |title=Il rugby sottosopra – Grenoble 1997, quando l'Italia ribaltò la Francia e il mondo |publisher=Absolutely Free |year=2014 |isbn=978-8868580124}} * {{it}} {{cite book |authors=Luciano Ravagnani, Pierluigi Fadda |title=Storia del rugby mondiale dalle origini ad oggi |publisher=Vallardi |year=1992 |isbn=88-87110-92-1}} * {{it}} {{cite book |author=Fabrizio Zupo |title=Inseguendo il paradiso del rugby |publisher=Editrice Nutrimenti |year=2007 |isbn=88-88389-85-7}} * {{it}} {{cite book |author=Flavia Sferragatta |title=Le mete dell’allenatore. Prospettive di psicologia dello sport per l’allenatore di rugby |publisher=FrancoAngeli |year=2013 |isbn=88-204-3153-X}} * {{it}} {{cite book |authors=Gianluca Barca, Gian Franco Bellè |title=La sesta nazione. Ottant'anni di storia della Federazione Italiana Rugby |publisher=Grafiche Step editrice |location=Parma |year=2008}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Italy national rugby union team|Italiaanse nasionale rugbyspan}} * {{it}} [https://www.federugby.it/ Amptelike webwerf van die Italiaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/europe/italy Italië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/italy/ Italië op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Italië]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Europa]] ah9v5mwnoi53x8unr5jpgf3ehjp7q32 0 43995 2908712 2907495 2026-06-02T07:01:16Z Oesjaar 7467 /* Die vernietiging van Sodom en Gomorra en Lot se reddingGen. 19. */ Verbeter 2908712 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NBVp1.jpg|duimnael|regs|Bladsy van die nuutste [[Nederlands]]e bybelvertaling]] '''Genesis''' ([[Grieks]] '''Γένεσις''' = ''ontstaan'' ; [[Hebreeus]] ב'''ראשית''' beres'jiet = ''in die begin'') is die eerste boek van die Joodse [[Tanag]], die Samaritaanse [[Pentateug]] asook die Christelike [[Ou Testament]] (ook Hebreeuse Skrifte genoem). Dit is sodoende die eerste boek van die [[Bybelse kanon]]. Die boek is 'n verslag van die skepping van die wêreld, die vroeë geskiedenis van die mensdom, en van [[Israel]] se voorvaders en die oorsprong van die [[Jode|Joodse volk]]. Tradisie erken [[Moses]] as die skrywer van Genesis, sowel as die boeke [[Eksodus (Bybel)|Eksodus]], [[Levitikus]], [[Numeri]] en die meeste van [[Deuteronomium]], maar moderne geleerdes, veral vanaf die 19de eeu, sien dit as geskryf honderde jare nadat Moses veronderstel was om te leef, in die 6de en 5de eeue vC. Gebaseer op die wetenskaplike interpretasie van [[Argeologie|argeologiese]], [[Genetika|genetiese]] en [[Linguistiek|linguistiese]] bewyse, beskou die meeste geleerdes Genesis as hoofsaaklik [[Christelike mitologie|Joods-Christelike mitologie]] eerder as histories. Genesis is in twee dele verdeel, die oergeskiedenis (hoofstukke 1–11) en die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50). Die oergeskiedenis sit die skrywer se konsepte uiteen van die aard van die godheid en van die mensdom se verhouding met die skepper daarvan: God skep 'n wêreld wat goed en geskik is vir die mensdom, maar wanneer die mens dit met [[sonde]] bederf, besluit God om sy skepping te vernietig, wat net die regverdige [[Noag]] en sy gesin spaar om die verhouding tussen mens en God te hervestig. Die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50) vertel van die voorgeskiedenis van Israel, God se uitverkore volk. Op God se bevel, [[Abraham]] se reise vanaf sy geboorteplek (beskryf as [[Ur]] van die [[Galdeërs]]) na die godgegewe land [[Kanaän]], waar hy as 'n bywoner woon, net soos sy seun [[Isak]] en sy kleinseun [[Jakob]]. Jakob se naam word verander na "Israel", en deur die agentskap van sy seun Josef, verhuis die kinders van Israel na Egipte toe, altesaam 70 mense met hul huishoudings, en God belowe hulle 'n toekoms van grootheid. Genesis eindig met Israel in [[Egipte]], gereed vir die koms van Moses en die uittog. Die vertelling word gekenmerk deur 'n reeks verbonde met God. In [[Judaïsme]] sentreer die teologiese belangrikheid van Genesis op die verbonde wat God verbind met sy uitverkore volk en die volk met die Beloofde Land. Die [[Christendom]] interpreteer Genesis as die prefigurasie van sekere kardinale Christelike oortuigings, hoofsaaklik die behoefte aan redding (die hoop of versekering van alle Christene) en die verlossingsdaad van [[Jesus van Nasaret|Christus]] aan die Kruis as die vervulling van verbondsbeloftes as die Seun van God. == Hooftrekke van die boek == * Die skepping 1:1-2:4 * Die [[sondeval]] 2:4-3:23 * [[Adam en Eva|Adam]] se nageslag tot by [[Noag]] 4:1-6:8 * Noag en die [[sondvloed]] 6:9-9:29 * Die mense word meer en versprei oor die aarde 10:1-11:32 * [[Abraham]] 12:1-25:18 * [[Isak]] en sy twee seuns Jakob en Esau 25:19-36:43 * Josef en sy broers 37:1-45:28 * [[Jakob]] en sy nageslag in Egipte 46:1-50:26 == Temas == Genesis begin reg by die begin. God het die wêreld geskep. 'n Wêreld wat goed is. Hy het die mens gemaak, die kroon van sy skepping. Die goeie skepping van God versleg gaandeweg as gevolg van die sonde van die mens, wat homself wou oortref deur te probeer om soos God te word. Dan word alles weggevee deur die groot vloed. 'n Nuwe begin word gemaak - om maar net weer in die dwaasheid te verval. In hoofstuk 12 verskuif die klem. Daar word nou gefokus op een man, Abram, en sy familie. God wil nie sy skepping vernietig nie. Daarom werk Hy, deur een uitverkore man, en een uitverkore nasie, om die wêreld te vernuwe. Genesis voer die verhaal verby Isak en Jakob tot by die dood van Josef in [[Egipte]]. == Die Skepping<ref>Sien Gen. 1-2:4.</ref>== [[Lêer:Schoepfungslehre Marienstern.jpg|duimnael|350px|Visuele voorstelling van die skeppingsverhaal in die tuin van die klooster St. Marienstern, deelstaat [[Sakse]], [[Duitsland]]]] Die groot drama van die oorsprong van alle dinge begin by God: #Die ontstaan van die wêreld en van die lewe was geen toeval nie. Daar is 'n Skeppergod; # God het alles wat bestaan gemaak; # Alles wat God gemaak het was goed; # Die hoogtepunt van God se skeppingsdade was die skepping van die mens; # Die mens word in twee opsigte van ander skepsele onderskei: hy alleen is na die beeld van God self geskape en hy is oor alles aangestel; # Die ses dae waarin God sy skeppingswerk verrig het is gevolg deur 'n dag van rus. Die skepping is in twee fases gedoen. Genesis 1-2 lees as volg:<blockquote>"In die begin het God die hemel en die Aarde geskep. Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters, maar die Gees van God het oor die waters gesweef"</blockquote> Daarna het God die Aarde georden. Derhalwe hoef die mens nie bekommerd te wees as die wetenskaplikes sê dat die aarde miljoene jare oud is nie. Niemand weet hoe lank die twee fases van God se skeppingswerke van mekaar was nie. In die ses skeppingsdae is daar agt skeppingsdade, wat elk inglei word met die woorde "Toe het God gesê...":</blockquote> # Dag 1: lig en duisternis word geskei; # Dag 2: die Aarde se atmosfeer word geskep (die uitspansel); # Dag 3: skeiding van droë land en seë en plante en bome; # Dag 4: Son, Maan en sterre, seisoene, dae en jare word geskape; # Dag 5: seediere en voëls word geskep; # Dag 6: landdiere en die mens word geskep; # Dag 7: Die Skepping is voltooi. God rus. === Fokus op die mens<ref>Sien Gen. 2 vanaf vers 5.</ref>=== [[Lêer:17 13 311 creation museum.jpg|duimnael|Die tuin van Eden: Adam gee name aan die diere<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Hierdie tweede beskrywing van die skepping is nie net 'n herhaling van die eerste nie. Dit gaan hier oor die fokus op die mens. Hier word ook 'n ander naam vir God gebruik. In die eerste weergawe was dit Elohim (God die Skepper, die groot en verhewe een wat in die ewigheid woon). Nou is dit [[Jahwe]] (God in verhouding tot sy mense). God skep die mens (die [[Hebreeus|Hebreeuse]] woord wat met Adam vertaal word, beteken man). Hy plant 'n [[Tuin van Eden|tuin in Eden]], waar die mens moet woon. Maar die mens is nie gemaak vir 'n eensame, selfgenoegsame bestaan nie. Voëls en diere bied nie die soort kameraadskap wat hy nodig het nie. Derhalwe skep God die vrou, 'n nuwe wese, wat die ere-aard van die man deel. === Die mens is aan God ongehoorsaam<ref>Sien Gen. 3.</ref> === God het gesê hulle mag alles gebruik en eet, maar net nie van die twee bome in die middel van die tuin nie. Die [[Satan|slang]] bevraagteken egter die woord van God en noem God 'n leuenaar. Die slang oorreed die vrou om van die aanloklike vrugte van die [[boom]] van "Goed en Kwaad" te eet, wat weer vir Adam oorreed om van die vrugte te eet. Die gevolge is onvermydelik. 'n Heilige God kan nie met sonde saamleef nie. Hy bestraf die slang én die mens. Die mens word uit Eden verban. Maar voor hulle gaan, sorg Hy eers weer vir hulle deur hulle te klee. === Die eerste gesin en die eerste moord<ref>Sien Gen. 4.</ref> === [[Lêer:15 23 1116 creation museum.jpg|duimnael|Kain en Abel<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Nadat Adam en Eva uit Eden gedryf word kry hulle twee seuns, [[Kain en Abel|Kain, die boer en Abel, die veewagter]]. Later bring hulle elk 'n offer aan God. Abel se offer word aanvaar, maar Kain se offer nie. Dit is nie wat Abel geoffer het nie, maar sy geloof, wat gemaak het dat sy offer aanvaar is. Kain bewys waarom sy offer nie aanvaar is nie, deur vir Abel te vermoor. God verban Kain tot 'n swerwerslewe, maar beskerm hom teen menslike wraak. Hierna volg dan 'n opgawe van sommige van sy afstammelinge en toon ook die begin van die beskawing aan. Die eerste stad word gebou, hulle leer om [[musiek]] te maak en om yster en brons te smee. Die laaste twee verse verleen hoop. Set word vir Adam en Eva gebore en die mense begin om die naam van die Here aan te roep. == Geslagsregister<ref>Gen. 5.</ref>== Daar kan gemerk word dat al die geslagsregisters in die Bybel dieselfde patroon volg: "Toe A x jaar oud was, het hy die vader van B geword. Na die geboorte van B het hy nog y jaar gelewe en ander seuns en dogters gehad. So was al sy dae z jaar, en hy het gesterwe." == Die sondvloed<ref>Gen. 6-9.</ref>== === Redding en God se belofte aan Noag<ref>Gen. 6-9:17</ref>=== [[Lêer:Noah P4280268.jpg|duimnael|Noag se ark<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Vloedverhale is uit die meeste wêrelddele en in baie tale oorgelewer. Die [[Babilonië|Babeloniese]] weergawes stem aansienlik ooreen met die verhaal wat hier opgeteken is. Dit is nie verbasend nie, want albei berus op dieselfde gebeurtenis. Die woord ark beteken in Hebreeus "kis". Dit word elders net gebruik vir die waterdigte mandjie waar die baba, [[Moses]], op die [[Nylrivier|Nyl]] gedryf het. Die ark was geweldig groot en ontwerp om te dryf en nie om te seil nie. Die ark was 135x22½x14 meter, in ons mate. === Die verbond met Noag<ref>Gen. 9:6-17.</ref>=== 'n Belangrike tema wat herhaaldelik in die Skrif voorkom: God bevestig sy verbond agtereenvolgens met Noag, Abraham, die volk Israel deur Moses en met [[Dawid]]. Elke verbond bevat verdere, ryker beloftes, totdat die koms van [[Jesus van Nasaret|Christus]] die "nuwe vebond" inlei. In elke geval neem God die inisiatief - dit is geen ooreenkoms tussen gelykes nie. God bepaal die voorwaardes. Hy maak hulle bekend, en Hy alleen waarborg dat hulle gehou sal word. Die mens geniet die seëninge van die verbond soverre as wat hy die bevele van God gehoorsaam. === Noag se dronkenskap === Selfs 'n algemene nuwe begin verander nie die mens se sondige natuur nie. Gam minag sy dronk vader en Noag vervloek hom deur sy afstammelinge, die [[Kanaäniete]]. Hulle het onderdane van Israel, wat van Sem afstam, geword. == Van Noag tot die roeping van Abraham<ref>Gen. 10-11.</ref>== === Die families van Noag se drie seuns === Sien weereens die artikel in Wikepedia nl. "Geslagsregister van Adam tot Jesus." Die ander geslagsregisters is interessant, maar die belangrikste is die laaste een, nl. die van Sem. Uit hom word die stam van Juda gebore. == Babel<ref>Gen. 11:1-9.</ref>== In Sinar, koningkryk van [[Nimrod]] die jagter,<ref>Sien Gen. 10:10.</ref> span mense saam in 'n groot bouprojek - 'n stad en 'n [[Toring van Babel|toring]] wat tot in die hemel reik word gebou. God kyk af na hierdie gesamentlike poging van die mens om homself te vergoddelik, die begin van hernieude opstand teen Hom. Hy verdeel die mense deur taalverskille en verstrooi hulle in verskillende landstreke - juis dit wat hulle wou verhoed. Die toring van Babel was waarskynlik 'n tempeltoring met baie verdiepings, soos die wat in die vroeë derde millennium vC in Babelonië gebou is. == Geslagsregister Sem tot Abraham<ref>Gen. 11:10-32</ref>== Hier is die name weer selektief en word die totale tydsduur waarskynlik verkort. Noag se voorsate het aansienlik langer gelewe as Tera s'n en die ouderdom vir die ouerskap is baie jonger. By Tera se naam word meer besonderhede gegee. Tera se drie seuns word genoem, asook hul geboorteplek. Na die dood van Haran, vertrek Tera na [[Kanaän]] met sy kleinseun Lot en sy seun Abraham en kinderlose skoondogter Sarai. Hulle trek nie verder as [[Harran]] nie. Tera sterf en die toneel is gereed vir die verhaal van Abraham, om "die vader van baie nasies te word.<ref>Sien Gen. 17:5.</ref> == Abraham 'n nuwe begin<ref>Gen. 12-25:18.</ref>== === God se roeping van Abraham en die reis na Kanaän<ref>Gen. 12:1-9.</ref>=== God roep een man en maak aan hom beloftes, wat Abraham gehoorsaam beantwoord. Abram se antwoord lei regstreeks tot die geboorte van 'n nuwe nasie en lei later tot seën vir die hele aarde. Abram trek weg op bevel van God met sy kinderlose vrou en sy neef Lot. By Sigem in die landstreek Kanaän praat God weer met hom. Hierdie land sal die erfdeel van Abram se nakomelinge word. Steeds gaan die reis voort, suidwaarts na die Negeb, 'n droë landstreek van sowat 7 500 km, wat strek vanaf [[Berseba]] tot by die [[Sinai]]-gebergtes. Hier is weiveld vir die nomade se vee. === Die skeding van Lot<ref>Gen. 13.</ref>=== Abram en Lot se veekuddes brei so uit dat hulle dit nie meer kon dra nie. Dit lei tot 'n familiebreuk. Lot wat deur sy groothartige oom die geleentheid gegun word om te kies, soek die vrugbare aarde van die [[Jordaanrivier]] uit. === Oorlog teen die konings en die ontmoetinge met Melgisedek<ref>Gen. 14.</ref>=== Hoewel 'n half-nomadiese lewe in Abram se tyd niks buitengewoon was nie, was daar ook gevestigde lewe in dorpe en ommuurde stede. [[Sjeik|Sjeiks]] wat op hul beurt vasalle van konings was, het plaaslik regeer. Daar het oorlog uitgebreek tussen Kedorlaomer en ander konings teen die konings van oa. Sodom en Gomorra. In die Siddimvlakte was daar oral asfaltgate. Die konings van Sodom en Gemorra het gevlug en baie van hulle het in die gate geval. Die wat oorleef het, het berge toe gevlug. Koning Kedorlaomer het al die besittings van Sodom en Gomorra gebuit en weggevat. Ook Lot, wat in Sodom gewoon het is weggevoer. Toe Abram hoor dat Lot weggevoer was, het hy sy volgelinge, 318 slawe wat by hom gebore is, hulle wapens laat vat en die konings agtervolg. Die nag het Abram en sy manne hulle van alle kante af aangeval, hulle oorwin en al die besittings teruggekry. Hy het ook vir Lot, al die vrouens en ander mense gered. Nadat Abram teruggekom het, het die konings van Sodom en Gomorra, asook [[Melgisedek]], die koning en priester van Salem, kos en wyn gebring en vir Abram geseën. Abram het aan Melgisedek 'n tiende van alles gegee. Abram het ook geweier om enigiets uit die hand van die konings van Sodom en Gomorra te aanvaar. Hy het egter seker gemaak dat die manne by hom hulle deel kry. === Die verbond word bevestig<ref>Gen. 15.</ref>=== Die [[argeologie]] het getoon dat die gebruike wat hier en in latere hoofstukke, die bekende sosiale en kulturele gedragspatroon van noordelike [[Mesopotamië|Mesopotanië]] weerspieël. Die woord van God het in 'n gesig tot Abram gekom:<blockquote>"Moenie bang wees nie, Abram, Ek beskerm jou. Jou beloning sal baie groot wees".</blockquote>Verder het die Here met Abram 'n verbond gesluit:<blockquote>"Aan jou nageslag gee Ek hierdie land, van Egiptespruit af tot by die [[Eufraat]], die grootrivier; die land van die Keniete, die Kenessiete en die Kadmoniete, die [[Hetiete]], die Feresiete en die Refaïte, die [[Amoriete]], die Kanaäniete, die Girgasiete en die Jebusiete".</blockquote> In verse 3 en 4 kom die "erfgename" voor. Dit was nie ongewoon in daardie tyd om 'n erfgenaam aan te neem nie. Soms soos hier, was dit 'n [[Slawerny|slaaf]]. In vers 6 staan: "Toe het Abram in die Here geglo". Hy is dus gered deur sy geloof en nie oor sy goeie werke nie. Die ritueel wat hom afspeel in verse 9-11 is 'n tipiese prosedure vir die bevestiging van 'n verdrag.<ref>Sien Jer. 34:18.</ref> === 'n Seun by 'n slavin<ref>Gen. 16.</ref>=== Soos altyd dink die mens hy moet die Here so 'n bietjie help. Sarai val terug op 'n ou gebruik deur haar slaaf aan Abram te gee. Die kind wat uit hierdie verbintenis gebore word, word Sarai se kind. Maar Sarai se emosies maak dat sy Hagar later laat wegjaag. === Die [[besnydenis]] as verbondsteken en gee van nuwe name<ref>Gen.17.</ref>=== Die vyfde bevesting van die verbond van God met Abram gaan gepaard met die gee van nuwe name. Abram word Abraham en Sarai word Sara. Daarby kom die fisieke teken van die besnydenis. 24 jaar na die vertrek uit Harran word die geboorte van Abraham se erfgenaam aangekondig. === Drie besoekers en Abraham se gebed vir Sodom<ref>Gen. 18.</ref>=== Abraham het 'n vreemdeling verwelkom, en heeltemal ontwetend, die Here self in sy huis ingeneem. Die gullle ontvangs en versorging (tenspyte daarvan dat die besoekers in die middel van die middagslapie aangekom het), is tipies van die gasvryheid van die [[Nomade|nomadiese.]] woestynbewoners. Met die woorde: "Is iets te buitengewoon vir die Here"<ref>Gen. 18:14.</ref> onthul die besoekers hul werklike identiteit en Sara se ongelowige lag maak plek vir vrees. Abraham se gebed vir Sodom gee ons insig in die kwaliteit van sy verhouding tot God. Sodom kon nie eers tien goeie mense oplewer nie, maar God het sy lankmoedigheid gewys. === Die vernietiging van Sodom en Gomorra en Lot se redding<ref>Gen. 19.</ref>=== Daar is uiteenlopende konkretiserings van Sodom se sondigheid in Bybeltekste, soos hoogmoed en gierigheid (Es. 16, 49) of 'n verbreking van die ongeskrewe wet van gasvryheid (Gen 19, in teenstelling met Abraham in Gen 18). Op die seksuele aspek daarvan word eers in latere Christelike tradisies gefokus.<ref>[https://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/sodom-und-gomorra-2/ch/1ac7ab1aa72f086b207e2493ae64ec1f/ ''Bibelwissenschaft.de - Das wissenschaftliche Portal der deutschen Bibelgesellschaft: Sodom und Gomorra. Besoek op 15 Julie 2019'']</ref> Geslagsgemeenskap dui hier op seksuele vernedering deur gedwonge geslagsomgang - dit wil sê die verkragting van een heteroseksuele man deur 'n ander. In die betrokke nie-Europese oosterse samelewings was dit 'n ritueel waardeur die verkragter sy dominante status op 'n gewelddadige manier beklemtoon het. Gedwonge geslagsomgang met Abraham se gaste, die engele, sou 'n dubbele vernedering vir Abraham gewees het (iets wat vandag in Engels as ''gang rape'' beskryf word).<ref>[https://www.bibleandhomosexuality.org/what-has-sodom-got-to-do-with-homosexuality/ ''Bible and Homosexuality: What has Sodom got to do with homosexuality? Rev'd Dr Jonathan Tallon, New Testament lecturer and early Church researcher. Besoek op 15 Julie 2019''] It has everything to do with homosexuality. My only truth is the Bible. I will quote te English and Afrikaans text of Gen. 19:4: "The men of the city called unto lot, and said unto him, Where are the men which came in to thee this night? Bring them unto us, that we may know them." Gen. 15:5: Hulle het vir Lot geroep en vir hom gevra: "Waar is die mans wat vanaand na jou toe gekom het? Bring hulle uit na ons toe. Ons wil geslagsgemeenskap met hulle he. The New Oxford Illustrated Dictionary define homosexuality as: "Relating or belonging to the same sex.; sexually attracted to members of the same sex."</ref><ref>{{Cite web |url=http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |title=''Bible + Faith + Sexuality: Total Annihilation: Sodom, Gomorrah and the Sin of Homosexuality. Besoek op 15 Julie 2019'' |access-date=15 Julie 2019 |archive-date=15 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715153620/http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |url-status=dead }}</ref> Elke man in die stad is betrokke - nie een ondersteun Lot se protes teen die skending van die grondbeginsels van gasvryheid en van menslikheid nie. Argeologiese bevindinge getuig van 'n katastrofe in hierdie gebied. Die vlak water van die [[Dooie See]] bedek nou die stede. Niks kon die stede red nie, maar om Lot se ontwil spaar die Here Soar en vertraag die oorstroming totdat Lot veilig is. Lot se vrou, onwillig om te volg, bly staan, kyk om en verander in 'n soutpilaar. In plaaslike oorleweringe word die soutrotse langs die Dooie See nou nog na haar vernoem. === Abraham en koning Abimelek<ref>Gen. 20.</ref>=== Abraham het van [[Mamre]] af weggetrek na die suidland en hom gevestig tussen Kades en Sur. Hy het op 'n keer in Gerar gewoon en voorgegee dat Sara sy suster is. Koning [[Abimeleg]] het haar laat haal om met haar te trou. Een nag het God in 'n droom aan Abimeleg verskyn en gesê: <blockquote>"Jy gaan sterf omdat jy met hierdie vrou wil trou, sy is al getroud".</blockquote> Abimeleg het met Abraham geraas, maar aan hom geskenke en Sara teruggegee. Abraham het vir Abimeleg gebid en die Here het vir Abimeleg gesond gemaak. === Isak word gebore en Hagar en Ismael vertrek<ref>Gen. 21:1-21.</ref>=== Tussen die die belofte van Isak se geboorte en die vervulling daarvan het 25 jaar verloop. Die bejaarde ouers het rede om verheug te wees. Sara se bevel om Hagar weg te stuur was in stryd met die gebruike van daardie tyd, daarom raadpleeg Abraham eers die Here voordat hy daartoe instem. [[Paulus van Tarsus|Paulus]] verduidelik waarom dit onvermydelik was<ref>Gal. 4:30-31.</ref><blockquote>"Maar wat sê die Skrif hiervan? Jaag die slavin en haar seun weg, want die seun van die slavin mag hoegenaamd nie saam met die seun van die vrygeborene erf nie. Ons is dus nie kinders van 'n slavin nie, broers; ons is kinders van die vrye."</blockquote> === 'n Twis oor waterputte<ref>Gen. 21:22-34.</ref>=== Waterputte was in die droë klimaat van [[Staat Palestina|Palestina]] kosbaar vir veewagters, en daar het dikwels twiste oor die besit daarvan ontstaan. Die reënval in die gebied krimp van 100mm in Januarie tot so te sê niks in die vier somermaande. Abraham het by Abimeleg beswaar aangeteken oor die waterput wat deur Abiimeleg se slawe afgevat is. Abimeleg het nie daarvan geweet nie en hy en Abimeleg het 'n ooreenkoms aangegaan, wat verklaar dat die put wel Abraham s'n is. === Die hoogste toets - Abraham moet vir Isak offer<ref>Gen. 22.</ref>=== Abraham se vorige ondervinding van God sou hom sekerlik nie laat dink het, 'n kinderoffer Hom sou behaag nie. Maar dit is juis wat God hier vir Abraham vra. Net toe Abraham vir Isak wou slag, het God hom gekeer en gesê dat Hy nou weet dat Abraham Hom lief het en bereid was om sy enigste seun te offer vir Hom. Toe Abraham weer sien daar 'n skaaplam agter hom en offer toe die bok in Isak se plek. Die Here het verder gesê hy sal Abraham baie seën oor dit wat hy gedoen het. Abraham het sy offer gebring op een van die hewels waarop Jerusalem nou staan. Die reis daarnatoe het sowat 3 dae geneem en was 85km ver. === Die dood en begrafnis van Sara<ref>Gen. 23.</ref>=== Sara het 127 jaar oud geword. Sy is oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in Kanaän. Abraham het oor haar gaan rou en huil. Abraham het 'n graf gekoop by die Hetiete. Die Hetiete is vermoedelik immigrante van die Hetitiese ryk (wat omstreeks 1800vC in Turkye tot stand gekom het. Die hele transaksie voldoen in die fynste besondergede aan die bekende Hetitiese wet: die afweeg van die silwer volgens erkende standaarde in die teenwoordigheid van getuies by die stadspoort. Daarna het Abraham sy vrou Sara in die Makpelagrot op die stuk grond, oos van Mamre, begrawe. Vandag is daar 'n moskee bo-oor die tradisionele plek van die graf in Hebron, gebou. === 'n Vrou vir Isak<ref>Gen. 24.</ref>=== Hierdie verhaal is, wat vorm en inhoud betref, een van die lieflikste in die [[Ou Testament]]. Dit bied 'n lewendige beeld van die tradisionele Oosterse huwelik. Abraham laat sy slaaf sweer dat hy nie Isak sal laat trou met 'n dogter van die Kanaäniete by wie hy nou woon nie. Die slaaf vertrek met geskenke na Mesopotamie, na die stad waar Nahor gewoon het. Hy bid dat God die vrou moet aandui wat Isak se vrou moet word. God antwoord die slaaf se gebed en wys Rebekka, die kleindogter van Nahor aan. Isak het vir Rebekka in die tent van sy ma laat woon en met haar getrou. Isak het Rebekka liefgehad en is vertroos na die dood van sy ma. === Abraham se laaste dae<ref>Gen. 25:1-11.</ref>=== Isak het Abraham se enigste ergenaam gebly, en by die dood van Abraham het die seën van God syne geword. === Ismael se afstammelinge<ref>Gen. 25:12-18.</ref>=== Die stamme het Sinai en Noordwes-Arabië bewoon vanaf Gawila tot by Sur. == Isak == === Die tweeling Esau en Jakob<ref>Gen. 25:19-34.</ref>=== Isak het tot die Here gebid oor Rebekka, want sy was kinderloos. Die Here het sy gebed verhoor, en Rebekka het swanger geword. Sy het 'n tweeling verwag en die Here het vir haar gesê daar is twee nasies in haar, twee volke uit jou sal geskei word. Een sal sterker wees as die ander; die oudste sal die jongste dien. Die eerste is gebore: rooi, vol hare soos 'n veljas, en hy is Esau genoem. Sy broer is na hom gebore en sy hand het aan Esau se hakskeen vasgehou. Hy is Jakob genoem. Die seuns het groot geword. Esau was 'n ervare jagter, 'n man van die veld. Jakob was 'n rustige mens, hy het tuis gebly. Isak het vir Esau voorgetrek, want hy het van vleis gehou. Rebekka het weer vir Jakob voorgetrek. Hierdie voortrekkery het ernstige gevolge ingehou. Esau het sy eersgeboortereg vir 'n bietjie lensiesop verkoop. So is die Here se woord aan Rebekka vervul. As eersgebore seun sou Esau vir Isak opvolg as hoof van die familie, en 'n dubbele deel van die besittings erf. Wanneer hy hierdie reg verruil, boet hy alle reg in op die seën wat daarmee gepaard gaan. === Isak en Abimeleg<ref>Gen. 26:1-33.</ref>=== Na die eerste [[hongersnood]] vroeër in Abraham se tyd was daar weer 'n hongersnood in die land. Isak het toe getrek na Gerar, na die gebied van koning Abimeleg<ref>Die naam was waarskynlik 'n familie of troosnaam. Dit is waarskynlik nie dieselfde koning as die een waarmee Abraham te doen gehad het nie.</ref> van Egipte. Die Here het aan Isak verskyn en gesê hy moet nie Egipte toe trek nie en het die belofte herhaal. Isak het dieselfde gedoen as Abraham vroeër deur te sê Rebekka is sy suster, omdat hy bang was vir Abimeleg. [[Abimeleg]] het uitgevind van die bedrog en het later vir Isak weggestuur omdat hy te sterk geword het. Isak het Berseba toe getrek en die Here het weer aan hom verskyn en weer die belofte herhaal. Abimelek het besoek afgelê by Isak in Berseba en gevra vir 'n verbond tussen hulle, omdat Abimeleg gesien het dat die Here by Isak is, en dat Isak hulle nie leed sal aandoen nie. === Isak trou weer<ref>Gen. 26:34-35.</ref>=== Toe Esau 40 jaar oud was, het hy getrou met Jehudit dogter van Beëri, 'n Hetiet, en met Basemat 'n dogter van Elon, ook 'n Hetiet. Hulle het baie kommer in Isak en Rebekka se lewe gebring. == Bedrog en lis: Jakob se bannelingskap en terugkeer<ref>Gen. 27-35</ref>== === Die seën === Nie een van die familielede kom goed daarvan af in hierdie voorval nie. Isak se plan is in stryd met dit wat God voorspel het toe die seuns gebore is<ref>Gen. 25:23.</ref>. Deur in te stem daartoe verbreek Esau sy eed<ref>Gen. 25:33.</ref>. Jakob en Rebekka, alhoewel hulle ooreenkomstig die voorspelling van God optree, wend hulle glad nie tot Hom nie, maar lieg en bedrieg om hulle doel te bereik. Isak maak op sy sintuie staat, wat hom in die steek laat. Die seën word Jakob s'n, soos God dit bestem het - maar teen 'n dure prys. Esau dreig met moord. Die verhouding tussen Isak en Rebekka versuur. Rebekka sal nooit weer haar geliefde seun sien nie. Jakob, die tuisblyer, word 'n uitgewekene. === Die voortvlugtige<ref>Gen. 28.</ref>=== In sy afskeidsseën erken Isak vir Jakob as die erfgenaam van God se veelvuldige beloftes. Isak laat Jakob beloof dat hy nie sal trou met 'n [[Kanaän|Kanaänitiese]] meisie nie, maar dat hy na Paddan-Aram<ref>Paddan-Aram was die beboorteland van sy ma en was geleë tussen die Bo-Eufraaten die Haborrivier. Die Arameërs het later na die suide en noorde getrek en hulle in Sirië en Mesopotamië gevestig.</ref> toe sal gaan en daar 'n vrou sal kry. Aangesien Esau nou geweet het sy pa hou nie van Kanaänitiese meisies nie, het hy getrou met Magalat, 'n dogter van Ismael, [[Abraham]] se seun. Jakob het intussen by Bet-El<ref>Bet-El, "huis van God". Bet-El was 95km. noord van Berseba.</ref> oornag waar God aan hom verskyn en hom geseën het. Jakob het, nadat hy opgestaan het, die klip wat as sy kopkussing gedien het, regop gesit en olie daarop gegiet en 'n belofte afgelê dat as die Here hom veilig teruglei na sy ouerhuis, sal die Here sy God wees. Hierdie klip sal 'n [[tempel]] wees en van alles wat die Here hom gee, sal hy 'n tiende aan die Here gee. === Die jare by Laban. Die bedrieër word bedrieg<ref>Gen. 29-31.</ref>=== Hierdie 3 hoofstukke dek die 20 jaar van Jakob se ballingskap. 14 jaar diens vir sy vroue en 6 vir sy kuddes. Die jare hou min vreugde vir Jakob in, wat in sy oom Laban het hy 'n bedrieër soos hyself teëkom. Die bedrog met Lea lei tot 'n onuithoubare huislike lewe. Die ongeliefde vrou hoop met die geboorte van elke nuwe seun dat sy haar man se liefde kan wen. Ragel, die beeldskone en beminde, is verbitterd oor haar kinderloosheid. Tussen die twee word Jakob 'n uitruilvoorwerp<ref>Gen. 29:15-16.</ref>. Geen wonder nie dat die wet later 'n man verbied het om met sy vrou se suster te trou terwyl die vrou nog leef. Jakob bied sy diens aan in plaas van die gebruiklike huweliksgeskenk. Laban laat nie op hom wag om hierdie vrygewige aanbod uit te buit nie<ref>Gen. 29:18.</ref>. Die geskenk van 'n diensmeisie vir sy dogter<ref>Gen. 29:24.</ref> was moontlik deel van die bruidskat. Na die week van feestelikhede met die troue van Jakob en Lea, word Ragel aan Jakob gegee op voorwaarde dat Jakob nog sewe jaar vir haar Laban moes dien. === Jakob se kinders by Lea === * Ruben * Simeon * Levi * Juda === Slavin bring kry vir Jakob kinders === Ragel volg dieselfde gebruik as Sara en gee haar slavin Bilha<ref>Gen. 30:4.</ref> vir Jakob om vir haar kinders te gee. Bilha het twee seuns gehad: * Dan; * Naftali Hierna het Ragel haar ander slavin, Silpa, aan Jakob gegee en het ook twee seuns gehad: * Gad; * Aser Lea het ook weer 'n seun en 'n dogter gehad: * Sebulon * Dina Ragel het uiteindelik swanger geword en Josef is gebore. === Laban bedrieg Jakob weer<ref>Gen. 30:25-43.</ref>=== Jakob het vir Laban gesê hy wil nou teruggaan na sy geboorteland. Na onderhandelings het Laban ingestem en Jakob het gesê dat hy al die gestreepte en bont skaatlammers en swart bokke wil hê. Laban het dieselfde dag nog al die gevlekte en bont bokramme en al die gestreepte en bont bokooie afgekeer en ook alles waaraan iets wits was en al die swartskape en hulle onder die sorg van sy seuns geplaas. Jakob het jong lote van populiere, amandels en plataanbome gevat en stroke daarvan afgeskil; sodat daar wit srepe op die lote was. Hy het dit toe in die waterkrippe gesit, reg voor die kleinvee waar hulle kom suip het. Die ooie het dan gevlekte en gesreepte en bont lammers gekry. Wanneer die sterk diere gedek moes word, het Jakob die lote voor hulle in die kruppe gesit. So het Laban die swak diere gekry en Jakob die sterkes. Jakob het al hoe ryker geword. Hy het baie kleinvee, slavinne en [[Donkie|donkies]] gehad. === Jakob trek na Kanaän<ref>Gen. 31.</ref> === Laban en sy seuns se houding teenoor Jakob het versuur en die Here het vir Jakob gesê om terug te gaan na Kanaän, na sy familie. Toe hy dit aan Lea en Ragel vertel het hulle beaam dat hulle nie meer enige aandeel aan hul vaderhuis het nie en dat hul pa hulle soos vreemdelinge behandel. Hy het hulle verkoop en die geld opgebruik. Jakob het sy vrouens, kinders en sy vee geneem en vertrek. === Jakob en Laban sluit 'n ooreenkoms<ref>Gen. 31:19-55.</ref>=== Toe Laban agterkom Jakob en sy besittings is weg, het hy Jakob agterna gesit. Die nag het God aan Laban verskyn en aan hom gesê dat hy versigtig moet wees as hy Jakob raakloop. Jakob se kamp was opgeslaan by Gileadberg en Laban het ook daar kamp opgeslaan. Jakob en Laban het 'n nie-aanvalsverdrag gesluit en dit met 'n klipstapel verseël. Jakob het op die berg geoffer en hulle het saam geëet. Vroeg die volgende more het Laban sy dogters en kleinkinders met seënwense gegroet en vertrek. === God ontmoet Jakob<ref>Gen. 32.</ref>=== Hoewel Esau hom in Seïr in die verre suide gevestig het, is 'n ontmoeting tussen die twee broers onvermydelik. Die nuus dat Esau oppad was om hom vinnig tegemoet te kom met 'n leërmag, het Jakob met angs vervul. Hierdie keer beplan hy nie net nie, maar bid ook. Alleen en slapeloos, kom Jakob se lang stryd teen God tot 'n hoogtepunt, in 'n vreemde worsteling wat hom kreupel, maar as 'n nuwe mens, laat. Die volgende [[altaar]] wat hy oprig, is nie vir die God van sy vaders nie, maar vir "Die God van Israel". Die man waarmee Jakob worstel, verander sy naam na Israel, want hy het teen God en teen mense 'n stryd gevoer en hy het dit end-uit volgehou. Die Here het vir Jakob net daar geseën en Jakob het die plek Pniël genoem, "want", het hy gesê:<blockquote>"ek het God van aangesig gesien en tog het ek nie omgekom nie."</blockquote> === Jakob ontmoet Esau<ref>Gen. 33.</ref>=== Esau se verwelkoming van Jakob, wat hom veronreg het, is so verrassend gulhartig dat [[Jesus van Nasaret|Jesus]] hom in gedagte gehad het toe hy die gelykenis van die verlore seun vertel het<ref>Luk. 15:20.</ref>. Jakob se geskenk en die aanvaarding daarvan deur Esau, verseël die versoening. Jakob is glad nie van plan om Seïr toe te gaan nie, soos die volgende skof van die reis aandui<ref>Gen. 33:14.</ref>. Selfs nou nog kan Jakob nie eerlik wees nie. === Jakob koop grond naby Sigem<ref>Gen. 33:18-20.</ref>=== Jakob het veilig by Sigem aangekom en het buite die dorp kamp opgeslaan. Hy het 'n stuk grond gekoop en 'n altaar gebou en dit genoem:<blockquote>"Die God van Israel is God."</blockquote> === Dina en Sigem: 'n verkragting en slagting<ref>Gen. 34.</ref>=== Die stad Sigem het 'n lang en belangrike geskiedenis. Jakob se verblyf daar het hom duur te staan gekom - en die verraderlike wraak van Simeon en Levi het hy nooit vergeet nie<ref>Kyk Gen. 49:5.</ref> Dina, die dogter van Jakob en Lea is deur Sigem, seun van die Hewiet Gamor, 'n volksleier, verkrag. Sigem het Dina lief gekry en haar hart probeer wen. Gamor se pa is na Jakob en sy seuns toe en het toestemming gevra dat Sigem en Dina mag trou. Dina se broers het hom geantwoord dat Sigem en die ander mans eers besny moes word en dan kan Dina met Sigem trou en hulle kon dan met hulle dogters trou. Al die mans van die stad het hulle toe laat besny en drie dae later, toe hulle baie pyn gehad het, het Simeon en Levi, elkeen sy swaard gevat en al die mans doodgemaak, ook vir Sigem en Gamor. Hulle het die stad ook geplunder. Jakob het met sy seuns geraas en gesê hulle het hom in die moeilikheid gedompel en sy naam sleggemaak. === Die terugkeer na Bet-El; Benjamin word gebore; Ragel en Isak Sterf<ref name="gen36">Gen. 36.</ref>=== Hierdie hoofstuk eindig die afdeling oor Jakob. Vreemde gode word verwyder. God herbevestig sy verbond met Israel. Ragel sterf naby [[Betlehem]] toe sy die lewe skenk aan die laaste van die kinders van Jakob se 12 seuns nl. [[Benjamin]]. Jakob en Esau ontmoet mekaar weer van aangesig tot aangesig by die dood van die bejaarde Isak. == Esau se afstammelinge<ref name="gen36" />== Voordat ons by die volgende stadium in die verhaal kom, word eers aandag geskenk aan die ander tak van die familie. Esau het getrou met Kanaänitiese meisies: met Ada dogter van Elon, 'n [[Hetiete|Hetiet]], met Oholibama dogter van Ana, dogter van Sibon, 'n Hetiet, en met Basemat dogter van Ismael en suster van Nebajot. Daar is vir hom kinders gebore in Kanaän en toe die gebied te klein geword het vir sy en Jakob se vee, het Esau getrek na die Seïrberge<ref>Seïr/Edom was die vallei tussen die Dooie See en die Rooi See (Golf van Akaba) en die bergagtige streek aan beide kante. Die hoofweg van die koning; 'n belangrike handelsroete.</ref> en daar is ook vir hom kinders gebore. Van hulle het konings en stamhoofde geword. == Josef<ref>Gen. 37-50.</ref> == === Josef en sy drome<ref>Gen. 37:1-11.</ref> === Josef was 17 toe hy kleinvee opgepas het saam met sy broers. Josef het slegte stories oor sy broers by Jakob aangedra. Jakob was die liefste vir Josef. Jakob het vir Josef lang klere met moue gemaak. Josef se broers het dit beskou as 'n teken dat Jakob van plan was om hulle te verontagsaam en Josef die erfgenaam te maak<ref>Vergelyk Gen. 48:21-22 en Gen. 49:22 ev.</ref>. Josef het ook twee drome gehad wat wys sy pa en broers is onderdanig aan hom. Sy broers was afgunstig op hom hieroor, en sy pa en broers het bly dink aan die drome. === Josef word 'n slaaf<ref>Gen. 37:12-36.</ref>=== Josef se broers het hulle pa se vee gaan oppas in Sigem. Israel stuur vir Josef na sy broers om te gaan kyk hoe dit met hulle gaan. Hy het hulle by Dotan gekry. Josef se broers het hom van ver af gesien en ooreengekom om Josef die ou dromer dood te maak en in 'n put te gooi. Hulle sou dan beweer 'n wilde [[dier]] het hom opgevreet. Ruben wou hom red en het voorgestel dat hulle hom net in die put gooi; hy wou hom later red. Josef het skaars by hulle gekom of hulle trek sy klere uit en gooi hom in die droëput. Daar kom toe Ismaelitiese handelaars uit Gilead aan, wat oppad [[Egipte]] toe was. Die broers, Ruben was nie daar nie, verkoop Josef aan die handelaars, wat hom na Egipte geneem het. Toe Ruben by die put kom was Josef nie daar nie. Die broers het toe 'n boklam geslag en die klere van Josef in die bloed gedoop en dit vir Israel gestuur. Israel het oor Josef getreur. Intussen het die handelaars vir Josef aan Potifar, wat aan die farao se paleis verbonde was, verkoop. === Juda en Tamar<ref>Gen. 38.</ref>=== Die verhaal van Josef word onderbreek en hierdie onvleiende verhaal word waarskynlik ingesluit omdat dit deel vorm van die stamboom van die koninklike familie waaruit die [[Messias]] voorgekom het. Juda het sy oudste seun, Er, laat trou met Tamar. Die Here het hom beskou as 'n slegte man en het hom laat sterf. Volgens die swaershuweliksgebruik, het Juda Er se broer, Onan, met Tamar laat trou. Onan het egter elke keer as hy met Tamar gemeenskap gehad het, sy saad op die grond laat val. Die rede daarvoor is dat hy geweet het die kinders wat gebore sou word, as Er s'n beskou sou word. Dit was verkeerd in die oë van die Here en Hy het Onan ook laat sterf. Dit was Juda se plig om sy ander seun, Sela, met Tamar te laat trou. Hy was egter bang Sela sou ook sterf. Daarom het hy Tamar teruggestuur na haar ouerhuis. Tamar het haar vermom soos 'n [[Prostitusie|prostituut]] en met Juda omgang gehad. Tamar het Juda se seëlring as pand geneem. Drie maande later het Juda die berig gekry dat Tamar swanger is. Tamar is voor hom gebring sodat sy verbrand kon word. Sy het die seëlring te voorskyn gebring en Juda het haar onder sy dak ingeneem. Peres en sy tweeling broer Serag is gebore. As daar gekyk word na die Geslagsregister van [[Adam]] tot Jesus, sal daar gesien word dat Jesus afgestam het van Peres. === Josef in Potifar se huis<ref>Gen. 39.</ref> === Ons keer terug na Josef. Josef is na Egipte gebring en as slaaf aan Potifar, 'n amptenaar van die farao en hoof van die lyfwag, 'n Egiptenaar van geboorte, verkoop. Die Here was by Josef en Potifar het dit raakgesien. Potifar het hom sy persoonlike slaaf gemaak en hom aangestel oor sy hele huishouding en al sy besittings. Josef was frisgebou en mooi. Potifar se vrou wou by hom slaap, maar Josef wou nie so iets aan sy eienaar doen nie. Sy het dag vir dag aangehou. Op 'n dag toe daar nie ander slawe was nie het sy Josef gegryp, maar Josef het losgeruk en buitentoe gevlug, terwyl sy 'n stuk kledingstuk in haar hand gehou het. Potifar se vrou het Josef valslik beskuldig en Potifar het Josef daaroor in die tronk gegooi. Ook in die tronk was die Here by hom en die tronkbewaarder het vir Josef aangestel as hoof van die gevangenes. Wat hy ookal aangepak het was suksesvol. === Josef lê die bakker en skinker se drome uit<ref>Gen. 40.</ref> === Die verhaal toon die belangrikheid wat drome en hul verklarings gehad het. Die Egiptiese wysgere het handboeke oor drome gehad wat hulle gehelp met die vertolkings daarvan. Hierteenoor het Josef geheel en al op God vertrou om die betekenis duidelik te maak. Josef vertel aan die bakker dat hy ongelukkig doodgemaak gaan word, maar dat die skinker<ref>die farao se bekerdraer was 'n belangrike amptenaar. Sien Neh. 1:11.</ref> in sy pos herstel gaan word. Josef vra die skinker om hom te onthou as hy by die [[farao]] is. Maar hy vergeet van Josef. === Josef lê die farao se droom uit<ref>Gen.41.</ref>=== Twee jaar later kry die farao self 'n droom wat sy towenaars en wyse manne dronkslaan, ten spyte val hul opleiding en naslaanboeke. Wanneer die skinker Josef uiteindelik onthou, was Josef nie net in staat is om die boodskap van God uit te lê nie, maar ook met 'n duidelike plan van aksie vorendag te kom. Die farao stel Josef aan om die plan uit te voer en maak hom tweede in bevel in Egipte. Hy word tradisioneel ingehuldig met 'n seëlring<ref>Teken van gesag.</ref>, fyn linne<ref>Koninklike hofdrag.</ref> en 'n goue ketting as beloning vir sy dienste. Perde en strydwaens het die [[Hyksos]]-farao's gehelp om die oorhand in Egipte te verkry. Na 13 jaar as slaaf, word Josef die farao se raadgewer. Swaar hongersnood was nie onbekend in Egipte nie, maar dit het selde gelyktydig in Egipte en [[Staat Palestina|Palestina]] voorgekom. === Hongersnood herenig die gesin<ref>Gen. 42-45.</ref>=== Hierdie hoofstukke is 'n ontroerende weergawe van hoe Josef sy broers ontmoet, toets en uiteindelik met hulle herenig is. Agter sy oënskoulike strengheid, lê volkome grootmoedige vergifnis van die kwaad wat hulle hom aangedoen het en 'n diepe insig in die manier waarop God die beskerming van die mens beheer<ref>Gen. 45:5ev.</ref>. 20 jaar het nog nie die broers se skuldgevoelens uitgewis nie<ref>Gen. 42:21-22.</ref> en hulle sal nie teenoor [[Benjamin]] optree soos wat hulle teen Josef opgetree het nie. Die Egiptenare het waarskynlik gevrees vir die rituele verontreiniging van hul voedsel deur die teenwoordigheid van die vreemdelinge aan hul tafel, derhalwe het hulle nie saam met Josef se familie geëet nie. Om dieselfde rede wou die [[Jode]] later ook nie saam met heidene eet nie<ref>Gen. 43:32.</ref>. === Israel vestig hom in Egipte<ref>Gen. 46-47.</ref>=== Jakob, ook Israel genoem, se huishouding het bestaan uit 70 lede toe hy Egipte binnegekom het. Saam met al die vroue en diensknegte was die geselskap baie meer. Die Egiptiese weersin in Jakob se herderstam dien hier 'n nuttige doel, deurdat dit bydra om die familie as 'n afgesonderde eenheid te bewaar<ref>Gen. 46:34.</ref>. Onder Josef se ekonomiese beleid word die farao besitter van die land en die inwoners sy pagters. Net die [[Priester|priesters]] behou hul eiendomme<ref>Gen. 47:16-19.</ref>. === Die seën van Jakob<ref>Gen. 48-49.</ref>=== Die seën van Josef se seuns deur Israel, was 'n geloofsdaad<ref>Hebr. 11:21.</ref>. Sonder weifeling het Jakob die seën van God aan die jongste seun oorgedra. Die seën van die sterwende Jakob wys heen na die verre toekoms, wanneer die afstammelinge van hierdie 12 die beloofte land sou inneem. Ruben se skanddaad kos hom sy eersgeboortereg<ref>Gen. 36:22.</ref>. Jakob se veroordeling van Simeon en Levi se dade by Sigem<ref>Gen. 34:13ev.</ref> is onomwonde. Albei stamme sou verstrooi word, maar Levi sou die priesterdom van die volk word. Uit Juda<ref>Sien Geslagsregister van Adam tot Jesus en Gen. 49:10.</ref> het die koninklike familie van Israel gestam, waaruit die [[Messias]] uiteindelik gebore sou word. === Van die dood van Jakob tot die dood van Josef - die einde van die begin<ref>Gen. 50.</ref>=== Jakob word by Lea in die familiegraf in [[Hebron]] begrawe - die laaste van die gesin wat in Kanaän begrawe sou word vir langer as 40 jaar. Josef se lewensduur van 110 jaar was die Egiptiese ideaal, 'n teken van God se goedkeuring van Josef se lewe. Die versoek op sy sterfbed dat sy liggaam saamgevat moet word Kanaän toe as hulle trek,<ref>Gen. 50:25.</ref> getuig van sy geloof. {{Brei uit}} == Sien ook == * Geskiedenis van Israel in die Bybelse tyd * [[Geslagsregister vanaf Adam tot Jesus]] == Bronne == * Die Bybel: Nuwe vertaling ([[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]]) * [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (Vyfde uitgawe): F.F. Odendal & R.H. Gouws (Kaapstad 2005)]] * Handboek by die Bybel, Hersiene Uitgawe Uitgegee deur Lux Verbi. * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. === Kommentare oor Genesis === * {{Cite book|last=Sweeney|first=Marvin|chapter=Genesis in the Context of Jewish Thought|editor1-last=Evans|editor1-first=Craig A.|editor2-last=Lohr|editor2-first=Joel N.|title=The Book of Genesis: Composition, Reception, and Interpretation|publisher=BRILL|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=tB77B7HT23wC|isbn=978-9004226531}} * {{Cite book|last=Bandstra|first=Barry L.|title=Reading the Old Testament|publisher=Cengage Learning|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=vRY9mTUZKJcC|isbn=978-0495391050}} * {{Cite book|last=Bergant|first=Dianne|title=Genesis: In the Beginning|publisher=Liturgical Press|year=2013|url=https://books.google.com/books?id=mRCwAQAAQBAJ|isbn=9780814682753}} * {{Cite book|last=Blenkinsopp|first=Joseph|title=Creation, Un-creation, Re-creation: A Discursive Commentary on Genesis 1–11|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} * {{cite book|last=Brueggemann|first=Walter|date=1986|title=Genesis|series=Interpretation: A Bible Commentary for Teaching and Preaching|url=https://books.google.com/books?id=AJh1BwAAQBAJ|location=Atlanta|publisher=John Knox Press|isbn=0-8042-3101-X|author-link=Walter Brueggemann}} * {{Cite book|last=Carr|first=David M.|chapter=Genesis, Book of|editor1-last=Freedman|editor1-first=David Noel|editor2-last=Myers|editor2-first=Allen C.|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|publisher=Amsterdam University Press|year=2000|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Book of Genesis|Genesis}} {{Wikt|Genesis}} * [http://www.bybel.co.za 'n Afrikaanse webwerf oor die Bybel] * [https://www.bible.com/af/bible/2/gen.1.aba Genesis] {{Bybelboeke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Ou Testament]] a2ra6zzzc9x0r28e3kjbrb7w1o8eu6p 0 44430 2908737 2901051 2026-06-02T08:30:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908737 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Helios |kleur = #FFCC99 |titel = |beeld = Alexander-Helios Capitolini.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = [[Alexander die Grote]] as Helios. Romeinse kopie van die Griekse oorspronklike |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Naam |1 = Helios |opskrif2 = God van |2 = Die [[son]] |opskrif3 = Blyplek |3 = Hemel |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Gade |5 = Perse, Klumene |opskrif6 = Ouers |6 = [[Huperion]] en [[Teia]] |opskrif7 = Sibbes |7 = [[Selene]] en [[Eos]] |opskrif8 = Kinders |8 = Die [[Grasieë]], Faëton, Aietes, Kirke, Pasifaë |opskrif9 = Romeinse eweknie |9 = Sol |opskrif10 = |10 = }} '''Helios''' ([[Grieks]]: Ἥλιος; Homeriese Grieks: Ἠέλιος) was in die [[Griekse mitologie]] uit die tweede geslag [[Titaan (mitologie)|Titane]]. Hy was die vergestalting van die [[Son]]. Sy naam word [[Latyn|gelatiniseer]] as '''Helius''' en hy word dikwels '''Huperion''' ("die een bo") en '''Faëton''' ("die skitterende een") genoem. Helios was die seun van die [[Titane]] [[Huperion]] en [[Teia]] ([[Hesiodus]]) of Eurufaissa ([[Homeros]]) en die broer van die godinne [[Selene]] (Maan) en [[Eos]] (Daeraad). Die drie se name was ook die algemene Griekse name vir son, maan en daeraad. Helios word dikwels in kuns uitgebeeld met 'n stralende kroon terwyl hy 'n strydwa deur die lug drywe wat deur perde getrek word. Hy was die beskermgod van [[Eed|ede]] en die god van sig. Hoewel Helios in [[klassieke Griekeland]] 'n redelik onbelangrike god was, het sy aanbidding toegeneem in die [[Laat Oudheid]] danksy sy identifikasie met verskeie groot songode van die Romeinse tydperk, veral [[Apollo]] en Sol. Die Romeinse keiser [[Julianus]] het Helios die sentrale god gemaak toe hy godsdiens in die 4de eeu&nbsp;n.C. vir 'n kort ruk laat herleef het. Helios kom prominent voor in verskeie werke van Griekse mitologie, poësie en letterkunde. Sy merkwaardigste verhaal in die Griekse mitologie is dié van sy sterflike seun Faëton.<ref>Maart, [https://books.google.com/books?id=nZnwAwAAQBAJ&pg=PT343 s.v. Helios]</ref> In die [[Homeros|Homeriese]] eposse is sy vernaamste rol die een wat hy vertolk in die ''[[Odussee]]'', waar [[Odusseus]] se manne sy beeste eet ondanks waarskuwings. Toe hy daarvan hoor, het Helios vir [[Zeus]] gevra om dié te straf wat hom te na gekom het, en Zeus het hulle boot met 'n weerligstraal geslaan. Almal is dood, behalwe Odusseus, die enigste een wat nie die beeste geëet het nie.<ref>Homeros, ''Odussee'', XII.262, 348, 363.</ref> Vanweë Helios se posisie as die son is geglo hy is 'n alomteenwoordige getuie, en hy is dus in ede aangeroep. Hy het ook 'n aansienlike rol in antieke magie en towerspreuke gespeel. In kuns word hy gewoonlik uitgebeeld as 'n baardlose jongeling in 'n soort tuniek en met 'n sweep in die hand waar hy 'n wa met vier perde drywe. Hy is dikwels vergesel van ander gode, soos Selene en Eos, of die sterre. Helios is op verskeie plekke aanbid, maar sy belangrikste kultus was op die eiland [[Rhodos]], waarvan hy die beskermgod was. Die [[Kolos van Rhodos]], 'n reusagtige standbeeld van die god, het die hawe van Rhodos versier totdat dit in 'n aardbewing verwoes is. Dit is daarna nie herbou nie. ==Oorsprong== [[Beeld:Ilion---metopa.jpg|duimnael|links|240px|Helios in sy strydwa, vroeg 4de eeu v.C., [[Atena]] se tempel, [[Troje|Ilion]].]] Helios se oorsprong is waarskynlik Proto-Indo-Europees. Walter Burkert het geskryf: "... Helios, die songod, en [[Eos]]-[[Aurora (mitologie)|Aurora]], die godin van die dagbreek, is ongetwyfeld van 'n Indo-Europese linie in beide [[etimologie]] en hulle status as gode" en "kon 'n rol gespeel het in Proto-Indo-Europese poësie".<ref>{{Cite book |last=Burkert |first=Walter |url=https://books.google.com/books?id=sxurBtx6shoC&pg=PA17 |title=Greek Religion |date=1985 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-36281-9 |language=en}}</ref> Die beeld van 'n songod in 'n strydwa het waarskynlik 'n Proto-Indo-Europese oorsprong.<ref name="Pachoumi">Pachoumi, Eleni. 2015. "[http://grbs.library.duke.edu/article/viewFile/15325/6623 The Religious and Philosophical Assimilations of Helios in the Greek Magical Papyri]." ''Greek, Roman, and Byzantine Studies'', '''55''': 391–413.</ref><ref>Gelling, P. en Davidson, H.E. ''The Chariot of the Sun and Other Rites and Symbols of the Northern Bronze Age''. Londen, 1969.</ref><ref>{{Cite book |last=Gamkrelidze |first=Thomas V. |url=https://books.google.com/books?id=M2aqp2n2mKkC&pg=PA634 |title=Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and Proto-Culture. Part I: The Text. Part II: Bibliography, Indexes |last2=Ivanov |first2=Vjaceslav V. |date=2010-12-15 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-081503-0 |language=en}}</ref> Griekse sonbeelde begin met die gode Helios en Eos, wat broer en suster is, wat in die dag-nag-siklus die dag (''hemera'') en aand (''hespera'') geword het, terwyl Eos Helios vergesel op sy reis deur die lug. Snags laat hy sy perde wei en reis hy oos in 'n goue boot. In hulle is die Indo-Europese groepering van 'n songod en sy suster, sowel as die verbinding met perde, duidelik.<ref name=":adms">{{Cite book |last=Mallory |first=J. P. |url=https://books.google.com/books?id=tzU3RIV2BWIC&pg=PA164 |title=Encyclopedia of Indo-European Culture |last2=Adams |first2=Douglas Q. |date=1997 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-884964-98-5 |language=en}}</ref> Die naam van [[Helena van Troje]] het vermoedelik dieselfde etimologie as Helios,<ref>Euripides, Robert E. Meagher, ''Helen'', Univ of Massachusetts Press, 1986</ref><ref>O'Brien, Steven. "Dioscuric Elements in Celtic and Germanic Mythology". ''Journal of Indo-European Studies'' 10:1 & 2 (Spring–Summer, 1982), 117–136.</ref><ref>Skutsch, Otto. "Helen, her Name and Nature". ''Journal of Hellenic Studies'' 107 (1987), 188–193.</ref> en sy verteenwoordig dalk 'n vroeë alternatiewe verpersoonliking van die son as die Proto-Indo-Europese Sonmaagd.<ref>{{Cite book |last=Larson |first=Jennifer Lynn |url=https://books.google.com/books?id=fasGIzLTlBEC&pg=PA66 |title=Greek Heroine Cults |date=1995 |publisher=Univ of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-14370-1 |language=en}}</ref> In die Griekse tradisie wat behoue gebly het, is Helen egter nooit Helios se dogter nie, maar die dogter van [[Zeus]].<ref name=":west">{{Cite book |last=West |first=M. L. |url=https://books.google.com/books?id=ZXrJA_5LKlYC&pg=PA230 |title=Indo-European Poetry and Myth |date=2007-05-24 |publisher=OUP Oxford |isbn=978-0-19-928075-9 |language=en}}</ref> Helios se reis in 'n strydwa bedags en met 'n boot op die oseaan snags, weerspieël dalk die [[Antieke Egipte|Egiptiese]] god [[Ra]], wat elke oggend herbore is ná sy bootreis deur die nag.<ref>{{Cite book |last=Kilinski |first=Karl |url=https://books.google.com/books?id=0qZLGqoAkvQC&pg=PA10 |title=Greek Myth and Western Art: The Presence of the Past |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01332-2 |language=en}}</ref> [[Beeld:Mack, Ludwig (der Jüngere), Helios-Relief, mitte.jpg|thumb|300px|'n Reliëf van Helios (1830), [[Stuttgart]].]] ==Beskrywing== Helios word gewoonlik uitgebeeld as ’n aantreklike jong man met die helder ligkrans van die [[son]] op sy kop wat elke dag ’n strydwa van die son oor die lug heen ry na [[Okeanos]], wat die [[aarde]] omring, en deur die wêreldoseaan totdat hy snags na die ooste terugkeer. In die lofsang van [[Homeros]] aan Helios word gesê Helios se strydwa word deur [[Perd|rosse]] getrek. Later is vuurverwante name aan die perde gegee: Pirois, Aios, Eton en Flegon. Helios se ligkrans het aanvanklik 12 strale gehad: een vir elke maand van die jaar.<ref name=":thon">{{Cite book |last=Thonemann |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=KS3JDwAAQBAJ&pg=PA109 |title=An Ancient Dream Manual: Artemidorus' The Interpretation of Dreams |date=2020-01-16 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-258202-7 |language=en}}</ref> [[Beeld:Bust of the sun-god Helios. 2nd cent. A.D.jpg|thumb|links|200px| 'n Borsbeeld van Helios, 2de eeu n.C., Antieke Agoramuseum, [[Athene]].]] Helios is die enigste broer van die godinne Eos en Selene. Hy was nie een van die belangrikste gode nie, maar 'n skaduryke figuur van die [[Olimpiese gode|Olimpiese]] sirkel,<ref>{{Cite book |last=Gardner |first=Percy |url=https://books.google.com/books?id=ifTOAAAAMAAJ&pg=PA115 |title=A Manual of Greek Antiquities |last2=Jevons |first2=Frank Byron |date=1895 |publisher=Charles Scribner's Sons |language=en}}</ref> al was hy een van die oudstes.<ref>{{Cite book |last=Ogden |first=Daniel |url=https://books.google.com/books?id=yOQtHNJJU9UC&pg=PA8 |title=A Companion to Greek Religion |date=2010-02-01 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-3417-3 |language=en}}</ref> Helios kan beskryf word as 'n [[Titaan]] van die tweede generasie.<ref name=":barry">{{Citation |last=Powell |first=Barry B. |title=14 Sun, Moon, Earth, Hekatê, and All the Gods |date=2021-04-30 |work=14 Sun, Moon, Earth, Hekatê, and All the Gods |pages=240–252 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1525/9780520972605-017/html |access-date=2024-08-06 |publisher=University of California Press |language=en |doi=10.1525/9780520972605-017 |isbn=978-0-520-97260-5}}</ref> Hy is verbind met harmonie en orde, beide letterlik as die beweging van die hemelliggame en metafories in die sin dat hy orde in die gemeenskap gebring het.<ref name=":berg45">{{Cite book |last=Berg |first=Robbert Maarten van den |url=https://books.google.com/books?id=3et5DwAAQBAJ&pg=PA145 |title=Proclus' Hymns: Essays, Translations, Commentary |date=2001-12-01 |publisher=BRILL |isbn=978-90-474-0103-2 |language=en}}</ref> Helios word beskou as beide ’n personifikasie van die son en die basiese skeppingskrag daaragter,<ref name=julian_works>Wright, Wilmer Cave. 1913. [http://www.gutenberg.org/ebooks/48664 The works of Emperor Julian, volume 1].</ref> en word gevolglik dikwels aanbid as ’n god van lewe en skepping. Homeros beskryf Helios as ’n god "wat vreugde aan sterflikes gee".<ref>Homeros, ''Odussee'' Boek 12</ref> [[Beeld:Colosse de Rhodes (Barclay).jpg|thumb|200 px|'n Voorstelling van die [[Kolos van Rhodos]].]] Die eiland [[Rhodos]] was ’n belangrike sentrum vir die kultus van Helios; dit was een van die min plekke in antieke Griekeland waar hy as ’n belangrike god aanbid is.<ref name="burkert174">Burkert, p. 174</ref> Die aanbidding van Helios by Rhodos het ’n ritueel ingesluit waarin ’n strydwa wat deur vier perde getrek word, oor ’n krans tot in die son gestuur is, ’n voorstelling van die mite van Faëton. Jaarlikse [[gimnastiek]]toernooie is ter ere van Helios gehou en die [[Kolos van Rhodos]] is aan hom opgedra. Helios het ook ’n aansienlike aanhang in [[Korinte]] op die Griekse vasteland gehad.<ref>Pausanias. ''Description of Greece'', 2.1.6.</ref> ==Mitologie== ===God van die son=== ====Opkoms en ondergang==== [[Beeld:Helios, painting on a terracotta disk, 480 BC, Agora Museum Athens, 080646.jpg|thumb|links|180px|Helios die opkomende son, skildery op 'n [[terracotta]]skyf, 480&nbsp;v.C., Agoramuseum Athene.]] [[Beeld:Hans Rathausky - Helios et Selene.jpg|thumb|200px|Helios en Selene, deur Johann Rathausky, fonteinbeeld, Opatija, [[Kroasië]].]] Helios is beskou as 'n god wat elke dag in sy strydwa van oos na wes ry; hy het opgekom van die Okeanosrivier af en in die weste ondergegaan. Dit is onduidelik of dié reis beteken hy het deur [[Tartaros]] gereis.<ref name=":keig">{{Cite book |last=Keightley |first=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=lWAEAAAAQAAJ&pg=PA53 |title=The Mythology of Ancient Greece and Italy |date=1838 |publisher=D. Appleton |language=en}}</ref> [[Atenaios van Noukratis|Atenaios]] vertel in sy ''Deipnosofistai'' dat Helios met sonsondergang in 'n groot beker van suiwer goud geklim het vir sy reis deur die donker ure. Volgens Atenaios het Mimnermos gesê Helios het snags in 'n bed ooswaarts gereis (wat deur [[Hefaistos]] geskep is), eerder as 'n beker.<ref name=":ath">[[Atenaios van Noukratis|Atenaios]], ''[[Deipnosofistai]]'' [http://www.attalus.org/old/athenaeus11b.html#470 11.39]</ref> Hoewel die strydwa gewoonlik die werk van Hefaistos genoem word,<ref>{{Cite web |title=Atenaios: Deipnosofistai - Boek 11 (b) |url=http://www.attalus.org/old/athenaeus11b.html#469 |access-date=2024-08-08 |website=www.attalus.org}}</ref> sê Huginus Helios het dit self gebou.<ref>{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/207#2.13.1 |access-date=2024-08-08 |website=topostext.org}}</ref> Die wa word as "goud" beskryf,<ref name=":hom">{{Cite web |title=Hymn 31 to Helios, To Helios |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0138:hymn=31 |access-date=2024-08-08 |website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> of soms "rosig",<ref>{{Cite book |last=Phillips |first=Tom |url=https://books.google.com/books?id=ULNSDwAAQBAJ&pg=PA122 |title=Music, Text, and Culture in Ancient Greece |last2=D'Angour |first2=Armand |date=2018-03-02 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-251328-1 |language=en}}</ref> en is deur vier wit perde getrek.<ref>{{Cite book |last=Hansen |first=William F. |url=http://archive.org/details/handbookofclassi0000hans |title=Handbook of classical mythology |date=2004 |publisher=Santa Barbara, Calif. : ABC-CLIO |others=Internet Archive |isbn=978-1-57607-226-4}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Habinnas, He'lios, He'lios |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0104:alphabetic+letter=H:entry+group=6:entry=helios-bio-1 |access-date=2024-08-08 |website=www.perseus.tufts.edu}}</ref> Helios se suster Eos het nie net die poorte vir Helios oopgemaak nie, maar hom dikwels ook vergesel.<ref>Bell, s. v. [https://archive.org/details/womenofclassical00bell/page/180/mode/2up?view=theater Eos]</ref> ====Sonsverduisterings==== [[Sonsverduistering]]s was verskynsels van vrees en verwondering in antieke Griekeland, en is beskou as die son wat die mensdom verlaat.<ref>Glover, Eric. "The eclipse of Xerxes in Herodotus 7.37: Lux a non obscurando." ''The Classical Quarterly'', vol. 64, no. 2, 2014, pp. [https://jstor.org/stable/43905590 471–492]. New Series. Besoek op 12 September 2021.</ref> Volgens 'n fragment van Archilochos was dit Zeus wat Helios geblokkeer en gemaak het dat hy uit die lug verdwyn.<ref>Archilochos frag [https://sententiaeantiquae.com/2015/09/26/now-nothing-is-unexpected-archilochus-on-an-eclipse-fr-122/ 122]; Rutherford, p. [https://books.google.com/books?id=gPjZOB1YNqAC&pg=193 193]</ref> In een van sy gedigte beskryf die liriese digter Pindar 'n sonsverduistering as die son wat van die wêreld weggesteek word, en dat dit 'n slegte voorbode van verwoesting en onheil is.<ref>Ian Rutherford, ''Pindar's Paeans: A reading of the fragments with a survey of the genre''.</ref> ====Helios se perde==== [[Beeld:London , Westminster - The Horses of Helios - geograph.org.uk - 5153323.jpg|thumb|260px|Die perde van Helios, Westminster, Londen.]] Lyste van die name van Helios se perde verskil, maar dit het altyd te doen met vuur, vlamme, lig en ander liggewende verskynsels.<ref>Slim, Hédi. "La chute de Phaeton sur une mosaïque de Barrarus-Rougga en Tunisie". In: ''Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres''. 147^e année, N. 3, 2003. p. 1121. DOI: https://doi.org/10.3406/crai.2003.22628; www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_2003_num_147_3_22628</ref> Volgens Atenaios het Alexander van Aitolië geskryf 'n magiese krui het op die eiland Trinasië gegroei wat heilig vir Helios was en wat sy perde gehelp het om nie moeg te word nie. Eschrion van Samos het gesê dit was as "die hond se tand" bekend en is glo deur [[Kronos]] gesaai.<ref>Atenaios, ''Deipnosofistai' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Athenaeus/7D*.html#p329 7.294C]</ref> ===Verkryging van Rhodos=== [[Beeld:Rhodos tetradrachm Helios.jpg|thumb|left|300px|'n Silwer [[tetradragme]] van Rhodos met Helios en 'n roos op (205-190 v.C.)]] Volgens Pindar<ref name=":pin7">Pindar, ''Olympian Odes'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D7 7]</ref> was Helios afwesig toe die gode die aarde tussen hulle verdeel het, en daarom het hy geen grond gekry nie. Hy het by Zeus daaroor gekla. Dié het aangebied om die aarde weer te verdeel, maar Helios het dit van die hand gewys, want hy het 'n nuwe land uit die see te voorskyn sien kom. Dit was 'n ryk stuk grond en produktief vir mense sowel as vir beeste. Helios het gevra of hy die eiland kan kry, en Zeus het ingestem. In 'n ander tradisie het Helios self die eiland uit die see laat opkom toe hy die water wat dit bedek het, laat verdwyn het.<ref name=":dd563">[[Diodorus Siculus]], ''Bibliotheca Historica'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5D*.html#56 5.56.3]</ref> Hy het dit Rhodos genoem na sy geliefde [[Rodos (mitologie)|Rodos]], die dogter van [[Poseidon]] en [[Afrodite]].<ref>Scholia on Pindar's ''Olympian Odes'' [https://scaife.perseus.org/reader/urn:cts:greekLit:tlg5034.tlg001a.perseus-grc1:7.25 7.25]</ref> Rhodos het die god se heilige eiland geword waar hy meer as ander gode aanbid is. By sy geliefde Rodos het Helios sewe seuns gehad, bekend as die Heliadai ("seuns van die son"), wat die eerste heersers van die eiland geword het, sowel as 'n dogter, Alektrona.<ref name=":dd563" /> Drie van hulle kleinseuns het die stede Ialusos, Kamiros en Lindos op die eiland gestig wat na hulleself genoem is.<ref name=":pin7" /> So het Rhodos syne en sy nageslag s'n geword, met die inheemse volke van Rhodos wat beweer hulle stam van die Heliadai af.<ref>Conon, ''Narrations'' [https://www.tertullian.org/fathers/photius_copyright/photius_05bibliotheca.htm 47]</ref> ===Faëton=== [[Beeld:Clymene Urging Phaeton to Find Helios LACMA M.71.76.20.jpg|thumb|220px|''Klumene sê vir haar seun om sy pa op te spoor'', graveerwerk uit 1589 deur Hendrik Goltzius.]] Die bekendste verhaal oor Helios is die een van hom en sy seun Faëton, wat hom vra om sy strydwa vir een dag te bestuur. Hoewel in alle weergawes aangedui word dat Faëton vir Helios oorreed om hom die strydwa te laat bestuur en dat hy met rampspoedige gevolge in sy taak misluk, is daar verskeie feite wat van weergawe tot weergawe verskil, soos die identiteit van Faëton se ma; die plek waar die verhaal afspeel; die rol wat Faëton se susters, die [[Heliades]] speel; die motivering vir Faëton se versoek; en selfs die presiese verhouding tussen die god en die sterflike. Tradisioneel is Faëton Helios se seun by die [[Okeanied]] Klumene,<ref>[[Ovidius]], ''[[Metamorfoses]]''; [[Euripides]], ''[https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.325.xml Phaethon]''; Nonnus, ''Dionysiaca''; Higinus, ''Fabulae'' [https://topostext.org/work/206#152A 152A]</ref> of alternatiewelik [[Rodos (mitologie)|Rodos]]<ref name=":pin">Scholia oor [[Homeros]], ''[[Odussee]]'' [https://cts.perseids.org/read/greekLit/tlg5026/tlg007/First1K-grc1/2.17.1-2.17.3 17.208] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921010912/https://cts.perseids.org/read/greekLit/tlg5026/tlg007/First1K-grc1/2.17.1-2.17.3 |date=2021-09-21 }}</ref> of die andersins onbekende Prote.<ref>John Tzetzes, ''Chiliades'' 4.127</ref> In een weergawe is Faëton Helios se kleinseun, en nie sy seun nie, deur die seun se pa, Klumenos. In dié weergawe is die seun se ma 'n Okeanied met die naam Merope.<ref name=":fb154">Higinus, ''Fabulae'' [https://topostext.org/work/206#154 154]</ref> [[Beeld:Nicolas Poussin - Helios and Phaeton with Saturn and the Four Seasons.jpg|220px|thumb|''Helios en Faëton saam met Saturnus en die Vier Seisoene'', deur Nicolas Poussin.]] In [[Euripides]] se verlore toneelstuk ''Faëton'', waarvan net 12 fragmente behoue gebly het, is Faëton die produk van 'n buite-egtelike verhouding tussen sy ma, Klumene (wat nou met Merops getroud is) en Helios, hoewel sy beweer haar wettige man is die pa van al haar kinders.<ref>Gantz, pp [https://www.academia.edu/29883249/GANTZ_Timothy_Early_Greek_myth_a_guide_to_literary_and_artistic_sources_Johns_Hopkins_University_Press_1993_ 31–32] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924025153/https://www.academia.edu/29883249/GANTZ_Timothy_Early_Greek_myth_a_guide_to_literary_and_artistic_sources_Johns_Hopkins_University_Press_1993_ |date=2023-09-24 }}</ref><ref>Diggle, pp [https://books.google.com/books?id=RYAh8dv18lUC&pg=PA7 7–8]</ref> Klumene vertel vir haar seun die waarheid en spoor hom aan om oos te reis en sy regte pa te ontmoet. Sy vertel vir hom Helios het belowe hy sal enigiets doen wat hulle kind hom vra as sy met hom sou slaap. Hoewel Faëton eers onwillig is, vertrek hy om sy biologiese pa op te spoor.<ref>Cod. Claromont. - Pap. Berl. 9771, [[Euripides]]-fragment [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.335.xml 773 Nauck]</ref> In 'n fragment van die toneelstuk wat bewaar gebly het, vergesel Helios sy seun op sy rampspoedige reis deur die lug en probeer hom instruksies gee oor hoe om die strydwa te bestuur terwyl hy op 'n ander perd met die naam Sirius<ref name=":dig138">Diggle p. [https://archive.org/details/euripidesphaetho0000digg/page/138/mode/2up?view=theater 138]</ref> saamry. [[Beeld:Ovide - Métamorphoses - I - Phaéton.jpg|thumb|links|180px|''Faëton ontmoet die son'', 'n graveerwerk vir die ''[[Metamorfoses]]''.]] Op die ou end sterf Faëton. Klumene vra dat sy liggaam vir Merops weggesteek word.<ref name=":frag">[[Euripides]], ''Phaethon'' [https://www.loebclassics.com/view/euripides-dramatic_fragments/2008/pb_LCL506.353.xml fr. 781 Collard en Cropp] = fr. 781&nbsp;N².</ref> Na aan die einde vind Merops blykbaar van Klumene se ontrouheid uit, asook wie Faëton se ware pa is, en hy probeer haar vermoor. Sy word egter gered (dit is onseker deur wie).<ref name=":cocro">Collard en Cropp, p. [https://books.google.com/books?id=uT78DwAAQBAJ&pg=PA202 202]</ref> [[Beeld:Godfried Maes - Phaeton in the Chariot of the Sun God.jpg|thumb|220px|Faëton in die son se strydwa, Godfried Maes, omstreeks 1664-1700.]] In [[Ovidius]] se weergawe spot Zeus se seun Epafos met Faëton omdat hy beweer die songod is sy pa. Sy ma, Klumene, sê vir Faëton om self vir Helios te vra wie sy pa is. Helios belowe aan hom enige geskenk as bewys dat hy sy pa is, en Faëton vra of hy die strydwa vir een dag kan bestuur. Helios waarsku hom hoe gevaarlik dit kan wees, maar hy kan Faëton nie oortuig nie. Faëton neem die leisels; wanneer hy te laag ry, brand die aarde en wanneer hy te hoog ry, vries dit. Zeus slaan Faëton met weerlig en dood hom. Helios weier om weer sy werk op te neem, maar keer tog terug toe die ander gode hom vra en Zeus hom dreig. Hy haal toe sy woede op die perde uit en slaan hulle omdat hulle sy seun se dood veroorsaak het.<ref>[[Ovidius]], ''[[Metamorfoses]]'' [https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph.php#anchor_Toc64105482 1.747]–[https://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/Metamorph2.php#anchor_Toc64106101 2.400]</ref> Volgens Higinus het Faëton die strydwa geneem sonder Helios se toestemming, maar met die hulp van sy susters, die Heliades, wat die perde ingespan het.<ref>Gantz, p. [https://archive.org/details/early-greek-myth-a-guide-timothy-gantz/page/32/mode/2up?view=theater 33]</ref> ===Die wagter=== Helios het na bewering alles gesien wat gebeur. Toe [[Hades]] byvoorbeeld vir [[Persefone]] ontvoer, was Helios die enigste een wat dit gesien het.{{sfn|Penglase|1994|page=[https://books.google.com/books?id=U4mFAgAAQBAJ&pg=PA124 124]}} ====Ares en Afrodite==== [[Beeld:JOHANN HEISS VULCAN SURPRISING VENUS AND MARS.jpg|thumb|240px|Vulkanus ([[Hefaistos]]) verras Venus en Mars ([[Afrodite]] en [[Ares]]), deur Johann Heiss (1679).]] In 'n ander mite was [[Afrodite]] getroud met [[Hefaistos]], maar sy het hom met sy broer [[Ares]], die god van oorlog, verkul. Eendag betrap Helios hulle op heter daad en vertel vir Hefaistos daarvan. Toe Hefaistos dit hoor, het hy 'n net gesmee wat so dun was dat dit feitlik nie gesien kon word nie in 'n poging om hulle uit te vang. Hy kondig toe aan hy gaan na [[Lemnos]] toe. Toe Ares dit hoor, het hy na Afrodite gegaan en die twee het seks gehad.<ref>[[Homeros]], ''[[Odussee]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0218%3Abook%3D8%3Acard%3D5 8. 266–295]</ref> Weer het Helios vir Hefaistos laat weet, en dié het in die kamer ingegaan en die twee in sy net vasgetrek. Hy het toe die ander gode geroep om die vernederende toneel te aanskou.<ref>[[Homeros]], ''[[Odussee]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0218%3Abook%3D8%3Acard%3D6 8. 296–332]</ref> In 'n veel later weergawe is daar ook 'n jong man in die verhaal. Ares het 'n vegter met die naam Alektruon gevra om wag te staan ingeval iemand aankom. Alektruon het egter aan die slaap geraak en Helios het die twee minnaars betrap. Weer eens het hy Hefaistos laat weet. Afrodite het hom hieroor gehaat.<ref name=":senny">Seneca ''Phaedra'' [https://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.phaedra.shtml 124]</ref> In sommige weergawes het sy uit weerwraak Helios se dogter, Pasifaë, vervloek om verlief te raak op die [[Kretensiese bul]].<ref>Scholia oor Euripides' ''Hippolytus'' [https://books.google.com/books?id=quBFAQAAMAAJ&pg=PA501 47]</ref><ref>Libanius, ''Progymnasmata'' [https://books.google.com/books?id=kRi-If9IAOYC&pg=PA27 2.21]</ref> Die passie van Pasifaë se dogter, Faëdra, vir haar stiefseun Hippolitos is blykbaar om dieselfde rede deur Afrodite veroorsaak.<ref name=":senny" /> ===Gigantestryd=== [[Beeld:4. Silahtarağa Statuary Group at the Museum of Archaeology, Istanbul, Turkey, 2nd century CE. This is one of the deities.jpg|thumb|170px|links|Helios in die [[Gigant]]estryd, 2de eeu n.C., Argeologiese Museum van Istanboel.]] Helios neem die kant van ander gode in verskeie oorloë.<ref name=":gig">[[Diodorus Siculus]], ''Bibliotheca historica'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5D*.html#p289 5.71.3]</ref> Oorblywende segmente van die epiese gedig ''Gigantestryd'' dui daarop dat Helios die enigste [[Titaan (mitologie)|Titaan]] was wat nie die [[Olimpiese gode|Twaalf Olimpiese gode]] aangeval het nie.<ref>Fr. *4 Serv. in Aen. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0053%3Abook%3D6%3Acommline%3D580 6.580] (de Titanomachia; II 81.12–13 Thilo et Hagen) [= *4 GEF]</ref> Ná die oorlog het hulle vir hom 'n plek in die lug en sy strydwa gegee.<ref>''Titanomachy'' fragments 4.GEF, 11.EGEF and 12.EGEF in Tsagalis, p. [https://books.google.com/books?id=lL0vDwAAQBAJ&pg=PA47 47]</ref><ref name=":mad">Madigan, pp [https://books.google.com/books?id=9moee6JH6FAC&pg=PA48 48–49]</ref> Omdat die aarde, die godin [[Gaia (mitologie)|Gaia]], gehoor het 'n sterflike man sou die ondergang beteken van die [[Gigant]]e, haar seuns en bondgenote, het sy 'n towerkruid gesoek wat hulle sou beskerm en onvernietigbaar sou maak. Zeus het toe vir Helios en sy susters, Selene (Maan) en Eos (Daeraad), opdrag gegee om nie te skyn nie. Hy het self die hele plant geoes en Gaia die geleentheid ontsê om die Gigante onsterflik te maak, terwyl [[Atena]] die sterflike [[Herakles]] gewerf het om aan die gode se kant te veg.<ref>Pseudo-Apollodorus, ''Bibliotheca'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DLibrary%3Abook%3D1%3Achapter%3D6%3Asection%3D1 1.6.1]; Hansen, p. [https://archive.org/details/handbookofclassi0000hans/page/178/mode/2up?view=theater 178]; Gantz, [https://archive.org/details/early-greek-myth-a-guide-timothy-gantz/page/448/mode/2up?view=theater 449]</ref> [[Beeld:Altar Pérgamo Helios 01.JPG|thumb|240px|Helios veg op sy strydwa teen 'n Gigant, Pergamonmuseum, [[Berlyn]].]] In die een of ander stadium van die oorlog tussen die gode en die Gigante neem Helios 'n uitgeputte Hefaistos in sy strydwa in.<ref>Apollonius Rhodius, ''Argonautica'' [https://archive.org/details/argonautica00apoluoft/page/208/mode/2up?view=theater 3.220–234]</ref> Ná die oorlog vlug een van die Gigante, Pikoloes, na Aeaea, waar Helios se dogter Kirke woon. Hy probeer Kirke van die eiland verjaag, maar Helios maak hom dood.<ref>Eustathius, ''Ad Odysseam'' 10.305; translation by Zucker and Le Feuvre p. [https://books.google.com/books?id=EAYREAAAQBAJ&pg=PT324 324]</ref> Uit die bloed van die Gigant wat op die aarde gedrup het, het die [[wildeknoffel]] ontstaan.<ref>Knight, p. [https://books.google.com/books?id=292mDwAAQBAJ&pg=PA180 180]</ref> ===Vroue en kinders=== [[Beeld:Musée Cinquantenaire Helios.jpg|thumb|180px|links|'n Kalksteenreliëf van Helios in sy strydwa, Museums van Kuns en Geskiedenis, [[Brussel]], [[België]].]] Die god Helios word gewoonlik uitgebeeld as die hoof van 'n groot gesin, en die plekke wat hom die meeste vereer het, beweer gewoonlik mitologiese en genealogiese afstamming van hom;<ref name=":gender">Rea, Katherine A., ''The Neglected Heavens: Gender and the Cults of Helios, Selene, and Eos in Bronze Age and Historical Greece'', (2014). Classics: Student Scholarship & Creative Works. Augustana College, [https://digitalcommons.augustana.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1000&context=classtudent PDF].</ref> die [[Kreta|Kretensers]] speur byvoorbeeld die stamboek van hulle koning Idomeneus terug na Helios deur sy dogter Pasifaë.<ref name=":5259">Pausanias, ''Description of Greece'' [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Paus.+5.25.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 5.25.9]</ref> Die Okeanied Perse word tradisioneel as die songod se vrou beskou.<ref>Hecataeus, [https://books.google.com/books?id=j0nRE4C2WBgC&pg=PA141 fr. 35A Fowler (p. 141)]; Hard, [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA44 p. 44].</ref> By haar het Helios verskeie kinders gehad, veral Kirke, Eëtes, Minos se vou Pasifaë, Perses en in sommige weergawes die Korintiese koning Aloeus.<ref>Bell, s. v. [https://archive.org/details/womenofclassical00bell/page/356/mode/2up?view=theater Perse]</ref> Hy het glo ook met ander vroue getrou, soos [[Rodos]],<ref>Fowler 2013, pp. 14, 591–592; Hard, pp. [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA43 43], [https://books.google.com/books?id=r1Y3xZWVlnIC&pg=PA105 105]; Grimal, p. 404 "Rhode", pp. 404–405 "Rhodus"; Smith, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DR%3Aentry+group%3D3%3Aentry%3Drhode-bio-1 "Rhode" ], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0104%3Aalphabetic+letter%3DR%3Aentry+group%3D3%3Aentry%3Drhodos-bio-1 "Rhodos"]; Pindar, ''Olympian Odes'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Pind.%20O.%207&lang=original 7.71–74]; [[Diodorus Siculus]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Diodorus_Siculus/5D*.html#55 5.55]</ref> by wie hy sewe seuns, die Heliadai, en die dogter Alektrona gehad het. In Nonnus se weergawe in die ''Dionysiaca'' het Helios en die nimf Klumene mekaar ontmoet en verlief geraak op die mitiese eiland Kerne, en hulle is getroud.<ref>Nonnus, ''Dionysiaca'' [https://topostext.org/work/529#38.105 38.110-141].</ref> Klumene het gou swanger geraak met Faëton. Sy en Helios het die kind saam grootgemaak, tot die noodlottige dag toe die seun sy pa gevra het om sy strydwa te bestuur.<ref>Nonnus, ''Dionysiaca'' [https://topostext.org/work/529#38.105 38.142-217]</ref> In sommige seldsame weergawes is Helios die pa, en nie die broer nie, van Selene en Eos.<ref>Keightley, p. [https://books.google.com/books?id=lWAEAAAAQAAJ&pg=PA61 61]</ref> Van sy ander moontlike vroue sluit in [[Atena]], Proto, Leda, Krete, Anteope, Gaia en vele onbekendes. ==Aanbidding== ===Kultus=== ====Argaïese en klassieke Athene==== [[Beeld:Helios LACMA M.88.91.106.jpg|thumb|200px|''Helios die Son'', deur Hendrik Goltzius, 1558-1617.]] Geleerdes se fokus op die antieke kultusse van Helios is gewoonlik yl gesaai.<ref name=":gender" /> L.R. Farnell neem aan "die aanbidding van die son was gewild onder die volke van die pre-Hellenistiese kultuur, maar min van die gemeenskappe van die latere historiese tydperk het dit as 'n belangrike faktor van die staatsgodsdiens behou".<ref>Farnell, L.R. (1909) ''The Cults of the Greek States'' (New York/Londen: Oxford University Press) vol.&nbsp;v, p&nbsp;419f.</ref> Die letterkundige bronne wat deur geleerdes gebruik word, stel die antieke Griekse godsdiens met 'n Atheense basis voor, en volgens J. Burnet "kon van geen Athener verwag word om Helios of Selene te aanbid nie, hoewel hulle as gode beskou is".<ref>J. Burnet, ''Plato: Euthyphro, Apology of Socrates, and Crito'' (New York/London: Oxford University Press) 1924, p.&nbsp;111.</ref>[[Aristofanes]] se ''Vrede'' (406-'13) stel die aanbidding van Helios en Selene teenoor dié van die meer essensiële Griekse twaalf [[Olimpiese gode]].<ref>Notopoulos 1942:265.</ref> ====Hellenistiese tydperk==== Helios is in Athene eers in die [[Hellenistiese tydperk]] aanbid, ná die [[Klassieke Griekeland|klassieke tydperk]].<ref>Ogden, p. [https://books.google.com/books?id=yOQtHNJJU9UC&pg=PA200 200]</ref> Sy aanbidding kan beskryf word as 'n produk van die Hellenistiese tydperk, wat miskien beïnvloed is deur die verspreiding van die kosmiese en astrale geloofsoortuigings in die tyd van [[Alexander die Grote]].<ref name=":hoffie">Hoffmann, Herbert. "Helios." Journal of the American Research Center in Egypt 2 (1963): [https://doi.org/10.2307/40000976. 117–24.]</ref> [[Atenaios van Noukratis|Atenaios]] berig die mense wat aan hom offerandes gebring het, het nie [[wyn]] gebring nie, maar [[heuning]], want hulle het geglo die god wat orde in die kosmos moes handhaaf, kon hom nie aan dronkenskap oorgee nie.<ref>[[Atenaios van Noukratis|Atenaios]], ''Deipnosofistae'' [http://www.attalus.org/old/athenaeus15c.html#693 25.48]</ref> Tydens die Atheense fees Targelia, ter ere van [[Apollo]], het die Atheners offerandes van graan vir Helios en die [[Horai]], die godinne van die seisoene, gebring.<ref>Farnell, p. [https://books.google.com/books?id=2NQF-MSICWEC&pg=PA19 19], [https://books.google.com/books?id=2NQF-MSICWEC&pg=PA143 143]. vol. IV</ref> Hulle is met 'n optog vereer vanweë hulle duidelike verbintenis met landbou.<ref>Parker, p. [https://books.google.com/books?id=ff51JeXhHXUC&pg=PA417 417]</ref><ref name=":harr">Harrison, p. [https://books.google.com/books?id=uucSEAAAQBAJ&pg=PA79 79]</ref><ref name=":park204">Parker, p. [https://books.google.com/books?id=ff51JeXhHXUC&pg=PA204 204]</ref><ref>Gardner and Jevons, p. [https://books.google.com/books?id=ifTOAAAAMAAJ&pg=PA294 294]</ref> Helios en die Horai is blykbaar ook op 'n ander Atheense fees ter ere van Apollo, die Puanopsia, vereer.{{sfn|Konaris|2016|page=[https://books.google.com/books?id=PLbkCgAAQBAJ&pg=PA225 225]}}<ref name=":harr" /> In 'n dokument word beskryf hoe offerandes van koek aan verskeie gode gebring is, onder andere Helios en [[Mnemosune]],<ref>Lupu, p. [https://books.google.com/books?id=ROx5DwAAQBAJ&pg=PA64 64]</ref> twee gode wat verbind word met inkubasie deur drome.<ref>Miles, p. [https://books.google.com/books?id=QBcuCwAAQBAJ&pg=PT112 112]</ref> Op baie plekke het mense troppe rooi en wit beeste ter ere van Helios aangehou, asook wit diere van verskeie soorte. Veral wit perde is beskou as heilig vir hom.<ref name=":seyf" /> Ovidius het geskryf perde word aan hom geoffer, want geen stadige dier kan aan die ratse god geoffer word nie.<ref>[[Ovidius]], ''Fasti'' [https://archive.org/details/ovidsfasti00oviduoft/page/28/mode/2up?view=theater 1.385–386]</ref> Die antieke Grieke het Sondag "die dag van die son" (ἡμέρα Ἡλίου) na Helios genoem.<ref>Martin, [https://books.google.com/books?id=Go18BgAAQBAJ&pg=PA302 p. 302]; Olderr, [https://books.google.com/books?id=y5gZDgAAQBAJ&pg=PA98 p. 98]; Barnhart (1995:778).</ref> Volgens die Atheense historikus Filochoros was die eerste dag van elke maand vir hom heilig.<ref>Filochoros 181; Müller, [https://archive.org/details/fragmentahistori01mueluoft/page/526/mode/2up?view=theater s. v. ''Sol, Hyperionis'']</ref> Dit was in die Romeinse tydperk dat Helios eintlik 'n belangrike godsdiensfiguur geword en sy kultus groter geword het.<ref>''Oxford Classical Dictionary'' [https://books.google.com/books?id=bVWcAQAAQBAJ&pg=PA655 s.v. Helios]</ref><ref name=":hoffie" /> [[Beeld:Münze aus Rhodos, 170-150 v. Chr. Vorderseite.jpg|thumb|180px|links|'n Silwerdragme van Rhodos met die kop van Helios, met 'n ligkrans op, omstreeks 170-'50&nbsp;v.C.]] ====Rhodos==== Die eiland [[Rhodos]] was 'n belangrike kultussentrum vir Helios, een van die min plekke waar hy in antieke Griekeland as 'n belangrike god aanbid is.<ref name="burkert174" />{{sfn|Nilsson|1950|page=355}} Een van Pindar se bekendste groot odes is 'n beskrywing van die toewyding van Rhodos aan Helios se kultus en persoonlikheid, en alles dui daarop dat hy vir die mense van Rhodos was wat Zeus vir Elis of Atena vir die Atheners was; hulle plaaslike mites, veral dié oor die Heliadai, dui aan dat Helios op Rhodos as die stigter van hulle ras en hulle beskawing beskou is.<ref>Farnell, p. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56576/page/n531/mode/2up?view=theater 418], vol. V</ref> Die aanbidding van Helios op die eiland sluit in 'n ritueel waarin 'n strydwa oor 'n steilte in die see in gedrywe is, 'n voorstelling van die mite van Faëton. Jaarlikse [[gimnastiek]]toernooie is ter ere van hom gehou;<ref name=":seyf">{{Cite book |last=Seyffert |first=Oskar |url=http://archive.org/details/b3135841x |title=A dictionary of classical antiquities : mythology, religion, literature & art |date=1901 |publisher=Londen: S. Sonnenschein ; New York : Macmillan |others=Wellcome Library}}</ref> perde is op baie plekke aan hom geoffer.<ref name=":riat73">''Rhodes in Ancient Times'', p. [https://books.google.com/books?id=cdA5AAAAIAAJ&pg=PA73 73]</ref> Die [[Kolos van Rhodos]] is aan hom opgedra en het die eiland se hawe versier. Dit was 'n reusestandbeeld van hom en word een van die [[Sewe_wonders_van_die_wêreld#Klassieke_wonders|Sewe Wonders van die Antieke Wêreld]] genoem.<ref>Hemingway, p. [https://books.google.com/books?id=n1I_EAAAQBAJ&pg=PA36 36]</ref> [[Beeld:DSC00400 - Tempio C di Selinunte - Quadriga di Helios - Sec. VI a.C. - Foto G. Dall'Orto.jpg|thumb|180px|Die son se strydwa met vier perde, 6de eeu v.C., Selinunte.]] ====Peloponnesos==== Die verstrooiing van kultusse in plekke soos [[Sikuon]], Argos, [[Epidourus]] en Lakonië dui daarop dat Helios nogal belangrik was in [[Doriërs|Doriese]] godsdiens, in vergelyking met ander dele van Griekeland. Dit kan die Doriërs wees wat sy aanbidding na Rhodos gebring het.<ref name=":largdn">Larson, Jennifer. "A Land Full of Gods: Nature Deities in Greek Religion". In Ogden, Daniel. ''A Companion to Greek Religion''. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010, 56–70.</ref><ref name=":largdn2">Larson, Jennifer. "A Land Full of Gods: Nature Deities in Greek Religion". In Ogden, Daniel. ''A Companion to Greek Religion''. Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010, 56–70.</ref> Helios was 'n belangrike god in [[Korinte]].<ref name=":ogd4">Ogden, p. [https://books.google.com/books?id=yOQtHNJJU9UC&pg=PA204 204]</ref> Pausanias beskryf in sy ''Beskrywing van Griekeland'' hoe Helios en [[Poseidon]] om die stad meegeding het. Eindelik het Poseidon die landengte van Korinte en Helios die akropolis van Korinte gekry.<ref name=":p215">Fowler 1988, p. 98 n. 5; Pausanias, ''Beskrywing van Griekeland'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-eng1:2.1.6 2.1.6], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-eng1:2.4.6 2.4.6].</ref> Helios se belangrikheid in Korinte kan so ver teruggaan as [[Miceense Griekeland|Miceense]] tye, voor Poseidon se aankoms.<ref name=":farn19">Farnell, p. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56576/page/n533/mode/2up?view=theater 419], vol. V</ref> By Sikuon het Helios 'n altaar agter [[Hera]] se heiligdom gehad.<ref>Pausanias, ''Beskrywing van Griekeland'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+2.11.1&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 2.11.1]</ref> Dit lyk of Helios belangrik genoeg vir die Korintiërs was om selfs die donder te beheer, iets wat gewoonlik Zeus se domein was.<ref name=":gender" /> Hy het ook kultusse op ander plekke in Peloponnesos gehad. [[Beeld:Garni Temple 02.JPG|thumb|200px|links|Die Tempel van Garni in [[Armenië]], opgedra aan die songod van 'n Grieks-Armeense kultus.]] ====Op ander plekke==== Spore van Helios se aanbidding kan ook op [[Kreta]] gevind word. In die vroegste tydperk het Rhodos 'n noue verbintenis met Kreta gehad, en dit is redelik veilig om aan te neem die naam "Taletos" word verbind met die Eteokretensiese woord vir die son, "Talos".<ref name=":farn19" /> Helios is ook aangeroep in 'n verbondseed tussen [[Knossos]] en Dreros.<ref>Farnell, nota [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56576/page/n565/mode/2up?view=theater 40], vol. V</ref> Wat [[Klein-Asië]] betref, lyk dit of sy identifikasie met Apollo die sterkste was.<ref>Farnell, p. [https://books.google.com/books?id=2NQF-MSICWEC&pg=PA138 138], vol. IV</ref>{{sfn|Fontenrose|1988|page=[https://books.google.com/books?id=wOtqfmkUZA8C&pg=PA115 115]}}<ref>Conon, ''Narrations'' [https://www.tertullian.org/fathers/photius_copyright/photius_05bibliotheca.htm 33]</ref> Dit is moontlik dat die sonelemente van Apollo se [[Anatolië|Anatoliese]] kultus beïnvloed is deur Helios se kultus op Rhodos, want Rhodos lê naby die suidweskus van Klein-Asië.{{sfn|Fontenrose|1988|page=[https://books.google.com/books?id=wOtqfmkUZA8C&pg=PA113 113]}} Daar is argeologiese bewyse van 'n heiligdom aan Helios en [[Hemera]], die godin van die dag en daglig, op die eiland [[Kos (eiland)|Kos]].<ref name=":farn19" /> Opgrawings het ook spore van sy kultus ontbloot op ander plekke, soos in [[Turkye]], [[Napels]], [[Ostia Antica|Ostia]] en [[Alexandrië]].<ref name=":hoffie" /><ref>Nawotka, p. [https://books.google.com/books?id=MtMuDwAAQBAJ&pg=PA109 109]</ref> ===Ander funksies=== ====In ede==== [[Beeld:Magical sphere helios from theater of dionysus acropolis museum athens greece.jpg|thumb|200px|'n Magiese sfeer met Helios en towersimbole van die teater van [[Dionusos]].]] Gode is dikwels aangeroep wanneer 'n [[eed]] afgelê moes word. Helios is een van dié wat in die ''[[Ilias]]'' aangeroep is om as getuie te dien vir die wapenstilstand tussen die Grieke en [[Troje|Trojane]].<ref>Warrior, p. [https://books.google.com/books?id=KRH2DwAAQBAJ&pg=PA10 10]</ref> Helios is ook aangeroep as getuie in verskillende bondgenootskappe, soos die een tussen Athene en Ketriporis en die ede van die Korintiese Bond.<ref name=":sombay">Sommerstein, Bayliss, p. [https://books.google.com/books?id=ap_uINEOCZsC&pg=PA162 162]</ref> ====In toorkrag==== Hy het ook 'n rol gespel in [[geestebeswering]]. Die Griekse Toorkunspapirusse bevat verskeie resepte hiervoor, byvoorbeeld die aanroep van die son oor die skedel van 'n man wat gewelddadig dood is.<ref>Ogden 2001, p. [https://books.google.com/books?id=93y-DwAAQBAJ&pg=PA211 211]</ref> Verder is Helios dikwels aangeroep in begafnisbeswerings.<ref name=":fnimp">Faraone and Obbink, p. [https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/ARCH310/Readings%20for%2022%20Dec%20and%2012%20Jan/Faraone%20and%20Obink%20Magika%20Hiera%20Ebook.pdf 46]</ref> Hy is dalk hiervoor gekies omdat hy as alsiende god alles op aarde kon sien, selfs verborge misdade, en hy was dus gewild om aan te roep in gebede vir wraak.<ref name=":fnimp" /> Helios is ook verbind met liefdestoorkrag, nes [[Afrodite]], want daar is 'n ander, maar swak aangetekende, tradisie van mense wat hom raad vra in liefdesake,<ref>Faraone, p. [https://books.google.com/books?id=Aq-Yg6B51NsC&pg=PA139 139]</ref> insluitende [[homoseksualiteit|homoseksuele]] liefde,<ref>Faraone, p. [https://books.google.com/books?id=Aq-Yg6B51NsC&pg=PA141 141]</ref> asook magiese resepte vir liefdesformules.<ref>Faraone, p. [https://books.google.com/books?id=Aq-Yg6B51NsC&pg=PA10 105]</ref> ===Laat Oudheid=== [[Beeld:Follis-Constantine-lyons RIC VI 309.jpg|thumb|300px|links|'n Muntstuk van die Romeinse keiser [[Konstantyn die Grote|Konstantyn I]] met [[Sol Invictus]]/[[Apollo]] en die woorde SOLI INVICTO COMITI, omstreeks 315&nbsp;n.C.]] Teen die [[Laat Oudheid]] is verskeie godsdienstige, mitologiese en letterkundige elemente van ander gode met Helios verbind, veral [[Apollo]] en die Romeinse songod [[Sol Invictus|Sol]]. Op 25&nbsp;Desember 274&nbsp;n.C. het die Romeinse keiser [[Aurelianus]] 'n amptelike staatskultus vir Sol Invictus (of ''Helios Megistos'', "Groot Helios") ingestel. Dié nuwe kultus het nie net beelde van Helios en Sol gebruik nie, maar ook van 'n paar ander gode wat voorheen as apart beskou is.<ref>Wilhelm Fauth, ''Helios Megistos: zur synkretistischen Theologie der Spätantike'' (Leiden:Brill) 1995.</ref> Helios word in sulke werke nie net gelykgestel aan gode soos [[Mitras]] en Harpokrates nie, maar selfs aan die [[Monoteïsme|monoteïstiese]] Judaïsties-Christelike [[god]].<ref>Pachoumi, Eleni, "The Religious and Philosophical Assimilations of Helios in the Greek Magical Papyri", in ''Greek, Roman, and Byzantine Studies'', vol. 55, pp. 391–413. [http://grbs.library.duke.edu/article/viewFile/15325/6623 PDF].</ref> Die laaste heidense keiser van Rome, [[Julianus]], het Helios die hoofgod van sy heidense godsdiens gemaak wat elemente van Mitraïsme met Neoplatonisme verenig het. Vir Julianus was Helios 'n drie-eenheid: Die Een, Helios-Mitras en die Son. Omdat die primêre plek van Helios in die "middelste" ryk was, het Julianus hom beskou as 'n tussenganger en vereniger nie net van die drie ryke van die bestaan nie, maar van alle dinge.<ref name="julian_works"/> 'n Mosaïek wat in die [[Vatikaanstad|Vatikaanse Nekropolis]] ontdek is, beeld 'n figuur uit wat baie met Sol/Helios ooeeenstem, met sonstrale en in 'n sonstrydwa. Sommige geleerders het dit vertolk as 'n uitbeelding van [[Christus]], en het opgemerk dat [[Clemens van Alexandrië]] geskryf het van Christus wat met sy strydwa deur die lug ry.<ref>{{cite book |first=Matilda |last=Webb |title=The Churches and Catacombs of Early Christian Rome |publisher=Sussex Academic Press |year=2001 |isbn=978-1-90221058-2 |page=18}}</ref> [[Beeld:Apollo1.JPG|thumb|220px|Apollo met die stralende halo van Helios in 'n Romeinse vloermosaïek, [[Tunisië]], laat 2de&nbsp;eeu.]] ===In die Papyri Graecae Magicae=== Helios figureer prominent in die [[Papyri Graecae Magicae]]. In dié Grieks-Romeinse Egitiese teks, wat hoofsaaklik uit fragmente bestaan, word 'n groot domein aan Helios toegeskryf; hy word beskou as die skepper van die lewe, die meester van die hemele en die god van die see. Hy neem glo die vorm van 12 diere aan wat elk 'n uur van die dag verteenwoordig, 'n motief wat ook met die 12 tekens van die [[diereriem]] ooreenstem.<ref name="Pachoumi">Pachoumi, Eleni. 2015. "[http://grbs.library.duke.edu/article/viewFile/15325/6623 The Religious and Philosophical Assimilations of Helios in the Greek Magical Papyri]." ''Greek, Roman, and Byzantine Studies'', '''55''': 391–413.</ref> In sommige van die Papyri word Helios ook gelykgestel aan Mitras, nes soos deur keiser Julianus. Die Mitras-liturgie kombineer hulle as Helios-Mitras, wat glo die geheime van onsterflikheid aan die towenaar onthul het wat die teks geskryf het. In sommige tekste word Helios-Mitras beskryf waar hy nie in 'n strydwa die son se pad volg nie, maar in 'n boot – 'n oënskynlike identifikasie met die [[Antieke Egipte|Egiptiese]] songod, [[Ra]]. ==Ikonografie== [[Beeld:Academy of athens a facade detail far left.jpg|thumb|260px|links|Helios is 'n getuie van die geboorte van [[Atena]], detail van die voetstuk van die Atheense Akademie, [[Griekeland]].]] Die vroegste uitbeelding van Helios in 'n menslike vorm dateer van die laat 6de en vroeë 5de eeu&nbsp;v.C. op [[Swartfiguurstyl|swartfiguurvase]]. Hy word gewoonlik as 'n bebaarde man van voor af gewys in sy strydwa en met 'n sonskyf. 'n [[Rooifiguurstyl|Rooifiguuruitbeelding]] wys reeds 'n aansienlike verandering in die god se voorkoms. Hierop is hy 'n jeugdige, baardlose figuur. In latere kuns word hy altyd uitgebeeld as 'n baardlose jong man, gewoonlik met 'n ligkrans,<ref>Platt, p .[https://books.google.com/books?id=L-OBDgAAQBAJ&pg=PA387 387]</ref> en dikwels met sy regterhand gelig ('n teken van mag) en in sy linkerhand 'n sweep of 'n aardbol.<ref name=":kraem">Kraemer, p. [https://books.google.com/books?id=SSbnCwAAQBAJ&pg=PA165 165]</ref> Sy latere uitbeelding as 'n vegter in 'n strydwa kan dalk teruggespeur word na die Miceense tydperk;<ref>Paipetis, p. [https://books.google.com/books?id=FdJGAAAAQBAJ&pg=PA365 365]</ref> die sonskyf word vertoon in tonele van rituele van beide Micene en [[Tiryns]]. Die Micene het baie uitbeeldings van mense in strydwaens gehad op [[Lineêr B]]-tablette.<ref>Paipetis, p. [https://books.google.com/books?id=FdJGAAAAQBAJ&pg=PA357 357]</ref> [[Beeld:Beit alfa01.jpg|thumb|200px|Helios omring deur die [[diereriem]] op 'n 6de-eeuse sypaadjie in Beth Alpha, [[Israel]].]] In Elis is hy uitgebeeld met strale wat uit sy kop kom op 'n beeld van hout met vergulde klere en 'n marmerkop, {{nowrap|-hande}} en {{nowrap|-voete}}.<ref>Pausanias, ''Beskrywing van Griekeland'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D6%3Achapter%3D24%3Asection%3D6 6.24.6]</ref> Sy ikonografie in die [[Ptolemeïese Ryk]] as Alexander-Helios, wat op beelde van [[Alexander die Grote]] geskoei was, het mag en goddelike openbaring gesimboliseer, en is in die Romeinse tydperk deur verskeie Egiptiese gode geleen.<ref>Riggs, p. [https://books.google.com/books?id=ZOLuaRusoCgC&pg=PA449 449]</ref> Helios is dikwels op sypaadjies uitgebeeld, gewoonlik omring deur die 12 tekens van die [[diereriem]] en vergesel van Selene. Die songod is op drie plekke in [[Israel]] in mosaïeke uitgebeeld; by die sinagoges van Hammat Tiberias, Beth Alpha en Naaran. By beide Hammath Tiberias en Beth Alpha het Helios sewe sonstrale wat uit sy kop kom. Die Helios van Hammath Tiberias het al die eienskappe van Sol Invictus en dus die Romeinse keisers: die kroon met 'n ligkrans, die opgeligte regterhand en die aardbol, alles algemene ikonografie van Helios-Sol van die laat 3de en vroeë 4de eeu&nbsp;n.C.<ref name=":kraem"/> ==Galery== <gallery class="center" mode="packed-hover" widths="187" heights="179" caption="Helios in kuns"> File:Helios, Main figure (Johannes Benk) at the Naturhistorisches Museum, Wien-9958.jpg|Helios statue by Johannes Benk (1873) at the Naturhistorisches Museum, Vienna. File:Statuette Helios Louvre Br344.jpg|Bronze statuette of Helios with a seven-pointed gloriole and breastplate. File:Antalya Museum - Helios.jpg|Helios statuette, [[Antalya Museum]]. File:Strasbourg-Koenigshoffen, Second-Century Mithraic Relief, Reconstruction ca. 140 CE–ca. 160 CE.jpg|Mithraic relief with original colors (reconstitution). File:ChristAsSol.jpg|Jesus Christ-Helios mosaic. File:AiKhanoumPlateSharp.jpg|Helios on a plate with [[Cybele]]. File:Rhodos - 88-43 BC - bronze coin - head of Helios - rose - München SMS.jpg|Helios on a Rhodian coin, München, Staatliche Münzsammlung. File:Helios with chlamys Louvre AO7530.jpg|Helios with a chlamys. File:Mosaïque Sens 1.jpg|''Horses of the Sun'', Musée de Sens. File:El Coloso De Rodas.jpg|The Colossus of Rhodes. File:Mithras tauroctony Louvre Ma3441b.jpg|Helios with Selene and Mithras. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Bibliografie== ===Primêre bronne=== {{refbegin|3}} * Aelianus, ''On Animals, Volume II: Books 6-11'', vertaal deur A.F. Scholfield, Loeb Classical Library No. 450, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. [https://www.loebclassics.com/view/LCL449/1959/volume.xml Aanlyn by Harvard University Press]. * Aelianus, ''On Animals, Volume III: Books 12-17'', vertaal deur A.F. Scholfield, Loeb Classical Library No. 449, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. [https://www.loebclassics.com/view/LCL449/1959/volume.xml Aanlyn by Harvard University Press]. {{ISBN|978-0-674-99494-2}}. * Aeschylos, ''Fragmente.'' Vertaal en geredigeer deur Alan H. Sommerstein. Loeb Classical Library 505. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. {{ISBN|978-0674996298}}. * Aeschylos, ''Persians. Seven Against Thebes. The Suppliants. Prometheus Bound.'' Vertaal en geredigeer deur Alan H. Sommerstein. Loeb Classical Library No. 145. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. {{ISBN|978-0-674-99627-4}}. [http://www.loebclassics.com/view/LCL145/2009/volume.xml Aanlyn by Harvard University Press]. * Aesop, ''Aesop's Fables. Nuwe vertaling deur Laura Gibbs.'' Oxford University Press (World's Classics): Oxford, 2002. [http://www.mythfolklore.net/aesopica/oxford/index.htm Volle teks en indeks beskikbaar by mythfolklore.net]. * ''Apollodorus, Bibliotheca, vertaal deur sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1921. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text;jsessionid=C431BA809CA4DEA22A15DA9C666F3400?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dLibrary Aanlyn weergawe]. * Apollonius van Rhodos, ''Argonautica''; vert. R.C. Seaton. William Heinemann, 1912. * Apollonius Rhodius, ''Argonautica'', red. Marshall M. Gillies, Cambridge University Press, 1928. * Archilochus in ''Elegy and Iambus''. Vert. J.M. Edmonds. Cambridge, MA. Harvard University Press. Londen. William Heinemann Ltd. 1931. 2. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0480%3Avolume%3D2%3Atext%3D1%3Asection%3D1 Aanlyn weergawe]. * Aristophanes, ''Clouds. The Comedies of Aristophanes''. William James Hickie. Londen. Bohn. 1853?. * Athenaeus, ''Deipnosofistai, Volume V: Boeke 10.420e-11. Vertaal deur S. Douglas Olson.'' Loeb Classical Library 274. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. * Callimachus. ''Hymns'', Vert. Alexander William Mair (1875–1928). Londen: William Heinemann; New York: G.P. Putnam's Sons. 1921. [https://topostext.org/work/120 Aanlyn weergawe.] * Claudianus, ''Rape of Persephone'' in ''Claudian: Volume II.'' Vert. Platnauer, Maurice.'' Loeb Classical Library Volume 136. Cambridge, MA. Harvard University Press. 1922. * Diodorus Siculus, ''Bibliotheca Historica. Vol 1-2''. Immanel Bekker. Ludwig Dindorf. Friedrich Vogel. in aedibus B.G. Teubneri. Leipzig. 1888–1890. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0540 Griekse teks]. * Julianus, ''Against the Galileans: remains of the 3 books, excerpted from Cyril of Alexandria, Contra Julianum'', (1923) pp.&nbsp;319–433, vert. Wilmer Cave Wright, Ph.D. * Euripides, ''Fragments: Oedipus-Chrysippus. Other Fragments.'' Vert. Christopher Collard, Martin Cropp.'' Loeb Classical Library 506. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. * Euripides, ''Medea'' vert. Michael Collier en Georgia Machemer, Oxford University Press, 2006, {{ISBN|978-0-19-514566-3}}. [https://books.google.com/books?id=OSBd8U_BySIC Google books]. * Euripides, ''The Complete Greek Drama', reds. Whitney J. Oates en Eugene O'Neill jr. in twee volumes. .1''. ''Iphigenia in Tauris'', vertaal deur Robert Potter. New York. Random House. 1938. * Euripides, ''The Complete Greek Drama'', reds. Whitney J. Oates en Eugene O'Neill jr. in twee volumes. 2''. ''The Phoenissae'', vertaal deur E.P. Coleridge. New York. Random House. 1938. * Herodotus, ''Herodotus, vert. A.D. Godley.'' Cambridge. Harvard University Press. 1920. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0126 Aanlyn by The Perseus Digital Library]. * Hesiod, ''Theogony'', in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White'', Cambridge, MA., Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0130%3Acard%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Hesychius of Alexandria, ''[http://www.csad.ox.ac.uk/CSAD/Hesychius/Hansen.html Alphabetical Collection of All Words]'': [https://books.google.com/books?id=iIsGTizqAvsC Vol. III (pi through sigma)], [https://books.google.com/books?id=hylHHyFb6CkC Vol. IV (tau through omega)] * ''Homeric Hymn 2 to Demeter'' in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White''. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus%3Acorpus%3Aperseus%2Cauthor%2CHomeric%20Hymns Aanlyn by Perseus Digital Library.] * ''Homeric Hymn 3 to Apollo'' in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White''. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus%3Acorpus%3Aperseus%2Cauthor%2CHomeric%20Hymns Aanlyn by Perseus Digital Library.] * ''Homeric Hymn 4 to Hermes'' in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White''. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus%3Acorpus%3Aperseus%2Cauthor%2CHomeric%20Hymns Aanlyn by Perseus Digital Library.] * ''Homeric Hymn 28 to Athena'' in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White''. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus%3Acorpus%3Aperseus%2Cauthor%2CHomeric%20Hymns Aanlyn by Perseus Digital Library.] * ''Homeric Hymn 31 to Helios'' in ''The Homeric Hymns and Homerica vert. Hugh G. Evelyn-White''. Homeric Hymns. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1914. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus%3Acorpus%3Aperseus%2Cauthor%2CHomeric%20Hymns Aanlyn by Perseus Digital Library.] * Homer, ''The Iliad vert. A.T. Murray, PhD in two volumes''. Cambridge, MA., Harvard University Press; Londen, William Heinemann, Ltd. 1924. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Homer; ''The Odyssey vert. A.T. Murray, PH.D. in two volumes''. Cambridge, MA., Harvard University Press; Londen, William Heinemann, Ltd. 1919. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Hyginus, Gaius Julius, ''Astronomica from The Myths of Hyginus'' vert. Mary Grant. University of Kansas Publications in Humanistic Studies. [https://topostext.org/work/207 Aanlyn by Topos Text Project.] * Hyginus, Gaius Julius, [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html ''The Myths of Hyginus'']. Vert. Mary A. Grant, Lawrence: University of Kansas Press, 1960. * ''Greek Anthology'', with an English vert. W.R. Paton. Londen. William Heinemann Ltd. 1916. 1. [https://topostext.org/work/532 Aanlyn by topostext.org]. * Lucianus, ''Dialogues of the Gods''; vert. Fowler, H W en F G. Oxford: The Clarendon Press. 1905. * Lucianus, ''The Dream or the Cock'' in ''The Downward Journey or The Tyrant. Zeus Catechized. Zeus Rants. The Dream or The Cock. Prometheus. Icaromenippus or The Sky-man. Timon or The Misanthrope. Charon or The Inspectors. Philosophies for Sale. Vert, A. M. Harmon.'' Loeb Classical Library 54. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1915. * Nonnus, ''Dionysiaca''; vert. W.H.D. Rouse Loeb Classical Library No. 344, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1940. [https://archive.org/stream/dionysiaca01nonnuoft#page/n7/mode/2up Internetargief] * Nonnus, ''Dionysiaca''; vert. W.H.D. Rouse. Loeb Classical Library No. 345, Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1940. [https://archive.org/stream/dionysiaca01nonnuoft#page/n7/mode/2up Internetargief] * Ovidius, ''Fasti'' vert. sir James George Frazer'', Londen: W. Heinemann LTD; Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1959. [https://archive.org/stream/ovidsfasti00oviduoft#page/n5/mode/2up Internetargief]. * Ovidius. ''Metamorfoses, Volume I: Books 1-8''. Vert. Frank Justus Miller. Loeb Classical Library No. 42. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1977. {{ISBN|978-0-674-99046-3}}. [https://www.loebclassics.com/view/LCL042/1916/volume.xml Aanlyn by Harvard University Press]. * Palladas, in ''The Greek Anthology, Volume IV: Book 10: The Hortatory and Admonitory Epigrams. Book 11: The Convivial and Satirical Epigrams. Book 12: Strato's Musa Puerilis.'' Translated by W. R. Paton. Loeb Classical Library 85. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1918. * Paradoxographoe, by Anton Westermann, Harvard College Library, 1839, Londen. * Pausanias, ''Beskrywing van Griekeland'', vert. W.H.S. Jones, Litt.D. en H.A. Ormerod, M.A., in 4 Volumes.'' Cambridge, MA, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1918. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+1.1.1 Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Philostratus, ''Imagines'', vert. A. Fairbanks, Loeb Classical Library No, 256. Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts. 1931. {{ISBN|978-0674992825}}. [https://archive.org/stream/imagines00philuoft#page/n9/mode/2up Internetargief] * Pindar, ''Odes'', Diane Arnson Svarlien. 1990. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162%3Abook%3DO.%3Apoem%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Pindar, ''The Odes of Pindar'', vert. sir John Sandys, Litt.D., FBA. Cambridge, MA., Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1937. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0161%3Abook%3DN. Griekse teks by Perseus Digital Library]. * Plato, ''Laws'' in ''Plato in Twelve Volumes, Vols. 10 & 11, vert. R.G. Bury''. Cambridge, MA, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1967 & 1968. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=plat.+laws+1.624a Aanlyn by Perseus Digital Library]. * Plato, ''Plato's statesman, vert. van The Politicus of Plato, Skemp, J. B.'' (1952) New Haven: Yale University Press. * Plinius die ouere, ''Pliny – Natural History, 10 volumes.'' Vert. Rackham, H.; Jones, W. H. S.; Eichholz, D. E. Loeb Classical Library. 1938–1962. * Plutarch, ''Moralia''. 16 vols. (vol. 13: 13.1 & 13.2, vol. 16: index), vert. Frank Cole Babbitt (vol. 1–5) et al., series: "Loeb Classical Library" (LCL, vols. 197–499). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press et al., 1927–2004. * Statius, ''Thebaid''. vert. Mozley, J H. Loeb Classical Library Volumes. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1928. * Strabo, ''The Geography of Strabo.'' Cambridge, Mass.: Harvard University Press; Londen: William Heinemann, Ltd. 1924. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0198%3Abook%3D6%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library.] *Valerius Flaccus, ''Argonautica'' vert. Mozley, J H. Loeb Classical Library Volume 286. Cambridge, MA, Harvard University Press; Londen, William Heinemann Ltd. 1928. [http://www.theoi.com/Text/ValeriusFlaccus1.html Aanlyn by Theoi.com.] * Virgilius, ''Aeneid.'' Theodore C. Williams. vert. Boston. Houghton Mifflin Co. 1910. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D1%3Acard%3D1 Aanlyn by Perseus Digital Library.] * Xenophon's ''Ephesian History: or the Love-Adventures of Abrocomas and Anthia, in Five Books''''. Vert. Mr. Rooke, Londen; 1727, pp.&nbsp;87–112. {{refend}} ===Sekondêre bronne=== {{refbegin|3}} * March, Jennifer R., ''Dictionary of Classical Mythology''. Illustrations by Neil Barrett, Cassel & Co., 1998. {{ISBN|978-1-78297-635-6}}. * {{cite book|author=Burkert, Walter|date= 1982|title=Greek Religion}} * Tzetzes, John, ''Book of Histories,'' Book II-IV vert. Gary Berkowitz van T. Kiessling se weergawe van 1826. [http://www.theoi.com/Text/TzetzesChiliades4.html Aanlyn weergawe Theoi.com.] * John Tzetzes|Tzetzes, John, ''Chiliades'', red. Gottlieb Kiessling, F.C.G. Vogel, 1826. [https://books.google.com/books?id=dG0GAAAAQAAJ Google Books]. (English translation: Book I by Ana Untila; Books II–IV, by Gary Berkowitz; Books V–VI by Konstantino Ramiotis; Books VII–VIII by Vasiliki Dogani; Books IX–X by Jonathan Alexander; Books XII–XIII by Nikolaos Giallousis. [https://archive.org/stream/TzetzesCHILIADES/Chiliades#page/n0/mode/1up Internetargief]). * Gantz, Timothy, ''Early Greek myth: A Guide to Literary and Artistic Sources,'' 1993, The Johns Hopkins University Press, Baltimore, {{ISBN|0-8018-4410-X}}. * Gantz, Timothy, ''Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources'', Johns Hopkins University Press, 1996, Twee volumes: {{ISBN|978-0-8018-5360-9}} (Vol. 1), {{ISBN|978-0-8018-5362-3}} (Vol. 2). * Diggle, James, ''Euripides: Phaethon'', Cambridge University Press, Cambridge Classical Texts and Commentaries, Series Number 12, 1970, {{ISBN|978-0521604246}}. * Collard Christopher, Cropp Martin, Lee Kevin H.; ''Euripides: Selected Fragmentary Plays: Volume I'', Oxbow Books, VK, 1995, {{ISBN|978-0-85668-619-1}}. * Madigan, Brian Christopher, ''Monumenta Graeca et Romana: Corinthian and Attic vases in the Detroit Institute of Arts'', Boston, Brill Publications, 2008. {{ISBN|978-90-04-16408-6}}. * Knight, Virginia, ''The Renewal of Epic: Responses to Homer in the Argonautica of Apollonius'', Brill Publishers, 1995, {{ISBN|90-04-10386-4}}. * Keightley, Thomas, ''The Mythology of Ancient Greece and Italy'', Londen, Whittaker and Co., 1838. * Notopoulos, James A., ''Socrates and the Sun'', The Classical Association of the Middle West and South, Inc., 1942. * Ogden, Daniel, ''Greek and Roman Necromancy'', 2001, Princeton University Press, {{ISBN|0-691-00904-X}}. * Farnell, Lewis Richard, ''The Cults of the Greek States vol. ΙV'', Cambridge University Press, 2010, {{ISBN|978-1-108-01546-2}}. * Farnell, Lewis Richard, ''The Cults of the Greek States: Volume 5'', January 1977, ThriftBooks-Baltimore, {{ISBN|978-1402192388}} * Parker, Robert, ''Polytheism and Society at Athens'', Oxford University Press, 2005. {{ISBN|978-0-19-927483-3}}. * Gardner, Percy; Jevons, Frank Byron, ''A Manual of Greek Antiquities'', University of Wisconsin, 1895, Charles Scribner's Sons. * {{cite book |publisher = Oxford University Press | title = The Greek Gods in Modern Scholarship: Interpretation and Belief in Nineteenth and Early Twentieth Century Germany and Britain| last1 = Konaris| first1= Michael D. |date=2016 |isbn= 978-0-19-873789-6}} * Lupu, Eran, ''Greek Sacred Law: A Collection of New Documents (NGSL)'', Leiden, Brill Publications, Nederland, 2005, {{ISBN|90-04-13959-1}}. * Miles, Margaret L., ''Autopsy in Athens: Recent Archaeological Research on Athens and Attica'', Oxbow Books, Londen, 2015, {{ISBN|978-1-78297-856-5}}. * Nilsson, Martin, ''Griechische Feste von religiöser Bedeutung, mit Ausschluss der attischen'', 1906. [https://archive.org/details/griechischefest01nilsgoog/mode/2up?view=theater Internetargief]. * {{citation|last=Nilsson|first=Martin Persson|url=https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/ARCH133/Nilsson%2C%20The%20Minoan-Mycenaean%20religion%20and%20its%20survival%20in%20Greek%20religion-C.%20W.%20K.%20Gleerup%20%281927%29.pdf|title=The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion|publisher=Biblo & Tannen|year=1950|isbn=978-0-8196-0273-2|edition=2de|location=New York}} * Hemingway, Seán, ''How to Read Greek Sculpture'', published by the Metropolitan Museum of Art, New York City, 2021, {{ISBN|978-1-58839-723-2}}. * Fowler, R.L. (2000), ''Early Greek Mythography: Volume 1: Text and Introduction'', Oxford University Press, Oxford, 2000. {{ISBN|978-0198147404}}. * Fowler, R.L. (2013), ''Early Greek Mythography: Volume 2: Commentary'', Oxford University Press, 2013. {{ISBN|978-0198147411}}. * {{cite book | title = Didyma: Apollo's Oracle, Cult, and Companions | first = Joseph Eddy | last = Fontenrose | date = 1988 | isbn = 0-520-05845-3 | publisher = University of California Press | location = Los Angeles, Kalifornië| url = https://books.google.com/books?id=wOtqfmkUZA8C}} * Nawotka, Krzysztof, ''The Alexander Romance by Ps.-Callisthenes: A Historical Commentary'', Brill Publishers, 2017, {{ISBN|978-90-04-33521-9}}. [https://books.google.com/books?id=MtMuDwAAQBAJ Google books]. * Warrior, Valerie M., ''Greek Religion: A Sourcebook'', 2009, {{ISBN|978-1-58510-031-6}}. * Sommerstein, Alan H.; Bayliss, Andrew James, ''Oath and State in Ancient Greece'', Walter de Gruyter publications, Berlyn, 2013, {{ISBN|978-3-11-028438-6}}. * Faraone, Christopher A., ''Ancient Greek Love Magic'', Harvard University Press, 1999, {{ISBN|0-674-03320-5}}. * Faraone, Christopher A. en Obbink, Dirk, ''Magika Hiera: Ancient Greek Magic and Religion'', Oxford University Press, 1991, {{ISBN|0-19-504450-9}}. * Paipetis S.A., ''Science and Technology in Homeric Epics'', University of Patras, 2008, Patras, Griekeland. {{ISBN|978-1-4020-8784-4}}. * Kraemer, Ross Shepard, ''When Aseneth Met Joseph: A Late Antique Tale of the Biblical Patriarch and His Egyptian Wife, Reconsidered'', Oxford University Press, New York City, 1998, {{ISBN|0-19-511475-2}}. * Platt, Verity; Squire, Michael, ''The Frame in Classical Art: A Cultural History'', Cambridge University Press, 2017, {{ISBN|978-1-107-16236-5}}. * Riggs, Christina, ''The Oxford Handbook of Roman Egypt'', Oxford University Press, 2012, {{ISBN|978-0-19-957145-1}}. {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.theoi.com/Titan/Helios.html Theoi Project: Helios] *Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Helios|Engelse Wikipedia]] {{Griekse mitologie}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Titane]] lvsqob357my7bczx4ccvgr8b341nn3t 0 45898 2908593 2827746 2026-06-01T20:08:32Z Jcb 223 2908593 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> <br />[[Lêer:Exposition de Budapest, novembre 2006.JPG|220px]]<br /><br /> <big>'''István Sándorfi'''</big><br /> '''Hongaarse skilder'''<br /><br /> ---- '''Styl'''<br /> Hiperrealisme<br /><br /> ---- '''Beduidende werke'''<br /><br /> ''Au bonheur des Dames''<br /><br />''Safi''<br /><br />''Nature Morte au coton tige'' </div> '''István Sándorfi''' (in [[Frankryk]] meestal ''Étienne Sandorfi'', * [[12 Junie]] [[1948]] in [[Boedapest]], [[Hongarye]], † [[26 Desember]] [[2007]] in [[Parys]], Frankryk) was 'n Hongaarse skilder. == Vroeë lewe == Omdat István Sándorfi se vader vir 'n Amerikaanse maatskappy werksaam was, is hy in [[1950]] vir vyf jaar tronk toe gestuur. Net enkele dae voor die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|Hongaarse Opstand in 1956]] is hy vrygelaat. Die gesin het Hongarye in dieselfde jaar verlaat en hulle eers in [[Oostenryk]], daarna in [[Duitsland]] en uiteindelik in Frankryk gevestig.<ref>[http://www.muvesz-vilag.hu/kepzomuveszet/visszatekinto/7698 ''www.muvesz-vilag.hu'']</ref><ref name="fosaw">{{Cite web |url=http://www.fosaw.com/biography.htm |title=''www.fosaw.com: Biografie'' |access-date=19 Maart 2010 |archive-date= 3 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603072905/http://www.fosaw.com/biography.htm |url-status=dead }}</ref> Sándorfi het op die ouderdom van agt begin om te teken, en toe hy twaalf was het hy begin om met olieverf te skilder. Hy het 'n diploma by die ''École nationale supérieure des Beaux-Arts'' in Parys behaal en daarnaas ook aan die ''École nationale supérieure des arts décoratifs'' gestudeer. István Sándorfi het twee dogters: Ange (* 1974) en Eve (* 1979). Die kunstenaar is ná 'n kort siekte op 26 Desember 2007 oorlede en volgens sy eie wil in Boedapest ter ruste gelê.<ref>[http://index.hu/kultur/klassz/sandorfi1228 ''index.hu/kultur'']</ref> == Kuns en werke == In die 1970's het Sándorfi begin om self model vir sy skilderye te staan - hy het nie daarvan gehou dat vreemdelinge toegekyk het toe hy aan die skilder was nie. Sy eerste kunsuitstalling is in 'n klein galery in Parys gehou, later - in [[1973]] - het die eerste groot uitstalling in die ''[[Musée d'art moderne de Paris|Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris]]'' gevolg. <ref name="fosaw" /> Sy werke kon daarna in verskeie museums in die buiteland besigtig word, waaronder [[Kopenhagen]], [[Rome]], [[München]], [[Brussel]], [[Basel]], [[New York Stad|New York]], [[Los Angeles]] en [[San Francisco]]. Vir sy skilderye het hy dikwels vreemde voorwerpe of selfs baie vreemde bewegings en situasies gebruik. Die oorheersende kleure in sy werke was in die 1970's en 1980's blou, lila en koue kombinasies van hierdie twee kleure. In die 1980's het hy homself op meer vroulike vorme en stillewens toegespits. Vanaf [[1988]] het hy hoofsaaklik vroue geskilder. In [[2006]] is sy eerste Hongaarse uitstalling in Boedapest gehou, 'n tweede het in 2007 in Debrecen gevolg. Dit was sy eerste besoek aan Hongarye nadat hy sy geboorteland nog as kind verlaat het. == Uitstallings == * [[1966]] - Galerie des Jeunes, [[Parys]] • Galerie de la Barbière, Le Barroux * [[1970]] - Galerie 3+2, Parys * [[1973]] - Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris * [[1974]] - Galerie Daniel Gervis, Parys * [[1975]] - Galerie Beaubourg, Parys * [[1976]] - Bucholz Galerie, [[München]] * [[1977]], [[1980]] - Galerie Isy Brachot, [[Brussel]] * [[1978]], [[1981]], [[1983]] - Galerie Isy Brachot, Parys * [[1979]] - FIAC, Galerie Isy Brachot, Parys * [[1981]] - Galerie Isy Brachot, [[Basel]] * [[1982]] - Amaury Taitinger Gallery, [[New York Stad|New York]] * [[1984]] - FIAC, Galerie Isy Brachot, Parys * [[1986]] - Galerie Lavignes-Bastille, Parys - Galerie de Bellecour, [[Lyon]] * [[1987]] - Lavignes-Bastille Gallery, [[Los Angeles]] - Hôtel de Ville, [[Nancy]] * [[1988]] - Armory Show '88, Lavignes-Bastille Gallery, New York - Abbaye des Cordeliers, Châteauroux (retrospektief) - Louis K. Meisel Gallery, New York - FIAC, Galerie Lavignes-Bastille, Parys * [[1991]] - Galerie Prazan-Fitussi, Parys * [[1993]] - Galerie Guénéguaud, Parys - Galerie Mann, Parys * [[1994]], [[1997]] - Jane Kahan Gallery, New York * [[1999]] - Galerie Tempera, Brussel * [[1999]]-[[2000]] - Gallerihuset, [[Kopenhagen]] * [[2006]] - Erdész-Maklári Galéria, [[Boedapest]] * [[2007]] - A test színeváltozása. Életműkiállítás, MODEM, Debrecen == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/sandorfi_istvan ''Artportál: Sándorfi István''] * [http://www.fosaw.com/biography.htm ''Bewonderaars van István Sándorfi se kuns''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603072905/http://www.fosaw.com/biography.htm |date= 3 Junie 2010 }} * [http://community.livejournal.com/no_ordinary_art/63214.html ''Sommige van István Sándorfi se skilderye''] * [http://www.marillion.hu/sandorfi/index.html ''Sy skilderkuns''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609063629/http://www.marillion.hu/sandorfi/index.html |date= 9 Junie 2009 }} * [http://www.stop.hu/articles/article.php?id=249267 ''Sándorfi István oorlede''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721113506/http://www.stop.hu/articles/article.php?id=249267 |date=21 Julie 2011 }} * [http://cenegal.freeweb.hu/news/inmemoriam.html ''In Memoriam István Sándorfi''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sandorfi, Istvan}} [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Hongaarse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Sterftes in 2007]] n7qgviqrqeh0ewpg7vzvz4bfyy4f93j 100 48852 2908581 2886567 2026-06-01T19:40:14Z SpesBona 2720 Nuwe nuus 2908581 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|regs|150px|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] * Die 48 deelnemende nasionale [[sokker]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste FIFA Sokker-Wêreldbeker]]; dié toernooi word van 11 Junie tot 19 Julie in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis. * Die twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|tiende T20I-vrouewêreldbeker]]; dié toernooi word van 12 Junie tot 5 Julie in [[Engeland]] beslis. * Twee maande ná die [[Afrikanasiesbeker 2025]]-eindstryd, wat oorspronklik deur [[Senegal]] gewen is, het die [[Konfederasie van Afrikasokker|CAF]] die titel aan [[Marokko]] toegeken. * [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] wen tydens die [[Sesnasies-toernooi]] in 2026 hul 28ste titel algeheel, terwyl [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] tydens die [[Europese Rugbykampioenskap]] hul tweede titel inpalm. * In die eindstryd van die '''[[T20I-wêreldbeker 2026]]''' op die Narendra Modi-stadion in [[Ahmedabad]] verslaan die medegasheer en verdedigende wêreldkampioen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] vir [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met 96 lopies en palm sodoende sy derde [[T20I-wêreldbeker]]titel in. [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Proteas|Suid-Afrika]] was die ander twee semi-finaliste. <noinclude> [[Kategorie:Portaal:Sport|Nuus]] </noinclude> 382c0vbx681haodhbqxblewlzby6f3e 0 49047 2908516 2896166 2026-06-01T14:02:36Z ~2026-32687-37 208671 Inligting bygevoeg 2908516 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger en nog meer | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n gay [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunsteaktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring is verder onder die ondersoek en vervolging vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds. == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0576999/ Besonderhede op IMDB]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] ag441jrrux4xcaa3j0421q891r1id7y 2908517 2908516 2026-06-01T14:04:46Z ~2026-32687-37 208671 /* Loopbaan */ 2908517 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger en nog meer | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n gay [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunsteaktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring is verder onder die ondersoek en vervolging vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds. == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring is verder onder die ondersoek en vervolging vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds. <ref>{{Cite web|url=https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/|title=UWC scandal: Psychologist's shocking email labels actress Lizz Meiring a 'lying lesbian'|last=Mtembu|first=Xolile|date=2028-08-11|website=The Post|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm0576999/ Besonderhede op IMDB]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] b96bxijc0c109ijdrmux36t175hx3tf 2908520 2908517 2026-06-01T14:10:54Z ~2026-32687-37 208671 /* Bronne */ 2908520 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger en nog meer | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n gay [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunsteaktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring is verder onder die ondersoek en vervolging vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds. == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring is verder onder die ondersoek en vervolging vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds. <ref>{{Cite web|url=https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/|title=UWC scandal: Psychologist's shocking email labels actress Lizz Meiring a 'lying lesbian'|last=Mtembu|first=Xolile|date=2028-08-11|website=The Post|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/min-shaw-sage-universiteit-bekyk-e-pos-oor-lieggende-lesbeen-20260221-0914 * https://capeargus.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] k3ocuj7wdqqcwozljp9aqbz1k21659e 2908538 2908520 2026-06-01T14:50:16Z Aliwal2012 39067 opruim 2908538 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunste-aktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae.<!-- haar persoonlike lewe en seksuele voorkeure is reeds heelonder in die artike beskryf --> == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring word verder ondersoek en moontlik vervolg vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaters Bystandsfonds.<ref>{{Cite web|url=https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/|title=UWC scandal: Psychologist's shocking email labels actress Lizz Meiring a 'lying lesbian'|last=Mtembu|first=Xolile|date=2026-02-23|website=The Post|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/min-shaw-sage-universiteit-bekyk-e-pos-oor-lieggende-lesbeen-20260221-0914 * https://capeargus.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] bmqxy6m6uws6wujibyjvf9bpysicl5b 2908539 2908538 2026-06-01T14:55:55Z Aliwal2012 39067 /* Loopbaan */ tikfout met Teaterbystandfonds 2908539 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunste-aktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae.<!-- haar persoonlike lewe en seksuele voorkeure is reeds heelonder in die artike beskryf --> == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring word verder ondersoek en moontlik vervolg vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaterbystandfonds.<ref>{{Cite web|url=https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/|title=UWC scandal: Psychologist's shocking email labels actress Lizz Meiring a 'lying lesbian'|last=Mtembu|first=Xolile|date=2026-02-23|website=The Post|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/min-shaw-sage-universiteit-bekyk-e-pos-oor-lieggende-lesbeen-20260221-0914 * https://capeargus.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] cav54ew0hn3xzege1x5cqtolu6favej 2908543 2908539 2026-06-01T15:07:02Z Aliwal2012 39067 Beskerm "[[Lizz Meiring]]": Langdurige misbruik ([Wysig=Laat slegs outomaties bevestigde gebruikers toe] (verval op 1 Desember 2026 om 15:07 (UTC)) [Skuif=Laat slegs outomaties bevestigde gebruikers toe] (verval op 1 Desember 2026 om 15:07 (UTC))) 2908539 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunste-aktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae.<!-- haar persoonlike lewe en seksuele voorkeure is reeds heelonder in die artike beskryf --> == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. In 2026 het Huisgenoot, Media 24 en IOL berig dat Meiring in ‘n langtermyn-lesbiese verhouding is met haar bestuurder Yvette Hanekom. Meiring word verder ondersoek en moontlik vervolg vir finansiële wanmisbruik en korrupsie van publieke fondse van die Teaterbystandfonds.<ref>{{Cite web|url=https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/|title=UWC scandal: Psychologist's shocking email labels actress Lizz Meiring a 'lying lesbian'|last=Mtembu|first=Xolile|date=2026-02-23|website=The Post|language=en|access-date=2026-06-01}}</ref> == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/min-shaw-sage-universiteit-bekyk-e-pos-oor-lieggende-lesbeen-20260221-0914 * https://capeargus.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] cav54ew0hn3xzege1x5cqtolu6favej 2908555 2908543 2026-06-01T16:49:48Z Sobaka 328 /* Loopbaan */ snert 2908555 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunste-aktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae.<!-- haar persoonlike lewe en seksuele voorkeure is reeds heelonder in die artike beskryf --> == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * https://thepost.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * https://www.netwerk24.com/nuus/aktueel/min-shaw-sage-universiteit-bekyk-e-pos-oor-lieggende-lesbeen-20260221-0914 * https://capeargus.co.za/news/south-africa/2026-02-23-uwc-scandal-psychologists-shocking-email-labels-actress-lizz-meiring-a-lying-lesbian/ * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] i8hxoqqau5to9y6fbkalu43z9xrqxt9 2908556 2908555 2026-06-01T17:33:58Z Sobaka 328 /* Bronne */ 2908556 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lizz Meiring | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Henriette Meiring | Alias = Lizz Meiring | Geboortedatum = {{GDEO|1961|12|9}} | Geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise, skrywer, regisseur, TV-aanbieder, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [https://lizzmeiring.com/ lizzmeiring.com] | imdb = 0576999 | Toekennings = 19 | Ouers= }} '''Lizz Meiring''' (gebore 9 Desember 1961 in [[Pretoria]]) is 'n [[Afrikaans]]sprekende [[Suid-Afrika]]anse aktrise, regisseur, teatervervaardiger, TV-aanbieder, seremoniemeester, spreker, kunste-aktivis, kreatiewe konsultant en skrywer. Benewens in Afrikaanse produksies, tree sy gereeld in Engelse produksies op en het ook al in [[Frans]], [[Duits]] en [[Sotho]] gewerk. Haar bynaam is ''Bizzie Lizzie'' omdat sy soms aan tot ses of meer produksies tegelyk werk. Sy het al 19 toekennings ontvang vir haar werk as aktrise, skrywer, regisseur, vervaardiger en vir haar kulturele bydrae.<!-- haar persoonlike lewe en seksuele voorkeure is reeds heelonder in die artike beskryf --> == Herkoms en kinderjare == Elizabeth Henriette Meiring is in Pretoria gebore. Haar pa, prof. Lewis Meiring ((† 2011), was 'n chemiese patoloog en diagnostikus, asook deeltydse professor hierin aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Haar ma, Villi'ere Meiring (née Esterhuisen) was onderwyseres in kunsgeskiedenis in Engels. Elizabeth, later professioneel bekend as Lizz, is die enigste dogter. Sy het 'n ouer broer, Karl Rocco Meiring, wat in die geesteswetenskaplike rigting werk, en 'n jonger broer, Rocco de Villiers Meiring, 'n biokinetikus. Sy speel vanaf sesjarige ouderdom in produksies by die Laerskool Pretoria-Oos. Sy speel in 1974 as negejarige kind in die Universiteit van Pretoria se dramadepartement se produksie "Langenhovenjaar" en in die toneelstuk "Vrou van Suid-Afrika". == Opleiding == Meiring het reeds vanaf haar eerstejaar as dramastudent in professionele teater- en televisieproduksies gewerk. Sy voltooi haar B.A. Drama (Honneurs) in [[1983]] aan die Universiteit van Pretoria. Sy doen oorklankings en radiowerk by die SAUK, sowel as aanbiedingswerk vir die Truk-balletgeselskap, en speel as dramastudent in TV-produksies by die SAUK en verhoogproduksies by Truk. == Loopbaan == Sedert haar universiteitsjare het sy in meer as 342 verhoogproduksies, in 282 TV-produksies en rolprente opgetree en reeds vier reekse op verskeie TV-kanale aangebied. Sy het vier rolprentdraaiboeke geskryf. As skrywer, regisseur en teatervervaardiger het Meiring 207 produksies geskep. Sy was ook een van die stigterslede en later voorsitter van die Independent Performance Trust, 'n onafhanklike kunsorganisasie bestaande uit 12 lede wat sowat 15 nuwe teaterproduksies geskep het. Meiring het saam met die satirikus [[Pieter-Dirk Uys]] in die buiteland opgetree, en as akteur in TV-produksies in die Verenigde Koninkryk ("Message to Major" Thames Television). Meiring het verskeie boeke vertaal of verwerk as verhoogproduksies of draaiboeke. Sy het in musiekvideo's vir Dozi, Snotkop en Rocco de Villiers gespeel en opnames vir CD's gemaak saam met Bill Flynn ("Dis 'n stryd"), Snotkop ("Snotkop" debuutalbum), Thys die Bosveldklong ("Looks is nie alles nie") en vir die rolprent Pretville. Vroeër was daar sangopnames vir langspeelplate gemaak vir die TV-reekse "Mof en Mat" en "Doffel, Babbel en Bekkie". As kunsjoernalis skryf sy sedert 1999 meer as 500 profiel onderhoude met kunsmense vir 12 verskillende publikasies, onder meer ''Insig'' (tydskrif), ''De Kat'', ''[[Rapport]]-Tydskrif'', ''[[Sarie]]'', ''[[Rooi Rose]]'' en "Kakkerlak" (letterkundetydskrif). As rubriekskrywer skryf sy 10 jaar lank 'n rubriek onder die naam "Bizzie Lizzie" vir ''Rooi Rose'' en vyf jaar lank die rubriek "Lizz se dinge" vir [[RSG]]. Meiring is betrokke by die uitbou en bevordering van die visuele kunste en open dikwels kunstuitstallings van opkomende, sowel as bekende, gerekende Suid-Afrikaanse kunstenaars. Sy is dikwels die seremoniemeester by van die land se grootste kunskompetisies se prysuitdelings. Meiring is op 'n welwillendheidsbasis aktief betrokke by die loopbaanontwikkeling van jong akteurs, skrywers, vervaardigers en regisseurs. Sy is ook 'n bestuurslid van die Teaterbystandfonds,<ref>{{af}} [http://maroelamedia.co.za/blog/goeiegoed/video-lizz-meiring-en-marion-holm-oor-die-tbf/ Lizz Meiring en Marion Holm oor die TBF]. Maroela Media, 23 Oktober 2015.</ref> die uitvoerende kunste in Suid-Afrika se enigste hulpfonds. Sy was die eerste Afrikaanssprekende gasredakteur van die tydskrif ''Kulula Mag'', en die enigste Afrikaanssprekende wat gekies is om individueel die "DStv EXPLORA" loodsadvertensie te doen. Haar onderhoud op ''RSG Geldsake'' met Ryk van Niekerk, is op die RSG 2020 Potgooi as die gewildste potgooi van 2020 aangewys. == Oeuvre == Meiring se [[oeuvre]] sluit in: === Teaterproduksies === Meiring het al in 346 teaterproduksies opgetree, onder meer: * Macbeth - drama, as Lady Macbeth ( TRUK) 1985 * Genis! Genis! - drama (Harlekyn produksies) 1985 * The Monkey Walk – komedie (Colin Law Productions) 1985 * Die Proponentjie – klug (TRUK) 1987 * Die Graswewenaar – komedie (TRUK) * Kopstukke – donker komedie/ drama seisoen 1, 2, 3, 4, 5. 1992–2012 * If only we had arsenic/ Mens huil nie oor alles nie – solostuk – komedie seisoen 1-10- 1992–1995 * As die Kat weg is – klug – seisoen 1&2 * Die drie wense – kinderteater (TRUK) * Daisy- die Gifblom – drama 1992 ([[DALRO]] POTPOURRI FEES) * Boom! - solostuk – tragikomedie, seisoen – 1, 2, 3 * An audience with an African Queen – politieke satire seisoen 1, 2, 3 * An audience with Evita Bezuidenhout – politieke satire seisoen 1- 10 * Die Keiser – as die Keiserin – drama * Die Skandaal 1 &2 – komedie/ klug * Die Van Aardes van Grootoor – komedie seisoen 1,2 * Le Dindon/ Kalkoen se kind – komedie/ klug * Sneeuwitjie – die pantomime * Annerkant Blinkkant – solostuk, drama * Vettie-Vettie – komedie * El Grande de Coca Cola – komedie * Doller as Kop af – komedie * Every other inch a lady / Elke ander duim 'n dame - solostuk, komedie/ satire * Lippetaal - solostuk, drama * Desnieteenstaande - komedie/ klug * Dubbel en Dwars - komedie/ klug * Bizzie Lizzie – solostuk, tragikomedie * Lippetaal - solostuk, drama - seisoen 1, 2, 3, 4, 5, 6 * The Good Body -drama * Paulus -drama * Sing!- komedie/ satire seisoen 1-5 * Knypie oppie Kant -komedie * Die Vrou in die Maan -solostuk, drama * Die Dinges is 'n Watsem -komedie * Maak plek, Mevrou Markham -komedie * Mackbeki -drama -2009 * Lizziepacket – solostuk, tragikomedie * Lounge Lizzie -solostuk, tragikomedie * Verskrikkelik Snaaks -komedie seisoen 1, 2, 3, 4, 5 * Grooot Grap -komedie seisoen 1, 2 , 3, 4 * Speel -drama- 2013 * Ping! -kabaret- seisoene 1-6 2012–2014 * Doringrosie – die pantomime - * Mona Lisa solostuk, drama-2013 * Ben, Bapsie en familie- komedie -2013 * Ben, Bapsie en familie maak moles -komedie 2014 * Cheaper than Roses -solostuk, drama seisoen 1,2,3,4 – 2014 * Twee vir die Prys van Een -komedie seisoen 1, 2, 3, 4 – 2015 * Geheime Taal - solotuk - drama - 2017 * Met Ander Woorde - solotuk - tragikomedie - 2018, 2019 * Die Sjokolade Show -tragikomedie 2019 * Glamour Sonder Fuss - geselskonsert -2019 * Drie Susters - tragikomedie - 2018, 2019 * Lizz 35 - solostuk - tragikomedie 2019 * Die Weduwee se Sjampanje - 2020 * Kameras, konserte en kleedkamers - solostuk - tragikomedie 2020 == Televisieproduksies == Meiring het al in 286 televisieproduksies opgetree, onder meer: * Huis Lelieveld - KYKNET 2019, 2020 * Ouboet en Wors KYKNET - 2017, 2018 * Spoorloos - KYKNET - 2018 * Munisipaliteit van Gwarra Gwarra, [[kykNET]], 2014, 2015 * Kyknet vir Tannie (kykNET) 2015 * [[Molly en Wors]], kykNET, 2009, 2011, 2012, 2013 * [[Hester en Ester Bester]], kykNET 2007, 2009 * End Game (SABC) 2013 * Pandjieswinkel Stories (kykNET) 2013 * Takelani Sesame (SABC) 2007 * Hart van Staal (kykNET)2004, 2005 * Jozi Streets 1&2 (E-TV) 2003, 2004 * Song vir Katryn (kykNET) 2002 * Ietermago (kykNET) 2002 * Jackpot (SAUK) * Vetkoekpaleis (SAUK) * Daisy (SAUK) * Sleurstoom (SAUK) * Triptiek 1 & 2 (SAUK) * Manakwallaners 1& 2 (SAUK) * Sleurstroom (SAUK) * Ga bo se Gangwe (SABC 3) * Whirlpool (SABC) * Life begins at 40 (SABC) * Message to Major (Thames Television) * Evita's Christmas Special (MNET) * Evita's Indaba 1&2 (MNET) * [[Ballade vir 'n Enkeling]] (SAUK) * Going Up ! (SABC) * Kampus 1 & 2 (SAUK) * Die Swart Kat (SAUK) * Veebee (SAUK) * Rosie (SAUK) * Kwai Klub (SAUK) * [[Agter Elke Man]] (SAUK) * Rompelstompelstories (SAUK) * Mof en Mat (SAUK) * Doffel, Babbel en Bekkie (SAUK) * Die Dansende Donkie (SAUK) * Oom Kerneels vertel (SAUK) * A new Concept in Packaging (SABC) 1984 * Settlers (SAUK) -1980 * Bensusan Museum of Photography (SAUK) (aanbieder) * A word or two - seisoene 4 tot 10 (SAUK) (aanbieder) * Lizzie se lipstick flieks -seisoene 1-4 (MNET) (aanbieder) * Life's bizarre – seisoene 1&2 (SAUK) (aanbieder) 2000, 2001 * Ons soek die Sanger (kykNET) (aanbieder) 2012 * Take a Biscuit (SABC) aanbieder * Van die Borstrok bevry (SAUK) * Generations (SABC) 2004 * [[Villa Rosa]] (kykNET) (ook tekskrywer, mederegie vir Kersfeesepisode) 2006 * Font – (SABC) 2007 * Wielie Walie (SAUK) === Rolprente === Lizz het al in 28 rolprente opgetree: * Skating on Thin Uys, 1984 * Mêsh 1987 * You Must Be Joking! Too, 1987 * Sweet 'n Short, 1991 * No Hero, 1992 * [[Lipstiek Dipstiek]], 1994 * Soweto Green, 1995 * Inside Out, 2000 * A Case of Murder, 2004 * Skilpoppe, 2005 (ook teksskrywer) * [[Poena is Koning (rolprent)]], 2007 * [[Vaatjie sien sy gat]], 2008 * Triomf, 2008 * [[Stoute Boudjies]], 2010 * [[Pretville]], 2012 as Lollie le Roux * [[Molly en Wors (rolprent)|Molly en Wors]] – die movie, 2013 as Molly Visagie * Harold (internasionaal bekroonde kortfilm) 2013 * Lagmense (werkstitel) (ook teksskrywer) verfilm 2014 * Trouvoete -2015 (ook teksredigeerder, mentorskrywer) * Hoener met die Rooi Skoene - Koos Roets - hoofrol 2017 * I am all Girls - (internationale rolprent) drama - 2018 === Boeke === * Breek (eerste roman, medeskrywer Barrie Hough, jeugroman), 2002. [[Tafelberg Uitgewers]] * Lizz se Speelgoed (drama en speeltekste – 6 boeke in die reeks), 2008. Sewe kleure Boeke * Die beste van Bizzie Lizzie, 2010. Quellerie * Amfiteater (bydraer – essay), 2009. Protea Boekhuis * Ware Suid-Afrikaanse liefdesverhale (bydraer), 2008. [[Human & Rousseau]] * True South African Love stories (bydraer), vertaalde weergawe, 2008. Human & Rousseau * Blou Maandag (kortverhaal – bydraer), 2011. [[Tafelberg Uitgewers]]. * In die Kollig – samesteller & redigeerden (bundel met dramatekste), 2013. LAPA<ref>{{af}} [http://www.fanieviljoen.co.za/tag/lizz-meiring/ In die Kollig]. URL besoek op 22 Desember 2015.</ref> * Soete Sonde - samensteller & redigeerder (bundel met kortluns) 2019 LAPA === Skryf, regie en vervaardiging === Lizz het al 214 skryf, regie en vervaardiging projekte gedoen: * Doringrosie/ Sleeping Beauty – pantomime (TRUK) (mederegisseur , teksvertaler, liriekskrywer) 1995 * Rooikappie – Pantomime (TRUK) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer) 1996 * Griet Skryf 'n sprokie – drama – seisoen 1-3 (TRUK) (Mederegisseur) 1997 * Die Skandaal 1 – klug -seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Die Skandaal 2 – klug – seisoen 1-7 (medeskrywer, medevervaardiger van IPT) * Brolloks en Bittergal – pantomime (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur en medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1998 * The Little Prince/ Die Klein Prinsie – Bunraku marionetproduksie (TLMCT & Staatsteater, Franse Departement van kuns en kultuur) (Regisseur, teksskrywer) 1998 * Die Spook van Donkergat – pantomime seisoen 1-6 (KKNK Opdragwerk) (Mederegisseur, medeskrywer, liriekskrywer, medevervaardiger) 1999 * Rumpelstilskin/ Repelsteeltjie -konvensionele marionette produksie (TLMC & Staatsteater) (Regisseur en teksskrywer) 1999 * Vlerkdans – jeugddrama seisoen 1-6 (TRUK – opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 1999 * The Rain Goddess – stokmarionetproduksie (TLMC & Deense Departement van kuns en kultuur – Opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer) 2000 * Skilpoppe – jeugdrama (Staatsteater opdragwerk) (Regisseur en teksskrywer, medevervaardiger) 2000 * Generasie Gaap nie – kabaret/ musiekspel (Gigs Galaxy – Opdragwerk) (Samesteller, teksskrywer en regisseur) 2000 * All this I know -the music of Brel and Piaf – musiekproduksie (CLA-opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2000 * Good love – musiekproduksie (The Sixth Sense – Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2001 * Breek – jeugdrama (KKNK & Aardklop Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, medevervaardiger) 2001 * Real and Unplugged – kabaret (RAU ARTS – Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer) 2001 * The Prophet – drama (Flying Pigs Company – Opdragwerk) (Regisseur) 2001 * Sing – komedie -(KKNK) (Regisseur, vervaardiger) 2000, 2001 * A Bedful of foreigners – komedie (UJ Arts – Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2002 * Loskruit -musiekproduksie vir Saranthi Rheeders (regisseur, samesteller, teksredigeerder) 2002 * The Laramie project – drama (UJ Arts -Opdragwerk) (Regisseur, teksverwerker) 2003 * Jacques Brel is alive and well and living in Paris – musiekproduksie (UJ Opdragwerk) (regisseur, teksverwerker) 2003 * Emotions/ Emosies -musiekproduksie vir Operaster Rouel Beukes (Opdragwerk) (Regisseur, samesteller, teksskrywer) 2003 * Lippetaal – solostuk, drama (Opdragwerk vir Insig tydskrif en Kalfiefees) (Teks, vervaardiging) 2003 * Glamour sonder fuss – leefstyl, saam met Couturier Thomas Thomson (Opdragwerk vir Nasionale Vrouedag) (Teks, regie, vervaardiger) 2003 * Windmaker – drama (Regisseur, teksskrywer, vervaardiger) 2004 * Skilpoppe – (rolprent, drama) (Opdragwerk MNET & Penguin Films) (Skrywer) 2005 * Hartedief – kabaret (Opdragwerk KKNK) (Regisseur, teksverwerker, vervaardiger) 2004 * Die Grafsteensangers – Opgevryf – musiekproduksie (Opdragwerk) (Regisseur, teksskrywer, samesteller) 2005 * 4werke – musiekproduksie (Opdragwerk – Jacques Reinecke produksies) 2005 * Karla en die kersknol – pantomime (Opdragwerk) * Die Grapmakers - 'n Absurde Komedie - (Regisseur, skrywer, produksiebestuurder) * Die Weduwee se Sjampanje - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Met Ander Woorde - 'n Tragi-komedie (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Kameras, Konserte en kleedkamers (Regisseur, skrywer, vervaardiger) * Lizz 35 - (Regisseur , Skrywer, vervaardiger) * Langpad en Lipstieks (Skrywer, regisseur, vervaardiger) * Die Atleet (Skrywer, regisseur, produksiebestuurder) == Bronne == * {{en}} [[imdbname:0576999|Besonderhede op IMDB]]. URL besoek 22 Desember 2015. * {{af}} [http://www.nb.co.za/authors/7899 Besonderhede op NB-uitgewers se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908002653/http://www.nb.co.za/Authors/7899 |date= 8 September 2015 }}. URL besoek op 22 Desember 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.artistwarehouse.co.za/ Besonderhede op die webtuiste ArtistWarehouse.co.za]. * {{af}} [http://www.roekeloos.co.za/teater/lizz-meiring-met-cheaper-than-roses-by-aardklop/ Lizz Meiring met Cheaper Than Roses by Aardklop]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meiring, Lizz}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] b5s1w2qcfdqgzje1jm6rv7b01agndq2 0 49137 2908750 2450875 2026-06-02T08:40:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908750 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Ricky Januarie | beeld = [[Lêer:Geneva Rugby Cup - 20140808 - SF vs LOU - Enrico Januarie.jpg|250px]] | byskrif = | vollenaam = Enrico Ricardo Januarie | bynaam = Ricky | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1982|1|2}} | geboorteplek = [[Hopefield]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1.69 m | gewig = 86 kg | ru_posisies = [[Skrumskakel]] | springbokid = 769 | sarugbyno = 21320 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 2009–2010<br />2011–2015 <br /> 2015–2017 <br /> 2017–2019<br />2019– | ru_proklubs = [[Ospreys]]<br />Lyon OU<br />La Rochelle <br /> SU Agen <br />RAC Châteauroux | ru_klubwedstryde = 2 <br /> 79 <br /> 53<br />40 | ru_klubpunte = (5) <br /> (40) <br /> (15) <br />(5) | ru_klubopdatering = 11 Desember 2019 | super14 = [[Lions (Superrugbyspan)|Cats]]<br />{{rut Lions}}<br />{{rut Stormers}} | super14jare = 2003–2006<br />2007<br />2008–2010 | super14wedstryde = 43<br /> 7<br /> 54 | super14punte = (10)<br /> (0)<br /> (20) | ru_currentclub = | super14opdatering = 11 Desember 2019 | ru_provinsie = [[Boland Kavaliers|Boland]]<br />[[Goue Leeus|Leeus]]<br />[[Westelike Provinsie|WP]] | ru_provinsiejare = 2002<br />2003–2007<br />2008–2011 | ru_provinsiewedstryde = 0<br />8<br /> 11 | ru_provinsiepunte = 0<br />(20)<br /> (15) | ru_provinsieopdatering = 11 Desember 2019 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = {{Rugby-unie-landdata|RSA}} | ru_nasionalejare = 2005–2010 | ru_nasionalewedstryde = 47 | ru_nasionalepunte = (25) | ru_nsopdatering = 22 Nov 2012 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele Rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = Weston Senior Sekondêr | universiteit = | url = }} '''Ricky Januarie''' (* [[2 Januarie]] [[1982]] in [[Hopefield]], [[Suid-Afrika]]) is 'n [[Springbokke|oud-Springbok]][[rugby]]speler wat tot 2010 vir die [[Westelike Provinsie]] in die [[Curriebeker]] en vir die [[Stormers (Superrugbyspan)|Stormers]] [[Super 14]]-rugby gespeel het. Hy speel sedert 2011 sy rugby in Frankryk. == Eksterne skakels == * {{Springbokke|id=21320|name=Ricky Januarie}} * {{Genslin-bokke|id=713|naam=Ricky Januarie}} {{Navbox |name = Springbokspanne gehaal |state = collapsed |title = Springbokspanne gehaal |list1 = {{Springbokke (2007 Rugbywêreldbeker)}} {{Springbokke (2008)}} {{Springbokke (2009)}} }} {{DEFAULTSORT:Januarie, Ricky}} [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rugbyspelers]] [[Kategorie:Lions rugbyspelers]] [[Kategorie:Cats rugbyspelers]] [[Kategorie:Stormers rugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0p0vrzaz3ctb9c319c4b4m3pbuwkzys 0 50363 2908785 2747855 2026-06-02T09:30:14Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2908785 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Mkuze | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | latd = 27 |latm = 37 |lats = | longd = 32 |longm = 02 |longs = | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = Umkhanyakude | munisipaliteit = Jozini | stigtingsdatum = | regeringstipe = [[Plaaslike Munisipaliteit]] | leier_party = [[ANC]] | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 92.8% | persent_kleurling = 0.5% | persent_asiër = 1.1% | persent_wit = 4.5% | persent_ander = 1.1% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demographics2_title1 = [[Zoeloe]] | demographics2_info1 = 91.2% | demographics2_title2 = [[Engels]] | demographics2_info2 = 3.1% | demographics2_title3 = | demographics2_info3 = | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 5.7% | poskode = 3965 | poskode2 = 3965 | skakelkode = 035 | sensuskode = 583093 | webwerf = }} '''Mkuze''' is 'n klein dorp in noordoostelike [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorp lê sowat 350&nbsp;km noord van [[Durban]] en 50&nbsp;km van [[Hluhluwe]]. Die [[N2]] nasionale pad gaan deur Mkuze. Daar is ook 'n spoorweghalte hier. == Sien ook == * [[Phongolo-natuurreservaat]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] <gallery mode="packed" heights="220"> Lêer:Mkuze impala.jpg|'n [[Rooibok]] in [[Mkhuze-wildreservaat]]. Lêer:Ghost mountain mkuze sunset.jpg|Mkuze se lughawe (MZQ/FAMU) met Spookberg in die agtergrond. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC27}} [[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]] ei9cpurucozex8i14d99u0cf997yhiu 0 50468 2908626 2849732 2026-06-02T01:02:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2908626 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" |+style="font-size:large; padding:0.5em;" | Oberösterreich<br />Opper-Oostenryk ! Landsvlag ! Landswapen |---- | align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Lêer:Flag of Oberösterreich.svg|150px]] | align="center" bgcolor="#FFFFFF" | [[Lêer:Oberoesterreich Wappen.svg|100px]] |- style="background: #ffffff;" align="center" | ([[Vlag van Opper-Oostenryk|Besonderhede]]) | ([[Wapen van Opper-Oostenryk|Besonderhede]]) |---- ! colspan="2" | Basiese gegewens |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Amptelike taal|Ampstaal]]: || [[Duits]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Hoofstad]]: || [[Linz]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | Stigting: || [[1945]] |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Oppervlakte]]: || 11&nbsp;982,52&nbsp;km² <small>(4de) ''(31 Desember 2019)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Bevolking: || 1&nbsp;495&nbsp;608<ref>{{de}} {{cite web |url=https://statistik.at/wcm/idc/idcplg?IdcService=GET_NATIVE_FILE&RevisionSelectionMethod=LatestReleased&dDocName=123069 |title=Bevölkerung zu Jahresbeginn 2002–2021 nach Gemeinden (Gebietsstand 1.1.2021) |publisher=Statistiek Oostenryk |date=1 Januarie 2021 |accessdate=30 April 2022 |archive-date= 8 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211008042746/https://statistik.at/wcm/idc/idcplg?IdcService=GET_NATIVE_FILE&RevisionSelectionMethod=LatestReleased&dDocName=123069 |url-status=dead }}</ref> <small>(3de) ''(1 Januarie 2021)''</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bevolkingsdigtheid]]: || 125 inwoners / km² <small>(3de)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Bruto binnelandse produk]] <br /> &nbsp;- Totaal (2018)<br /> &nbsp;- % per inwoner | <br /><br /> 65,85&nbsp;miljard €<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.statistik.at/web_de/statistiken/wirtschaft/volkswirtschaftliche_gesamtrechnungen/regionale_gesamtrechnungen/nuts2-regionales_bip_und_hauptaggregate/index.html |title=Regionales BIP und Hauptaggregate nach Wirtschaftsbereichen und Bundesländern (NUTS&nbsp;2), Tabelle: Bruttoregionalprodukt nominell 2000-2018 nach Bundesländern, absolut und je Einwohner |publisher=Statistiek Oostenryk |datum=10 Desember 2019 |accessdate=30 April 2022}}</ref><br />44&nbsp;600 € |---- bgcolor="#FFFFFF" | Werkloosheidsyfer: || 5,5 % <small>''(September 2020)''</small><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.ams.at/content/dam/download/arbeitsmarktdaten/%C3%B6sterreich/berichte-auswertungen/001_eckdaten_0920.xls |title=Arbeitsmarktdaten 09/2020 |publisher=Arbeitsmarktservice Österreich |date=September 2020 |accessdate=30 April 2022}}</ref> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Buitelanders: || 13,6 % <small>''(1 Januarie 2020)''</small><ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.statistik.at/wcm/idc/idcplg?IdcService=GET_NATIVE_FILE&RevisionSelectionMethod=LatestReleased&dDocName=064287 |title=Bevölkerung am 1.1.2021 nach detaillierter Staatsangehörigkeit und Bundesland |publisher=Statistiek Oostenryk |accessdate=30 April 2022}}</ref> |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Volkslied]] (''Landeshymne''): || ''Hoamatgsang'' |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[ISO 3166-2:AT|ISO 3166-2]]: || <code>AT-4</code> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Amptelike webwerf: || [http://www.land-oberoesterreich.gv.at/ www.land-oberoesterreich.gv.at] |----- ! colspan="2" | Politiek |---- bgcolor="#FFFFFF" | [[Eerste minister]]: || Thomas Stelzer (ÖVP) |---- bgcolor="#FFFFFF" | Regerende partye: || ÖVP, FPÖ, SPÖ, Grüne |---- bgcolor="#FFFFFF" | Setels in die parlement (''Landtag'')<br />(56 setels) <small>(2015: 56 setels)</small>: | ÖVP 22 <small>(2015: 21)</small><br />[[FPÖ]] 11 <small>(18)</small><br />SPÖ 11 <small>(11)</small><br />Die Grünen – Die grüne Alternative 7 <small>(6)</small><br />MFG 3 <small>(–)</small><br />NEOS 2 <small>(–)</small> |---- bgcolor="#FFFFFF" | Laaste verkiesing: || 26 September 2021 |---- bgcolor="#FFFFFF" | Volgende verkiesing: || 2027 |- ! colspan="2" | Parlementêre verteenwoordiging |- bgcolor="#FFFFFF" | Stemme in die Federale Raad (''Bundesrat''): || 10 |----- ! colspan="2" | Kaart |---- bgcolor="#FFFFFF" | colspan="2" align="center" | [[Lêer:Oberösterreich in Austria.svg|250px]] |} '''Opper-Oostenryk''' ([[Duits]]: ''Oberösterreich'') is 'n deelstaat van [[Oostenryk]]. [[Linz]] is die [[hoofstad]] en met 'n bevolking van 200&nbsp;841 in 2016 ook die grootste nedersetting in Opper-Oostenryk. [[Lêer:1053 - Hallstätter See.JPG|duimnael|links|Uitsig oor die Hallstatt-meer (''Hallstätter See'')]] Net soos baie ander dele in Oostenryk is die gebied van die huidige deelstaat in die antieke tydperk deur [[Kelte]] bewoon wat later deur die Romeine verdring is. Later is dit deur [[Gote]], [[Hunne]] en [[Langobarde]] beset. In die [[Middeleeue]] het die streek deel uitgemaak van die hertogdom Stiermarke. Met die Vrede van Ofen (Buda), wat op 3 April 1254 gesluit is, en die Vrede van Wene van 31 Maart 1261 is die hertogdomme Oostenryk en Stiermarke opgedeel tussen die konings Ottokar II van Boheme en Bela IV van Hongarye. Ottokar het vervolgens die vorstedom "ob der Enns" gevestig. In die tydperk ná 1490 het die streek gedeeltelike selfregering binne die [[Heilige Romeinse Ryk]] verwerf as deelvorstedom Oostenryk "ob der Enns". In Linz het gereeld die streek se state vergader, terwyl ook stedelike nedersettings toenemend politieke invloed uitgeoefen het. Die [[Reformasie]] het in Opper-Oostenryk ingrypende veranderings saamgebring. Anders as in die res van Oostenryk het die Protestantse geloof groot aanklank gevind by die plaaslike bevolking sodat reeds teen die middel van die 16de eeu meer as die helfte van die inwoners dit aanvaar het. Ná die verdeling van [[Huis van Habsburg|Habsburgse]] lande in 1564 het Opper-Oostenryk saam met [[Neder-Oostenryk]] en [[Boheme]] onder die gesag van keiser Maksimiliaan II gekom. Vanaf omstreeks 1600 het, onder keiser Rudolf II en sy opvolgers, 'n grootskaalse Teenreformasie begin. Plaaslike opstandelinge, wat as bondgenote van die Boheemse Protestante weerstand gebied het, is gedurende die [[Dertigjarige Oorlog]] met die Boheemse nederlaag in 1620 uitgeskakel.<ref>{{de}} ''Österreich Erleben & Genießen''. Renningen: Garant 2013, bl. 58</ref> In 1779 is die voorheen Beierse streek Innviertel volgens die bepalings van die Vredesooreenkoms van Teschen by Opper-Oostenryk ingesluit. Teen die begin van die 19de eeu is die streek verskeie kere deur [[Napoleon Bonaparte|Napoleontiese]] magte beset. Die huidige deelstaathoofstad Linz is tussen 1814 en 1854 deur [[Salzburg (deelstaat)|Salzburg]] geadministreer. Met die ondergang van die [[Oostenryk-Hongarye|Oostenryks-Hongaarse dubbelmonargie]] ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die stigting van die Republiek Oostenryk is die landsnaam Opper-Oostenryk vir goed gevestig. Gedurende die kortstondige Nasionaalsosialistiese bewind tussen 1938 en 1945, wat op die aansluiting by die [[Nazi-Duitsland|Duitse Ryk]] gevolg het, is Opper-Oostenryk saam met Suid-Boheme en die streek Ausseerland, wat deur [[Stiermarke]] afgestaan is, as sogenaamde ''Reichsgau Oberdonau'' geadministreer. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Opper-Oostenryk noord van die [[Donau]] deel van die Sowjet-Russiese besettingsone in Oostenryk geword. In 1955 het die Republiek van Oostenryk sy soewereiniteit herwin, en Opper-Oostenryk is hervestig as een van sy nege deelstate. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Upper Austria}} * {{de}} [http://www.land-oberoesterreich.gv.at/ Amptelike webwerf] * {{de}} [http://www.oberoesterreich.at/ Amptelike webwerf vir Toerisme en vakansie in Opper-Oostenryk] * {{de}} [http://www.tmg.at/ Tegnologie en bemarkingsmaatskappy, ligging- en innovasie-agentskap van Opper-Oostenryk] * {{de}} [http://wko.at/ooe/ Opper-Oostenrykse Ekonomiese kamer (Deutsch IHK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031204231940/http://wko.at/ooe/ |date= 4 Desember 2003 }} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Oberosterreich|title=Oberosterreich|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=31 Maart 2023}} {{Deelstate van Oostenryk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Opper-Oostenryk| ]] fbffg44xm47fzirlop43c5gw92wcxli 0 50693 2908792 2661708 2026-06-02T10:28:17Z CommonsDelinker 1161 "Aristarchos_von_Samos_(Denkmal).jpeg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Gbawden|Gbawden]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Aristarchus of Samos|]] 2908792 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Aristarchos van Samos | beeld = | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Standbeeld van Aristarchos in [[Salonika]], Griekeland | geboortenaam = | geboortedatum = [[310 v.C.]] | geboorteplek = [[Samos]], [[Griekeland]] | sterftedatum = [[230 v.C.]] | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = [[Antieke Griekeland]] | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = [[Sterrekunde]], [[Wiskunde]] | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Teorie van heliosentrisme, posisionele sterrekunde | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Aristarchos''' ([[Grieks]]: '''Ἀρίσταρχος''', [[310 v.C.]] – ca. [[230 v.C.]]) was 'n [[Grieke|Griekse]] [[sterrekundige]] en [[wiskundige]], wat op die eiland [[Samos-eiland|Samos]] in [[Griekeland]] gebore is. Hy het die eerste bekende [[Heliosentrisme|heliosentriese model]] van die [[sonnestelsel]] voorgestel, met die [[son]] instede van die [[aarde]] by die middelpunt van die bekende [[heelal#heliosentriese model|heelal]]. Hy is beïnvloed deur die [[Pythagoreanisme|Pythagoris]] [[Philolaos]] van Kroton, maar, in teenstelling met Philolaos, het hy die "sentrale vuur" met die son in verband gebring, en die ander planete in hul korrekte orderang rondom die son aangedui.<ref>{{cite book|author=Draper, John William "History of the Conflict Between Religion and Science" in Joshi, S. T.|date=2007|first=1874|title=The Agnostic Reader |pages=172–173 |publisher=Prometheus |isbn=978-1-59102-533-7}}</ref> Sy sterrekundige idees is dikwels verwerp ten gunste van die [[Geosentriese model|geosentriese]] teorieë van [[Aristoteles]] en [[Ptolemaios]], tot hul suksesvolle herlewing byna 1800 jaar later danksy [[Nicolaas Copernicus|Copernicus]], en die daaropbouende aanvullings deur [[Johannes Kepler]] en [[Isaac Newton]]. In moderne tye is hy vereer deur die maankrater [[Aristarchus (krater)|Aristarchus]], asook die Griekse [[Aristarchos 2.3m Teleskoop|Aristarchosteleskoop]], na hom te vernoem. == Heliosentrisme == {{Hoof|Heliosentrisme}} Die enigste behoue geskrif wat oorwegend aan Aristarchos toegeskryf word, ''[[Aristarchos oor die Groottes en Afstande|Oor die Groottes en Afstande van die Son en Maan]]'', is gebaseer op 'n geosentriese [[wêreldsiening]]. Dit bevat die stelling dat die hoek wat die son se deursnee onderspan 2 grade is: die korrekte waarde is ongeveer ½ graad. [[Archimedes]] was egter daarvan bewus dat die laasgenoemde waarde Aristarchos se eintlik slotsom was.<!--{{Clarify}}--> Alhoewel die oorspronklike teks verlore is, bevat 'n verwysing in [[Archimedes]] se boek, ''[[Die Sandrekenaar]]'' (''Archimedis Syracusani Arenarius & Dimensio Circuli'') 'n beskrywing van 'n ander werk deur Aristarchos waarin hy die heliosentriese model as 'n alternatiewe [[hipotese]] gepromoveer het. Archimedes skryf: <blockquote> ''U ([[Gelon, seun van Hiero II|koning Gelon]]) is bewus dat die 'universum' die naam is wat deur meeste sterrekundiges aan die sfeer toegeken word waarvan die middelpunt ook die middelpunt van die Aarde is, terwyl die radius daarvan gelyk is aan die reguitlyn tussen die middelpunt van die Son en die middelpunt van die Aarde. Dit is die algemene opvatting soos wat u dit van sterrekundiges ontvang het. Maar Aristarchos het 'n boek uitgebring bestaande uit sekere hipoteses, waaruit dit blyk, as 'n voortvloeisel van die gestelde aannames, dat die universum telke male groter is as die voorgenoemde 'universum'. Sy hipoteses is dat die starre sterre en die Son onbeweegbaar bly, dat die Aarde om die son wentel langs die omtrek van 'n sirkel, met die Son geleë in die midde van die Vlak, en dat die sfeer van die starre sterre, oor dieselde middelpunt as die son beskik, en sodanig groot, dat die kring waarin hy meen die Aarde wentel, op sodanige groot afstand vanaf die starre sterre geleë is, as wat die middelpunt van die sterresfeer van die oppervlakte daarvan verwyderd is.''<ref>[[#Reference-Heath-1913|Heath (1913]], [http://www.us.archive.org/GnuBook/?id=aristarchusofsam00heatuoft#315 p.302)]</ref> – [[Die Sandrekenaar]] </blockquote> Aristarchos het gevolglik geglo dat die sterre baie vêr weg was, en dat daar gevolglik geen waarneembare [[parallaks]] was nie, dit is naamlik, 'n beweging van die sterre relatief tot mekaar, namate die Aarde om die Son wentel. Die sterre is inderdaad baie verder weg as wat in antieke tye algemeen aanvaar was, sodat stellêre parallaks slegs met behulp van [[teleskoop|teleskope]] waarneembaar is. Die [[geosentriese model]], wat verenigbaar is met planetêre paralaks, is gesien as die rede hoekom geen stellêre parallaks waarneembaar was nie. Verwerping van die heliosentriese model was algemeen, soos die volgende frase uit [[Plutarchus]] te kenne gee (''Oor die Skynbare Gesig op die Oppervlak van die Maan''): <blockquote> ''[[Kleanthes]], 'n tydgenoot van Aristarchos en hoof van die Stoïsyne, het gemeen dat dit die plig van die Grieke was om Aristarchos te vervolg op aanklag van oneerbiedigheid weens sy stelling dat die haard van die heelal in beweging is … met die veronderstelling dat die hemel te ruste is, terwyl die aarde sydelings langs 'n sirkel wentel, terwyl dit gelyketyd ook nog om 'n eie as roteer.''<ref>{{Cite web |url=http://press.princeton.edu/chapters/s7785.html |title=J. en M. Tassoul, ''Concise History of Solar and Stellar Physics'', Princeton-universiteit, 2004 |access-date=11 Oktober 2010 |archive-date=24 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224222244/http://press.princeton.edu/chapters/s7785.html |url-status=dead }}</ref> </blockquote> Die enigste antieke sterrekundige, by name bekend, en bekend om sy ondersteuning van Aristarchos se heliosentriese model, was [[Seleukos van Seleukië]], 'n [[Babiloniese sterrekunde|Mesopotamiese sterrekundige]] wat 'n eeu na Aristarchos gelewe het.<ref>Heath, Thomas L. — The Copernicus of Antiquity: Aristarchus of Samos‎ (1920) - bladsy 41</ref> == Afstand van die Son (Maandimering) == {{Hoof|Aristarchos oor Groottes en Afstande}} [[Lêer:Aristarco.png|duimnael|regs|500px|Aristarchos se redenering: By halfmaan is die son-maan-aardehoek, α, 90 grade. As op presies dieselde moment die maan-aarde-sonhoek, β, vasgestel word, kan die verhoudingsdriehoek bepaal word en weet ons hoeveel verder die son (S) van die aarde (T) as die maan is. Volgens hom is die son 18 tot 20 keer verder (in werklikheid 400 keer verder).]] Aristarchos het beweer dat met halfmaan ([[Maanfase|eerste of laaste kwartmaan]]), die hoek tussen die Son en Maan 87° was.<ref>''Greek Mathematical Works'', Loeb Classical Library, Harvard-universiteit, 1939-1941, redakteur Ivor Thomas, band 2 (1941), bladsye 6-7</ref> Moontlik het hy 87° voorgestel as 'n laer perk aangesien sekure meting van die lunêre [[Terminator (solêr)|terminator]] se afwyking van reglynigheid nie tot die naaste 1° bepaalbaar was nie. Die onversterkte vermoë van die menslike okulêre limiet is naamlik beperk tot 'n eksaktheid van sowat 3°. Dit is bekend dat Aristarchos ook lig en sig bestudeer het.<ref>Heath, 1913, bladsye 299-300; Thomas, ''op. cit.'', bladsye 2-3.</ref> Deur korrekte aanwending van [[meetkunde]], maar met die ontoerykend sekure 87° [[Datum (geodesie)|datum]], het Aristarchos geoordeel dat die Son tussen 18 en 20 keer verder as die Maan was. Die werklike waarde van hierdie hoek is ongeveer 89° 50', en die Son se afstand is in werklikheid omtrent 400 keer dié van die Maan. Die implisiet foutiewe sonparallaks van effens onder 3° is deur astronome tot en met [[Tycho Brahe]], naamlik ca. 1600 n.C., aangewend. [[Lêer:Aristarchus working.jpg|duimnael|Aristarchos se berekenings van die 3de eeu v.C., omtrent die relatiewe groottes van (van links na regs) die Son, Aarde en Maan, soos aangedui in 'n 10de-eeuse Griekse kopie]] Aristarchos het uitgewys dat die Maan en Son byna gelyke [[Hoek|skynbare hoekgroottes]] het, en daarom sou hul werklike deursnitte eweredig tot hul afstande van die aarde wees. Sodoende het hy afgelei dat die werklike deursnit van die Son tussen 18 en 20 keer groter was as die deursnit van die Maan is; wat ten spyte van die onakkurate slotsom, 'n logiese afleiding uit sy data was. Dit bring ook die slotsom mee dat die Son se deursnit omtrent sewe keer groter as dié van die aarde is; die volume van Aristarchos se Son sou byna 300 keer groter as dié van die Aarde wees.<ref>{{cite book |author=Kragh, Helge |title=Conceptions of cosmos: from myths to the accelerating universe: a history of cosmology |publisher=Oxford University Press |year=2007 |page=26 |isbn=0-19-920916-2}}</ref> Hierdie grootteverskille plaas die son eerste in rangorde, en kon bygedra het tot sy heliosentriese model. == Die Groot Jaar en 'n raming van die Maandduurte == Aristarchos is deur Archimedes en moderne wetenskaplikes erken as die eerste om 'n heliosentriese "universum" voor te sel, maar hy het benewens ook 'n [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] tydeenheid gedefinieer, naamlik sy "[[Groot Jaar]]" van 4,868 solêre jare, gelykstaande aan presies 270 saroi, elk bestaande uit 18 [[Kallippiese siklus|Kallippiese]] jare plus 10⅔ grade.<ref>Aristarchos, ''Syntaxis'', boek 4, hoofstuk 2</ref> Die empiriese basis hiervoor was die eklipssiklus van 4,267 maande, wat volgens 'n verwysing van [[Ptolemeus]], die vertrekpunt was vir die sg. "Babiloniese" maand, wat die betrokke tydsverloop tot 'n fraksie van 'n sekonde (1 deel in miljoene) bepaal het. Dit is wel nagespoor na [[wigskrif]]tablette van kort voor 200 v.C., maar Ptolemeus self het nie die oorsprong aan [[Babilonië]] toegeskryf nie. [[Lêer:Mondfinsternis 2008-08-16.jpg|duimnael|links|'n Gedeeltelike [[maansverduistering]]]] (Weens die bykans heeltallige maandherhalings van maan- en sonsverduisterings, het eklipse van 4,267 maande apart bykans altyd met minder as 'n uur afgewyk van die gemiddelde van 126,007 dae plus 1 uur, die presiese waarde deur Ptolemeus aangegee in sy voorvermelde sitering. Daarom was die raming van die maandduurtes gewaarborg om onderling aksakt te wees tot 1 deel in miljoene.) Die Groot Jaar het 'n maandduurte omvat wat met die Babiloniese waarde ooreengestem het tot 1 deel in tienmiljoene, en wel dekades voor Babilon dit na ons wete gebruik het. Daar bestaan aanduidings dat die Babiloniese maand presies dié van Aristarchos was, wat te kenne sou gee dat een party dit van die ander verkry het, of minstens van 'n gemeenskaplike bron. Aristarchos se maandpostulaat verteenwoordig 'n wetenskaplike vernuwing in verskillende opsigte. Voorafgaande ramings van die maandduurte het naamlik afwykings van 114 sekondes ([[Meton van Athene]], 432 v.C.) of 22 sekondes ([[Kallippos]], 330 v.C.) ingesluit. Die aanduiding van gemiddelde wentelduurtes in 'n wentelbaan soos dié van die maan was moontlik sonder presedent. == Presessie == [[Lêer:Aristarchus and Herodotus craters Apollo 15.jpg|duimnael|links|Die Aristarchos- en [[Herodotos]]-kraters, waarvan die eerste (links) ná Aristarchos vernoem is.]] Die [[Vatikaan|Vatikaanse biblioteek]] bewaar twee antieke manuskripte met ramings van die jaarlengte. Die enigste antieke wetenskaplike wat vir twee verskillende waardes erken word is Aristarchos. Dit word tans wyd vermoed dat die betrokke uitdrukking van die vroegste behoue voorbeelde is van [[kettingbreuke]]. Die mees voor die hand liggende interpretasies daarvan is eksak berekenbaar uit die manuskripgetalle.<ref>''Ibid'', notas 14 en 15</ref> Die resultate daarvan is jare van 365 + 1/152 dae, en 365 - 15/4,868 dae onderskeidelik, verteenwoordigend van die [[sideriese jaar]] en die siviele, vermoedelik tropiese jaar. Albei breuke kan met Aristarchos verbind word, wie se [[somersonnekering]] naamlik 152 jaar na [[Meton van Athene]] s’n was, en wie se Groot Jaar wel gelyk was aan 4,868 jare. Die verskil tussen die [[sideriese jaar|sideriese]] en [[Tropiese jaar|tropiese jare]] is hier identies aan [[Presessie (astronomie)|presessie]]. Die eersgenoemde waarde is tot enkele sekondes akkuraat, maar die tweede wyk etlike minute af. Albei is egter naby aan die waardes wat later deur [[Hipparchos]] en [[Ptolemaios]] gebruik is, en die aangeduie presessie is byna presies 1 graad per eeu, wat persentasiegewys 'n veels te lae waarde is. Ongelukkig is 'n presessiewaarde van 1 graad per eeu wel deur alle latere astronome tot en met die [[Arabiere]] gebruik. Die werklike waarde in Aristarchos se tyd was ongeveer 1.38 grade per eeu. == Notas == {{verwysings|2}} == Verwysings == * {{cite book |last= Heath |first= Sir Thomas |title= Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus; 'n Geskiedenis van Griekse astronomie tot en met Aristarchos, tesame met Aristarchos se Verhandeling oor die groottes en afstande van die Son en Maan: 'n nuwe Griekse teks met vertalings en notas | url= http://www.archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft |year= 1913 |publisher= Oxford University Press |location= Londen |ref= Reference-Heath-1913}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Aristarchus of Samos|Aristarchos van Samos}} * {{MacTutor Biography|id=Aristarchus}} * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/JRASC/0075//0000029.000.html Biografie: JRASC, '''75''' (1981) 29] * [http://www.wilbourhall.org/index.html#aristarchus (1913). Aristarchus of Samos - ''The Ancient Copernicus ''] 'n Geskiedenis van Griekse astronomie tot en met Aristarchos, tesame met Aristarchos se Verhandeling oor die groottes en afstande van die Son en Maan: 'n nuwe Griekse teks met vertalings en notas (PDF) * [http://www.phy6.org/stargaze/Shipprc2.htm Eerste raming van die Maanafstand] en [http://www.phy6.org/stargaze/Sarist.htm Eerste raming van die Sonafstand] op die opvoedkundige webblad [http://www.phy6.org/stargaze/Sintro.htm Van Sterrekykers tot Ruimtetuie] == Verdere leesstof == * {{cite encyclopedia | last = Stahl | first = William | title = Aristarchus of Samos | Encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]] | volume = 1 | pages = 246–250 | publisher = Charles Scribner's Sons | location = New York | year = 1970 | isbn = 0684101149 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Ou Griekse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Mense in die 3de eeu v.C.]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Sterrekundiges]] [[Kategorie:Wiskundiges]] mk9wwishxtwdbq3jiynik39irss7im9 0 50920 2908691 2903998 2026-06-02T06:13:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908691 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Marius Weyers | Beeld = Marius-weyers 1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1945|2|3}} | Geboorteplek = [[Johannesburg]] | Nasionaliteit = {{vlagikoon|RSA}} [[Suid-Afrika]]ner | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0923366 | Toekennings = Beste akteur vir ''[[Paljas]]'' }} '''Marius Weyers''' (gebore op 3 Februarie 1945 in [[Johannesburg]]) is ’n [[Suid-Afrika]]anse akteur.<ref>http://www.filmreference.com/film/56/Marius-Weyers.html</ref><ref>http://www.tvsa.co.za/actorprofile.asp?actorID=8352</ref> Hy het saam met sy vrou, Yvette, op [[Rooiels, Wes-Kaap|Rooiels]], [[Wes-Kaap]], gewoon waar sy op [[11 Julie]] [[2023]] oorlede is nadat alzheimersiekte in 2019 by haar gediagnoseer is. Hy het internasionaal bekend geraak as Andrew Steyn in die rolprent ''[[The Gods Must Be Crazy]]'' (1980).<ref>{{Cite web |url=http://people.theiapolis.com/actor-1CMD/marius-weyers/ |title=argiefkopie |access-date=12 Oktober 2010 |archive-date= 3 Julie 2012 |archive-url=https://archive.is/20120703041501/http://people.theiapolis.com/actor-1CMD/marius-weyers/ |url-status=dead }}</ref> Hy het 'n toekenning as beste akteur vir sy rol in [[Paljas]] ontvang. In 1981 ontvang Weyers die Erepenning vir Verhoogkuns van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. In 2021 word Weyers weer deur die Akademie vereer met die Besondere Erepenning van die SA Akademie vir sy besondere bydrae tot rolprent- en TV-kuns.<ref>{{cite web |url=http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2021/04/Persverklaring-SA-Akademiepryse-2021.pdf |title=SA Akademiepryse 2021 |publisher=SA Akademie |date=16 April 2021 |accessdate=6 Mei 2021 |archive-date= 6 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506083129/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2021/04/Persverklaring-SA-Akademiepryse-2021.pdf |url-status=dead }}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * ''[[Liebesnächte in der Taiga]]'', 1967 * ''[[Oupa for Sale]]'', 1968 as Kobie * ''Die vervlakste tweeling'', 1969 as Toni Roux/'Paul' * ''Onwettige huwelik'', 1970 * ''Stop Exchange'', 1970 * ''Sononder'', 1971 * ''[[Die Bankrower]]'', 1973 * ''[[Siener in die suburbs]]'', 1973 as Jakes. * ''Vreemde wêreld'', 1974 * ''Ein toter Taucher nimmt kein Gold'', 1974 as René Chagrin * ''[[Ongewenste Vreemdeling]]'', 1974 as Steenberg. * ''Daar kom tant alie'', 1976 as Jansonius Groeneweg * ''Listen to My Story'', 1976 * ''Target of an Assassin'', 1977 as kolonel Albert Pahler * ''The Guest: An episode in the Life of Eugène Marais'', 1977 as Dr. A.G. Visser * ''[[The Gods Must Be Crazy]]'', 1980 as Andrew Steyn. * ''Gandhi'', 1982 as dirigent * ''Le léopard'', 1984 as Nicolas/Nick Denver * ''Torn Allegiance'', 1986 as Henk (die Boere) * ''Saturday Night at the Palace'', 1987 as Van Vuuren * ''Jewel of the Gods'', 1989 * ''DeepStar Six'', 1989 as dr. John Van Gelder * ''Farewell to the King'', 1989 as sersant Conklin. * ''Happy Together'' 1989, as Denny Dollenbacher * ''Windprints'', 1990 as Henning * ''[[The Fourth Reich]]'', 1990 as Jan Taillard * ''Taxi to Soweto'', 1991 as Morace du Toit * ''The Good Fascist'', 1992 as van Wyk * ''The Power of One'', 1992 as prof. Daniel Marais * ''Friends'', 1993 as Johan * ''Bopha!'', 1993 as polisiehoof Van Tonder * ''The Cage'', 1995 as Clouse * ''Den vita lejoninnan'', 1996 as Dekker * ''[[Paljas]]'', 1998 as Hendrik MacDonald * ''Final Solution'', 2001 as mnr. Wolfaardt * ''Pure Blood'', 2002 as generaal * ''Consequence'', 2003 as dr. Alexander Kopp * ''[[Stander (rolprent)|Stander]]'', 2003 as [[André Stander]] se pa * ''Charlie'', 2004 as Van den Bergh * ''Blood Diamond'' (2006) as Rudolf Van de Kaap <!-- Hier kort 'n paar --> * ''[[Die Wonderwerker]]'', 2012 as Gys van Rooyen * ''[[Die Laaste Tango]]'', 2013 as kapt. Mauritz Duvenhage * ''[[Faan se Trein]]'', 2014 as die dominee * ''[[Pad na jou hart]]'', 2014 as Basson van Rensburg senior === TV-programme === * ''[[Vyfster]]'' (TV-reeks), 1984 * ''The Mantis Project,'' 1985 as Selous Scout (TV-fliek) * ''Good & Evil'' (TV-reeks)'', 1991 as Ronald * ''The Golden Girls'' (TV-series), 1992 as Derek * ''Death in the Family'' (TV-minireeks), 1993 as Gerrit du Plessis * ''Nurses'' (TV-reeks), 1992–1993 as dr. Peter Pleckner / Ian Worthington * ''Designing Women'' (TV-reeks), 1993 as Nigel * ''Soutmansland'' (TV-reeks), 1999 * ''Check-in to Disaster'' (TV-fliek), 2001 as Johann Falkner * ''Song vir Katryn'' (TV-reeks), 2003 as "Dad" == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.fandango.com/mariusweyers/filmography/p75729 Weyers se filmografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907080738/http://www.fandango.com/mariusweyers/filmography/p75729 |date= 7 September 2009 }} * {{YouTube|kaQk10jBmo4|Akteur Marius Weyers by die huis}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]] Hierdie artikel is vertaal vanuit die [[:en:Marius Weyers|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Weyers, Marius}} [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 6s5838dcxy9wb8la5vevfth0u4csw5r 0 54096 2908732 2871042 2026-06-02T08:05:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908732 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Dam | name = Pongolapoortdam | image = Pongolapoortdam.jpg | caption = | official_name = Pongolapoortdam | other_name = Josinidam | crosses = [[Pongolarivier]] | country = [[Suid-Afrika]] | locale = [[KwaZulu-Natal]] | coordinates = {{Koördinate|27|24|08|S|31|57|31|O|aansig=inlyn,titel}} | owner = Departement van Waterwese | type = A | purpose = B | length = 515 m | height = 89 m | width = | began = 1963 | open = 1972 | volume = 2 492 miljoen m³ | reservoir = | reservoir_catchment = | reservoir_surface = | map_cue = | map_image = | map_text = | map_width = | extra = | website = }} Die '''Pongolapoortdam''', vroeër bekend as die '''Josinidam''', is 'n dam geleë in die [[Pongolarivier]] in 'n nou kloof in die [[Lebomboberge]], [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Daar is in 1963 met konstruksie begin en die dam is gedurende 1972 voltooi. Die dam het 'n bakmaat van 2 492 miljoen m³ agter 'n wal wat 89&nbsp;m hoog en 515&nbsp;m lank is. Die dam voer 'n besproeiingskanaalstelsel op die [[Makatinivlakte]] onder die dam. Die [[N2]] nasionale pad gaan digby die dam verby. Dit lê gedeeltelik in [[Eswatini]] (Swaziland) se grondgebied, en gevolglik is 'n ooreenkoms in dié verband met die buurstaat aangegaan. Die dam, wat deel uitmaak van die Pongolapoort-staatswaterskema en in 1973 teen 'n koste van ongeveer R16 miljoen voltooi is, stel besproeiingswater aan die Makatinivlakte en Eswatini beskikbaar. Produkte wat onder besproeiing verbou kan word, is onder meer suikerriet, [[lusern]], [[koffie]] en [[piesang]]s. Die dam het 'n dubbelboogbetonwal met 'n kruinlengte van 515 m en 'n hoogte van 89 m. Die [[opvanggebied]] beslaan 7 831&nbsp;km² en die inhoudsvermoë is ongeveer 2 500 miljoen m³. 'n Sluis is in die linkerkant van die damwal aangebring en 'n dubbelbaanpad is bo-or die wal gebou. Vanweë die warm, subtropiese klimaat van die omgewing moes 'n reuse verkoelingsinstallasie tydens die konstruksie van die dam opgerig word sodat die betonmengsel met ys afgekoel kon word ten einde aan die konstruksievereistes te voldoen. Die kanaal vertak op die regteroewer van die [[Pongola]] en voer water al langs die rivier en aan die linkeroewer van die [[Mkuzerivier]] af. Die hoofkanaal is 4,6 m diep en is ongeveer 16,8 m in deursnee aan die boonste gedeelte van die stelsel, en sowat 9,8 m in deursnee aan die onderste gedeelte daarvan. == Sien ook == * [[Phongolo Natuurreservaat]] * [[Lys van grootste damme in Suid-Afrika]] == Bronne == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409648}}, volume 23, bl. 47 * [[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]], [[Eric Rosenthal]]. [[1967]] * [[Op Pad in Suid-Afrika]], [[B.P.J. Erasmus]]. 1995 Bl 147 {{ISBN|1-86842-026-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Damme van Suid-Afrika]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] dt1te6c0igiusec9nmhbndck9i8w1k2 0 54568 2908550 2908504 2026-06-01T15:55:44Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Voorbereiding. 2908550 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) Palmerston, Alice Springs, Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. <!--Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met woestyne en xeriese struikgewas, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xeriese struikgewas van die Sentrale Reekse.--> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] lxou5fs71q7graqnfvsrh2964qr6nzk 2908551 2908550 2026-06-01T16:00:35Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Hmmm..... 2908551 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) Palmerston, Alice Springs, Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. <!--Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met woestyne en xerofitiese struikgewas, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xeriese struikgewas van die Sentrale Reekse.--> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 0kk6xnm82xko18mu1jvqw1ahs31otoq 2908552 2908551 2026-06-01T16:29:55Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2908552 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) Palmerston, Alice Springs, Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met woestyn en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] 564mlefbffy487jgcct8n3g6audrdoy 2908557 2908552 2026-06-01T17:58:12Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2908557 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) Palmerston, Alice Springs, Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] nnbopwic8b7c23nn8towsxpknv5mm40 2908562 2908557 2026-06-01T18:07:06Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2908562 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) Palmerston, Alice Springs, Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] r17dmktbew5sef0gi9thfl6yphij8gz 2908565 2908562 2026-06-01T18:13:36Z Oesjaar 7467 Skakels 2908565 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Northern Territory| Afrikaanse naam=Noordelike Gebied| beeld_vlag=Flag of the Northern Territory.svg | beeld_wapen=Northern Territory Coat of Arms.svg| bynaam=The Territory, The NT, The Top End | leuse= | beeld=Beeld:Tigris-Australia location Northern Territory.svg{{!}}300px| hoofstad=[[Darwin]] | koördinate van hoofstad= {{Koördinate|12|27|00|S|130|50|00|O}} | grootste stad=[[Darwin]] | goewerneur=[[Tom Pauling]] | Premier=[[Paul Henderson]] | Party_van_die_Premier=[[Australian Labor Party|ALP]] | oppervlakte_totaal=1 420 970 | oppervlakte_land=1 349 129 | oppervlakte_water=71 839 | persentasie_water=5,06 | bevolking_jaar=2010 | bevolking_totaal=229 675<ref name=ABSPop>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|title=National, state and territory population – December 2021|publisher=Australian Bureau of Statistics|date=28 June 2022|access-date=1 July 2022|archive-date=29 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220629022248/https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/national-state-and-territory-population/dec-2021|url-status=live}}</ref> | digtheid=0,17 | posafkorting=NT | tydsone= +9:30 | webwerf= [http://www.nt.gov.au/ www.nt.gov.au] | notes= }} Die '''Noordelike Gebied''' ([[Engels]]: ''Northern Territory'', afgekort as NT); amptelik bekend as die '''Noordelike Gebied van Australië'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://australiasnorthernterritory.com.au |title=Australia's Northern Territory is Powering What's Next |publisher=Noordelike Gebied |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> en in [[Australië]] nie-amptelik '''die Gebied''' genoem)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theterritory.com.au/ |title=The Territory, Australia |accessdate=25 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825031743/https://theterritory.com.au/ |archive-date=25 Augustus 2023 |url-status=live}}</ref> is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|Australiese interne gebied]] in die sentrale en sentraal-noordelike streke van Australië. Die Noordelike Gebied grens in die weste aan [[Wes-Australië]] (129ste [[lengtegraad]] oos), in die suide aan [[Suid-Australië]] (26ste [[breedtegraad]] suid) en in die ooste aan [[Queensland]] (138ste lengtegraad oos). In die noorde word die Noordelike Gebied begrens deur die [[Timorsee]], die [[Arafurasee]] en die [[Golf van Carpentaria]], met Wes-[[Nieu-Guinee]] en verskeie ander eilande van [[Indonesië]] wat oorkant geleë is. Die NT beslaan 1&nbsp;420&nbsp;970&nbsp;km²,<ref>{{cite web | url=https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | title=Area of Australia – States and Territories | date=27 June 2014 | access-date=18 February 2024 | archive-date=18 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240118174336/https://www.ga.gov.au/scientific-topics/national-location-information/dimensions/area-of-australia-states-and-territories | url-status=live }}</ref> wat dit die derde grootste Australiese federale divisie en die 11de grootste landelike onderafdeling ter wêreld maak. Dit is yl bevolk, met 'n bevolking van slegs 260&nbsp;400<ref name="ABSPop" /> vanaf Maart 2025 – minder as die helfte van die bevolking van [[Tasmanië]].<ref name="ABSPop" /> Die grootste bevolkingsentrum is die hoofstad [[Darwin]], met ongeveer 52,6% van die gebied se bevolking. Die grootste binnelandse nedersetting is [[Alice Springs]] met 'n bevolking van ongeveer 25&nbsp;000 mense. Die argeologiese geskiedenis van die Noordelike Gebied het moontlik meer as 60&nbsp;000 jaar gelede begin toe mense hulle vir die eerste keer in hierdie streek van die Sahul-kontinent gevestig het. Van ten minste die 18de eeu af het Makassan-handelaars 'n verhouding met die inheemse bevolking van die Noordelike Gebied begin rondom die handel in [[seekomkommer]]s. Die kus van die Noordelike Gebied is die eerste keer in die 17de eeu deur Europeërs gesien.<ref>{{Cite web|title=Did the Spanish land in Australia before James Cook? {{!}} National Library of Australia|url=https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|access-date=2020-08-14|via=National Library of Australia|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127134353/https://www.nla.gov.au/faq/did-the-spanish-land-in-australia-before-james-cook|url-status=live}}</ref> Die Britte was die eerste Europeërs wat probeer het om hulle in die kusstreke te vestig. Na drie mislukte pogings om 'n nedersetting te stig (1824–1828, 1838–1849 en 1864–1866), is sukses in 1869 behaal met die stigting van 'n nedersetting by die hawe van Darwin. Die ekonomie is grootliks gebaseer op [[mynbou]] en [[petroleum]], wat gedurende 2018–2019 23% van die bruto staatsproduk, of $5,68 miljard, bygedra het, wat 92,4% van uitvoere uitmaak.<ref>{{cite web |title=Industries |url=https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419164342/https://nteconomy.nt.gov.au/industry-analysis/mining-and-manufacturing |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=International trade |url=https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |website=Northern Territory Economy |publisher=Department of Treasury and Finance, Northern Territory Government |access-date=31 August 2020 |date=2019 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418210853/https://nteconomy.nt.gov.au/international-trade#exports |url-status=live }}</ref> Die bevolking van die Gebied is gekonsentreer in kusstreke en langs die Stuart-snelweg. Behalwe die hoofstad Darwin, is die belangrikste nedersettings (in volgorde van grootte) [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]], [[Alice Springs]], Katherine, Nhulunbuy en Tennant Creek. Inwoners van die Noordelike Gebied staan ​​dikwels bekend as "Territorians".<ref>{{Cite web |title=Definition of Territorian |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |access-date=2024-09-17 |website=www.merriam-webster.com |language=en |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917224456/https://www.merriam-webster.com/dictionary/Territorian |url-status=live }}</ref> == Geskiedenis == === Voor koloniale tydperk === Mense het sedert ten minste 48 400 tot 68 700 jaar gelede in die huidige gebied van die Noordelike Gebied gewoon.<ref name="Clarkson Jacobs Marwick Fullagar 2017 pp. 306–310">{{cite journal | last1=Clarkson | first1=Chris | last2=Jacobs | first2=Zenobia | last3=Marwick | first3=Ben | last4=Fullagar | first4=Richard | last5=Wallis | first5=Lynley | last6=Smith | first6=Mike | last7=Roberts | first7=Richard G. | last8=Hayes | first8=Elspeth | last9=Lowe | first9=Kelsey | last10=Carah | first10=Xavier | last11=Florin | first11=S. Anna | last12=McNeil | first12=Jessica | last13=Cox | first13=Delyth | last14=Arnold | first14=Lee J. | last15=Hua | first15=Quan | last16=Huntley | first16=Jillian | last17=Brand | first17=Helen E. A. | last18=Manne | first18=Tiina | last19=Fairbairn | first19=Andrew | last20=Shulmeister | first20=James | last21=Lyle | first21=Lindsey | last22=Salinas | first22=Makiah | last23=Page | first23=Mara | last24=Connell | first24=Kate | last25=Park | first25=Gayoung | last26=Norman | first26=Kasih | last27=Murphy | first27=Tessa | last28=Pardoe | first28=Colin | title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago | journal=Nature | publisher=Springer Nature | volume=547 | issue=7663 | year=2017 | issn=0028-0836 | doi=10.1038/nature22968 | pmid=28726833 | pages=306–310 | bibcode=2017Natur.547..306C | url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | hdl=2440/107043 | s2cid=205257212 | hdl-access=free | access-date=24 September 2019 | archive-date=25 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191025030937/https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/107043/2/hdl_107043.pdf | url-status=live }}</ref> Vanaf die 17de of 18de eeu n.C. het handelaars van Sulawesi stewige seisoenale handelsbande met die inheemse volke van die Kimberley-streek, die hedendaagse Noordelike Gebied en Arnhemland gesmee.<ref name="Macknight-2011">{{cite journal | title = The view from Marege': Australian knowledge of Makassar and the impact of the trepangindustry across two centuries | last = Macknight | first = Charles Campbell | journal = [[Aboriginal History]] | year = 2011 | volume = 35 | pages = 121–143 | jstor = 24046930 | doi = 10.22459/AH.35.2011.06 | doi-access = free}}</ref> Hulle het seekomkommers vir Chinese markte versamel en verskeie goedere en tegnologieë aan die inheemse volke bekendgestel. Daar is beduidende bewyse van kontak met Makassan-vissers in voorbeelde van inheemse Australiese rotskuns en basskilderkuns van Noord-Australië, met die Makassan-prou 'n prominente kenmerk.{{sfn|Taçon|May|Fallon|Travers|2010}}<ref>{{cite news |last=Woodford |first=J. |work=The Sydney Morning Herald |date=20 September 2008 |title=The Rock Art That Redraws Our History |url=http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |access-date=6 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920040854/http://www.smh.com.au/news/national/the-rock-art-that-redraws-our-history/2008/09/19/1221331206960.html |archive-date=20 September 2008}}</ref> [[Lêer:Northern Territory (MODIS 2018-07-30).jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van die Noordelike Gebied]] === Koloniale administrasie === Met die koms van die Britte was daar vier vroeë pogings aangewend om in die strawwe omgewing van die noordelike kus nedersettings te vestig, waarvan drie weens hongersnood en wanhoop misluk het. Die gebied wat nou deur die Noordelike Gebied beset word, was van 1825 tot 1863 deel van koloniale [[Nieu-Suid-Wallis]], behalwe vir 'n kort tydjie van Februarie tot Desember 1846, toe dit deel van die kortstondige kolonie Noord-Australië was. Die Noordelike Gebied was deel van [[Suid-Australië]] van 1863 tot 1911, en onder sy administrasie is die ''Overland Telegraph Line'' tussen 1870 en 1872 gebou.<ref>{{cite web |author=National Museum of Australia |author-link=National Museum of Australia |date=2022-09-28 |title=National Museum of Australia – Overland telegraph |publisher=[[National Museum of Australia]] |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330000552/https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/overland-telegraph |archive-date=30 March 2020 |access-date=2025-04-28 }}</ref> Vanaf sy stigting in 1869 was die Port Darwin vir baie dekades die belangrikste voorsieningspunt vir die gebied. 'n Spoorweg is tussen 1883 en 1889 tussen Palmerston en Pine Creek gebou as deel van die Noord-Australiese Spoorweg. Die ekonomiese patroon van veeteelt en mynbou is so gevestig dat daar teen 1911 513 000 beeste was. Victoria River Downs-stasie, 686 kilometer wes van Darwin,<ref>{{Cite web |title=Distance from Darwin to Victoria River Downs (DRW – VCD) |url=https://www.airmilescalculator.com/distance/drw-to-vcd/ |access-date=2024-09-17 |website=Air Miles Calculator |language=en}}</ref> was eens die grootste veeplaas ter wêreld. [[Goud]] is in 1872 by Grove Hill en in 1871 by Pine Creek, Brocks Creek, Burundi ontdek en [[koper]] is by Dalyrivier ontdek.<ref>{{Cite report|last=Otterman|first=D.|date=2004|title=Daly River Project, Annual report for EL 22495, EL 22496, EL 22498 and EL 23595, for the period 6 September 2003 to 5 September 2004|url=https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|access-date=21 July 2021|archive-date=21 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721183556/https://geoscience.nt.gov.au/gemis/ntgsjspui/handle/1/83631|url-status=live}}</ref> === Federale gebied === Op 1 Januarie 1911, 'n dekade na Federasie, is die Noordelike Gebied van Suid-Australië geskei, saam met die Australiese Hoofstadgebied van NSW en aan federale beheer oorgedra. Alfred Deakin het destyds gemeen: “[V]ir my was die vraag nie soseer kommersieel van aard nie, maar nasionaal — eerstens, tweedens, derdens en laastens. Óf ons moes daarin slaag om die noordelike gebied te bevolk, óf ons moes ons onderwerp aan die oordrag daarvan aan ’n ander nasie.”<ref>{{cite book|last=Walker|first=David|title=Anxious Nation: Australia and the Rise of Asia, 1850–1939|year=1999|publisher=[[University of Queensland Press]]|isbn=978-0702231315|page=122|url=https://books.google.com/books?id=spS6AAAAIAAJ}}</ref> Teen die einde van 1912 was daar 'n groeiende gevoel dat die naam "Noordelike Gebied" onbevredigend was.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5351157|title=The Territory: Federal Policy Criticised|newspaper=The Advertiser|location=Adelaide|date=14 November 1912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article15375411|title=House of Representatives|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=14 November 1912}}</ref> Die name "Kingsland" (na Koning George V en om met Queensland ooreen te stem), "Centralia" en "Territoria" is voorgestel, met Kingsland wat in 1913 die voorkeurkeuse geword het. Die naamsverandering is egter nooit deurgevoer nie.<ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article59253861|title=Territoria or Kingsland!|newspaper=[[The Register (Adelaide)|The Register]]|date=16 April 1914}}</ref><ref>{{cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|title=Kingsland: New name for the Northern Territory|newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=22 April 1913|access-date=1 May 2017|archive-date=10 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210053040/http://nla.gov.au/nla.news-article5396815|url-status=live}}</ref> ==== Verdeling in Noord-Australië en Sentraal-Australië ==== Vir 'n kort tydjie, tussen 1927 en 1931, was die Noordelike Gebied verdeel in Noord-Australië en Sentraal-Australië met die 20ste breedtegraad suid as grens. Kort na hierdie tyd is dele van die Noordelike Gebied in die Kimberley-plan oorweeg as 'n moontlike terrein vir die vestiging van 'n Joodse Tuisland, wat verstaanbaar as die "Onbeloofde Land" beskou word.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article18097828 |title=Wasted Years |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |issue=34,577 |location=New South Wales, Australia |date=16 October 1948 |access-date=20 July 2019 |page=6 |via=National Library of Australia}}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article43802260 |title=Immigration Scheme That Failed |newspaper=[[The Advertiser (Adelaide)]] |volume=91 |issue=28178 |location=South Australia |date=29 January 1949 |access-date=20 July 2019 |page=8 |via=National Library of Australia}}</ref> Gedurende die vroeë 20ste eeu is die suidelike deel van die gebied as die "laaste grens" van Australiese nedersetting beskou, waar 'simpatieke blankes' gehoop het dat Aboriginale tradisies steeds beoefen sou word.<ref name="O'Brien">{{cite journal |date=2015 |title=Hunger and the humanitarian frontier |last=O'Brien |first=Anne |url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |journal=Aboriginal History |publisher=Aboriginal History Inc. ANU Press |volume=39 |access-date=30 May 2023 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604131320/https://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p332783/html/article05.xhtml?referer=1790&page=11 |url-status=live }}</ref> Konflikte het ontstaan ​​as gevolg van die hulpbronskaarste en die broosheid van die veebedryf, en die gebied was vol inheemse 'bosbandiete' wat beeste vir voedsel gejaag het weens werkskaarste by veeboere. Dit is vererger deur 'n droogte tussen 1925 en 1929 wat gelei het tot die dood van 85 persent van die kinders by die Hermannsburg-sendingstasie in Sentraal-Australië. Intussen was wit houdings teenoor Aboriginale mense paternalisties, verskeur tussen die begeerte om hulle in tye van honger te help en die vrees om hulle te "verarm" en hul aansporings om te werk te verminder. In die Coniston-slagting van 1928 is strafekspedisies deur wit koloniste onder leiding van die Noordelike Gebiedspolisiekonstabel William George Murray uitgevoer in reaksie op die moord op 'n dingojagter, wat gelei het tot die dood van dosyne tot honderde mense van die Warlpiri-, Anmatyerre- en Kaytetye-groepe.<ref name="Bradley">{{cite book |last1=Bradley |first1=Michael |title=Coniston |date=2019 |publisher=UWA Press |location=Perth|isbn=9781760801045}}</ref> Dit was een van vele slagtings van Aboriginale mense in die streek.<ref>{{Cite web |last= |title=Some Known Frontier Conflicts in the Northern Territory |url=https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |access-date=2024-09-17 |website=Australian Frontier Conflicts |language=en-AU |archive-date=17 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917230217/https://australianfrontierconflicts.com.au/timelines/some-known-frontier-conflicts-in-the-northern-territory/ |url-status=live }}</ref> ==== Na die Tweede Wêreldoorlog ==== Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die grootste deel van die Noordelike Helfte onder militêre regering geplaas. Dit is die enigste keer sedert die Federasie dat 'n deel van 'n Australiese staat of gebied onder militêre beheer was. Na die oorlog is beheer oor die hele gebied teruggegee aan die Statebond. Die bombardement van Darwin het op 19 Februarie 1942 plaasgevind. Dit was die grootste enkele aanval ooit deur 'n buitelandse moondheid op Australië uitgevoer. Bewyse van Darwin se Tweede Wêreldoorlog-geskiedenis word gevind by 'n verskeidenheid bewaarde terreine in en om die stad, insluitend ammunisiebunkers, landingsbane, olietonnels en museums. Die hawe is beskadig in die Japannese lugaanvalle van 1942. Dit is daarna herstel.<ref>{{cite web |last1=Thiem |first1=David |title=Semaphore: 75 Years After the Bombing of Darwin a Story of Reconciliation Hope and Peace |url=https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |website=Semaphore |publisher=Royal Australian Navy |access-date=14 June 2024 |archive-date=14 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614125410/https://seapower.navy.gov.au/media-room/publications/semaphore-04-17 |url-status=live }}</ref> In die laat 1960's het verbeterde paaie in aangrensende state wat met die gebied verbind het, hawevertragings en vinnige ekonomiese ontwikkeling tot onsekerheid in hawe- en streeksinfrastruktuurontwikkeling gelei. As gevolg van die Kommissie van Ondersoek, wat deur die Administrateur<ref>[http://catalogue.nla.gov.au/Records/a590549]{{Dead link|date=July 2012}}</ref> ingestel is, is hawewerkreëlings verander, vasmeer belegging uitgestel en 'n hawemeesterplan opgestel.<ref>{{cite book|url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|title=Darwin and Northern Territory freight transport study|editor-last=Australia|date=30 April 1977|publisher=Australian Government Publishing Service|isbn=9780642033512|access-date=30 April 2019|via=National Library of Australia (new catalog)|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430152242/https://catalogue.nla.gov.au/Record/2794315|url-status=live}}</ref> Uitbreiding van spoorvervoer was toe nie oorweeg nie weens lae vragvolumes. [[Aborigines]] in die gebied het gesukkel vir regte op grond en billike lone. In 1963 het die Yolngu-mense van Arnhemland twee petisies, bekend as die Yirrkala-baspetisies, by die Australiese Parlement ingedien om te protesteer teen die feit dat hul grond sonder voorafgaande konsultasie vir die ontginning van [[bauxiet]] oorgeneem is.<ref name=founding>{{cite web| url=https://www.foundingdocs.gov.au/item-did-104.html|title= Yirrkala bark petitions 1963 (Cth)|website= Documenting A Democracy|publisher=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date = 8 January 2026}}</ref><ref>{{cite book | last=Wright | first=Clare|author-link = Clare Wright | title=Näku Dhäruk: The Bark Petitions: How the People of Yirrkala Changed the course of Australian democracy | publisher=Text Publishing Company | date=1 October 2024 | isbn=978-1-922330-86-4 | url=https://books.google.com/books?id=jRG00AEACAAJ}}</ref> Nog 'n belangrike gebeurtenis in hierdie stryd was die staking en wegstap deur die Gurindji-mense by Wave Hill-veestasie in 1966. Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' (NTCAR) het die stakers ondersteun en publisiteit verskaf.<ref name=ntcar>{{cite web | title=Northern Territory Council for Aboriginal Rights | publisher=National Museum of Australia | date=26 November 2018 | url=https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | access-date=30 November 2020 | archive-date=14 May 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210514125342/https://www.nma.gov.au/explore/features/indigenous-rights/organisations/expansion-folder/northern-territory-council-aboriginal-rights#! | url-status=dead }}</ref> Die federale regering van Gough Whitlam het die ''Woodward Royal Commission'' in Februarie 1973 op die been gebring om ondersoek in te stel na hoe grondregte in die Noordelike Gebied bereik kan word. Regter Woodward se eerste verslag in Julie 1973 het aanbeveel dat 'n Sentrale Landraad en 'n Noordelike Landraad op die been gebring word om die sienings van die inheemse bevolking aan hom voor te lê. 'n Wetsontwerp op Grondregte is opgestel, en die Wet op Aboriginale Grondregte (Noordelike Gebied) van 1976 is op 16 Desember 1976 deur die Fraser-regering aangeneem en het op 26 Januarie 1977 in werking getree.<ref>{{Cite web |title=Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976 |url=http://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |access-date=2022-03-01 |website=legislation.gov.au|archive-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117074252/https://www.legislation.gov.au/Details/C2016C00111/Html/Text |url-status=live }}</ref> Die ''Northern Territory Council for Aboriginal Rights'' is in 1976 ontbind.<ref name="ntcar" /> In 1974, van Kersaand tot Kersdag, is Darwin deur die tropiese [[sikloon]] Tracy verwoes. Ses-en sestig mense sterf tydens Sikloon Tracy, skade van A$837 miljoen word veroorsaak (ongeveer A$8,38 miljard vanaf 2024 {{As of|2024|lc=on}}<ref>{{cite web|url=https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|title=Inflation Calculator|access-date=19 July 2019|author=Reserve Bank of Australia|date=30 October 2015|archive-date=25 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625131710/https://www.rba.gov.au/calculator/annualDecimal.html|url-status=live}}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Severe Tropical Cyclone Tracy |url=https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119220943/https://www.bom.gov.au/cyclone/history/tracy.shtml |archive-date=19 November 2025 |access-date=2026-01-22 |website=www.bom.gov.au |language=en |url-status=live }}</ref> en vernietig ongeveer 70% van Darwin se geboue, waarvan 80% huise is. Die sikloon het meer as 41&nbsp;000 van die 47&nbsp;000 inwoners van die stad dakloos gelaat. Die stad is herbou met baie verbeterde konstruksiekodes en is vandag 'n moderne, aangelegde metropool.<ref>{{Cite web |title=2016-2017 Annual Report |url=https://www.darwin.nt.gov.au/council/about-council/publications-and-forms/2016-2017-annual-report |access-date=2026-01-22 |website=City of Darwin {{!}} Darwin Council, Northern Territory |language=en}}</ref> === Selfregering === In 1978 is selfregering aan die Gebied verleen deur die Wet op die Noordelike Gebied (Selfregering) van 1978, met 'n Wetgewende Vergadering onder leiding van 'n Hoofminister.<ref>{{Cite web |date=2024-09-17 |title=Northern Territory - Indigenous, Autonomy, Self-Government {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |access-date=2024-09-18 |website=www.britannica.com |language=en |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022125/https://www.britannica.com/place/Northern-Territory/Government-and-society |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-05-13 |title=History of Self Government |url=https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |access-date=2024-09-18 |website=Territory Day |language=en-AU |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909023053/https://territoryday.nt.gov.au/history-of-self-government/ |url-status=live }}</ref> Die Administrateur van die Noordelike Gebied is nog 'n belangrike posisie in die regering en hulle tree op as die Koning se verteenwoordiger in die Gebied en 'n deel van hul rol is die aanstelling van die Hoofminister.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2023-09-22 |title=Role of the Administrator |url=https://govhouse.nt.gov.au/the-administrator/role-of-the-administrator |access-date=2024-09-18 |website=govhouse.nt.gov.au |language=en}}</ref> Die Gebied publiseer ook amptelike kennisgewings in sy eie Staatskoerant.<ref>{{Cite web |last=Government |first=Northern Territory |date=2024-07-18 |title=Government Gazettes |url=https://nt.gov.au/about-government/gazettes |access-date=2024-09-18 |website=nt.gov.au |language=en |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930205148/https://nt.gov.au/about-government/gazettes |url-status=live }}</ref> In die 1980's is bewaringsgerigte gebiede in die Noordelike Gebied soos die Kakadu Nasionale Park en die Uluru-Kata Tjuta Nasionale Park op die UNESCO-wêrelderfenislys opgeneem vir hul mengsel van natuurlike erfenis en Aboriginale kultuur. Gedurende 1995–96 was die Noordelike Gebied kortliks een van die min plekke in die wêreld met wettige vrywillige genadedood, totdat die Federale Parlement die wetgewing omvergewerp het.<ref>{{cite web|url=http://www.nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|title=Select Committee on Euthanasia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302220134/http://nt.gov.au/lant/parliament/committees/rotti/parldebate.shtml|archive-date=2 March 2011|date=13 September 2007|publisher=Legislative Assembly of the Northern Territory}}</ref> Voordat die oorheersende wetgewing uitgevaardig is, het vier mense die wet, ondersteun deur dr. Philip Nitschke, gebruik.<ref>{{Cite web |last=Fedele |first=Robert |date=2024-02-11 |title=How the Northern Territory trailblazed Australia's voluntary assisted dying laws |url=https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |access-date=2024-09-18 |website=Australian Nursing & Midwifery Journal |language=en-AU |archive-date=7 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907121453/https://anmj.org.au/how-the-northern-territory-trailblazed-australias-voluntary-assisted-dying-laws/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Maitland-Newcastle |first=Catholic Diocese of |title=Philip Nitschke and 'rational suicide' {{!}} Catholic Diocese of Maitland-Newcastle |url=https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |access-date=2024-09-18 |website=www.mn.catholic.org.au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918002224/https://www.mn.catholic.org.au/news-events/news/philip-nitschke-and-rational-suicide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last=Davey |first=Melissa |date=2016-04-22 |title=Philip Nitschke, the man who thinks we should all choose when to die |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |access-date=2024-09-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=8 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161008060404/https://www.theguardian.com/australia-news/2016/apr/22/philip-nitschke-choose-when-to-die-euthanasia-advocate |url-status=live }}</ref> == Geografie == Daar is baie klein nedersettings versprei oor die gebied, maar die groter bevolkingsentrums is geleë op die enkele geplaveide pad wat Darwin met Suid-Australië verbind, die Stuart-snelweg, wat aan die plaaslike bevolking eenvoudig as "die spoor" bekend staan. Die Noordelike Gebied is die tuiste van baie skouspelagtige natuurlike rotsformasies, insluitend [[Uluru|Uluru/Ayers Rock]] en Kata Tjuta/The Olgas in die Sentraal-Australiese streek en Kakadu Nasionale Park in die noorde. Elke een van hierdie terreine word as heilig geag deur die plaaslike Aboriginale bevolking en het belangrike internasionale toeriste-aantreklikhede en erkende UNESCO- [[wêrelderfenisgebied]]e geword.<ref>{{Cite web |title=World Heritage: Uluru-Kata Tjuta National Park |url=https://parksaustralia.gov.au/uluru/discover/highlights/world-heritage/#:~:text=Uluru-Kata%20Tjuta%20National%20Park%20is%20included%20on%20the%20UNESCO,animals,%20and%20outstanding%20natural%20beauty. |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Heritage: Kakadu |url=https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |access-date=2024-09-18 |website=parksaustralia.gov.au |language=en-au |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022631/https://parksaustralia.gov.au/kakadu/discover/world-heritage/ |url-status=live }}</ref> Die noordelike gedeelte van die gebied bestaan ​​hoofsaaklik uit tropiese [[savanne]]s, wat uit verskeie afsonderlike [[Ekostreek|ekostreke]] bestaan ​​– Arnhem Land tropiese savanne, Carpentaria tropiese savanne, Kimberley tropiese savanne, Victoria Plains tropiese savanne en Mitchell Grass Downs. Die suidelike gedeelte van die gebied is bedek met [[woestyn]] en [[Xerofiet|xerofitiese]] struikgewasse, insluitend die Groot Sandy-Tanami-woestyn, Simpson-woestyn en die xerofitiese struikgewasse van die Sentrale Reekse. Daar is ook 'n uitgebreide reeks rivierstelsels in die gebied. Hierdie riviere sluit in: die Alligatorriviere, Dalyrivier, Finkerivier, McArthurrivier, Roperrivier, Toddrivier en Victoriarivier. Die Hayrivier is 'n rivier suidwes van [[Alice Springs]], met die Marshallrivier, Arthur Creek, Camel Creek en Bore Creek wat daarin vloei.<ref>{{cite web|url=http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|title=Hay River|website=Bonzle.com|access-date=10 June 2019|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726193944/http://www.bonzle.com/c/a?a=p&p=212462&cmd=sp|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Northern Territory|Noordelike Gebied}} * {{Wikivoyage-inlyn|Northern_Territory|Noordelike Gebied}} * {{en}} [https://nt.gov.au/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Northern-Territory|title=Northern Territory|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} {{Saadjie}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Noordelike Gebied| ]] ga48a09m8cyhq5xxyn3wd7e4oeeaqma 0 55181 2908560 2881115 2026-06-01T18:00:15Z SpesBona 2720 + 2026 2908560 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor UEFA se Europese sokkertoernooi, vir ander gebruike, sien [[Champions League (dubbelsinnig)]].'' {{Inligtingskas Sportliga | naam = UEFA Champions League | huidige_seisoen = 2026–27 UEFA Champions League | beeld = UEFA Champions League logo.svg | beskrywing = 250px | beeldonderskrif = Kenteken van die UEFA Champions League | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1955 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[UEFA]] | inougureel = 1956 | lande = [[Europa]] | divisies = | spanne = 32 (groepfase) | onlangse_kamp = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] (2026) | verwante_komps = UEFA Superbeker<br />[[UEFA Europa League]]<br />[[FIFA-Klubwêreldbeker]] | borg = }} [[Lêer:Beginning Arsenal Sevilla.jpg|duimnael|Kenteken van die ''Champions League'' op die veld voor die wedstryd tussen [[Arsenal London]] en [[Sevilla FC]] in 2007]] [[Lêer:Trofeo UEFA Champions League.jpg|duimnael|Die trofee waarom sedert 1967 meegeding word]] [[Lêer:UEFA members Champs League group stage.png|duimnael|Kaart van UEFA-lidlande wat in die UEFA Champions League verteenwoordig is: {{sleutel|#67E863|UEFA-lidland wat tydens die groepfase verteenwoordig is}} {{sleutel|#6085EF|UEFA-lidland wat nie tydens die groepfase verteenwoordig is nie}} {{sleutel|#C0C0C0|Nie 'n UEFA-lidland nie}}]] Die '''UEFA Champions League''' is die grootste bekertoernooi vir [[sokker]]klubs ter wêreld. Die ''Champions League'' is 'n uitkloptoernooi vir [[Europa|Europese]] sokkerklubs wat hoog in hulle nasionale ligas geëindig het (sterker liga's sal meer klubs as swakker liga's afvaardig). Die toernooi word deur [[UEFA]] georganiseer. Die toernooi begin met die groepuitdunne, waar die boonste twee spanne in elke groep van vier in die uitklopfase van die toernooi speel. Die spanne wat derde in die groep eindig speel verder in die [[UEFA Europa League|Europa League]]. Daar word algemeen na die wenner van die ''Champions League'' verwys as die sterkste sokkerspan ter wêreld. Die huidige kampioen is [[Paris Saint-Germain]]. In 2026 het hulle [[Arsenal F.C.]] met 4–3 [[Strafskop (sokker)|n.S.]] in die eindstryd geklop en sodoende hul tweede Kampioenebeker ingepalm. == Wenners == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |- style="background:#C1D8FF;" !Jaar !Wenner !Telling !Naaswenner |- style="background:#F5FAFF;" | 1956 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 4–3 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Stade Reims]] |- | 1957 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 2–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Fiorentina]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1958 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 3–2 nv || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] |- | 1959 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 2–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Stade Reims]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1960 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 7–3 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Eintracht Frankfurt]] |- | 1961 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] || 3–2 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1962 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] || 5–3 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] |- | 1963 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 2–1 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1964 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] || 3–1 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] |- | 1965 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] || 1–0 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1966 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 2–1 || {{vlagikoon|Joegoslawië}} [[Partizan Belgrado]] |- | 1967 || {{vlagikoon|Skotland}} [[Celtic FC|Celtic]] || 2–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1968 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] || 4–1 nv || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] |- | 1969 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 4–1 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1970 || {{vlagikoon|Nederland}} [[Feyenoord]] || 2–1 nv || {{vlagikoon|Skotland}} [[Celtic FC|Celtic]] |- | 1971 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] || 2–0 || {{vlagikoon|Griekeland}} [[Panathinaikos FC|Panathinaikos]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1972 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] || 2–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] |- | 1973 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1974 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 4–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] |- | 1975 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 2–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Leeds United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1976 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 1–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Saint-Étienne]] |- | 1977 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 3–1 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfL Borussia Mönchengladbach]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1978 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 1–0 || {{vlagikoon|België}} [[Club Brugge]] |- | 1979 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Nottingham Forest]] || 1–0 || {{vlagikoon|Swede}} [[Malmö FF]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1980 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Nottingham Forest]] || 1–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Hamburger SV]] |- | 1981 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 1–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1982 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Aston Villa]] || 1–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] |- | 1983 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Hamburger SV]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1984 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 1–1 e.a.t. || {{vlagikoon|Italië}} [[AS Roma]] |- | 1985 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] || 1–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1986 || {{vlagikoon|Roemenië}} [[FC Steaua Boekarest]] || 0–0 wns || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] |- | 1987 || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto]] || 2–1 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1988 || {{vlagikoon|Nederland}} [[PSV Eindhoven]] || 0–0 wns || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] |- | 1989 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 4–0 || {{vlagikoon|Roemenië}} [[FC Steaua Boekarest]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1990 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 1–0 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Benfica]] |- | 1991 || {{vlagikoon|Joegoslawië}} [[Rooi Ster Belgrado]] || 0–0 wns || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Olympique de Marseille]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1992 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 1–0 nv || {{vlagikoon|Italië}} [[Sampdoria]] |- | 1993 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Olympique de Marseille]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1994 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 4–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] |- | 1995 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1996 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] || 1–1 wns || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] |- | 1997 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] || 3–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1998 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- | 1999 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] || 2–1 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2000 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 3–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF|Valencia]] |- | 2001 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 1–1 wns || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF|Valencia]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2002 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 2–1 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |- | 2003 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 0–0 wns || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2004 || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto]] || 3–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[AS Monaco]] |- | 2005 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 3–3 wns || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2006 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 2–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | 2007 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Milan]] || 2–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2008 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] || 1–1 wns || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC]] |- | 2009 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 2–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2010 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] || 2–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] |- | 2011 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 3–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2012 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC|Chelsea]] || 1–1 wns || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] |- | 2013 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 2–1 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2014 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 4–1 nv || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] |- | 2015 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 3–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2016 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 5–3 ns || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] |- | 2017 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 4–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2018 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 3–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] |- | 2019 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 2–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Tottenham Hotspur]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2020 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 1–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] |- | 2021 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC]] || 1–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester City FC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2022 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 1–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] |- | 2023 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester City FC]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2024 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 2–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] |- | 2025 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] || 5–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2026 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] || 4–3 nS || {{vlagikoon|Engeland}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html rsssf.com: ''European Champions' Cup''] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/UEFA-Champions-League|title=UEFA Champions League|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Junie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:UEFA]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] 1j7rbadygk0eivwh41ra133d90imu0b 0 55182 2908561 2894741 2026-06-01T18:00:23Z SpesBona 2720 + 2026 2908561 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = UEFA Europa League | huidige_seisoen = 2026–27 UEFA Europa League | beeld = UEFA Europa league logo.svg | beskrywing = | beeldonderskrif = Kenteken van die UEFA Europa League | sportsoort = [[Sokker]] | gestig = 1955 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[UEFA]] | inougureel = 1955–1958 | lande = [[Europa]] | divisies = | spanne = 48 (groepfase) | onlangse_kamp = {{vlagikoon|Engeland}} [[Aston Villa]] (2026) | verwante_komps = UEFA Superbeker<br />[[UEFA Champions League]]<br />[[FIFA-Klubwêreldbeker]] | borg = }} [[Lêer:Europa league.jpg|duimnael|Kenteken van die ''Europa League'' op die veld voor die wedstryd tussen [[BSC Young Boys]] en [[Zenit Sint Petersburg|FC Zenit Sint Petersburg]] in 2011]] [[Lêer:Coppauefa.png|duimnael|Die trofee waarom sedert 1972 meegeding word]] [[Lêer:UEFA members Europa League group stage.png|duimnael|Kaart van UEFA-lidlande wat in die UEFA Europa League verteenwoordig is: {{sleutel|#67E863|UEFA-lidland wat tydens die groepfase verteenwoordig is}} {{sleutel|#6085EF|UEFA-lidland wat nie tydens die groepfase verteenwoordig is nie}} {{sleutel|#C0C0C0|Nie 'n UEFA-lidland nie}}]] Die '''UEFA Europa League''' is die tweede [[Europa|Europese]] bekertoernooi vir [[sokker]]klubs ná die [[UEFA Champions League|Champions League]]. Die toernooi word deur [[UEFA]] georganiseer. In 1999 is die toernooi met die [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwenner-beker]] saamgesmelt. Tot 2009 het die toernooi '''UEFA-beker''' geheet, maar nadat die toernooi met die [[UEFA Intertoto-beker|Intertoto-beker]] saamgesmelt het, is die naam verander. Die huidige kampioen is [[Aston Villa]]. In 2026 het hulle die beker (vir die eerste keer) ingepalm deur [[SC Freiburg]] in die eindstryd met 3–0 te klop. == Wenners == {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="text-align:center; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |- style="background:#C1D8FF;" !Jaar !Wenner !Telling !Naaswenner |- style="background:#F5FAFF;" | 1955–1958 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 2–2 & 6–0 || {{vlagikoon|Engeland}} ''London XI'' |- | 1958–1960 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 0–0 & 4–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Birmingham City FC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1961 || {{vlagikoon|Italië}} [[AS Roma]] || 2–2 & 2–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Birmingham City FC]] |- | 1962 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF]] || 6–2 & 1–1 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1963 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF]] || 1–2 & 2–0 || {{vlagikoon|Joegoslawië}} [[Dynamo Zagreb]] |- | 1964 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Zaragoza]] || 2–1 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1965 || {{vlagikoon|Hongarye}} [[Ferencvárosi TC]] || 1–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- | 1966 || {{vlagikoon|Spanje}} [[FC Barcelona]] || 0–1 & 4–2 <small>nv</small> || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Zaragoza]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1967 || {{vlagikoon|Joego-Slawië}} [[Dynamo Zagreb]] || 2–0 & 0–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Leeds United FC|Leeds United]] |- | 1968 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Leeds United FC|Leeds United]] || 1–0 & 0–0 || {{vlagikoon|Hongarye}} [[Ferencvárosi TC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1969 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Newcastle United FC|Newcastle United]] || 3–0 & 2–3 || {{vlagikoon|Hongarye}} [[Újpest Dózsa]] |- | 1970 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] || 1–3 & 3–0 || {{vlagikoon|België}} [[RSC Anderlecht]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1971 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Leeds United FC|Leeds United]] || 2–2 & 1–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- | 1972 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Tottenham Hotspur]] || 2–1 & 1–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Wolverhampton Wanderers FC|Wolverhampton Wanderers]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1973 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 3–0 & 0–2 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfL Borussia Mönchengladbach]] |- | 1974 || {{vlagikoon|Nederland}} [[Feyenoord]] || 2–2 & 2–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Tottenham Hotspur]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1975 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfL Borussia Mönchengladbach]] || 0–0 & 5–1 || {{vlagikoon|Nederland}} [[FC Twente]] |- | 1976 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 3–2 & 2–1 || {{vlagikoon|België}} [[Club Brugge]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1977 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] || 1–0 & 1–2 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Athletic Bilbao]] |- | 1978 || {{vlagikoon|Nederland}} [[PSV Eindhoven]] || 0–0 & 3–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[SC Bastia]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1979 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfL Borussia Mönchengladbach]] || 1–1 & 1–0 || {{vlagikoon|Joego-Slawië}} [[Rooi Ster Belgrado]] |- | 1980 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Eintracht Frankfurt]] || 2–3 & 1–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfL Borussia Mönchengladbach]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1981 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Ipswich Town]] || 3–0 & 2–4 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AZ Alkmaar|AZ '67]] |- | 1982 || {{vlagikoon|Swede}} [[IFK Göteborg]] || 1–0 & 3–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Hamburger SV]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1983 || {{vlagikoon|België}} [[RSC Anderlecht]] || 1–0 & 1–1 || {{vlagikoon|Portugal}} [[SL Benfica|Benfica]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1984 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Tottenham Hotspur]] || 1–1 & 1–1 <small>wns</small> || {{vlagikoon|België}} [[RSC Anderlecht]] |- | 1985 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 3–0 & 0–1 || {{vlagikoon|Hongarye}} [[Videoton FC|Székesfehérvári Videoton SC]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1986 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || 5–1 & 0–2 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[1. FC Keulen]] |- | 1987 || {{vlagikoon|Swede}} [[IFK Göteborg]] || 1–0 & 1–1 || {{vlagikoon|Skotland}} [[Dundee United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1988 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] || 3–0 & 0–3 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Spanje}} [[RCD Espanyol]] |- | 1989 || {{vlagikoon|Italië}} [[SSC Napoli]] || 2–1 & 3–3 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[VfB Stuttgart]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1990 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] || 3–1 & 0–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] |- | 1991 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] || 2–0 & 0–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[AS Roma]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1992 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] || 2–2 & 0–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Torino FC]] |- | 1993 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] || 3–1 & 3–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1994 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] || 1–0 & 1–0 || {{vlagikoon|Oostenryk}} [[Austria Salzburg]] |- | 1995 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Parma]] || 1–0 & 1–1 || {{vlagikoon|Italië}} [[Juventus Football Club|Juventus]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1996 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Bayern München]] || 2–0 & 3–1 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Girondins de Bordeaux]] |- | 1997 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[FC Schalke 04]] || 1–0 & 0–1 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] |- style="background:#F5FAFF;" | 1998 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] || 2–0 || {{vlagikoon|Italië}} [[Società Sportiva Lazio|Lazio]] |- | 1999 || {{vlagikoon|Italië}} [[AC Parma]] || 3–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Olympique de Marseille]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2000 || {{vlagikoon|Turkye}} [[Galatasaray SK (sokker)|Galatasaray]] || 0–0 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Engeland}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- | 2001 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] || 5–4 <small>nv</small> || {{vlagikoon|Spanje}} [[CD Alavés]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2002 || {{vlagikoon|Nederland}} [[Feyenoord]] || 3–2 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] |- | 2003 || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto]] || 3–2 <small>nv</small> || {{vlagikoon|Skotland}} [[Celtic FC|Celtic]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2004 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Valencia CF]] || 2–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Olympique de Marseille]] |- | 2005 || {{vlagikoon|Rusland}} [[CSKA Moskou]] || 3–1 || {{vlagikoon|Portugal}} [[Sporting CP|Sporting Lissabon]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2006 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 4–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Middlesbrough FC]] |- | 2007 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 2–2 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Spanje}} [[RCD Espanyol]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2008 || {{vlagikoon|Rusland}} [[Zenit Sint Petersburg]] || 2–0 || {{vlagikoon|Skotland}} [[Glasgow Rangers|Rangers FC]] |- | 2009 || {{vlagikoon|Oekraïne}} [[FK Sjachtar Donetsk|Sjachtar Donetsk]] || 2–1 <small>nv</small> || {{vlagikoon|Duitsland}} [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2010 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] || 2–1 <small>nv</small> || {{vlagikoon|Engeland}} [[Fulham FC]] |- | 2011 || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto]] || 1–0 || {{vlagikoon|Portugal}} [[SC Braga]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2012 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] || 3–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Athletic Bilbao]] |- | 2013 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC|Chelsea]] || 2–1 || {{vlagikoon|Portugal}} [[SL Benfica|Benfica]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2014 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 4–2 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Portugal}} [[SL Benfica|Benfica]] |- | 2015 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 3–2 || {{vlagikoon|Oekraïne}} [[FC Dnipro Dnipropetrowsk|Dnipro Dnipropetrowsk]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2016 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC ]] || 3–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Liverpool FC]] |- | 2017 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] || 2–0 || {{vlagikoon|Nederland}} [[AFC Ajax]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2018 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Atlético Madrid]] || 3–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Olympique de Marseille]] |- | 2019 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC|Chelsea]] || 4–1 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Arsenal F.C.|Arsenal]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2020 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 3–2 || {{vlagikoon|Italië}} [[FC Internazionale Milano]] |- | 2021 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Villarreal CF]] || 11–10 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2022 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Eintracht Frankfurt]] || 5–4 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Skotland}} [[Glasgow Rangers|Rangers FC]] |- | 2023 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Sevilla FC]] || 4–1 <small>wns</small> || {{vlagikoon|Italië}} [[AS Roma]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2024 || {{vlagikoon|Italië}} [[Atalanta Bergamasca Calcio|Atalanta]] || 3–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] |- | 2025 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Tottenham Hotspur]] || 1–0 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Manchester United]] |- style="background:#F5FAFF;" | 2026 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Aston Villa]] || 3–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[SC Freiburg]] |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/ Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.rsssf.com/tablese/ec3b.html rsssf.com: ''UEFA Cup''] {{Normdata}} [[Kategorie:UEFA]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies]] tsbalo9sdkcq1ees81j620jql7myf5g 0 55220 2908723 1824926 2026-06-02T07:13:36Z JMK 649 dorpe, berg, riviere 2908723 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Jozini |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit|Umkhanyakude]] |kode=KZN272 |tipe=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |burgemeester=Delani Mabika (IFP) |hoofstad=[[Jozini]] |bevolking=186 502 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Swazi]] |area= 3 442 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Jozini highlighted (2011).svg }} Die '''Jozini Plaaslike Munisipaliteit''' is een van die [[Plaaslike Munisipaliteit|plaaslike munisipaliteite]] in die [[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpe [[Ingwavuma]], [[Jozini]] (administratiewe setel) en [[Mkuze]], asook die [[Mkhuze-wildreservaat]] is in die munisipaliteit geleë. Die suidpunt van die [[Lebomboberge]] met etlike ravyne waardeur laeveldse riviere hul weg ooswaarts baan, is ook hier. Hieronder tel die [[Maputorivier|Maputo]]-, [[Ingwavumarivier|Ingwavuma-]], [[Pongolarivier|Pongola]]-, [[Mkuzerivier|Mkuze]]- en die (mees noordelike<!--minstens drie riviere so genaamd-->) Msunduzirivier. Baie spruite ontspring aan die ooshange van die Lebombo, om by voorgenoemde riviere aan te sluit. {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] lptdouwnpwwrgchnx8jpl2kbc7eox5r 2908726 2908723 2026-06-02T07:18:55Z JMK 649 +gehug 2908726 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Jozini |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit|Umkhanyakude]] |kode=KZN272 |tipe=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |burgemeester=Delani Mabika (IFP) |hoofstad=[[Jozini]] |bevolking=186 502 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Swazi]] |area= 3 442 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Jozini highlighted (2011).svg }} Die '''Jozini Plaaslike Munisipaliteit''' is een van die [[Plaaslike Munisipaliteit|plaaslike munisipaliteite]] in die [[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpe [[Ingwavuma]], [[Jozini]] (administratiewe setel), [[Lake View, Jozini|Lake View]] en [[Mkuze]], asook die [[Mkhuze-wildreservaat]] is in die munisipaliteit geleë. Die suidpunt van die [[Lebomboberge]] met etlike ravyne waardeur laeveldse riviere hul weg ooswaarts baan, is ook hier. Hieronder tel die [[Maputorivier|Maputo]]-, [[Ingwavumarivier|Ingwavuma-]], [[Pongolarivier|Pongola]]-, [[Mkuzerivier|Mkuze]]- en die (mees noordelike<!--minstens drie riviere so genaamd-->) Msunduzirivier. Baie spruite ontspring aan die ooshange van die Lebombo, om by voorgenoemde riviere aan te sluit. {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] o0y4d0o3kyge8sw1gi1aescxdinq3x4 2908727 2908726 2026-06-02T07:30:53Z JMK 649 bergpas 2908727 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Jozini |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit|Umkhanyakude]] |kode=KZN272 |tipe=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |burgemeester=Delani Mabika (IFP) |hoofstad=[[Jozini]] |bevolking=186 502 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Swazi]] |area= 3 442 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Jozini highlighted (2011).svg }} Die '''Jozini Plaaslike Munisipaliteit''' is een van die [[Plaaslike Munisipaliteit|plaaslike munisipaliteite]] in die [[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. Die dorpe [[Ingwavuma]], [[Jozini]] (administratiewe setel), [[Lake View, Jozini|Lake View]] en [[Mkuze]], asook die [[Mkhuze-wildreservaat]] is in die munisipaliteit geleë. Die suidpunt van die [[Lebomboberge]] met etlike ravyne waardeur laeveldse riviere hul weg ooswaarts baan, is ook hier. Hieronder tel die [[Maputorivier|Maputo]]-, [[Ingwavumarivier|Ingwavuma-]], [[Pongolarivier|Pongola]]-, [[Mkuzerivier|Mkuze]]- en die (mees noordelike<!--minstens drie riviere so genaamd-->) Msunduzirivier. Baie spruite ontspring aan die ooshange van die Lebombo, om by voorgenoemde riviere aan te sluit. Die Cecil Mack-bergpas verskaf 'n deurgang na [[Eswatini]]. {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] im4arfs16bt97esl8kk9zsdps0pt55u 2908730 2908727 2026-06-02T07:48:53Z JMK 649 hofies, N2 2908730 wikitext text/x-wiki {{Tabel_Plaaslike Munisipaliteite_van_Suid-Afrika |naam=Jozini |provinsie=[[KwaZulu-Natal]] |distriksmunisipaliteit=[[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit|Umkhanyakude]] |kode=KZN272 |tipe=[[Plaaslike Munisipaliteit]] |burgemeester=Delani Mabika (IFP) |hoofstad=[[Jozini]] |bevolking=186 502 <small>(2011)</small> |tale=[[Zoeloe]], [[Swazi]] |area= 3 442 |beeld_ligging=Map of KwaZulu-Natal with Jozini highlighted (2011).svg }} Die '''Jozini Plaaslike Munisipaliteit''' is een van die [[Plaaslike Munisipaliteit|plaaslike munisipaliteite]] in die [[Umkhanyakude-distriksmunisipaliteit]] in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]. ==Dorpe en wildtuine== Die dorpe [[Ingwavuma]], [[Jozini]] (administratiewe setel), [[Lake View, Jozini|Lake View]] en [[Mkuze]], asook die [[Mkhuze-wildreservaat]]<!--moontlike herafbakening mog of mag dit uitsluit--> en [[Ndumo-natuurreservaat]] is in die munisipaliteit geleë. ==Paaie== Die [[N2 (Suid-Afrika)|N2]]-roete loop deur die suidelike deel, en die Cecil Mack-bergpas in die noorde verskaf 'n deurgang na [[Eswatini]]. ==Geografie== Die suidpunt van die [[Lebomboberge]] met etlike ravyne waardeur laeveldse riviere hul weg ooswaarts baan, is ook hier. Hieronder tel die [[Maputorivier|Maputo]]-, [[Ingwavumarivier|Ingwavuma-]], [[Pongolarivier|Pongola]]-, [[Mkuzerivier|Mkuze]]- en die (mees noordelike<!--minstens drie riviere so genaamd-->) Msunduzirivier. Baie spruite ontspring aan die ooshange van die Lebombo, om by voorgenoemde riviere aan te sluit. ==Kyk ook== * [[Grensgrot]] {{KwaZulu-Natal saadjie}} {{KwaZulu-Natal Munisipaliteite}} [[Kategorie:Plaaslike Munisipaliteite in KwaZulu-Natal]] t20oex962m30343acf9edudsxdh9hah 0 55950 2908512 2729579 2026-06-01T12:27:28Z JMK 649 +prent 2908512 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ISS022-E-16953 - View of South Africa.jpg|duimnael|regs|290px|Die omgewing van die grenspos uit die ruimte gesien. Die grenspos is digby die samevloeiing van die [[Komatirivier|Komati]]- en [[Krokodilrivier (Mpumalanga)|Krokodil]]riviere, en tussen die dorpe Komatipoort en Ressano Garcia.]] '''Lebombo''' is die grootste grenspos tussen [[Suid-Afrika]] en [[Mosambiek]]. Die grenspos is oop tussen 06:00 en middernag. Die [[N4]] nasionale pad eindig hier. Aan die Mosambiek kant staan die grenspos bekend as [[Ressano Garcia]]. [[Komatipoort]] lê net wes van Lebombo. {| class="wikitable sortable" |- ! !! [[Suid-Afrika]] !! [[Mosambiek]] |- |Grensposnaam || Lebombo || Ressano Garcia |- | Streek || [[Mpumalanga]] || Moamba |- | [[Dorp]]|| [[Komatipoort]] || Ressano Garcia |- | [[Pad]]|| [[N4 (Suid-Afrika)|N4]] || EN4 |- | Koördinate|| {{Koördinate|-25.4426|31.9859|aansig=inlyn|type:landmark_scale:5000|name=Lebombogrenspos}}||{{Koördinate|-25.4437|31.9870|aansig=inlyn|type:landmark_scale:5000|name=Ressano Garcia-grenspos}} |- | Telefoonnommer || +27 (0) 13 793 7311 || |- | Faksnommer || +27 (0) 13 793 7091 || |- | Besigheidsure - Reisigers|| 06:00 - 00:00|| 06:00 - 00:00 |- | Besigheidsure - Algemeen|| 07:30 - 16:15|| |}<ref>{{Cite web |url=http://www.dha.gov.za/index.php/immigration-services/south-african-ports-of-entry |title={{en}} Webblad - South African Ports of Entry |access-date=20 April 2021 |archive-date=15 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615220714/http://www.dha.gov.za/index.php/immigration-services/south-african-ports-of-entry |url-status=dead }}</ref> == Sien ook == * [[Grensposte van Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Grense van Mosambiek]] [[Kategorie:Grense van Suid-Afrika]] 0dbajo3gmuhjx893thvkklpgzptgv6l 0 63189 2908615 2854801 2026-06-01T20:33:46Z Jcb 223 2908615 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jan François Elias Celliers | bynaam = | beeld = Jan F.E. Celliers.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Jan Francois Elias Celliers | geboortedatum = [[12 Januarie]] [[1865]] | geboorteplek = [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], [[Kaapkolonie]] | sterfdatum = {{SDEO|1856|1|12|1940|6|1}} | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]]<br /> [[Unie van Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Digter, dramaturg, essayis | ander = | bekend = Gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Erepenning | party = | religie = | huweliksmaat = Susanna Jacoba Dürr | kinders = Een dogter, 3 seuns | webblad = | handtekening = }} [[Lêer:Jan Celliers.jpg|duimnael|Die skets van Jan Celliers wat afgedruk is op die stofomslag van die boek ''Jan Celliers Ons Volksdigter'', in 1961 saamgestel deur [[P.J. Nienaber]].]] '''Johannes Francois Elias Celliers''' (12 Januarie 1865 – 1 Junie 1940) was 'n [[Afrikaans]]e [[digter]], [[skrywer|kortverhaalskrywer]] en [[dramaturg]]. Hy is veral bekend vir ''Die vlakte en ander gedigte'' (1908) en die epiese gedig ''Martjie'' (1911). Een van sy bekendste gedigte is ''Dis al''.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Celliers het in 1874 met 'n [[ossewa]] na [[Pretoria]] getrek, waar sy vader, [[Jan F. Celliers]] oprigter en eerste redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volksstem]]'' geword het. Hy studeer in Pretoria, [[Stellenbosch]], [[Wellington]] en [[Delft]] (1887–1890). Daarna het hy as landmeter en later as staatsbibliotekaris in Pretoria (1894–1899) gewerk. Tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] was hy op kommando en het hy 'n oorlogsdagboek gehou, wat later gepubliseer is. Ná die oorlog het hy saam met sy gesin na [[Europa]] verhuis, waar hy hom in die letterkunde verdiep het. In 1907 keer het hy en sy gesin na Suid-Afrika terug.<ref name=":0">Geni: http://www.geni.com/people/Johannes-Francois-Elias-Celliers/6000000012479011435</ref> Hy was die medestigter van ''[[Die Brandwag]]'', wat bedoel was om Afrikaans as taal te bevorder. Hy was in hierdie tyd ook in die departement van binnelandse sake in Pretoria werksaam. Van 1918 tot met sy aftrede was hy professor aan die [[Universiteit van Stellenbosch]]. Ná sy aftrede vestig hy hom eers in [[Kaapstad]], maar later op [[Harrismith]] in die [[Vrystaat]]. == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === Johannes Francois Elias Celliers is op [[12 Januarie]] [[1865]] op die plaas Wagenmakersvallei in die distrik [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] (destyds in die [[Kaapkolonie]]) gebore as die oudste kind in die gesin. Hy het ’n broer, Isaac Bisseaux, en drie susters, Susanna Wilhelmina (Sannie), Anna Sibella Magdalena en Hester Maria.<ref>Geni: http://www.geni.com/people/Johannes-Francois-Elias-Celliers/6000000012479011435</ref> Sy suster Sannie trou later met die bekende beeldhouer [[Anton van Wouw]]. Sy vader is die joernalis Jean Francois Celliers en sy moeder is Magdalena Bisseaux. Sy oupa aan moederskant is die bekende sendeling van die Paryse Sendinggenootskap te Wellington, Isaac Bisseaux, wat in [[1829]] na [[Suid-Afrika]] gekom het. Aan vaderskant is hy ’n afstammeling van Josué Sellier (’n ou spelling van Celliers) en Elisabeth Couvret, beide [[Hugenoot|Franse Hugenote]] wat na die herroeping van die [[Edik van Nantes]] uit [[Orléans|Orleans]] gevlug het en na enkele jare in [[Nederland]] in [[1700]] na die Kaap gekom het. Skaars drie jaar na Jan se geboorte trek die familie van [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] na [[Kaapstad]], waar sy vader subredakteur word van ''[[Het Volksblad]]'' en hy begin skoolgaan aan ’n Engelse skool en later aan ’n Skotse kerkskool.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Celliers,_Jan_Franois_Elias{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Van sy agste jaar af begin hy geleidelik doof word. Hierdie doofheid is ’n aangebore gebrek waaraan hy sy hele lewe lank ly en wat veroorsaak dat hy sy latere lewe in eensaamheid slyt.<ref name=":1">{{Cite web |url=http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/jan-fe-celliers-1865-1940/ |title=argiefkopie |access-date=29 September 2016 |archive-date=10 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610120648/http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/jan-fe-celliers-1865-1940/ |url-status=dead }}</ref> In [[1874]] verhuis die gesin per [[ossewa]] na [[Pretoria]], waar Celliers se vader reeds in [[1873]] stigter en redakteur van ''[[Die Volkstem|De Volkstem]]'' word. Die gesin vestig hulle in ’n huis in Boomstraat in Pretoria. Hierdie eiendom word in [[1895]] aan die Staat verkoop vir die oprig van die [[Nasionale Dieretuin van Suid-Afrika|nasionale dieretuin]] wat steeds daar geleë is. Sy vader is later lid van die [[Volksraad]] vir [[Johannesburg]] en stigter van die [[Afrikanerparty]] in [[Transvaal]] kort na die [[slag van Majuba]] in [[1881]]. Tydens die [[Eerste Vryheidsoorlog]] word sy vader in hegtenis geneem weens sy verset teen die Britse bewind. In Pretoria gaan Jan na ’n Engelse kerkskooltjie voordat sy vader hom na meneer Dely se skool op [[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] stuur. Kerkplein was daardie jare die algemene uitspanplek van waens wat dorp toe kom en het ook gedien as die dorp se sportgronde. Meneer Dely word opgevolg deur [[Cornelis van Boeschoten|Cornelis J. van Boeschoten]], later onder[[Staatsekretaris van die Zuid-Afrikaansche Republiek|staatsekretaris]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], by wie Celliers vir die eerste keer Nederlandse onderrig kry. President Burgers stel daarna vir meneer Van Gorkom van Nederland aan as Superintendent van Onderwys in Transvaal en mnr. Van Boeschoten word vervang deur die Nederlandse meneer Kuiper, wat later die Weesheer word. In [[1877]] toe die Engelse Transvaal annekseer word die skool gesluit en dan werk Jan vir ’n ruk as addresseerder by sy vader se koerant. Van [[1879]] tot 1881 gaan hy skool aan die Gimnasium te Stellenbosch en spandeer dan twee jare (1881–1882) aan die Jongenskool op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]]. Hierna keer hy in [[1883]] terug na Pretoria, waar hy tot [[1887]] meester Wessel Louis se skool besoek en matrikuleer. In 1887 vertrek hy na Nederland waar hy aan die Polytechnische Skool in [[Delft, Nederland|Delft]] studeer<ref>Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/137/480</ref> en later ook in Leiden onder professors Van de Sande Bakhuizen en Schols. Hier lê hy die landmeterseksamen af, ten spyte van die feit dat hy self erken dat hy geen aanleg gehad het vir [[Wiskunde]] nie. By sy terugkeer na [[Suid-Afrika]] aan die einde van [[1889]] werk hy vir ’n jaar lank as landmeter vernaamlik in die [[Bosveld]]. Hy geniet nie hierdie werk nie en sluit dan vanaf [[1891]] vir bykans drie jaar aan as spesiale klerk in die Onderwysdepartement. In [[1894]] word hy aangestel as Staatsbibliotekaris in Pretoria, ’n werk wat hy geniet en waarin hy hom uitleef. Op [[6 Desember]] [[1894]] tree hy in die huwelik met Susanna Jacoba Dürr. Uit die huwelik word ’n dogter, Maria Elizabeth (Marie), en drie seuns, Johannes Francois (Johan), Henri Josua (Henri) en Albert Couvret, gebore.<ref name=":0" /> Die familie vestig hulle in ’n huis in [[Sunnyside, Pretoria|Sunnyside]] in Pretoria. === Anglo-Boereoorlog === Met die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] sluit hy hom op [[16 Oktober]] [[1899]] by die Boeremagte aan by die Kaaplandse front by [[Colesberg]].<ref name=":1" /> Hiervandaan is hulle na [[Kroonstad]] in ’n poging om daar lord Roberts se opmars vanuit ’n sterker verdedigingsposisie te stuit. Toe hierdie plan misluk keer hulle op [[29 Mei]] [[1900]] terug na Pretoria, ’n dag nadat president [[Paul Kruger]] en die meeste van sy amptenare reeds die stad verlaat het. Generaal [[Louis Botha]] gee opdrag dat alle vegtende burgers Pretoria moet verlaat om so ’n vreedsame oorgawe te bewerkstellig. Voordat die burgers die opdrag ontvang, is die Britse soldate egter reeds in die stad. Celliers bly aanvanklik in die stad, maar kruip in sy huis weg toe dit verpligtend word om die eed van getrouheid en neutraliteit aan die Britse kroon af te lê. Dit word al hoe onveiliger vir hom, want as hy gevang word, kan hy selfs geskiet word of anders as krygsgevangene weggestuur word. Op [[24 Augustus]] [[1900]] verlaat hy Pretoria vermom as ’n vrou saam met mevrou Malan, die dogter van generaal [[Piet Joubert]], en haar twee klein seuntjies. Hulle moet deur verskeie wagposte van die Britse magte gaan, maar bereik die Malans se plaas agter [[Magaliesberg]] veilig, vanwaar hy weer by ’n kommando naby die huidige [[Brits]] aansluit. Saam met die burgers van generaal [[Christiaan Frederik Beyers|Christiaan Beyers]] trek hulle suidwaarts om by generaal [[Koos de la Rey|De la Rey]] aan te sluit. Op [[13 Desember]] [[1900]] is hy naby die [[Slag van Nooitgedacht]], maar moet die perde oppas en neem nie self aan die slag deel nie. Later is hy lid van ’n kommando onder generaal [[Jan Kemp]], maar omdat hy nie sy eie perd gehad het nie is hy ook in die laaste fase van die oorlog nie by ’n offensief betrokke nie. Op [[12 Mei]] [[1902]] naby [[Swartruggens]] woon hy ’n inligtingsvergadering by onder leiding van generaal De la Rey, waar die burgers moes stem tussen vrede ongeag die koste of vrede met die behoud van onafhanklikheid. Nie ’n enkele stem word vir vrede ongeag die koste uitgebring nie en dit word dan sy verwagting dat vrede gepaard sal gaan met onafhanklikheid. Op [[5 Junie]] [[1902]] bereik die nuus van die vredesluiting sy kommando en word dit begroet met groot blydskap en dankbaarheid. Die volgende dag vertrek almal na Doornkom, waar hy tot sy ontnugtering die ware toedrag van sake moet aanhoor en gevra word om sy wapen neer te lê. Tydens die oorlog hou hy getrou dagboek en hierdie dagboek word in [[1978]] deur die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]] gepubliseer. === Oorsese lewe === Hy keer op [[9 Junie]] [[1902]] terug na Pretoria, waar hy uitvind dat hy sy pos as Staatsbibliotekaris kwyt is. Gelukkig het hy voor die oorlog ’n trommel met goue [[Kruger-ponde]] in die agterplaas van sy huis begrawe. Hierdie geld stel die gesin (sy vrou en twee kinders op daardie stadium) in staat om nog in 1902 na [[Nederland]] te vertrek. Hiervandaan gaan hulle na [[Switserland]], waar hy verder in die [[letterkunde]] studeer. Hulle bly eers in Maison Gatti en verhuis dan in [[1903]] na die dorpie Pallens sur Montreux, digby Clarens aan die meer van [[Genève]]. Hier kom hulle in aanraking met president Kruger en verskeie ander Boere-vlugtelinge en skenk sy vrou geboorte aan hulle twee jongste seuns. In [[1907]] keer die gesin aan boord die skip Gascon terug na Suid-Afrika en die gesin bly weer in die huis in Sunnyside. Aanvanklik is hy werkloos en kry dan werk as liasseerder en later vertaler by die Departement van Binnelandse Sake, waarna hy vertaler word in die Departement van Landbou. Hy vertaal enigiets van slaghuisregulasies en pluimveevoer tot “resepte vir varkenskos”, ’n betrekking wat vir hom sieldodend is en hy is dan ook uitermate ongelukkig in sy werk. In hierdie tyd word hy saam met [[Gustav Preller]] een van die oprigters van ''[[Die Brandwag]]'' (wat op [[31 Mei]] [[1910]] die eerste keer verskyn) en dien vir tien jaar in die redaksie. [[File:J.F.E. Celliers.jpg|thumb|Jan F.E. Celliers]] === Loopbaan as skrywer === Die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] benoem hom met behulp van die [[Jan Marais-fonds]] van die begin van [[1920]] tot buitengewone hoogleraar om hom sodoende in staat te stel om meer aandag aan sy skryfwerk te wy en hom so van die verveling van sy werk as vertaler te vrywaar. Volgens aanduidings is hierdie betrekking egter nie ’n sukses nie. Sy doofheid skep ’n hindernis tussen hom en sy studente en sy buitengewone professoraat het geen vaste plek in die erkende leerplan nie, met die gevolg dat sy lesings swak bygewoon word. Hy is verder geen goeie orator wat stimulerende lesings kan gee nie. Reeds in Januarie [[1922]] keer hy weens die woningnood terug na sy huis in Pretoria en kom hierna elke jaar vir sowat ’n maand tot ses weke na [[Stellenbosch]] om sy doseerwerk af te handel. Die vergoeding vir die posisie is nie sodanig dat dit sy finansiële probleme oplos nie en hierdie stres het waarskynlik belemmerend ingewerk op sy literêre produksie. Sy vrou is onverwags in [[1926]] oorlede en dit is vir hom ’n groot emosionele slag, wat hy sukkel om te verwerk. Bowendien was sy vrou weens sy toenemende doofheid die skakel tussen hom en die buitewêreld. Haar dood beteken ook die desintegrasie van die gesin. Sy dogter Marie is op [[2 November]] [[1922]] met die mediese student Hugo Stegmann getroud, maar hulle eerste kind en Celliers se eerste kleinkind, Marietjie, is baie jonk dood. Sy oudste seun Johan vertrek in [[1919]] na [[Europa]] om hom in die skilderkuns toe te lê en hy werk en woon onder meer tien jaar in [[Parys]] in [[Frankryk]]. By sy terugkeer na Suid-Afrika leef hy ’n kluisenaarslewe op ’n plaas buite Johannesburg. Sy seun Henri studeer klavier in Europa en trou hier met ’n Tsjeggiese pianiste, hoewel hy nie self groot sukses as musikant behaal nie. By sy terugkeer na Suid-Afrika blink hy uit as belowende toneelspeler, maar pleeg vroeg selfmoord. Celliers se jongste seun Albert is nooit getroud nie en bly in Kaapstad, waar hy op jeugdige ouderdom reeds begin blind word. === Persoonlike lewe en sterfte === Na die dood van sy vrou skryf Celliers niks meer nie en kort ná haar dood onderneem hy saam met sy seun Henri ’n reis na Parys in Frankryk. In [[1929]] lê hy die professoraat neer en woon hierna vir ’n ruk op [[Harrismith]]. Die laaste tiental jare van sy lewe lei hy ’n betreklik eensame bestaan in die woning Veredic bokant [[Leeuwenhof]] in [[Tamboerskloof]] in Kaapstad, waar hy by die skilder [[John Esterhuizen]] en sy vrou inwoon. Op [[1 Junie]] [[1940]] is hy tydens besoek aan sy dogter in Aucklandpark in Johannesburg oorlede en hy word begrawe in die [[Heldeakker]] van die ou kerkhof in Pretoria. == Skryfwerk == === Poësie === Hoewel sy gedigte van groot literêr-historiese waarde is, word dit reeds in sy leeftyd laer aangeslaan as dié van sy tydgenote soos [[Totius]], [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]] en Marais, hoofsaaklik vanweë die beperkte ervaringswêreld en werklike diepgang daarin, asook die verouderde woordgebruik, verstegniek en rymdwang. Sy kreatiewe bron is die leefwyse van die [[Afrikaners|Afrikaner]] met sy vaste waardesisteem en ongekompliseerde siening van die lewe. Uiterlike gebeurtenisse soos die [[Anglo-Boereoorlog]] of die Rebellie spoor hom aan tot sterk nasionalistiese verse, maar dit lei nie noodwendig tot ’n grootse opstand of konflik nie. In sy latere gedigte is daar wel ’n wegbeweeg van die eng nasionale en Afrikaanse temas, maar dit lei ongelukkig nie tot ’n betekenisvolle verdieping nie. Hierdie gedigte verval meestal in moralisasie.<ref name="stel">http://www.stellenboschwriters.com/celliersj.html</ref> Na ’n besoek aan Majuba in [[1884]] skryf hy een van sy eerste gedigte in Nederlands, wat in ''De Volkstem'' geplaas word, naamlik ''Lichtjes, ontwakende een voor een, kleuren de tenten in’t lager beneen''. Hy skryf sy eerste Afrikaanse gedig in 1894 onder die titel ''Ons pieknie'', ’n herinnering aan ’n piekniek, terwyl ''Gefop oudjie'' ook uit ongeveer hierdie tyd dateer. Op kommando skryf hy ''Ou oom Willem aan sy verslete ou baadjie'', wat later in sy versamelbundel ''Ons Leesboek'' opgeneem word. Hy kry in die buiteland meer tyd om te dink en tussen die sneeu bedekte berge van die dorpie [[Montreux]] in [[Switserland]] sien hy in sy geestesoog die vlaktes van sy land. So ontstaan ''Die vlakte'', wat hy ’n paar jaar later op [[12 Mei]] [[1906]] in ''[[De Volkstem]]'' laat publiseer. Aanvanklik skryf hy die gedig in Nederlands, maar slaan gou oor na Afrikaans. Ongeveer twee maande na die publikasie van die gedig verskyn daar ’n baie gunstige resensie daaroor in ''Neerlandia'', waarby Afrikaans ook aangeprys word as skryftaal en letterkundige taal. Weens gebrek aan genoegsame voorbeelde in Afrikaans erken Jan dat hy Shelley se gedig ''The cloud'' as voorbeeld vir die teksvorm gebruik het by die skryf van ''Die vlakte'', hoewel sy werk beslis oorspronklik van aard is. Volgens eie mededeling is die gedig geïnspireer deur sy ervaring van die Transvaalse vlaktes terwyl hy as burger op kommando was, al is dit in Switserland geskryf. Die gedig het die vlakte self as naïewe spreker, wat die hele gedig verpersoonlik. Die vlakte word uitgebeeld in die oggend, die middag, tydens ’n donderstorm en in die aand en nag as die aarde verkwik is deur die reën en daar ’n vrede neerdaal op mens en dier. Hierdie gedig en die daaropvolgende bundel, ''Die vlakte en ander gedigte'' (slegs enkele maande na Totius se ''By die monument''), word entoesiasties ontvang.<ref>Dekker, G. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> Dit word beskou as ’n deurbraak in die stryd om te bewys dat Afrikaans ’n volwaardige taal is en Celliers se status as volksdigter is hierna verseker. Hy maak gebruik van ietwat verhewe en deftige taal en sy digkuns word gekenmerk deur die volgehoue rympatrone en ander klanktegnieke, soos alliterasie wat in ’n gedig soos ''Die ossewa'' (na aanleiding van die voorbeeld van Gezelle se gedig ''Twee horsen'') selfs oorheersend word en die betekenis van die woorde verbloem in stede van ondersteun. Veel beter is hierdie klankspel in ''Die Dorpsondag'', wat die kerkklokke se gebeier in verskillende tone weergee. In hierdie bundel verwoord die digter die Afrikaner se smart ná die oorlog, veral in die treffende gedig ''Dis al'', wat in sy bondigheid die eers verbanne maar nou teruggekeerde kryger se weemoed uitbeeld soos geen ander gedig in Afrikaans nie. Ander treffende oorlogsgedigte is ''Die brand'', waar die moeder en haar kind uitgedryf word in die winternag terwyl alles om hulle brand, en ''Die kampsuster'', wat die leed van ’n sterwende Boerevrou in eenvoudige woorde maar met aangrypende emosie uitbeeld. ''Berusting'' is die weergawe van ’n jong vrou se emosies na aanleiding van die oorlog se smart, waar sy haar berus in die Here se wil. ''Trou'' is ’n lofuiting aan die edele kenmerke van ’n standvastige mens. Etlike gedigte besing die skoonheid van die natuur en veral ''Eensaamheid'' is ’n mooi stemmingsgedig met sy weergawe van die veld teen sonsondergang en in die nag. ''Klein ondeug'' bekoor met sy situasietekening en uitbeelding van die kleuter se lewensdrif. [[Gustav Preller]] skryf ’n belangrike inleiding tot hierdie bundel, waarin hy dit loof as “liriek van ’n heeltemal ander, ’n veel subtieler, inniger gevoel en skildering”. Hierna volg ''Die revier'', ’n simboliese behandeling van die mens se lewe en die sirkelgang tussen lewe en dood. Dit is dertien sange wat die loop van die stroom uitbeeld van sy ontstaan, deur sy vloei deur verskillende landstreke, tot met sy uitvloei in die oseaan. Hierdie nimmereindigende beweging van die water word dan gestel as simbool van die kringloop van lewe en dood, waar die mens se lewe op misterieuse wyse ontstaan en eindelik verdwyn in die geheimenis van die ewigheid.<ref>Preller, Gustav S. ''Eerstelinge''. Human & Rousseau Kaapstad 1961</ref> ''Die murasie'' is die sterkste van hierdie sange. Die opdragwerk ''Unie-kantate'' is geskryf vir die [[Uniewording]] in 1910 en word deur Henri ten Brink getoonset. Hierin poog die digter om in ’n aantal feesliedere die Suid-Afrikaanse geskiedenis in allegorievorm weer te gee, vanaf die koms van die seevaarders en die eerste setlaars, deur die Groot Trek en die Anglo-Boereoorlog tot met Uniewording. Dit word deur ’n Afrikaanse koor van mans en vroue opgevoer op die fees tydens die besoek van die hertog van Connaught aan Pretoria in 1910. ''Unie-kantate'' word deur H.G. Rawson in Engels vertaal as ''Union cantate'' sodat die hertog dit kan verstaan en die gedrukte uitgawe bevat dan beide tale langs mekaar. Beide ''Die rivier'' en ''Unie-kantate'' word vanaf die vyfde druk van ''Die vlakte en ander gedigte'' by hierdie bundel ingesluit. ''Martjie'' is die heel eerste idille in versvorm in Afrikaans en vorm saam met ''Die vlakte en ander gedigte'' ’n hoogtepunt in Celliers se oeuvre. Waar sy ander werk gekenmerk is deur navolging van ’n rigiede versvorm en metrum, maak hy hier gebruik van rymlose verse van ongelyke lengte (met halfrym, assonansie en alliterasie as klankbinding), wat die inhoud baie meer spontaan maak. Dit vertel ’n liefdesverhaal in sewentien eenhede van wisselende lengte. Die jong meisie Martjie se ontluikende liefde vir die jongman Roelf word roerend geteken binne ’n landelike omgewing waar die atmosfeer van aanvanklike rustigheid feitlik tasbaar word. Dit is veral hierdie eerste gedeelte van die gedig waarin Celliers groot hoogtes bereik in sy weergawe van ’n ontasbare maar tog werklike atmosfeer van hitte en stilte en die impak van die hoofkarakters (Martjie en Roelf) op die omgewing. Hiervandaan ontwikkel die vers deur gesprekke en geskerts om die etenstafel en by ’n piekniek vir jongmense tot die verborge hartstog. Die verhaal sluit af met die troostelose weemoed van Martjie se onbeantwoorde liefde, wat uitloop op die rampspoedige einde. Die verhaal word beurtelings beskrywend, verhalend en beskouend aangebied. Hoewel die gedig deur herhaalde insinkings, te groot toeval in die verhaal en verstegniese lomphede nie as geheel geslaag beskou kan word nie, is dit tog ’n vroeë mylpaal in die ontwikkeling van ons digkuns.<ref>Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> Celliers se latere digwerk bereik nie besondere hoogtepunte nie. ''Die saaier en ander gedigte'' bevat merendeel bepeinsende verse, met die oorlog en die natuur as vernaamste temas,<ref>[[M.S.B. Kritzinger|Kritzinger, M.S.B.]] in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> en die eerste literêre prys van HAUM word in [[1918]] aan hierdie bundel toegeken. Meeste van die gedigte het reeds voor hierdie bundel in tydskrifte verskyn. ''Stille werkers'' bevat ’n treffende beskrywing van ’n ou man op sy perd. Van die jeugverse in hierdie bundel word bekend deurdat hulle gereeld op skool behandel word, soos veral ''Waghondjies'' oor die getrouheid van die waghonde en die besielende ''Komaan!'', laasgenoemde aanvanklik geskryf as boodskap aan die studente van die Transvaalse Universiteitskollege, wat in hulle eerste jaarblad verskyn het. ''Jopie Fourie en ander nuwe gedigte'' bevat ’n aantal gemoedelike, huislike verse en bring in ’n hele aantal gedigte hulde aan heldefigure soos [[Jopie Fourie]], Krisjan Beyers, generaal De Wet en President Steyn.<ref>Marais, Eugène N. in Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kritiese aanloop.'' Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref> Dit is veral die gebeure van die Rebellie van [[1914]] en die vernaamste rolspelers hierin wat betrag word, met die titelgedig wat ’n mooi beskrywing bevat van hoe die koeël oor die jare sy boodskap sal verkondig en opnuut sal tref. ''Onafhanklikheid'' bring die gestorwe helde van die verlede saam in die voortdurende strewe na onafhanklikheid. Mooi is die ritme wat die digter in ''Klokke lui'' bewerkstellig, terwyl die kindergedig ''Ma en Pietjie'', oor twee makoue, bekoorlik is in sy eenvoud. Hierdie gedig vat ook op eenvoudige wyse die essensie van ouerskap vas op so ’n wyse dat die kind die essensie daarvan sal verstaan. Celliers se heldedigte tendens word voortgesit in ''Die lewenstuin en ander nuwe gedigte'', waarin onder andere Paul Kruger en [[Christiaan de Wet]] in die gedigte vereer word. ''Kruger'' beïndruk met sy klankrykheid, terwyl die oratoriese in ''Generaal de Wet'' ook treffend is. Die titelgedig stel die menselewe voor as ’n lewenstuin, met die opbrengste wat deur vele nood en smart voortgebring word en die ontvanger van die opbrengs wat nie die offers besef nie.<ref>Leipoldt, C. Louis in Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kritiese aanloop.'' Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe 1989</ref><ref>Pienaar, E.C. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> ''Die blinde ou Voortrekker'' se ritme is ook geslaagd. Hierdie bundel bevat naas liedjies hoofsaaklik vaderlandse verse. In ''Die groot geheim'' word daar op digterlike wyse gesoek na die geheim van alle dinge. Geskoei op ’n optimistiese wêreldbeeld probeer die spreker aantoon hoe skynbaar onversoenlike opvattings en strewes inderwaarheid op soek is na dieselfde “groot geheim” van die lewe en dus versoenbaar is, ’n opvatting wat nie tred hou nie met die geskiedkundige besef dat die groot botsings in die wêreld volkome botsings is wat altyd sal sorg dat daar konflik is. Dit is ’n lang allegoriese gedig in rymlose verse.<ref>[[F.E.J. Malherbe]] in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> ''Liefdelewe'' behandel die filosofiese onderbou van die mens se geestesontwikkeling vanaf geboorte, deur skool en werk, liefde, huwelik en ouderdom. Hierdie ambisieuse filosofiese tema kom egter weens gebrek aan ontroering en diepte van mening nie tot sy reg in hierdie werk nie, ten spyte van mooi onderdele.<ref>[[F.E.J. Malherbe]] in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> Van die beste vroeë Afrikaanse kinderverse lê versprei in sy bundels, soos die bekende ''Waghondjies.'' Saam met P.L. Louw en [[G.B.A. Gerdener]] publiseer hy verder die ''Proewe van oorsetting van die Gesange-bundel in Afrikaans''. [[C.M. van den Heever]] en [[P.J. Nienaber]] stel in [[1948]] ''Bloemlesing uit die gedigte van Jan F.E. Celliers'' saam, waarin hulle ’n keur uit sy gedigte bundel, terwyl ''Driesprong'' van 1978 ’n bloemlesing is met ’n keuse deur [[W.E.G. Louw]] van die gedigte van hom, [[Totius]] en [[C. Louis Leipoldt|Leipoldt]].<ref>Brink, André P. Rapport, 19 November 1978</ref><ref>Johl, Ronél. Die Transvaler, 3 Maart 1979</ref> Sy gedigte word in talle versamelbundels opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Woordpaljas'', ''Uit ons digkuns'', ''Afrikaanse verse'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Afrikaanse natuurpoësie'', ''Digters en digkuns'', ''Digterstemme'', ''Digters en digsoorte'', ''Junior verseboek'', ''Die junior digbundel'', ''Nuwe Kleinverseboek'', ''Nuwe Kleuterverseboek'', ''Faune'', ''Stories op rym'', ''Pitkos'', ''Uit ons letterkunde'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Voorspraak'' en ''Die tweede gerf''. === Drama === Benewens gedigte skryf hy ook enkele dramas en sy voordrag ''Jan Onverschillig'' word reeds in [[1893]] by die Rederykerskamer Onze Taal opgevoer. Oor die algemeen is sy dramas nie van dieselfde gehalte as sy beste gedigte nie en is dit weinig meer as avontuurverhale wat vir die verhoog verwerk is, met die stereotipiese karakters, soms onwaarskynlike intrige en gelukkige afloop wat die avontuurverhaal kenmerk. ''Liefde en plig'' is die eerste versdrama in Afrikaans en daarom van literêr-historiese belang. Teen die agtergrond van die Anglo-Boereoorlog beeld dit die botsing uit tussen ’n jongman se liefde vir sy meisie en sy plig om in die oorlog te veg. Die verse is egter onbevredigend en die karakters is nie onderhewig aan enige groei nie. Die tweede bedryf uit hierdie drama word deur [[D.F. Malherbe]] in die versamelbundel ''Afrikaanse letterkunde'' opgeneem. ''Reg bo reg'' beeld die stryd in ’n liefdesdriehoek uit, waar die titel die reg van ware liefde om te seëvier bo alle ander regte plaas. Die drama poog doelbewus om weg te beweeg van geskiedkundige en historiese temas wat in hierdie tyd die Afrikaanse drama oorheers. Kor Brincker kan nie saam met sy verloofde, Bella Behm, en haar ouers met vakansie na die see gaan nie. Hy woon by mevrou Frank en raak dan op haar dogter, Louise, verlief. Hierna volg die verliefdes se aksies en planne en die inmenging van vriende wat elkeen haar of sy eie oplossing wil sien. Die drama gaan nog mank aan melodramatiese intrige en ’n geforseerde ontknoping, maar maak tog gebruik van lewendige dialoog waarin die karakters se persoonlikhede en die agtergrond gebeure sinvol ontbloot word. Die innerlike konflik van Kor en Louise word ook oor die algemeen op sensitiewe wyse geskets. Celliers sorg hier vir ’n vroeë Afrikaanse stuk wat die mensbeelding van sommige karakters bevredigend hanteer.<ref>Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> ''Heldinne van die oorlog'', hoewel eers in [[1924]] gepubliseer, is reeds in [[1913]] voltooi as opdragstuk vir die onthulling van die [[Nasionale Vrouemonument|Vrouemonument]] en behandel die afbrand van die plase en die ontberinge van die vroue en kinders in die konsentrasiekampe. Die intrige is egter geskoei op die voorbeeld van die spanningsverhaal, terwyl die dominee se moraliserende lang rede in die slot die stuk op onbevredigende wyse laat eindig. Hierdie drama is bedoel as ’n soort “vervolg” op [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] se drama ''Magrieta Prinsloo'' en volg dieselfde episodiese en vertellende trant. ''Te laat'' is ’n sketsmatige drama wat in [[1911]] in ''[[Die Brandwag]]'' verskyn maar nie apart gepubliseer word nie. === Prosa === Celliers lewer ook verdienstelike werk op prosagebied. Die insiggewende artikel oor eie werk, ''Hoe ek begin skryf het'', verskyn in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' van [[1 Desember]] [[1933]]. In ''[[Die Brandwag]]'' verskyn onder sy eie naam en verskeie skuilname (minstens 22, waaronder Bram, Tonie, Petrus, C.C.P. en verskeie ander letters) artikels waarin hy op populêre wyse allerlei historiese, sosiale en wetenskaplike onderwerpe behandel. Sy prosastyl is helder met ’n logiese gedagtegang, wat die inhoud dan ontsluit selfs vir onontwikkelde lesers. Die meeste van hierdie stukke word later herdruk in ''Afrikaanse leesboek''. ''Ou Gawie en ander verhale en sketse'' bestaan ook uit ’n keuse van sy talle bydraes aan ''Die Brandwag'', waarvan baie ’n sterk liriese en moraliserende inslag het. Sy ontvlugting uit Pretoria gedurende die [[Anglo-Boereoorlog]], ’n hoogtepunt in die bundel, en ander herinnerings uit sy lewe word beskryf. In sy natuurbeskrywings raak hy liries oor die skoonheid en soek telkens na ’n dieper waarheid in sy waarnemings.<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> ''In die Kangogrotte'' uit hierdie bundel word deur [[D.F. Malherbe]] in die versamelbundel ''Afrikaanse letterkunde'' opgeneem, terwyl ''Stil soos die nag, diep soos die see'' deur [[Daniel Hugo]] in ''Tydskrif'' opgeneem word. Laasgenoemde verhaal handel oor twee jongmense wat uitmekaar gehou is deur vooroordeel. Celliers skryf die artikelreeks oor literêre begrippe ''Lewe en lettere'' in ''[[Die Burger]]'' in [[1921]] en sit hierdie reeks daarna vanaf 1922 in ''Die Huisgenoot'' voort. Hierdie besprekings word later in ''Kuns in lewe en kultuur'' saamgebundel. Vir oningewyde lesers beskryf hy hier grondbegrippe oor die kuns en kuns se doel, skoonheid en lelikheid en die wese van poësie en prosa. Hierdie sake illustreer hy telkens met toepaslike voorbeelde uit die daaglikse lewe.<ref>Van den Heever, C.M. in Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951</ref> Sy ''Oorlogsdagboek'' is veral van kultuur-historiese belang, aangesien dit lig werp op gebeurtenisse tydens die Anglo-Boereoorlog wat andersins nie welbekend sou wees nie. Dit word selfs deur Siegfried Huigen bestempel as die belangrikste dagboek uit die oorlog. Die boek bestaan uit briewe aan sy vrou en sy dagboekaantekeninge wat hy periodiek kon maak. Hierin gee hy sy persoonlike indrukke tydens sy deelname aan die oorlog op die Suid-Vrystaatse front, die terugtog van die Boere uit die Kaapkolonie en die guerrillastryd in Transvaal. Uittreksels van hierdie dagboek word aanvanklik in die dertigerjare in ''Die Huisgenoot'' gepubliseer, waarna dit eers in 1978 in boekvorm verskyn. [[J.C. Steyn]] neem ’n stuk wat op [[7 Desember]] [[1934]] in ''Die Huisgenoot'' verskyn het, onder die titel ''Jan F.E. Celliers vlug as vrou'' in die versamelbundel ''Veg en vlug'' op.<ref>Van Zyl, D.J. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 20 no. 1, Maart 1980</ref> Terwyl hy op kommando is, raak hy bewus van sy minder bevoorregte medeburgers se dors na kennis. Reeds in [[1905]], terwyl hy nog in Switserland woon, stel hy dan die versamelbundel ''Ons leesboek'' saam om te voorsien in die groot behoefte aan geskikte leesstof by sy volk. Daar is ook onder andere gedigte van hom wat in Nederlands geskryf is. Hierdie bundel word in ’n tweede uitgawe in 1920 gepubliseer as ''Afrikaanse leesboek vir huis en skool''. Benewens gedigte is daar ook artikels van opvoedkundige aard (soos ''Warmte en lig'', ''Swaarte en lugdrukking'') wat ten doel het om as inligtingsbron vir die leser te dien en die volk so op te voed. Verder vertaal hy drie Franse romans in Afrikaans, naamlik ''Bang vir die lewe'' van [[Henri Bordeaux]], ''Colomba'' van [[Prosper Mérimée]] en ''Mannie'' van [[M.R. Halt]]. Hy is ook behulpsaam met die oorsetting van die Gesange in Afrikaans en ''Proewe van oorsetting van die gesangebundel in Afrikaans'', waarin van sy oorsettings saam met dié van [[Paul Louw]] (die digter Lodovikus) en [[G.B.A. Gerdener]] verskyn, wat in 1924 gepubliseer is. In 1912 verwerk hy Johanna van Warmelo Brandt se Hollands-Afrikaanse dagboek wat sy van die Anglo-Boereoorlog gehou het, in ’n suiwerder Afrikaans. Die titel hiervan was ''Die Kappie Kommando of Boerevrouwen in Geheime Dienst''. Dit word dan as ’n reeks artikels in ''Die Brandwag'' gepubliseer en word kort daarna ook as ’n hardebandboek uitgegee. == Eerbewyse == Jan Celliers is in [[1909]] een van die stigterlede van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Jan_F.E._Celliers</ref> en in 1930 word hy verkies tot erelid van die Akademie. Hy word in 1919 verkies tot buitelandse erelid van die [[Vlaamsche Academie voor Taal en Letterkunde]]. Op [[20 Maart]] [[1936]] huldig die Oranjeklub in Kaapstad hom met die opvoering van liedere en voordragte uit sy werk. Die Suid-Afrikaanse Akademie vereer hom in Mei 1936 met ’n erepenning vir sy baanbrekerswerk vir die Afrikaanse taal.<ref name="stel" /> In Maart [[1937]] hou die [[Afrikaanse Skrywerskring]] in Johannesburg ’n eetmaal tot sy eer. Die bekende Jan Celliers Laerskool by die Dieretuinmeer in Johannesburg word na hom genoem en ’n borsbeeld van hom deur [[Coert Steynberg]] word in die skoolterrein opgerig, terwyl ’n olieverfskildery van hom deur [[W.H. Coetzer]] in die skoolsaal opgehang is. [[Jan Cellierspark, Pretoria|Jan Cellierspark]] in [[Groenkloof]], Pretoria is na hom genoem. == Publikasies<ref>Digitale bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=cell001</ref> == {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1905 |''Ons leesboek voor oud en jong'' |- |1908 |''Die vlakte en ander gedigte'' |- |1909 |''Die revier'' ''Liefde en plig'' |- |1910 |''Unie-kantate'' |- |1911 |''Martjie'' |- |1918 |''Die saaier en ander nuwe gedigte'' |- |1919 |''Afrikaanse Leesboek'' |- |1920 |''Jopie Fourie en ander nuwe gedigte'' |- |1922 |''Reg bo reg'' |- |1923 |''Die lewenstuin en ander gedigte'' |- |1924 |''Heldinne van die oorlog'' ''Liefdelewe'' ''Die groot geheim'' ''Ou Gawie en ander verhale en sketse'' ''Proewe van oorsetting van die Gesange-bundel in Afrikaans'' (saam met P.L. Louw en G.B.A. Gerdener) |- |1933 |''Kuns in lewe en kultuur'' |- |1948 |''Bloemlesing uit die gedigte van Jan F.E. Celliers'' |- |1978 |''Oorlogsdagboek'' ''Driesprong'' (saam met Totius en C. Louis Leipoldt) |} === Vertalings === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1912 |''Die Kappie Kommando of Boerevrouwen in Geheime Dienst'' – Johanna Brandt |- |1919 |''Bang vir die lewe'' – Henri Bordeaux |- |1920 |''Colomba'' – Prosper Mérimée |- |1925 |''Mannie'' – Marie Robert Halt |} === Samesteller === {| class="wikitable" !Jaar !Titel van publikasie |- |1905 |''Ons leesboek voor oud en jong'' |- |1920 |''Afrikaanse leesboek vir huis en skool'' |} == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke''. Die junior digbundel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) ''Voorspraak.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bouwer, Alba. ''Afrikaans 100.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * Buning, Tj. ''Uit ons digkuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. ''Faune.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Dekker, G. ''Oordeel en besinning.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste druk 1964 * Gilfillan, F.R. ''Skrywers in beeld 3'': ''Jan F.E. Celliers''. Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1978 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Hattingh, S.C. ''Jan F.E. Celliers 1865–1940.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Ontsyferde stene''. Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Louw, N.P. van Wyk. ''Opstelle oor ons ouer digters.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1972 * [[F.E.J. Malherbe]] ''Aspekte van Afrikaanse literatuur.'' Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Nasionale Pers Beperk. ''Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album''. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. ''Afrikaanse natuurpoësie.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1952 * Nienaber, P.J. (samesteller) ''Digters en digkuns.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J (samestellers) ''Digters en digkuns.'' Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J. (samesteller) ''Jan Celliers – Ons volksdigter.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1951 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J. ''Ses digters''. J.L. van Schaik Beperk Pretoria 1964 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. ''Uit ons letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. ''Junior verseboek.'' Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde druk 1993 * Pienaar, E.C. ''Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging''. Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Pienaar, P. de V. ''Flitse''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1965 * Preller, Gustav S. ''Eerstelinge''. Human & Rousseau Kaapstad 1961 * Scholtz, Merwe. ''Herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1975 * Schoonees, P.C. ''Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging''. J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Snyman, Nico. ''Jan F.E. Celliers (1865–1940)''. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Totius. ''Versamelde werke 8.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vakkundige artikels === *Bergh, Johan. 2020. Die verhouding tussen SJP (Paul) Kruger en JF Celliers in die Zuid-Afrikaansche Republiek, 1873-1895. ''Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis.'' *Botha, Marisa en Helize van Vuuren. 2008. Onze strijd, onze heldendood...kreatiewe verwerking van patriotiese stof uit Jan FE Celliers se oorlogsdagboek in Ingrid Winterbach se ''Niggie''. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Glorie, Ingrid. 2012. “Tussen Nederlands en Engels het ons op die grond gaan sit, vernederd in eië oog” Jan F.E. Celliers over navolging van buitenlandse voorbeelden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Glorie, Ingrid. 2012. From the heart of the people and to the heart of the people’ Jan F.E. Celliers as the people’s poet. ''Literator.'' *Ohlhoff, Heinrich. 2003. Oorlog en poësie- primêr 'n Jan FE Celliers- perspektief . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Conradie, P.J. ''P.C. Schoonees en die Afrikaanse drama van die twintigerjare''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 1, Februarie 1991 * Hartevelt, P. ''Die ‘vloer’ in ‘Die vlakte’.'' Standpunte. Nuwe reeks 141, Junie 1979 * Liebenberg, Wilhelm''. Iets meer oor ‘Dis al’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1998 * [[F.E.J. Malherbe]] : Jan F.E. Celliers - volksman en digter. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 9, nr. 3, Maart 1960 * Ohlhoff, Heinrich. ''Oorlog en poësie: primêr ’n Celliers-perspektief.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 40, 2003 * Van Bart, Martiens. ''Boeremeisie se verhaal opgeveil.'' Beeld, 3 Augustus 2012 * Van Coller, H.P. ''’n Herwaardering van ‘Eensaamheid’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 16 no.3, Augustus 1978 * Van der Walt, P.D. ''’n Onuitgegewe manuskrip van Jan Celliers.'' Standpunte. Nuwe reeks 71, Junie 1967 === Internet === * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/12/10/12/4.html * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/4/2/21.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/08/09/B1/3/msmartiensveil.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/03/10/8/22.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/09/18/3/7.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/04/22/3/16.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/10/07/3/4.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/07/07/1/25.html == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Wikisource outeur}} * http://www.stellenboschwriters.com/celliersj.html * http://www.jancelliers.co.za {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cilliers, Jan F.E.}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1865]] [[Kategorie:Sterftes in 1940]] 8s05ye8cnl7wrfs8vzlz7pwd5wnbb11 0 63687 2908789 2901947 2026-06-02T09:49:14Z Makenzis 94013 /* Erelys */ 2908789 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld =[[Lêer:Porto_Estádio_do_Dragão_2.jpg|280px]] | klubnaam = FC Porto| vollenaam = Futebol Clube do Porto| stigting = {{start date and age|1893|09|28|df=y}}| stadion = Estádio do Dragão, [[Porto]] | kapasiteit = 52 000 | voorsitter = {{vlagikoon|POR}} André Villas-Boas| afrigter = {{vlagikoon|ITA}} Francesco Farioli| liga = [[Primeira Liga]] | seisoen = 2025/26 | posisie = 1ste van 18 (kampioene) | | patroon_la1 = _porto2425h | patroon_b1 = _porto2425h | patroon_ra1 = _porto2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _porto2425hl | linkerarm1 = | bliggaam1 = | regterarm1 = | broek1 = 0000FF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _porto2425a | patroon_b2 = _porto2425a | patroon_ra2 = _porto2425a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _porto2425a | linkerarm2 = FFA000 | liggaam2 = FFA000 | regterarm2 = FFA000 | broek2 = FFA000 | kouse2 = FFA000 | patroon_la3 = _porto2425t | patroon_b3 = _porto2425t | patroon_ra3 = _porto2425t | patroon_sh3 = | patroon_so3 = _porto2425t | linkerarm3 = 002040 | liggaam3 = 002040 | regterarm3 = 002040 | broek3 = 002040 | kouse3 = 002040 |}} '''FC Porto'''{{sfn|Bandeira|2012|p=147}}<ref>{{cite web|title=Cidadãos nacionais agraciados com Ordens Portuguesas|url=http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=153|publisher=Presidency of the Portuguese Republic|access-date=23 April 2014|language=pt}}</ref> is 'n [[Portugal|Portugese]] [[sport]]klub in die stad [[Porto]], wat bekend is in die wêreld vir sy [[sokker]]span. By die klub beoefen hulle ook o.a. [[basketbal]], [[boks]], [[handbal]], [[fietsry]] en [[swem]]. Die sokkerspan speel sy tuiswedstryde in die Estádio do Dragão, wat 'n kapasiteit van 52&nbsp;000 sitplekke het. ''FC Porto'' is na hulle mededinger [[SL Benfica|Benfica]] die gewildste span in die Portugese [[Primeira Liga]] en het al baie titels gewen (soos twee keer die [[UEFA Champions League|Kampioeneliga]], twee keer die [[UEFA Europa League|UEFA-Beker]] en 28 keer die nasionale titel). ''Die Drake'' [[Derby (sport)|ding ook mee]] met die ander span uit ''Porto'': Boavista FC. == Erelys == * '''Kampioen van Portugal (31) : 1934–35, 1938–39, 1939–40, 1955–56, 1958–59, 1977–78, 1978–79, 1984–85, 1985–86, 1987–88, 1989–90, 1991–92, 1992–93, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007–08, 2008–09, 2010–11, 2011–12, 2012–13, 2017–18, 2019–20, 2021–22, 2025–26 * '''Portugese Beker (20)''' : 1921, 1923, 1924, 1925, 1956, 1958, 1968, 1977, 1984, 1988, 1991, 1994, 1998, 2000, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011 : (naaswenner (12): 1953, 1959, 1961, 1964, 1978, 1980, 1981, 1983, 1985, 1992, 2004, 2008) * '''Portugese Supercup (22)''' : 1981, 1983, 1984, 1986, 1990, 1991, 1993, 1994, 1996, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2018, 2020 : (naaswenner (9): 1979, 1985, 1988, 1992, 1995, 1997, 2000, 2007, 2008) * '''Champions League (2)''' : 1987, 2004 * '''Bekerwenner-beker''' : (naaswenner (1): 1984) * '''Europa League (2)''' : 2003, 2011 * '''Europese Supercup (1)''' : 1987 : (naaswenner (3): 2003, 2004, 2011) * '''Wêreldbeker vir Klubs (2)''' : 1987, 2004 == Bekende spelers en afrigters == === Spelers === * {{vlagikoon|POR}} [[Bruno Alves]] * {{vlagikoon|RSA}} [[Benni McCarthy]] * {{vlagikoon|POR}} [[Ricardo Carvalho]] * {{vlagikoon|POR}} [[Deco]] * {{vlagikoon|BRA}} [[Derlei]] * {{vlagikoon|TUR}} [[Radamel Falcao]] * {{vlagikoon|POR}} [[Paulo Ferreira]] === Afrigters === * {{vlagikoon|NL}} [[Co Adriaanse]] * {{vlagikoon|POR}} [[José Mourinho]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Bobby Robson]] * {{vlagikoon|POR}} [[André Villas-Boas]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Porto, FC}} [[Kategorie:Porto]] [[Kategorie:Portugese sokkerklubs]] d422qscmeoexdr86qvwjjftnx8hqb99 0 64937 2908563 2230504 2026-06-01T18:08:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908563 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Alice Springs |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Alice Springs ridge.jpeg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Alice Springs Locator.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Alice Springs in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=Administrasie |onderafdelingnaam= |onderafdelingtipe1=Staat |onderafdelingtipe2=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Australië}} |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Flag of the Northern Territory.svg|22x22px]] [[Noordelike Gebied]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=1872 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=148 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=57.1 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|23|42|0|S|133|52|12|O|aansig=titel,inlyn}} |bevolking_soos_op=2008 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=27481 |bevolkingsdigtheid_km2=178 |bevolkingsdigtheid_myl2=461 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone= |utcafset= |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[http://www.alicesprings.nt.gov.au/ alicesprings.nt.gov.au] }} '''Alice Springs''' (soms afgekort na ''Alice'') is die derde grootste nedersetting in die [[Noordelike Gebied]] in [[Australië]] na [[Darwin]] en Palmerston. {{Saadjie}} [[Kategorie:Nedersettings in die Noordelike Gebied]] f1yeyokvqga7v0cuu0vgfddnz0cqaki 2908564 2908563 2026-06-01T18:09:19Z Oesjaar 7467 Skakel 2908564 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Alice Springs |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Alice Springs ridge.jpeg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Alice Springs Locator.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Ligging van Alice Springs in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart= |duimdrukkeretiketposisie= |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=Administrasie |onderafdelingnaam= |onderafdelingtipe1=Staat |onderafdelingtipe2=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1={{vlagland|Australië}} |onderafdelingnaam2=[[Lêer:Flag of the Northern Territory.svg|22x22px]] [[Noordelike Gebied]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=1872 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=148 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=57.1 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|23|42|0|S|133|52|12|O|aansig=titel,inlyn}} |bevolking_soos_op=2008 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=27481 |bevolkingsdigtheid_km2=178 |bevolkingsdigtheid_myl2=461 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone= |utcafset= |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[http://www.alicesprings.nt.gov.au/ alicesprings.nt.gov.au] }} '''Alice Springs''' (soms afgekort na ''Alice'') is die derde grootste nedersetting in die [[Noordelike Gebied]] in [[Australië]] na [[Darwin]] en [[Palmerston, Noordelike Gebied|Palmerston]]. {{Saadjie}} [[Kategorie:Nedersettings in die Noordelike Gebied]] fu6m6a2kg3hlfmj9mu4i8h7t41gtvn4 0 65564 2908734 2902114 2026-06-02T08:28:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908734 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Ouhout | image = | taxon = Leucosidea sericea | authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) | synonyms = }} Die '''ouhout''' (''Leucosidea sericea'') is 'n [[boom]] wat in die oostelike gedeelte van [[Suid-Afrika]] voorkom, maar nie aan die kus nie. Die naam is afgelei van die [[hout]] van die boom wat stadig brand, soos ou verrotte hout. Die boom het kwasterige en verdraaide stamme. Dit is inheems aan [[Zimbabwe]]<ref>{{cite web |url=http://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |title=Flora van Zimbabwe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713011704/https://www.zimbabweflora.co.zw/speciesdata/species.php?species_id=125420 |archive-date=13 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]], [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Mpumalanga]] en [[Noordwes]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |title=SANBI-rooilys |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213002345/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3442-1 |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <gallery> Leucosidea sericea00.jpg Leucosidea sericea01.jpg|Blomme en blare van 'n ouhout in Johannesburg. </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|ouhout}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 28tjhe6swkmw7ofovan2r6wglc0w8ll 0 66670 2908757 2488268 2026-06-02T08:48:07Z JMK 649 dubbelsinnig, etim, verw 2908757 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Msunduzirivier<br />Dusirivier |ander_naam = |beeld = Duzi3.jpg |beeld_byskrif = Deel van die Msunduzirivier waar roeiers gereeld oefen. |kaart = |kaart_byskrif = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |oorsprong = |monding = [[Umgenirivier]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = |duimdrukkerkaart = KwaZulu-Natal |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 29 |breedtegraad_m = 37 |breedtegraad_s = 14 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 30 |lengtegraad_m = 40 |lengtegraad_s = 36 |lengtegraad_OW = O }} [[Lêer:Duzi1.jpg|duimnael|regs|290px|''College Road''-brug oor die Msunduzi in Pietermaritzburg, Suid-Afrika.]] Die '''Msunduziriver''' is 'n [[rivier]] wat in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] vloei. Dit staan ook bekend as die ''Dusirivier''. Die Msunduzi is 'n [[sytak]] van die [[Umgenirivier]]. In [[Zoeloeland]] is daar twee riviere wat ook die naam dra, asook een naby [[Lilongwe]], Malawi. Die naam beteken "rivier-wat-dinge-opsyskuif" in [[Zoeloe]].<ref name="wz1">{{cite web |last1=White Zulu |title=Translating KwaZulu-Natal’s Municipalities |url=https://umabhengwane.com/2013/05/18/translating-kwazulu-natals-municipalities/ |website=umabhengwane.com |publisher=umabhengwane |date=18 Mei 2013 |access-date=2 Junie 2026}}</ref> Die [[Dusi-kanowedvaart]] vind jaarliks op die rivier tussen [[Pietermaritzburg]] en [[Durban]] plaas. Dit word as die belangrikste kompetisie vir [[Kanovaart|kanowedvaarders]] in Suid-Afrika beskou. Die wedvaart lok jaarliks ongeveer 2000 roeiers, en ontvang nasionaal in die Suid-Afrikaanse media dekking. In 2009 is 'n groot [[krokodil]] van ongeveer 2 meter in die Dusi se waters gewaar. Twee jaar voor dit het deelnemers van die Dusi-kanowedvaart ook 'n krokodil gesien.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Krokodil-skuil-in-Dusi-se-waters-20091118 Krokodil skuil in Dusi se waters], Nuus24, 18 November 2009</ref> == Ontspring == * Ongeveer 30&nbsp;km wes van [[Pietermaritzburg]], by koördinate {{koördinate|29.66201|S|30.09788|O|aansig=inlyn}}. == Monding == * In [[Umgenirivier]], by koördinate {{koördinate|29.62056|S|30.67667|O|aansig=inlyn}}. == Verwysings == {{Verwysings}} {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] h01w3gakdus2m4ce7tjnjgg11jumnr6 2908760 2908757 2026-06-02T08:51:11Z JMK 649 2908760 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Msunduzirivier<br />Dusirivier |ander_naam = |beeld = Duzi3.jpg |beeld_byskrif = Deel van die Msunduzirivier waar roeiers gereeld oefen. |kaart = |kaart_byskrif = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |oorsprong = |monding = [[Umgenirivier]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = |duimdrukkerkaart = KwaZulu-Natal |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 29 |breedtegraad_m = 37 |breedtegraad_s = 14 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 30 |lengtegraad_m = 40 |lengtegraad_s = 36 |lengtegraad_OW = O }} [[Lêer:Duzi1.jpg|duimnael|regs|290px|''College Road''-brug oor die Msunduzi in Pietermaritzburg, Suid-Afrika.]] Die '''Msunduziriver''' is 'n [[rivier]] wat in [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] vloei. Dit staan ook bekend as die ''Dusirivier''. Die Msunduzi is 'n [[sytak]] van die [[Umgenirivier]]. In [[Zoeloeland]] is daar nog twee riviere wat die naam dra, asook een naby [[Lilongwe]], Malawi. Die naam beteken "rivier-wat-dinge-opsyskuif" in [[Zoeloe]].<ref name="wz1">{{cite web |last1=White Zulu |title=Translating KwaZulu-Natal’s Municipalities |url=https://umabhengwane.com/2013/05/18/translating-kwazulu-natals-municipalities/ |website=umabhengwane.com |publisher=umabhengwane |date=18 Mei 2013 |access-date=2 Junie 2026}}</ref> Die [[Dusi-kanowedvaart]] vind jaarliks op die rivier tussen [[Pietermaritzburg]] en [[Durban]] plaas. Dit word as die belangrikste kompetisie vir [[Kanovaart|kanowedvaarders]] in Suid-Afrika beskou. Die wedvaart lok jaarliks ongeveer 2000 roeiers, en ontvang nasionaal in die Suid-Afrikaanse media dekking. In 2009 is 'n groot [[krokodil]] van ongeveer 2 meter in die Dusi se waters gewaar. Twee jaar tevore het deelnemers aan die Dusi-kanowedvaart ook 'n krokodil gesien.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Krokodil-skuil-in-Dusi-se-waters-20091118 Krokodil skuil in Dusi se waters], Nuus24, 18 November 2009</ref> == Ontspring == * Ongeveer 30&nbsp;km wes van [[Pietermaritzburg]], by koördinate {{koördinate|29.66201|S|30.09788|O|aansig=inlyn}}. == Monding == * In [[Umgenirivier]], by koördinate {{koördinate|29.62056|S|30.67667|O|aansig=inlyn}}. == Verwysings == {{Verwysings}} {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] 96m2h8fve3bn7rq4c9zv8wzm2ntyw4e 2908782 2908760 2026-06-02T09:15:55Z JMK 649 oorsprong 2908782 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Msunduzirivier<br />Dusirivier |ander_naam = |beeld = Duzi3.jpg |beeld_byskrif = Deel van die Msunduzi waar roeiers gereeld oefen |kaart = |kaart_byskrif = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = |oorsprong = |monding = [[Umgenirivier]] |stroomgebied_lande = [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = |duimdrukkerkaart = KwaZulu-Natal |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = 250 |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 29 |breedtegraad_m = 37 |breedtegraad_s = 14 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 30 |lengtegraad_m = 40 |lengtegraad_s = 36 |lengtegraad_OW = O }} [[Lêer:Duzi1.jpg|duimnael|regs|290px|''College Road''-brug oor die Msunduzi in Pietermaritzburg, Suid-Afrika.]] Die '''Msunduziriver''' is 'n [[rivier]] wat in die [[KwaZulu-Natalse Middeland]] van [[Suid-Afrika]] ontspring. Dit staan ook as die ''Dusirivier'' bekend. Die Msunduzi is 'n [[sytak]] van die [[Umgenirivier]]. In [[Zoeloeland]] is daar nog twee riviere wat die naam dra, asook 'n vierde naby [[Lilongwe]], Malawi. Die naam beteken "rivier-wat-dinge-opsyskuif" in [[Zoeloe]].<ref name="wz1">{{cite web |last1=White Zulu |title=Translating KwaZulu-Natal’s Municipalities |url=https://umabhengwane.com/2013/05/18/translating-kwazulu-natals-municipalities/ |website=umabhengwane.com |publisher=umabhengwane |date=18 Mei 2013 |access-date=2 Junie 2026}}</ref> Die [[Dusi-kanowedvaart]] vind jaarliks op die rivier tussen [[Pietermaritzburg]] en [[Durban]] plaas. Dit word as die belangrikste kompetisie vir [[Kanovaart|kanowedvaarders]] in Suid-Afrika beskou. Die wedvaart lok jaarliks ongeveer 2000 roeiers, en ontvang nasionale dekking in die Suid-Afrikaanse media. In 2009 is 'n groot [[krokodil]] van ongeveer 2 meter in die Dusi se waters gewaar. Twee jaar tevore het deelnemers aan die Dusi-kanowedvaart ook 'n krokodil gesien.<ref>[http://afrikaans.news24.com/Suid-Afrika/Nuus/Krokodil-skuil-in-Dusi-se-waters-20091118 Krokodil skuil in Dusi se waters], Nuus24, 18 November 2009</ref> == Ontspring == * Ongeveer 30&nbsp;km wes van [[Pietermaritzburg]], by koördinate {{koördinate|29.66201|S|30.09788|O|aansig=inlyn}}. == Monding == * In [[Umgenirivier]], by koördinate {{koördinate|29.62056|S|30.67667|O|aansig=inlyn}}. == Verwysings == {{Verwysings}} {{KwaZulu-Natal saadjie}} [[Kategorie:Riviere in KwaZulu-Natal]] nrd7nc5ga255t3k8mns9bolr3sumjv8 0 70179 2908619 2833401 2026-06-01T20:39:07Z Jcb 223 2908619 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jan van Tonder | bynaam = | beeld = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[29 Augustus]] [[1954]] | geboorteplek = [[Sabie]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = Boeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = Geen | webwerf = | handtekening = }} '''Jan van Tonder''' is ’n [[joernalis]] en [[Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]]. == Lewe en werk == Jan Christiaan van Tonder is op [[29 Augustus]] [[1954]] op [[Sabie]] in die Oos-Transvaal (tans [[Mpumalanga]]) gebore as die jongste van sewe kinders. Hy het een broer (Andries, wat vyf jaar ouer is as hy) en vyf susters. Sy pa was operateur van ’n stootskraper en ’n eenmanbaggerboot en sy ma was huisvrou. Hy word in [[Durban]] in ’n spoorwegwoonbuurt groot en matrikuleer dan op [[Stanger]] aan die [[Natal]]se Noordkus. Hier leer hy die [[Zoeloes]] goed ken en gebruik hierdie agtergrond later vir sy roman “''Die kind''”. Sy militêre diensplig verrig hy in 1973 by die Vlootbasis in [[Simonstad]], waar hy hondehanteerder is. Hierna studeer hy aan die [[Universiteit van Pretoria]], eers in die Teologie, maar verander later van studierigting. Gedurende vakansies werk hy as stoker en kaartjiesondersoeker op die Spoorweë. In 1978 behaal hy die B.A.-graad met Afrikaans, Sielkunde en Kriminologie as hoofvakke. Gedurende sy finale jaar op universiteit trou hy, maar skei weer enkele jare daarna en trou daarna nie weer nie. Die huwelik was kinderloos. Hy is in 1979 vir ’n jaar in diens van die Gevangeniswese in Durban by Pointgevangenis, waar sy gekla oor die onaanvaarbare behandeling en willekeurige aanranding wat swart, bruin en Indiër-gevangenes kry hom uiteindelik met geweer in ’n wagpos op die muur laat beland<ref name="erasmus">Elfra Erasmus se artikel in ''Beeld'' van 26 Mei 1990</ref> Hierdie ervarings is die inspirasie vir die kortverhale wat hy in “''Aandenking vir ’n vry man''” bundel. Dan aanvaar hy ’n betrekking as nywerheidsopleidingsbeampte vir ’n groot myngroep, wat hy vir twee jaar beklee. Hierna word hy [[joernalis]], eers as Hooggeregshofverslaggewer by ''Die Transvaler'' en later by ''Die Vaderland'' en die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie. Benewens skryf, skilder hy ook en speel die kitaar. Sedert 1988 is hy voltydse skrywer. Hy roep telkens die stadslewe vaarwel om te gaan skryf en keer dan tydelik terug na sy joernalistieke loopbaan in die stad. So woon hy onder andere op [[Ladismith]], waarna hy hom op ’n [[Karoo]]plaas naby [[Oudtshoorn]] vestig, waar hy in die veld rondloop, skryf en skilder. In hierdie milieu ontstaan sy koffietafelboek “''Die Klein Karoo / The Little Karoo''” (met foto’s deur Lanz van Hörsten). In 1998 verhuis hy na [[Kaapstad]], waar hy vir ’n tyd lank omroeper is by die radiostasie Suid-Kaap Stereo. Hy vestig hom in 2000 weer in Oudtshoorn. In hierdie tyd hou hy hom besig met skryf (onder andere van radiodramas), restaurant bestuur, skilder en dig. Deur die jare word verskeie van sy kortverhale en sketse in tydskrifte gepubliseer. Volgens eie erkenning is hy rusteloos van geaardheid en verhuis gereeld, selfs deur in een stad van een plek na ’n ander te trek<ref name="erasmus" /> net om weer gestimuleer te kan word deur nuwe mense en nuwe indrukke. In 2004 koop hy sy eerste eie huis op Oudtshoorn en ’n betroubare voertuig, op sterkte van inkomste uit “''Die kind''”, wat twintig herdrukke beleef en voorgeskryf word aan wit en swart skole. Later verhuis hy na [[Gordonsbaai]], sodat hy nader aan meer kunsuitstallings kan wees, ander kunstenaars se werk kan sien en beleef en op die see kan seil. Sy lewensmaat is Jenny. == Skryfwerk == Hy begin ernstig skryf terwyl hy tronkbewaarder is, hoofsaaklik om ’n uitlaatklep vir sy frustrasies in sy werk te vind. Sy eerste kortverhaal (die tema waarvan hy later grondig verwerk as die roman “''Is Sagie''”) word in 1979 in ''Huisgenoot'' gepubliseer en ook aangewys as hierdie tydskrif se Kortverhaal van die Maand. In sy beste werk is dit die suiwer en onsentimentele vertelstyl wat opval, waardeur die leser die verhaal as eg en deurleef ervaar. Sy eerste kortverhaalbundel is<ref>Brink, André P. “Rapport” 19 Mei 1985</ref> “''Aandenking vir ’n vry man''”, waarin hy kortverhale oor die tronk skryf en die ingehoue geweld en die mens op sy wreedste en mees weerlose uitbeeld in ’n nugter styl wat nie die skokeffek uitbuit nie. Hy gebruik die tegniek van skielike ommeswaai baie goed in hierdie meestal baie kort verhale, met die stroefheid van die taal wat die inhoud se wreedheid versterk. Hoogtepunte in die bundel is onder andere “''’n Mooi dag''” (waarin ’n laksman ’n ander lewensperspektief kry deur ’n enkele opmerking van die Zoeloe wat hy voorberei vir teregstelling); “''Dube weet''” (waar die verteller ’n medegevangene se foltering weergee wanneer hy deur vier bewaarders gemartel word op vermoede dat hy aandadig is aan ’n verhoorde se ontsnapping, met die openbaring in die slotsin dat die verteller eintlik die skuldige is); en “''Ontsnapping''” (waar ’n grootskaalse soektog na ’n vermiste gevangene op tou gesit word, met die onthulling aan die einde dat die gevangene wat gedurende die dag se werk aan hitte-uitputting op die lande dood is, nie bygetel is nie). “''Aandenking vir ’n vry man''” is ’n verhaal oor ontsnapping, wat op fisiese en geestelike vlakke beweeg. Een van die gevangenes stel die lewe in die tronk gelyk aan die lewe self en wanneer Allies inderdaad uitkom, is hy uit die tronk maar deur sy selfdood ook uit die lewe uit. In die kort kortverhaal “''Victor Singh''” is die naam ironies, want daar is geen sprake van ’n oorwinnaar en vreugde nie. Victor Singh was Pretoria toe om gehang te word, maar het teruggekeer, net om voortaan te lewe asof hy gedurig in die skadu van die galgtou is. “''Elias''” beskryf ’n gevangene wat by die sel (met 96 gevangenes) se tralies uitkyk na die see, vasberade om te ontsnap al het hy net ’n maand van sy vonnis oor. As lid van die werkspan wat bedags kan uitgaan om te werk, is hy hierdie dag inwendig ondersoek om te verseker dat hy niks ingesmokkel het nie. Die wrede bewaarder het hom verseker dat hy die res van die tyd soortgelyke vernederings sal moet deurmaak, want hy hou nie van Elias nie. Partykeer gaan ’n bewaarder egter te ver en kry hy onverwagse teenstand. ’n Keur uit Van Tonder se reisrubrieke en reisverhale wat hoofsaaklik in ''Tydskrif Rapport'' verskyn het, word onder die titel “''Anderkant omdraai''” gepubliseer. Hy lewer gereelde verhale vir ''Tydskrif'', die bylae tot ''Rapport'', en kortverhale en sketse van hom verskyn ook in ander tydskrifte. Van sy kortverhale word in versamelbundels opgeneem, waaronder “''Die hardloper''” en “''Ragel''” in “''Op hulle stukke''” onder redaksie van Jeanette Ferreira. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn sluit in “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''” saamgestel deur Abraham H. de Vries, “''Vuurslag''” onder redaksie van Hennie Aucamp, “''Vertellers 1 en 2''” van Merwe Scholtz en “''Drif''” onder redaksie van Lindeque de Beer. Hy debuteer met die roman “''Wit vis”''. Dit behandel ’n lesbiese verhouding in ’n eng gemeenskap uit die perspektief van ’n man, maar is nie ’n geslaagde roman nie. Hyself erken later dat die boek te vroeg uitgegee is.<ref name="erasmus" /> “''Is Sagie''” vertel die verhaal van die onskuldige verhouding tussen twee verstandelik gestremde jongmense,<ref>Du Plooy, Heilna “Beeld” 16 November 1987</ref> maar veral behandel dit die mens se hulpeloosheid teenoor die wêreld en sy onvermoë<ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 27 no. 1, Februarie 1989</ref> om homself of sy geliefdes teen die katastrofes van hierdie lewe te beskerm. Sagie boer saam met sy pa Barend op die plaas Greundal in die Dwarsrivier-vallei in die Klein Karoo. Die verhaal word hoofsaaklik uit sy kinderlike perspektief vertel. Hy beleef baie vreugde, want hy kan klein dingetjies waardeer, terwyl sy omgang met mense en diere en sy vriendskap met Ansie de Wet van die buurplaas Kopland opreg en ongekompliseerd is. Hierteenoor staan die onvolkomenheid van die lewe en die tekortkoming van mense. Ansie se pa is teen die verhouding gekant en besluit om haar uit die Dwarsrivier-vallei weg te neem. Sagie kan met sy beperkte vermoëns nie die traumatiese gebeurtenisse verwerk nie, hoofsaaklik omdat hy dit nie begryp nie. Daarom probeer hy dit ontken deur te sê “issie”, waaruit die ironiese titel van die boek dan afgelei word. Hy besluit ten slotte om ten spyte van alles tog voort te gaan met die bou van Ansie se huis. “''Is Sagie''” ''is'' in 1987 die naaswenner van die ATKV-prys en in 1988 weer op die kortlys vir hierdie prys.<ref>Botha, Frederick J. “Tydskrif vir Letterkunde” Vierde reeks Jaargang 51 no. 1 Herfs 2014</ref> “''Is weer Sagie''” is ’n vervolg hierop en hervat Sagie se verhaal vier jaar nadat hul bure,<ref>Koen, Dewald “Beeld” 7 Oktober 2013</ref> die De Wets, met hul dogter Ansie uit die Ladismith-distrik vertrek het. Sagie (Sagrys van Greunen) het nou groot toekomsdrome en is steeds besig om eiehandig te bou aan die huis. Hoewel hy in vier jaar nog niks van Ansie gehoor het nie, oortuig sy kinderlike geloof en onskuld hom dat sy sal terugkeer sodra daar rook uit die huis se skoorsteen trek. Sagie is steeds onderdanig aan sy pa, maar sy karakter het goed ontwikkel en hy raak al hoe meer selfstandig, ondanks sy beperkte intellektuele vermoëns. Hy slaag daarin om talle teleurstellings te oorkom en toon deernis met sy medemens, al word hy by talle geleenthede verneder en onwaardig geag. Die verrassende slot skep verwagtinge dat Sagie se droom verwesenlik kan word, al is dit miskien nie heeltemal soos hy dit verwag nie. “''Die kin''d”<ref>Hough, Barrie “Insig” Junie 1990</ref> slaag daarin om deur middel van die eenvoudige, maar treffende verhaal van ’n Zoeloevrou en die kind wat sy lank nie wou hê nie, die dilemma van ’n hele volk uit te beeld.<ref>Pakendorf, Gunther “Die Burger” 15 Maart 1990</ref> Die Zoeloe-vrou Amazolo verwag ’n kind van haar geliefde, Mlenzana, wat weggaan om op die myne te gaan werk.<ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 2. Mei 1991</ref> Hy is onbewus daarvan dat hy pa gaan word en kom nie weer terug nie, waarna Amazolo die kind om daardie rede verstoot. In die roman word die naamlose kind se kinderdae en jeug in hierdie omstandighede uitgebeeld, asook die ma se hartseer en verset teen die impak van Westerse gebruike op die Zoeloe-tradisies. Die rol van die eiesoortige geloof van die Zoeloes in die daaglikse gebruike en lewe in ’n landelike swart gemeenskap word goed geskets as agtergrond tot die gebeure. Die kind (Mvula, wat later Zolile word) weier na voltooiing van sy skoolloopbaan om te gaan boer en skryf in as ’n mediese student, waarin ook die nuwe teenoor die tradisionele gebruike teen mekaar afgespeel word. Zolile word eindelik ’n groot man in sy gemeenskap. “''Die kind''” word in 1990 bekroon met die [[ATKV-Prosaprys|ATKV-prys]], verower ook ’n FAK-prys en is in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. Hierdie boek word wyd voorgeskryf aan wit en swart skole, beleef meer as twintig drukke en word in Engels vertaal. “''Roepman''”<ref>Burger, Willie “Beeld” 29 November 2004</ref> vertel uit die perspektief van ’n kind (die dertienjarige Timus Rademan) die grootword in ’n werkersklas spoorwegbuurt in Durban tydens apartheid in die sestigerjare, terwyl Hendrik Verwoerd nog die Eerste Minister is.<ref>Cilliers, Cecile “Rapport” 6 Februarie 2005</ref> Timus is gretig om kennis en ervaring op te doen op sy pad na volwassenheid, maar dit lei tot ervaring en kennis wat hy met nabetragting eintlik nie wou hê nie.<ref>Pople, Laetitia “Beeld” 20 Mei 2011</ref> Die oorgang van jeug na volwassenheid en die verlies aan onskuld kry hier universele toepassing in sy uitbeelding van hoe die sterkeres, wat juis moet omsien na diegene onder hulle sorg, die swakkes vertrap en uitbuit.<ref>Van Rensburg, Leonie “Insig” Januarie / Februarie 2005</ref> Daar is egter ook die adel van die mens, wat ten spyte van haglike omstandighede steeds die hand oopmaak vir sy medemens. Die kerk kom as instelling onder skoot, omdat hulle telkens juis die mense wat hulle die nodigste het, versaak het. So ook loop die onderwys deur, wat in stede van opvoed, die jong mense indoktrineer. Die roepman van die titel is die skeel Joon Sterrekyker, wat moet sorg dat almal in die buurt betyds wakker gemaak word vir hulle werkskofte en hy is in sy rol ’n bron van hoop dat iemand omgee en pligsgetrou is in sy diens aan sy naaste. Hy word simbolies die wekker of roepman van almal, doen ’n beroep op die gewete van die mensdom en staan in sterk kontras met die hardvogtige aard van Timus se godsdienstige pa en die predikant. “''Roepman''” is in 2005 op die kortlys vir die ATKV-prys, die Universiteit van Johannesburg-prys en die M-Net-prys vir boeke in lang formaat. Die roman word aan skole voorgeskryf en word deur Elsa Silke as “''Stargazer''” in Engels vertaal. Hy skryf self die draaiboek vir die film wat van die boek gemaak word en deur die Vlaamse rolprentmaker Walter Stokman geregisseer word. Die film word later met byskrifte internasionaal vrygestel en dit is die eerste Afrikaanse rolprent wat met die oorspronklike klankbaan in Amerika vrygestel word. Hy is verantwoordelik vir die nie-fiksie koffietafelboek “''Die Klein Karoo / The Little Karoo''” (met foto’s deur Lanz van Hörsten) en teks in Afrikaanse, Engels en Duits, waarin hy die geskiedenis en omgewing van hierdie landstreek beskryf. Vir sowat veertien jaar werk hy aan ’n roman oor die bloeitydperk van die volstruisveerbedryf op Oudtshoorn, wat hy “''Getuienis van ’n grafgrawer''” sou noem. Hierdie roman word selfs in 1991 aanvaar vir publikasie deur HAUM-Literêr<ref>Artikel in ''Beeld'' van 29 Augustus 1991 (http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/08/29/8/11.html</ref> maar is eindelik nooit voltooi en gepubliseer nie<ref>Sonja Loots se artikel in ''Rapport'' van 17 Oktober 2004: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2004/10/17/R1/28/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy skryf ook dramas.<ref>Botha, Danie “Beeld” 15 September 2008</ref> “''Lewensreg''”, met die subtitel “''’n Tragi-komedie vir mede-sterwendes”'', het twee amper bejaarde broers, Brand en Sewes, as hoofkarakters. Hulle kry in die drama die reg om tot hulle dood in ’n huisie in die hart van die begraafplaas te woon, sodat hulle tussen die dooies leer wat dit beteken om te leef. Hoewel hulle op die oog af gemoedelik saamwoon, word elk deur ’n skuldgevoel of haat en wraak verteer. Sewes haal dan die jong Ana na haar begrafnis lewend uit die graf, waarna sy verenig word met die emosioneel onvolwasse Frans, met wie sy voor haar troue ’n onbevredigende liefdesverhouding gehad het. In 2007 word “''Lewensreg''” met die Sanlam Teaterprys bekroon. Die klug “''Die onbeholpe djin''”<ref>Bouwer, Anna-Retha “Beeld” 6 Oktober 2011</ref> debuteer in 2011 by die Aardklop Kunstefees. Dit handel oor geslagsrolle en het as hoofkarakters Anna, wat swanger en gefrustreerd is, en haar man Koos, wat rugby praat, biere drink en verder niks eintlik doen nie. Anna wens sy was ’n man en die onbeholpe djin verskyn om uitvoering te gee aan haar wens. Die buurman en sy vrou word betrek en die skatryk familie van die Kaap kom onverwags kuier, sodat dinge lelik skeefloop. Ten spyte van ’n belowende opset en goeie akteurs, misluk die opvoering by Aardklop weens die gebreke in die stuk (te veel clichés oor geslagsrolle, swak tydsberekening en stereotipes eerder as lewende karakters), wat net weer beklemtoon dat komedie nie maklik is om te bemeester nie. Sy twee radiodramas (waaronder “''Die ware Jacob''” in 1999) behaal elk ’n derde plek in die jaarlikse Sanlam- Radiodramakompetisie. Hy skryf ook gedigte en publiseer daarvan op die webwerf LitNet. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1983 |Wit vis |- |1984 |Aandenking vir ’n vry man |- |1987 |Is Sagie |- |1989 |Die kind |- |1998 |Die Klein Karoo |- |2004 |Roepman |- |2008 |Lewensreg |- |2011 |Anderkant omdraai |- |2013 |Is weer Sagie |- | 2019 | Die verevrou |- | 2021 | Grootgeluk |- | 2023 | Sagie se storie - 'n Drieluik (Is Sagie, Is weer Sagie en Sagie is) |} == Bronnelys == === Boeke === * De Vries, Abraham H. “Kortom 2” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eersteuitgawe5 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “RoepJan van Tonder” “By” 28 Mei 2011 * Azar-Luxton, Grizell “Jan van Tonder” “Kaapse Bibliotekaris” “Mei / Junie 2006 * Coetzee, Leon “Treindrywer word wen-skrywer” “Rapport” 8 April 1990 * Crafford, Mariëtte “Jan se wonderwerk” “Insig” November 2004 * Erasmus, Elfra “Jan van Tonder: van tronkbewaarder tot skrywer” “Beeld” 26 Mei 1990 * Erasmus, Elfra “Die lewe is nie ’n storie nie” “Plus” 16 Oktober 2004 * Keogh, Janice “Roepman beste fliek in baie jare” “Beeld” 28 April 2011 * Liebenberg, Jacques “‘Roepman’ mik na silwerdoek” “Plus” 2 Desember 2008 * Pople, Laetitia “Grootword-prent tref met eenvoud, deernis” “Beeld” 21 Mei 2011 * Pople, Laetitia “Yanks gaan ‘Roepman’ sien” “Beeld” 14 September 2011 * Rautenbach, Elmari “Knoop in sy kop losgeskryf” “Beeld” 19 November 2011 * Scholtz, Herman “Roepman gou op silwerdoek” “Rapport” 20 Maart 2011 * Van Nierop, Leon “Roepman: Die fliek wat ‘iets met jou laat gebeur’” “Rapport” 15 Mei 2011 * Van Wyk, Anim “Geroepe vir stories” “Beeld” 8 Oktober 2011 === Internet === * Azar-Luxton, Grizell Cape Librarian: https://www.westerncape.gov.za/Text/2006/11/mj06_bookworld.pdf * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/08/29/8/11.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/27/20/10.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/05/22/12/4.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2008/12/03/SK/12/roepfliek_1248.html * Coetzee, Nia Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/11/06/BS/11SK/01.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1990/05/26/6/7.html * Erasmus, Elfra Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/10/20/DB/10LDN/02.html * LitNet ATKV-Skrywersalbum 24 Junie 2009: www.litnet.co.za * LitNet: http://www.litnet.co.za/author/jan-van-tonder/ * Loots, Sonja Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2004/10/17/R1/28/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3075 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161114014030/http://www.nb.co.za/Authors/3075 |date=14 November 2016 }} * Potgieter, Marelize Oudtshoorn Info: http://www.oudtshoorninfo.com/archives.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105152452/http://www.oudtshoorninfo.com/archives.php |date= 5 November 2016 }}? age=hoorn&action=view_hoorn_article&id=1696&PHPSESSID=4940bb03559dc8cf19f53bd49628fbdd * Steyn, Tisha Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2007/10/17/SK/10,11/skTISHAskrywer.html * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n88236961/ == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/jan-van-tonder-sy-romans-word-of-voorgeskrewe-werk-of-n-topfliek/ Jan van Tonder: Sy romans word óf voorgeskrewe werk óf 'n topfliek: Maroela Media onderhoud] met die skrywer {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Tonder, Jan}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1954]] oqvdqedd9d2xx94wgb5femkdh65p964 0 74742 2908616 2463761 2026-06-01T20:36:06Z Jcb 223 2908616 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Jan Hendrik Hofmeyr | Beeld = Ds JH Hofmeyr ouer.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Jan Hendrik Hofmeyr | Beeldonderskrif = Ds. Jan Hendrik Hofmeyr | Geboortenaam = Jan Hendrik Hofmeyr | Geboortedatum = 3 Februarie 1835 | Geboorteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]] | Sterftedatum = 25 Augustus 1908 | Sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Murraysburg|Murraysburg]], [[NG gemeente Somerset-Oos|Somerset-Oos]] | Jare aktief = 1858–1908 | Kweekskool = [[Universiteit van Utrecht]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Jan Hendrik Hofmeyr''' ([[Kaapstad]], [[3 Februarie]] [[1835]] tot [[Kaapstad]], [[25 Augustus]] [[1908]]<ref>[http://www.myheritage.com/person-7000915_5532222_5532222/ds-jan-hendrik-hofmeyr MyHeritage.com]</ref>) was 'n vooraanstaande predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], eers op [[Murraysburg]] en daarna van 1867 tot 1908 in die [[NG gemeente Somerset-Oos]]. Die Kaapse Kerk het hom in 1897 die eerste keer as moderator gekies, toe hy dr. [[Andrew Murray]], sy swaer, opgevolg het, en weer in 1903. In dié moeilike tyd voor, tydens en net ná die [[Anglo-Boereoorlog]] het hy waardig en taktvol in belang van sy volk en Kerk opgetree. Hy was die vader van 12 kinders, van wie vyf predikant geword het, 'n kampvegter vir die onderwys en 'n sendingvriend. Daar word gesê die byna twee eeue oue [[Oos-Kaap]]se dorp [[Somerset-Oos]] het weliswaar in 'n groot mate sy kenmerkende waardigheid en goeie buurskap te danke aan die invloed wat al anderhalf eeu van die [[Gill-kollege]] uitgaan, maar dis veral ook aan die voortgesette invloed op die breë gemeenskap van die Hofmeyrs, wat die Ou [[Pastorie]] 'n driekwart eeu bewoon het, eers ds. Hofmeyr sr. en sy groot gesin en daarna sy seun John Murray,<ref>{{en}} [http://www.somerset-east.co.za/listing/the_old_parsonage_museum Die geskiedenis van die ou pastorie op Somerset-Oos-toerisme se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140624033158/http://www.somerset-east.co.za/listing/the_old_parsonage_museum |date=24 Junie 2014 }}. URL besoek op 22 November 2014.</ref> wat sy vader as predikant in die gemeente Somerset-Oos opgevolg het. Ds. Hofmeyr word beskryf as 'n hoogs gekultiveerde en opgevoede mens wie se kennis van Hebreeus en Bybelgeskiedenis aan hom hoë akademiese aansien in die Kerk verleen het,<ref name="smith">Smith, John (red.) 1974. ''Somerset-Oos-gedenkboek. 1825–1975''. Somerset-Oos: Sentrale Feeskomitee.</ref> maar hy was terselfdertyd 'n praktiese man wat dit sy eerste taak op [[Somerset-Oos]] gemaak het om die bestaande kerkgebou te herbou. Dié [[Neogotiese styl|Neogotiese]] meesterstuk, ontwerp deur die Duitse argitek [[Carl Otto Hager]] wat bykans 'n anderhalf eeu later nog altyd in gebruik is en waarin enkele klein aspekte van die eerste kerkgebou van 1833 behoue gebly het, is net vier jaar ná sy diensaanvaarding op Somerset ingewy. Ook aan die bevordering van die kultuur en opvoeding in sy twee gemeentes en in die breër gemeenskap het ds. Hofmeyr baie tyd en aandag bestee. Op [[Murraysburg]] het hy 'n Instituut vir Hoër Onderwys opgerig en op Somerset het hy dekades lank in die Raad van Trustees van die [[Gill-kollege]] gedien. Die oprigting van die Bellevue-seminarie vir Meisies, as plaasvervanger vir die meisieskool wat deur sy voorganger, ds. [[John Pears]], se vrou begin is, was hoofsaaklik aan ds. Hofmeyr se ywer te danke. Selfs al was dit nie 'n gewilde saak by gemeentelede op Somerset en trouens in die [[Oos-Kaap|Oostelike Provinsie]] nie, was ds. Hofmeyr en sy vrou albei ten nouste betrokke by die ondersteuning en aanmoediging van die buitelandse sending. Vyf van hulle sewe seuns het predikant geword, van wie drie geruime tyd in die sendingveld in Midde-Afrika gearbei het. Twee dogters, Margaretha en Isabella, was van die eerste vroue in Suid-Afrika wat gegradueer het.<ref name="smith" /> == Herkoms en opvoeding == Jan Hendrik Hofmeyr is in [[Kaapstad]] gebore uit die een van die ou, gerespekteerde Kaapse families wat vandag nog op talle terreine in Suid-Afrika en oorsee uitblink, en op sy grootvader se landgoed Waterhof, in die teenswoordige buurt [[Oranjezicht]],<ref>[http://goo.gl/maps/nvp0X Google Maps, ingang na Waterhof in Hofstraat]</ref> naby die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]], in wie se besit die Hofmeyr-eiendom [[Welgemeend]] in 1944 gekom het. Sy vader was 'n bekende bankier (of rekenmeester volgens 'n ander bron<ref>Hofmeyr, W. Louw, Nico J., S.M.. George S. en Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers.</ref>), Arend Hofmeyr,<ref>{{Cite web |url=http://www.safamilytree.com/TNG/getperson.php?personID=I814&tree=Simone_Kay |title=Besonderhede op SAFamiltyTree.com |access-date= 3 April 2013 |archive-date= 8 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008061741/http://www.safamilytree.com/TNG/getperson.php?personID=I814&tree=Simone_Kay |url-status=dead }}</ref> ook van Kaapstad, 'n kleinseun van die stamvader van hierdie familie wat omstreeks 1744 uit Ibbenburen in Pruise na Suid-Afrika gekom het. Sy moeder was Susanna Maria Louw, 'n suster van Adriaan Louw van die Paarl, skoonvader van prof. [[Nicolaas Hofmeyr]], een van die eerste twee hoogleraars aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] toe dié inrigting in 1859 gestig is. Nicolaas Hofmeyr was getroud met Susanna Maria Louw se susterskind Maria Magdalena Louw (1834–1918), een van Adriaan Louw en Charlotte Louise se sewe dogters wat met bekende predikante getrou het. Ds. J.H. Hofmeyr se neef Jan Hendrik Hofmeyr (1818–1893) was Onse Jan Hendrik Hofmeyr (1845–1909) se pa. Hofmeyr het van jongs af die roeping ervaar om sy lewe aan die evangeliebediening te wy.<ref>[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824–1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging.</ref> Sy eerste skoolonderwys ontvang die jong Jan Hendrik aan [[Tot Nut van 't Algemeen]], 'n vooraanstaande Hollandse skool teen die middel van die 19de eeu in Kaapstad. Sy kleinneef, die latere prof. Hofmeyr, het ook daar skoolgegaan, benewens vele andere wat later belangrike betrekkings in die kerk en staat beklee het. As veertienjarige knaap is Jan Hendrik geplaas in die [[Suid-Afrikaanse Kollege]], voorloper van die [[Universiteit van Kaapstad]], waar hy Nederlands, Hebreeus en wiskunde studeer het, terwyl hy tegelykertyd onderrig in Latyn en Grieks ontvang het by dr. [[Abraham Faure]] wat, omdat hy vurig begeer het dat jong Afrikaners hulle aan die evangeliebediening moes wy, 'n deel van sy tyd afgestaan het om hul met hulle voorbereidende studie behulpsaam te wees. == Teologiese opleiding in Holland == [[Lêer:Ds JH Hofmeyr jonk.jpg|duimnael|links|200px|Jan Hendrik Hofmeyr, waarskynlik tydens sy studentedae of kort daarna.]] Die jong Hofmeyr het in Februarie 1853, nadat hy sy geloofsbelydenis in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] afgelê het, op agttienjarige ouderdom, en vergesel van twee mede-Afrikanerstudente, [[Charles Murray]] en I.G.J. Horak, na [[Europa]] vertrek en in Mei daardie jaar daar aangekom om aan die [[Universiteit van Utrecht]] teologie te studeer en as evangeliedienaar opgelei te word. Reeds in 1855 het hy kandidaat in teologie geword en die jaar daarna, tydens die lang vakansie, in geselskap van 'n boesemvriend en medestudent, die latere dr. [[Johannes Jacobus Kotzé|J.J. Kotzé]], in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] gaan reis, blykbaar iets wat geen Afrikanerpredikant nog tot in daardie stadium gedoen het nie.<ref>[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824–1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging.</ref> Ná voltooiing van sy studie onder proff. Bouman, Vinke en Ter Haar is hy, nadat hy die gevorderde plegtige eed afgelê het en die vereiste verklaring en belofte plegtig afgelê en onderteken het, op [[8 Oktober]] [[1857]] deur die Provinsiale Kerkbestuur van Utrecht tot die evangeliebediening toegelaat. By sy vertrek uit Holland het dr. Nicolaas Beets (Hildebrand van die "Camera Obscura") die volgende vers in Hofmeyr se album geskryf: "Het Zuiden wenkt, het Noorden roept zijn afscheidsgroet u na. De vriendschap zucht, en roept nogthands ga, 's Heeren dienaar ga! Er is geen taak als d'uwe schoon, geen loon uw loon gelijk; Ga! Een en eeuwig is het werk van Zijn gezegend Rijk. Waar Hij Zijn dienaars zaam vergaart rondom den Troon der Eer. Daar Zien Zij Zich uit Noord en Zuid na korte scheiding weer." Hierna het hy eers enkele maande in [[Skotland]] en [[Engeland]] deurgebring, vanwaar hy terugkeer na Holland om afskeid te neem en hom gereed te maak vir sy terugreis na sy vaderland. == Terug in Suid-Afrika == Die volgende jaar het Hofmeyr in sy vaderland teruggekeer, waar hy in September 1858 aankom, in die geselskap van dr. [[Johannes Jacobus Kotzé|J.J. Kotzé]], wat eweneens predikant in Holland geword het, hoewel aan die [[Universiteit van Leiden]]. Die twee is op dieselfde dag, [[15 September]] [[1858]], by die Aktuaris gelegitimeer en twee dae later het albei vir die eerste maal in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] opgetree, prop. Hofmeyr in die oggend en prop. Kotzé in die aand. Eersgenoemde se teks was 2 Kron. 20:12b ("Want in ons is geen kracht tegen deze grote menigte, die tegen ons komt, en wij weten niet, wat wij doen zullen; maar onze ogen zijn op U", [[Statebybel]]) en laasgenoemde s'n Matt. 16:26: "Want wat baat het een mens, zo hij de gehele wereld gewint, en lijdt schade zijner ziel? Of wat zal een mens geven, tot lossing van zijn ziel?" Statebybel. Dr. Kotzé was 'n neef van die latere welbekende liberale predikant op [[Darling]] wat met sy opvattings 'n beroering in kerklike kringe veroorsaak het, ds. [[J.J. Kotzé]]. == Op Murraysburg, sy eerste gemeente == Nadat prop. Hofmeyr enkele maande as hulpprediker in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]], Kaapstad, diens gedoen het, het hy 'n beroep na die [[NG gemeente Murraysburg]] aangeneem. Dié groot getal beroepe was daaraan te danke dat daar destyds, twee jaar voor die oprigting van Suid-Afrika se eie Teologiese [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]], 'n nypende tekort aan predikante in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] was, in so 'n mate dat 10 gemeentes hom beroep het hoewel hy toe nog gans onbekend by hulle was. Op [[Murraysburg]] is hy [[20 Mei]] [[1858]] georden en bevestig deur die konsulent, ds. [[Andrew Murray sr.]] van die [[NG gemeente Graaff-Reinet]], na wie die dorp heet en wat later sy skoonvader geword het. Murraysburg was toe skaars drie jaar oud, want dit was juis onder ds. Murray se voorsitterskap dat die Ringskommissie van Graaff-Reinet op [[19 April]] [[1855]] op die plaas Eenzaamheid vergader en die koopkontrak met die eienaar, J.A. Burger, geteken het ten einde daar 'n dorp te stig. So ontstaan die dorp en gemeente Murraysburg, wat die eerste keer ter ere van ds. Murray so genoem word in die notule van die plaaslike kerkraadsvergadering van [[5 September]] [[1855]]. Die nedersetting Murraysburg het in die jaar van prop. Hofmeyr se koms die middelpunt van 'n afsonderlike landdrosdistrik geword en in 1859 het die dorp munisipale status gekry. Aan prop. Hofmeyr se handoplegging het, buiten ds. Murray, deelgeneem: di. [[John Pears]] ([[NG gemeente Somerset-Oos|Somerset-Oos]]), [[Georg Stegmann|G.W. Stegmann]] ([[Glen Lynden]]), [[William Murray]] ([[NG gemeente Middelburg, Kaap|Middelburg]]) en eerw. J. Bennie. Die jong leraar se intreerede was oor [[1 Korintiërs]] 3:7: "Zoo is dan noch hij die plant iets, noch hij die nat maakt, maar God die de wasdom geeft" ([[Statebybel]]). So 'n wasdom is op die arbeid van ds. Hofmeyr gegee, ook op Murraysburg, hoewel sy diens hier slegs agt jaar lank geduur het. Hy was in dié tyd vir sy gemeente 'n "ware geestelike gids".<ref>Hofmeyr, W. Louw, Nico J., S.M.. George S. en Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers.</ref> Gedurende dié tyd het hy veral baie vir die opvoeding gedoen en is daar deur hom 'n eersteklas-skool opgerig, met T. Kyd as skoolhoof, onder wie se leiding etlike kandidate vir die admissie tot die [[Kweekskool]] hul voorbereidende studie deurgemaak het. 'n Hollander, J. B. Wouda, het les gegee in Nederlands terwyl ds. Hofmeyr, wat 'n aantal godvresende en talentvolle jongelinge geïnspireer het om predikant te word, aan hulle onderrig in Hebreeus en Bybelgeskiedenis gegee het. Dié leerlinge was onder meer die latere ds. J.G. Olivier, prof. C.F.J. Muller en ds. B.B. Keet, vader van prof. dr. [[Barend Bartholomeus Keet]] van die [[Stellenbosch|Stellenbosse]] [[Kweekskool]]. Die inrigting was bekend onder die naam Opvoedings Instituut van Murraysburg. == Huwelik == [[Lêer:Ds JH Hofmeyr skets.jpg|links|200px|duimnael|Ds. Hofmeyr as jong getroude predikant op [[Murraysburg]].]] [[Lêer:Isabella Murray Hofmeyr.jpg|regs|200px|duimnael|Isabella Hofmeyr, gebore Murray, was 41 jaar lank pastoriemoeder op [[Somerset-Oos]]. Vyf van haar sewe seuns wat volwassenhied bereik het, het predikant geword, soos trouens ook haar vyf broers, onder wie dr. [[Andrew Murray]] en di. [[William Murray]] en [[Charles Murray]].]] Ds. Hofmeyr het op [[7 Februarie]] [[1861]], vier dae ná sy 26ste verjaardag, op [[Graaff-Reinet]] met 'n plaaslike pastoriedogter, Isabella Murray, gebore [[24 Desember]] [[1839]],<ref>[http://www.myheritage.com/person-7002821_5532222_5532222/isabella-hofmeyr-born-murray Besondergede op MyHeritage.com]</ref> in die huwelik getree. Dié gelukkige huweliksverbintenis is mettertyd geseën met twaalf kinders, te wete sewe seuns en vyf dogters. Van dié seuns het vyf predikant geword, van wie vier minstens 'n tyd lank aan die sending verbonde was. Die kinders was, met geboorte- en sterfjaar asook beroep (indien beskikbaar) tussen hakies: * Seun (1861). * Susanna Maria (1862–1906). * Arend Hermanus (1864–1909, boer). * Ds. [[Andrew Hofmeyr|Andrew Murray]] (direkteur Stofberg-gedenkskool, 1866–1936). * Maria Isabella (1868–1950). * Margareth Catharina (1869–1965). * Ds. [[John Hofmeyr|John Murray]] (1871–1943). * Isabella Cornelia (1873–1966). * William (Willie) Hendrik (skoolhoof, 1874–1944). * Ds. [[Lou Hofmeyr|Johannes Wynand Lou]] (organiserende NG sendingsekretaris van Kaapland, 1878–1936). * Ds. [[Charles Murray Hofmeyr|Charles Murray]] (predikant, 1876–1930). * Helen Elizabeth (orreliste, 1880–1964). * Ds. [[Georg Hofmeyr|Georg Wilhelm Stegmann]] (predikant, 1882–1969). Mev. Hofmeyr is beskryf as "in alle opsigte 'n ideale eggenote en moeder". Reeds as jong vrou het sy dit as haar oordeel uitgespreek dat 'n predikantsvrou haar eggenoot eerste moet plaas, haar kinders tweede, en haar gemeente derde. Dit blyk asof sy dit van meet af aan gedoen het en sonder verwaarlosing van enige van die drie. Eerw. [[Andries Dreyer]] skryf oor haar: "As daar ooit 'n vrou was wat na die woorde van die trouformulier haar eggenoot in alle goeie en opregte dinge behulpsaam was, op haar huishouding goeie ag gegee en sonder wêreldlike prag gewandel het, dan was dit mev. Hofmeyr." Op Murraysburg is drie van die egpaar se kinders gebore. == Skriba van die Sinode == In 1862 het ds. Hofmeyr die eerste maal die Sinode in [[Kaapstad]] bygewoon en toe al is hy op versoek van dr. [[William Robertson]], wat juis as skriba verkies is, tot sy assistent benoem. Toe die skriba in 1876 aftree, is sy assistent in sy plek gekies. Vir hierdie betrekking was hy, volgens eerw. Dreyer, uitnemend geskik, "sowel om sy deeglike kennis van die Hollandse taal as om sy nette handskrif". Hy het dié betrekking tot 1897 beklee en sy werk op uiters bekwame wyse verrig. == Waarnemende predikant in Kaapstad == In 1866 het ds. Hofmeyr die beroep as opvolger van ds. [[John Pears]], die [[NG gemeente Somerset-Oos]] se tweede leraar, op [[Somerset-Oos|Somerset]] aangeneem. Dit was nadat hy reeds talle beroepe van ander gemeentes van die hand gewys het. Hy het op [[16 Desember]] van daardie jaar afskeid geneem van Murraysburg met 'n rede oor Hand. 20:32 ("En nou, broeders, dra ek julle op aan God en aan die woord van sy genade, wat magtig is om julle op te bou en julle ’n erfdeel te gee onder al die geheiligdes" (1933-vertaling), wat in druk uitgegee is. Die afskeid was swaar, want leraar en gemeente was wederkerig innig aan mekaar gebind. Iemand wat teenwoordig was by die afskeid, het geskryf: "Men kan de stemming der gemeente onder het aanhooren der rede beter begrijpen dan beschrijven". Die afskeid van dié nederige en vriendelike leraar<ref>Hofmeyr, W. Louw, Nico J., S.M.. George S. en Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers.</ref> het nietemin met diepe ontroering gepaardgegaan. Ds. Hofmeyr en sy gesin het hierna met vakansie by familie in die Kaap vertrek, maar op versoek van die kerkraad het hy tydelik die dienswerk verrig in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] as plaasvervanger van dr. [[Andrew Murray]], ds. Hofmeyr se swaer, wat as moderator van die Kaapse Sinode na [[Engeland]] gegaan het om namens die Sinode teen die uitspraak van die Kaapse Hooggeregshof in die Burgers-Kotzé-saak (die latere [[Transvaal]]se president [[Thomas François Burgers]] en ds. J.J. Kotzé, die vader van ds. Hofmeyr se goeie vriend dr. P.J. Kotzé, van Darling) te appelleer voor die regskomitee van haar majesteit se geheime raad. Dié appèl is van die hand gewys. Ds. Hofmeyr was so gewild by die Kaapse lidmate met sy preke en herderlike besoek dat, toe hy einde Maart 1867 vertrek, die Kerkraad hom 'n adres van dankbetuiging aangebied het. Vergesel van sy eggenote en kinders het hy met die Celt na [[Algoabaai]] geseil om vandaar na sy nuwe standplaas te reis. Op [[Port Elizabeth]] is hulle deur ene Erasmus met sy perdewa afgehaal en die eerste aand het hulle oorgebly op Modderfontein, die plaas van Hans van der Vyver onder die [[Suurberge]]. == Verwelkoming op Somerset-Oos == [[Lêer:Somerset-Oos Gill-kollege geboue.jpg|links|duimnael|240px|Die hoeksteen van die oudste gebou van die [[Gill-kollege]], Somerset-Oos se roemryke hoërskool, is op [[1 April]] [[1867]] gelê, die dag nadat ds. Hofmeyr plegtig in die [[NG gemeente Somerset-Oos]] bevestig is. Hy was amper sy hele dienstyd lank trustee en lid van die bestuur van die kollege. Die argitek van die ou hoofgebou was [[James Bisset]], wat ook onder meer verantwoordelik was vir die [[NG gemeente Graaff-Reinet|NG kerke Graaff-Reinet]] en [[NG gemeente Beaufort-Wes|Beaufort-Wes]].]] [[Lêer:Ou pastorie Somerset-Oos.jpg|duimnael|regs|240px|Met ds. Hofmeyr en sy gesin se aankoms op Somerset-Oos moes die pastorie met geleende meubels toegerus word om losies aan al die besoekende predikante te bied, want die Hofmeyrs se meubels het eers later van [[Murraysburg]] af aangekom.]] Ds. Hofmeyr en sy gesin het op Donderdag [[28 Maart]] [[1867]] op [[Somerset-Oos]] aangekom. In die plaaslike ''Courant'' van destyds kom die volgende beskrywing van die hartlike ontvangs daar voor: "Het lang en ernstig gekoesterd verlangen der Hollandsche gemeente alhier is thans vervuld door de aankomst van haren leeraar, Ds. J. H. Hofmeyr. De hooge achting waarin hij stond bij zijne gemeente te Murraysburg, en de droefheid, betoond bij zijn vertrek van daar, en de hartelijke wenschen voor zijn welzijn uitgestort, toonden dat men in hem een vriend en geestelijken gids verloor, die niet gemakkelijk te vervangen zou zijn. In den morgen van Donderdag, den 28, l.l., reed een groot gezelschap, meestal uit leden der gemeente bestaande, en dat nog veel grooter zou geweest zijn, ware de tijd waarop men den leeraar verwachten kon, zekerder en onder de buitenlieden meer bekend geweest, het dorp uit om hem te gemoet te gaan. "De ontvangst en wederzijdsche begroeting was regt hartelijk. De Eerw. heer werd begeleid door het geheele gezelschap tot in de stad en aan de pastorie, op de stoep waarvan een aantal jonge dames, medeleden der gemeente, hem opwachtte en met een toepasselijk gezang hem welkom heette in zijne nieuwe woning. Daarop bood men hem na voorlezing, een talrijk geteekend adres aan, en waarin de onderteekenaars hun leeraar welkom heeten en hunne dankbaarheid aan God betuigen, dat zij, na lang en verlangend hopen en wachten, hem met zijn familie in goeden welstand in hun midden mogen zien. En overtuigd dat het hem veel zelfverloochening moet gekost hebben om zijne geliefde gemeente te Murraysburg te verlaten en de roeping naar Somerset aan te nemen; en dat overwegingen van niet gewonen aard hem daarbij moeten geleid hebben, vertrouwen en bidden zij dat Gods hand hem kracht en wijsheid geven zal, om de plichten van zijne gewigtige roeping te vervullen, en daarbij de zaak van Christus te bevorderen, door velen toe te brengen tot de kudde des goeden Herders. Het adres heet verder den Eerw. heer welkom ook in betrekking tot het [[Gill-kollege]] en vertrouwt dat zijne komst ook die instelling ten zegen zijn zal – en eindigt met de beste wenschen uit te drukken ook voor Mevrouw Hofmeyr en de jonge familie. "Nadat het adres was voorgelezen, bedankte Ds. Hofmeyr de opgekomenen voor de hartelijke ontvangst, welke hij van hen had ondervonden en zeide, dat hy hoopte in staat gesteld te zollen worden de voetstappen te drukken van hem wiens opvolger hij was. Hij hoopte ook dat zijne pogingen in het belang van het geestelijke en tijdelijke welzijn der gemeente en ten behoeve der algemeene zamenleving zouden gezegend worden zoowel aan hen, als aan hemzelven, en beloofde zijn best te doen, om de belangen te bevorderen van de opvoedingsinrichting die nu wordt gesticht." == Bevestiging == [[Lêer:Adrian Roux.jpg|duimnael|regs|190px|Dr. [[Adrian Roux]] van die [[NG gemeente Albanie]], Somerset se konsulent, het ds. Hofmeyr bevestig. Hy het die versoek dat die bevestigingspreek aan ds. Hofmeyr se swaer ds. [[Charles Murray]] afgestaan moes word, geweier.]] Twee dae later het die bevestiging plaasgevind. Die volgende berig, vry vertaal uit die Nederlands, het destyds in ''De Volksvriend'' verskyn: Ds. J.H. Hofmeyr is op Saterdag [[30 Maart]] op [[Somerset-Oos]] bevestig. In die loop van die week daag sy eerwaarde van [[Kaapstad]] op en word met die grootste hartlikheid verwelkom. Die pastorie, wat in die laaste tyd aanmerklike veranderinge en verbeteringe ondergaan het, word tot die gerief van sy eerwaarde, wie se meubels nog nie aangekom het nie, van geleende meubels vir die geleentheid voorsien, terwyl daar gesorg is dat daar vir minstens ses leraars in die pastorie blyplek was. Die Vrydagaand preek ds. [[Charles Murray]] (van die [[NG gemeente Burgersdorp]] voor 'n aansienlike gehoor. En die voormiddag van die volgende dag word die bevestigingsleerrede deur die eerw. konsulent, dr. [[Adrian Roux]] (van die [[NG gemeente Albanie]]) uitgespreek na aanleiding van die woorde "De liefde van Christus dringt ons", by welke geleentheid ds. Hofmeyr op die gewone wyse bevestig word, met die enigste verskil dat dit voor die preek geskied het, en nie soos gewoonlik ná die tyd nie. Aan die versoek, dat aan ds. [[Charles Murray]] die bevestigingspreek afgestaan moes word, is nie deur die konsulent (dr. Roux) voldoen nie. Daardie namiddag preek ds. Hofmeyr vir die eerste keer in sy nuwe gemeente en wel na aanleiding van Ps. 122:9: "Ter wille van die huis van die HERE onse God wil ek die goeie vir jou soek" (1933-vertaling). By dié geleentheid was di. W.R. Thompson ([[NG gemeente Stockenström]]) en [[Georg Stegmann]] ([[Glen Lynden]]) teenwoordig. Laasgenoemde het die voorbereidingsleerrede in die aand gepreek. Die volgende dag het ds. Thompson in die voormiddag gepreek toe die heilige Nagmaal gevier is. Hieraan het al vyf leraars deelgeneem. Ds. Murray het die middag nogeens voor die gemeente opgetree en die aand kom ds. Hofmeyr weer aan die beurt. Tydens dié geleentheid was die opkoms baie groot. Daar was nie genoeg plek in die kerkgebou op die dag van die Here nie. Sover 'n mens kan oordeel, het ''De Volksvriend'' berig, was die skare met alles baie tevrede. Daar was uit die omliggende gemeentes minder lidmate teenwoordig as wat verwag is. Die berig vervolg: Op die Maandag is die hoeksteen van [[Gill-kollege]] se hoofgebou gelê (die gebou is op [[24 Desember]] [[1868]] aan die skool oorhandig). Die optog het geskied vanaf die NG kerkgebou. Op die skoolterrein aangekom, vertel heer Stretch in 't kort die geskiedenis van die inrigting wat nou tot stand sou gebring word, waarna ds. Thompson biddend die seën van die Here op die inrigting afsmeek. Daarna het heer Hudson die steen gelê en "verklaarde denzelve goed en wel gelegd". Ds. Thompson het hierna 'n toespraak gelewer en daarna ook die here Hofmeyr, Murray, Solomon en Stegmann. Daardie aand was daar 'n "tea-meeting", waar ds. Hofmeyr die geleentheid gehad het om op aangename wyse met die gemeente kennis te maak. "Er werd thee gedronken – koek gegeten – op de piano gespeeld – gesproken — en 'speeches' gehouden, aangehoord en toegejuicht." Die sprekers was wel. eerw. here Hudson asook wel. eerw. here Barker, Edwards en Solomon van die Engelse, Wesleyaanse en Independente Kerk asook di. Hofmeyr, Stegmann en Murray van die NG Kerk. "Alles liep aangenaam af en in de vriendelijkste stemming ging men uiteen," luidens die berig in ''De Volkstem''. == Kerkbou == [[Lêer:Eerste kerk Somerset-Oos.jpg|duimnael|links|270px|Die hoeksteen van die eerste NG kerkie op Somerset-Oos is [[25 Desember]] [[1830]] gelê. Die toring is eers later aangebou. Dit was in dié kerkgebou dat ds. Hofmeyr aan die einde van Maart 1867 bevestig is.]] [[Lêer:NG kerkgebou Somerset-Oos.jpg|duimnael|regs|270px|[[Somerset-Oos]] se ou kerkgebou was reeds voor die koms van ds. Hofmeyr te klein vir die groot gemeente. Hy het dan ook gou begin met kerkbou sodat die tweede kerkgebou op [[17 November]] [[1871]] ingewy is. Dis op [[29 Augustus]] [[1931]], nadat dit opgeknap is, opnuut ingewy en nogeens in 1979 gerestoureer.<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/06/03/1/13.html ''Die Burger'', 3 Junie 2000]</ref> Dié gebou is ontwerp deur die Duitse argitek wat hom in Suid-Afrika kom vestig het [[Carl Otto Hager]], 'n groot eksponent van die Neogotiese boustyl, wie se invloed dekades lank die kerkboukuns in Suid-Afrika beïnvloed het.]] Een van die eerste sake waaraan ds. Hofmeyr sy aandag gegee het, was kerkbou. Die ou kerk met sy rietdak was nie alleen bouvallig nie, maar het ook te klein geword. Gevolglik is in 1869 besluit om 'n nuwe en baie groter gebou op dieselfde terrein op te rig. Wel is 'n paar stukke muur van die ou gebou behou, maar origens was dit heeltemal nuut. Die inwyding het plaasgevind op [[17 November]] [[1871]] en die navolgende verslag daarvan wat in ''Het Volksblad'' verskyn het, gee enige besonderhede omtrent die kerk: "Op Vrijdag, 17 November werd aldaar de nieuwe Hollandsche Gereformeerde Kerk ingewijd. Op den morgen van Donderdag begonnen reeds vele buitenlieden het dorp binnen te komen. Spoedig waren de hotels vol en vele private huisgezinnen verschaften logies aan de ongelukkigen, die geen onderkomen konden vinden. Des namiddags te 2 ure op denzelfden dag werd eene bazaar voor de Kerkefondsen gehouden in het pakhuis van den heer Webb welker opbrengst was £73. Den volgenden morgen begonnen de plegtigheden in verband met de inwijding. Wel was de toren nog niet geheel voltooid, en de muur rondom het gebouw was noch niet geheel opgetrokken, en ook ontbrak er noch hier en daar iets aan het schilderwerk, maar dewijl de dag voor de plechtigheid eenmaal bepaald was, kon men die slecht uitstellen. "Tegen 10 ure begaven zich de leden der gemeente en andere belangstellenden naar de zaal van het Gill College, waar Ds. Stegmann, van Adelaide, een kort gebed deed. Daarop begaf zich de geheele stoet in processie naar de kerk, die door Ds. Hofmeyr geopend werd in naam des Drie-enigen Gods. Nadat het koor het door een plaatselijk amateur gecomponeerde 'Inwijdingsanthem' had gezongen, hield Ds. C. Murray, van Graaff-Reinet, eene leerrede naar aanleiding van [[1-2 Kronieke|2 Kronieke]] 7:12. Gedurende de morgendienst zong het koor nog een paar fraaije liederen. Des namiddags predikte Ds. Steytler van Uitenhage in het Engelsch voor eene talrijke schare. "Zaterdag morgen hield Dr. Roux, van Riebeeck Oost, eene ernstige voorbereidingspreek en des namiddags predikte Ds. Stegmann voor de kinderen. Des Zondags werd het Heilige Avondmaal gevierd. De leeraren bij de dienst tegenwoordig, waren Dr. Roux, en Di. C. Murray, Du Plessis, Muller, Steytler, Stegmann en Hofmeyr van Maclean ([[NG gemeente Komga|Komga]]. De kollekten bedroegen, met inbegrip van de 73 van de Bazaar, bijna £600. Men is algemeen zeer tevreden over het nieuwe kerkgebouw, dat na dezelfs voltooijing, een der fraaiste kerken in de Kolonie zal zijn. Vooral is men ten eerste voldaan over de oordeelkundige manier, waarop de plaatselijke leeraar, Ds. Hofmeyr, is te werk gegaan met betrekking tot den bouw. Ook geeft men hoog op van de bekwame wijze, waarop de bouwmeester, de heer Hagar, zijn kontrakt heeft vervuld. Het Bouwcomite overhandigde dezen voor zijn vertrek als een blijk van erkentelijkheid, een geschenk van £100. "Des Maandags werd aan de kinderen der Zondagschool een 'picnic' gegeven, waartoe ook de kinderen van andere kerkgenootschappen waren uitgenoodigd. Des Dinsdags was het weder even stil als gewoonlijk op het dorp." Die argitek en boumeester van die nuwe kerk was die gebore Duitser [[Carl Otto Hager]], wat destyds vir soveel NG kerke in die Gotiese styl verantwoordelik was, maar waarvan heelparty intussen gesloop is, onder meer dié op [[Willowmore]], [[Carnarvon]], [[Heidelberg, Wes-Kaap|Heidelberg, Kaap]], en [[Caledon]]. In sy ''Memoires'' vertel Hager hoe hy sy intrek in ds. Hofmeyr se pastorie geneem het en hoe hulle hom aanvaar het soos 'n eie familielid en hy vrylik kon deel in die huislike en godsdienstige lewe.<ref>Hofmeyr, W. Louw, Nico J., S.M.. George S. en Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers.</ref> Hy het altesaam 18 maande in die pastorie gewoon en het geskryf: "Dit was 'n liewe familie. Ek is dadelik opgeneem en het gedeel in die huislike en godsdienstige samesyn … Deur die voorbeeld van ds. Hofmeyr het ek dierbare vriende gemaak. Ek is geëer en bemin deur elkeen. As ek enige jare lank in Kaapstad op die toppunt van ellende was, dan was ek (op Somerset) op die toppunt van voorspoed, eer en seëninge." <ref name="smith" /> == Opvoedkunde == [[Lêer:Ds Arend Hofmeyr en Jane Grey Wright.jpg|duimnael|regs|270px|Ds. Hofmeyr se broer, ds. [[Arend Hofmeyr]] van [[Hanover]], en sy tweede vrou, Jane Grey Wright, eerste prinsipale van die Bellevue-seminarie vir dogters op Somerset-Oos.]] Van die begin van sy amptelike loopbaan het ds. Hofmeyr hom ten seerste beywer in belang van opvoeding en onderwys. Op Murraysburg was hy in 1861 die stigter van 'n Instituut vir Hoë Onderwys. Toe hy op [[Somerset-Oos]] aankom, was die [[Gill-kollege]] net in aanbou en dit is, volgens eerw. Dreyer, welbekend dat hy dié inrigting baie liefgehad en byna sy hele dienstyd in die gemeente as trustee en lid van die bestuur gedien het. Waar enigeen dit gewaag het om die Kollege se regte aan te rand, het hy altyd opgekom vir die behoud daarvan. Vyf van sy seuns en twee van sy dogters verwerf dan ook die B.A.-graad aan die Gill-kollege, laasgenoemde as die eerste vroue wat uit dié inrigting gradueer. Ds. Hofmeyr was ook die vader en stigter in 1882 van die Bellevue Seminarie vir dogters, wat die meisieskool opgerig deur sy voorganger, ds. [[John Pears]], se vrou, vervang het. Die eerste skoolhoof was Jane Grey Wright, 'n Skot wat uitsluitlik vir dié doel na Suid-Afrika genooi is en wat 'n paar jaar later met ds. J.H. Hofmeyr se broer, ds. [[Arend Hofmeyr]] van [[Hanover]], getroud is. Ds. A.H. Hofmeyr is op [[27 September]] [[1837]] in [[Kaapstad]] gebore. Sy eerste vrou, met wie hy op [[20 Oktober]] [[1868]] in die [[Paarl]] getroud is, was Louisa Andriana Louw (1848–1883). Ses van haar susters het ook met 'n gesiene predikant getrou en een van hulle drie broers, ds. [[Attie Louw|A.J. Louw]], was 38 jaar lank predikant van die [[NG gemeente Heidelberg, Gauteng|Heidelberg, Transvaal]]. Ds. Arend Hofmeyr se tweede huwelik, met Jane Gray Wright (gebore [[25 Augustus]] [[1850]]), was op [[17 Desember]] [[1884]], op [[Somerset-Oos]] óf [[Hanover]]. Sy is op [[27 Oktober]] [[1940]] op [[Stellenbosch]] oorlede in die ouderdom van 90 jaar. Daar was 10 kinders uit die eerste huwelik (volgens 'n ander bron sewe) en vyf uit die tweede. Self 'n man van ruim opvoeding, kon dit nie anders nie of sy invloed moes hom op onderwysgebied laat geld. Die invloed wat hy op dié gebied uitgeoefen het, het die nageslag nog lank ná sy dood gevoel. == Sendingvriend == [[Lêer:Ds JH Hofmeyr en gesin.jpg|duimnael|links|340px|Ds. Hofmeyr en sy gesin. Voor: Minnie (Maria), [[Lou Hofmeyr|Lou]], Sannie, [[Charles Murray Hofmeyr|Charlie]], Isie. Agter: [[John Hofmeyr|John]], Maggie, Arend, [[Georg Hofmeyr|Georg]], [[Andrew Hofmeyr|Andrew]], Queenie (Helen) en Willie.]] Ds. Hofmeyr was 'n "veelsydig ontwikkelde man met 'n wye blik en groot simpatie". Dit het veral geblyk uit sy liefde en ywer vir die sending. Nie alleen het hy alles feil gehad vir die geestelike en verstandelike ontwikkeling van sy eie volk nie; sy oog was ook onafgebroke gevestig op die behoeftes van die heidendom. Hieruit moet gedeeltelik verklaar word dat van sy vyf seuns wat evangeliedienaars geword het, die oudste sy hele lewe lank gewy het aan arbeid onder die heidene en die opleiding van evangeliste en inboorlingleraars, terwyl drie ander, wat op hom gevolg het, hulle eerste en beste jare gegee het aan die evangelisasie van die heidendom in Midde-Afrika, totdat ernstige krankheid op die sendingveld hulle teruggeroep het. In hierdie verband is dit bekend wat 'n groot aandeel mev. Hofmeyr gehad het dat haar seuns hierdie groot en goeie keuse gedoen het. Die gereelde sendingfeeste wat sy georganiseer het om fondse in te samel en liefde op te wek vir die sending, het lank op Somerset-Oos en wyer in geseënde herinnering gebly. == Taalkundige == [[Lêer:Hofmeyr-instituut Somerset-Oos.jpg|duimnael|regs|280px|Die Hofmeyr-instituut, destyds gehuisves in dié gebou aan Pauletstraat wat later jare 'n gastehuis geword het, is deels deur mev. Hofmeyr se ywer opgerig om aan minderbevoorregte kinders die geleentheid tot onderwys te gee.]] Die grondslag van ds. Hofmeyr se grondige kennis van die Nederlandse taal is in die ou "Tot Nut" in [[Kaapstad]] gelê. Hierop het groot ontwikkeling onder kundige meesters in Holland gevolg. Sy preke het uitgemunt vanweë hul keurige en suiwer Nederlands. Daarby was hy ook 'n deurknede Hebraïkus; daarom was dit te verwagte dat sowel die Kerk as die Universiteit van sy deeglike taalkennis gebruik gemaak het deur hom as eksaminator in een of albei die genoemde tale aan te stel. == Moderator van die Sinode == Toe dr. [[Andrew Murray]], ds. Hofmeyr se swaer, in die Sinode van 1897 weens sy hoë ouderdom nie as Moderator kon herkies word nie, het die keuse op ds. Hofmeyr geval en in 1903 is dié keuse herhaal. In die tussentyd kon die Sinode weens die [[Anglo-Boereoorlog]] nie vergader nie. Dit was 'n swaar en moeilike tyd en die Moderator moes meer as eens in belang van die Kerk en die volk optree. Ds. Hofmeyr het, volgens eerw. Dreyer se beskrywing, "dit steeds op waardige en takvolle wyse gedoen en hom van sy pligte met wysheid en beslistheid gekwyt". Toe die Sinode weer vir die eerste maal ná die oorlog vergader het, het die Moderator die vergadering met 'n "allergepaste en treffende" rede na aanleiding van Hand. 28:15 geopen. Dit was 'n woord op die regte plek en tyd, wat groot indruk gemaak het en in druk uitgegee is. Toe ds. Hofmeyr die volgende Sinode (1906) moes open, kon hy dit weens ongesteldheid nie doen nie. Hy het egter die sinode bygewoon en vir die eerste maal gedurende sy hele amptelike loopbaan nie aan die groentafel gesit nie. As lid van die Moderatuur het hy jare lank die Kerk in baie belangrike kommissies gedien, onder meer die Kuratorium van die [[Kweekskool|Teologiese Seminarie]] en die Admissie-eksamenkommissie, waarvan hy voorsitter was. == Veertigjarige bediening == [[Lêer:Ou pastorie Somerset-Oos sitkamer.jpg|links|duimnael|280px|Teen 'n muur van die sitkamer in die ou pastorie, nou die Somerset-Oos-museum, hang 'n portret van sowel ds. Hofmeyr as van mev. Hofmeyr.]] [[Lêer:Ds JH Hofmeyr portret.jpg|duimnael|regs|210px|Dié foto is geneem van 'n portret van ds. Hofmeyr wat hang in die Somerset-Oos-museum. As die plaaslike NG pastorie is dit van 1867 deur ds. Hofmeyr en toe tot omstreeks 1940 deur sy seun bewoon.]] Oor ds. Hofmeyr se arbeid in die gemeente, skryf eerw. Dreyer hy het "sy arbeid in die gemeente met vreugdevolle verwagting gepaard aan ernstige pligsbetragting" verrig. "En die arbeid het hom oor meer as 41 jaar uitgestrek en was ryk geseën in heerlike vrugte wat dit gedra het. Getrou aan die vervulling van sy preek- en herderlike werk het hy die vreugde gesmaak om die gemeente te help opbou en Gods Koninkryk binne en buite haar grense uit te brei." Hy was 'n voorstander van Christelike konferensies. Reeds die tweede jaar ná sy aankoms is daar so 'n konferensie oor „Des Christens pligt en roeping in de Wereld" gehou. In 1884 het sy swaer, dr. Andrew Murray, op [[Somerset-Oos]] geseënde herlewingsdienste gehou. By 'n later konferensie in 1891 was dr. Andrew Murray andermaal teenwoordig met 'n manuskrip bevattende 'n verklaring van die Sendbrief aan die [[Hebreërs]], wat by die bespreking behandel is en wat later onder die titel „Ziende op Jezus" in druk uitgegee is. Die jaarlikse dankofferbasaar wat ds. Hofmeyr in 1876 ingestel het, was altyd 'n groot geleentheid. Dit het die gemeente geleer om saam te werk en te gee vir die saak van die Here. In die begin het hulle niks behalwe die Sondagse kollektes bygedra en die regering het die volle salaris (£200) van die predikant betaal. Eers later het die kerkrade iets bygevoeg. Ds. Hofmeyr was een van die laaste predikante wat goewernementsalaris ontvang het. In 1907, toe sy naam tweede op die diensdoende predikantelys gestaan het (sy kleinneef prof. [[Nicolaas Hofmeyr]] was eerste), het sy gemeente saam net hom gedagtenis gevier aan sy veertigjarige diens in hul midde, wat hy volbring het nie alleen met groot ywer nie, maar wat baie meer sê, "met die innigste vroomheid van die lewe en met ware toewyding aan sy Heer," volgens eerw. Dreyer. Ds. Hofmeyr se vol program het talle doopdienste ingesluit, ook op plase in die distrik, en soms het hy tot 24 kinders op 'n slag gedoop. Al hulle name, met die name en adresse van hul ouers en getuies, het die dominee self in die Doopboek ingeskryf; en die baie getuies het hom nie van stryk gebring nie, want met die doop van een hul eie kinders, het hulle self die rekord oortref deur twaalf doopgetuies te hê. Tussendeur het hy ook nog tyd ingeruim om sy eie kinders en ander in sy studeerkamer in [[Nederlands]] te onderrig. == Laaste jare == In 1906 het ds. Hofmeyr tekens van swakheid begin vertoon sodat hy nie kon werk soos hy gewoond was nie en dit nodig bevind is om vir hom 'n hulpprediker aan te stel in die persoon van sy seun ds. J.M. Hofmeyr. Die swakheid het oorgegaan in siekte, wat hom in die vorm van rumatiek en hewige jigpyne vertoon het. In 1907 het sy hulpprediker sy medeleraar geword en sy toestand was toe so haglik dat sy Kerkraad hom ses maande spesiale verlof tot afwesigheid toegeken het. Voor die verloftyd om was het hy egter so herstel dat hy sy werk kon hervat. Maar die siekte het ook hervat, met die gevolg dat hy in 1908 [[Kaapstad]] toe moes gaan om 'n operasie te ondergaan, wat goed geslaag het, maar aan die gevolge waarvan hy weens hoë ouderdom op [[25 Augustus]] daardie jaar beswyk het. Die begrafnis het op Somerset-Oos onder blyke van groot belangstelling plaasgevind. 'n Deelnemende skare van meer as tweeduisend het mekaar in die kerk verdring. Al die kinders was teenwoordig behalwe die oudste en die seuns wat in die sendingveld werksaam was. Verskillende leraars van die Kerk het aan die verrigtinge deelgeneem en troosryke opwekkingswoorde gespreek. In die graf, naas die Hofmeyr-egpaar se dogter Sannie, is die stoflike oorskot van haar beminde en voortreflike vader gelê, omtrent 600 tree suidoos van die kerkgebou, waarin die hooggerespekteerde vader so lank en so getrou die evangelie verkondig in 'n gemeente wat hy innig lief moes gehad het, want tydens sy meer as vier dekade lange dienstyd het hy meer as een beroep van ander gemeentes, onder meer die gesogte groot gemeentes van destyds, ontvang, maar dit telkens van die hand gewys.<ref>[[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824–1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging.</ref> == Mev. Isabella Hofmeyr == [[Lêer:Isabella Hofmeyr.JPG|duimnael|regs|180px|Mev. Isabella (Bella) Hofmeyr het haar liefde vir die sending geërf by haar vader, ds. [[Andrew Murray sr.]] van die [[NG gemeente Graaff-Reinet]], en aan haar kinders en ook haar man oorgedra. Vyf van haar broers het predikant geword, onder wie die onvergeetlike dr. [[Andrew Murray]]. Op haar beurt het sy die lewe geskenk aan vyf seuns wat evangeliedienaars geword het.]] Mev. Hofmeyr ([[24 Desember]] [[1839]] – [[14 Junie]] [[1927]]) is beskryf as die ideale lewensmaat vir haar man in die loop van al die jare en 'n wonderlike ma vir haar kinders wat haar man se liefde vir die sending gedeel het, selfs as Somerset se lidmate hulle nie met ewe veel geesdrif vir die sending beywer het nie. Sy het gereeld sendingfeeste gereël, onder meer "Rose teas" om die pragtige en groot roostuin by die pastorie te besigtig, waarmee sy geld ingesamel en liefde opgewek het vir die sending. Tydens die [[Anglo-Boereoorlog|Tweede Anglo-Boereoorlog]] het sy en enige susters van die gemeente 'n werkgeselskap gestig waaruit die plaaslike tak van die Afrikaanse Christelike Vroue-vereniging (ACVV) later gebore is. Mev. Hofmeyr het op Somerset-Oos ook een van die eerste takke van die [[Vrouesendingbond]] help stig; haar skoonsuster, dr. [[Andrew Murray]] se eggenote, was 'n stigter en die eerste presidente van dié organisasie. Ten spyte van al hul verpligtinge in die gemeente en die gemeenskap, het albei ouers tyd gehad vir hul kinders en gedeel in hul belangstelling in sport en hul huisdiertjies, wat duiwe en 'n konynboerdery ingesluit het. Mev. Hofmeyr het haar skoonvader en -moeder in die laaste jare van hul lewe in die pastorie versorg tot hul dood daar: Arend Hofmeyr in die ouderdom van 84 jaar op [[9 Maart]] [[1887]] en sy eggenote, Susanna Maria, op [[11 Mei]] daardie jaar in die ouderdom van 73 jaar. Ná haar man se dood in 1908 het mev. Hofmeyr in die pastorie bly woon toe haar seun, ds. John Murray Hofmeyr, sy pa se opvolger as die plaaslike NG predikant was. In Junie 1927 het sy na haar dogter, mev. Craib, se plasie, Gardiol, naby die dorp gegaan om 'n paar dae daar deur te bring. Daar is sy op [[14 Junie]] kalm oorlede nadat sy ruim 60 jaar in die pastorie op Somerset-Oos gewoon het. == Karaktertrekke == [[Lêer:Ds JH Hofmeyr standbeeld.jpg|duimnael|links|230px|'n Dankbare gemeente het die standbeeld van ds. Hofmeyr in 1916 voor die kerkgebou laat oprig. Dit is onthul deur sy jongste swaer, ds. [[George Murray]], wat toe sowat 70 jaar oud was en in daardie jaar afgetree het as leraar van die NG gemeente De Hoop.]] Die Kaapse Kerk se Sinode van 1909 het die volgende getuienis aangaande ds. Hofmeyr te boek gestel: "Hy het die Kerk byna 50 jaar lank met groot ywer en bekwaamheid, met innige vroomheid van die lewe, en met waaragtige toewyding aan sy Here gedien." Tog was hy ook maar mens, 'n man wat volgens oorlewering verslaaf was aan sigare en altyd 'n glas rooiwyn saam met sy aandete geniet het.<ref name="smith" /> Een van die Hofmeyrs se seuns, dis ongelukkig nie bekend watter een nie, het in 1932 van sy kinderjare geskryf: "My vroegste herinneringe is verbonde aan die Somersetse pastorie … En wat 'n lieflike woning was dit nie! … Aan die voet van die skone Boschberg, geleë 'n hele ent buitekant die dorp en omring van pragtige eike en dennebome en 'n groot blom- en [[groentetuin]], 'n vrugteboord en landerye, het dit meer na 'n plaas in die [[Boland]] dan 'n onderveldse pastorie gelyk. En watter oorvloed van vrugte van allerlei soorte het ons nie in daardie tuin gehad nie! Ons vader het 'n liefhebbery in sy tuin gehad en het geen koste ontsien om die nuutste soort appels, pere, perskes, vye, druiwe, ens. in sy tuin te kry … Daar was 'n kweperlaning rondom die pastoriegronde en die kwepers kon met wa-vragte weggery word ..." Ds. [[Andrew Hofmeyr|A.M. Hofmeyr]], die oudste van ds. Hofmeyr se predikanteseuns, het in 1935 met die honderdjarige bestaan van die [[NG gemeente Somerset-Oos]] die karakter van sy vader saamgevat in die volgende uitstaande punte: "1. Sy vriendelikheid teenoor almal: Sy aangesig het geblink van vriendlikheid. Wie kan sy glimlag ooit vergeet? Die armes en behoeftiges het in sy vriendskap gedeel — kinders sowel as groot mense. "2. Sy hoflikheid: Hy was in die volste sin van die woord "A Christian gentleman" teenoor almal met wie hy in aanraking gekom het. [[Lêer:Ds Jan Hendrik Hofmeyr Somerset-Oos.jpg|duimnael|regs|190px|Ds. J.H. Hofmeyr van Somerset-Oos in sy latere jare.]] "3. Sy huislikheid: Hy was gelukkig in die vergaderings van sy Kerk waar hy geblink het weens sy skitterende talente, gelukkig in die kring van sy vriende waar hy altyd baie gewild was weens sy vriendlikheid en hartlikheid, maar nooit was hy gelukkiger as in die boesem van sy gesin nie. Dis daar waar hy op sy beste kon gesien word. Dit was niks ongewoon nie om 'n uur of selfs langer aan tafel te sit by die middag- of aand-ete. Dit was, soos hy gewoon was ons te herinner as ons haastig geword het om op te staan, die enigste geleentheid in die dag wanneer die hele huisgesin met mekaar kon gemeenskap he en mekaar kon geniet. En hoe interessant en leersaam en met watter keurige taal kon hy hom nie oor enige onderwerp uitdruk nie! "4. Sy deelname in al die belange van sy kinders: Op geestelike gebied was ons ouers ons getroue raadgewers. Nie minder groot was sy belangstelling wat ons ontwikkeling op verstandelike gebied betref nie. Hy was nooit te besig om sy kinders te help as hulle na hom gekom het met 'n moeilike som of 'n sin in die klassieke tale wat hulle baasgeraak het nie. Veral was dit sy ins om hul onderrig te gee in Nederlands waarin hy 'n meester was. Hoeveel jong manne het hy nie deur hul eksamens in daardie taal gehelp gedurende al die jare van sy lange bediening, eers op Murraysburg en later op Somerset nie? Van sy belangstelling en ywer vir die opvoeding in die algemeen sal elders anders gewag gemaak word. Omdat hy geglo het dat „all work and no play makes Jack a dull boy", het hy sy kinders aangemoedig om in sport deel te neem en het soms met hulle saam krieket en ander spele in die agterplaas gespeel toe hulle nog klein was. Later as hy die tyd had kon by by 'n krieket- of voetbalwedstryd ure lank staan as 'n entoesiastiese toeskouer, of as hy dit nie kon bywoon nie dan moes die loop van die wedstryd die aand by die aandete hom omslagtig vertel word. "5. Sy netheid en deftigheid in sy kleding, sy werk, sy briewe en sy taal op die kansel as andersins. Soos dit die geval was met Augustinus teenoor Ambrosius is meer dan een van sy hoorders, waar die preek self hom nie juis beetgepak het nie, deur sy keurige, sierlike Nederlands bekoor geword. "6. Sy takt: Nie alleen in die leiding van 'n vergadering waar olie op troebel waters moes gewerp word nie, maar takt op elk gebied. Nooit is daar aan tafel of voor ons kinders deur ons ouers gepraat geword oor dinge wat ons nie moes gehoor het nie. Sover ek weet het my vader nooit nodig gehad om 'n apologie te gaan maak vir iets wat hy gesê het nie. "7. Sy blanke opregtheid en eerlikheid: 'n Mens kon eenvoudig nie iets laag of gemeen met hom konnekteer nie. Soos die keiser Julius se vrou was hy "above suspicion" of moes ek gesê het: "Soos die keiser Julius verwag het dat sy vrou moes wees?" Geveinsdheid, vleitaal, witvoetjie soek het hy nie geken nie. "8. Sy getrouheid aan sy vriende, sy Kerk en sy God." Op die voetstuk van die standbeeld van ds. Hofmeyr wat ná sy dood "opgerig is deur 'n publiek wat hom liefgehad en waardeer het", word hy beskryf as "by uitnemendheid iemand wat sy kragte aan die saak van die opvoeding gewy het" en: "Nie alleen het hy sy eie Kerk trou gedien: hy was ook die vriend en raadgewer van die hele samelewing." 'n Leeftyd ná sy dood met die viering van Somerset-Oos se 150-jarige bestaan in 1975, is ds. Hofmeyr nog altyd geprys vir sy "waardige optrede en onwrikbare goeie maniere" in die rampspoedige jare van [[Krygswet]] tydens die [[Anglo-Boereoorlog]], toe hy midde-in kwaai uitlokking aan die hand van die plaaslike Britse kommandant sy ware kleure as 'n bejaarde Christelike gentleman getoon het. Die Somersetse gemeenskap het tydens die oorlog na hom opgekyk as 'n vertroude kampvegter vir die hele nie-Britse bevolking op wie dikwels 'n beroep gedoen is om vergoeding te eis vir 'n verskeidenheid oortredings teen inwoners deur die Britse bewindvoerder, 'n ongemanierde Wallieser by name Llewellyn. Nooit het die waardige ou predikant geswig en dié kommandant se herhaalde beledigings met kwaad vergeld nie. Die Hofmeyrs het daaraan geglo om die evangelie wat hulle verkondig het, uit te leef en het daarom die wet tydens vrede en oorlog eerbiedig, hoewel hulle diepgaande begrip gehad het vir hulle vriende en familie wat by die Boeremagte aangesluit het. == Ds. en mev. Hofmeyr se kinders == [[Lêer:Ds GWS Hofmeyr.jpg|duimnael|regs|240px|Ds. [[Georg Hofmeyr|Georg Wilhelm Stegmann Hofmeyr]], die jongste seun van ds. en mev. J.H. Hofmeyr, was leraar van onder meer die NG gemeente [[Glen Lynden]] van 1920 tot 1925. In die spesiale uitgawe van die NG Kerk se ''Jaarboek'' in 1949 ter viering van die publikasie se honderdjarige bestaan is ds. Hofmeyr vermeld as die sewende oudste dienende predikant in die Kerk.<ref>{{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1948. ''Jaarboek van die Gefedereerde Nederduitse Gereformeerde Kerke 1949''. Kaapstad: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.</ref>]] [[Beeld:Ds Charles Murray Hofmeyr.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. [[Charles Murray Hofmeyr]] is in 1912 bevestig in die [[NG gemeente Murraysburg]], 53 jaar ná sy vader.]] [[Lêer:Ds John Murray Hofmeyr.jpg|regs|duimnael|160px|Ds. [[John Hofmeyr]] het sy vader opgevolg as die leraar van die [[NG gemeente Somerset-Oos]].]] [[Lêer:Margaretha en Isabella Hofmeyr.jpg|duimnael|regs|200px|Margaretha en Isabella Hofmeyr was twee van die eerste vroue wat in Suid-Afrika gegradueer het, albei aan die Gill-kollege, waarvan hulle vader jare lank 'n lid van die Raad van Trustees was.]] [[Beeld:Ds JWL Hofmeyr.jpg|duimnael|160px|[[Lou Hofmeyr|Johannes Wynand Louw]], die egpaar se elfde kind en later tweede organiserende sendingsekretaris van die Kaapse Kerk.]] Uit Jan Hendrik Hofmeyr se huwelik op [[7 Februarie]] [[1861]] op [[Graaff-Reinet]] met Isabella Murray is 13 kinders gebore, van wie 12 volwassenheid bereik het. Elf van hulle kinders het altesaam 54 kinders gehad. (* dui op gebore; † oorlede, x eerste huwelik, xx tweede huwelik.) # Seun, * [[Murraysburg]], [[15 September]] [[1861]]; † [[Murraysburg]], [[7 Oktober]] [[1861]], 1 maand oud. # Susanna Maria, *[[Murraysburg]], [[21 Augustus]] [[1862]]; † [[Somerset-Oos]], [[21 September]] [[1906]], 45 jaar oud, ongetroud. # Arend Hermanus (boer in die [[Overberg]]), * [[Murraysburg]], [[16 Oktober]] [[1864]] - † [[Caledon]], [[18 Desember]] [[1909]], 45 jaar, x [[27 Oktober]] [[1887]] met Susanna Hermina Human, * [[Humansdorp]], [[5 Julie]] [[1866]]; † [[Caledon]], [[3 Augustus]] [[1893]], vier kinders. # [[Andrew Hofmeyr|Andrew Murray]], * [[Murraysburg]], [[15 Junie]] [[1866]]; † [[Greytown]], [[21 Februarie]] [[1936]], 69 jaar oud, x [[Knysna]], [[15 Maart]] [[1894]] Phoebe Horn Stroebel, * [[Knysna]], [[15 Maart]] [[1866]]; † Stofberg-gedenkskool, [[2 Desember]] [[1924]], vier kinders, xx [[Greytown]], [[3 Oktober]] [[1927]] Sophia Amelia Sheuer (geb. Nel), * [[25 Februarie]] [[1890]]; † [[Greytown]] [[1955]]. # Maria Isabella (Minnie), * [[Somerset-Oos]], [[23 Februarie]] [[1868]]; † [[Somerset-Oos]], [[17 Desember]] [[1950]], 82 jaar oud, x [[Somerset-Oos]], [[29 September]] [[1890]] Jan Stephanus de Villiers (prokureur), * [[29 September]] [[1869]]; † [[7 Oktober]] [[1939]], drie kinders. Sy, haar man en hul drie jong seuns is as voorsorgmaatreël aan die begin van die [[Anglo-Boereoorlog]] in 'n konsentrasiekamp geplaas.) # Margareth Catharina, * [[Somerset-Oos]], [[4 September]] [[1869]]; † [[Steynsburg]], [[25 Augustus]] [[1965]], 95 jaar oud, x [[Somerset-Oos]], [[27 Junie]] [[1900]] Alan Gordon Cumming, * [[8 Desember]] [[1870]]; † [[Steynsburg]], [[4 Mei]] [[1936]], vyf kinders. # [[John Hofmeyr|John Murray]], * [[Somerset-Oos]], [[6 April]] [[1871]]; † [[Johannesburg]], [[15 Desember]] [[1943]], 72 jaar oud, x [[Somerset-Oos]], [[29 Julie]] [[1908]] Catherine Louw Pienaar, * [[28 Junie]] [[1882]]; † [[Somerset-Oos]], [[9 Augustus]] [[1947]], sewe kinders. # Isabella Cornelia, * [[Somerset-Oos]], [[28 Januarie]] [[1873]]; † [[Somerset-Oos]], [[9 September]] [[1966]], x [[Somerset-Oos]], [[21 Junie]] [[1894]] James Craib (prof. aan [[Gill-kollege]]), * [[Skotland]], [[5 Oktober]] [[1865]]; † [[Somerset-Oos]], [[17 Julie]] [[1938]], vyf kinders. # William (Willie) Hendrik (skoolhoof Pretoria Boys’ High), * [[Somerset-Oos]], [[4 November]] [[1874]]; † [[Somerset-Oos]], [[31 Mei]] [[1944]], 69 jaar oud, x [[Stellenbosch]], [[25 Junie]] [[1904]] Margaretha Hanna Bremer, * [[Duitsland]], [[8 Augustus]] [[1882]]; † [[Pretoria]], [[20 Junie]] [[1971]], agt kinders. # [[Charles Murray Hofmeyr|Charles Murray]] (predikant op [[Standerton]]), * [[Somerset-Oos]], [[22 Junie]] [[1876]]; † hospitaal in [[Engeland]], [[7 Maart]] [[1930]], 53 jaar oud, x [[Somerset-Oos]], [[2 Augustus]] [[1906]] Elsje Johanna Lombard, * [[Bedford]], [[27 Augustus]] [[1879]]; † [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]], [[7 Julie]] [[1973]], sewe kinders. # [[Lou Hofmeyr|Johannes Wynand Lou(w)]] (organiserende NG sendingsekretaris van [[Kaapland]]), * [[Somerset-Oos]], [[19 Julie]] [[1878]]; † [[Kaapstad]], [[28 Oktober]] [[1936]], 58 jaar, x [[Worcester]], [[4 April]] [[1906]] Anna Jemima (Minnie) Strassheim (presidente van die Vrouesendingbond), * [[Piketberg]], [[26 Mei]] [[1883]]; † [[Kaapstad]], [[17 Februarie]] [[1941]], een kind. # Helen Elizabeth (orreliste op Somerset-Oos), * [[Somerset-Oos]], [[24 Mei]] [[1880]]; † [[Somerset-Oos]], [[18 Augustus]] [[1964]], 84 jaar oud, x [[25 Maart]] [[1911]] Oswin Boys Bull, * [[9 September]] [[1882]]; † [[26 Desember]] [[1971]], vier kinders. # [[Georg Hofmeyr|Georg Wilhelm Stegmann]] (predikant op [[Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]), * [[Somerset-Oos]] , [[11 November]] [[1882]]; † [[Somerset-Oos]], [[26 Mei]] [[1969]], 86 jaar oud, x [[Johannesburg]], [[24 Mei]] [[1910]] Francina (Lassie) Stoffberg, dogter van oumatjie Stoffberg, * [[17 September]] [[1889]]; † [[Oos-Londen]], [[27 Januarie]] [[1979]], vier kinders. == Sien ook == * Ds. [[Adriaan Hofmeyr]] == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel III''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824–1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging. * {{af}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A]]. 1935.''Gedenkboek van die Nederduits-Gereformeerde Kerk Somerset Oos''. Kaapstad: Cape Times Beperk. * {{af}} Hofmeyr, W. Lou(w); Hofmeyr, Nico J.; Hofmeyr, S.M.; Hofmeyr, George S.; Hofmeyr, Johannes W. (samestellers). 1987. ''Die Hofmeyrs: 'n Familiegeskiedenis''. Lynnwoodrif en Bloemfontein: Die Samestellers. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{af}} Meiring, J.G. et al. 1964. ''Ds. P.G.J. Meiring en sy Mense''. Kaapstad: C. Struik. * {{af}} [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, ds. J.A.S.]] 1955. ''Murraysburg honderd jaar oud, 1855–1955''. Murraysburg: NG Kerkraad. * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} [[A.P. Smit|Smit, ds. A.P.]] 1956. ''Ons mooi erfenis: Hanover 1856–1956''. Hanover: N.G. Kerkraad. * {{af}} Smith, John (red.) 1974. ''Somerset-Oos-gedenkboek. 1825–1975''. Somerset-Oos: Sentrale Feeskomitee. * {{af}} Stockenstrom, E. ('n Seun van die gemeente). 1942. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente te Prins Albert''. Kaapstad: Nasionale Pers, Beperk. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.wikitree.com/wiki/Hofmeyr-2 Biografiese besonderhede op Wikitree.com] * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/06/03/1/13.html ''Somerset-Oos kerk kyk terug op 175 j.''], ''[[Die Burger]]'', [[3 Junie]] [[2006]]. {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Hofmeyr, Jan Hendrik}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Geboortes in 1835]] [[Kategorie:Sterftes in 1908]] n36xgid1ngjz0novsclh0nieci5kaau 0 75725 2908603 1612492 2026-06-01T20:21:29Z Jcb 223 2908603 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Jacobus Nicolaas Geldenhuys | Beeld = Ds JN Geldenhuys.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. J.N. Geldenhuys | Beeldonderskrif = Ds. J.N. Geldenhuys | Geboortenaam = Jacobus Nicolaas Geldenhuys | Geboortedatum = [[22 Januarie]] [[1875]] | Geboorteplek = | Sterftedatum = [[5 Augustus]] [[1941]] | Sterfteplek = [[Strand]], [[Kaapland]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Bulawayo|Bulawayo]], [[NG gemeente Deben|Deben]], [[NG gemeente Mafikeng|Mafeking]], [[NG gemeente Griekwastad|Griekwastad]], [[NG gemeente Gweru|Gwelo]], [[NG gemeente Plooysburg|Duplooysburg]], [[NG gemeente Niekerkshoop|Niekerkshoop]] | Jare aktief = 1904–1935 | Kweekskool = [[Kweekskool]], [[Stellenbosch]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Jacobus Nicolaas Geldenhuys''' ([[22 Januarie]] [[1875]] – [[Strand]], [[5 Augustus]] [[1941]]) was 'n baanbreker-predikant van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] in die destydse [[Suid-Rhodesië]]. Soos die naam van ds. [[Pieter Adam Strasheim|P.A. Strasheim]], die stigter van die eerste NG gemeentes in dié gebied, is ook ds. Geldenhuys s'n onlosmaaklik verbonde aan die groei en bestendiging van al die gemeentes gedurende die eerste dekade van die 20ste eeu; daarom is hy dan ook destyds die "Apostel van Rhodesië" genoem.<ref>[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/6613/No_62%282011%29_Hendrich_G.pdf?sequence=1 Hendrich, Gustav. 2011. "Vereniger en opheffer: Die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Rhodesië (1890–2007)"].</ref> Niks is uit die beskikbare bronne oor sy jeugjare bekend nie. Hy is in 1903 as predikant in die NG Kerk gelegitimeer nadat hy sy studie aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] voltooi het. In 1904 neem hy 'n beroep aan na die toe nege jaar oue [[NG gemeente Bulawayo]]. Die gemeentes van die hedendaagse [[Zimbabwe]] het aanvanklik onder die Ring van Hopetown sorteer, maar dié ring het ontwikkel in die Ring van Dutoitspan. Aan dié ring is die taak opgedra om 'n leraar vir Rhodesië te kry. Vrugtelose pogings is aangewend totdat prop. Geldenhuys oorgehaal is om ses maande in die [[NG gemeente Bulawayo|gemeente Bulawayo]], wat toe die sterkste eenheid van die NG Kerk in die gebied was, te gaan arbei. == Eerste dienstyd in Rhodesië == Geldenhuys is in April 1904 by geleentheid van die nagmaalsviering deur di. P.J. de Vaal (van die [[NG gemeente Kimberley]] en W.F.P. Marais (leraar van die [[NG gemeente Dutoitspan]]) bevestig. Die gemeente het besluit om £50 vir sy salaris vir die ses maande by te dra. Die voorsitter van die ring, ds. Marais, het ook [[Livingstone]] en [[Victoria-waterval|Waterval]] besoek, waar hy onderskeidelik 60 en 50 mense behorende tot die NG Kerk teëgekom het. Hulle kon by dié geleentheid vir die eerste keer benoorde van die [[Zambezirivier|Zambezi]] 'n erediens in hul eie taal aanhoor. Reeds in sy studiejare het prop. Geldenhuys verklaar dat sy hart na die "uitgewekene van my volk" trek en noordwaarts staan.<ref name="olivier">Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië''. Bulawayo: Ring van Bulawayo.</ref> Met die versoek om in Rhodesië te gaan arbei, is sy begeerte vervul en ná die tydperk van ses maande het hy baie beslis geweet dat hy in dié gebied wou aanbly. So beroep die gemeente Bulawayo hom amptelik en is hy in November 1904 as die eerste predikant deur die lidmate van Bulawayo beroep, georden. == Bulawayo-wyk == Die jong predikant se gemeente was die grootse in suidelike Afrika, maar dit het hom nie gestuit nie. Die Bulawayo-wyk van die gemeente het gestrek van [[Francistown]] in [[Betsjoeanaland]] tot noord van [[Livingstone]] in [[Noord-Rhodesië]]. Met die uitsondering van Enkeldoorn (die teenswoordige [[NG gemeente Chivhu]], was al die gemeentes herderloos, onder meer [[NG gemeente Harare|Salisbury]], [[NG gemeente Mutare|Umtali]] en [[NG gemeente Chipinge|Melsetter]]. Dié gebied het sowat 1,1 miljoen km² beslaan, so groot soos [[Suid-Afrika]] met die uitsondering van [[KwaZulu-Natal]]. Vervoer in dié gebied is daardeur vergemaklik dat die treinspoor toe al gestrek het tot op [[Beira]], Portugees-Oos-Afrika, in die ooste en die [[Victoria-waterval]] in die noorde. Buiten die uitgestrektheid, is ds. Geldenhuys se taak bemoeilik deur die lidmate se gebrekkige godsdienssin. Hy het gekla die NG lidmate gee nie om by watter kerklike gemeenskap hulle aansluit of waar hulle hul kinders laat doop nie. "Die susters neem meestal aan die Avondmaal deel," het hy geskryf; "die broeders verkies om weg te bly." Volgens hom het "broederlike liefde gekwyn, min geduld is beoefen, en ewe min sigbare belangstelling in die Christelike werksaamhede" is opgemerk. Elkeen het geblyk besig te wees met sy eie sake, en veral vind hy die taal van die jongmense in die verafgeleë distrikte "zeer onkies".<ref name="olivier" /> Op onderwysgebied het dit hom ontstel dat geen Hollands aan die NG kerkskooltjie gegee is nie en hy het dadelik stappe gedoen om ander onderwysers te kry sodat met die onderwys nie net in die Bulawayo-wyk nie, maar in al die gemeentes in Suid-Rhodesië, 'n vaste koers ingeslaan kon word. Mettertyd het hy daarin geslaan om vrywillige vrou te kry om uit die Suide na Rhodesië te gaan. == Konsulent-gemeentes == [[Beeld:Ds JN Geldenhuys en gesin.jpg|duimnael|regs|230px|Ds. Jacobus Nicolaas Geldenhuys en sy vrou, 'n nooi Pretorius, die eerste leraar van die [[NG gemeente Bulawayo]] (1904–1911), [[NG gemeente Deben]] (1911–1915) en [[NG gemeente Gweru]] (1922–1925).]] Ds. Geldenhuys het in 1905 na [[Harare|Salisbury]] gegaan waar hy die gemeente en kerkraad opgebreek en verspreid aangetref het. Hy het dadelik die mense bymekaargebring, 'n gemeentevergadering belê, 'n kerkraad laat kies en 'n leraar beroep. 'n Jaar later het ds. D. du P. Steyn daarheen gegaan. Op [[Chipinge|Melsetter]] was sake nie veel beter daaraan toe nie. Ds. Geldenhuys het as voorsitter van die vakante gemeente se kerkraad opgetree om 'n leraar te beroep en ds. J.J. Wessels is die volgende jaar daar bevestig. Al die gemeentes is in dié tyd in die Ring van Dutoitspan opgeneem. Ds. Geldenhuys se vernaamste werk was om die kerklike sake in Rhodesië in die reine te bring en om sy landgenote in die Suide bewus te maak van die toedrag van sake benoorde die [[Limpoporivier|Limpopo]]. So het hy op 'n groot skaal en deur elke moontlike middel reise, preke, boodskappe, artikels in die koerante en tydskrifte, pleidooie en toesprake op Rings-, Sinode- en ander vergaderings die belange van die NG Kerk in Rhodesië onder die aandag van die gewone kerkgangers in die Suide te bring. Dit was veral danksy dié onophoudelike bewusmakingsveldtogte sowel as sy besonderse liefde en visie vir die land suid en noord van die [[Zambezirivier|Zambesie]] dat hy die naam "Apostel van Rhodesië" gekry het. == Onderwys == Ds. Geldenhuys het, buiten die onderwyseresse wat hy in die distrikte Bulawayo en Gwelo geplaas het, hom veral die lot van die behoeftige kind aangetrek. Om 'n verenigde front op onderwysgebied te vorm is in 1906 ná die eerste gemeentevergadering op [[Chivhu|Enkeldoorn]] besluit om 'n onderyskommissie, bestaande uit di. Geldenhuys, Steyn en Wessels, aan te stel wat 'n wakende oog oor die skoolsake van die NG Kerk se kinders in Rhodesië moes hou. Die kommissie het dadelik opgetree en die kerkskooltjies op gesonde voet geplaas. Ds. Geldenhuys het hom toe beywer vir die oprigting van 'n nywerheidskool in [[Bulawayo]], maar die koste was te hoog. Op die Sinode van 1906 en weer op die onderwyskonferensie was daar sprake van moontlike geldelike hulp van die Sinode, maar daar het nisk verder van die nywerheidskool-gedagte gekom nie. == Daisyfield == Die [[Vrouesendingbond]] (VSB) en Afrikaanse Christelike Vrouevereniging (ACVV) het tydens ds. Geldenhuys se dienstyd in Rhodesië en veral Bulawayo getoon. Die VSB het twee werksters na Bulawayo gestuur en ook 'n hulpprediker vir sy eerste jaar in die kolonie gesalieer. Eerw. A.J. Botha moes ees met huisbesoek en diens tot in die Noorde help, maar daarna meer bepaald met die onderwys. Eerw. Botha moes ds. Geldenhuys help met die stigting van 'n kinderhuis vir die weeskinders van die NG Kerk en hy het gou ná sy koms so 'n huis gekry wat gou vol geword het. Ds. Geldenhuys het dié weeshuis amptelik in 1911 geopen nadat sy idee van 'n nywerheidskool deur die mat geval het. Eerw. Botha was die eerste huisvader en het nog dié amp beklee toe die huis so gegroei het dat dit na Daisyfield moes verskuif. Dié inrigting is later [[Bothashof]] genoem ter ere van eerw. Botha. == Noord-Rhodesië == Ds. Geldenhuys was ook 'n baanbreker van die streek wat later [[Zambië]] sou word, want hy was die eerste NG leraar wat doelbewus vir die belange van dié gebied probeer behartig het. Omdat sy werkkring reeds so groot was, kon hy nie veel doen nie, maar hy het wel langs die spoor en verder met 'n fiets die mense opgesoek, sakramente bedien en die pad vir sy opvolger oopgemaak. In Noord-Rhodesië moes hy en sy reisgenoot ook van 'n kano op die Zambezi gebruik maak en die gevare van krokodille trotseer. Toe hulle een aand langs die oewer van die rivier moes oornag, het 'n leeu hulle bekruip wat op vyf tree van die vuur af verwilder is. == Sy vertrek uit Bulawayo == Ná 'n dienstyd van sowat agt jaar, ontvang ds. Geldenhuys 'n beroep na die toe twee jaar oue [[NG gemeente Deben]] in die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]]. In 'n pioniersland soos Rhodsië het die ywerige predikant 'n besonderse plek in die gemoed van sy geloofsgenote verower. Veral by die kinders en die verspreide lidmate was hy gelief. Hy word beskryf as 'n "diep geestelike" wat hom afgesloof het om besoek aan al die lidmate te bring. Hy het duisende kilometer op sy trapfiets afgelê, met sy pakkie klere en kos op sy rug, oor gebaande geweë, op voetpaadjies die wildernis in tot ver in die [[Demokratiese Republiek van die Kongo|Belgiese Kongo]]. Daar het hy op die voetspore van die grootwildjagters gereis, hulle opgesoek en bemoedig, altyd "besiel met 'n hartstogtelike liefde vir die kinders van sy volk". Gereeld was 'n boomstam sy kussing en meer dikwels het hy gepreek in hutte, huise en onder bome as in kerkgeboue. TOe hy ds. Kotze in 1911 as leraar van Salisbury bevestig, het hy vir hom gesê: "Hy sal spoedig in aanraking kom met die Afrikanerdom se skoolvraagstukke en 'n mens mag ook hier nie bang word nie; dog my broeder, wees maar gewapen, want stig jy vir jou 'n skool, dan stig jy vir jou moeilikhede." Hy was toe nog ongetroud, want eers in 1913, toe hy al 37 of 38 jaar oud was, tree hy in die huwelik met 'n nooi Pretorius van [[Taung]]. == Mafeking en Griekwastad == [[Beeld:Ds Jacobus Geldenhuys.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. Geldenhuys omstreeks 1916 toe hy leraar van die NG gemeente Mafeking was.]] Ds. Geldenhuys bly net tot 1915 in Deben, want hy vertrek in daardie jaar na [[Mafikeng|Mafeking]] en in 1919 na Deben se moedergemeente, [[NG gemeente Griekwastad]]. == Terug na Suid-Rhodesië == Terwyl ds. Geldenhuys die leraar op [[Griekwastad]] was, het die [[NG gemeente Gweru|gemeente Gwelo]] in die aand van [[6 November]] [[1920]] as eerste afstigting van die Ring van Bulawayo tot stand gekom. Dié gemeente het dadelik ná die afstigting sy eie leraar probeer kry, maar al die pogings was aanvanklik vrugteloos totdat die ou Rhodesiese veteraan, ds. J.N. Geldenhuys, op [[2 Junie]] [[1922]] as eerste leraar van die jong gemeente bevestig is. Dieselfde aand van sy bevestiging is besluit om 'n [[pastorie]] te bou vir omtrent £1 200 en daarvoor is baie milde bydraes uit die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] en veral die [[Vrystaat]] ingesamel. Ds. Geldenhuys het net drie jaar op Gwelo gearbei, maar alles gou op 'n gesonde grondslag georganiseer gekry omdat hy 'n intieme kennis gehad het van die landsomstandighede sowel as die moeilikhede en probleme van 'n nuwe gemeente. Hy het gou weer kans gekry om sy troetelkind van destyds, Daisyfield, wat in 1914 in die gemeente ontstaan het, onder sy vlerk te neem. Hy het juis ses of wat jaar vantevore na Suid-Rhodesië gereis om op [[20 Augustus]] [[1914]] die hoeksteen van Daisyfield (die latere [[Bothashof]]) se eerste hoofgebou te gaan lê. Hy het hom beywer om vir Gwelo so 'n selfstandige gevoel moontlik te gee. Hoewel hy kon terugkyk met 'n gevoel van tevredenheid op sy aanvoorwerk in die eerste gemeentes, het hy besef die geldkwessie was met sy tweede verblyf in dié kolonie nog ewe brandend. Dit was egter op die geestelike deel van sy werk dat hy hom met dubbel ywer toegelê het en so het hy die gemeente op 'n hoër peil geplaas. == Tweede afskeid van Rhodesië == Ná net drie jaar op Gwelo aanvaar ds. Geldenhuys in 1925 'n beroep na [[Plooysburg]], vroeër bekend as Duplooysburg, 'n klein gemeente wat destyd amper net uit boere bestaan het en in 1920 van die [[NG gemeente Dutoitspan]] afgestig is. Voor sy vertrek uit Rhodesië het ds. Geldenhuys gevra dat die Algemene Armesorg die toelae aan die hulpbehoewende gemeente Gwelo moes aanhou betaal sodat die kerkraad daarmee van sy skuld kon delg. Ook in Duplooysburg het ds. Geldenhuys nie lank gebly nie, want ná sowat vier jaar aanvaar hy 'n beroep na die gemeente [[Niekerkshoop]], eweneens in Noord-Kaapland. Dit was sy laaste gemeente, want hy aanvaar sy emeritaat in 1935, waarna hy en sy vrou hulle in die [[Strand]] gaan vestig. Hier het ds. Geldenhuys stil heengegaan in Augustus 1941. == Bronne == * [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * [[J.A.S. Oberholster|Oberholster, dr. J.A.S.]] 1948 ''Jaarboek van die Gefedereerde Nederduitse Gereformeerde Kerke, 1949''. Kaapstad: Jaarboek-kommissie van die Raad van die Kerke. * [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * Olivier, S.P. 1945. ''Ons Kerk in Rhodesië''. Bulawayo: Ring van Bulawayo. * Van der Merwe, dr. Gerdrie. 1991. ''Strome lewende water: Nederduitse Gereformeerde gemeente Kuruman 1916–1991''. Kuruman: Kerkraad. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Geldenhuys, Jacobus Nicolaas}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Geboortes in 1875]] [[Kategorie:Sterftes in 1941]] n71inur9hjg2c46jb3ujcc0a4pagizv 0 76031 2908638 2907985 2026-06-02T05:28:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908638 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Gysbert Du Toit Muller | Beeld = GdT Müller.jpg | Beeldbeskrywing = Ds. Gys Muller | Beeldonderskrif = Ds. G. Du T. Muller | Geboortenaam = Gysbert Du Toit Muller | Geboortedatum = 29 Mei 1924 | Geboorteplek = [[Bonnievale]], [[Kaapland]] | Sterftedatum = 6 Februarie 2004 | Sterfteplek = [[Barrydale]], [[Wes-Kaap]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | Gemeente = [[NG gemeente Caledon|Caledon]], [[NG gemeente Barrydale|Barrydale]], [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]], [[NG gemeente Franschhoek|Franschhoek]] | Jare aktief = 1948–1985 | Kweekskool = [[Universiteit Stellenbosch]] | Sendingwerk = }} Ds. '''Gysbert Du Toit Muller''', noemnaam Gys, ([[Bonnievale]], [[29 Mei]] [[1924]] – [[Barrydale]], [[6 Februarie]] [[2004]]) was 'n [[predikant]] in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]]. Hy was die seun van 'n NG predikant, ds. Cornelis Muller, en het tussen 1948 en 1985 agtereenvolgens vier gemeentes bedien, naamlik [[NG gemeente Caledon|Caledon]], [[NG gemeente Barrydale|Barrydale]], [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]] en [[NG gemeente Franschhoek|Franschhoek]], waar hy meer as die helfte van sy loopbaan deurgebring het. Sy vrou, gebore Margaretha Magdalena Geyer, was die dogter van die tweede redakteur van ''[[Die Burger]]'', dr. [[A.L. Geyer]]. == Herkoms en kinderjare == [[Beeld:Ds Cornelis Muller en gesin.jpg|duimnael|links|330px|Ds. Cornelis Muller van die NG gemeente Vandermerwe, [[Bonnievale]], en sy gesin, omstreeks 1930. Gys was die vierde van die ses kinders en dus waarskynlik die seuntjie wat regs van sy pa sit. Die foto is op Bonnievale geneem, waarskynlik teen die einde van ds. Muller sr. se dienstyd (1930). [[Elise Muller]], die tweede oudste dogter en latere [[Hertzogprys]]wenner vir prosa, staan waarskynlik links agter haar ma, Christina (née Du Toit).]] Die latere ds. Muller se vader, Cornelis Muller (geb. [[15 Mei]] [[1884]]), was van 1923 tot 1930, en dus ten tyde van sy vierde kind se geboorte, die eerste leraar van die NG gemeente Vandermerwe op [[Bonnievale]]. Ds. Muller sr. is in 1912 gelegitimeer en in 1914 as hulpprediker op [[Ceres]] bevestig. Sy eerste gemeente was [[Citrusdal]] van 1916 (hy was dié gemeente se eerste leraar) en daarna van [[28 April]] [[1923]] staan hy op [[Bonnievale]] as die NG gemeente Vandermerwe se eerste leraar. Van 1930 is hy leraar op [[Nieuwoudtville]] en van 1932 tot in 1950 met sy aftrede van die [[NG gemeente Calvinia]]. Hy is oorlede op [[12 Februarie]] [[1959]].<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/d/u/t/Jan-H-Du-toit/WEBSITE-0001/UHP-0801.html Profiel op Genealogy.com].</ref> Ds. Muller sr. is in 1917 getroud met Christina (Stinie) du Toit, wat naby [[Ceres]] in die [[Koue Bokkeveld]] grootgeword het. Haar ouers het 'n groot rol in die kroos se kindertyd gespeel. Onder die ander kinders, tel [[Elise Muller]] (geb. [[11 Maart]] [[1919]], oorl. [[5 November]] [[1985]]<ref>[http://www.argief.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=90112 Litnet.co.za 'n Lewensbeskrywing]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), wat in 1958 die [[Hertzogprys]] vir prosa gewen het, Helene, wat getroud was met ds. [[Herman Kinghorn|H.C. Kinghorn]] (oorl. [[10 Julie]] [[1988]]<ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/12/3/1.html ''Ds. Herman Kinghorn oorlede'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Die Burger]]'', [[12 Julie]] [[1988]]</ref> en onder meer van 1960 tot 1965 en weer van [[23 Januarie]] [[1970]] tot [[17 Februarie]] [[1981]] leraar van die [[NG gemeente Pinelands]]) en Erik (gedoop George Frederick), 'n skoolhoof van die Hoërskool Outeniqua in [[George]]. Die jongste twee kinders was Christine en Lydia. Nadat die gesin in 1930 na [[Nieuwoudtville]] vertrek het, ontvang Gys sy eerste skoolopleiding daar in 1931. In die winter van 1932, en wel op [[25 Junie]], neem hulle afskeid van die gemeente en verhuis na [[Calvinia]] waar ds. Muller sr. leraar was tot hy sy emeritaat in 1950 aanvaar het. Dié verhuising was, volgens ou ds. Muller: "nie omdat ons nie die gemeente liefgehad het nie, of omdat die gemeente ons nie liefgehad het nie, maar ons oortuig gevoel het, dat die Heere ons geroep het na die teenswoordige gemeente (Calvinia) en dat die Heere dit vir ons moontlik gemaak het, om met ons kinders by 'n hoërskool te wees".<ref>Breedt, ds. J.M.N. Breedt. 1947. ''Gedenkboek by die Jubileumfees van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, Nieuwoudtville 1897–1947''. Nieuwoudtville: Nederduitse Gereformeerde Kerkraad.</ref> Gys was van 1932 tot 1936 'n leerling aan die Laerskool Calvinia en van 1937 tot 1940 aan die Hoërskool Calvinia waar hy in die eerste klas gematrikuleer het. Sy kinderjare in die [[Hantam]] was gelukkige jare wat talle mense opgelewer het was sy lewe blywend verryk het. == Opleiding == [[Beeld:Bonnievale Kweekskool 1947.jpg|duimnael|links|290px|Seuns van die gemeente Vandermerwe (Bonnievale) wat in 1947, toe die gemeente 'n kwarteeu oud was, aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] studeer het. Gys Muller staan regs. Van links is E. Breytenbach, J. Olivier en W. Olivier.]] [[Beeld:Ds Jan Gysbert Muller en Sarah Maryann Hopkins.jpg|duimnael|regs|270px|Gys se oom ds. Jan Gysbert (Gys) Muller, was van 1924 tot Februarie 1952 die eerste leraar van die NG gemeente Riviersonderend. Sy vrou, Sarah Maryann, was 'n dogter van die Kaapse argivaris van die NG Kerk ds. [[Henry Charles Hopkins|H.C. Hopkins]], onder wie se talryke gedenkboeke oor NG gemeentes ook dié met die oog op die halfeeuviering van Riviersonderend tel.]] Soos sy vader en oom ds. Jan Gysbert Muller ([[14 April]] [[1988]] – [[2 April]] [[1962]]), van 1919 tot 1924 tweede leraar van [[Robertson]] en van laasgenoemde jaar tot hy eervolle ontslag ontvang in Februarie 1952 leraar van [[Riviersonderend]]) voel die jong Gys hom ook geroepe om die Here as predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] te dien. Hy gaan gevolglik in 1940 na die [[Universiteit van Stellenbosch]] waar hy die graad B.A. behaal en in 1944 as student aan die [[Kweekskool]] aanvaar is. Einde 1947 is hy gelegitimeer. Op universiteit was Gys aktief betrokke by die Christen-Studentevereniging en het in die bestuur van die universiteitstak gedien. Met die stigting van die Kweekskoolkoor in 1946 was hy die eerste sekretaris. == Eerste gemeentes == [[Beeld:Dr AL Geyer.jpg|duimnael|170px|links|Dr. [[A.L. Geyer]] (11 Augustus 1894 – 13 Desember 1969), Gys Muller se skoonvader, was van 1924 tot 1945 die tweede redakteur van ''[[Die Burger]]'' en van 1950 tot 1954 Suid-Afrika se hoë kommissaris in [[Londen]].]] [[Beeld:Anna Geyer.JPG|duimnael|links|170px|[[Anna Geyer]], gebore Joubert, Gys Muller se skoonmoeder, was in 'n stadium presidente van die ACVV en ook die skryfster van ''Briewe uit Highveld'', 'n keur uit die briewe wat sy uit [[Londen]] geskryf het aan haar dogter terwyl haar man die Suid-Afrikaanse hoë kommissaris was en hulle in [[Suid-Afrika-huis (Londen)|Suid-Afrika-huis]] gewoon het.]] Prop. Muller het aan die begin van 1948 as hulpleraar in die moedergemeente op [[Worcester]] begin werk en is op [[10 September]] daardie jaar met handeoplegging in die [[NG gemeente Caledon]] in die [[Overberg]] bevestig. Dit was tydens sy bediening op [[Caledon]] dat hy op [[8 April]] [[1950]] met Margaretha Magdalena Geyer getroud is. Sy was 'n onderwyseres wat die graad B.Sc. aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] verwerf het en die enigste kind van dr. [[A.L. Geyer|Albertus Lourens Geyer]], die opvolger in 1923 van dr. [[D.F. Malan]] as redakteur van ''[[Die Burger]]'' en van Junie 1950 tot Junie 1954 Suid-Afrika se hoë kommissaris in [[Londen]], en [[Anna Geyer|Anna Elizabeth Joubert]], van [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], wat onder meer presidente was van die Afrikaanse Christelike Vrouevereniging en die skrywer van ''Briewe uit Highveld'' (1965), 'n samestelling deur [[M.E.R.]] van briewe wat mev. Geyer aan haar dogter geskryf het oor die egpaar se ervaringe in Suid-Afrika-Huis. Tydens 'n oorsese besoek aan die Hoë Kommissariaat in [[Londen]] het die jong predikant uit die Overberg die geleentheid gekry om in die Nederlandse kerk Austin Friars, die oudste Hollandse Protestantse kerk ter wêreld,<ref>[http://www.dutchchurch.org.uk/index.php/over-de-kerk Oor die Nederlandse kerk Austin Friars, Londen]</ref> te preek. Uit sy huwelik met Magriet is drie kinders gebore: Anneli van Zyl, ten tyde van haar pa se dood woonagtig in [[Durbanville]] en getroud met 'n ingenieur, Gerrit; Christine (Tinie) Leuvennink,<ref>[https://www.facebook.com/tinie.muller Haar Facebook-profiel]</ref> 'n dokter wat getroud is met Johan, verbonde aan die [[Universiteit Stellenbosch]]; en Neels,<ref>[https://www.facebook.com/neels.muller.771 Sy Facebook-profiel].</ref> van [[Ceres]], in 1983 getroud met Alba<ref>[https://www.facebook.com/alba.muller Haar Facebook-profiel].</ref> en adjunkhoof van die Hoërskool Charlie Hofmeyr. == Barrydale en Rondebosch == [[Beeld:NG kerksaal Barrydale.jpg|270px|duimnael|regs|Barrydale se NG kerksaal, gebou tydens ds. Muller se dienstyd.]] Ds. Muller is op [[28 April]] [[1951]] as leraar van die [[NG gemeente Barrydale]] bevestig. Op dié dorpie tussen die berge van die Klein-Karoo het hy en sy gesin sewe jaar deurgebring en onder sy leiding is die skoolkoshuis en die kerksaal gebou. Van die rustige dorpie [[Barrydale]] is die Mullers na die [[NG gemeente Rondebosch]] waar ds. Muller op [[15 Augustus]] [[1958]] as medeleraar van ds. D.J. Rabie bevestig is. Onder die lidmate van dié geskiedkundig belangrike gemeente het destyds onder meer ad. [[C.R. Swart]], eerste staatspresident van Suid-Afrika, dr. [[H.F. Verwoerd]], laaste eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika]] en eerste eerste minister van die [[Republiek van Suid-Afrika|Republiek]], asook talle kabinetslede getel wat op die landgoed Groote Schuur binne die gemeentegrense gewoon het. 'n Laagtepunt tydens sy bediening in Rondebosch was toe sy medeleraar, ds. Daan Rabie, op [[17 Desember]] [[1963]], 'n week nadat hy sy laaste kerkraadsvergadering gelei het, deur 'n hengelongeluk aan die kus naby [[Mosselbaai]] verlam is. Die Ringskommissie het op [[22 Junie]] [[1964]] in die Argyleweg-[[pastorie]] die akte van emeritaat vir haar man aan mev. Rabie oorhandig in die teenwoordigheid van enkele kerkraadslede.<ref>Van der Walt, dr. Ernst J. 1991. ''Nederduitse Gereformeerde Kerk Rondebosch 1891–1991''. Kaapstad: Feeskomitee van die N.G. Kerk, Rondebosch.</ref> Dr. [[Johan Heyns]] vervang ds. Rabie as ds. Muller se medeleraar en saam arbei hulle in die gemeente met sy toe 1 680 belydende lidmate tot ds. Muller op [[25 Julie]] [[1965]] sy demissie kry om na [[Franschhoek]] te vertrek. == Franschhoek, sy laaste gemeente == [[Beeld:NG kerk Franschhoek 2012.jpg|duimnael|regs|270px|Franschhoek se toe 120 jaar oue NG kerkgebou is vroeg in ds. Muller se 19 jaar lange dienstyd op die dorp so deeglik gerestoureer dat net die mure onveranderd gebly het.]] Op [[7 Augustus]] [[1965]] is ds. Muller en sy gesin in die NG gemeente Franschhoek ontvang, die begin van 'n twee dekade lange verbintenis met dié [[Boland]]se dorp. Die eerste groot projek tydens hul dienstyd op Franschhoek was die oprigting van die tehuis vir bejaardes Huis Fleur de Lis, waartoe die kerkraad op [[10 Mei]] [[1965]] besluit het. Die kerkraad het 'n perseel agter die kerkgebou aan die ACVV beskikbaar gestel het teen die nominale bedrag van R2. Fleur de Lis is op [[1 November]] [[1969]] in gebruik geneem. Die tweede groot projek was die opknapping van die kerkgebou wat op [[18 April]] [[1847]] in gebruik geneem en in 1883 vergroot is, maar teen die middel jare 60 het dit duidelik begin word die gebou moes noodsaaklike herstelwerk ondergaan. Ds. Muller was lid van die komitee wat op [[17 Oktober]] [[1966]] opdrag gekry het om die kerkgebou heeltemal buite sowel as binne te restoureer. Ene B. Mansbergh is op [[22 Mei]] [[1967]] as argitek aangestel en dr. A.C. Liebenberg as raadgewende ingenieur. Die koste van die projek is op R40 000 beraam. Die restourasie was so grondig, dit het in werklikheid daarop neergekom dat net die mure daarvan onveranderd gelaat sou word, maar ondanks al die veranderinge, sou die gebou by voltooiing dieselfde vertoon as voorheen. Uiteindelik het die totale koste van die restourasiewerk op R60 000 te staan gekom. Die herstelde opgeknapte kerkgebou is in die naweek van 16 en 17 November 1968 feestelik in gebruik geneem. Minder as 'n jaar later, in September 1969, is die Boland deur 'n aardbewing getref wat reuse-skade op byvoorbeeld [[Tulbagh]] aangerig het, maar danksy die omvattende betonversterkings wat tydens die restourasiewerk in die mure van die Franschhoekse kerk aangebring is, was die skade aan die gebou gering<ref name="lill">Van Lill, ds. Gert. 1995. ''Ned. Geref. Kerk Franschhoek 1845–1995''. Franschhoek: Kerkraad.</ref> die gebou is in 1972 tot Nasionale gedenkwaardigheid verklaar. Ander hoogtepunte tydens ds. Muller se bediening op Franschhoek, was die installering van 'n luidsprekerstelsel in die kerkgebou in 1975, die ingebruikneming van die hersiene Psalm-en-gesangeboek op Hervormingsdag, [[29 Oktober]] [[1978]], onder leiding van ds. Muller, die eeufeesdiens wat hy in 1981 gehou het met die oog op die honderdste bestaansjaar van die plaaslike munisipaliteit en uiteindelik ook die ingebruikbeming van die nuwe vertaling van die [[Bybel]] in Afrikaans op [[2 Desember]] [[1983]]. Ds. Muller was verantwoordelik vir die 1979-uitgawe van ''Uit die Beek'', 'n versameling dagstukkies wat van 1925 af jaarliks die lig sien, van 1927 onder die huidige naam en van 1929 af in Afrikaans. ''Uit die Beek'' se opsteller van 1925 tot 1966 was ds. Attie van Wijk, die leraar van Franschhoek van 1919 tot 1943, wat ná sy aftrede op Franschhoek bly woon en hier oorlede is op [[21 Augustus]] [[1966]] in die ouderdom van 94 jaar. == Aftrede == [[Beeld:Ds Gysbert Muller.jpg|duimnael|regs|210px|Ds. Gys Muller toe hy leraar van die [[NG gemeente Rondebosch]] was.]] Ds. Gys Muller het, ná 'n loopbaan van 37 jaar, aan die begin van 1985 besluit om te emeriteer. Hy het die jaar vantevore 60 geword. So lewer hy op Sondag [[3 Februarie]] [[1985]] sy afskeidsboodskap na aanleiding van Efes. 3:14-19: "Daarom kniel ek in gebed voor die Vader aan wie die hele gemeenskap van gelowiges in die hemel en op die aarde sy bestaan te danke het. Ek bid dat Hy deur sy Gees uit die rykdom van sy heerlikheid aan julle die krag sal gee om innerlik sterk te word, dat Christus deur die geloof in julle harte sal woon en dat julle in die liefde gewortel en gegrondves sal wees. Mag julle in staat wees om saam met al die gelowiges te begryp hoe wyd en ver en hoog en diep die liefde van Christus strek. Mag julle sy liefde ken, liefde wat ons verstand te bowe gaan, en mag julle heeltemal vervul word met die volheid van God."<ref>[http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?prev=-2&book=EPH&chapter=3&version=1&GO=Wys Die Bybel in Afrikaans]</ref> Tydens sy byna vier dekades as predikant het hy die Kerk in verskeie Sinodale en Ringskommissies gedien. Vir [[Franschhoek]] se lidmate was hy 'n "besielende prediker, toegewyde pastor en bekwame gemeenskapsleier".<ref name="lill" /> Sy vrou het hom as volg beskryf: "Gys was nog van die outydse soort predikante, hy het die Woord helder en duidelik met baie liefde gebring, soos 'n herder wat sy skape by die naam ken. Hy het op sy kenmerkende manier liefde en warmte uitgestraal na ander."<ref>Van der Merwe, dr. Gerdrie: "In Memoriam" in Symington, Johann. 2004. ''Jaarboek van die NG Kerke 2005''. Wellington: Tydskriftemaatskappy van die Ned Geref Kerk.</ref> Hy het die plaaslike gemeenskap in talle komitees gedien, onder meer die skoolkomitee, skoolraad, boukomitee van Huis Fleur de Lis, die verhoudingskomitee, beheerraad van die Hugenote-Gedenkteken, koshuiskomitee en plaaslike Voortrekkerkommando. Mev. Muller het eweneens haar plek in die gemeente en gemeenskap volgestaan en onder meer in 1983 leiding geneem met die ontbinding van die [[Vrouesendingbond]] en die stigting van die Vroueaksie, later bekend as die Vrouediens. Onder haar leiding het die Kinderkrans/Junior Kerkjeugaksie gebloei. Sy was ook onderhoofleidster van die [[Voortrekkers]] van 1974 tot 1981.<ref>[http://www.voortrekkers.org.za/poslys/view_newsletter_frame.asp?noCache=1411&ID=316 Voortrekkers-nuusbrief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010104428/http://www.voortrekkers.org.za/poslys/view_newsletter_frame.asp?noCache=1411&ID=316 |date=10 Oktober 2006 }}.</ref> == Laaste jare == Die egpaar het hulle ná sy aftrede op die plaas Weltevrede naby [[Barrydale]] gaan vestig wat mev. Muller se ouers reeds in 1940 gekoop het toe haar vader, dr. [[A.L. Geyer]], nog redakteur van ''[[Die Burger]]'' was. Hier het Gys en Magriet 'n aangename aftrede van by die 20 jaar deurgebring. Hy het hom besig gehou met skape, hoenders en 'n [[groentetuin]]. Hy het gereeld op Barrydale en in omliggende gemeente gepreek, ook in die Verenigende Gereformeerde Kerk en die Engelse interdenominale kerk op die dorp. Laat in 2003 is kanker by ds. Muller gediagnoseer en hy sterf net vyf maande later op [[6 Februarie]] [[2004]], op drie dae na 19 jaar ná sy aftrede. Prof. Bethel Müller het die dankdiens met sy begrafnis gelei. Magriet Muller is op [[20 Junie]] [[2006]] oorlede. == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. (hoofred.). 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel IV''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. * {{af}} Breedt, ds. J.M.N. Breedt. 1947. ''Gedenkboek by die Jubileumfees van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, Nieuwoudtville 1897–1947''. Nieuwoudtville: Nederduitse Gereformeerde Kerkraad. * {{af}} [[Henry Charles Hopkins|Hopkins, ds. H.C.]]. 1972. ''Ned. Geref. kerk Riviersonderend''. Riviersonderend: Kerkraad. * {{af}} Potgieter, D.J. (ed.). 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * {{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952. * {{af}} Van der Walt, dr. Ernst J. 1991. ''Nederduitse Gereformeerde Kerk Rondebosch 1891–1991''. Kaapstad: Feeskomitee van die N.G. Kerk, Rondebosch. * {{af}} Van Lill, ds. Gert. 1995. ''Ned. Geref. Kerk Franschhoek 1845–1995''. Franschhoek: Kerkraad. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/09/06/15/24.html ''Gemeente vier in naweek eeufees''] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701183031/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/09/06/15/24.html |date= 1 Julie 2012 }}, ''[[Die Burger]]'', [[6 September]] [[1991]], ds. Muller neem saam met ander oudleraars deel van die eeufeesviering van die [[NG gemeente Rondebosch]]. * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1995/02/24/3/10.html ''Gemeente vier anderhalwe eeu''], ''[[Die Burger]]'', [[24 Februarie]] [[1995]], ds. Muller lei Nagmaalsdiens tydens die gemeente Franschhoek se 150ste herdenking. * [http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/07/12/3/1.html ''Ds. Herman Kinghorn oorlede'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Die Burger]]'', [[12 Julie]] [[1988]], ds. Muller lei sy swaer se roudiens. Ds. Kinghorn was met Gys Muller se suster Helene getroud. {{DEFAULTSORT:Muller, Gys}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] 1x8phlwb551geqzo8b457v4cym7pb39 0 78567 2908542 2901852 2026-06-01T15:04:27Z JMK 649 +galery, subspesies, byskrifte 2908542 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Rooikoplewerik | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008154 |title=''Calandrella cinerea'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Red-capped lark.jpg | image_caption=''C. c. spleniata'' te [[Nasionale Etoshawildtuin|Etosha]], Namibië | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Calandrella]]'' | species = '''''C. cinerea''''' | binomial = ''Calandrella cinerea'' | binomial_authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) | range_map = Calandrella cinerea distribution map.png | range_map_caption = {{Legend0|#008108|&nbsp;benaderde verspreiding}} }} __NOTOC__ Die '''rooikoplewerik''' (''Calandrella cinerea'') is 'n algemene [[voël|standvoël]], plaaslike nomade en intra-[[Afrika]]-trekvoël op kort grasveld en landerye. Hulle kom dikwels in swerms voor. Die voël is 14 tot 15&nbsp;cm groot en weeg 20 tot 26 gram. In Engels staan dit as die ''red-capped lark'' bekend. ==Subspesies== * ''C. c. cinerea'' – hele Suid-Afrika en aanliggende Namibië, Botswana, Zimbabwe, Lesotho en Eswatini * ''C. c. saturatior'' – Uganda en westelike Kenia suidwaarts na die boomveld van Zambië, Angola, Kaprivistrook en omgewing van Okavangodelta * ''C. c. williamsi'' – sentraal-Kenia en noordelike Tanzanië * ''C. c. rufipecta'' – endemies tot die Josplato van sentraal-Nigerië * ''C. c. spleniata'' – suidelike en kuslangse Angola tot sentrale dele van Namibië ==Galery== <gallery> Red-capped lark, Calandrella cinerea, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (23514690674), crop.jpg|Nominaatras te [[Mapungubwe- Nasionale Park|Mapungubwe]] Red-capped lark 2011 08 03 1195, crop.jpg|Nominaatras naby [[Newcastle, KwaZulu-Natal|Newcastle]] Red-capped Lark (Calandrella cinerea) (31755215293) (cropped2).jpg|Nominaatras in die [[Nasionale Bergkwaggapark|Bergkwaggapark]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] kpd9ni766yq1anj4p3ou6prxh9s8o8y 2908545 2908542 2026-06-01T15:26:19Z JMK 649 vertaal uit en: gedrag 2908545 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Rooikoplewerik | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008154 |title=''Calandrella cinerea'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Red-capped lark.jpg | image_caption=''C. c. spleniata'' te [[Nasionale Etoshawildtuin|Etosha]], Namibië | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Calandrella]]'' | species = '''''C. cinerea''''' | binomial = ''Calandrella cinerea'' | binomial_authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) | range_map = Calandrella cinerea distribution map.png | range_map_caption = {{Legend0|#008108|&nbsp;benaderde verspreiding}} }} __NOTOC__ Die '''rooikoplewerik''' (''Calandrella cinerea'') is 'n algemene [[voël|standvoël]], plaaslike nomade en intra-[[Afrika]]-trekvoël op kort grasveld en landerye. Hulle kom dikwels in swerms voor. Die voël is 14 tot 15&nbsp;cm groot en weeg 20 tot 26 gram. In Engels staan dit as die ''red-capped lark'' bekend. ==Subspesies== * ''C. c. cinerea'' – hele Suid-Afrika en aanliggende Namibië, Botswana, Zimbabwe, Lesotho en Eswatini * ''C. c. saturatior'' – Uganda en westelike Kenia suidwaarts na die boomveld van Zambië, Angola, Kaprivistrook en omgewing van Okavangodelta * ''C. c. williamsi'' – sentraal-Kenia en noordelike Tanzanië * ''C. c. rufipecta'' – endemies tot die Josplato van sentraal-Nigerië * ''C. c. spleniata'' – suidelike en kuslangse Angola tot sentrale dele van Namibië ==Gedrag en ekologie== ===Voortplanting=== Die rooikoplewerik broei enige tyd van die jaar, maar hoofsaaklik van September tot Desember. Die nes word hoofsaaklik deur die wyfie gebou en word binne 4 tot 5 dae voltooi. Die nes is 'n oop koppie wat gewoonlik in 'n holte digby 'n graspol, klip of miershoop geplaas word. Die nes word met fyn gras en haarwortels uitgevoer. Die eiers word met dagintervalle gelê. Die legsel van 2 tot 3 eiers word deur die wyfie geïnkubeer terwyl sy deur die mannetjie gevoed word. Die eiers broei na 12 tot 15 gelyktydig uit. Die kuikens word oor 'n periode van 9 tot 18 dae deur albei ouers gevoed en versorg.<ref name=hbw/> ===Voeding en voedsel=== Om voedsel te vind fynkam die rooikoplewerik ontblote areas tussen yl gras of areas met baie kort gras. Hier beweeg dit dan met kort draffies om sade en insekte op te pik. Dit word soms in swerms van honderde voëls aangetref.<ref name=hbw/> ==Galery== <gallery> Red-capped lark, Calandrella cinerea, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (23514690674), crop.jpg|Nominaatras te [[Mapungubwe- Nasionale Park|Mapungubwe]] Red-capped lark 2011 08 03 1195, crop.jpg|Nominaatras naby [[Newcastle, KwaZulu-Natal|Newcastle]] Red-capped Lark (Calandrella cinerea) (31755215293) (cropped2).jpg|Nominaatras in die [[Nasionale Bergkwaggapark|Bergkwaggapark]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] rt1fvnqp695wnqg7smzh9988ce4tzlj 2908547 2908545 2026-06-01T15:29:43Z JMK 649 verw 2908547 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Rooikoplewerik | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008154 |title=''Calandrella cinerea'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Red-capped lark.jpg | image_caption=''C. c. spleniata'' te [[Nasionale Etoshawildtuin|Etosha]], Namibië | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Calandrella]]'' | species = '''''C. cinerea''''' | binomial = ''Calandrella cinerea'' | binomial_authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) | range_map = Calandrella cinerea distribution map.png | range_map_caption = {{Legend0|#008108|&nbsp;benaderde verspreiding}} }} __NOTOC__ Die '''rooikoplewerik''' (''Calandrella cinerea'') is 'n algemene [[voël|standvoël]], plaaslike nomade en intra-[[Afrika]]-trekvoël op kort grasveld en landerye. Hulle kom dikwels in swerms voor. Die voël is 14 tot 15&nbsp;cm groot en weeg 20 tot 26 gram. In Engels staan dit as die ''red-capped lark'' bekend. ==Subspesies== * ''C. c. cinerea'' – hele Suid-Afrika en aanliggende Namibië, Botswana, Zimbabwe, Lesotho en Eswatini * ''C. c. saturatior'' – Uganda en westelike Kenia suidwaarts na die boomveld van Zambië, Angola, Kaprivistrook en omgewing van Okavangodelta * ''C. c. williamsi'' – sentraal-Kenia en noordelike Tanzanië * ''C. c. rufipecta'' – endemies tot die Josplato van sentraal-Nigerië * ''C. c. spleniata'' – suidelike en kuslangse Angola tot sentrale dele van Namibië ==Gedrag en ekologie== ===Voortplanting=== Die rooikoplewerik broei enige tyd van die jaar, maar hoofsaaklik van September tot Desember. Die nes word hoofsaaklik deur die wyfie gebou en word binne 4 tot 5 dae voltooi. Die nes is 'n oop koppie wat gewoonlik in 'n holte digby 'n graspol, klip of miershoop geplaas word. Die nes word met fyn gras en haarwortels uitgevoer. Die eiers word met dagintervalle gelê. Die legsel van 2 tot 3 eiers word deur die wyfie geïnkubeer terwyl sy deur die mannetjie gevoed word. Die eiers broei na 12 tot 15 gelyktydig uit. Die kuikens word oor 'n periode van 9 tot 18 dae deur albei ouers gevoed en versorg.<ref name=hbw>{{ cite book | last1=de Juan | first1=E. | last2=Suárez | first2=F. | last3=Ryan | first3=P.G. | year=2004 | chapter=Family Alaudida (Larks) | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Christie | editor3-first=D.A. | title=Handbook of the Birds of the World | volume=9: Cotingas to Pipits and Wagtails | location=Barcelona, Spanje | publisher=Lynx Edicions | isbn=978-84-87334-69-6 | pages=496–601 [583–584] | chapter-url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0009unse/page/583/mode/1up <!--| chapter-url-access=registrasie--> }}</ref> ===Voeding en voedsel=== Om voedsel te vind fynkam die rooikoplewerik ontblote areas tussen yl gras of areas met baie kort gras. Hier beweeg dit dan met kort draffies om sade en insekte op te pik. Dit word soms in swerms van honderde voëls aangetref.<ref name=hbw/> ==Galery== <gallery> Red-capped lark, Calandrella cinerea, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (23514690674), crop.jpg|Nominaatras te [[Mapungubwe- Nasionale Park|Mapungubwe]] Red-capped lark 2011 08 03 1195, crop.jpg|Nominaatras naby [[Newcastle, KwaZulu-Natal|Newcastle]] Red-capped Lark (Calandrella cinerea) (31755215293) (cropped2).jpg|Nominaatras in die [[Nasionale Bergkwaggapark|Bergkwaggapark]] </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] 4kmvyi4mpkwrc6t46t34abloy7qt2ie 0 79961 2908624 2471084 2026-06-01T20:44:59Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2908624 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NewtonsLawOfUniversalGravitation.svg|duimnael|200px|Diagram van twee massas wat mekaar aantrek.]] Volgens '''Newton se Swaartekragwet''' trek elke massapunt in die [[heelal]] elke ander massapunt aan. Die krag van dié aantrekking is eweredig aan die produk van hul massas en omgekeerd eweredig aan die [[kwadraat]] van die afstand tussen hulle, en vind plaas al langs die lyn wat albei punte kruis. (Daar is apart bewys dat groot, ronde simmetriese massas aantrek en aangetrek word asof hul massa by hul middelpunt gekonsentreer is.) [[Isaac Newton|Newton]] het dié wet geformuleer in sy werk ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]'', wat op 5 Julie 1687 die eerste keer gepubliseer is. Dit word soos volg aangedui: : <math>F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}\ </math>, waar: * ''F'' = die krag tussen die massas * ''G'' = die swaartekragkonstante * ''m''₁ = die eerste massa * ''m''₂ = die tweede massa * ''r'' = die afstand tussen die middelpunte van die massas In [[SI-stelsel|SI-eenhede]] word ''F'' gemeet in [[newton (eenheid)|newton]] (N), ''m''₁ en ''m''₂ in [[kilogram]] (kg), ''r'' in meter (m) en die konstante ''G'' is min of meer gelyk aan {{val|6.674|e=-11|u=N m² kg⁻²}}.<ref>[http://www.physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929005249/http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?bg |date=29 September 2015 }} physics.nist.gov.</ref> Die waarde van die konstante, ''G'', is die eerste keer reg vasgestel uit die resultate van die [[Cavendish-eksperiment]] wat in 1798 deur die [[Brittanje|Britse]] wetenskaplike [[Henry Cavendish]] uitgevoer is, hoewel Cavendish nie self die waarde bereken het nie.<ref>[http://www.public.iastate.edu/~lhodges/Michell.htm The Michell-Cavendish Experiment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906134148/http://www.public.iastate.edu/~lhodges/Michell.htm |date= 6 September 2017 }}, Laurent Hodges</ref> Dié eksperiment was ook die eerste toets van Newton se teorie van swaartekrag tussen massas in die laboratorium. Dit het plaasgevind 111 jaar ná die publikasie van die ''Principia'' en 71 jaar ná Newton se dood; Newton kon dus nie die waarde van ''G'' in sy berekenings gebruik nie – in plaas daarvan kon hy net ’n krag relatief tot ’n ander krag bereken. Dié wet is intussen vervang met [[Einstein]] se [[algemene relatiwiteitsteorie]], maar word steeds gebruik as ’n uitstekende benadering van die invloede van swaartekrag. Relatiwiteit is net nodig as daar ’n behoefte is aan uiterse presisie of wanneer gewerk word met die swaartekrag van "uiters" groot en digte voorwerpe. == Kyk ook == * [[Swaartekrag]] == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Newton's law of universal gravitation|Engelse Wikipedia]]'' {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Natuurwette]] [[Kategorie:Teoretiese fisika]] [[fi:Painovoima#Newtonin laki vetovoimasta]] cv0bot8x4lvy2dea8vc2crp29tvhfoc 0 82746 2908513 2473798 2026-06-01T12:34:27Z JMK 649 beter prent van spookberg, sien ook 2908513 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Berg | Naam = Lebomboberge | Foto = Mkuze Ghost Mountain (vicinity) 09 (cropped).jpg | Foto onderskrif = 'n Suidelike deel van die Lebomboberge, insluitend Spookberg (effe links), soos van [[Mkuze]] af gesien | Hoogte = 776 | Ligging = [[KwaZulu-Natal]], [[Eswatini]], [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]], [[Suid-Afrika]] | Bergreeks = | Prominensie = | Koördinate = {{Koördinate|26|15|0|S|32|0|0|O|type:mountain|aansig=inlyn,titel}} | Topografiese kaart = | Tipe = Rioliet en basalt | Rotsouderdom = | duimdrukkerkaart = Suid-Afrika | duimdrukkeretiketposisie = links | diumdrukkerkaartgrootte = 290 | duimdrukkerkaartbyskrif = | breedtegraad = 26 | breedtegraad_m = 15 | breedtegraad_s = 0 | breedtegraad_NS = S | lengtegraad = 32 | lengtegraad_m = 0 | lengtegraad_s = 0 | lengtegraad_OW = O }} Die '''Lebomboberge''', is 'n 800&nbsp;km lang, smal bergreeks in [[Suider-Afrika]]. Die berg strek van [[Hluhluwe]] in [[KwaZulu-Natal]] in die suide tot by Punda Maria in die [[Limpopo (provinsie)|Limpopo]] in [[Suid-Afrika]] in die noorde. Sommige dele van die berg is ook te vinde in [[Mosambiek]] en [[Eswatini]]. == Geologie == Geologies word die reeks beskou as 'n monokline; deel van 'n vulkaniese rif.<ref>{{cite journal | last = Watkeys | first = M.K. | title = Development of the Lebombo rifted volcanic margin of southeast Africa | journal = GSA Special Papers | volume = 362 | publisher = Geological Society of America | year = 2002 | url = http://specialpapers.gsapubs.org/content/362/27.short | doi = 10.1130/0-8137-2362-0.27 | accessdate = 14 Mei 2010}}</ref> Die Lebombo-monokline strek noord-suid en daal neer na die ooste. Dit is saamgestel uit 'n reeks van Jurassiese ouderdom vulkaniese rots, beide basaltiese lawas en riolitiese vloei en uitbarstings. Die samestelling berus hoofsaaklik op horisontale [[Karoo Supergroep]] sedimentêre gesteentes van die Kalahari kraton in die weste en word oorlê deur Kryt onlangse sedimente na die ooste. Die wisselende weerstand rioliet en maklik verweerbare basalt produseer 'n reeks van parallelle skerp rante geskei deur grasvlaktes.<ref>[http://arkisto.gtk.fi/sp/sp48/sp48_pages211_250.pdf Manninen, Tuomo, et. al., ''The Karoo Volcanic Rocks and Related Intrusions in Southern and Central Mozambique,'' Geologiese Opname van Finland, 2008, Spesiale geskrif 48, p. 211–250]{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Geografie == Die reeks is relatief laag met hoogtes tussen 450&nbsp;m en minder as 800&nbsp;m. Die hoogste piek is die 776&nbsp;m hoë Berg Mananga. Die 480&nbsp;m hoë Longwe is die hoogste piek in die Lebomboberge noord van die [[Letabarivier]].<ref>[http://www.sabisandslodges.co.za/EchoSystem.asp ''Sabi Sand Lodges – Echo System''.] URL besoek op 26 Desember 2013</ref> Die berge oorheers die Lubombo-distrik in Eswatini. Dorpe in die gebied sluit in Siteki sentraal, Lubhuku in die weste en Mayaluka en [[Big Bend, Eswatini|Big Bend]] in die suide met die Lusutfurivier wat suid van die bergreeks verbyvloei. Na die noorde lê die dorpe Simunye, Tambankulu en Namaacha, die Mlawula Natuurreservaat asook die Mbuluzirivier. 'n Hele aantal riviere, waaronder die [[Pongolarivier]], [[Mkuzerivier]], [[Lusutfurivier]], [[Komatirivier]], [[Krokodilrivier (Mpumalanga)|Krokodilrivier]] (monding) en die [[Olifantsrivier, Limpopo|Olifantsrivier]] kruis die berge van wes na oos. Die naam van die berge is afgelei van die Zoeloewoord Ubombo wat "groot neus" beteken. == Bewaringsgebiede == Die [[Krugerwildtuin]] en [[Phongolo Natuurreservaat]] beskerm sekere gedeeltes van die bergreeks. == Sien ook == * [[Lebombo]] (grenspos) * [[Lys van bergpieke in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Lebombo Mountains}} [[Kategorie:Bergreekse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Berge van Eswatini]] [[Kategorie:Landvorme van Mosambiek]] [[Kategorie:KwaZulu-Natal]] [[Kategorie:Limpopo]] rrbgemh0iqkfnotfxedptv1qj2chwyd 0 82788 2908753 2900922 2026-06-02T08:42:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908753 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Die smal en breë weg'' (kunswerk)}} [[Beeld:Der breite und der schmale Weg 2008.jpg|250px|duimnael|''Der breite und der schmale Weg'', ontwerp deur Charlotte Reihlen en geskilder deur Paul Beckmann. Hierdie weergawe word in 2008 verhandel en bevat teksverse uit die 1984-Luthervertaling in fraktuurskrif. Die oorspronklike alsiende oog ontbreek, maar die opelug sendingsdiens is wel 'n nuwe toevoeging.]] [[Beeld:Der breite und der schmale Weg.jpg||250px|duimnael|Die bekender weergawe.]] [[Beeld:Alsiende_oog_DSEBW.JPG|250px|duimnael|Die alsiende oog tussen die wolke is uit die jonger weergawes verwyder, moontlik weens die verbintenisse met die sekulêre vrymesselary en die Oog van Horus]] '''''Die smal en breë weg''''' is 'n ''Andachtsbild'' (stigtelike beeld) oorspronklik ontwerp deur die [[Stuttgart]]se piëtistiese diakones [[Charlotte Reihlen]], wat die onderskeid tussen goed en kwaad uitbeeld.<ref name="Schiedt" /> Dit word dikwels as 'n verdeelde dubbelpad uitgebeeld: Die breë weg, wat deur vele gekies word, lei na die verdoemenis; die smalle na die paradys en die Nuwe Jerusalem. Sy gee die hele kunswerk die titel ''Der breite und der schmale Weg'' en laat dit druk. Dit is tot vandag toe een van die bekendste werke oor hierdie onderwerp. Charlotte Reihlen wou hiermee mense aanspoor om Jesus te volg. == Aanloop == Ná die opkoms van die rasionalisme, die nuwe wetenskappe en histories-kritiese benadering van die Bybel, ontstaan daar in Duitsland die teologiese teenreaksie: die [[piëtisme]] - die innerlike belewing van die vroomheid.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Essays_on_theology_and_religious_studies/AFjfEAAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22brede%20weg%22&pg=PA141&printsec=frontcover Sinnaghel, H. De wijde en nauwe poort in het hermeneutisch perspectief. Over de gelijkenis van de "Twee Wegen" in Matteüs 7:13-14. In: ''Essays on Theology and Religious Studies'', pp. 128-145]</ref> In Stuttgart oorheers die piëtisme, waarin nie die geformuleerde geloofsbelydenis nie, maar die persoonlike geloofservaring voorop gestel word. Die standpunt "om te beleef is méér as om bloot te bely" kom tot uiting in die tweepad-motief waarin die individuele mens in sy lewenspad voor te staan kom - en hy moet kies.<ref name="Bluyssen">[https://archive.org/details/godverborgenenna0000bluy/page/172/mode/2up?q=Charlotte+Reihlen Bluyssen, J.W.M. 2002. ''God verborgen en nabij : religie als heilig spel.'' Amsterdam : Anthos p. 173-174.]</ref> Die gelowige individu en sy goeie werke staan daarom sentraal: ''acta, non verba''.<ref name="Schiedt" /> Wat presies Charlotte Reihlen tot die skepping van die kunswerk sou aanspoor, bly 'n raaisel. Dit kon selfs 'n sameloop van omstandighede gewees het. Ds. J.J.W.A. Wijchers skryf die boek '' Vromen en Verlichten'' in 1974 (wat hy in 1985 weer sou herskryf), wat toeligting bied vir die kunsuitstalling, wat vanaf 15 Junie tot 18 Augustus 1974 gehou is by die Aarsbisschoppelijk Museum te Utrecht - en waar kunswerke van die twee eeue van die Protestantse Geloofsbelewing vanaf 1650 tot 1850 uitgebeeld is. Daarin gee hy ook 'n kort oorsig oor hierdie kunswerk, ''Der breite und der schmale Weg''.<ref name="Scholten" /> In 1985 skryf hy ''Uitleg van De brede en de smalle weg'', wat telkemale herdruk word.<ref name="verheggen" /> Charlotte Reihlen (gebore Mohl) is uit 'n ou predikantegeslag in Kemnat (Schwabe) gebore. Sy trou in 1823 met die welgestelde handelaar Friedrich Reihlen en kry 'n seuntjie, wat jonk sterf. In 1826 is 'n tweede seun gebore, en daarna nog 'n derde seun. Nou skryf Wijchers dat, toe die oudste seun siek is, hoor sy eendag 'n stem hier binnekant haar, wat haar vermaan: "As jy jou nie bekeer nie, sal jou kind sterf." Met al die gerief en plesier in die wêreld wat haar man haar kon bied, ondanks haar geloof, kon sy nie so ver kom nie.<ref name="Scholten" /> Toe die seuntjie sterf in 1829 wou Reihlen opsluit 'n nuwe weg inslaan. Haar man vind dit "dwase vroomheid", en probeer haar deur afleiding van haar probleme te vergeet. Toe dit nie werk nie, trek hy Amerika toe. Alleen - dit is sy pad wat hy gekies het. Juis daar kom hy tot inkeer toe hy die preek van 'n Duitse lekeprediker aanhoor. Hy keer terug Duitsland toe, waar hy nou Charlotte se ideale kon help verwesenlik. Saam begin man en vrou hulle te beywer vir Christelike skole, vir die sendingveld, Bybelverspreiding, vir 'n diakonessehuis en vir evangelisasie.<ref name="Scholten" /> Sy het ook verskeie kinderhuise ondersteun.<ref name="Schiedt" /> Vir evangelisasiewerk is illustrasiemateriaal benodig, en so het die prent van die smal en breë weg uiteindelik die lig gesien. Hierdie verborge outobiografiese gegewens van Charlotte Reihlen is sodoende subtiel dog kunstig verweef in die kunswerk.<ref name="Scholten">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010823354:mpeg21:p002 Scholten, L.M.P. 1974. De brede en smalle weg. ''Trouw''. 21 juni:2]</ref> Daar is egter ook 'n minder aangename weergawe. Op 24 Julie 1866, drie weke ná die Slag van Königgrätz, is die Württembergers tydens die Oostenryks-Pruisiese oorlog (wat eers op 23 Augustus 1866 sou eindig) deur die Pruise 'n gevoelige nekslag by Tauberbischofsheim toegedien. Op 26 Julie, toe hierdie nuus rugbaar word in Stuttgart, kry Friedrich Reihlen 'n beroerteaanval wat hom sedertdien en tot en met sy dood in 1870 'n invalide gemaak het.<ref name="Lang68.71" /> Die dood was nou op haar drumpel - nie alleen op die slagveld nie, maar ook in haar huis. Charlotte het met dubbele doodsangs 'n oproep op haar medemens gedoen om boetedoening en bekering: weg van hul goddeloosheid, na God toe. Sy gee die Stuttgart-litograaf Conrad Schacher (1831–1870) die opdrag om haar ontwerpe te laat druk. Haar seun Theodor help haar hiermee, veral by die voorbereiding van die boekie van agt bladsye lank - die een wat die kunswerk se betekenis uitlê en gou gratis saam met die drukeksemplare versprei word.<ref name="Lang68.71">Lang, F.G. 2014. ''Charlotte Reihlen: 1805–1868; Lebensweg und Zwei-Wege-Bild'' Stuttgart: Verein für Württembergische Kirchengeschichte, S. 68-71; 175–182.</ref> Volgens Schiedt ''kon'' die skrywer moontlik Theodor Reihlen gewees het, omdat hy duidelik by die ontstaan van die beeld betrokke was. Nietemin, die boekie heet «Erläuterung des Bildes ‹Der breite und der schmale Weg›, mit Anführung der auf dem Bilde meist nur angedeuteten Schriftstellen».<ref name="Schiedt" /> ===Die drukwerk begin=== Oor die presiese drukdatum heers daar onenigheid. Ds. Wijchers stel die datum op 1866.<ref name="Scholten" /><ref name="verheggen" /> Massing (1988) het 'n Engelse afdruk gekry met 'n baie lang inskripsie, wat die Duitse herkoms erken, dat die kunswerk in 1862 deur mev. Charlotte Reihlen van Stuttgart '''''ontwerp''''' is en toe deur 'n jong kunstenaar Herr Schacher (ook van Stuttgart) geskilder is (dié datum word egter nié verstrek nie). Dit wil-wil strook met 'n brief [hier in Engels vertaal] wat haar seun (Adolf Reihlen) geskryf het, waarin haar seun sê omtrent 6 jaar voor haar dood (21 Januarie 1868) het die idee haar te binne geskiet om die breë en smal weg te laat maak. Massing stel die drukdatum omstreeks 1866.<ref name="Massing1988">[https://web.archive.org/web/20240621030957/https://ccposters.com/wp-content/uploads/2018/11/Massing_The_Broad_and_Narrow_Way.pdf Massing, J.M. 1988. The Broad and Narrow Way: From German Pietists to English Open-Air Preachers. ''Print Quarterly'' V, pp. 258-267]</ref> Friedrich Gustav Lang (2014) sê die oorspronklike wit-en-swart steendrukwerk is in 1867 deur Conrad Schacher uitgegee<ref name="Massing2015" /><ref name="wkgo.de">[https://www.wkgo.de/cms/article/index/das-bild-der-breite-und-der-schmale-weg Friedrich Gustav Lang: ''Das Bild - Der breite und der schmale Weg'', in: Württembergische Kirchengeschichte Online, 2022]</ref> terwyl die verklaringsboekie wat die plakkaat vergesel het in Junie 1867 uitgegee is.<ref name="Lang110''>Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 110.</ref> De eerste kleurafdruk van die Stuttgartse weergawe (ook by Schacher) verskyn omstreeks 1873-1884 en die derde weergawe word in 1890/1891 deur die litograaf Paul Beckmann (1846-1919) nuut oorgeteken en by Wilhelm Menges gedruk;<ref name="Massing2015" /> want ondertussen het die damesmodes ook verander.<ref name="Lang" /> By die effens hersiene weergawe deur Paul Beckmann, kry die beeld nuwe kleure.<ref name="Schiedt" /> Reeds in 1867 verskyn die Hollandse weergawe in Amsterdam. Dit verskyn by die Ortodoks-Protestantse uitgewer H. de Hoogh te Amsterdam,<ref name="verheggen" /> op inisiatief van die Utrechtse advokaat Anthony Michiel Cornelis van Asch van Wijk (1808-1874), wat jonkheer [dus, van die kleinadel] was.<ref name="Lieberg">[https://www.google.co.za/books/edition/Opwekking_van_de_natie/UQcUAgAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&pg=PA165&printsec=frontcover Van Lieberg, M. 2012. Het vroege diakonessenwezen in Nederland (1836-1886). In: Van Lieberg, F. (red.). ''Opwekking van de natie: Het protestante Réveil in Nederland''. Hilversum: Uitgeverij Verloren, bl. 111-168, hier spesifiek bl. 165-167]</ref> Blykbaar het ene 'Pastor Israel' van Stuttgart met enkele kopieë in Nederland aangekom en vir dié regter enetjie gegee, wat op sy beurt weer H. de Hoogh genader het - die tophandelaar van godsdiensliteratuur in Amsterdam.<ref name="Massing1988" /> Op sy tweede besoek aan Holland in 1868 sien die Engelse predikant Gawin Kirkham hierdie afdruk in die uitstalvenster by De Hoogh, by wie hy toevallig oorgebly het, koop een (met 'n verklarende boekie by), en keer daarmee terug Londen toe om in sy evangelisasiewerk te gebruik.<ref name="Massing1988" /><ref>[https://www.ridgewaycommunitychurch.org.uk/wp-content/uploads/2022/01/The-Broad-and-Narrow-way.pdf "History and Explanation of the picture "The Broad and The Narrow Way". By the late Gawin Kirkham - Secretary of the Open-Air Mission (Republished from Private Collection - © Peter N Millward)]: The purpose of my second visit was to preach the Gospel, which I did by interpretation, and with manifest blessing, having Robert Craig as my fellow-labourer. We were the guests of Mr. H. de Hoogh, a kind bookseller, at 76, Nieuwendijk, Amsterdam. Here we arrived on January 31st, 1868. Our host had a Dutch copy of this Picture in his shop window. Next day I saw it for the first time, and was at once attracted by it. Day by day I looked at, and tried to understand its meaning; and I brought a copy to England on my return. Friends to whom it was shown were deeply interested; and soon after, at my request, the Dutch Explanation was translated into English, by Frederick Emmighausen, a young Dutchman, residing in London, and afterwards published.</ref> 'n Engelse weergawe verskyn in 1883, waarmee Kirkham die wêreld deurkruis.<ref name="Lang" /> In 1921 en 1960 verskyn op Duitse bodem nog afdrukke wat effens aangepas is.<ref name="Schiedt" /> Sedert 1921 word die beeld as steendrukwerk met nege kleure deur J.F. Steinkopf gewysig<ref name="Massing2015" /> en by die St. Johannes-drukkery in Lahr-Dinglingen gedruk, wat byna gelyktydig saamval met vele tale in druk (waaronder Duits, Nederlands, Engels, Spaans, Hongaars en selfs Armeens) en in twee weergawes uitgegee. Daarby word bedoel - op die een weergawe tref mens langs die Smal Weg 'n opelug sendingsdiens op die grasperk aan (soos op die Engelse weergawe), en op die ander een nie (soos by die Duitse weergawe).<ref name="Lang" /> Die Nederlandse kopie wat in die Skeepswrakmuseum op [[Bredasdorp]] te siene is, het dit ook nie. Sedert die vlakdrukpersweergawe van 1960 volg die Duitse plakkaat die Engelse vorm. Tot 2010 is dit die weergawe wat by die uitgewery verkrygbaar was.<ref name="Lang">Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 73–76. 79–86.</ref> Brasilië se Portugese weergawe verskyn eers in 1929, maar herdrukke en nuwe weergawes sou gedruk word tot in die 1970's.<ref>[https://web.archive.org/web/20250420172339/https://scispace.com/pdf/uma-proposta-de-periodizacao-da-cultura-visual-evangelica-2ho1v4hn2d.pdf Renders, H. 2018. 'O cartaz Os dois caminhos, de Charlotte Reihlen desde 1929.' Uma proposta de periodização da cultura visual evangélica brasileira: estabelecimento, apropriação, abrasileiramento e metamorfização glocal. ''Numen'', 21(1):19-20.]</ref> Ds. Wijchers skat dat die prent teen omstreeks 1875 by die "rechtzinnige volksdeel" in Nederland ingang gevind het.<ref name="Scholten" /> In ''Wenken op den weg ten leven'' (1875) is daar in dieselfde jaartal 'n advertensie wat lui:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wenken_op_den_weg_ten_leven/wxhWAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22smalle+weg%22&pg=PT3&printsec=frontcover Notten, J.W.A. 1875. ''Wenken op den Weg ten Leven''. Leeuwarden: H. Bokma.]</ref> {{cquote|GEKLEURDE PLAAT.<br> Voorstellende:<br> '''De breede en de smalle weg.'''<br> Met verklaring.<br> Prys ''f'' 0.75. }} Dit, desondanks die teologiese feit dat die mens in die beeld nou self voor die keuse staan om eiehandig iets te doen as hy gered wil word (dus, geen sprake van die uitverkiesingsleer/[[Predestinasie in Calvinisme|predestinasie]] van die Calviniste nie; geen genadegawe van die Lutherane nie), maar mens moet onthou dat met godsdiensverdraagsaamheid in Nederland, buiten die beeldestorm 'n paar eeue tevore, die Nederlanders ook in die 1800's nie lief was vir uiterstes nie.<ref name="Scholten" /> == Omskrywing == Vir 'n kunswerk wat eintlik veronderstel was om selfverklarend te wees, soos die aanvangswoorde lui, het die aanvanklike 8 bladsye van die eerste Duitse meegaande boekie<ref name="Schiedt">[https://web.archive.org/web/20250412091205/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/47667913/W_G_Schiedt_breiter_und_schmaler_Weg-libre.pdf?1469968855=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DDer_breite_und_der_schmale_Weg_in_Wege_u.pdf&Expires=1744452725&Signature=SsZUPsetpDjmfPghdApyfi46EMF1JsRujriyTytclV2IVLWzQI6cykAkFNNe-a4Za-SvDsFXwv-kAowZzEB~JeAkj6EtBsa-IBlue~JoQwktzyRSb31r1sJnAjaMIAZtaeaWPdxiKrP4qetQnGeNYhNW0eEf5riL4RRUH7rUPRocv6TFUleb~rdGhEasKMICKF45w39ZKrLY7EUHi1vP46z0cnxaKIJ5yCJ2zanJLEQoTMFpWVeqxAbS6NabPrld8lJsCuSdqgI8zLOPb7gSQqH1jMoIF41WjCfT-xpsgZcnC5V9ckRTGLv-3blwBfr0l-flQw0nOFOYXFmyEnAqzA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Schiedt, H-U. 2016. Der breite und der schmale Weg. In: ''Les chemins et l'histoire'' / ''Strade e storia'' (1), pp. 42-44.]</ref> egter [https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-01886-00007-00541/1 meer as verdubbel met die Engelse vertaling]. Die breë weg loop verby 'n kroeg, danssaal, teater, dobbelhuis, bordeel en die leningsbank. Op die pad word 'n donkie mishandel, 'n man besteel, daar vind 'n teregstelling plaas en die rusdag word ontheilig deur die Sondagstrein (heel agter). Net meer duidelikheid oor die trein in die boekie: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits (1867)<ref name="Schiedt" /> ! scope="col" style="width: 300px;" | Engelse vertaling (1886)<ref name="Cambridge13">[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-01886-00007-00541/13 Cambridge University: Explanation of the Picture "The Broad and The Narrow Way." Translated from the German, p. 13]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- | Bezüglich des abgebildeten Eisenbahnzuges möge erwähnt sein, dass die Eisenbahn an sich eine gute Erfindung ist, welche auch dem Reiche Gottes Vorschub leistet; im grossen Ganzen dient sie jedoch mehr dem Reiche Antichrists zur Ausbreitung und hat viel Sünde im Gefolge, z. B. die Sonntagsentheiligung u.s.w. || As regards the railway train represented in the picture, it may be said that the railway is in itself a good and useful invention which furthers the Kingdom of God. Nevertheless, all things considered, it yet more furthers the kingdom of Antichrist, and is productive of much sin, such as Sabbath desecration, &c. || Wat die uitgebeelde trein aanbetref moet mens te kenne gee dat die trein self 'n goeie uitvindsel is, wat ook die Koninkryk van God help bevorder; oor die algemeen help dit eerder die uitbreiding van die koninkryk van die Antichris aan, en gaan met veel sonde gepaard, bv. die Sondagsontheiliging, ens. |} Al staan dit nie so uitdruklik in die verklaring uitgestippel nie, glo Friedrich Gustav Lang daar steek iets meer agter: iets baie aktueel in die 1860's. Naby die trein speel daar 'n oorlogstoneel af, en drie slawe moet in die oerweergawe van die plakkaat met naakte rûe onder die sweep deurloop. Lang maak nou die gevolgtrekking dat Reihlen op die plakkaat verwys na die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] wat tussen 1861 en 1865 gewoed het, met slawerny wat onder andere die rede tot oorlog (''casus belli'') was. By hierdie oorlog speel die spoorlyn wel 'n belangrike rol. Die stoomtrein beteken bevryding vir tienduisende slawe wat na die noorde wil vlug. Hulle prys die trein toe as die wa wat die profeet Elia na die hemel gevoer het en sing geestelike liedere (''spirituals'') soos ''Swing low, sweet chariot''. Maar in dieselfde oorlog dien die treine ook al lopende moordwapens. Leërs uit die noorde en die suide jaag ook hul gepantserde slagskepe, die ''ironclads'', oor dieselfde treinspore, sodat hierdie stryd in die geskiedenisboeke beskryf sou word as die ''Railroad War'' of ''The Railroad Campaign of the American Civil War''.<ref>[https://archive.is/5mja2 Bruijn, S.M. 2014. Sporen naar 't verderf. ''Reformatorisch Dagblad''. 16 April:4]</ref> Die treinspoor word in sowel Amerika as Königgrätz dus die onheilsbringer (omdat die treine vir die eerste maal strategies vir oorlog aangewend is); die boodskap was dan oorspronklik bedoel: oorlog en slawerny is van die duiwel. Maar ten tyde van die ''Erklärung''-boekie wat in Junie 1867 verskyn het, het alle kommer en kwel van die oorlog saam met die lentebriesie verdwyn, en die ysterspoor het voortaan net aan die Sondagsontheiliging herinner.<ref name="Lang110'' /> Aan die einde van die breë weg word 'n brandende stad uitgebeeld. Bo die vuur en die rook, in die duisternis, hang 'n weegskaal: die afweging van goed en kwaad by die Laaste Oordeel. Wie 'n sondige lewe gelei het, sal in die "buitenste duisternis" (Matthéüs 8:12) beland. 'n Poortjie bied toegang tot die smal weg. Op die padpredikant regvoor staan geskrywe "Leben und Seligkeit" (''Lewe en saligheid''). As mens die poortjie binnegaan sien jy die beeld van die gekruisigde Christus. Dit was ongewoon in die Protestants-Christelike Nederland (weens die Calvinistiese interpretasie dat die [[Tien Gebooie]] enige vorm van beeldeverering verbied), maar in die Lutherse bedehuise van Duitsland waar Charlotte Reihlen woonagtig was, het kruisbeelde wel gehang. Uit die rots waarop die kruis staan, stroom lewende water waarmee 'n pelgrim sy dors les: dors na geestelike heil en lewe kan slegs deur Christus geles word. Verder met die pad op loop 'n moeder met haar kind, wat 'n verwysings is na die Bybelboek Timótheüs ([[2 Timoteus|2 Tim.]] 3:14-15). Op die smal paadjie word daar ook verwys na die werke van barmhartigheid: die hongeriges word iets te ete gegee, die dorstige word iets te drinke gegee, die vreemdeling word herberg gegee, die naakte word geklee en die siekes en gevangenes word besoek (Matthéüs 25:35-40). Regsbo is die Nuwe Jerusalem, die Stad van God, met daaronder 'n kroon en palmtakke. Die kroon is die eerbetoon aan die Oorwinnaar (Openbaring 2:10). Die palmtakke waarmee die pelgrims die Here Jesus begroet, simboliseer die oorwinning ([[Openbaring]] 7:9). Bo die hemelse stad word 'n lam uitgebeeld, die Lam van God wat die sonde van die wêreld wegneem (Openbaring 14:1; [[Evangelie volgens Johannes|Johannes]] 1:29). Bo in die middel, tussen die brandende stad en die Nuwe Jerusalem, is in 'n driehoek die alsiende oog van God afgebeeld, volgens 1 Petrus 3:12: ''Want die oë van die Here is op die regverdiges en sy ore tot hulle gebed, maar die aangesig van die Here is teen die kwaaddoeners.'' Die driehoek versinnebeeld die Drie-eenheid: die Vader, die Seun en die Heilige Gees. == Opvoedkundige waarde van die illustrasie == In Duitsland was die kunswerk baie gewild onder godsdienstige Protestante gesinne; dikwels sou hierdie beeld nie alleen as trougeskenk vir die pasgetroudes dien nie, maar later alte dikwels pryk as muurversiering in die kinderkamer. Waar die opvoeding begin. 'n Blitssoektog deur die internet lewer uiteenlopende herinneringe en emosies op. Dit wissel, aan die een kant, tussen bekoorlikheid en vervoering oor die haarfyn details in die beeld, en aan die ander kant 'n beklemmingsgevoel oor die engheid wat die geloofslewe daarin voorstel.<ref name="Schiedt" /> Ook in Nederland maak die prent deel uit van die opvoeding in Protestante huishoudings - as didakties-moralistiese vermaning. Vanweë die gedetailleerde en keurige bewerking is daar eweneens oorgenoeg kykplesier ondervind.<ref name="Bluyssen" /> In 'n neutedop illustreer ''Die smal en breë weg'' die ongewenste en die gewenste lewenswandel: wie hom aan die Bybelse voorskrifte van die smal pad hou, is 'n plek in die hiernamaals verseker; vir dié wat die breë weg kies is die "buitenste duisternis" hul voorland. Baie kinders het met angs na laasgenoemde gekyk. Volwassenes wat in 'n Protestantse ouerhuis grootgeword het, onthou nog al te goed die "alsiende oog".<ref name="Boekband">{{Google books|07wlALNXmA0C&pg|Door Boekband Bekoord: Boekbanden Van Protestants-christelijke Uitgevers 1892–1940|page=35}}</ref> Charlotte Reihlen het die beeld ontwerp as hulpmiddel om die Bybelse boodskap duidelik oor te dra: die woord alleen was nie meer genoeg nie. Volgens Dan en Muscchenga (2005), volg hierdie praktyk die tradisie van die sewentiende-eeuse Protestantse opvoedkundige [[Johann Amos Comenius]] wat in sy leerboek ''Orbis sensualium pictus'' (''Die wêreld in beeld'') voorstel dat teks en beeld naas mekaar geplaas moet word om die kind mee op te voed. Uit hierdie tradisie het sodoende ook fraai geïllustreerde kinderbybels ontstaan.<ref name="Boekband" /> == Invloede en voorlopers == Wat nooit uit die oog verloor moet word nie: ''Der breite und der schmale Weg'' van Reihlen is geensins uniek nie, maar is stewig veranker in tradisie. Dit is ook niks vreemd dat sogenaamde "Protestante kuns" tradisionele Katolieke simboliek sal benut nie.<ref name="Renders2016">[https://web.archive.org/web/20250419133201/https://periodicos.pucminas.br/horizonte/article/download/P.2175-5841.2016v14n44p1323/10848 Renders, H. 2016. A linguagem visual transconfessional da xilogravura pietista “O caminho largo e o caminho estreito”, de Charlotte Reihlen. ''Horizonte, Belo Horizonte'' 14(44): 1323-1353]</ref> So is daar die een gravure van Hieronymus Wierix uit 1616 wat op die oog af noue trekke met die kunswerk van Charlotte Reihlen toon. Warm op die spoor waar presies Reihlen haar inspirasie vandaan kon gekry het, kom Renders af op 'n hele rits houtsneewerke wat intertekstueel die een agtereenvolgend by die ander gaan leen het: hier is daar sprake van 'n internasionale en interdenominale wisselwerking. So het Hieronymus Wierix (1553-1619) 'n gravure gemaak na die werk van Hendrik van Balen (1575-1632). Daar is 'n groep vergelykbare houtsneë waar die Nuwe Jerusalem heel bo afgebeeld word, en onderaan drie paaie: één lei na die hemel, en twee na die hel. Volgens Renders se ondersoek staan die Duits-piëtistiese werk veel nader aan die visuele kultuur van die [[Teenhervorming|Katolieke reformasie]] as aan die gereformeerde tak van die Protestantisme. Hy probeer uitwys hoe hierdie werk uit die 19de eeu, wat onder die Evangeliese kringe (as minderheidsgroep in [[Brasilië]]) in die 20ste eeu 'n enorme hoë aansien geniet het, feitlik mildelik gaan leen het uit die Katolieke werke van die 17de eeu en, tot 'n mindere mate, uit 'n werk uit die 19de eeu wat sowel deur die Protestante as deur die Katolieke gewaardeer is.<ref name="Renders2016" /> Die tweepad-motief kom nie by Lutherse kunstenaars (soos [[Albrecht Dürer]], [[Lucas Cranach die Ouere]] én jongere) ten tyde van die Hervorming voor nie. Hier volg 'n lys houtsneewerk met die tweepad-motief uit die 16de tot die 18de eeu (dié '''in vetdruk''' het met die Klassieke te make):<ref name="Renders2016" /><ref name="Renders.Gossner" /> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 50px;" | Geskep ! scope="col" style="width: 300px;" | Naam ! scope="col" style="width: 100px;" | Denominasie ! scope="col" style="width: 300px;" | Titel |- |1570 || Jan Collaert naar Degenhardus (1525/30 – 1580) || Katoliek || ''Smenschens Salich[eid], en v[er]doemenis beteekenis'' |- |1571 || Maarten van Heemskerck (1498-1574) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1579 || Gerard de Jode (1509–1591) || Katoliek || '''''Hercules elegit virtutis calem''''' (Hercules kies die pad van die deug) |- |1583 || Johannes van Doetecum, die Ouere (1554-1605) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |- |1584 || Gilles Mostaert (1528-1598) || Katoliek || ''De brede en smalle weg met Christus tijdens de bergrede'' |- |1590 || Johannes (Jan) Wierix (1549-1620) || Katoliek || '''''Hercules bij de kruispunt''''' |- |1590 || Frans Hogenberg (1535 – 1590) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg: allegorie op de menselijke levensloop'' |- |1600 || Hieronymus Wierix (1553-1619) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1611 || Theodoor Rombouts (1597 -1637) || Gereformeerd || ''De brede en de smalle Weg'' |- |1616 || Hieronymus Wierix || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1623-1653 || Pieter Symonsz Potter (1597-1652) || Gereformeerd || '''''Hercules op de tweesprong''''' |- |1629 || Ludovicus van Leuven (1600-1661) || Katoliek || ''De drie wegen'' (boekillustrasie) |- |1639 || Laurence Neter (1600/04 – 1649/69) || Gereformeerd || ''De brede en de smalle weg'' |- |1645 || Karel van Mander (1548-1606) || Gereformeerd || ''Allegorie met brede en smalle pad'' |- |1649 || Jan Christiaensz Micker (1598-1664) || Gereformeerd || ''Brede en smalle weg'' |- |1699 || Jan Claesz ten Hoorn (1621-1715) || Gereformeerd || ''Gesigt van de Hel'' |- |1699 || Jan Luyken (1649-1712) || Mennoniet || ''Jongeling moet kiezen tussen de brede en de smalle weg'' |- |1700 || Schellenbaur || Lutheraan || ''Der Kern aller Gebet'' [Zwe Wege Bild]. |- |1704 || Cornelis Huyberts (1669-1712) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |- |1706-1707 || Carel Allard (1648-1709) || Gereformeerd || ''Roma Pertubata / 't Lusthof van Momus'' |- |1712 || Jan Luyken (1649-1712) || Gereformeerd || ''Een engel wijst een wandelaar op een smalle weg die leidt naar het hemels Sion'' |- |1712 || Jan Luyken (1649-1712) || Gereformeerd || ''De smalle weg en de brede weg'' |- |1767 || Cornelis van Noorde (1731-1795) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |} [[Lêer:Brede en de smalle weg, RP-P-1898-A-19872.jpg|duimnael|350px|Die 1600-gravure van Hieronymus Wierix]] Met bogenoemde tabel probeer Renders 'n blykie gee hoe gewild die onderwerp in Nederland/Vlaandere destyds was, maar ook watter sterk gevestigde Nederlands/Vlaamse tradisie dit was. Mens sien ook vanaf 1639 hoe die houtsneewerk wat hierdie onderwerp uitbeeld nou vernaamlik gekerf word deur die hand van die Gereformeerdes (dus, Protestante). Tog sal die Katoliek, Hieronymus Wierix, se werk die duidelikste ooreenkomste met Reihlen s'n toon.<ref name="Renders2016" /> Al was Wierix se werk eintlik 'n uitvloeisel van die Teenhervorming, dus, téén die Protestantse Hervorming gemik, het sy werk duideliker invloed op die steendrukwerk van Reihlen gehad as die driepad-motief wat in die 1800's in Switserland en omstreke op daardie stadium gewild was.<ref name="Renders2016" /> Terwyl Schiedt aanvoer dit was die beeld (1840) van Johann Heinrich Fischer, van Aarau, Switserland, wat as voorloper van Reihlen se werk gedien het (vergelyk ook [https://cerl.epc.ub.uu.se/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&pid=alvin-record%3A401078&dswid=-4193 die Sweedse drukwerk in 1856]),<ref name="Schiedt" /> wou Charlotte Reihlen volgens Lang doelbewus en uitdruklik van enkele beelde wat in die 1840's verskyn het, afwyk<ref name="wkgo.de" /> (wat Fischer se werk dus moet insluit). Op die heuwels van die voorloper tref mens nog langs albei paadjies allerlei deugde en ondeugde aan wat opgenoem word; Charlotte Reihlen wou egter liewer klein toneeltjies skep wat goeie en bose dade uitbeeld. By die 1840-werk is die Nuwe Jerusalem bo in die middel gesentreer, terwyl die hellevuur weer eenkant na die rand toe geskuif is. By haar werk moes die Verdoemenis links en die Saligheid regs 50/50 wees, 'n wesenlike aksentverskuiwing.<ref name="Lang102.105" /> Volgens Lang is dit eerder Jakob Renz (kleurlitografie), F. W. Bergemann in Neuruppin,<ref name="Massing2015">[https://web.archive.org/web/20230728214715/https://printquarterly.co.uk/wp-content/uploads/2019/11/2015-03Issue.pdf Massing, J.M 2015. Notes: 'Charlotte Reihlen and the Broad and Narrow Way'. In: ''Print Quarterly'', March. pp. 65-66.]</ref> Kis (Katoliek; ''[https://www.wkgo.de/medien/Themen/16.%20Inv.00.037.jpg Schmerzlicher Irrtum des üppigen Lebens jetziger Weltmenschen]'') en Ling (Protestant; ''[https://www.wkgo.de/medien/Themen/11.%20Inv.92.255.jpg Seelenspiegel oder der Wettlauf des alltäglichen Lebens]'') wat die voorlopers moes wees.<ref name="Renders.Gossner" /> Volgens Renders is Kis se werk direk afhanklik van die gravure uit 1616 van die Katoliek Wierix. Die komposisieplan bly dieselfde, maar so ook die twee karakteristieke motiewe van die werk: die groepe soldate in die onderste en voorste deel van die prent en die motief van die kake van die hel - die eindbestemming van diegene wat die Breë Weg bewandel. By Ling vind mens die mond van die hel wat tot 'n vlammespel afgewater is, en soldate wat vervang is deur gewone burgers. By Riehlen is die vlamme op een lyn met die oorlogsbeeld, al blyk dit tog dat daar groepies aanwesig is.<ref name="Renders2016" /><ref name="Renders.Gossner">[https://web.archive.org/web/20250419132437/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/60972505/RENDERS__Helmut._Vortrag_Zwei_Wege-Bilder-libre.pdf?1571676484=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3D17_01_2020_Landeskirchliche_Archiv_Stutt.pdf&Expires=1745072672&Signature=WMyTgZlfFAYwM8WK26Wcl1zn3kxvwXN1EQQD3zANF7JJzZWuv2lHfDgd~DSINy~-w1~pNt~VBEcuctf7-XCass0ilgSDW5Yp2P4gS5eK3bcptPz-2pULH~tdNLRTHIe0Z0fvHSuLwtBsAjSQUnMQ60XmJcT5xANiTTqb0TydnhD1sc2kTJXVkQ3kiO49oX8D3qf61APCL9yAGOIaJrsF26NG2k07J2~690LmHy7KCbGrNS7w0Hq~YoRNJoLhyhSNazULHO7QV1mRby63R8W5~OB88AjCNsRCp3p2TCKvBN~uGJMXMGNyytTAGN84g0pY~FGTtsrFsz0hlz93j~koJA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Renders, H. 2020. Rede: Zwei Wege-Bilder, einschliesslich, Gossner´s Herzbüchlein: europäische religiöse Volkskunst des 19. Jahrhunderts. (Praatjie gelewer op 17 Januarie 2020 te Landeskirchliches Archiv Stuttgart, 18:00-19:30)]</ref> Daarom dan: ten eerste skep Kis en Ling albei 'n plattelandse toneeltjie agter elke poort, terwyl Reihlen weer die agtergrond met stedelike instellings vul, maar so ook die intense stadslewe wat daarmee gepaard gaan, soos konflik, aanvalle en geweld. By sowel Wierix as Reihlen oorheers die '''stedelike element'''.<ref name="Renders2016" /> Die tweede element wat mens opval is die goddelike oog en die Nuwe Jerusalem wat by Ling en Kis afwesig is. Hulle beeld of die hemel, of die Nuwe Jerusalem uit, maar nie albei gelyk nie. Slegs in die werk van Wierix uit 1600 kom hierdie kombinasie voor, maar dan in 'n ondergeskikte posisie. Wanneer mens die twee afsonderlike werke (1600 én 1616) van Wierix sáám bekyk, en die voorstelling van God die Vader verruil met die goddelike oog, dan kom jy tog by die weergawe van Reihlen uit. In sy artikel stippel Renders dan letterlik die ooreenkomste op die kunswerk uit.<ref name="Renders2016" /> Wat vir Renders wel baie anders opval: Wierix skilder vanuit 'n ''teosentriese'' (godgesentreerde) perspektief. Christus kyk vanuit die hemel na die kyker van die 1600-gravure, waardeur sy regterkant dan die linkerkant van die kyker word. Met ander woorde, die smal weg aan die linkerkant lei, vanuit die standpunt van die kyker, na Jesus se regterkant. [https://web.archive.org/web/20250413151622/https://dick.wursten.be/images/bredesmalleweg_17dE.jpg Dieselfde word herhaal in die 1616-gravure], selfs al is Christus in die hemel nou die gekruisigde.<ref name="Renders2016" /> By Reihlen tref mens egter 'n ''antroposentriese'' (mensgesentreerde) blik aan: nou is die smal weg aan die regterkant geplaas, vanuit die ''kyker'' se oogpunt.<ref name="Renders2016" /> Nog 'n kennelike verskil by Reihlen is die engele en demone wat nie meer op aarde die pelgrims beskerm/begelei of pla/aanval nie - slegs engele word in die hemel uitgebeeld. Die mond van die hel, die skelet in doodsgewaad met die sens, en die demone is almal afwesig - hier is sprake van modernisering, weg van die Middeleeuse beeldspraak - wat mens trouens ook by die eietydse portrette met die driepad-motief opgemerk het.<ref name="Renders2016" /> Laastens merk Renders op dat die gewoonte onder die mens om beelde te gebruik nie uitgesterf het nie. Inteendeel. Die Protestante het nie die ''Heilige Hart van Jesus'' in hul huise opgehang soos die Katolieke nie, maar het tog die behoefte ervaar om ''Die smal weg en die breë weg'' op te hang, al is die spore daarvan, onwetend, juis anti-Protestants.<ref name="Renders2016" /> En tog is dit geen uitgemaakte saak nie. Claus Bernet voer aan toe Wierix omstreeks die jaar 1600 'n gravure gemaak het, gegrond op die werk van Hendrik van Balen, was Balen Katoliek, en sy kollega, die einste Wierix, is sedert 1585 (tydens die Beleg van Antwerpen) al geregistreer as "Lutheraan". Wierix werk egter jare later in opdrag van die Jesuïete, en het hom ''moontlik'' weer bekeer.<ref name="Bernet">Bernet, C. Expectations of Philadelphia and the Heavenly Jerusalem in German Pietism. In: Shantz, D.H. (ed.). 2015. ''A Companion to German Pietism, 1660–1800''. Leiden: Brill, p. 158: If we ask ourselves where Reihlen took her inspiration, we will be led back into the history of piety. Around 1600, the engraver Hieronymus Wierix (1553– 1619) created an engraving based on a work by Hendrik van Balen (1575–1632). Balen was a Catholic and his colleague Wierix had been registered as a Lutheran since 1585, but worked in his later years for the Jesuits '''and possibly converted'''. The entire compositional image structure and many details, such as the architecture, the cross, the pilgrim’s path, and its characteristics were borrowed by Reihlen and developed further.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250208045058/https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/download/19994/21660 Zsuzsanna van Ruyven-Zeman. 2002. Portretten van hoog tot laag en van klein tot groot. De familie Wierix en Hendrick Goltzius.] Sien voetnota 12 op bl. 403: '''In 1585 blijken alledrie de broers Lutheraan te zijn'''.</ref><ref>Vergelyk ook [https://archive.org/details/catalogueraison00wiergoog/page/XXII/mode/2up?q=profanes ''Catalogue raisonné de l'oeuvre des trois frères, Jean, Jérôme & Antoine Wierix'' (1866), xxxiii]: Les Pères de la Compagnie de Jésus se sont constamment appliqués à propager les images de sainteté; c'était, dans leur pensée, un moyen efficace de combattre les progrès du protestantisme. Les frères Wierix ont travaillé habituellement sous la direction & pour le compte des jésuites; ils ne se sont pas cependant abstenus de traiter des sujets profane.</ref> Mauquoy-Hendrickx stel dit egter so: "Op die moordlyste van die Antwerpse Burgerwag verskyn die name van die Wierix-broers, omdat hulle beskou word as aanhangers van die Lutherse geloof."<ref>Mauquoy-Hendrickx, M. 1983. ''Les estampes des Wierix''. (nota 4), p. 542, doe. 38'': "Les frères Wierix sont considérés comme adhérant à la foi Luthérienne dans les listes d'épuration de la garde civile Anversoise."</ref> Dit is hier waar die grense tussen "Katolieke" en "Protestante" kuns regtig verlê word. Hoe dit ook al sy, Reihlen het verder voortgebou op die struktuur van die beeldsamestelling en welke detail dan ook, soos die argitektuur, die kruis, die bedevaartspad, en ander kenmerke van Wierix se werk.<ref name="Bernet" /> Daar is ook diegene wat dink ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Bunyan,_The_Road_From_the_City_of_Destruction_to_the_Celestial_City_1821_Cornell_CUL_PJM_1038_01.jpg The Pilgrim's Progress]'' deur John Bunyan (die boek is in Afrikaans vertaal: ''Die pelgrim se reis'') kon Reihlen inspireer het,<ref name="Lieberg" /> maar ook dié gedagtegang word verwerp. Verheggen lê die saak so uit: die verhaal het in piëtistiese en verligte kringe veel aandag geniet en die verstrengelde tweepad-motief beeld die vrye keuse tussen goed en kwaad uit, wat lynreg staan teenoor die streng gereformeerde leerstelling dat die lot van die siel vooraf deur God bepaal is. Maar dan sê sy - dit is juis hierdie "verstrengelde pad", wat deur Bunyan inspireer is, wat hier, in 'Der breite und der schmale Weg' ''weer is verlaten: de wegen zijn duidelijk gescheiden''.<ref name="verheggen">[https://web.archive.org/web/20200919145441/http://evelyneverheggen.nl/Documenten-website-Evelyne/De-brede-en-de-smalle-weg-in-beeld.pdf Verheggen, E. 2018. De brede en de smalle weg in beeld. ''Speling: Tijdschrift voor bezinning'', 2018/3, pp. 19-27]</ref><br> Renders gooi ook sy stuiwer in die armbeurs: as mens hierdie houtgravures van Bunyan een vir een sou deurkyk (1678, 1679 en 1682), dan is dit toneeltjies wat losstaan, vanaf die "stad van vernietiging" dwarsdeur tot by die "hemelse stad". Ikonografiese details is afwesig wat wel in die werk van Reihlen voorkom. Vergeleke met 'n drieluik, vorm dié drie gravures nie eens 'n geheelbeeld of eenheid soos wat mens by Riehlen sou vind nie. Daar is wel sprake van 'n raakpunt tussen Bunyan en Reihlen wat metafories van aard, maar nie visueel van aard is nie. Bunyan het ook gewoon inspirasie gaan put uit wat sy tyd meer as 'n eeu lank in gravures en embleemboeke te bied gehad het (sien die tabel bo) - of dit nou deur kunstenaars van die Teenhervorming of die Protestante Hervorming uitgebeeld was.<ref name="Renders2016" /> Daar word soms aangevoer die Stuttgartse prediker Sixt Karl Kapff het Reihlen gehelp om die piëtisme (as godsdienstige stroming van die Protestantisme) in die woorde van Jesus teen die einde van die Bergrede (Matteus 7:13-14) in beeld vas te vang, deels gegrond op sy publikasies<ref>Vergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: ''Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus'' Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 335: Reihlens theologischer Berater Sixt Carl Kapff hatte durch verschiedene Schriften die Bildgestaltung vorbereitet und begleitet. Seit 1850 wandte er sich in seinen Veröffentlichungen verstärkt Fragen der Sozialpolitik, Moral und Lebensgestaltung zu [...] Als Beispiele seien genannt: Vortrag über die ''Sonntagsfeier'' (1850); ''Die Revolution, ihre Ursachen, Folgen und Heilmittel'' (1851); ''Das Hazardspiel und die Nothwendigkeit seiner Aufhebung'' (1854); ''Erziehung und Ehe, behandelt in vier Predigten'' (1855); ''Der glückliche Fabrikarbeiter'' (1856).</ref> deels gegrond op die aanname van enge korrespondensie tussen hom en die familie.<ref>Vergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: ''Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus'' Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 336: In Korntal hatte Kapff seinerzeit einen Aufsatz »Ueber das tausendjährige Reich und die Wiederbringung« geschrieben, aber nie veröffentlicht. Ein Sohn von Charlotte Reihlen fertigte später eine Abschrift des Aufsatzes an, die Kapff mit dem Vorsatz versah: » Dieses Heft ist die von Theodor Reihlen gemachte Abschrift eines Aufsatzes, den ich als Pfarrer in Kornthal machte, von dem ich aber nicht wünsche, daß er veröffentlicht wird. Er ist nur für tiefer denkende bekehrte Christen. Die Welt kann das nicht gehörig würdigen, versteht es nicht und würde es leicht mißbrauchen. S. C. Kapff.«</ref> Volgens Friedrich Gustav Lang is dit onwaarskynlik dat Kapff haar van raad bedien het - in die kunswerk is daar 'n tweeledige uitkoms, en Kapff het heimlik die ''apokatastase'' aangehang, waar daar net één uitkoms kan wees, naamlik: "dat aan die einde van hierdie wêreldbedeling alle mense tot God sal terugkeer en salig sal word."<ref>[[WAT]] s.v. apokatastase; want, as elke knie dan by die wederkoms voor Christus sal buig en as Saligmaker bely, dan sal almal mos gered wees?</ref> Maar wat baie belangrik is: Reihlen sien goeie dade as "vrugte van die geloof", en nie as toegangsvoorwaardes na die hemel toe, soos sy so dikwels van beskuldig is nie. In die bovermelde boekie word dit dan ook duideliker as in die beeld self.<ref name="Lang102.105">Lang, F.G. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 102–105</ref> == Reihlen se invloed op ander werke == In die ''Catéchisme en images'' (1908), 'n Katolieke kategismeboek met beelde, ook later in Nederlands beskikbaar<ref>[https://web.archive.org/web/20250419132945/https://prentencatechismus.org/uncategorized/de-geboden-derde-gebod-van-god-heilig-steeds-de-dag-des-heren/ Prentencatechismus. De geboden - Derde gebod van God - Heilig steeds de dag des Heren]</ref> , tref mens beeld Nommer 32 aan, betreffende die Derde gebod van God. Wat onmiddellik opval is die straatuitleg van die Franse dorpie wat op 'n druppel water lyk na ''Die smal en die breë weg''. Hierdie keer lei alle paaie egter reguit kerk toe.<ref>[https://web.archive.org/web/20240623201604/https://missiondesainteanne.wordpress.com/wp-content/uploads/2018/09/catc3a9chisme-en-images-1908-toutes-les-pages.pdf Catéchisme en images, 1908]</ref><ref>Kyk ook na die jukstaponering in die 2015-voorlegging van [https://web.archive.org/web/20240701000324/http://d284f45nftegze.cloudfront.net/julianlutz/Breiter-schmaler-Weg.pdf Brigitte Hufenbach, cand. Soz. Arb. en J. Thomas Hörnig, Prof. Dr. theol. habil.], bl. 15</ref> == Suid-Afrika == === ''De bre(e)de en de smalle weg'' === In die ''350 Jaar: NG Kerk'' (2002) dien die ''De breede en smalle weg'' in die voorhuis as aanduider van Christelike herlewing onder die kudde - iets waarvoor die dominees en gemeentelede al sedert die 1860's voor gebid het.<ref>Hofmeyr, G. (red.). 2002. ''N.G. Kerk 350 : eenhonderd bakens in die geskiedenis van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, 1652-2002'' Wellington: Lux Verbi, bl. 120-121: Die herlewings van 1860 tot 1862 en dié wat vanaf 1874 gevolg het, het 'n blywende invloed op die NG Kerk gehad en het 'n groot bydrae gelewer tot die evangeliese karakter van die kerk. Dit het baie positiewe gevolge gehad: [...] Die bekende uitbeelding van die smal en breë weg wat vroeër talle lidmate se mure versier het. Dit was tipies van die spiritualiteit van die herlewingsgesindes en toon die maklike en algemeen bewandelde breë weg wat uitloop op die hel. Die trein op die breë weg weerspieël ook die agitasie teen Sondag - plesiertreine waarby Kaapse herlewingsgesindes betrokke was . Die smal weg lei verby die Kruis na die Hemelstad. Die Alsiende Oog van God word ook uitgebeeld. [...] Hierdie banier weerspieël die piëteit van herlewingsgesindes.</ref> Maar sonder 'n vaste tydlyn wat verkoopsyfers, verspreiding en afsetgebied aandui, kon die plakkaat netsowel as gerieflike breinkaart (''mind map'') of [[eselsbrug|eselsbruggie]] gedien het, net so onmisbaar as 'n atlas in die Aardrykskundeklas. Dit moes vir sy tyd vernuwend gewees het; geen resitasies of Bybelverse of kernwoorde op abstrakte wyse uit die kop soos 'n papegaai vir die kategese leer nie: Gods wette word nou sonder sukkel op grafiese wyse voorgestel, saamgevat en opgesom. En boonop in kleur ook, nie bloot swart-en-wit nie. Hoe dan ook, waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: In Oudtshoorn se wêreld was selfs afdrukke van ''De breede en de smalle weg'' by die Jodewinkel verkrygbaar.<ref>[https://scholar.sun.ac.za/bitstream/10019.1/51707/1/weil_inskakeling_2000.pdf Weil, T. 2000. Die inskakeling van die Jode by die Afrikaanssprekende gemeenskap op die platteland van 1880 tot 1950. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch, p. 86; met as bron - Sue van Waart, 1990, ''Paleise van die pluime'', bl. 63]</ref> 'n Mens moet waak teen veralgemenings, maar dr. Franz Bachmann skryf wel in sy boek ''Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen'' (1901), tydens sy ses jaar wat hy in die Kaapkolonie, Natal en Pondoland deurgebring het, die volgende oor die [[Hopefield]]-omgewing spesifiek, wat toon dat godsdienstige afbeeldings in die Afrikanerhuis, ongeag die oorsprong, geen vreemde gesig was nie:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/S%C3%BCd_Afrika/gjEPAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Wand-bilder%20Papier%20Katholizismus&pg=PA85&printsec=frontcover Bachmann, F. 1901. Hopefield. In: ''Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen''. Berlin: Hermann Eichblatt, S. 85]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits (1901) ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Als Kuriosität seien die überall anzutreffenden bunten Wandbilder von gepretztem Papier erwähnt, die Christus, die Jungfrau Maria und verschiedene Heilige, in den grellsten Farben gedruckt, darstellen. Man glaubt in einem katholischen Lande zu sein. Aber von Katholizismus haben die Leute doch kaum dem Namen nach eine Ahnung! Die Bilder werden meist von herumziehenden Hausierjuden verkauft. || As 'n soort eienaardigheid tref mens orals bont muurskilderye van geperste papier aan, wat Christus, die Maagd Maria en verskeie heiliges uitbeeld, wat in die skelste kleure gedruk is. 'n Mens sou dink jy bevind jou in 'n Katolieke land. Maar die mense het nie die vaagste benul wat katolisisme is nie, laat staan nog die naam! Die skilderye word meestal deur rondtrekkende Joodse smouse verkoop. |} Die Nederlandse weergawe, ''De breede en de smalle weg'', is in Suid-Afrika as Africana bekend. Volgens [[C.G.S. de Villiers]] (1894-1978) het geen plaasvoorhuis (in die Overberg-distrik, hier in sy boek meer in die besonder [[Caledon]] en [[Bredasdorp]] waar hy gereeld as kind rondgereis het) ''De Breede en de Naauwe Weg'' ontbreek nie.<ref>De Villers, C.G.S. 1964. ''Medereisigers''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 85 & 86: Toe ek as jong seun saam met Pa en Ma by Pa se suster, ouma Swart, op Elandsdrif, Bredasdorp, gaan kuier het, was dit die gebruik om op Agterdeur te gaan uitspan voordat die laaste skof langs die Rooistrandveld en Elim aangepak word. Oom Elie en tant Let Groenewald was nie familie van ons nie; Pa en Ma het hulle net baie goed geken. [...] Tant Let se voorhuis was baie klein en het geblink van sindelikheid. Die vier vergrote portrette van die egpaar se ouers het feitlik die hele muurspasie bedek, maar daar was darem nog plek vir ''De Breede en de Naauwe Weg'', wat vanslewe in geen plaasvoorhuis ontbreek het nie.</ref> Volgens sy agterkleinniggie,{{voetnota|C.G.S. de Villiers se ouma was Susanna Magdalena Martha du Toit (30.9.1811 - 18.9.1901), wat weer Suzanne van Rensburg se oumagrootjie was. Albei skrywers maak melding van die plaas Elandsdrif, en die geboortedatum 1811 en dat sy in 1829 met 'n De Villiers van Caledon getroud is.}} 'n Bredasdorper, Susanna Magdalena Martha van Rensburg (gebore Swart; 1919-1974),<ref>[https://web.archive.org/web/20250419133409/https://www.graves.eggsa.org/westerncape/Bredasdorp_Urban/Bredasdorp-nuwe-BP/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/DSCF1790.JPG eggsa.net: eGGSA Graves - Western Cape - RENSBURG Susanna Magdalena Martha, van nee SWART 1919-1974.]</ref> is hul "Breede en de smalle weg" in die spens aangetref, maar dit was op 'n plek gehang waar mens dit nooit kon miskyk nie. In die postuum gebundelde ''Breë weg, smalle weg'' (1978) oor haar Bredasdorpse jeug,<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/kann003gesk02_01/kann003gesk02_01_0009.php Kannemeyer, J.C. 1983. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur''. Band 2. Kaapstad, Academica.]</ref> wat stukke bevat wat tussen 17 Augustus en 19 Oktober 1971 deur die SAUK uitgesaai is, glo sy dat die kunswerk "tot dertig, veertig jaar gelede" nog (dus, 1930's tot 1940's) seker in elke tweede Afrikaanse huis te sien was.<ref name="VanRensburg.1978">Van Rensburg, S. 1978. ''Breë weg, smalle weg''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 1-6</ref> ==== Vervreemding ==== Oormaatproduksie en -verspreiding. Die Hollandse taal wat die teks met verloop van tyd ontoeganklik gemaak het. En bowenal, die kyker, wat totaal en al van die oorsprong, ontwikkeling en die bedoeling van die werk vervreem is, en hulself nie meer daarin kan vind nie.<br> Wat kan skeefloop?<br> Die onkunde dwing die kyker om hom eenvoudig te verlaat op indrukke van elke kwasveeg, [[Hineininterpretierung]] deur die eietydse waardes of verwysingsraamwerk daarop af te dwing (soms met 'n tikkie humor), of dit laat die persoon eenvoudig net koud. Met ander woorde, die plakkaat word in wese 'n Rorschachtoets wat die kyker se eie gedagtegang blootlê. Oplaas kry mens die bewoording, soos geuiter deur die karakter Jos Goosen wat terugdink aan sy jongdae, in [[Harry Kalmer]] (1956–2019) se fiksieboek ''Die man met die dertien kinders'' (1998):<ref>Kalmer, H. 1998. ''Die man met die dertien kinders''. Kaapstad: Queillerie-Uitgewers, pp. 2-3.</ref> {{cquote| "de smalle weg en de breede weg"<br> Ek is seker ons het nooit daardie naam in ons huis gebruik nie.<br> Dit het ek eers later iewers gehoor of in 'n boek gelees. "De smalle weg en de breede weg". Of was dit andersom? "De breede weg en de smalle weg."<br> Vir my was dit net 'n prent in die gang. Dié tipe kitsch wat deesdae weer in die mode is. Hoogmode. Met dieselfde selfbewustheid as drie eendjies in 'n ry teen die muur, geborduurde Bybeltekste, aforismes ("Wat is 'n huis sonder 'n moeder?") en prentjies van die Voortrekkermonument op volstruiseiers. Die prent het reg teenoor die kleinhuisiedeur gehang. Die mense (almal wit) was in swart geteken. Die hele skildery was gebaai in die oranjerooi vlamme van die hel waarheen die mense op die breë weg op pad was. In die hel was daar duiwels, sondaars, krullende slange en (heel regs in die agterste hoek as jy geweet het waar om te kyk) twee swart mense met gepynigde uitdrukkings op hul gesigte. As die kleinhuisiedeur oop was terwyl jy op die toilet sit, kon jy (sonder om eers op te staan) duidelik sien dat die mense op die breë weg baie meer pret het as dié op die smal weg. }} Gaan mens egter terug na die stuk van Suzanne van Rensburg (gebore in 1919, let wel), gelewer aan die SAUK in 1971, stel sy dit onteenseglik dat niemand werklik geweet het waar ''De breede en smalle weg'' vandaan gekom het nie, en sy self het duidelik geen benul hoe oud die werk regtig is nie:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Die kunstenaar is onbekend, maar dat hy 'n Skrifgeleerde van formaat moes gewees het, betwyfel ek nie, want op daardie prent is daar nie minder as sewentig vers-en-kapittel-aanhaling uit die Bybel nie. Maar boonop was daardie kunstenaar en Skrifgeleerde ook 'n ware kenner van die Victoriaanse modes, want sy keuse vir elke okkasie was doodreg. Die vroue op die breë pad, met hul ingegorde middeltjies, wipstert-busselrokke, parasols en yslike hoede waarin opgestopte voëls nes maak, is toonbeelde van Victoriaanse kuisheid en korrektheid. Die mans daarenteen, met hul Victoriaanse sjarme van buigings en verleidelike gebare, pluiskeil en swaelstertpakke, is die ware wolwe in skaapsklere van daardie era. }} Oor die kleredrag sê sy dan net, mens moet seker dankbaar wees dat daardie honderd siele op die Breë Weg nie in hippieklere aangetrek was nie: "Die Victoriaanse klere besorg darem 'n mate van kuisheid aan al die sondige tonele daar op die breë pad." By ''De Balzaal'', merk sy op, is daar 'n paar danspare op die grondverdieping besig om so 'n "ekskuus my vir die wals" in hul wipstert-rokke te dans. Sy vind dit ook effe vreemd by ''De Speelbank Sociëteit'', dat 'n man buite die venster aan 'n tou om sy nek swaai - "en dit nogal met sy hoed op".<ref name="VanRensburg.1978" /> Van Rensburg kan glad nie die kloutjie by die oor kry waarom treinry sonde is nie:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Hoër op, waar die pad nouer word, maak hulle oorlog, wat natuurlik 'n groot sonde is. Agter die voetsoldate ry 'n trein verby, maar dat treinry nou ook sonde is, dit kon ek nie kleinkry nie. Hoe op aarde sou Pa, 'n ware gelowige, ons hele gesin dan jaar ná jaar in 'n sondige trein neem om by Ma se familie in die Koeberg te gaan kuier! Nee wat, om die pap darem nou so dik aan te maak, sou selfs ons ou ds. Viljoen met huiwering vul. }} Soos met Kalmer se fiktiewe karakter hierbo, is daar vir haar ook 'n gemis vir iets lekkers vir die kinders, en die betekenis van die diakonessehuis ontgaan haar heeltemal:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Hier is dit rustig en sonder die versoekings van die breë weg, net die kastyding des geestes en des vleeses. Die bedrywighede op daardie smal paadjie is minimaal en ons kinders se groot beswaar was dat daar niks lekkers op daardie pad gebeur nie... nie eens kinders wat onskuldige speletjies soos "Ring-a-rosie", Ly of gly, Vroteier, "In and out the windows", en "Walking on the green grass" speel nie. Met pandspeletjies kon jy darem nog die kat in die donker knyp... en dit was nou vir jou sonde, doodeenvoudig sonde. Die enigste geboue op daardie pad is 'n kerk, 'n kinderhuis vir in die eg gebore kindertjies, 'n diakonessehuis vir oues van dae en 'n Sondagskool... en meneer die kunstenaar, wat dan van die Kinderkrans? }} Nadat sy 'n wandelingbeskrywing na die Goue Poorte gegee het, kan sy afsluit met:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Nou is ons reis voltooi. Jy waag dit skaars om om te kyk, want daar ver links lê die rookwalms van die bose plek en hier skuins onder 'n diep kloof met die goue reënboog daaroor gespan. Maar reg daarbo? O, aarde bedek my en heuwels val op my... die Alsiende Oog in die driehoek.}} Sy vergelyk dan daardie oog met dié van 'n speelgoedwinkelier op Bredasdorp wat niks misgekyk het nie, en haar skuldgevoel toe 'n ballonnetjie eendag per ongeluk in haar hand beland en gaan teruggee het. Daarop het die winkelier gesê: "Ek het jou gesien met hierdie groot oog", en hy rek die oog so wawyd oop, net soos daardie oog op die plakkaat.<ref name="VanRensburg.1978" /> ==== Reihlen 'herontdek' ==== Wanneer presies die naam Reihlen bekend geword het in die Afrikaanse taalruimte is moeilik te sê, behalwe dat dit nogal saamval met die uitgee van die moderne Afrikaanse weergawe sedert 1997, asook die aansluiting van die internet. Nog in 1995, in die ''Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal'', rondom die etimologie van Afrikaanse spreekwoorde, word daar nie 'n dooie woord gerep oor Reihlen nie:<ref>Pretorius, J.C. 1995. Waarom sê ons so? Afrikaanse spreekwoorde uit die pionierstyd - ''Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal'', 51(2), November, pp 1-59; hier spesifiek bl. 15 & 16</ref> {{cquote| '''Die breë en die smal weg''' - Teen die einde van die negentiende en begin twintigste eeu het 'n godsdienstige prent, bekend as "De breede en de smalle weg", in talle huise teen die muur gehang. Dié prente is nog tot in die twintigste eeu as pryse in Sondagskole uitgedeel. Die prent beeld die weg van dood en verdoemenis en dié van lewe en redding uit. Die breë weg aan die linkerkant lyk baie aanloklik met aanwysings soos welkom, danssaal, wêreldsheid, herberg, Sondagontheiliging, dobbelhuis, leningsbank, lotery, teater en ander. Orals staan groepe mense gesellig rond. Daar is ook ' n trein. Mens moet onthou dat daar met die koms van die stoomtrein groot teenkanting van die Kerk se kant was, omdat die treine ook op Sondae sou loop. Die breë weg eindig bo aan die linkerkant van die prent in die ewige vuur. Die smal weg aan die regterkant is baie steil en moeilik, met aanwysings soos lewe en redding, weg van redding, Sondagskool, diakonessehuise en ander. Daar is baie minder mense wat hierdie weg, wat in die Hemelse Jerusalem eindig, volg. Bo in die middel van die prent is die alwetende Alsiende Oog. By elke persoon of groep persone is 'n Bybelteks wat na een of ander gedeelte van die Ou of Nuwe Testament verwys. Bekende uitdrukkings in dié verband is: '''Die breë weg opgaan of bewandel''' - 'n sondige lewe lei.<br> '''Die smal pad''' - die lewenswyse na die ewige lewe }} [[Abraham H. de Vries]] ontleed ''Gebet van Tities Tokaan'', wat in ''Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal'' (1998) verskyn, waarin Jeremias die smalle weg bewandel het, en tog, net soos Job en sy kinders, geteister is met teenslae. En Tities, as voorbidder vir Jeremias, plaas God onder gebed in die beskuldigdebank. Dit is hier waar die woord "Swabiese tekening" duidelik gebruik word:<ref>De Vries, A.H. 1998. ''Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal''. Amsterdam: Suid-Afrikaanse Instituut, p. 58</ref> {{cquote| Selfs al sou die leser hier nog Heere die eerlike erns van 'n bidder gun, volg net daarna 'n openlike klag ("maar toch Heere, jy het nie pad langs gehou met Jeremias nie") want Jeremias het hom in die laaste tyd goed gedra; hy het, sou 'n mens in terme van die bekende '''Swabiese tekening''' van die Breede en die Smalle kon sê - op die smalle weg gebly, teenoor die Heere wat nie padlangs gehou het nie, afgedwaal het. Om niemandal, al die vroomheid, Jeremias se melkbokke word deur die weerlig doodgeslaan. }} Op 24 Desember 2010 verskyn in ''Die Burger'' die artikel getiteld "Kersfees in die Klein-Karoo" (waarin Abraham de Vries die Karoo-Kersfees van sy jeug onthou, nes hy vantevore al in [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003200601_01/_nee003200601_01_0106.php ''Neerlandia'' (2006) gemaak het]), waarin die kind op sy naam genoem word:<ref>[https://discover.sabinet.co.za/search?Search=%22reihlen%22&ProductType=allcontent Sabinet Discovery s.v. reihlen, toegangs: 18 April 2025.]</ref> "[...] van 'n Nederlandse afdruk van die toneel wat die koopmansvrou uit Zwabe, '''Charlotte Reihlen'''-Mohl, in 1866 in Stuttgart laat maak het na die dood van haar tweede seuntjie." ==== Post-millennium ervaringe ==== Die gevoelservaring van ''De breede en smalle weg'' is na die millenniumwending uiteenlopend, na gelang van die persoonlikheid: Pleks daarvan dat die individu bevryding en die losmaak van slaafse kerkdogma sou ervaar, soos die Piëtisme beoog het, word die afdruk van ''De breede en smalle weg'' vir die kyker net nog 'n slaanstok in die hand van die kerk en samelewing om mee gelooi te word.<br> Callie Roos spreek byvoorbeeld kritiek uit teen hierdie tweeledige manier van dink en doen. Want beelde soos "die smal weg teenoor die breë weg" vorm deel van 'n raamwerk, wat meebring dat Christene hulself voortdurend vertel dat hulle nooit goed genoeg is nie, tot mislukking gedoem is, en op die lange duur eenvoudig tou opgooi. In alles word die kwaad en die boosheid gesoek. Mens vrees straf, mens vrees die dood. Dit bring pyn en onsekerheid mee. Op hierdie manier word die individu gekondisioneer om by georganiseerde godsdiens netjies in gelid te val (uit selfbehoud), verdere blootstelling word vermy, die dieper betekenis gaan verlore. En dit bring verstarring van die kerk en samelewing mee.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/In_Christus/NOHsDwAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22bre%C3%AB%20weg%22&pg=PT46&printsec=frontcover Roos, C. 2020. ''In Christus: van toeskouer tot spoortrapper''. Johannesburg : Delta Boeke]</ref> Ander verkies weer die getrokke riglyne in 'n uiters chaotiese wêreld. Vir Sonja Goldberg het die plakkaat in die een gastekamer op haar tannie se plaas 'n "onuitwisbare indruk" op haar gemaak. Daar is slegs twee paaie wat gevolg kan word. Maar dit is die klein, lae hekkie van die smal weg wat mense die meeste afskrik.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kom_saam_Wysheid_vir_jou_lewensreis/v9geEQAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22bre%C3%AB%20weg%22&pg=PT59&printsec=frontcover Goldberg, S. 2024. Die pad na Jesus toe. ''Kom saam: Wysheid vir jou lewensreis.'' Midrand: Luca Uitgewers]</ref> === ''Die smal en breë weg'' === [[Lêer:Die smal en breë weg Advent 2000 Trust.JPG|duimnael|regs|''Die smal en breë weg'' van Advent 2000 Trust]] In 1997 haal die Advent 2000 Trust die ou plakkaat onder die stof uit, [https://godsanswer.co.za/wp-content/uploads/2019/02/1.-Broad-Narrow-Road.pdf en maak hom brandaktueel], met 'n lokale kleurtjie by.<ref>[https://web.archive.org/web/20140816020736/http://www.godsanswer.co.za/ Advent 2000 Trust, Tuisblad, 16 Augustus 2014]</ref> Teen 2011 is daar oor 'n tydperk van dertien jaar 1,9 miljoen plakkate gedruk en in 32 tale vertaal (waaronder Russies, Chinees en Koreaans).<ref name="VanVelden" /> Teen 2013 is meer as 2,6 miljoen kopieë in 40 tale versprei,<ref>[https://godsanswer.co.za/wp-content/uploads/2019/02/Christus_se_opdrag.pdf Godsanswer: Christus se opdrag (by Properties dui die .pdf-datum op: 23 September 2013]</ref> en is selfs in 2023 nog op die sendingsveld in Mosambiek geslaag, ondanks die sinode van die Gereformeerde Kerk se afkeuring daarvan, vanweë die Jesus-figuur daarop.<ref>[https://web.archive.org/web/20250413200324/https://juignuus.co.za/getuienis-die-bree-en-die-smal-weg/ Venter, A. 2023. Getuienis: Die breë en smal weg. ''Juig!'': 3 Junie]</ref> Die Afrikaanse weergawe heet: ''Die smal en breë weg''. Die plakkaat se numering ondergaan 'n hellevaart: Nommer 1 begin by God, en Nommer 100 eindig by die hel. Die Bybelverse verskyn onderaan die kunswerk. Die kyker word oorval met lewendige, vrolike en aantreklike kleure - ontdaan van die sobere (of sonverbleikte?) kleure van vroeër - maar word ook gekonfronteer met al die nuwe euwels in die Nuwe Suid-Afrika, wat mens links op die Breë Weg kan vind. Of nié vind nie: die treine loop nie meer nie. In stede daarvan vind mens minibustaxi-geweld (of kaping?) op jou drumpel wat botvier; aborsies en straathoere om elke hoek, boonop reg onder die bordjie "Get AIDS Here". Homoseksuele in punkdrag en tatoeëermerke is 'n nuwe toevoeging, maar slawerny is van die baan af. Verkragtig, moord en doodslag woed oral. Betogings met klipgooiery en oorlog met skerpgeskut is moeilik te onderskei. Die Bacchus by die ingang van ouds moes bietjie links lê vir twee doedies in bikini's wat die "Welcome"-banier ophou. Die Smal Weg behou steeds sy plattelandse sjarme, maar die rus en vrede is nou in absolute skrille kontras met die stadsgeweld. Boonop is die hemelpoorte nie meer in 'n mistieke glans gehul of deur steil en nou kronkeldraaie bemoeilik nie, maar toegankliker vir die gelowige. Omdraaikans op die Breë Weg is daar wel, maar die diep versonke kloof tussen die hemel en hel het, anders as op die beeld van 130 jaar tevore, nou heeltemal onoorbrugbaar geword. Ook hiervoor is 'n logiese rede. In 'n onderhoud met ''Maroela Media'' in 2021, onthou André Venter, wat die plakkaat laat ontwerp het, hoe hy as 5-jarige die heel eerste keer 'n afdruk van ''De breede en de smalle weg'' in sy oupa se huis gesien het. Die indruk op hom was iets ontsaglik. Al kon hy nie Nederlands lees nie, was die beeld vir hom genoeg. Maar hy vind egter geen ongenuanseerde bekeringspad daarop nie.<ref name="VenterMaroela2021" /> Die tweestryd het hy in sy ouerhuis ondervind: sy pa was 'n wonderlike mens, maar egter alkoholis. Boonop moes André, as kind, 57 keer trek en by 27 verskillende skole aanpas. Sy ma het André die noue weg laat bewandel en stabiliteit gebring. Hy het die verkeerde goed by sy pa gesien, maar sy ma het die mooi kant gebring: "Dus, die verkeerde en die regte pad."<ref name="VenterMaroela2021" /> In die 1980's het sy pa tot bekering gekom, nadat André (nou al getroud en op universiteit) hom tussen die boemelaars gaan uithaal en weggedra het.<ref name="VenterMaroela2021" /> André Venter werk eers in die staatsdiens op 'n plaas in Hartbeespoortdam, bring sy eie onderneming op die been en vestig hom in die boubedryf. In sy werk beleef hy self 'n noue ontkoming op sy lewenspad, want hy was lief vir spoed en het een aand op pad in 'n trop beeste vasgery. Hy is gelukkig: met slegs 'n paar skraapmerke kom hy verder ongedeerd van die ongelukstoneel af. Hy betrek sy neef, wat toe self alkoholis was, om houtwerk vir hom te doen, op die een voorwaarde dat hy die drank moet los. As deel van die neef se rehabilitasie, besoek hulle saam een dag die NG Kerk (Venter is eintlik lidmaat van die Gereformeerde Kerk), en tydens die erediens vra die predikant: "Waar is die ou prent waar mens sommer kan sien watter sonde die mense doen?". Op daardie oomblik het Venter besef waarom sy lewe op die Botswanapad gespaar is.<ref name="VenterMaroela2021" /> Die afdrukke van die plakkaat wissel van hand na hand, en het al onder meer antwoord gegee in Sierre Leone, Kenia, op 'n skip in Italië, Alaska, Nieu-Seeland, ens. Nog 'n paar plakkate is al gedruk, by name ''Hemel of Hel'' (wat vier jaar geduur het om te ontwerp), ''God se Antwoord'', ''Die Grootste Wet'' en ''Christus se Opdrag''.<ref name="VenterMaroela2021">[https://web.archive.org/web/20210225074838/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/die-reispad-na-die-hemel-of-hel/ Stoltz-Masson, E. 2021. Die reispad na die Hemel of Hel. ''Maroela Media''. 21 Februarie.]</ref> H. Londt word as die tekenaar, volgens Van Velden, aangedui.<ref name="VanVelden" /> ==== Poststrukturalistiese en postmoderne analise ==== Van Velden ontleed in haar 2011-verhandeling die eietydse Afrikaanse weergawe deur 'n poststrukturele en postmoderne lens. Aangesien ''Die smal en breë weg'' baie letterlik vertolk word, pas hierdie ondubbelsinnigheid nie so lekker in die postmoderne kraal nie. Voorts word daar nie te veel by die Piëtisme stilgestaan nie, ook nie gelet op die 1866-voorganger se oorspronklike bedoeling of sy geleidelike daling in gewildheid nie, ook skort diskoers vanuit Duitsland (die kunswerk se heimat), want die waarheid is immers 'n oop en relatiewe begrip. Voorts word uit die oog verloor dat die kunswerk, 'n ''tydsdokument'' is, net soos enige spotprent ook, net soos die verhandeling, en die postmodernisme as stroming self. Die hele hoofstuk kon met daardie een sin saamgevat word: "Hierdie oorvereenvoudigde illustrasie van Bybelse begrippe van eskatologie, sonde en verlossing ondersteun ‘n eksklusiewe, swart-op-wit teologie wat myns insiens indruis op post-strukturalistiese en postmoderne sienswyses."<ref name="VanVelden">[https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/27ae15d6-7ed3-491a-aebd-45dc656f558a/content Van Velden, C.M. 2011. 'n Weg na betekenis: 'n gevallestudie van letterlike en figuurlike ikonografie van Bybelse eksegese. Ongepubliseerde M.Phil-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch.]</ref> Die volgende kritiekpuntjies is geopper:<ref name="VanVelden" /> * Die letterlike vertolking is fundamentalisties, is gegrond op die idee van absolute waarhede, universele finaliteit, terwyl die Bybel metafories en misteries vertolk moet word.<ref name="VanVelden" /> Dit is nog 'n kenmerk van die postmodernisme: die idee van "desentrering": die gedagte dat daar geen stabiliteit, outoriteit of sentrum bestaan nie.<ref name="ViljoenCloete" /> * Daar is te veel "binêre teenoorgesteldes, obsessiewe klassifikasie en hiërargieë".<ref name="VanVelden" /> * Die ''Soek jouself! Waar is jy op pad heen?'' en ''Is jy tevrede met jou toekoms?'' bied 'n 'didaktiese en dreigende toonaard' en die anonieme kunstenaar skep rondom homself 'n 'eiegeregtige outoriteit', asof die skepper "die gesag het" om so 'n "verdoemende uitspraak" te lewer. "Die kunstenaar se begrip van die gekose teksgedeeltes [word] as finale antwoorde voorgehou."<ref name="VanVelden" /> * Vrees of geforseerde belydenis word by die kyker aangewakker.<ref name="VanVelden" /> * Dit is nie mooi dat diegene met gestremdhede letterlik gekoppel word aan Matteus 18:8, Markus 9:45 en Lukas 15:8, en feitlik niemand op die Smal Weg enige sigbare gebreke het nie.<ref name="VanVelden" /> * Die teksverse word té gefragmenteerd aangebied<ref name="VanVelden" /> (ironies, want fragmentering is deel van die postmoderne kuns).<ref name="ViljoenCloete" /> 'n Mens se oog begin by die poorte, en volg padlangs tot die gesigseinder waar jou lot op jou wag. Daar is geen "parallelle chronologie" in die gegewe verwysings wat met ‘n bestaande Bybelgedeelte aangaande die finale oordeel, verlossing of verderf vergelyk kan word nie. Ook, nog 'n probleem: die nommers volg ook nie die pad wat die oog sou volg nie. Sy voel dus "dat die plakkaat meer integriteit sou gehad het sonder die byvoeging van Bybeltekste."<ref name="VanVelden" /> * Deur die onoorkomelike kloof word daar op 'n letterlike wyse gesê dat daar geen integrasie tussen die paaie is nie; met ander woorde, as die persoon verkeerd kies (want sy voorland is immers die algehele afrekening van die slegte), word die persoon deur immoraliteit verswelg - geen nuanses of uitsonderings kom voor nie.<ref name="VanVelden" /> * Terwyl kuns veronderstel is om 'n "spirituele leefwêreld te skep waarin veelvoudige interpretasies en vrye denke aangemoedig word, wil dit voorkom of ‘n estetika van letterlike ikonografie dikwels die teenoorgestelde aanmoedig." Sy erken egter die didaktiese aard daarvan. Die kyker word soos 'n kind benader, en dié se oordeelsvermoë word ondergeskik aan die beeld se 'finale' betekenis.<ref name="VanVelden" /> * Evangelisasie benut die kweek van geestelike identiteit en die materiële kultuur; en hierdie veilige groepsidentiteit kan as verdedigingsmeganisme aangewend word wanneer die groep bedreig voel. En verdediging is immers die fondament waarop propaganda berus, wat weer die didaktiek benodig. "Aansluitend by die kwessie van herhaling, volg die kwessie van massaproduksie en verbruikerskultuur" [...] "hierdie weergawe [is] in al die Suid-Afrikaanse landstale beskikbaar, versprei oor Suider-Afrika heen en beskikbaar vir so min as R10 ‘n plakkaat".<ref name="VanVelden" /> Die verspreidingsyfer is wel so hoog, erken sy meer as een keer weer, juis vanweë die letterlikheid daarvan, en erken self sukses word gekoppel aan syfers<ref name="VanVelden" /> (wat ironies genoeg 'n kenmerk is van die postmodernisme: die omarming van die massakultuur, gepaardgaande met die verspreiding (dispersie) van mag en toeganklikheid onder die menigte):<ref name="ViljoenCloete">[https://web.archive.org/web/20250417074514/https://www.litterm.co.za/2021/04/22/postmodernisme-2/ Cloete, T.T. & H. Viljoen. reds. ''Literêre terme en teorieë''. s.v. "postmodernisme" (geraadpleeg 17 April 2025)]</ref> {{cquote| Dit wil dus voorkom of hierdie plakkaat juis suksesvol is omdat dit die behoeftes van die gemeenskap waarop dit gerig is, op 'n letterlike wyse weerspieël in die visuele narratief. - p. 24<br> ---<br> Dit wil voorkom of juis die 'letterlikheid' daarvan dikwels as trekpleister dien. Al kan hierdie gewildheid onder meer toegeskryf word aan ‘n skynbare eksegetiese toeganklikheid, is daar baie meer faktore wat inspeel op die aanskaffing en aanwending van letterlike Bybelse ikonografie. - p. 27<br> ---<br> Vanuit ‘n hermeneutiese benadering, is dit duidelik dat oordrewe letterlike beeldmateriaal as interpreterende teks maklik faal. Hierdie tipe beeldmateriaal geniet desnieteenstaande steeds geweldige populariteit." - p. 27<br> ---<br> Die feit dat hierdie spesifieke uitbeelding van ''Die Smal en Breë Weg'' steeds aandag (in miljoene) geniet, in ‘n wye verskeidenheid tale vertaal en gedruk is, en oor die wêreld heen versprei word byna 150 jaar nadat dit die eerste maal die lig gesien het en oor kontinente heen getrek het, is merkwaardig. - p. 28 }} Sy het egter groot lof vir Willem Boshoff se ''Bread-and-Pebble Road Map'' (wat uit klip en sand bestaan met Arabiese name op), wat elke liewe grens van denkwyse en vooroordeel en hiërargie uitdaag - insluitend kerkdogma - maar kom uiteindelik tot die besef die werk is nie juis geskik vir die sendingveld nie, daarvoor is die visuele taal grootliks beperk tot die grense van die kontemporêre kunsgalery, met 'n uitgelese groepie. Dit voer " 'n redelike elitistiese bestaan. Nie alleen is die kontemporêre uitstalruimte 'n ontoeganklike area vir groot getalle mense in Suid-Afrika nie, maar Boshoff se visuele taal blyk ook eksklusief tot 'n klein minderheid individue te spreek wat opgelei is in kontemporêre (en veral postmodernistiese) vorme van visuele interpretasie."<ref name="VanVelden" /> Tot haar slotsom, glo sy, kan daar net dalk 'n goue middeweg tussen die twee werke wees.<ref name="VanVelden" /> == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{de-vertaal|Special:PermanentLink/253812161|Charlotte Reihlen] }} {{Normdata}} [[Kategorie:Skilderye]] [[Kategorie:Christendom]] c0qyxyyjtw5l85xcpkyixnd3f4tfwdd 2908797 2908753 2026-06-02T10:34:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908797 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Die smal en breë weg'' (kunswerk)}} [[Beeld:Der breite und der schmale Weg 2008.jpg|250px|duimnael|''Der breite und der schmale Weg'', ontwerp deur Charlotte Reihlen en geskilder deur Paul Beckmann. Hierdie weergawe word in 2008 verhandel en bevat teksverse uit die 1984-Luthervertaling in fraktuurskrif. Die oorspronklike alsiende oog ontbreek, maar die opelug sendingsdiens is wel 'n nuwe toevoeging.]] [[Beeld:Der breite und der schmale Weg.jpg||250px|duimnael|Die bekender weergawe.]] [[Beeld:Alsiende_oog_DSEBW.JPG|250px|duimnael|Die alsiende oog tussen die wolke is uit die jonger weergawes verwyder, moontlik weens die verbintenisse met die sekulêre vrymesselary en die Oog van Horus]] '''''Die smal en breë weg''''' is 'n ''Andachtsbild'' (stigtelike beeld) oorspronklik ontwerp deur die [[Stuttgart]]se piëtistiese diakones [[Charlotte Reihlen]], wat die onderskeid tussen goed en kwaad uitbeeld.<ref name="Schiedt" /> Dit word dikwels as 'n verdeelde dubbelpad uitgebeeld: Die breë weg, wat deur vele gekies word, lei na die verdoemenis; die smalle na die paradys en die Nuwe Jerusalem. Sy gee die hele kunswerk die titel ''Der breite und der schmale Weg'' en laat dit druk. Dit is tot vandag toe een van die bekendste werke oor hierdie onderwerp. Charlotte Reihlen wou hiermee mense aanspoor om Jesus te volg. == Aanloop == Ná die opkoms van die rasionalisme, die nuwe wetenskappe en histories-kritiese benadering van die Bybel, ontstaan daar in Duitsland die teologiese teenreaksie: die [[piëtisme]] - die innerlike belewing van die vroomheid.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Essays_on_theology_and_religious_studies/AFjfEAAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22brede%20weg%22&pg=PA141&printsec=frontcover Sinnaghel, H. De wijde en nauwe poort in het hermeneutisch perspectief. Over de gelijkenis van de "Twee Wegen" in Matteüs 7:13-14. In: ''Essays on Theology and Religious Studies'', pp. 128-145]</ref> In Stuttgart oorheers die piëtisme, waarin nie die geformuleerde geloofsbelydenis nie, maar die persoonlike geloofservaring voorop gestel word. Die standpunt "om te beleef is méér as om bloot te bely" kom tot uiting in die tweepad-motief waarin die individuele mens in sy lewenspad voor te staan kom - en hy moet kies.<ref name="Bluyssen">[https://archive.org/details/godverborgenenna0000bluy/page/172/mode/2up?q=Charlotte+Reihlen Bluyssen, J.W.M. 2002. ''God verborgen en nabij : religie als heilig spel.'' Amsterdam : Anthos p. 173-174.]</ref> Die gelowige individu en sy goeie werke staan daarom sentraal: ''acta, non verba''.<ref name="Schiedt" /> Wat presies Charlotte Reihlen tot die skepping van die kunswerk sou aanspoor, bly 'n raaisel. Dit kon selfs 'n sameloop van omstandighede gewees het. Ds. J.J.W.A. Wijchers skryf die boek '' Vromen en Verlichten'' in 1974 (wat hy in 1985 weer sou herskryf), wat toeligting bied vir die kunsuitstalling, wat vanaf 15 Junie tot 18 Augustus 1974 gehou is by die Aarsbisschoppelijk Museum te Utrecht - en waar kunswerke van die twee eeue van die Protestantse Geloofsbelewing vanaf 1650 tot 1850 uitgebeeld is. Daarin gee hy ook 'n kort oorsig oor hierdie kunswerk, ''Der breite und der schmale Weg''.<ref name="Scholten" /> In 1985 skryf hy ''Uitleg van De brede en de smalle weg'', wat telkemale herdruk word.<ref name="verheggen" /> Charlotte Reihlen (gebore Mohl) is uit 'n ou predikantegeslag in Kemnat (Schwabe) gebore. Sy trou in 1823 met die welgestelde handelaar Friedrich Reihlen en kry 'n seuntjie, wat jonk sterf. In 1826 is 'n tweede seun gebore, en daarna nog 'n derde seun. Nou skryf Wijchers dat, toe die oudste seun siek is, hoor sy eendag 'n stem hier binnekant haar, wat haar vermaan: "As jy jou nie bekeer nie, sal jou kind sterf." Met al die gerief en plesier in die wêreld wat haar man haar kon bied, ondanks haar geloof, kon sy nie so ver kom nie.<ref name="Scholten" /> Toe die seuntjie sterf in 1829 wou Reihlen opsluit 'n nuwe weg inslaan. Haar man vind dit "dwase vroomheid", en probeer haar deur afleiding van haar probleme te vergeet. Toe dit nie werk nie, trek hy Amerika toe. Alleen - dit is sy pad wat hy gekies het. Juis daar kom hy tot inkeer toe hy die preek van 'n Duitse lekeprediker aanhoor. Hy keer terug Duitsland toe, waar hy nou Charlotte se ideale kon help verwesenlik. Saam begin man en vrou hulle te beywer vir Christelike skole, vir die sendingveld, Bybelverspreiding, vir 'n diakonessehuis en vir evangelisasie.<ref name="Scholten" /> Sy het ook verskeie kinderhuise ondersteun.<ref name="Schiedt" /> Vir evangelisasiewerk is illustrasiemateriaal benodig, en so het die prent van die smal en breë weg uiteindelik die lig gesien. Hierdie verborge outobiografiese gegewens van Charlotte Reihlen is sodoende subtiel dog kunstig verweef in die kunswerk.<ref name="Scholten">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010823354:mpeg21:p002 Scholten, L.M.P. 1974. De brede en smalle weg. ''Trouw''. 21 juni:2]</ref> Daar is egter ook 'n minder aangename weergawe. Op 24 Julie 1866, drie weke ná die Slag van Königgrätz, is die Württembergers tydens die Oostenryks-Pruisiese oorlog (wat eers op 23 Augustus 1866 sou eindig) deur die Pruise 'n gevoelige nekslag by Tauberbischofsheim toegedien. Op 26 Julie, toe hierdie nuus rugbaar word in Stuttgart, kry Friedrich Reihlen 'n beroerteaanval wat hom sedertdien en tot en met sy dood in 1870 'n invalide gemaak het.<ref name="Lang68.71" /> Die dood was nou op haar drumpel - nie alleen op die slagveld nie, maar ook in haar huis. Charlotte het met dubbele doodsangs 'n oproep op haar medemens gedoen om boetedoening en bekering: weg van hul goddeloosheid, na God toe. Sy gee die Stuttgart-litograaf Conrad Schacher (1831–1870) die opdrag om haar ontwerpe te laat druk. Haar seun Theodor help haar hiermee, veral by die voorbereiding van die boekie van agt bladsye lank - die een wat die kunswerk se betekenis uitlê en gou gratis saam met die drukeksemplare versprei word.<ref name="Lang68.71">Lang, F.G. 2014. ''Charlotte Reihlen: 1805–1868; Lebensweg und Zwei-Wege-Bild'' Stuttgart: Verein für Württembergische Kirchengeschichte, S. 68-71; 175–182.</ref> Volgens Schiedt ''kon'' die skrywer moontlik Theodor Reihlen gewees het, omdat hy duidelik by die ontstaan van die beeld betrokke was. Nietemin, die boekie heet «Erläuterung des Bildes ‹Der breite und der schmale Weg›, mit Anführung der auf dem Bilde meist nur angedeuteten Schriftstellen».<ref name="Schiedt" /> ===Die drukwerk begin=== Oor die presiese drukdatum heers daar onenigheid. Ds. Wijchers stel die datum op 1866.<ref name="Scholten" /><ref name="verheggen" /> Massing (1988) het 'n Engelse afdruk gekry met 'n baie lang inskripsie, wat die Duitse herkoms erken, dat die kunswerk in 1862 deur mev. Charlotte Reihlen van Stuttgart '''''ontwerp''''' is en toe deur 'n jong kunstenaar Herr Schacher (ook van Stuttgart) geskilder is (dié datum word egter nié verstrek nie). Dit wil-wil strook met 'n brief [hier in Engels vertaal] wat haar seun (Adolf Reihlen) geskryf het, waarin haar seun sê omtrent 6 jaar voor haar dood (21 Januarie 1868) het die idee haar te binne geskiet om die breë en smal weg te laat maak. Massing stel die drukdatum omstreeks 1866.<ref name="Massing1988">[https://web.archive.org/web/20240621030957/https://ccposters.com/wp-content/uploads/2018/11/Massing_The_Broad_and_Narrow_Way.pdf Massing, J.M. 1988. The Broad and Narrow Way: From German Pietists to English Open-Air Preachers. ''Print Quarterly'' V, pp. 258-267]</ref> Friedrich Gustav Lang (2014) sê die oorspronklike wit-en-swart steendrukwerk is in 1867 deur Conrad Schacher uitgegee<ref name="Massing2015" /><ref name="wkgo.de">[https://www.wkgo.de/cms/article/index/das-bild-der-breite-und-der-schmale-weg Friedrich Gustav Lang: ''Das Bild - Der breite und der schmale Weg'', in: Württembergische Kirchengeschichte Online, 2022]</ref> terwyl die verklaringsboekie wat die plakkaat vergesel het in Junie 1867 uitgegee is.<ref name="Lang110''>Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 110.</ref> De eerste kleurafdruk van die Stuttgartse weergawe (ook by Schacher) verskyn omstreeks 1873-1884 en die derde weergawe word in 1890/1891 deur die litograaf Paul Beckmann (1846-1919) nuut oorgeteken en by Wilhelm Menges gedruk;<ref name="Massing2015" /> want ondertussen het die damesmodes ook verander.<ref name="Lang" /> By die effens hersiene weergawe deur Paul Beckmann, kry die beeld nuwe kleure.<ref name="Schiedt" /> Reeds in 1867 verskyn die Hollandse weergawe in Amsterdam. Dit verskyn by die Ortodoks-Protestantse uitgewer H. de Hoogh te Amsterdam,<ref name="verheggen" /> op inisiatief van die Utrechtse advokaat Anthony Michiel Cornelis van Asch van Wijk (1808-1874), wat jonkheer [dus, van die kleinadel] was.<ref name="Lieberg">[https://www.google.co.za/books/edition/Opwekking_van_de_natie/UQcUAgAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&pg=PA165&printsec=frontcover Van Lieberg, M. 2012. Het vroege diakonessenwezen in Nederland (1836-1886). In: Van Lieberg, F. (red.). ''Opwekking van de natie: Het protestante Réveil in Nederland''. Hilversum: Uitgeverij Verloren, bl. 111-168, hier spesifiek bl. 165-167]</ref> Blykbaar het ene 'Pastor Israel' van Stuttgart met enkele kopieë in Nederland aangekom en vir dié regter enetjie gegee, wat op sy beurt weer H. de Hoogh genader het - die tophandelaar van godsdiensliteratuur in Amsterdam.<ref name="Massing1988" /> Op sy tweede besoek aan Holland in 1868 sien die Engelse predikant Gawin Kirkham hierdie afdruk in die uitstalvenster by De Hoogh, by wie hy toevallig oorgebly het, koop een (met 'n verklarende boekie by), en keer daarmee terug Londen toe om in sy evangelisasiewerk te gebruik.<ref name="Massing1988" /><ref>[https://www.ridgewaycommunitychurch.org.uk/wp-content/uploads/2022/01/The-Broad-and-Narrow-way.pdf "History and Explanation of the picture "The Broad and The Narrow Way". By the late Gawin Kirkham - Secretary of the Open-Air Mission (Republished from Private Collection - © Peter N Millward)]: The purpose of my second visit was to preach the Gospel, which I did by interpretation, and with manifest blessing, having Robert Craig as my fellow-labourer. We were the guests of Mr. H. de Hoogh, a kind bookseller, at 76, Nieuwendijk, Amsterdam. Here we arrived on January 31st, 1868. Our host had a Dutch copy of this Picture in his shop window. Next day I saw it for the first time, and was at once attracted by it. Day by day I looked at, and tried to understand its meaning; and I brought a copy to England on my return. Friends to whom it was shown were deeply interested; and soon after, at my request, the Dutch Explanation was translated into English, by Frederick Emmighausen, a young Dutchman, residing in London, and afterwards published.</ref> 'n Engelse weergawe verskyn in 1883, waarmee Kirkham die wêreld deurkruis.<ref name="Lang" /> In 1921 en 1960 verskyn op Duitse bodem nog afdrukke wat effens aangepas is.<ref name="Schiedt" /> Sedert 1921 word die beeld as steendrukwerk met nege kleure deur J.F. Steinkopf gewysig<ref name="Massing2015" /> en by die St. Johannes-drukkery in Lahr-Dinglingen gedruk, wat byna gelyktydig saamval met vele tale in druk (waaronder Duits, Nederlands, Engels, Spaans, Hongaars en selfs Armeens) en in twee weergawes uitgegee. Daarby word bedoel - op die een weergawe tref mens langs die Smal Weg 'n opelug sendingsdiens op die grasperk aan (soos op die Engelse weergawe), en op die ander een nie (soos by die Duitse weergawe).<ref name="Lang" /> Die Nederlandse kopie wat in die Skeepswrakmuseum op [[Bredasdorp]] te siene is, het dit ook nie. Sedert die vlakdrukpersweergawe van 1960 volg die Duitse plakkaat die Engelse vorm. Tot 2010 is dit die weergawe wat by die uitgewery verkrygbaar was.<ref name="Lang">Friedrich Gustav Lang. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 73–76. 79–86.</ref> Brasilië se Portugese weergawe verskyn eers in 1929, maar herdrukke en nuwe weergawes sou gedruk word tot in die 1970's.<ref>[https://web.archive.org/web/20250420172339/https://scispace.com/pdf/uma-proposta-de-periodizacao-da-cultura-visual-evangelica-2ho1v4hn2d.pdf Renders, H. 2018. 'O cartaz Os dois caminhos, de Charlotte Reihlen desde 1929.' Uma proposta de periodização da cultura visual evangélica brasileira: estabelecimento, apropriação, abrasileiramento e metamorfização glocal. ''Numen'', 21(1):19-20.]</ref> Ds. Wijchers skat dat die prent teen omstreeks 1875 by die "rechtzinnige volksdeel" in Nederland ingang gevind het.<ref name="Scholten" /> In ''Wenken op den weg ten leven'' (1875) is daar in dieselfde jaartal 'n advertensie wat lui:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Wenken_op_den_weg_ten_leven/wxhWAAAAcAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22smalle+weg%22&pg=PT3&printsec=frontcover Notten, J.W.A. 1875. ''Wenken op den Weg ten Leven''. Leeuwarden: H. Bokma.]</ref> {{cquote|GEKLEURDE PLAAT.<br> Voorstellende:<br> '''De breede en de smalle weg.'''<br> Met verklaring.<br> Prys ''f'' 0.75. }} Dit, desondanks die teologiese feit dat die mens in die beeld nou self voor die keuse staan om eiehandig iets te doen as hy gered wil word (dus, geen sprake van die uitverkiesingsleer/[[Predestinasie in Calvinisme|predestinasie]] van die Calviniste nie; geen genadegawe van die Lutherane nie), maar mens moet onthou dat met godsdiensverdraagsaamheid in Nederland, buiten die beeldestorm 'n paar eeue tevore, die Nederlanders ook in die 1800's nie lief was vir uiterstes nie.<ref name="Scholten" /> == Omskrywing == Vir 'n kunswerk wat eintlik veronderstel was om selfverklarend te wees, soos die aanvangswoorde lui, het die aanvanklike 8 bladsye van die eerste Duitse meegaande boekie<ref name="Schiedt">[https://web.archive.org/web/20250412091205/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/47667913/W_G_Schiedt_breiter_und_schmaler_Weg-libre.pdf?1469968855=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DDer_breite_und_der_schmale_Weg_in_Wege_u.pdf&Expires=1744452725&Signature=SsZUPsetpDjmfPghdApyfi46EMF1JsRujriyTytclV2IVLWzQI6cykAkFNNe-a4Za-SvDsFXwv-kAowZzEB~JeAkj6EtBsa-IBlue~JoQwktzyRSb31r1sJnAjaMIAZtaeaWPdxiKrP4qetQnGeNYhNW0eEf5riL4RRUH7rUPRocv6TFUleb~rdGhEasKMICKF45w39ZKrLY7EUHi1vP46z0cnxaKIJ5yCJ2zanJLEQoTMFpWVeqxAbS6NabPrld8lJsCuSdqgI8zLOPb7gSQqH1jMoIF41WjCfT-xpsgZcnC5V9ckRTGLv-3blwBfr0l-flQw0nOFOYXFmyEnAqzA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Schiedt, H-U. 2016. Der breite und der schmale Weg. In: ''Les chemins et l'histoire'' / ''Strade e storia'' (1), pp. 42-44.]</ref> egter [https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-01886-00007-00541/1 meer as verdubbel met die Engelse vertaling]. Die breë weg loop verby 'n kroeg, danssaal, teater, dobbelhuis, bordeel en die leningsbank. Op die pad word 'n donkie mishandel, 'n man besteel, daar vind 'n teregstelling plaas en die rusdag word ontheilig deur die Sondagstrein (heel agter). Net meer duidelikheid oor die trein in die boekie: {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits (1867)<ref name="Schiedt" /> ! scope="col" style="width: 300px;" | Engelse vertaling (1886)<ref name="Cambridge13">[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-01886-00007-00541/13 Cambridge University: Explanation of the Picture "The Broad and The Narrow Way." Translated from the German, p. 13]</ref> ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- | Bezüglich des abgebildeten Eisenbahnzuges möge erwähnt sein, dass die Eisenbahn an sich eine gute Erfindung ist, welche auch dem Reiche Gottes Vorschub leistet; im grossen Ganzen dient sie jedoch mehr dem Reiche Antichrists zur Ausbreitung und hat viel Sünde im Gefolge, z. B. die Sonntagsentheiligung u.s.w. || As regards the railway train represented in the picture, it may be said that the railway is in itself a good and useful invention which furthers the Kingdom of God. Nevertheless, all things considered, it yet more furthers the kingdom of Antichrist, and is productive of much sin, such as Sabbath desecration, &c. || Wat die uitgebeelde trein aanbetref moet mens te kenne gee dat die trein self 'n goeie uitvindsel is, wat ook die Koninkryk van God help bevorder; oor die algemeen help dit eerder die uitbreiding van die koninkryk van die Antichris aan, en gaan met veel sonde gepaard, bv. die Sondagsontheiliging, ens. |} Al staan dit nie so uitdruklik in die verklaring uitgestippel nie, glo Friedrich Gustav Lang daar steek iets meer agter: iets baie aktueel in die 1860's. Naby die trein speel daar 'n oorlogstoneel af, en drie slawe moet in die oerweergawe van die plakkaat met naakte rûe onder die sweep deurloop. Lang maak nou die gevolgtrekking dat Reihlen op die plakkaat verwys na die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] wat tussen 1861 en 1865 gewoed het, met slawerny wat onder andere die rede tot oorlog (''casus belli'') was. By hierdie oorlog speel die spoorlyn wel 'n belangrike rol. Die stoomtrein beteken bevryding vir tienduisende slawe wat na die noorde wil vlug. Hulle prys die trein toe as die wa wat die profeet Elia na die hemel gevoer het en sing geestelike liedere (''spirituals'') soos ''Swing low, sweet chariot''. Maar in dieselfde oorlog dien die treine ook al lopende moordwapens. Leërs uit die noorde en die suide jaag ook hul gepantserde slagskepe, die ''ironclads'', oor dieselfde treinspore, sodat hierdie stryd in die geskiedenisboeke beskryf sou word as die ''Railroad War'' of ''The Railroad Campaign of the American Civil War''.<ref>[https://archive.is/5mja2 Bruijn, S.M. 2014. Sporen naar 't verderf. ''Reformatorisch Dagblad''. 16 April:4]</ref> Die treinspoor word in sowel Amerika as Königgrätz dus die onheilsbringer (omdat die treine vir die eerste maal strategies vir oorlog aangewend is); die boodskap was dan oorspronklik bedoel: oorlog en slawerny is van die duiwel. Maar ten tyde van die ''Erklärung''-boekie wat in Junie 1867 verskyn het, het alle kommer en kwel van die oorlog saam met die lentebriesie verdwyn, en die ysterspoor het voortaan net aan die Sondagsontheiliging herinner.<ref name="Lang110'' /> Aan die einde van die breë weg word 'n brandende stad uitgebeeld. Bo die vuur en die rook, in die duisternis, hang 'n weegskaal: die afweging van goed en kwaad by die Laaste Oordeel. Wie 'n sondige lewe gelei het, sal in die "buitenste duisternis" (Matthéüs 8:12) beland. 'n Poortjie bied toegang tot die smal weg. Op die padpredikant regvoor staan geskrywe "Leben und Seligkeit" (''Lewe en saligheid''). As mens die poortjie binnegaan sien jy die beeld van die gekruisigde Christus. Dit was ongewoon in die Protestants-Christelike Nederland (weens die Calvinistiese interpretasie dat die [[Tien Gebooie]] enige vorm van beeldeverering verbied), maar in die Lutherse bedehuise van Duitsland waar Charlotte Reihlen woonagtig was, het kruisbeelde wel gehang. Uit die rots waarop die kruis staan, stroom lewende water waarmee 'n pelgrim sy dors les: dors na geestelike heil en lewe kan slegs deur Christus geles word. Verder met die pad op loop 'n moeder met haar kind, wat 'n verwysings is na die Bybelboek Timótheüs ([[2 Timoteus|2 Tim.]] 3:14-15). Op die smal paadjie word daar ook verwys na die werke van barmhartigheid: die hongeriges word iets te ete gegee, die dorstige word iets te drinke gegee, die vreemdeling word herberg gegee, die naakte word geklee en die siekes en gevangenes word besoek (Matthéüs 25:35-40). Regsbo is die Nuwe Jerusalem, die Stad van God, met daaronder 'n kroon en palmtakke. Die kroon is die eerbetoon aan die Oorwinnaar (Openbaring 2:10). Die palmtakke waarmee die pelgrims die Here Jesus begroet, simboliseer die oorwinning ([[Openbaring]] 7:9). Bo die hemelse stad word 'n lam uitgebeeld, die Lam van God wat die sonde van die wêreld wegneem (Openbaring 14:1; [[Evangelie volgens Johannes|Johannes]] 1:29). Bo in die middel, tussen die brandende stad en die Nuwe Jerusalem, is in 'n driehoek die alsiende oog van God afgebeeld, volgens 1 Petrus 3:12: ''Want die oë van die Here is op die regverdiges en sy ore tot hulle gebed, maar die aangesig van die Here is teen die kwaaddoeners.'' Die driehoek versinnebeeld die Drie-eenheid: die Vader, die Seun en die Heilige Gees. == Opvoedkundige waarde van die illustrasie == In Duitsland was die kunswerk baie gewild onder godsdienstige Protestante gesinne; dikwels sou hierdie beeld nie alleen as trougeskenk vir die pasgetroudes dien nie, maar later alte dikwels pryk as muurversiering in die kinderkamer. Waar die opvoeding begin. 'n Blitssoektog deur die internet lewer uiteenlopende herinneringe en emosies op. Dit wissel, aan die een kant, tussen bekoorlikheid en vervoering oor die haarfyn details in die beeld, en aan die ander kant 'n beklemmingsgevoel oor die engheid wat die geloofslewe daarin voorstel.<ref name="Schiedt" /> Ook in Nederland maak die prent deel uit van die opvoeding in Protestante huishoudings - as didakties-moralistiese vermaning. Vanweë die gedetailleerde en keurige bewerking is daar eweneens oorgenoeg kykplesier ondervind.<ref name="Bluyssen" /> In 'n neutedop illustreer ''Die smal en breë weg'' die ongewenste en die gewenste lewenswandel: wie hom aan die Bybelse voorskrifte van die smal pad hou, is 'n plek in die hiernamaals verseker; vir dié wat die breë weg kies is die "buitenste duisternis" hul voorland. Baie kinders het met angs na laasgenoemde gekyk. Volwassenes wat in 'n Protestantse ouerhuis grootgeword het, onthou nog al te goed die "alsiende oog".<ref name="Boekband">{{Google books|07wlALNXmA0C&pg|Door Boekband Bekoord: Boekbanden Van Protestants-christelijke Uitgevers 1892–1940|page=35}}</ref> Charlotte Reihlen het die beeld ontwerp as hulpmiddel om die Bybelse boodskap duidelik oor te dra: die woord alleen was nie meer genoeg nie. Volgens Dan en Muscchenga (2005), volg hierdie praktyk die tradisie van die sewentiende-eeuse Protestantse opvoedkundige [[Johann Amos Comenius]] wat in sy leerboek ''Orbis sensualium pictus'' (''Die wêreld in beeld'') voorstel dat teks en beeld naas mekaar geplaas moet word om die kind mee op te voed. Uit hierdie tradisie het sodoende ook fraai geïllustreerde kinderbybels ontstaan.<ref name="Boekband" /> == Invloede en voorlopers == Wat nooit uit die oog verloor moet word nie: ''Der breite und der schmale Weg'' van Reihlen is geensins uniek nie, maar is stewig veranker in tradisie. Dit is ook niks vreemd dat sogenaamde "Protestante kuns" tradisionele Katolieke simboliek sal benut nie.<ref name="Renders2016">[https://web.archive.org/web/20250419133201/https://periodicos.pucminas.br/horizonte/article/download/P.2175-5841.2016v14n44p1323/10848 Renders, H. 2016. A linguagem visual transconfessional da xilogravura pietista “O caminho largo e o caminho estreito”, de Charlotte Reihlen. ''Horizonte, Belo Horizonte'' 14(44): 1323-1353]</ref> So is daar die een gravure van Hieronymus Wierix uit 1616 wat op die oog af noue trekke met die kunswerk van Charlotte Reihlen toon. Warm op die spoor waar presies Reihlen haar inspirasie vandaan kon gekry het, kom Renders af op 'n hele rits houtsneewerke wat intertekstueel die een agtereenvolgend by die ander gaan leen het: hier is daar sprake van 'n internasionale en interdenominale wisselwerking. So het Hieronymus Wierix (1553-1619) 'n gravure gemaak na die werk van Hendrik van Balen (1575-1632). Daar is 'n groep vergelykbare houtsneë waar die Nuwe Jerusalem heel bo afgebeeld word, en onderaan drie paaie: één lei na die hemel, en twee na die hel. Volgens Renders se ondersoek staan die Duits-piëtistiese werk veel nader aan die visuele kultuur van die [[Teenhervorming|Katolieke reformasie]] as aan die gereformeerde tak van die Protestantisme. Hy probeer uitwys hoe hierdie werk uit die 19de eeu, wat onder die Evangeliese kringe (as minderheidsgroep in [[Brasilië]]) in die 20ste eeu 'n enorme hoë aansien geniet het, feitlik mildelik gaan leen het uit die Katolieke werke van die 17de eeu en, tot 'n mindere mate, uit 'n werk uit die 19de eeu wat sowel deur die Protestante as deur die Katolieke gewaardeer is.<ref name="Renders2016" /> Die tweepad-motief kom nie by Lutherse kunstenaars (soos [[Albrecht Dürer]], [[Lucas Cranach die Ouere]] én jongere) ten tyde van die Hervorming voor nie. Hier volg 'n lys houtsneewerk met die tweepad-motief uit die 16de tot die 18de eeu (dié '''in vetdruk''' het met die Klassieke te make):<ref name="Renders2016" /><ref name="Renders.Gossner" /> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 50px;" | Geskep ! scope="col" style="width: 300px;" | Naam ! scope="col" style="width: 100px;" | Denominasie ! scope="col" style="width: 300px;" | Titel |- |1570 || Jan Collaert naar Degenhardus (1525/30 – 1580) || Katoliek || ''Smenschens Salich[eid], en v[er]doemenis beteekenis'' |- |1571 || Maarten van Heemskerck (1498-1574) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1579 || Gerard de Jode (1509–1591) || Katoliek || '''''Hercules elegit virtutis calem''''' (Hercules kies die pad van die deug) |- |1583 || Johannes van Doetecum, die Ouere (1554-1605) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |- |1584 || Gilles Mostaert (1528-1598) || Katoliek || ''De brede en smalle weg met Christus tijdens de bergrede'' |- |1590 || Johannes (Jan) Wierix (1549-1620) || Katoliek || '''''Hercules bij de kruispunt''''' |- |1590 || Frans Hogenberg (1535 – 1590) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg: allegorie op de menselijke levensloop'' |- |1600 || Hieronymus Wierix (1553-1619) || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1611 || Theodoor Rombouts (1597 -1637) || Gereformeerd || ''De brede en de smalle Weg'' |- |1616 || Hieronymus Wierix || Katoliek || ''De brede en de smalle weg'' |- |1623-1653 || Pieter Symonsz Potter (1597-1652) || Gereformeerd || '''''Hercules op de tweesprong''''' |- |1629 || Ludovicus van Leuven (1600-1661) || Katoliek || ''De drie wegen'' (boekillustrasie) |- |1639 || Laurence Neter (1600/04 – 1649/69) || Gereformeerd || ''De brede en de smalle weg'' |- |1645 || Karel van Mander (1548-1606) || Gereformeerd || ''Allegorie met brede en smalle pad'' |- |1649 || Jan Christiaensz Micker (1598-1664) || Gereformeerd || ''Brede en smalle weg'' |- |1699 || Jan Claesz ten Hoorn (1621-1715) || Gereformeerd || ''Gesigt van de Hel'' |- |1699 || Jan Luyken (1649-1712) || Mennoniet || ''Jongeling moet kiezen tussen de brede en de smalle weg'' |- |1700 || Schellenbaur || Lutheraan || ''Der Kern aller Gebet'' [Zwe Wege Bild]. |- |1704 || Cornelis Huyberts (1669-1712) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |- |1706-1707 || Carel Allard (1648-1709) || Gereformeerd || ''Roma Pertubata / 't Lusthof van Momus'' |- |1712 || Jan Luyken (1649-1712) || Gereformeerd || ''Een engel wijst een wandelaar op een smalle weg die leidt naar het hemels Sion'' |- |1712 || Jan Luyken (1649-1712) || Gereformeerd || ''De smalle weg en de brede weg'' |- |1767 || Cornelis van Noorde (1731-1795) || Gereformeerd || ''De smalle en brede Weg'' |} [[Lêer:Brede en de smalle weg, RP-P-1898-A-19872.jpg|duimnael|350px|Die 1600-gravure van Hieronymus Wierix]] Met bogenoemde tabel probeer Renders 'n blykie gee hoe gewild die onderwerp in Nederland/Vlaandere destyds was, maar ook watter sterk gevestigde Nederlands/Vlaamse tradisie dit was. Mens sien ook vanaf 1639 hoe die houtsneewerk wat hierdie onderwerp uitbeeld nou vernaamlik gekerf word deur die hand van die Gereformeerdes (dus, Protestante). Tog sal die Katoliek, Hieronymus Wierix, se werk die duidelikste ooreenkomste met Reihlen s'n toon.<ref name="Renders2016" /> Al was Wierix se werk eintlik 'n uitvloeisel van die Teenhervorming, dus, téén die Protestantse Hervorming gemik, het sy werk duideliker invloed op die steendrukwerk van Reihlen gehad as die driepad-motief wat in die 1800's in Switserland en omstreke op daardie stadium gewild was.<ref name="Renders2016" /> Terwyl Schiedt aanvoer dit was die beeld (1840) van Johann Heinrich Fischer, van Aarau, Switserland, wat as voorloper van Reihlen se werk gedien het (vergelyk ook [https://cerl.epc.ub.uu.se/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&pid=alvin-record%3A401078&dswid=-4193 die Sweedse drukwerk in 1856]),<ref name="Schiedt" /> wou Charlotte Reihlen volgens Lang doelbewus en uitdruklik van enkele beelde wat in die 1840's verskyn het, afwyk<ref name="wkgo.de" /> (wat Fischer se werk dus moet insluit). Op die heuwels van die voorloper tref mens nog langs albei paadjies allerlei deugde en ondeugde aan wat opgenoem word; Charlotte Reihlen wou egter liewer klein toneeltjies skep wat goeie en bose dade uitbeeld. By die 1840-werk is die Nuwe Jerusalem bo in die middel gesentreer, terwyl die hellevuur weer eenkant na die rand toe geskuif is. By haar werk moes die Verdoemenis links en die Saligheid regs 50/50 wees, 'n wesenlike aksentverskuiwing.<ref name="Lang102.105" /> Volgens Lang is dit eerder Jakob Renz (kleurlitografie), F. W. Bergemann in Neuruppin,<ref name="Massing2015">[https://web.archive.org/web/20230728214715/https://printquarterly.co.uk/wp-content/uploads/2019/11/2015-03Issue.pdf Massing, J.M 2015. Notes: 'Charlotte Reihlen and the Broad and Narrow Way'. In: ''Print Quarterly'', March. pp. 65-66.]</ref> Kis (Katoliek; ''[https://www.wkgo.de/medien/Themen/16.%20Inv.00.037.jpg Schmerzlicher Irrtum des üppigen Lebens jetziger Weltmenschen]'') en Ling (Protestant; ''[https://www.wkgo.de/medien/Themen/11.%20Inv.92.255.jpg Seelenspiegel oder der Wettlauf des alltäglichen Lebens]'') wat die voorlopers moes wees.<ref name="Renders.Gossner" /> Volgens Renders is Kis se werk direk afhanklik van die gravure uit 1616 van die Katoliek Wierix. Die komposisieplan bly dieselfde, maar so ook die twee karakteristieke motiewe van die werk: die groepe soldate in die onderste en voorste deel van die prent en die motief van die kake van die hel - die eindbestemming van diegene wat die Breë Weg bewandel. By Ling vind mens die mond van die hel wat tot 'n vlammespel afgewater is, en soldate wat vervang is deur gewone burgers. By Riehlen is die vlamme op een lyn met die oorlogsbeeld, al blyk dit tog dat daar groepies aanwesig is.<ref name="Renders2016" /><ref name="Renders.Gossner">[https://web.archive.org/web/20250419132437/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/60972505/RENDERS__Helmut._Vortrag_Zwei_Wege-Bilder-libre.pdf?1571676484=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3D17_01_2020_Landeskirchliche_Archiv_Stutt.pdf&Expires=1745072672&Signature=WMyTgZlfFAYwM8WK26Wcl1zn3kxvwXN1EQQD3zANF7JJzZWuv2lHfDgd~DSINy~-w1~pNt~VBEcuctf7-XCass0ilgSDW5Yp2P4gS5eK3bcptPz-2pULH~tdNLRTHIe0Z0fvHSuLwtBsAjSQUnMQ60XmJcT5xANiTTqb0TydnhD1sc2kTJXVkQ3kiO49oX8D3qf61APCL9yAGOIaJrsF26NG2k07J2~690LmHy7KCbGrNS7w0Hq~YoRNJoLhyhSNazULHO7QV1mRby63R8W5~OB88AjCNsRCp3p2TCKvBN~uGJMXMGNyytTAGN84g0pY~FGTtsrFsz0hlz93j~koJA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA Renders, H. 2020. Rede: Zwei Wege-Bilder, einschliesslich, Gossner´s Herzbüchlein: europäische religiöse Volkskunst des 19. Jahrhunderts. (Praatjie gelewer op 17 Januarie 2020 te Landeskirchliches Archiv Stuttgart, 18:00-19:30)]</ref> Daarom dan: ten eerste skep Kis en Ling albei 'n plattelandse toneeltjie agter elke poort, terwyl Reihlen weer die agtergrond met stedelike instellings vul, maar so ook die intense stadslewe wat daarmee gepaard gaan, soos konflik, aanvalle en geweld. By sowel Wierix as Reihlen oorheers die '''stedelike element'''.<ref name="Renders2016" /> Die tweede element wat mens opval is die goddelike oog en die Nuwe Jerusalem wat by Ling en Kis afwesig is. Hulle beeld of die hemel, of die Nuwe Jerusalem uit, maar nie albei gelyk nie. Slegs in die werk van Wierix uit 1600 kom hierdie kombinasie voor, maar dan in 'n ondergeskikte posisie. Wanneer mens die twee afsonderlike werke (1600 én 1616) van Wierix sáám bekyk, en die voorstelling van God die Vader verruil met die goddelike oog, dan kom jy tog by die weergawe van Reihlen uit. In sy artikel stippel Renders dan letterlik die ooreenkomste op die kunswerk uit.<ref name="Renders2016" /> Wat vir Renders wel baie anders opval: Wierix skilder vanuit 'n ''teosentriese'' (godgesentreerde) perspektief. Christus kyk vanuit die hemel na die kyker van die 1600-gravure, waardeur sy regterkant dan die linkerkant van die kyker word. Met ander woorde, die smal weg aan die linkerkant lei, vanuit die standpunt van die kyker, na Jesus se regterkant. [https://web.archive.org/web/20250413151622/https://dick.wursten.be/images/bredesmalleweg_17dE.jpg Dieselfde word herhaal in die 1616-gravure], selfs al is Christus in die hemel nou die gekruisigde.<ref name="Renders2016" /> By Reihlen tref mens egter 'n ''antroposentriese'' (mensgesentreerde) blik aan: nou is die smal weg aan die regterkant geplaas, vanuit die ''kyker'' se oogpunt.<ref name="Renders2016" /> Nog 'n kennelike verskil by Reihlen is die engele en demone wat nie meer op aarde die pelgrims beskerm/begelei of pla/aanval nie - slegs engele word in die hemel uitgebeeld. Die mond van die hel, die skelet in doodsgewaad met die sens, en die demone is almal afwesig - hier is sprake van modernisering, weg van die Middeleeuse beeldspraak - wat mens trouens ook by die eietydse portrette met die driepad-motief opgemerk het.<ref name="Renders2016" /> Laastens merk Renders op dat die gewoonte onder die mens om beelde te gebruik nie uitgesterf het nie. Inteendeel. Die Protestante het nie die ''Heilige Hart van Jesus'' in hul huise opgehang soos die Katolieke nie, maar het tog die behoefte ervaar om ''Die smal weg en die breë weg'' op te hang, al is die spore daarvan, onwetend, juis anti-Protestants.<ref name="Renders2016" /> En tog is dit geen uitgemaakte saak nie. Claus Bernet voer aan toe Wierix omstreeks die jaar 1600 'n gravure gemaak het, gegrond op die werk van Hendrik van Balen, was Balen Katoliek, en sy kollega, die einste Wierix, is sedert 1585 (tydens die Beleg van Antwerpen) al geregistreer as "Lutheraan". Wierix werk egter jare later in opdrag van die Jesuïete, en het hom ''moontlik'' weer bekeer.<ref name="Bernet">Bernet, C. Expectations of Philadelphia and the Heavenly Jerusalem in German Pietism. In: Shantz, D.H. (ed.). 2015. ''A Companion to German Pietism, 1660–1800''. Leiden: Brill, p. 158: If we ask ourselves where Reihlen took her inspiration, we will be led back into the history of piety. Around 1600, the engraver Hieronymus Wierix (1553– 1619) created an engraving based on a work by Hendrik van Balen (1575–1632). Balen was a Catholic and his colleague Wierix had been registered as a Lutheran since 1585, but worked in his later years for the Jesuits '''and possibly converted'''. The entire compositional image structure and many details, such as the architecture, the cross, the pilgrim’s path, and its characteristics were borrowed by Reihlen and developed further.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250208045058/https://bulletin.rijksmuseum.nl/article/download/19994/21660 Zsuzsanna van Ruyven-Zeman. 2002. Portretten van hoog tot laag en van klein tot groot. De familie Wierix en Hendrick Goltzius.] Sien voetnota 12 op bl. 403: '''In 1585 blijken alledrie de broers Lutheraan te zijn'''.</ref><ref>Vergelyk ook [https://archive.org/details/catalogueraison00wiergoog/page/XXII/mode/2up?q=profanes ''Catalogue raisonné de l'oeuvre des trois frères, Jean, Jérôme & Antoine Wierix'' (1866), xxxiii]: Les Pères de la Compagnie de Jésus se sont constamment appliqués à propager les images de sainteté; c'était, dans leur pensée, un moyen efficace de combattre les progrès du protestantisme. Les frères Wierix ont travaillé habituellement sous la direction & pour le compte des jésuites; ils ne se sont pas cependant abstenus de traiter des sujets profane.</ref> Mauquoy-Hendrickx stel dit egter so: "Op die moordlyste van die Antwerpse Burgerwag verskyn die name van die Wierix-broers, omdat hulle beskou word as aanhangers van die Lutherse geloof."<ref>Mauquoy-Hendrickx, M. 1983. ''Les estampes des Wierix''. (nota 4), p. 542, doe. 38'': "Les frères Wierix sont considérés comme adhérant à la foi Luthérienne dans les listes d'épuration de la garde civile Anversoise."</ref> Dit is hier waar die grense tussen "Katolieke" en "Protestante" kuns regtig verlê word. Hoe dit ook al sy, Reihlen het verder voortgebou op die struktuur van die beeldsamestelling en welke detail dan ook, soos die argitektuur, die kruis, die bedevaartspad, en ander kenmerke van Wierix se werk.<ref name="Bernet" /> Daar is ook diegene wat dink ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Bunyan,_The_Road_From_the_City_of_Destruction_to_the_Celestial_City_1821_Cornell_CUL_PJM_1038_01.jpg The Pilgrim's Progress]'' deur John Bunyan (die boek is in Afrikaans vertaal: ''Die pelgrim se reis'') kon Reihlen inspireer het,<ref name="Lieberg" /> maar ook dié gedagtegang word verwerp. Verheggen lê die saak so uit: die verhaal het in piëtistiese en verligte kringe veel aandag geniet en die verstrengelde tweepad-motief beeld die vrye keuse tussen goed en kwaad uit, wat lynreg staan teenoor die streng gereformeerde leerstelling dat die lot van die siel vooraf deur God bepaal is. Maar dan sê sy - dit is juis hierdie "verstrengelde pad", wat deur Bunyan inspireer is, wat hier, in 'Der breite und der schmale Weg' ''weer is verlaten: de wegen zijn duidelijk gescheiden''.<ref name="verheggen">[https://web.archive.org/web/20200919145441/http://evelyneverheggen.nl/Documenten-website-Evelyne/De-brede-en-de-smalle-weg-in-beeld.pdf Verheggen, E. 2018. De brede en de smalle weg in beeld. ''Speling: Tijdschrift voor bezinning'', 2018/3, pp. 19-27]</ref><br> Renders gooi ook sy stuiwer in die armbeurs: as mens hierdie houtgravures van Bunyan een vir een sou deurkyk (1678, 1679 en 1682), dan is dit toneeltjies wat losstaan, vanaf die "stad van vernietiging" dwarsdeur tot by die "hemelse stad". Ikonografiese details is afwesig wat wel in die werk van Reihlen voorkom. Vergeleke met 'n drieluik, vorm dié drie gravures nie eens 'n geheelbeeld of eenheid soos wat mens by Riehlen sou vind nie. Daar is wel sprake van 'n raakpunt tussen Bunyan en Reihlen wat metafories van aard, maar nie visueel van aard is nie. Bunyan het ook gewoon inspirasie gaan put uit wat sy tyd meer as 'n eeu lank in gravures en embleemboeke te bied gehad het (sien die tabel bo) - of dit nou deur kunstenaars van die Teenhervorming of die Protestante Hervorming uitgebeeld was.<ref name="Renders2016" /> Daar word soms aangevoer die Stuttgartse prediker Sixt Karl Kapff het Reihlen gehelp om die piëtisme (as godsdienstige stroming van die Protestantisme) in die woorde van Jesus teen die einde van die Bergrede (Matteus 7:13-14) in beeld vas te vang, deels gegrond op sy publikasies<ref>Vergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: ''Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus'' Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 335: Reihlens theologischer Berater Sixt Carl Kapff hatte durch verschiedene Schriften die Bildgestaltung vorbereitet und begleitet. Seit 1850 wandte er sich in seinen Veröffentlichungen verstärkt Fragen der Sozialpolitik, Moral und Lebensgestaltung zu [...] Als Beispiele seien genannt: Vortrag über die ''Sonntagsfeier'' (1850); ''Die Revolution, ihre Ursachen, Folgen und Heilmittel'' (1851); ''Das Hazardspiel und die Nothwendigkeit seiner Aufhebung'' (1854); ''Erziehung und Ehe, behandelt in vier Predigten'' (1855); ''Der glückliche Fabrikarbeiter'' (1856).</ref> deels gegrond op die aanname van enge korrespondensie tussen hom en die familie.<ref>Vergelyk: Kapitel 4: Zwischen Konsolidierung und Resignation Der württembergische Pietismus im Vormärz; 'Hauptweg und Nebenwege'. In: ''Arbeiten zur Geschichte des Pietismus: Im Auftrag der Historischen Kommission zur Erforschung des Pietismus'' Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, S. 336: In Korntal hatte Kapff seinerzeit einen Aufsatz »Ueber das tausendjährige Reich und die Wiederbringung« geschrieben, aber nie veröffentlicht. Ein Sohn von Charlotte Reihlen fertigte später eine Abschrift des Aufsatzes an, die Kapff mit dem Vorsatz versah: » Dieses Heft ist die von Theodor Reihlen gemachte Abschrift eines Aufsatzes, den ich als Pfarrer in Kornthal machte, von dem ich aber nicht wünsche, daß er veröffentlicht wird. Er ist nur für tiefer denkende bekehrte Christen. Die Welt kann das nicht gehörig würdigen, versteht es nicht und würde es leicht mißbrauchen. S. C. Kapff.«</ref> Volgens Friedrich Gustav Lang is dit onwaarskynlik dat Kapff haar van raad bedien het - in die kunswerk is daar 'n tweeledige uitkoms, en Kapff het heimlik die ''apokatastase'' aangehang, waar daar net één uitkoms kan wees, naamlik: "dat aan die einde van hierdie wêreldbedeling alle mense tot God sal terugkeer en salig sal word."<ref>[[WAT]] s.v. apokatastase; want, as elke knie dan by die wederkoms voor Christus sal buig en as Saligmaker bely, dan sal almal mos gered wees?</ref> Maar wat baie belangrik is: Reihlen sien goeie dade as "vrugte van die geloof", en nie as toegangsvoorwaardes na die hemel toe, soos sy so dikwels van beskuldig is nie. In die bovermelde boekie word dit dan ook duideliker as in die beeld self.<ref name="Lang102.105">Lang, F.G. 2014. Charlotte Reihlen (1805–1868). Lebensweg und Zwei-Wege-Bild. In: ''Kleine Schriften des Vereins für württembergische Kirchengeschichte''. Stuttgart: Verein für württembergische Kirchengeschichte, S. 102–105</ref> == Reihlen se invloed op ander werke == In die ''Catéchisme en images'' (1908), 'n Katolieke kategismeboek met beelde, ook later in Nederlands beskikbaar,<ref>[https://web.archive.org/web/20250419132945/https://prentencatechismus.org/uncategorized/de-geboden-derde-gebod-van-god-heilig-steeds-de-dag-des-heren/ Prentencatechismus. De geboden - Derde gebod van God - Heilig steeds de dag des Heren]</ref> tref mens beeld Nommer 32 aan, betreffende die Derde gebod van God. Wat onmiddellik opval is die straatuitleg van die Franse dorpie wat op 'n druppel water lyk na ''Die smal en die breë weg''. Hierdie keer lei alle paaie egter reguit kerk toe.<ref>[https://web.archive.org/web/20240623201604/https://missiondesainteanne.wordpress.com/wp-content/uploads/2018/09/catc3a9chisme-en-images-1908-toutes-les-pages.pdf Catéchisme en images, 1908]</ref><ref>Kyk ook na die jukstaponering in die 2015-voorlegging van [https://web.archive.org/web/20240701000324/http://d284f45nftegze.cloudfront.net/julianlutz/Breiter-schmaler-Weg.pdf Brigitte Hufenbach, cand. Soz. Arb. en J. Thomas Hörnig, Prof. Dr. theol. habil.], bl. 15</ref> == Suid-Afrika == === ''De bre(e)de en de smalle weg'' === In die ''350 Jaar: NG Kerk'' (2002) dien die ''De breede en smalle weg'' in die voorhuis as aanduider van Christelike herlewing onder die kudde - iets waarvoor die dominees en gemeentelede al sedert die 1860's voor gebid het.<ref>Hofmeyr, G. (red.). 2002. ''N.G. Kerk 350 : eenhonderd bakens in die geskiedenis van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, 1652-2002'' Wellington: Lux Verbi, bl. 120-121: Die herlewings van 1860 tot 1862 en dié wat vanaf 1874 gevolg het, het 'n blywende invloed op die NG Kerk gehad en het 'n groot bydrae gelewer tot die evangeliese karakter van die kerk. Dit het baie positiewe gevolge gehad: [...] Die bekende uitbeelding van die smal en breë weg wat vroeër talle lidmate se mure versier het. Dit was tipies van die spiritualiteit van die herlewingsgesindes en toon die maklike en algemeen bewandelde breë weg wat uitloop op die hel. Die trein op die breë weg weerspieël ook die agitasie teen Sondag - plesiertreine waarby Kaapse herlewingsgesindes betrokke was . Die smal weg lei verby die Kruis na die Hemelstad. Die Alsiende Oog van God word ook uitgebeeld. [...] Hierdie banier weerspieël die piëteit van herlewingsgesindes.</ref> Maar sonder 'n vaste tydlyn wat verkoopsyfers, verspreiding en afsetgebied aandui, kon die plakkaat netsowel as gerieflike breinkaart (''mind map'') of [[eselsbrug|eselsbruggie]] gedien het, net so onmisbaar as 'n atlas in die Aardrykskundeklas. Dit moes vir sy tyd vernuwend gewees het; geen resitasies of Bybelverse of kernwoorde op abstrakte wyse uit die kop soos 'n papegaai vir die kategese leer nie: Gods wette word nou sonder sukkel op grafiese wyse voorgestel, saamgevat en opgesom. En boonop in kleur ook, nie bloot swart-en-wit nie. Hoe dan ook, waar daar 'n vraag is, is daar 'n aanbod: In Oudtshoorn se wêreld was selfs afdrukke van ''De breede en de smalle weg'' by die Jodewinkel verkrygbaar.<ref>[https://scholar.sun.ac.za/bitstream/10019.1/51707/1/weil_inskakeling_2000.pdf Weil, T. 2000. Die inskakeling van die Jode by die Afrikaanssprekende gemeenskap op die platteland van 1880 tot 1950. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch, p. 86; met as bron - Sue van Waart, 1990, ''Paleise van die pluime'', bl. 63]</ref> 'n Mens moet waak teen veralgemenings, maar dr. Franz Bachmann skryf wel in sy boek ''Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen'' (1901), tydens sy ses jaar wat hy in die Kaapkolonie, Natal en Pondoland deurgebring het, die volgende oor die [[Hopefield]]-omgewing spesifiek, wat toon dat godsdienstige afbeeldings in die Afrikanerhuis, ongeag die oorsprong, geen vreemde gesig was nie:<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/S%C3%BCd_Afrika/gjEPAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Wand-bilder%20Papier%20Katholizismus&pg=PA85&printsec=frontcover Bachmann, F. 1901. Hopefield. In: ''Süd-Afrika: Reisen, Erlebnisse und Beobachtungen''. Berlin: Hermann Eichblatt, S. 85]</ref> {| class="wikitable" ! scope="col" style="width: 300px;" | Oorspronklike Duits (1901) ! scope="col" style="width: 300px;" | Afrikaans |- |Als Kuriosität seien die überall anzutreffenden bunten Wandbilder von gepretztem Papier erwähnt, die Christus, die Jungfrau Maria und verschiedene Heilige, in den grellsten Farben gedruckt, darstellen. Man glaubt in einem katholischen Lande zu sein. Aber von Katholizismus haben die Leute doch kaum dem Namen nach eine Ahnung! Die Bilder werden meist von herumziehenden Hausierjuden verkauft. || As 'n soort eienaardigheid tref mens orals bont muurskilderye van geperste papier aan, wat Christus, die Maagd Maria en verskeie heiliges uitbeeld, wat in die skelste kleure gedruk is. 'n Mens sou dink jy bevind jou in 'n Katolieke land. Maar die mense het nie die vaagste benul wat katolisisme is nie, laat staan nog die naam! Die skilderye word meestal deur rondtrekkende Joodse smouse verkoop. |} Die Nederlandse weergawe, ''De breede en de smalle weg'', is in Suid-Afrika as Africana bekend. Volgens [[C.G.S. de Villiers]] (1894-1978) het geen plaasvoorhuis (in die Overberg-distrik, hier in sy boek meer in die besonder [[Caledon]] en [[Bredasdorp]] waar hy gereeld as kind rondgereis het) ''De Breede en de Naauwe Weg'' ontbreek nie.<ref>De Villers, C.G.S. 1964. ''Medereisigers''. Kaapstad: Tafelberg Uitgewers, bl. 85 & 86: Toe ek as jong seun saam met Pa en Ma by Pa se suster, ouma Swart, op Elandsdrif, Bredasdorp, gaan kuier het, was dit die gebruik om op Agterdeur te gaan uitspan voordat die laaste skof langs die Rooistrandveld en Elim aangepak word. Oom Elie en tant Let Groenewald was nie familie van ons nie; Pa en Ma het hulle net baie goed geken. [...] Tant Let se voorhuis was baie klein en het geblink van sindelikheid. Die vier vergrote portrette van die egpaar se ouers het feitlik die hele muurspasie bedek, maar daar was darem nog plek vir ''De Breede en de Naauwe Weg'', wat vanslewe in geen plaasvoorhuis ontbreek het nie.</ref> Volgens sy agterkleinniggie,{{voetnota|C.G.S. de Villiers se ouma was Susanna Magdalena Martha du Toit (30.9.1811 - 18.9.1901), wat weer Suzanne van Rensburg se oumagrootjie was. Albei skrywers maak melding van die plaas Elandsdrif, en die geboortedatum 1811 en dat sy in 1829 met 'n De Villiers van Caledon getroud is.}} 'n Bredasdorper, Susanna Magdalena Martha van Rensburg (gebore Swart; 1919-1974),<ref>[https://web.archive.org/web/20250419133409/https://www.graves.eggsa.org/westerncape/Bredasdorp_Urban/Bredasdorp-nuwe-BP/R%20-%20Vanne%20__%20Surnames%20-%20R/DSCF1790.JPG eggsa.net: eGGSA Graves - Western Cape - RENSBURG Susanna Magdalena Martha, van nee SWART 1919-1974.]</ref> is hul "Breede en de smalle weg" in die spens aangetref, maar dit was op 'n plek gehang waar mens dit nooit kon miskyk nie. In die postuum gebundelde ''Breë weg, smalle weg'' (1978) oor haar Bredasdorpse jeug,<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/kann003gesk02_01/kann003gesk02_01_0009.php Kannemeyer, J.C. 1983. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur''. Band 2. Kaapstad, Academica.]</ref> wat stukke bevat wat tussen 17 Augustus en 19 Oktober 1971 deur die SAUK uitgesaai is, glo sy dat die kunswerk "tot dertig, veertig jaar gelede" nog (dus, 1930's tot 1940's) seker in elke tweede Afrikaanse huis te sien was.<ref name="VanRensburg.1978">Van Rensburg, S. 1978. ''Breë weg, smalle weg''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 1-6</ref> ==== Vervreemding ==== Oormaatproduksie en -verspreiding. Die Hollandse taal wat die teks met verloop van tyd ontoeganklik gemaak het. En bowenal, die kyker, wat totaal en al van die oorsprong, ontwikkeling en die bedoeling van die werk vervreem is, en hulself nie meer daarin kan vind nie.<br> Wat kan skeefloop?<br> Die onkunde dwing die kyker om hom eenvoudig te verlaat op indrukke van elke kwasveeg, [[Hineininterpretierung]] deur die eietydse waardes of verwysingsraamwerk daarop af te dwing (soms met 'n tikkie humor), of dit laat die persoon eenvoudig net koud. Met ander woorde, die plakkaat word in wese 'n Rorschachtoets wat die kyker se eie gedagtegang blootlê. Oplaas kry mens die bewoording, soos geuiter deur die karakter Jos Goosen wat terugdink aan sy jongdae, in [[Harry Kalmer]] (1956–2019) se fiksieboek ''Die man met die dertien kinders'' (1998):<ref>Kalmer, H. 1998. ''Die man met die dertien kinders''. Kaapstad: Queillerie-Uitgewers, pp. 2-3.</ref> {{cquote| "de smalle weg en de breede weg"<br> Ek is seker ons het nooit daardie naam in ons huis gebruik nie.<br> Dit het ek eers later iewers gehoor of in 'n boek gelees. "De smalle weg en de breede weg". Of was dit andersom? "De breede weg en de smalle weg."<br> Vir my was dit net 'n prent in die gang. Dié tipe kitsch wat deesdae weer in die mode is. Hoogmode. Met dieselfde selfbewustheid as drie eendjies in 'n ry teen die muur, geborduurde Bybeltekste, aforismes ("Wat is 'n huis sonder 'n moeder?") en prentjies van die Voortrekkermonument op volstruiseiers. Die prent het reg teenoor die kleinhuisiedeur gehang. Die mense (almal wit) was in swart geteken. Die hele skildery was gebaai in die oranjerooi vlamme van die hel waarheen die mense op die breë weg op pad was. In die hel was daar duiwels, sondaars, krullende slange en (heel regs in die agterste hoek as jy geweet het waar om te kyk) twee swart mense met gepynigde uitdrukkings op hul gesigte. As die kleinhuisiedeur oop was terwyl jy op die toilet sit, kon jy (sonder om eers op te staan) duidelik sien dat die mense op die breë weg baie meer pret het as dié op die smal weg. }} Gaan mens egter terug na die stuk van Suzanne van Rensburg (gebore in 1919, let wel), gelewer aan die SAUK in 1971, stel sy dit onteenseglik dat niemand werklik geweet het waar ''De breede en smalle weg'' vandaan gekom het nie, en sy self het duidelik geen benul hoe oud die werk regtig is nie:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Die kunstenaar is onbekend, maar dat hy 'n Skrifgeleerde van formaat moes gewees het, betwyfel ek nie, want op daardie prent is daar nie minder as sewentig vers-en-kapittel-aanhaling uit die Bybel nie. Maar boonop was daardie kunstenaar en Skrifgeleerde ook 'n ware kenner van die Victoriaanse modes, want sy keuse vir elke okkasie was doodreg. Die vroue op die breë pad, met hul ingegorde middeltjies, wipstert-busselrokke, parasols en yslike hoede waarin opgestopte voëls nes maak, is toonbeelde van Victoriaanse kuisheid en korrektheid. Die mans daarenteen, met hul Victoriaanse sjarme van buigings en verleidelike gebare, pluiskeil en swaelstertpakke, is die ware wolwe in skaapsklere van daardie era. }} Oor die kleredrag sê sy dan net, mens moet seker dankbaar wees dat daardie honderd siele op die Breë Weg nie in hippieklere aangetrek was nie: "Die Victoriaanse klere besorg darem 'n mate van kuisheid aan al die sondige tonele daar op die breë pad." By ''De Balzaal'', merk sy op, is daar 'n paar danspare op die grondverdieping besig om so 'n "ekskuus my vir die wals" in hul wipstert-rokke te dans. Sy vind dit ook effe vreemd by ''De Speelbank Sociëteit'', dat 'n man buite die venster aan 'n tou om sy nek swaai - "en dit nogal met sy hoed op".<ref name="VanRensburg.1978" /> Van Rensburg kan glad nie die kloutjie by die oor kry waarom treinry sonde is nie:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Hoër op, waar die pad nouer word, maak hulle oorlog, wat natuurlik 'n groot sonde is. Agter die voetsoldate ry 'n trein verby, maar dat treinry nou ook sonde is, dit kon ek nie kleinkry nie. Hoe op aarde sou Pa, 'n ware gelowige, ons hele gesin dan jaar ná jaar in 'n sondige trein neem om by Ma se familie in die Koeberg te gaan kuier! Nee wat, om die pap darem nou so dik aan te maak, sou selfs ons ou ds. Viljoen met huiwering vul. }} Soos met Kalmer se fiktiewe karakter hierbo, is daar vir haar ook 'n gemis vir iets lekkers vir die kinders, en die betekenis van die diakonessehuis ontgaan haar heeltemal:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Hier is dit rustig en sonder die versoekings van die breë weg, net die kastyding des geestes en des vleeses. Die bedrywighede op daardie smal paadjie is minimaal en ons kinders se groot beswaar was dat daar niks lekkers op daardie pad gebeur nie... nie eens kinders wat onskuldige speletjies soos "Ring-a-rosie", Ly of gly, Vroteier, "In and out the windows", en "Walking on the green grass" speel nie. Met pandspeletjies kon jy darem nog die kat in die donker knyp... en dit was nou vir jou sonde, doodeenvoudig sonde. Die enigste geboue op daardie pad is 'n kerk, 'n kinderhuis vir in die eg gebore kindertjies, 'n diakonessehuis vir oues van dae en 'n Sondagskool... en meneer die kunstenaar, wat dan van die Kinderkrans? }} Nadat sy 'n wandelingbeskrywing na die Goue Poorte gegee het, kan sy afsluit met:<ref name="VanRensburg.1978" /> {{cquote| Nou is ons reis voltooi. Jy waag dit skaars om om te kyk, want daar ver links lê die rookwalms van die bose plek en hier skuins onder 'n diep kloof met die goue reënboog daaroor gespan. Maar reg daarbo? O, aarde bedek my en heuwels val op my... die Alsiende Oog in die driehoek.}} Sy vergelyk dan daardie oog met dié van 'n speelgoedwinkelier op Bredasdorp wat niks misgekyk het nie, en haar skuldgevoel toe 'n ballonnetjie eendag per ongeluk in haar hand beland en gaan teruggee het. Daarop het die winkelier gesê: "Ek het jou gesien met hierdie groot oog", en hy rek die oog so wawyd oop, net soos daardie oog op die plakkaat.<ref name="VanRensburg.1978" /> ==== Reihlen 'herontdek' ==== Wanneer presies die naam Reihlen bekend geword het in die Afrikaanse taalruimte is moeilik te sê, behalwe dat dit nogal saamval met die uitgee van die moderne Afrikaanse weergawe sedert 1997, asook die aansluiting van die internet. Nog in 1995, in die ''Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal'', rondom die etimologie van Afrikaanse spreekwoorde, word daar nie 'n dooie woord gerep oor Reihlen nie:<ref>Pretorius, J.C. 1995. Waarom sê ons so? Afrikaanse spreekwoorde uit die pionierstyd - ''Tydskrif vir Volkskunde en Volkstaal'', 51(2), November, pp 1-59; hier spesifiek bl. 15 & 16</ref> {{cquote| '''Die breë en die smal weg''' - Teen die einde van die negentiende en begin twintigste eeu het 'n godsdienstige prent, bekend as "De breede en de smalle weg", in talle huise teen die muur gehang. Dié prente is nog tot in die twintigste eeu as pryse in Sondagskole uitgedeel. Die prent beeld die weg van dood en verdoemenis en dié van lewe en redding uit. Die breë weg aan die linkerkant lyk baie aanloklik met aanwysings soos welkom, danssaal, wêreldsheid, herberg, Sondagontheiliging, dobbelhuis, leningsbank, lotery, teater en ander. Orals staan groepe mense gesellig rond. Daar is ook ' n trein. Mens moet onthou dat daar met die koms van die stoomtrein groot teenkanting van die Kerk se kant was, omdat die treine ook op Sondae sou loop. Die breë weg eindig bo aan die linkerkant van die prent in die ewige vuur. Die smal weg aan die regterkant is baie steil en moeilik, met aanwysings soos lewe en redding, weg van redding, Sondagskool, diakonessehuise en ander. Daar is baie minder mense wat hierdie weg, wat in die Hemelse Jerusalem eindig, volg. Bo in die middel van die prent is die alwetende Alsiende Oog. By elke persoon of groep persone is 'n Bybelteks wat na een of ander gedeelte van die Ou of Nuwe Testament verwys. Bekende uitdrukkings in dié verband is: '''Die breë weg opgaan of bewandel''' - 'n sondige lewe lei.<br> '''Die smal pad''' - die lewenswyse na die ewige lewe }} [[Abraham H. de Vries]] ontleed ''Gebet van Tities Tokaan'', wat in ''Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal'' (1998) verskyn, waarin Jeremias die smalle weg bewandel het, en tog, net soos Job en sy kinders, geteister is met teenslae. En Tities, as voorbidder vir Jeremias, plaas God onder gebed in die beskuldigdebank. Dit is hier waar die woord "Swabiese tekening" duidelik gebruik word:<ref>De Vries, A.H. 1998. ''Kort Vertel: Aspekte van die Afrikaanse Kortverhaal''. Amsterdam: Suid-Afrikaanse Instituut, p. 58</ref> {{cquote| Selfs al sou die leser hier nog Heere die eerlike erns van 'n bidder gun, volg net daarna 'n openlike klag ("maar toch Heere, jy het nie pad langs gehou met Jeremias nie") want Jeremias het hom in die laaste tyd goed gedra; hy het, sou 'n mens in terme van die bekende '''Swabiese tekening''' van die Breede en die Smalle kon sê - op die smalle weg gebly, teenoor die Heere wat nie padlangs gehou het nie, afgedwaal het. Om niemandal, al die vroomheid, Jeremias se melkbokke word deur die weerlig doodgeslaan. }} Op 24 Desember 2010 verskyn in ''Die Burger'' die artikel getiteld "Kersfees in die Klein-Karoo" (waarin Abraham de Vries die Karoo-Kersfees van sy jeug onthou, nes hy vantevore al in [https://www.dbnl.org/tekst/_nee003200601_01/_nee003200601_01_0106.php ''Neerlandia'' (2006) gemaak het]), waarin die kind op sy naam genoem word:<ref>[https://discover.sabinet.co.za/search?Search=%22reihlen%22&ProductType=allcontent Sabinet Discovery s.v. reihlen, toegangs: 18 April 2025.]</ref> "[...] van 'n Nederlandse afdruk van die toneel wat die koopmansvrou uit Zwabe, '''Charlotte Reihlen'''-Mohl, in 1866 in Stuttgart laat maak het na die dood van haar tweede seuntjie." ==== Post-millennium ervaringe ==== Die gevoelservaring van ''De breede en smalle weg'' is na die millenniumwending uiteenlopend, na gelang van die persoonlikheid: Pleks daarvan dat die individu bevryding en die losmaak van slaafse kerkdogma sou ervaar, soos die Piëtisme beoog het, word die afdruk van ''De breede en smalle weg'' vir die kyker net nog 'n slaanstok in die hand van die kerk en samelewing om mee gelooi te word.<br> Callie Roos spreek byvoorbeeld kritiek uit teen hierdie tweeledige manier van dink en doen. Want beelde soos "die smal weg teenoor die breë weg" vorm deel van 'n raamwerk, wat meebring dat Christene hulself voortdurend vertel dat hulle nooit goed genoeg is nie, tot mislukking gedoem is, en op die lange duur eenvoudig tou opgooi. In alles word die kwaad en die boosheid gesoek. Mens vrees straf, mens vrees die dood. Dit bring pyn en onsekerheid mee. Op hierdie manier word die individu gekondisioneer om by georganiseerde godsdiens netjies in gelid te val (uit selfbehoud), verdere blootstelling word vermy, die dieper betekenis gaan verlore. En dit bring verstarring van die kerk en samelewing mee.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/In_Christus/NOHsDwAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22bre%C3%AB%20weg%22&pg=PT46&printsec=frontcover Roos, C. 2020. ''In Christus: van toeskouer tot spoortrapper''. Johannesburg : Delta Boeke]</ref> Ander verkies weer die getrokke riglyne in 'n uiters chaotiese wêreld. Vir Sonja Goldberg het die plakkaat in die een gastekamer op haar tannie se plaas 'n "onuitwisbare indruk" op haar gemaak. Daar is slegs twee paaie wat gevolg kan word. Maar dit is die klein, lae hekkie van die smal weg wat mense die meeste afskrik.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Kom_saam_Wysheid_vir_jou_lewensreis/v9geEQAAQBAJ?hl=af&gbpv=1&dq=%22bre%C3%AB%20weg%22&pg=PT59&printsec=frontcover Goldberg, S. 2024. Die pad na Jesus toe. ''Kom saam: Wysheid vir jou lewensreis.'' Midrand: Luca Uitgewers]</ref> === ''Die smal en breë weg'' === [[Lêer:Die smal en breë weg Advent 2000 Trust.JPG|duimnael|regs|''Die smal en breë weg'' van Advent 2000 Trust]] In 1997 haal die Advent 2000 Trust die ou plakkaat onder die stof uit, [https://godsanswer.co.za/wp-content/uploads/2019/02/1.-Broad-Narrow-Road.pdf en maak hom brandaktueel], met 'n lokale kleurtjie by.<ref>[https://web.archive.org/web/20140816020736/http://www.godsanswer.co.za/ Advent 2000 Trust, Tuisblad, 16 Augustus 2014]</ref> Teen 2011 is daar oor 'n tydperk van dertien jaar 1,9 miljoen plakkate gedruk en in 32 tale vertaal (waaronder Russies, Chinees en Koreaans).<ref name="VanVelden" /> Teen 2013 is meer as 2,6 miljoen kopieë in 40 tale versprei,<ref>[https://godsanswer.co.za/wp-content/uploads/2019/02/Christus_se_opdrag.pdf Godsanswer: Christus se opdrag (by Properties dui die .pdf-datum op: 23 September 2013]</ref> en is selfs in 2023 nog op die sendingsveld in Mosambiek geslaag, ondanks die sinode van die Gereformeerde Kerk se afkeuring daarvan, vanweë die Jesus-figuur daarop.<ref>[https://web.archive.org/web/20250413200324/https://juignuus.co.za/getuienis-die-bree-en-die-smal-weg/ Venter, A. 2023. Getuienis: Die breë en smal weg. ''Juig!'': 3 Junie]</ref> Die Afrikaanse weergawe heet: ''Die smal en breë weg''. Die plakkaat se numering ondergaan 'n hellevaart: Nommer 1 begin by God, en Nommer 100 eindig by die hel. Die Bybelverse verskyn onderaan die kunswerk. Die kyker word oorval met lewendige, vrolike en aantreklike kleure - ontdaan van die sobere (of sonverbleikte?) kleure van vroeër - maar word ook gekonfronteer met al die nuwe euwels in die Nuwe Suid-Afrika, wat mens links op die Breë Weg kan vind. Of nié vind nie: die treine loop nie meer nie. In stede daarvan vind mens minibustaxi-geweld (of kaping?) op jou drumpel wat botvier; aborsies en straathoere om elke hoek, boonop reg onder die bordjie "Get AIDS Here". Homoseksuele in punkdrag en tatoeëermerke is 'n nuwe toevoeging, maar slawerny is van die baan af. Verkragtig, moord en doodslag woed oral. Betogings met klipgooiery en oorlog met skerpgeskut is moeilik te onderskei. Die Bacchus by die ingang van ouds moes bietjie links lê vir twee doedies in bikini's wat die "Welcome"-banier ophou. Die Smal Weg behou steeds sy plattelandse sjarme, maar die rus en vrede is nou in absolute skrille kontras met die stadsgeweld. Boonop is die hemelpoorte nie meer in 'n mistieke glans gehul of deur steil en nou kronkeldraaie bemoeilik nie, maar toegankliker vir die gelowige. Omdraaikans op die Breë Weg is daar wel, maar die diep versonke kloof tussen die hemel en hel het, anders as op die beeld van 130 jaar tevore, nou heeltemal onoorbrugbaar geword. Ook hiervoor is 'n logiese rede. In 'n onderhoud met ''Maroela Media'' in 2021, onthou André Venter, wat die plakkaat laat ontwerp het, hoe hy as 5-jarige die heel eerste keer 'n afdruk van ''De breede en de smalle weg'' in sy oupa se huis gesien het. Die indruk op hom was iets ontsaglik. Al kon hy nie Nederlands lees nie, was die beeld vir hom genoeg. Maar hy vind egter geen ongenuanseerde bekeringspad daarop nie.<ref name="VenterMaroela2021" /> Die tweestryd het hy in sy ouerhuis ondervind: sy pa was 'n wonderlike mens, maar egter alkoholis. Boonop moes André, as kind, 57 keer trek en by 27 verskillende skole aanpas. Sy ma het André die noue weg laat bewandel en stabiliteit gebring. Hy het die verkeerde goed by sy pa gesien, maar sy ma het die mooi kant gebring: "Dus, die verkeerde en die regte pad."<ref name="VenterMaroela2021" /> In die 1980's het sy pa tot bekering gekom, nadat André (nou al getroud en op universiteit) hom tussen die boemelaars gaan uithaal en weggedra het.<ref name="VenterMaroela2021" /> André Venter werk eers in die staatsdiens op 'n plaas in Hartbeespoortdam, bring sy eie onderneming op die been en vestig hom in die boubedryf. In sy werk beleef hy self 'n noue ontkoming op sy lewenspad, want hy was lief vir spoed en het een aand op pad in 'n trop beeste vasgery. Hy is gelukkig: met slegs 'n paar skraapmerke kom hy verder ongedeerd van die ongelukstoneel af. Hy betrek sy neef, wat toe self alkoholis was, om houtwerk vir hom te doen, op die een voorwaarde dat hy die drank moet los. As deel van die neef se rehabilitasie, besoek hulle saam een dag die NG Kerk (Venter is eintlik lidmaat van die Gereformeerde Kerk), en tydens die erediens vra die predikant: "Waar is die ou prent waar mens sommer kan sien watter sonde die mense doen?". Op daardie oomblik het Venter besef waarom sy lewe op die Botswanapad gespaar is.<ref name="VenterMaroela2021" /> Die afdrukke van die plakkaat wissel van hand na hand, en het al onder meer antwoord gegee in Sierre Leone, Kenia, op 'n skip in Italië, Alaska, Nieu-Seeland, ens. Nog 'n paar plakkate is al gedruk, by name ''Hemel of Hel'' (wat vier jaar geduur het om te ontwerp), ''God se Antwoord'', ''Die Grootste Wet'' en ''Christus se Opdrag''.<ref name="VenterMaroela2021">[https://web.archive.org/web/20210225074838/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/die-reispad-na-die-hemel-of-hel/ Stoltz-Masson, E. 2021. Die reispad na die Hemel of Hel. ''Maroela Media''. 21 Februarie.]</ref> H. Londt word as die tekenaar, volgens Van Velden, aangedui.<ref name="VanVelden" /> ==== Poststrukturalistiese en postmoderne analise ==== Van Velden ontleed in haar 2011-verhandeling die eietydse Afrikaanse weergawe deur 'n poststrukturele en postmoderne lens. Aangesien ''Die smal en breë weg'' baie letterlik vertolk word, pas hierdie ondubbelsinnigheid nie so lekker in die postmoderne kraal nie. Voorts word daar nie te veel by die Piëtisme stilgestaan nie, ook nie gelet op die 1866-voorganger se oorspronklike bedoeling of sy geleidelike daling in gewildheid nie, ook skort diskoers vanuit Duitsland (die kunswerk se heimat), want die waarheid is immers 'n oop en relatiewe begrip. Voorts word uit die oog verloor dat die kunswerk, 'n ''tydsdokument'' is, net soos enige spotprent ook, net soos die verhandeling, en die postmodernisme as stroming self. Die hele hoofstuk kon met daardie een sin saamgevat word: "Hierdie oorvereenvoudigde illustrasie van Bybelse begrippe van eskatologie, sonde en verlossing ondersteun ‘n eksklusiewe, swart-op-wit teologie wat myns insiens indruis op post-strukturalistiese en postmoderne sienswyses."<ref name="VanVelden">[https://scholar.sun.ac.za/server/api/core/bitstreams/27ae15d6-7ed3-491a-aebd-45dc656f558a/content Van Velden, C.M. 2011. 'n Weg na betekenis: 'n gevallestudie van letterlike en figuurlike ikonografie van Bybelse eksegese. Ongepubliseerde M.Phil-verhandeling. Universiteit van Stellenbosch.]</ref> Die volgende kritiekpuntjies is geopper:<ref name="VanVelden" /> * Die letterlike vertolking is fundamentalisties, is gegrond op die idee van absolute waarhede, universele finaliteit, terwyl die Bybel metafories en misteries vertolk moet word.<ref name="VanVelden" /> Dit is nog 'n kenmerk van die postmodernisme: die idee van "desentrering": die gedagte dat daar geen stabiliteit, outoriteit of sentrum bestaan nie.<ref name="ViljoenCloete" /> * Daar is te veel "binêre teenoorgesteldes, obsessiewe klassifikasie en hiërargieë".<ref name="VanVelden" /> * Die ''Soek jouself! Waar is jy op pad heen?'' en ''Is jy tevrede met jou toekoms?'' bied 'n 'didaktiese en dreigende toonaard' en die anonieme kunstenaar skep rondom homself 'n 'eiegeregtige outoriteit', asof die skepper "die gesag het" om so 'n "verdoemende uitspraak" te lewer. "Die kunstenaar se begrip van die gekose teksgedeeltes [word] as finale antwoorde voorgehou."<ref name="VanVelden" /> * Vrees of geforseerde belydenis word by die kyker aangewakker.<ref name="VanVelden" /> * Dit is nie mooi dat diegene met gestremdhede letterlik gekoppel word aan Matteus 18:8, Markus 9:45 en Lukas 15:8, en feitlik niemand op die Smal Weg enige sigbare gebreke het nie.<ref name="VanVelden" /> * Die teksverse word té gefragmenteerd aangebied<ref name="VanVelden" /> (ironies, want fragmentering is deel van die postmoderne kuns).<ref name="ViljoenCloete" /> 'n Mens se oog begin by die poorte, en volg padlangs tot die gesigseinder waar jou lot op jou wag. Daar is geen "parallelle chronologie" in die gegewe verwysings wat met ‘n bestaande Bybelgedeelte aangaande die finale oordeel, verlossing of verderf vergelyk kan word nie. Ook, nog 'n probleem: die nommers volg ook nie die pad wat die oog sou volg nie. Sy voel dus "dat die plakkaat meer integriteit sou gehad het sonder die byvoeging van Bybeltekste."<ref name="VanVelden" /> * Deur die onoorkomelike kloof word daar op 'n letterlike wyse gesê dat daar geen integrasie tussen die paaie is nie; met ander woorde, as die persoon verkeerd kies (want sy voorland is immers die algehele afrekening van die slegte), word die persoon deur immoraliteit verswelg - geen nuanses of uitsonderings kom voor nie.<ref name="VanVelden" /> * Terwyl kuns veronderstel is om 'n "spirituele leefwêreld te skep waarin veelvoudige interpretasies en vrye denke aangemoedig word, wil dit voorkom of ‘n estetika van letterlike ikonografie dikwels die teenoorgestelde aanmoedig." Sy erken egter die didaktiese aard daarvan. Die kyker word soos 'n kind benader, en dié se oordeelsvermoë word ondergeskik aan die beeld se 'finale' betekenis.<ref name="VanVelden" /> * Evangelisasie benut die kweek van geestelike identiteit en die materiële kultuur; en hierdie veilige groepsidentiteit kan as verdedigingsmeganisme aangewend word wanneer die groep bedreig voel. En verdediging is immers die fondament waarop propaganda berus, wat weer die didaktiek benodig. "Aansluitend by die kwessie van herhaling, volg die kwessie van massaproduksie en verbruikerskultuur" [...] "hierdie weergawe [is] in al die Suid-Afrikaanse landstale beskikbaar, versprei oor Suider-Afrika heen en beskikbaar vir so min as R10 ‘n plakkaat".<ref name="VanVelden" /> Die verspreidingsyfer is wel so hoog, erken sy meer as een keer weer, juis vanweë die letterlikheid daarvan, en erken self sukses word gekoppel aan syfers<ref name="VanVelden" /> (wat ironies genoeg 'n kenmerk is van die postmodernisme: die omarming van die massakultuur, gepaardgaande met die verspreiding (dispersie) van mag en toeganklikheid onder die menigte):<ref name="ViljoenCloete">[https://web.archive.org/web/20250417074514/https://www.litterm.co.za/2021/04/22/postmodernisme-2/ Cloete, T.T. & H. Viljoen. reds. ''Literêre terme en teorieë''. s.v. "postmodernisme" (geraadpleeg 17 April 2025)]</ref> {{cquote| Dit wil dus voorkom of hierdie plakkaat juis suksesvol is omdat dit die behoeftes van die gemeenskap waarop dit gerig is, op 'n letterlike wyse weerspieël in die visuele narratief. - p. 24<br> ---<br> Dit wil voorkom of juis die 'letterlikheid' daarvan dikwels as trekpleister dien. Al kan hierdie gewildheid onder meer toegeskryf word aan ‘n skynbare eksegetiese toeganklikheid, is daar baie meer faktore wat inspeel op die aanskaffing en aanwending van letterlike Bybelse ikonografie. - p. 27<br> ---<br> Vanuit ‘n hermeneutiese benadering, is dit duidelik dat oordrewe letterlike beeldmateriaal as interpreterende teks maklik faal. Hierdie tipe beeldmateriaal geniet desnieteenstaande steeds geweldige populariteit." - p. 27<br> ---<br> Die feit dat hierdie spesifieke uitbeelding van ''Die Smal en Breë Weg'' steeds aandag (in miljoene) geniet, in ‘n wye verskeidenheid tale vertaal en gedruk is, en oor die wêreld heen versprei word byna 150 jaar nadat dit die eerste maal die lig gesien het en oor kontinente heen getrek het, is merkwaardig. - p. 28 }} Sy het egter groot lof vir Willem Boshoff se ''Bread-and-Pebble Road Map'' (wat uit klip en sand bestaan met Arabiese name op), wat elke liewe grens van denkwyse en vooroordeel en hiërargie uitdaag - insluitend kerkdogma - maar kom uiteindelik tot die besef die werk is nie juis geskik vir die sendingveld nie, daarvoor is die visuele taal grootliks beperk tot die grense van die kontemporêre kunsgalery, met 'n uitgelese groepie. Dit voer " 'n redelike elitistiese bestaan. Nie alleen is die kontemporêre uitstalruimte 'n ontoeganklike area vir groot getalle mense in Suid-Afrika nie, maar Boshoff se visuele taal blyk ook eksklusief tot 'n klein minderheid individue te spreek wat opgelei is in kontemporêre (en veral postmodernistiese) vorme van visuele interpretasie."<ref name="VanVelden" /> Tot haar slotsom, glo sy, kan daar net dalk 'n goue middeweg tussen die twee werke wees.<ref name="VanVelden" /> == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{de-vertaal|Special:PermanentLink/253812161|Charlotte Reihlen] }} {{Normdata}} [[Kategorie:Skilderye]] [[Kategorie:Christendom]] km0o88gpc37c25vvpb98n8yoj6r0psr 0 82926 2908672 2854301 2026-06-02T05:59:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908672 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = Ochna |image = Mickey Mouse bush.jpg |image_caption = ''[[Ochna serrulata]]'' |display_parents = 2 |taxon = Ochna |authority = [[Carl Linnaeus|L.]], 1753 |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = * ''Biramella'' <small>Tiegh.</small> * ''Campylochnella'' <small>Tiegh.</small> * ''Diporidium'' <small>H.L.Wendl.</small> * ''Diporochna'' <small>Tiegh.</small> * ''Discladium'' <small>Tiegh.</small> * ''Heteroporidium'' <small>Tiegh.</small> * ''Jabotapita'' <small>Adans.</small> * ''Monoporidium'' <small>Tiegh.</small> * ''Ochnella'' <small>Tiegh.</small> * ''Pentochna'' <small>Tiegh.</small> * ''Philomeda'' <small>Noronha ex Thouars</small> * ''Pleodiporochna'' <small>Tiegh.</small> * ''Pleopetalum'' <small>Tiegh.</small> * ''Polyochnella'' <small>Tiegh.</small> * ''Polythecium'' <small>Tiegh.</small> * ''Porochna'' <small>Tiegh.</small> * ''Proboscella'' <small>Tiegh.</small> |}} '''''Ochna''''' is 'n [[genus]] van 79 [[spesies]] bladhoudende [[Boom|bome]] en [[struik]]e wat aan die rooihoutfamilie ''[[Ochnaceae]]'' behoort. Hierdie bome is [[inheems]] aan die tropiese boomveld van [[Afrika]], die [[Maskareense eilande]] en [[Asië]]. Die genus se naam kom van die Griekse word ''Ochne'', wat wilde peer beteken, omdat die blare baie dieselfde lyk. Sekere spesies, soos die [[fynblaarrooihout]] word as dekoratiewe plante gekultiveer. == Spesies == Daar is 79 spesies in die genus:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:28076-1</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Ochna afzelii]]'' <small>[[Robert Brown (botanis)|R.Br.]] ex Oliv.</small> * ''[[Ochna afzelioides]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna andravinensis]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Ochna angustata]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna apetala]]'' <small>Verdc.</small> * ''[[Ochna arborea]]'' <small>[[William John Burchell|Burch.]] ex DC.</small> * ''[[Ochna atropurpurea]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ochna bakeriana]]'' <small>Kuntze</small> * ''[[Ochna barbertonensis]]'' <small>T.Shah</small> * ''[[Ochna barbosae]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna baronii]]'' <small>(Tiegh.) Callm. & Phillipson</small> * ''[[Ochna beirensis]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna boiviniana]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Ochna bracteosa]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> * ''[[Ochna braunii]]'' <small>Sleumer</small> * ''[[Ochna calodendron]]'' <small>Gilg & Mildbr.</small> * ''[[Ochna ciliata]]'' <small>Lam.</small> * ''[[Ochna cinnabarina]]'' <small>[[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg</small> * ''[[Ochna citrina]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna comorensis]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Ochna confusa]]'' <small>Burtt Davy & Greenway</small> * ''[[Ochna cyanophylla]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna dolicharthros]]'' <small>F.M.Crawford & I.Darbysh.</small> * ''[[Ochna gamblei]]'' <small>King ex Brandis</small> * ''[[Ochna gambleoides]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna gamostigmata]]'' <small>Du Toit</small> * ''[[Ochna glauca]]'' <small>[[Inez Clare Verdoorn|I.Verd.]]</small> * ''[[Ochna hackarsii]]'' <small>Robyns & Lawalrée</small> * ''[[Ochna hiernii]]'' <small>(Tiegh.) Exell</small> * ''[[Ochna holstii]]'' <small>Engl.</small> * ''[[Ochna holtzii]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna humblotiana]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Ochna inermis]]'' <small>(Forssk.) Schweinf.</small> * ''[[Ochna insculpta]]'' <small>Sleumer</small> * ''[[Ochna integerrima]]'' <small>(Lour.) Merr.</small> * ''[[Ochna jabotapita]]'' <small>L.</small> * ''[[Ochna katangensis]]'' <small>De Wild.</small> * ''[[Ochna kirkii]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Ochna lanceolata]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Ochna latisepala]]'' <small>(Tiegh.) Bamps</small> * ''[[Ochna leptoclada]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Ochna leucophloeos]]'' <small>Hochst. ex A.Rich.</small> * ''[[Ochna louvelii]]'' <small>(H.Perrier) Callm. & Phillipson</small> * ''[[Ochna macrantha]]'' <small>Baker</small> * ''[[Ochna macrocalyx]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Ochna madagascariensis]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ochna maguirei]]'' <small>K.Balkwill</small> * ''[[Ochna manikensis]]'' <small>De Wild.</small> * ''[[Ochna mauritiana]]'' <small>Lam.</small> * ''[[Ochna membranacea]]'' <small> Oliv.</small> * ''[[Ochna micrantha]]'' <small>Schweinf. & Gilg</small> * ''[[Ochna monantha]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna multiflora]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ochna natalitia]]'' <small>([[Carl Meissner|Meisn.]]) Walp.</small> * ''[[Ochna obtusata]]'' <small>DC.</small> * ''[[Ochna ovata]]'' <small>F.Hoffm.</small> * ''[[Ochna oxyphylla]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna pervilleana]]'' <small>Baill.</small> * ''[[Ochna polyarthra]]'' <small>Verdc.</small> * ''[[Ochna polycarpa]]'' <small>Baker</small> * ''[[Ochna polyneura]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna pretoriensis]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Ochna pseudoprocera]]'' <small>Sleumer</small> * ''[[Ochna puberula]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna pulchra]]'' <small>Hook.</small> * ''[[Ochna pumila]]'' <small>Buch.-Ham. ex DC.</small> * ''[[Ochna pygmaea]]'' <small>Hiern</small> * ''[[Ochna rhizomatosa]]'' <small>(Tiegh.) Keay</small> * ''[[Ochna richardsiae]]'' <small>N.Robson</small> * ''[[Ochna rovumensis]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna sambiranensis]]'' <small>Callm. & Phillipson</small> * ''[[Ochna schliebenii]]'' <small>Sleumer</small> * ''[[Ochna schweinfurthiana]]'' <small>F.Hoffm.</small> * ''[[Ochna serrulata]]'' <small>(Hochst.) Walp.</small> * ''[[Ochna staudtii]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna stolzii]]'' <small>Gilg</small> * ''[[Ochna thomasiana]]'' <small>Engl. & Gilg</small> * ''[[Ochna thouvenotii]]'' <small>(H.Perrier) Callm. & Phillipson</small> * ''[[Ochna vaccinioides]]'' <small>Baker</small> {{div col end}} == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:28076-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Ochna| ]] ri2bmzdb4nqojs86pf75169grlctuqa 0 92922 2908759 2907123 2026-06-02T08:49:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908759 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas DC-3 |subsjabloon= |beeld=Beeld:Douglas DC-3, SE-CFP.jpg |byskrif=<center>'n DC-3 deur ''Flygande Veteraner'' in Swede gevlieg</center> |tipe=Lugdiens- en vragvliegtuig |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status=In gebruik by kleiner rederye |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=16,079 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas DC-3''' is 'n vastevlerk- skroefaangedrewe [[vliegtuig]]. Die spoed en lang reikafstand van die DC-3 het 'n rewolusie in lugvervoer in die 1930's en 1940's ontketen. Die blywende impak op die lugvaartbedryf en die [[Tweede Wêreldoorlog]] maak dit een van die belangrikste vragvliegtuie wat ooit gebou is. Die groot militêre weergawe waarvan meer as 10,000 geproduseer is, word die [[Douglas C-47 Skytrain|C-47 Skytrain]] in die [[VSA]] en die Dakota in die [[Verenigde Koninkryk]] genoem. (In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164, 165 |language=en}}</ref>) Baie DC-3's en omskepte C-47's word nog steeds in alle wêrelddele gebruik. Nommer 35 Eskader in die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) was die laaste eskader wêreldwyd waar die DC-3/C-47 Dakota in 'n millitêre rol ingespan was. Dit het gedien as vervoer en platform vir [[elektroniese oorlogvoering]] en is ontplooi in die [[Mosambiekkanaal]] vir maritieme waarneming. Ná ’n roemryke 81 jaar diens is dit in 2024 aangekondig dat die DC-3 Dakota, ’n staatmaker van die Suid-Afrikaanse Lugmag, finaal aan diens onttrek is.<ref> Military Africa , 10 Mei 2024. ''End of an Era: South Africa’s C-47 Dakota retires after 81 years'', https://www.military.africa/2024/05/end-of-an-era-south-africas-c-47-dakota-retires-after-81-years/ Besoek 7 Januarie 2025. </ref> [[Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|duimnael|DC-1 NC223Y word circa 1934 vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk voorberei.]] Die twee voorgangers van die DC-3 was die Douglas DC-1 (prototipe, net een gebou) en Douglas DC-2 (197 gebou). Hoewel die DC-2 heelwat beter as sy voorganger was, het hy nie genoeg krag gehad nie en was hy nie groot genoeg om ekonomiese vlugte oor ’n voldoende afstand te onderneem nie. Aanvanklike idees vir ’n verbetering van die DC-2 het tot die Douglas Sleeper Transport (DST) en die DC-3 (vir daggebruik) aanleiding gegee. Die nuwe model wat hieruit voortgevloei het, het ’n langer en wyer romp met ’n sirkelvormige deursnit gehad om slaapbanke en ’n ekstra ry sitplekke te akkommodeer. Die nuwe model het ook voorrandlandingsligte op die vlerke gehad. Die DST het sy eerste vlug op 17 Desember 1935 onderneem.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=87 |language=en}}</ref> == Voorgangers van die DC-3 == === Douglas DC-1 === [[Lêer:Douglas DC-2 Pan American NC14291 (6925194670).jpg|duimnael|DC-2 NC14291 van PAA het “U.S. MAIL” onder die regtervlerk.]] Die Douglas DC-1 was een van die voorgangers van die DC-3 en is ontwikkel in reaksie op die bestelling van 60 eenhede wat United Airlines vir die Boeing Model 247 geplaas het. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was Hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnommer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer en het die naam ''City of Los Angeles'' en die registrasienommer NC223Y gehad.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=20; 46 to 61 |language=en}}</ref> === Douglas DC-2 === [[Lêer:Swissair-Linienpilot Hans Ernst vor einer Douglas DC-2 in Dübendorf.jpg|duimnael|Die DC-2 se landingsligte was in die neus.]] Die Douglas DC-2 was die produksiemodel van die DC-1 en was ’n verbeterde weergawe. TWA het op 4 September 1933 altesaam 20 van hulle bestel. Die kajuit van die DC-1 is langer gemaak om (as die DC-2) twee ekstra sitplekke en meer vrag te akkommodeer. Daar was ook verbeterings in die werkverrigting. Die onthulling en eerste vlug van die DC-2 het in Mei 1934 by Santa Monica plaasgevind en die vliegtuig is op 14 Mei 1934 as vlootnommer 301 aan TWA oorhandig. Altesaam 75 DC-2’s is teen Junie 1934 bestel. Die eerste Pan American DC-2 is aan die einde van Augustus 1934 en die eerste American Airlines-een in November 1934 afgelewer. Aflewerings is ook aan buitelandse operateurs gedoen. In totaal is 197 DC-2’s en militêre weergawes gebou.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=21; 62 to 72 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=9 |language=en}}</ref> Die Douglas DC-2 met die registrasienommer NC14291 van Pan American Airways (PAA) is ’n Douglas DC-2-118B, het die konstruksienommer 1351 en is in Januarie 1935 aan PAA afgelewer. == Ontwerp en ontwikkeling van die DC-3 == [[Lêer:Zsiwl 1979-00-00 FADN 125 dust 600x364.jpg|duimnael|Die DC-3 is groter as die DC-2, het ’n langer en wyer romp met ’n sirkelvormige deursnit en het voorrandlandingsligte op die vlerke.]] Die DC-3 het sy ontstaan te danke aan ’n behoefte van American Airlines om ’n vliegtuig met beter werkverrigting te bekom om interkontinentale vlugte te onderneem omdat hy, anders as TWA, nie ’n direkter roete kon volg nie. Die President van American Airlines (Cyrus Rowlett Smith – “C.R.”) het William Littlewood (hoofingenieur van American Airlines) en sy assistent, Otto Kirchner, gevra om spesifikasies op te stel vir ’n vliegtuig met dieselfde werkverrigting as die DC-2 en die gerief van die Curtiss Condor, wat met slaapgeriewe toegerus was. Laasgenoemde twee se oplossing was om die rompdeursnit van die DC-2 te vergroot sodat daar spasie vir slaapbanke sou wees en ontwikkelingskoste tot die minimum te beperk. Die gemodifiseerde vliegtuig sou ’n hoër opstygmassa hê, maar dit sou gehanteer kon word deur die nuwe familie Cyclones wat Wright besig was om te ontwikkel. Dit was die SGR-1820-G-enjins, wat by opstyging 35% kragtiger as die SGR-1820-F-enjins van die DC-2’s sou wees. Soos aanvanklik deur Littlewood en Kirchner in die vooruitsig gestel is, sou die verbeterde DC-2 en die standaard DC-2 85% van die onderdele en komponente gemeen hê. Namate die beskikbare enjinkrag egter verhoog is, het American Airlines sy werkverrigtingsvereiste verhoog. C.R. Smith het ’n hoër loonvrag verlang om die bedryfskoste te verlaag en wou hê dat die nuwe vliegtuig ongeag die weer ononderbroke tussen Newark en Chicago vlieg. Die hersiene spesifikasies is met Douglas bespreek. Donald Douglas, aanlegbestuurder Harry Wetzel en die vervaardiger se ingenieurs was egter nie gretig om aan American Airlines se voorgestelde spesifikasie te voldoen nie: Die vervaardiger het ’n wins uit die DC-2 gemaak en die Douglas-personeel het getwyfel of daar veel van ’n mark vir ’n vliegtuig met slaapbanke sou wees. Arthur Raymond, wat so pas tot hoofingenieur bevorder is, het nietemin sy span aan die werk gesit. Ed Burton sou die algehele ontwerp van die vliegtuig behartig. Verder sou Lee Atwood vir die strukturele berekenings, Bailey Oswald vir die werkverrigtingsberekenings en Harold Adams vir die versterking en modifikasie van die hidroulies gewerkte onderstel verantwoordelik wees. Namate werk gevorder het, het dit duidelik geword dat die vereiste modifikasies meer sou behels as net die montering van kragtiger enjins en die kajuit wyer te maak om voorsiening vir slaapbanke vir nagvlugte of meer sitplekke vir dagvlugte te maak. Omdat die voorspelde gewig van die vliegtuig toegeneem het, moes die vlerke vergroot word, met die span wat van 25.91 meter tot 28.95 meter toegeneem het en die oppervlakte wat van 286.19 vierkante meter tot 300.82 vierkante meter toegeneem het. Die vin en die rigtingsroer moes ook groter gemaak word om die wyer romp te neutraliseer en die rigtingonstabiliteit van die DC-2 te korrigeer. Die onderstel moes ook herontwerp word om die oppervlakte wat die wiele van die vliegtuig bedek, te beperk ten spyte van die hoër maksimum gewig van die masjien. Vlieëniers het ook versoek dat die landingsligte, wat op die neus van die DC-2 was, geskuif word om stuurkajuitblikkering te verminder wanneer daar deur wolke en mis gedaal word. In die nuwe vliegtuig is die landingsligte op die voor rand van die vlerk, twee aan weerskante van die enjins, gemonteer. Die gevolg van al hierdie modifikasies en verbeterings was dat die vliegtuig wat vir American Airlines ontwerp is net 10% met die DC-2 gemeen gehad het. Ontwerpkoste het gevolglik gestyg. Douglas was skepties oor die projek se kanse op sukses, maar American Airlines het die verbeterde vliegtuig broodnodig gehad om met TWA te kon meeding; daarom moes die vervaardiger oortuig word. C.R. Smith het ’n telefoongesprek van twee en ’n half uur met Donald Douglas gevoer, maar laasgenoemde wou hom nie verbind nie omdat hy oortuig was dat American Airlines nie die 10 vliegtuie sou kon bekostig wat die lugredery wou verkry nie. Douglas het egter die konstruksie van ’n eerste vliegtuig gemagtig. Dit was ook eers nadat American Airlines ’n lening van $4.5 miljoen (± $70 miljoen in 2010 geld) van die Reconstruction Finance Corporation bekom het wat Douglas uiteindelik op 14 November 1935 ingestem het om met die projek voort te gaan. American Airlines het uiteindelik ’n bestelling van 20 vliegtuie geplaas. Agt sou met slaapbanke (as die Douglas Sleeper Transport) en die ander 12 as DC-3’s met 21 sitplekke vir dagvlugte afgelewer word. Die finale kontrak vir 20 vliegtuie is op 8 April 1936 onderteken. Die bogenoemde gedeelte is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=85, 87 |language=en}}</ref> == Produksie == === Vliegtuie deur ander vervaardigers geproduseer === ==== Russiese produksie (Lisunov Li-2/PS-84) ==== [[Lêer:Lisunov Li-2.svg|duimnael|Lyntekening met drie aansigte van die Lisunov Li-2]] Die Lisunov Li-2 was ’n Sowjetweergawe van die Douglas DC-3 wat ingevolge ’n lisensie gebou is. Produksie is aanvanklik by Staatsvliegtuigaanleg No. 84 (in Khimki, naby Moskou) onderneem. Die tipe het oorspronklik die benoeming PS-84 gehad. “PS-84” staan vir ''Passazhirskii Samolet'', wat aangedui het dat dit ’n passasiersvliegtuig van Aanleg 84 was. Die tipe is deur Fabriek #84 in Moskou-Khimki en, nadat die fabriek in 1941 ontruim is, by die Tashkent-produksieassosiasie in Tashkent geproduseer. Die projek is deur die lugvaartingenieur Boris Lisunov bestuur. Die opvallendste verskille tussen die Amerikaanse DC-3-variante en die Sowjet PS-84’s was die vorm van die enjinnaselle, die V-vorm van die trekstut op die hoofonderstel en die ligging van die toegangsdeure en manier waarop hulle gewerk het. Die standaard installasie op vroeë PS-84’s was ’n enkeldeur aan die regterkant op die agterste deel van die romp, en hierdie deur het binnewaarts en na agtertoe oopgemaak. Fabriek No. 84 is van Moskou-Khimky (waar die 411de en laaste PS-84 in Oktober 1941 afgelewer is) na Tashkent-Vostochny in Uzbek (waar PS-84-aflewerings in Januarie 1942 begin het) verskuif. (Die PS-84 is ook by Kazan-Borisoglebskoye in Tatarstan geproduseer.) [[Lêer:Ps-84-nowarra135.jpg|duimnael|’n Aeoflot PS-84 word in 1940 gesien.]] Die Sowjetweergawe van die DC-3 het die Lisunov Li-2 in September 1942 geword. Nadat die Groot Patriotiese Oorlog tot ’n einde gekom het, is produksie by Tashkent-Vostochny voortgesit tot die 4331ste en laaste eenheid in Mei 1953 afgelewer is. (In die jare ná die oorlog is Sowjetweergawes van die DC-3 ook deur GAZ 126 by Komsomolsk-na-Amure-Dzyomgi in die Oekraïense SSR onderneem.) Daar is minstens 4989 PS-84’s en Li-2’s in die vier bogenoemde aanlegte gebou. Militêre en burgerlike variante het uit die volgende bestaan: * [[Lêer:SovietPS84.jpg|duimnael|Sowjetse PS-84]]Li-2P – die basiese passasiersmodel wat voor die oorlog vir Aeroflot gebou is; regterpassasiersdeur en bagasiedeure links * Li-2G – ”burgerlike” vragvliegtuig vir Aeroflot gebou * Li-2T – vragvliegtuig vir die Militêre Lugmag gebou * Li-2PG – gekombineerde passasiers-en-vragmodel * Li-2R – fotoverkenningsmodel wat verskillende glasobservasieborrels vir kamerawerk gehad het; bekend as die Li-2F deur die Tjegge * Li-2D – padvindersweergawe met glaspanele in die stuurkajuittoegangsdeur om neerlatingsones te vind en valskermneerlating waar te neem * [[Lêer:Lisunov Li-2T AN1093556.jpg|duimnael|Lisunov Li-2T]]Li-2V – ski-toegeruste model met TK-19-turbokompressor op die M-611R-ejins vir naoorlogse gebruik in die verre-noorde op hoë hoogtes; keerplate is gebruik om in koue weer in die kapvoorkante lugvloei oor die enjins te beperk * Li-2(B) – toegerus met middeldeelbomrakke om 1500-kilogram-bomme te dra * Li-3 – ’n plaaslike benoeming vir ’n Joego-Slawiese variant wat met Wright Cyclone-enjins toegerus was Die gedeelte hierbo is op Gradidge 2006 en ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=19, 20 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=181 to 183 and 185 |language=en}}</ref> ==== Japannese produksie ==== [[Lêer:Showa L2D.jpg|duimnael|Hierdie Japannese Nakajima L2D illustreer die enjin- en stuurkajuitglasverskille van latere variante.]] Die Showa L2D en Nakajima L2D was weergawes van die Douglas DC-3 wat ingevolge ’n lisensie gebou is. Wat getalle betref, was die L2D-reeks die belangrikste Japannese transportvliegtuig in die Tweede Wêreldoorlog. Die L2D is die kodenaam “Tabby” deur die Geallieerdes gegee. Die Showa-vliegtuigmaatskappy Beperk het twee DC-3A’s (Douglas-konstruksienommers 2055 en 2056) wat vroeër deur ’n ander Japannese maatskappy gekoop is, gehermonteer. Hulle is as die Douglas-transportvliegtuig Tipe D benoem en die vlootbenoeming L2D1 is aan hulle toegewys. Twee produksielyne is in Japan opgestel – een in die aanleg van Showa en die ander in die aanleg van Nakajima. [[Lêer:Nakajima L2D2 at Zamboanga 1945.jpeg|duimnael|’n Gebuite Showa L2D word op 3 Mei 1945 in ’n VSA-kleurskema op Clark-vliegveld in die Filippyne gesien.]] Die aanvanklike Japannese variant is as die Vloot Tipe 0-transportmodel 11 (L2D2) benoem en het van die DC-3A verskil deurdat dit plaaslik vervaardigde onderdele en twee Mitsubishi Kinsei 43-dubbelry- radiale enjins van 986 perdekrag by opstyging en 1065 perdekrag op 1999.39 meter gehad het. Nakajima het in 1940 tot 1942 altesaam 72 L2D2’s afgelewer voordat die Showa-maatskappy produksie uitsluitlik onderneem het.. Showa het Kinsei 43-aangedryfde vliegtuie in twee weergawes gebou, naamlik die L2D2 vir die vervoer van personeel/troepe en die L2D2-1 vir die hantering van troepe/vrag. Die L2D2-1 het ’n versterkte kajuitvloer en dubbele vragdeur gehad wat binnetoe oopmaak. [[Lêer:Showa L2D 1945.jpg|duimnael|Vlieëniers van die Chinese Nasionale Lugvaartkorporasie en Vlieënde Tiere-personeel word circa 1945 by ’n gebuite Showa L2D getoon.]] Daaropvolgende variante vir die vervoer van personeel/troepe wat deur Showa geproduseer is, was die L2D3 en L2D3a. Hulle het onderskeidelik Kinsei 51- en Kinsei 53-enjins gehad en altwee variante het drie bykomende vensters in die stuurkajuit gehad. Die troepedraer-/vragvariante met versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure is as die L2D3-1 en L23D-1a benoem. Die volle benoeming van hierdie vier variante was die Vloot Tipe 0-transportmodel 22. ’n Paar L2D4’s en L2D4-1’s met Kinsei 51-enjins (Vloot Tipe 0-transportmodel 32) het met die L2D3’s en L2D3-1’s ooreengestem maar het wapens gehad wat bestaan het uit ’n 13 mm-masjiengeweer in ’n rughuls en ’n 7.7 mm- Tipe 92-masjiengeweer in ’n luik aan elke kant van die romp. Daar was ook die L2D5 (Vloot Tipe 0-transportmodel 33). Teen die tyd wat Japan oorgegee het, het Showa die twee DC-3A’s as L2D1’s gemonteer en 414 L2D2’s tot L2D5’s gebou en het Nakajima 71 L2D2’s geproduseer. Die gedeelte hierbo is op ''Skyleaders'' en Gradidge 2006 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, U |pages=179 and 181 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=20 |language=en}}</ref> === Produksiesyfers === {| class="wikitable" | valign="top" |Militêre variante in Santa Monica gebou | valign="top" |    382 |- | valign="top" |Militêre variante in Long Beach gebou | valign="top" |  4285 |- | valign="top" |Militêre variante in Oklahoma City gebou | valign="top" |  5381 |- | valign="top" |Burgerlike DC-3D’s in Oklahoma City gebou | valign="top" |      28 |- | valign="top" |Groottotaal vir die VSA | valign="top" |10655 |- | valign="top" |Japannese L2D | valign="top" |    487 |- | valign="top" |Russiese Li-2 | valign="top" |  4937 |- | valign="top" |Wêreldwye totaal | valign="top" |16079 |} Hierdie syfers is op Gradidge 2006 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=20 |language=en}}</ref> [[Lêer:DC-3 NC1624 Texaco (4940057391).jpg|duimnael|Dit is die laaste vliegtuig in die DC-3-familie wat deur Douglas gebou is.]] Die 10655ste en laaste vliegtuig in die DC-3-familie wat deur Douglas gebou is, was die DC-3D met die konstruksienommer 42981, registrasienommer NC1624. Hy is in April 1946 aan die Texas Company (Texaco) afgelewer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=85 |language=en}}</ref> == Burgerlike variante == === DST === [[Lêer:DSTunitedOAK (4412476240).jpg|duimnael|DST NC25682 van United Air Lines het ’n ekstra ry klein vensters op die voorste deel van die romp.]] [[Lêer:DST NC16004 AA LOC fsa.8a19201.jpg|duimnael|DST NC16004 van American Airlines word tussen 1936 en 1942 gediens.]] Die DST het Wright SGR-1820 enjins van 1000 perdekrag (-G2, -G2E, -G5) of 1100 perdekrag (-G102, -G102A, -G103A) gehad. Sommige DST’s het SGR-1820-G202A-enjins van 1200 perdekrag gehad. Die verskillende enjinmodelle het konstantespoed-lugskroewe met drie blaaie aangedryf. Daar was twee tenke van 795.55 liter in die vlerkmiddeldeel (tussen die voorste en middelste spar). Ná die stuurkajuit van die DST was daar ’n vrag-en-pos-kompartement (regterkant), met ’n deur aan die oorkant vir laai en aflaai. Agter dit was die kajuit in vier kompartemente verdeel; die eerste is die “Sky Room” genoem, toegerus met twee sitplekke wat in ’n bed opgemaak kon word, ’n bobank wat bedags teen die kant en plafon van die kompartement gevou is en ’n wasbak. Oorkant dit was die kombuis, waar warm maaltye voorberei kon word. Daar was ook ’n vousitplek vir ’n kelner/kelnerin. Die volgende drie kompartemente het elk vier dubbelsitplekke aan weerskante van die gangetjie gehad wat na mekaar gekyk het. Snags is elke paar dubbelsitplekke wat na mekaar gekyk het in ’n bed opgemaak met ’n private gordyn aan die kant van die gangetjie. In elkeen van die drie kompartemente is ’n kajuitbed bo elke paar omskepbare sitplekke voorsien; bedags is dit teen die kompartementmure gevou, en daar was ’n lang, nou venster. Bedags kon elkeen van die drie kompartemente deur agt passasiers beset word as hulle bereid was om langs mekaar te sit, wat beteken het dat ’n maksimum van 26 passasiers bedags gekarwei kon word. Die ontwerpkonfigurasie vir die DST was egter vir net 14 passasiers, twee in die “Sky Room” en vier in elk van die drie hoofkajuitkompartemente. Aan die agterkant van die kajuit was daar ’n damesitkamer en ’n manskleedkamer aan onderskeidelik die linker- en regterkant, elkeen met sy eie, afsonderlike toilet. Verder agtertoe was daar ’n bagasiekompartement wat deur ’n deur aan die linkerkant gelaai en afgelaai kon word en tydens die vlug toeganklik was. Die Douglas Sleeper Transport (DST) van United Air Lines met die registrasienommer NC25682 het die konstruksienommer 2222 gehad. Die skroefvliegtuig het die naam ''State of New York'' op die neus gehad en het later ’n C-82B geword. Die DST-144 met die registrasienommer NC16004 van American Airlines het die konstruksienommer 1498 en die naam ''California'' gehad. === DC-3 === [[Lêer:Kabine einer Douglas DC-3.jpg|duimnael|Die passasierskajuit van ’n 21-sitplek-DC-3 word tussen 1937 en 1948 vanaf die stuurkajuit gesien.]] Sy kajuite was anders ingerig as dié van die DST’s. Daar was gewoonlik sewe rye dubbelsitplekke waarvan die armleunings verwyder kon word aan die linkerkant van die gangetjie en enkelsitplekke aan die regterkant. Die kombuis was aan die agterkant van die kajuit en daar was een toilet voor aan die regterkant. Twee kompartemente is bygevoeg vir pos en vrag en die agterste bagasiekompartement was groter. Verskeie van hierdie DC-3’s is in ’n “Klub”-konfigurasie met 14 sitplekke (sewe aan weerskante van die gangetjie) afgelewer. Hierdie sitplekke kon 225 grade swaai sodat passasiers makliker met mekaar kon praat. Later is die getal sitplekke in die standaard dagkonfigurasie vermeerder deur die sitplekke nader aan mekaar en twee sitplekke weerskante van die gangetjie te plaas. Ná die oorlog was dit gevolglik moontlik om sitplek aan 28 tot 32 passasiers te verskaf. Die DC-3-dagvliegtuie het nie die kleiner vensters van die bobanke gehad nie. === DC-3A === [[Lêer:PP-ANU (aircraft) 5.jpg|duimnael|Hier word die sitplekrangskikking van ’n moderne DC-3 gesien]] Hierdie variant is, nes die DC-3, in óf die standaard 21-sitplekkonfigurasie óf die 14-sitplek-Klub-konfigurasie afgelewer. Die DC-3A’s, wat aanvanklik deur United Air Lines bestel is, het Pratt & Whitney Twin Wasp-enjins met 14 silinders in plaas van die Wright Cyclone-enjins met nege silinders van die vroeër model gehad. Die opstygkrag van die dubbele ry Pratt & Whitney enjins het van 1050 tot 1200 perdekrag gewissel. Met hierdie enjins was die DC-3A’s se werkverrigting op hoër hoogtes beter as dié van die DC-3’s met Cyclone-enjins. === DC-3B === By aflewering het hierdie variant die Wright SGR-1820-G102-enjins as kragbron gehad, waarvan die meeste in Maart 1941 met -G202A’s vervang is. Die DC-3B’s is deur TWA bestel en het die kenmerke van die DST’s sowel as die DC-3’s gehad. Die tipe se voorste twee kompartemente het die klein bovensters van die DST’s gehad en kon elk snags ses passasiers akkommodeer (of net vier as die boonste banke nie gebruik is nie). Die agterste deel van die kajuit is met sewe tot nege sitplekke (twee plus een gerangskik) toegerus. === DST-A === [[Lêer:Engine of Douglas DC-3.jpg|duimnael|Dit is die Wright R-1820 Cyclone 9-enjin van ’n gepreserveerde DC-3.]] Die DST-A het slaapbanke gehad en is deur Pratt & Whitney Twin Wasp SB3-G-enjins van 1000 perdekrag aangedryf. Die kajuituitleg was in wese dieselfde as dié van die DST’s met Wright Cyclone-enjins. === DC-3A-variant voor die oorlog en ander variante ná die oorlog === Die sertifikaat vir hierdie variant het aanvanklik ’n weergawe van die DC-3A gedek wat Pratt & Whitney Twin Wasp S1C-G-enjins gehad het wat meer krag op kruishoogte gebied het. Dit was voor die oorlog. Ná die oorlog het dieselfde sertifikaat DC-3C’s (C-47’s wat deur Douglas herbou is) en die DC-3D’s gedek. Die gedeelte hierbo is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=89, 91 |language=en}}</ref> == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117 troepedraers/personeeltransportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens ingespan is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Douglas C-49B === [[Lêer:Douglas C-49B 41-7693 (5205373638).jpg|duimnael|Die C-49B met die reeksnommer 41-7693 is in hierdie foto te sien.]] Daar is oorspronklik onder andere drie DC-2-201F’s met die konstruksienommers 4094 tot 4096 (registrasienommers NC28386 tot NC28388) vir Eastern Airlines gebou, maar hulle is nie afgelewer nie en het in plaas daarvan DC-3-387’s/C-49B’s geword. Die reeksnommers 41-7691 tot 41-7693 is aan die C-49B’s toegewys. Die C-49B met die konstruksienommer 4096 het die reeksnommer 41-7693 gehad. Hy is deur die Army Air Corps oorgeneem en aan die Headquarters Fourth Air Force by die Presidio van San Francisco toegewys. Die vliegmasjien was van Februarie tot Desember 1941 by Hamilton Field gebaseer en het ook gedurende die Tweede Wêreldoorlog na Australië gegaan. [[Lêer:Douglas C-50.jpg|duimnael|Dit is ’n Douglas C-50.]] === Douglas C-50 === Vier Douglas DC-3-277D’s met die konstruksienommers 4119 tot 4122 is vir American Airlines gebou. Hulle sou die registrasienommers NC33656, NC33657, NC33659 en NC33662 hê, maar hulle is nie afgelewer nie en het DC-3-396’s/C-50’s geword. Die reeksnommers 41-7697 tot 41-7700 is aan die C-50’s toegeken. === Douglas C-41A === [[Lêer:Douglas C-41A.jpg|duimnael|Daar was net een Douglas C-41A.]] Die enkele C-41A was die tweede militêre DC-3-variant en was vir die Oorlogsekretaris bedoel. Die skroefvliegtuig het Pratt & Whitney R-1830-21-enjins van 1200 perdekrag gehad. Dit is as ’n DC-3A-253A bestel, wat vir Northwest Airlines bedoel was, maar dit het die reeksnommer 40-70 gekry en ’n C-41A van die United States Army Air Corps (USAAC) geword (in September 1939 afgelewer). Die masjien se kajuituitleg was soortgelyk aan dié van TWA se DC-3B’s, met slaapakkommodasie aan die voorkant en 10 standaard lynvliegtuigtipe sitplekke aan die agterkant. Die vliegtuig se konstruksienommer is 2145. Ná sy militêre diens het hy die burgerlike registrasies N4720V, N65R, N598AR, N32B, N132BB, N132BP, N14RD en N341A gehad. Vir ’n foto wat in 2019 van die vliegtuig geneem is, sien “Die DC-3 in die 21ste eeu”. Die gedeelte hierbo is op ''Skyleaders'' en Gradidge 2006 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=91, 162, 163, 313 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=24, 25, 32, 33, 168, 318 en 319 |language=en}}</ref> == Opgraderings van die DC-3 wat ná die oorlog aangebring is == Gebruikers van die DC-3 en die C-47 het ná die Tweede Wêreldoorlog modifikasies aangebring om die werkverrigting van die tipes te verbeter. * Een so ’n modifikasie was die montering van ’n deur om die hoofwiele ten volle in te sluit en die enjinkappe glad te maak. Hierdie spesifieke opgraderings het sleur gedurende die kritieke aanvanklike klimfase van die vlug verminder. * Ander modifikasies het behels dat die dubbelvragdeur van voormalige C-47’s vervang word met ’n enkele passasierstoegangdeur, wat afwaarts oopmaak en van integrale trappe voorsien is. * Sommige DC-3’s en voormalige militêre vliegtuie is toegerus met ’n enkele, maar groter, reghoekige venster in plaas van die eerste twee vensters aan elke kant van die voorste deel van die romp. Hierdie tipe venster was as die Vistavision-venster bekend. * Nog ’n sigbare eksterne modifikasie was die byvoeging van ’n roterende baken bo-op die stertvin van DC-3’s en C-47’s. Hierdie gedeelte is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=104 to 106 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsdjz 1981-11-07 FAGM 202 rot dust res ELshd 600x364.jpg|ZS-DJZ 7 Nov 1981 met deure om hoofwiele Lêer:Zsdrj 1974-09-02 FAGM 154 upsize cr 600x400.jpg|Dubbelvragdeur van C-47’s met enkelpassasiersdeur vervang Lêer:Zskex 1981-10-00 FALA 052 dust vensters 600x364.jpg|DC-3A met 'n Vistavision-venster (voor, links in foto) Lêer:N6907 1981-05-10 FALA 088 lig hor 600x364.jpg|Roterende baken op vin van N6907 </gallery> == Produksie en omskepping ná die Tweede Wêreldoorlog == Toe die oorlog beëindig is en Douglas die laaste C-47-aflewerings gedoen het, het daar onvoltooide lugrame op die Santa Monica-produksielyn oorgebly. Hierdie lugrame is as passasiersvliegtuie met een passasiersdeur voltooi en as DC-3D’s aan ’n paar klante afgelewer.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsfrm 1978-09-21 FAJS 128 dust 800x486.jpg|DC-3D ZS-FRM Comair 21 Sep 1978 Jan Smuts Lêer:Zsfrm 1986-04-19 FAWM 164 dust resize crvert shd50 400x600.jpg|Enkele passa-siersdeur op DC-3D </gallery> == Die Super DC-3 == [[Lêer:Douglas R4D-8 silhouette.png|duimnael|Super DC-3-silhoeët]] Die Super DC-3 (of DC-3S) is deur Douglas ontwerp om groter kapasiteit en beter werkverrigting te bied. Die tipe het sy verskyning in 1950 gemaak en het ’n nuwe neus- en stertdeel gehad en die buitevlerkpanele buiteboord van die middeldeel was effens teruggevou en het vierkantig gesnyde punte gehad. Met ’n verbeterde lugraam en nuwe enjins (kragtiger Wright R-1820-C9HE’s) het die vliegtuig groot potensiaal gehad, maar met (surplus en goedkoper) vliegtuie wat die mark oorstroom het, was die ontwerp nie ’n sukses nie. Net drie vliegtuie is op versoek van Capital Airlines omskep. Die VSA-vloot was egter in sy noppies met die variant en het 100 omskeppings van bestaande R4D-5- en R4D-6-lugrame bestel. Die omskepte vliegtuie is as R4D-8’s benoem. Later is hierdie benoeming na C-117D verander. Ná militêre diens is C-117D’s in die burgerlike sektor gebruik.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> === C-117D’s wat ná militêre diens in die burgerlike sektor gebruik is === <gallery mode="packed"> Lêer:Douglas C-117D (DC-3S) AN0208913.jpg|YV-505C 7 Desember 1993 Lêer:Douglas C-117D (DC-3S), Millardair AN0215796.jpg|C-GDOG 10 Junie 1994 Lêer:Trans Northern DC-3 touching down at ANC (6624451803).jpg|N30TN 28 Augustus 2011 Lêer:Scbriml cp-2421.jpg|CP-2421 23 Oktober 2015 </gallery> == Turboskroefombouings == === Die Basler BT-67 === Tydens omskepping in ’n BT-67 kry ’n DC-3 onder andere:<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERSDC-1 through DC-7:The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=108 |language=en}}</ref> * PT6A-67R-enjins * ’n neuskoepel van gemengde konstruksie * ’n verbeterde stuurkajuitontwerp * ’n nuwe instrumentepaneel * ’n groter beskikbare volume (deur sekere afskortings te verskuif) * Hartzell-vyfbladlugskroewe * ’n nuwe huid * veselglasvlerkpunte en -enjinnaselle * groter vragdeure * ’n groter brandstofvermoë Die Basler BT-67 se uitlaatpype is bo-op die enjinnasel.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, 75 Years |date=March 2011 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2011 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=149 |language=en}}</ref> Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 13321 is as ’n C-47A-25-DK met die reeksnommer 42-93412 bestel. Die masjien het as ’n R4D-5 met die reeksnommer (BuNo) 17223 na die VSA-vloot gegaan en is daarna N9577C geregistreer en was daarna 17223 in die Franse Vloot voordat dit N96BF by Basler Flight Services geword het. Basler het die vliegtuig in Augustus 1989 in ’n BT-67 omskep (omskepping nommer 5). Die Douglas C-47B-40-DK met die konstruksienommer 16833/33581 het die identiteitsrekord United States Army Air Forces (USAAF) 44-77249, Britse Koninklike Lugmag KP279, G-AMNV, EC-ATM, SE-EDI, G-AMNV, 6V-AAM, G-AMNV, VQ-ZEA, A2-ZEA, ZS-FKI, ZS-NPI, ZS-ASN(2), A2-ADL (by Oshkosh as Basler BT-67 omskep, omskepping nommer 11, afleweringsdatum 29 Junie 1992), ZS-ASN(2), PT-WXE, ZS-ASN(2), PR-MGF en ZS-ASN(2).<gallery mode="packed"> Lêer:N96bf 1992-04-02 FAJS 924 spot2 LR 600x364.jpg|N96BF 2 April 1992 Jan Smuts Lêer:N96bf 1992-04-02 FAJS 924 spot2 LR cr 600x364.jpg|Uitlaatpype bo-op enjinnasel Lêer:Zsasn2 0000 0000 107 shd100 stof 600x364.jpg|Basler BT-67 ZS-ASN(2) Lêer:Zsafh2 1999-01-08 FALA 314 spot LR repair file 800x486.jpg|ZS-ASN(2) 8 Jan 1999 met neusmagnetometer </gallery> ==== Die BT-67 in gebruik ==== Die Guatemalaanse Lugmag BT-67 met die reeksnommer 590 het die konstruksienommer 33542, wat die lewe as ’n C-47B-40-DK met die USAAF-reeksnommer 44-77210 begin het en daarna in diens by die Britse Koninklike Lugmag was en vervolgens die burgerlike mark betree het. Die vliegtuig is in ’n BT-67 omskep terwyl dit N29R geregistreer was (1990/1992, nommer 13) en is op 7 November 1992 aan die Guatemalaanse Lugmag afgelewer. Nege DC-3-lugrame is in BT-67’s omskep en op verskillende datums tussen Februarie 1998 en Maart 1999 en van 2002 tot 2004 aan die Koninklike Thaise Lugmag afgelewer. In die meegaande foto van die vlieënde Thaise BT-67 het die masjien “159” onder die neus en “6159” op die stertvin, wat beteken dat die vliegtuig die eskaderkode 46159 en die reeksnommer L2k-09/47 het. Die masjien het dus die konstruksienommer 33010 en was voorheen N2685W. Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 16262/33010 het die lewe as ’n C-47B-30-DK met die USAAF-reeksnommer 44-76678 begin en het daarna in die Britse Koninklike Lugmag gedien voordat dit die burgerlike mark in die Verenigde Koninkryk betree het.. Daarna is die registrasienommer N2685W aan die vliegmasjien toegeken. Die skroefvliegtuig was in November 2001 by Oshkosh vir omskepping in ’n BT-67 (die 42ste omskepping, in Julie 2002) en het daarna by die Koninklike Thaise Lugmag aangesluit. Die bogenoemde vier paragrawe is op Gradidge 2006 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=60, 75, 602 and 617 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:590 Douglas DC-3 Fuerza Aerea Guatemalteca (7468281124).jpg|Guatemalaanse Lugmag BT-67 reeksnommer 590 Lêer:RTAF Basler BT-67.JPG|Thaise Lugmag BT-67 Lêer:B.L2k-09 47 (46159) (25092318687).jpg|Thaise BT-67 “6159” (reeksnommer L2k-09/47) </gallery> === Die Aero Modifications Inc (AMI)/Schafer Aircraft Modifications-program === AANTEKENING Die volgende gedeelte is op ''Skyleaders'' en Gradidge 2006 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=107, 108 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=19 |language=en}}</ref> [[Lêer:6825 2005-12-02 FAYP 002 EL lev 600x400.jpg|duimnael|Die SALM-C-47 met die reeksnommer 6825 is met Pratt & Whitney Canada PT6A-65-enjins toegerus.]] AMI van Forth Worth in Texas het Earl Schafer van Schafer Aircraft Modifications van Waco in Texas in 1985 aangestel om ’n DC-3-moderniseringsprogram te begin. Dit sou die vervanging van die radiale enjins met die PT-6A-65AR-enjins met ’n asvermoë van 1424 perdekrag en ’n invoegsel van 101.6 sentimeter in die romp, voor die vlerk, behels. Dit het as die DC-3-65TP bekendgestaan. Vliegtoetse het op 1 Augustus 1986 begin en ’n aanvullende sertifikaat vir die modifikasie is een jaar later aan die DC-3-65TP toegeken. Hoewel die program tuis nie sukses behaal het nie, het ’n geredelike mark in Suid-Afrika ontwikkel. Die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) het ’n groot aantal C-47’s (insluitende een C-53) in diens gehad en was gretig om hierdie vliegtuie te laat moderniseer en met nuwe enjins toe te rus. Die SALM het ’n ooreenkoms met Wonder Air in Pretoria aangegaan waarvolgens hierdie Suid-Afrikaanse firma SALM-vliegtuie ingevolge ’n lisensie van Schafer/AMI sou opgradeer. Dit het tot gevolg gehad dat 38 SALM-vliegtuie tot die C-47TP-standaard omgebou sou word. ==== Die SALM- Douglas C-47TP ==== [[Lêer:6858 1991-10-19 FAYP 691 upsize her 721x400.jpg|duimnael|Die C-47TP met die konstruksienommer 32897 word op 19 Oktober 1991 as reeksnommer 6858(2) gesien.]] Die SALM se suier-Dakotas is ingevolge Projek Felstone in turboskroefvliegtuie omskep. Gedurende die program is die rompe van die omskepte vliegtuie langer gemaak en is die ou stuurkajuite met nuwe avionika en hidrouliese en elektriese stelsels gemoderniseer. Ander verbeterings het werkverrigtingverbeteringsmodifikasies aan die hoogteroere, rolroere en rigtingsroer ingesluit. Daarbenewens is die maksimum loonvrag verhoog, die vliegstrek verleng en die ware lugspoed verhoog. ’n Onthullingseremonie vir die bekendstelling van die SALM se nuwe Dakota met turboskroewe is op 26 Augustus 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Die C-47TP met die reeksnommer 6835 was die eerste vliegtuig wat op die Snake Vally-produksielyn voltooi is. Die tweede C-47TP wat voltooi is (en eerste een wat op die Ysterplaat-produksielyn voltooi is), was die een met die reeksnommer 6858. Hy het die konstruksienommer 16149/32897 gehad en het die lewe as ’n Douglas C-47B-25-DK begin. <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=15 to 19 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Birns |first=Herman and Linden |title=A Salute to the South African Air Force MORE THAN GAME |date=1995 |publisher=AirReport |year=1995 |isbn=0-620-19213-5 |pages=58 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=75 Years on Wings of Eagles South African Military Aviation History |date=1995 |publisher=Colorgraphic |year=1995 |isbn=0 947478 47 7 |edition=2de |pages=176 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsnkk 0000 FABL 037 crop shd50 stof 600x364.jpg|duimnael|ZS-NKK is later deur Speed Services Couriers gebruik.]] ==== ’n Ander DC-3-65TP ==== ’n Ander vliegtuig wat in ’n DC-3-65TP omskep is, was die een met die konstruksienommer 13143, wat die lewe as ’n Douglas C-47A-20-DK met die reeksnommer 42-93252 begin het en daarna die identiteite N2636, YV-P-BPF en YV-32CP gehad het voordat dit op 14 Januarie 1994 ZS-NKK by Avia Air Charter geword het. As YV-32CP is dit in Oktober 1987 deur AMI in ’n DC-3-65TP omskep. === Die Dodson TurboDak === [[Lêer:Zsoji 2004-04-30 FAWB 1401 shd25 600x400.jpg|duimnael|Die uitlaatpyp van die DC-3-65TP is net agter die lugskroef, aan die kant van die enjinnasel.]] Douglas C-47TP’s wat voorheen aan die SALM behoort het, vorm die grondslag van die vliegtuie wat deur Dodson omskep word. Die maatskappy het altesaam 19 SALM-vliegtuie gekoop. Sewe rompe van voormalige SALM-vliegtuie is ’n tyd lank by Wonderboom-lughawe naby Pretoria in Suid-Afrika gestoor. Hierdie vliegtuie was nog nie klaar omskep nie en twee het nie die verlenging van 101.6 sentimeter gekry nie wat deel van die turboskroefomskepping uitmaak. Altesaam 11 vliegtuie is aanvanklik na Kansas gevlieg, maar van hulle het na Suid-Afrika teruggekeer en is in die blok ZS-OJI tot M geherregistreer. Dit het die vliegtuig met die konstruksienommer 16213/32961 (ZS-OJJ) ingesluit. [[Lêer:Zsoji 2004-05-01 FAWB 1474 600X400.jpg|duimnael|Dit is die dataplaat van DC-3-65TP konstruksienommer 26439 (ZS-OJI).]] Om goedkeuring van die Federal Aviation Administration (FAA) en die Suid-Afrikaanse Departement Burgerlike Lugvaart te verkry, moes Dodson ’n wye verskeidenheid wysigings ontwerp om die Dodson TurboDak te produseer en te bemark. Hierdie tipe het ’n romp wat 101.6 sentimeter langer is asook ’n verlengde kajuitvloer en uitgebreide vliegbeheer. Die standaard enjin vir die TurboDak is die PT6-65AR-enjin, wat 1646 ekwivalente asperdekrag ontwikkel en ’n tyd tusssen opknappings van 2000 uur het. Hartzell-lugskroewe met vyf blaaie word op die vliegtuig gemonteer. Daar is ’n FAR-25-goedgekeurde elektriese stelsel in die elektriese beheerpaneel. Die tipe het langafstandbrandstoftenke en ’n swaardiensvragvloer met spore sodat die vliegtuig maklik tussen die vrag- en die passasiersrol omgeskakel kan word. Die Basler BT-67 is toegerus met uitlaatpype bo-op die enjinnasel, maar die uitlaatpype van die DC-3-65TP is net agter die lugskroewe, langs die kant van die nasel. Die TurboDak het ook ander modifikasies. [[Lêer:Zsojj 2004-04-29 FAWB 0969 shd25 600x400.jpg|duimnael|Sommige DC-3-65TP’s (soos ZS-OJJ) is in Suid-Afrika in die blok ZS-OJI tot M geherregistreer.]] Hierdie gedeelte is op Gradidge 2011 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, 75 Years |date=March 2011 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2011 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=147 to 150 |language=en}}</ref> ==== Vliegtuie by Wonderboom-lughawe gestoor ==== Sewe rompe is teen November 2003 by Wonderboom-lughawe gestoor. Hulle het die kodes F1 tot F7 gehad. Hier is besonderhede rakende die konstruksienommers en SALM-reeksnommers (dié wat “TP” gemerk is, is in die C-47TP-standaard omskep): * F1       k/n 12166      reeksnommer 6886 * F2       k/n 27199      reeksnommer 6853             TP * F3       k/n 33134      reeksnommer 6846(2)         TP * F4       k/n 33478      reeksnommer 6865(2)         TP * F5       k/n 33552      reeksnommer 6890             TP * F6       k/n 32825      reeksnommer 6874(2) * F7       k/n 12582      reeksnommer 6876 Sommige van die komponente is afsonderlik van die lugrame gestoor. Voorbeelde hiervan is kode F1 (reeksnommer 6886) en kode F7 (reeksnommer 6876). Voornoemde sewe lugrame is later na die Freeway-landingstrook naby Kromdraai verskuif. Hierdie gedeelte is op Gradidge 2006 en ''SAAF C-47'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=72 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=19 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:6886 2004-04-30 FAWB 1353 EL lev 600x400.jpg|Gestoorde 6846, 6853, 6876, 6886 en 6890 30 April 2004 Lêer:6853 2004-04-30 FAWB 1356 600x400e.jpg|Kode F2 is 6853, kode F3 is 6846 </gallery> == Dakotas deur verskillende Suid-Afrikaanse maatskappye gebruik == === Air Cape === [[Lêer:Zsedx 1976-10-03 FACT 138 her 800x486.jpg|duimnael|Douglas C-47 ZS-EDX 3 Oktober 1976]] Air Cape (Edms) Bpk van Kaapstad het in Maart 1969 met geskeduleerde dienste begin toe een van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) se roetes oorgeneem is. Die eerste Dakota is in 1965 vir huurvlugwerk gekoop en uiteindelik is drie gebruik, en hulle is deur ’n HS.748 vervang. Die laaste Dakota is in Maart 1987 verkoop. Vliegtuie wat gebruik is, sluit ZS-EDX, ZS-EYN en ZS-EYO in. Clifford Harris, ’n Suid-Afrikaanse ontwikkelaar, het ’n huurvluglisensie bekom en Air Cape op 10 Augustus 1962 gestig en is gemagtig om huurvlugte enige plek suid van die ewenaar te onderneem. [[Lêer:Zseyn 1976-12-31 FACT 658 her 800x486.jpg|duimnael|Douglas C-47B ZS-EYN 31 Desember 1976]] Geskeduleerde vlugte het op 31 Maart 1969 begin, toe Air Cape die SAL se kusroete van Kaapstad na Port Elizabeth, oor Oudtshoorn, George en Plettenbergbaai, oorgeneem het. Die diens is gedurende die eerste paar maande so ver noord soos Oos-Londen met Dakota-vliegtuie bedryf, maar die sektor Port Elizabeth na Oos-Londen is later nie meer bedryf nie. ZS-EDX         k/n 9452                     het die lewe as ’n C-47A-30-DL met die USAAF-reeksnommer 42-23590 begin; het die registrasies VH-INE, CF-JIP en CF-CAR gehad voordat hy as ZS-EDX in Suid-Afrika geregistreer is; ZS-EDX is op 24 Junie 1965 by die Air Cape-vloot bygevoeg ZS-EYN         k/n 16463/33211      is as ’n C-47B-35-DK aan die USAAF afgelewer; daarna Britse Koninklike Lugmag; vervolgens die registrasies VP-KJS, 5X-AAR en 7Q-YKN voordat hy in Maart 1970 op naam van Air Cape geregistreer is [[Lêer:Zseyo 1976-10-03 FACT 139 her LR her file cr 800x486.jpg|duimnael|Douglas C-47B 3 Oktober 1976]] ZS-EYO         k/n 16187/32935      is as ’n C-47B-30-DK aan die USAAF afgelewer; daarna Britse Koninklike Lugmag; vervolgens die registrasies G-AMPT, VP-YKM en 7Q-YKM voordat hy in Mei 1970 op naam van Air Cape geregistreer is Hierdie gedeelte is op Gradidge 2006 en nuusbriewe van die Aviation Society of Africa gegrond.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=211 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Zaayman |first=Karel |date=August 1979 |title=AIR CAPE |journal=Aviation Society of Africa newsletter of August 1979 |pages=14}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Zaayman |first=Karel |date=February and March 1983 |title=AIRLINE PROFILE AIR CAPE |journal=African Air Review |volume=10 |pages=5}}</ref> Die kleurskemas wat op Air Cape se Dakotas gebruik is, word op verskillende datums in die meegaande drie foto’s geïllustreer. Die Air Cape-logo is op die stertvin en die naam “AIR CAPE” verskyn op die boonste deel van die romp, bo die vlerke. === Comair === [[Lêer:Zsdrj 1991-05-16 FAJS 169 dust li file smrtshad 600x364.jpg|duimnael|Douglas C-47 ZS-DRJ 16 Mei 1991 by Comair se basis op Jan Smuts-lughawe]] Comair – Commercial Air Services (Edms) Bpk – van Johannesburg het Dakotas gekoop om vanaf 1963 sy Lodestars te vervang. Vyf van hulle is tot 1980 op geskeduleerde dienste bedryf. Die handelsnaam van die maatskappy was vanaf November 1967 Commercial Airways. Die Dakotas wat hoofsaaklik deur die lugredery gebruik is, was ZS-DRJ, ZS-DXW, ZS-EJK, ZS-FRM en ZS-IWL(2). Comair het die volgende Dakotas van 1963 tot 1976 op geskeduleerde dienste gebruik: ZS-DRJ (C-47A) konstruksienommer 12026; gebou as ’n Douglas C-47A-1-DK (Oklahoma City-produksie); in Augustus 1963 verkry; 21 Augustus 1963 ZS-DRJ geregistreer; die vliegtuig se vorige identiteite was USAAF 42-92247, RAF FL615 en CF-TDO. [[Lêer:Zsdxw Andy Heape 217 150dpi 600x364.jpg|duimnael|Douglas DC-3D ZS-DXW in kleurskema wat vanaf vroeg-1981 op Comair se vliegtuie aangewend is]] ZS-DXW (DC-3D, gebou van onvoltooide C-117-komponente deur die Douglas Aircraft Company) konstruksienommer 42969; in September 1964 aangekoop en op 29 September 1964 as ZS-DXW geregistreer; voorheen NC34973, HB-IRB en LN-LMK geregistreer. ZS-EJK (C-47A) konstruksienommer 19484; as C-47A-75-DL gebou; in Oktober 1965 verkry; 9 Oktober 1982 neergestort; vorige identiteite USAAF 42-101021, I-LALO en VP-YXP. ZS-FRM (DC-3D) konstruksienommer 42963; in Oktober 1968 verkry; op 16 Oktober 1968 op naam van Comair geregistreer; die laaste lynvlug vanaf die Randse-lughawe is op 31 Maart 1976 deur DC-3 ZS-FRM bedryf; in 1987 aan ’n Zimbabwiese maatskappy verkoop, op 28 November 1987 in Zimbabwe afgelewer. ZS-IWL(2) (C-47A) konstruksienommer 9628; gebou as ’n C-47A-30-DL; in Februarie 1974 verkry, in Junie 1974 as ZS-IWL(2) geregistreer; voorheen die identiteite USAAF 42-23766, RAF FD906, SALM 6802, ZS-DDV, G-AJXL, G-AMGD, VP-YTT, ZS-EKK en 3D-AAV gehad. ==== Dakota ZS-DIW (konstruksienommer 11991) ==== Die Douglas C-47 met die registrasienommer ZS-DIW is vroeg in 1980 vir ’n tydperk van drie maande van Namib Air gebruikhuur om die toenemende getal buitelandse toeriste te hanteer wat Suid-Afrika besoek het (die oorgrote meerderheid het na die Kruger- Nasionale Park gegaan). Die vliegtuig het gedurende die huurtydperk sy Namib Air-kleurskema behou. ==== Comair Dakota-bedrywighede ==== [[Lêer:Zsfrm 1981-07-05 FAVG 139 resize.jpg|duimnael|Douglas DC-3D ZS-FRM 5 Julie 1981 op Virginia-lughawe naby Durban in die Natal-provinsie]] Vanaf 12 Mei 1978 het ’n Comair Dakota die Magnum-skedule vanaf Johannesburg na Newcastle (en dan na Vryheid) bedryf. Die laaste keer wat Comair hierdie skedule behartig het, was op 8 Mei 1980 met Dakota ZS-EJK. Toe die tweede en derde Fokker F.27 in 1980 en 1981 in gebruik geneem is, het Comair bykomende karweikapasiteit gehad en die oogmerk was om die Dakota oor die lang termyn uit te faseer. ZS-DXW en ZS-IWL(2) was die eerste Dakotas wat verkoop is. (ZS-EJK is op 9 Oktober 1982 in ’n ongeluk verloor.) Die twee vliegtuie is aan Ethiopian Airlines verkoop, en ZS-DXW was nou ET-AIA geregistreer en ZS-IWL(2) was nou ET-AIB geregistreer. Die vliegtuie is in Januarie 1983 in Zimbabwe afgelewer en sou deur die Ethiopiërs afgehaal word. [[Lêer:Zsiwl 1980-10-11 FALA 137 dust scr shad 800x486.jpg|duimnael|Douglas C-47 ZS-IWL(2) 11 Oktober 1980 op Lanseria-lughawe]] Teen die tyd wat ZS-FRM verkoop is, was ZS-DRJ die enigste Dakota wat oorgebly het en het steeds geskeduleerde dienste bedryf, hoofsaaklik op die roetes na Phalaborwa en Skukuza. Toe ZS-DRJ die Phalaborwa-skedule op 11 Januarie 1990 bedryf het, het Comair aangekondig dat daardie vlug die laaste geskeduleerde een sou wees wat deur ’n Dakota bedryf word. Die maatskappy het egter op 23 Julie 1991 aangekondig dat die Dakota amptelik na geskeduleerde diens teruggekeer het om net die daaglikse vlug na Phalaborwa te bedryf (Maandag tot Vrydag). Comair het rondom 4 Junie 1992 besluit om ZS-DRJ aan diens te onttrek. ZS-DRJ is op 24 November 1994 vir ’n laaste toetsvlug geneem, en kort daarna is die vliegtuig uiteindelik verkoop. Sodoende is meer as 31 jaar se Comair Dakota-dienste beëindig. Die twee Comair-gedeeltes hierbo is op ''Comair 60'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Lawrence |first=David |title=Comair The First Sixty Years |date=December 2010 |publisher=D.R. Lawrence |year=2011 |isbn=978-0-620-51540-5 |location=Atlasville, South Africa |pages=97, 98, 99, 101, 153, 156 to 163, 320, 348 |language=en}}</ref> === Naturelink === [[Lêer:Zsmru 2004-04-30 FAWB 1258 600x400.jpg|duimnael|ZS-MRU 30 April 2004 op Wonderboom-lughawe]] In 2001 was Naturelink se vloot vliegtuie op drie verskillende name geregistreer, naamlik Naturelink, Gallovents Ten en Bandit Partnership. Die vliegtuie wat op die naam Gallovents Ten geregistreer was, het Dakota ZS-MRU ingesluit. Die vliegmasjien met die konstruksienommer 4363 is as ’n R4D-1 vir die Verenigde State-vloot bestel en op 6 Mei 1942 as BuNo 4703 aan die VSA-vloot afgelewer. Hierdie masjien het ook die identiteite N1699M, N69D, N1699M, N234Z en HZ-TA3 gehad voordat dit ZS-MRU in September 1990 geregistreer is. Die skroefvliegtuig het in 2002 by die Naturelink Charter-vloot aangesluit. === Nelair === Daar is gedurende 2001 met die registrasie van Nelair se vloot vliegtuie op die naam Nelair Aviation Services (Edms) Bpk begin. Die vliegtuie het Dakota ZS-LVR ingesluit, wat op 8 Junie 2001 geregistreer is. Nelair het op 18 Maart 2005 die Douglas C-47A-90-DL met die konstruksienommer 20475 as ZS-LVR en met die volledige naam “NELAIR Charters & Travel” bedryf.<gallery mode="packed"> Lêer:Zslvr 2005-03-18 FANS019 naam 600x400.jpg|ZS-LVR 18 Maart 2005 Lêer:Zslvr 2005-03-18 FANS369 600x400.jpg|ZS-LVR 18 Maart 2005 Nelspruit </gallery> === Phoebus Apollo === [[Lêer:Zsdiw 2005-09-17 FASK 354 shd 600x400.jpg|duimnael|Dakota ZS-DIW van Phoebus Apollo 17 September 2005 op Swartkop naby Pretoria]] Phoebus Apollo van Lanseria het in 1997 sake met die Dakotas ZS-PAA, ZS-DIW en ZS-NTE begin doen. Die huurvlugoperateur Phoebus Apollo Aviation se hoofkwartier is nou op die Randse Lughawe. Phoebus Apollo Aviation het ’n Dakota op permanente vertoning by sy hoofkwartier (soos op 17 September 2014 gesien – sien die gepreserveerde vliegtuie). Die vliegtuig met die konstruksienommer 11991 het die lewe as ’n Douglas C-47A-1-DK begin en het die identiteite 42-92215 in die USAAF, FL583 in die Britse Koninklike Lugmag en 6871(1) in die Suid-Afrikaanse Lugmag gehad voordat dit op 19 November 1953 ZS-DIW geword het. === Regional Air === [[Lêer:Zsdiw 1991-02-10 FALA 119 crop shd75 stof 600x364.jpg|geen|duimnael|Regional Air het Dakota ZS-DIW bedryf. Die skroefvliegtuig word op 10 Februarie 1991 op Lanseria-lughawe gesien.]] === Rovos Air === Rovos Air van Lanseria, ’n filiaal van Rovos Rail Tours (Edms) Bpk, het ’n enkele Dakota met die registrasienommer ZS-CRV bedryf. Die vliegtuig het ’n luukse uitleg met 21 sitplekke gehad en is op lugsafari’s in suidelike Afrika gebruik. Die masjien is as ’n Douglas C-47A-25-DK met die konstruksienommer 13331 gebou en het die identiteite 42-93421, KG600, N96U, CU-P702, CU-N702, N702S, G-ASDX, G-AJRY, ZS-PTG, A2-ACG en ZS-PTG gehad voordat dit op 30 Augustus 2002 ZS-CRV geword het.<gallery mode="packed"> Lêer:Zscrv 2005-09-24 FALA 025 file smt naamlogo 600x400.jpg|C-47 ZS-CRV 24 September 2005 Lêer:Zscrv 2005-09-24 FALA 025 file smt 600x400.jpg|ZS-CRV 24 September 2005 Lanseria </gallery> === Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) === [[Lêer:Zsbxf 2016-05-07 FASK 6299 LR logonaam 600x400.jpg|duimnael|SAL-Dakota]] Die SAL, van Johannesburg, het Dakotas gebruik om vanaf 1946 geskeduleerde dienste te bedryf. Die Dakotas het die SAL Lodestars geleidelik vervang, maar is self deur Viscounts en Hawker Siddeley HS.748’s vervang. Die meeste van die Dakotas is in 1971 terug na die SALM. Een het later deel van die SAL-museum se historiese vlug uitgemaak. Aan die einde van die oorlog in die Verre Ooste is ’n aantal C-47’s van die SALM na die SAL oorgeplaas. Hierdie Dakotas is van klankdemping voorsien, is vir lynvliegtuiggebruik omskep en is met 21 sitplekke toegerus. Die SAL het die volgende vliegtuie verkry: ZS-AVI, ZS-AVJ, ZS-BXF, ZS-BXG, ZS-BXI, ZS-BXJ(1) (nie omskep nie en nie in SAL-kleure nie en is verkoop), ZS-DJB, ZS-DJC en ZS-DJX (as vragvliegtuig gebruik). Drie van hierdie vliegtuie is in ongelukke verloor, naamlik ZS-AVJ, ZS-AVI en ZS-DJC. Die oorblywende vier vliegtuie (ZS-BXF, ZS-BXG, ZS-BXI en ZS-DJB) het 25 jaar lank ’n voederdiens bedryf. ==== Vliegtuie wat op die SAL se kusdiens gebruik is ==== Vliegtuie wat van Oktober 1967 tot Maart 1969 op die SAL se kusdiens gebruik is, het die volgende ingesluit: ZS-BXF (C-47A k/n 12107; moontlik nie in hierdie tydperk gebruik nie), ZS-BXG (C-47A k/n 12049), ZS-BXI (C-47A k/n 12166) en ZS-DJB (C-47A k/n 9492). Die SAL het die vliegtuie en die kajuitbemanning verskaf en Comair het die vlieënier en medevlieënier verskaf. Die Dakotas het, via Oudtshoorn, George, Plettenbergbaai, Port Elizabeth, Grahamstad en Queenstown, van Kaapstad na Oos-Londen gevlieg, met ’n oornagstop in Oos-Londen. Die terugvlug het die volgende dag plaasgevind. Al die vliegtuie was vir 21 passasiers gekonfigureer. Die vliegtuig met die konstruksienommer 12016 het die lewe as ’n Douglas C-47A-1-DK begin en het die identiteite 42-92238 en FL606 gehad voordat dit as 6815 in die SALM gedien het. Ná sy SALM-diens het die skroefvliegtuig ZS-AVJ ''Paardeberg'' in die SAL geword. Die masjien is op 7 Mei 1946 as ZS-AVJ geregistreer en het op 15 Oktober 1951 neergestort. Die vliegtuig met die konstruksienommer 12049 het die lewe as ’n Douglas C-47A-1-DK begin en het die identiteite 42-92267 en FL625 gehad voordat dit as 6822 in die SALM gedien het. Ná sy SALM-diens het die skroefvliegtuig ZS-BXG ''Piketberg'' in die SAL geword. Die masjien is op 10 November 1948 as ZS-BXG geregistreer en het op 8 Februarie 1971 as 6887(1) na die SALM gegaan en het daarna in die Rhodesiese Lugmag gedien. Die twee gedeeltes hierbo oor die SAL is gedeeltelik op ''Comair 60'' en ''Winged Springboks'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Lawrence |first=David |title=Comair The First Sixty Years |date=December 2010 |publisher=D.R. Lawrence |year=2011 |isbn=978-0-620-51540-5 |location=Atlasville, South Africa |pages=151 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=10 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsavj 1948 Palmietfontein 500 rot dust 600x364.jpg|Dakota ZS-AVJ 1948 Palmietfontein Lêer:Zsavj 1946-05-00 SAL 498 800x486.jpg|Dakota ZS-AVJ Lêer:Zsbxg 1948-11-00 SAL 501 LRnuwe merke 600x364.jpg|Dakota ZS-BXG </gallery> === Springbok-maatskappyegroep === Die Springbok-maatskappyegroep word deur die Vermeulenfamilie bedryf en hulle bestaan uit Kaptein Flippie Vemeulen asook Ben en Petro Vermeulen. Ander personeel wat deel van die groep vorm, sluit Piet Nieuwenhuizen en Timoth Maritinyu in. Die groep is by bewaring, konservasie en opvoeding en die instandhouding en preservering van vliegtuie en die opleiding van vlieëniers betrokke.<ref>{{Cite web|url=https://www.springbokclassicair.co.za/about-us/|title=About our Company|date=12 May 2026|website=Springbok Group of Companies|access-date=12 May 2026}}</ref> ==== Springbok Flying Safaris ==== Vliegtuie van Springbok Flying Safaris: ZS-KEX (k/n 2008), ZS-NTE (k/n 11926) en ZS-GPL (k/n 9581).<ref>{{Cite web|url=https://www.dc-3.co.za/dc-3-south-african-operators/springbok-flying-safaris.html|title=Douglas DC-3 and C-47 Owners and Operators in South Africa, Springbok Flying Safaris|date=21 May 2026|website=The Dakota Association of South Africa|access-date=21 May 2026}}</ref> Springbok Flying Safaris het ’n Douglas C-47A-30-DL met die konstruksienommer 9581 bedryf. Die vliegtuig het die volgende identiteite: 42-23719, NC47573, ZS-GPL (in Maart 1971 op naam van Grinair geregistreer en was deel van Sandrivier Safaris/United Air Services; Maart 1976 geregistreer), daarna het dit A2-ACH geword en toe weer ZS-GPL (op 13 Maart 1980 geregistreer) en later as ZS-GPL deur Springbok Flying Safaris gebruik. Die Dakota is in Desember 2008 aan Indigo Aviation in Tanzanië verkoop en as 5H-DAK geregistreer. ==== Springbok Classic Air ==== Die Douglas C-47A met die konstruksienommer 11926 is met die registrasienommer ZS-NTE in die kleurskema van Springbok Classic Air gesien (sien meegaande foto).<gallery mode="packed"> Lêer:Zsgpl 2004-03-21 FAGM 105 0548 shd naam 600x400.jpg|Springbok Flying Safaris Dakota ZS-GPL Lêer:Zsgpl 2007-09-08 FAVV 021 cr shd 600x400.jpg|Dakota ZS-GPL 8 Sep 2007 Vereeniging Lêer:Zsnte 2013-09-29 FAGM -082 600x400.jpg|Dakota ZS-NTE 29 Sep 2013 Randse Lughawe </gallery> == Die DC-3 in die 21ste eeu == === 2010 === [[Lêer:Air Nostalgia Douglas DC-3 Melton Vabre-2.jpg|duimnael|VH-TMQ 20 Maart 2010]] Vyf-en-sewentig jaar nadat die Douglas Sleeper Transport vir die eerste keer in Santa Monica gevlieg het, het ongeveer 200 DC-3’s nog gevlieg.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=84 |language=en}}</ref> ==== 20 Maart 2010 ==== [[Lêer:42-68810 a Douglas Skytrooper C-53D now N49AG (4711450212).jpg|duimnael|N49AG 13 Junie 2010]] In die meegaande foto word die Air Nostalgia Dakota met die registrasienommer VH-TMQ op 20 Maart 2010 by die Melton-lughawe gesien. Die vliegtuig is oorspronklik as ’n Douglas C-47B-30-DK met die reeksnommer 44-76552 vir die USAAF gebou (konstruksienommer 16136/32884). Dit het met die reeksnommer A65-91 in die Koninklike Australiese Lugmag gedien. Die masjien is op 1 Desember 1987 as VH-TMQ geregistreer en is deur Air Nostalgia verkry en gerestoureer en is op 1 November 2001 op naam van Air Nostalgia (Edms) Bpk geregistreer. ==== 13 Junie 2010 ==== [[Lêer:Douglas C-47A Skytrain (DC-3), Air France (DDA Classic Airlines) AN1750557.jpg|duimnael|PH-PBA Air France-skema 11 Julie 2010]] In die meegaande foto word die Douglas C-53D met die registrasienommer N49AG op 13 Junie 2010 gesien. Die jaar 2010 was die 100ste verjaarsdag van Franse vlootlugvaart; daarom is die vliegtuig in hierdie kleurskema geverf. Die masjien het voorheen die USAAF-reeksnommer 42-68810 gehad (konstruksienommer 11737). Hy het nie voorheen aan die Franse Vloot behoort nie, maar word deur ’n Belgiese maatskappy bedryf en was voorheen in ’n Belgiese kleurskema geverf (K16-OTCWG; G Bertrand, handeldrywend as Air Dakota). ==== 11 Julie 2010 ==== Die meegaande foto toon die Douglas C-47 met die registrasienommer PH-PBA van DDA Classic Airliners op 11 Julie 2010 in ’n Air France-kleurskema. Die vliegtuig het die konstruksienommer 19434. ==== 4 September 2010 ==== [[Lêer:PH-PBA Douglas DC-3 DDA in basic KLM retro C-s (7296992272).jpg|duimnael|PH-PBA KLM-skema 4 September 2010]] Die foto hiernaas illustreer die Douglas C-47 met die registrasienommer PH-PBA van DDA Classic Airliners op 4 September 2010 in ’n KLM-kleurskema. Die vliegtuig het die konstruksienommer 19434. === 2019 === Die tweede foto aan die regterkant is van die Douglas C-41A met die registrasienommer N341A en hy word op 8 Junie 2019 gesien. Vir besonderhede rakende die vliegtuig sien “Douglas C-41A” onder "Militêre variante van die DC-3". [[Lêer:DSC 8450 (48113544903).jpg|duimnael|C-41A N341A 8 Junie 2019]] == Gepreserveerde vliegtuie, insluitende vliegtuie wat vlieg == === Hongkong === ''Betsy'', ’n DC-3 wat nou in die Hongkongse Wetenskapmuseum in Kowloon is, is in 1946 deur Cathay Pacific Airways in gebruik geneem. Die vliegmasjien het die registrasienommer VR-HDB en die konstruksienommer 4423. Die meegaande foto is op 22 Maart 2006 geneem. === Nederland === PH-DDA van die Nederlandse Dakota-vereniging het die konstruksienommer 19109 gehad en het die lewe as ’n Douglas C-47A-70-DL met die USAAF-reeksnommer 42-100646 begin. Voordat voornoemde vereniging die vliegtuig verkry het, is dit eers in die Finse burgerlike mark gebruik en daarna was dit in diens van die Finse Lugmag.<gallery mode="packed"> Lêer:CX-DC3-VRHDB2.jpg|''Betsy'', ’n DC-3 in die Hongkongse Wetenskapmuseum Lêer:PH-DDA Douglas DC-3C.jpg|PH-DDA 20 Mei 1984 Hilversum Lêer:PH-DDA Douglas DC-3C Dutch Dakota Association RIAT Fairford 190787 (51890642076).jpg|PH-DDA 1987 tydens Koninklike Internasionale Lugtaptoe op Fairford van die Koninklike Britse Lugmag </gallery> === Suid-Afrika === Phoebus Apollo Aviation het ’n Dakota op permanente vertoning by sy hoofkwartier op die Randse Lughawe (soos op 17 September 2014 gesien). Die vliegtuig het die konstruksienommer 14483/25928 gehad, was ’n Douglas C-47B-5-DK en het die identiteitsrekord 43-48667, KJ897, G-AMKE, VP-YUU en 9J-RDR. As 9J-RDR is die masjien deur Zambia Airways gebruik en is op 30 Desember 1970 aan diens onttrek nadat dit op die grond in die rondte geswaai het. Die masjien was in Augustus 1994 verlate by Lusaka, en die romp het vir onderdele na Phoebus Apollo gegaan. Die Douglas C-47A met die konstruksienommer 12107 het as reeksnommer 6821 in die SALM gedien voordat dit as ZS-BXFdeur die SAL gebruik is. Daarna is die masjien weer na die SALM, maar hierdie keer as die reeksnommer 6888. Die skroefvliegtuig het egter in 1991 as ZS-BXF na die SAL teruggekeer, spesifiek na die museum, waar dit deel van die SAL se historiese vlug geword het.<gallery mode="packed"> Lêer:9jrdr 2014-09-17 FAGM 4726 ELshd 600x400.jpg|9J-RDR 17 September 2014 Randse Lughawe Lêer:Zsbxf 0000 069 LR her2 600x364.jpg|ZS-BXF SAL-museum </gallery> === Verenigde State van Amerika === [[Lêer:Douglas DC 3 from 1942 at Santa Monica Airport California Photo by Steve Shelokhonov July 2024 IMG 3845 2.jpg|duimnael|N242SM Julie 2024]] Die vliegtuig in die meegaande foto word by die Santa Monica Museum of Flying in Kalifornië uitgestal. Die masjien het die naam ''Spirit of Santa Monica''. Dit het die lewe as ’n C-53 met die konstruksienommer 4877 en die reeksnommer 41-20107 begin en het daarna 'n R4D-3 geword. Vervolgens het die skroefvliegtuig verskillende burgerlike registrasies gehad voordat dit uiteindelik as N242SM geregistreer is en by die museum beland het. Die vliegtuig met die konstruksienommer 13868/25313 is as ’n Douglas C-47A-30-DK met die USAAF-reeksnommer 43-48052 afgelewer en het na die Britse Koninklike Lugmag gegaan voordat dit deur die Koninklike Kanadese Lugmag gebruik is en vervolgens die Kanadese burgerlike mark betree het en daarna as N173RD in die VSA geregistreer is. Lance Toland het die vliegtuig verkry en by Griffin-Spalding in Georgia gebaseer. In die meegaande twee foto’s word die skroefvliegtuig op 13 Maart 2015 geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:Douglas DC-3C cold start.jpg|N173RD Lêer:DC-3 spinning props.JPG|N173RD </gallery> == Verjaarsdagvieringe van die DC-3 in Suid-Afrika == === Viering van 50 goue jare op 17 Desember 1985 === Die DC-3 se 50 Goue Jare is op 17 Desember 1985 by Swartkop naby Pretoria in Suid-Afrika gevier. Altesaam 27 Dakotas het aan ’n formasieverbyvlug deelgeneem. Daar was 24 vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) en drie burgerlike vliegtuie. Die program het onder andere bestaan uit die opstyging van 23 Dakotas, verbyvlug deur die CASA 352L van die SAL-museum en twee SALM-Dakotas, die aflewering van ’n eerstedagkoevert en ’n toespraak deur Luitenant-generaal DJ Earp, die Hoof van die SALM. Die drie burgerlike vliegtuie wat op 17 Desember 1985 aan die massaverbyvlug deelgeneem het, het bestaan uit ZS-UAS van United Air, ZS-FRM van Comair en ZS-LJI. Drie-en-trwintig vliegtuie wat aan die massaverbyvlug van 27 Dakotas deelgeneem het, het tussen 14:00 en 14:15 op 17 Desember 1985 opgestyg.<gallery mode="packed"> Lêer:Uasfrmljigrond 1985-12-17 FASK 086 stof LR stof 600x364.jpg|ZS-UAS, ZS-FRM en ZS-LJI Lêer:Zsfrm 1985-12-17 FASK 153 dust LR 600x364.jpg|ZS-FRM en ZS-LJI Lêer:16daksgrond 1985-12-17 FASK 088 spot LR 600x364.jpg|16 SALM-Dakotas Lêer:4daksgrond 1985-12-17 FASK 087 spot LR 600x364.jpg|Vier SALM-Dakotas Lêer:Afa+2Daks 1985-12-17 FASK 079 stof LR pik 600x364.jpg|CASA 352L en SALM-Dakotas Lêer:6843 1985-12-17 FASK 052 stof LR 600x364.jpg|SALM-Dakota 6843 Lêer:27dakslug 1985-12-17 FASK 096 stof cr 600x364.jpg|Formasieverbyvlug van 27 Dakotas </gallery> === Viering van 70 jaar in 2005 === ==== Swartkop 17 September 2005 ==== Die Dakotas met die registrasienommer ZS-DIW (van Phoebus Apollo) en die reeksnommer 6859 (van die SALM-museum) het op 17 September by Swartkop 70 jaar van DC-3-vlugte gevier.<gallery mode="packed"> Lêer:6859 2005-09-17 FASK 328 cr LR 600x400.jpg|6859 SALM-museum Lêer:Zsdiw 2005-09-17 FASK 322 cr LR 600x400.jpg|ZS-DIW Phoebus Apollo </gallery> ==== SALM-vliegtuie in Desember 2005 ==== Die Douglas C-47TP’s met die reeksnommers 6825 en 6852 van die SALM se 35 Eskader het in 2005 spesiale merke opgehad om die 70ste bestaansjaar van die DC-3 te vier.<gallery mode="packed"> Lêer:6852 2005-12-02 FAYP 032 600x400.jpg|C-47TP 6852 op 2 Desember 2005 met vieringsmerke Lêer:6825 2005-12-02 FAYP 020 600x400.jpg|Verjaardag-bewoording 6825 op 2 Desember 2005 Lêer:6852 2005-12-02 FAYP 036 600x400.jpg|Viering-bewoording 6852 op 2 Desember 2005 </gallery> === Vliegtuig met tagtigjarige viering gesien op 7 Mei 2016 === [[Lêer:Zsbxf 2016-05-07 FASK 6300 ELshd crop 600x400.jpg|duimnael|ZS-BXF 7 Mei 2016 80ste bestaansjaar DC-3]] Op 7 Mei 2016 is die Dakota met die registrasienommer ZS-BXF van die Suid-Afrikaanse Historiese Vlug gesien met ’n dekal wat die 80ste bestaansjaar van die DC-3 vier. Die bewoording op die dekal lui onder andere “Dakota DC-3 80 Years of Classic Flight”. == Tegniese data vir die DC-3A<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=111 |language=en}}</ref> == Afmetings * Vlerkspan, meter (28.95) * Lengte, meter (19.65) * Hoogte, meter (5.16) * Vlerkoppervlakte, vierkante meter (300.82) Massas * Leeg, kilogram (37187) * Gelaai, kilogram (55566) Werkverrigting * Maksimum spoed, km/h op meter (370 op 2591) * Kruisspoed, km/h (333) * Aanvanklike klimtempo, meter per minuut (344/1) * Diensplafon, meter (7071) * Vliegstrek, kilometer (3419) == Algemene aantekeninge == Die term “konstruksienommer” word “k/n” afgekort. Die Suid-Afrikaanse maatskappye Springbok Flying Safaris en Springbok Classic Air maak of het deel van die Springbok-maatskappyegroep uitgemaak. Die gedeeltes oor Naturelink en Nelair onder Suid-Afrika is gedeeltelik op die volgende publikasie gegrond:<ref>{{Cite journal |last=Zaayman |first=Karel |title=SOUTH AFRICA |journal=Journal of the Aviation Society of Africa |issue=No 5/2001 |pages=13}}</ref> Die gedeeltes oor Phoebus Apollo, Rovos Air en die Suid-Afrikaanse Lugdiens onder Suid-Afrika is gedeeltelik op die volgende publikasie gegrond:<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=211 |language=en}}</ref> Die besonderhede rakende konstruksienommers wat in hierdie artikel verstrek word, is in Gradidge 2006 nageslaan:<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=311, 326, 341, 342, 370, 375, 396, 403, 404, 407, 419, 438, 439, 460, 471, 519, 540, 585, 596, 598, 600, 606, 608, 616, 618, 619, 633 |language=en}}</ref> Die datum waarop die DST sy eerste vlug gehad het, naamlik 17 Desember 1935, word gebruik vir die vieringsdoeleindes waaroor daar in hierdie artikel verslag gedoen word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Lugvaart-saadjie}} {{en-vertaal|Douglas DC-3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie]] [[Kategorie:Passasiersvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] 9bopao80wuyxco6ubyvu3o6o40pm5k3 0 95747 2908510 2890152 2026-06-01T12:19:25Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2908510 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en Go).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=chpt. 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=chpt. 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land as Nederland gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[Moltcourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (July/August 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (May 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' June 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (eds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 December 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] csf32vgpl3g5ihup5qhlr6vk86bkwp5 0 96778 2908553 2908151 2026-06-01T16:46:28Z Morne 672 /* Emeriti */ 2908553 wikitext text/x-wiki 'n Lys van alle '''predikante van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]]''' wat in die kerk gedien het van die stigting daarvan in 1859 tot die hede. Die gemeentename en jaartalle ná elke predikant se naam dui op die gemeente(s) wat hy bedien het en die tydperk wat hy in elke gemeente gestaan het. Onder afgestorwe predikante dui die simbool † voor die laaste datum by elke predikant telkens sy sterfdatum aan. == In die bediening == [[Lêer:Gereformeerde predikante omstreeks 1905.jpg|duimnael|regs|320px|'n Groep predikante vroeg in die 20ste eeu. Agter: [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Willem Postma]], [[Louis Vorster]], [[Dirk Postma jr.]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]. Middel: [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], [[Jan Lion Cachet]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snyman. Voor: [[Willem Johannes de Klerk]], [[Flippie Snyman]], [[Totius|J.D. du Toit]] en [[G.H.J. Kruger]].]] [[Lêer:Adviseurs van die Afrikaans Bybel.jpg|duimnael|320px|regs|Op dié foto wat in 1933 in [[Bloemfontein]] van die adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling geneem is, verskyn ses Gereformeerde predikante of teoloë (aangedui met 'n asterisk). Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies]], G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel*, W. de Vos. Middel: Di. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]]* (Totius se halfbroer), H.J. Otto, proff. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]*, [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]]*, dr. [[Herman van Broekhuizen|H.D. van Broekhuizen]], di. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]]*, [[Pieter Boshoff|P.J.J. Boshoff]] en H.J. Pienaar. Voor: prof. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], [[Totius]]*, ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers.]] [[Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op Rustenburg, 4 April 1924, onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof HH Kuyper as deputaat van die Geref Kerke in Nederland.jpg|duimnael|regs|320px|Die Algemene Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]], [[4 April]] [[1924]], onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof. H.H. Kuyper as deputaat van die Geref. Kerke in [[Nederland]]. Eerste ry: A.S.E. Yssel, [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[J.V. Coetzee]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Tweede ry: [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], prof. H.H. Kuyper, [[Louis Vorster|L.P Vorster]], proff. [[Totius|J.D. du Toit]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Izak Krüger|I.D. Kruger]]. Derde ry: [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[N.H. van der Walt]], A. Duvenage, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vierde ry: F.P.J. Snyman, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], H.S. van Jaarsveld, H.J.R. du Plessis, [[J.H. Kruger]].]] [[Lêer:Ds AA Venter Klerksdorp.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Ammi Venter|A.A. Venter]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1935–1951, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1951–1975.]] [[Beeld:Ds Johannes Beijer.jpg|regs|duimnael|160px|Ds. [[Johannes Beijer]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]], 1862-1869.]] [[Lêer:Ds Lammert Stavast.jpg|150px|regs|duimnael|Ds. Lammert Stavast, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1969–1972, [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] 1972–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]]/[[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] met evangelisasie-opdrag 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] met evangelisasie-opdrag 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] 1981–1982, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]]/[[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1982–1983, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]/[[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1986–1991, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1991–1996 (hulpdienspredikant).]] [[Lêer:Ds Dirk Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1859–1866, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], 1866–1879.]] [[Lêer:Jan Lion Cachet.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jan Lion Cachet]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1868–1869, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1869–1875, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1875–1883, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1883–1894.]] [[Lêer:Ds Isak David Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Izak Krüger|Izak David Krüger]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1911–1916, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1916–1923, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1923–1930, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1930–1945, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1949–1954.]] [[Lêer:Ds MPA Coetsee sr..jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.P.A. Coetsee sr., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1869–1889, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-Wakkerstroom 1889–1903.]] [[Lêer:Ds CJH Vorster.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Casper Jan Hendrik Vorster, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1882–1894, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1897–1899.]] [[Lêer:Ds HJ Boshoff.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. H.J. Boshoff, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1955–1967, Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]]-kombinasie 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 1975–1985. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1985. †1990-05-02.]] [[Lêer:Dr en mev WJ van der Merwe.jpg|duimnael|regs|240px|Dr. en mev. W.J. van der Merwe, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–1975.]] [[Lêer:Ds Stephanus Postma.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Stephanus Postma]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1898-†1904-02-08.]] [[Lêer:Ds Pieter Biewenga.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Pieter Biewenga]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1903–1906, [[Gereformeerde kerk Que|Que]] 1906–1926. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1928. †1955-03-15 .]] [[Lêer:Ds PJH Viljoen.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Petrus Viljoen|P.J. Viljoen]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1869–1879.]] [[Lêer:Dr JA Schutte.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.A. Schutte, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1941–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–1977.]] [[Lêer:Ds C Hattingh.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Christiaan Hattingh, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1953–1966, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1969–1986. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1986. †2001-08-01.]] [[Lêer:Ds NH van der Walt.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[N.H. van der Walt|Nicolaas Hendrik van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1908–1925, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]-kombinasie 1925–1947.]] [[Lêer:Dr PJ Coetzee.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. Petrus Johannes Coetzee, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1945–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1952–1958, redakteur van ''[[Die Kerkblad]]'' 1958–1963, redakteur Calvinistiese Stigting 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1965–1970.]] [[Lêer:Dr en mev JJ van der Walt.jpg|duimnael|regs|200px|Dr. Jan Jacobus A. van der Walt en sy eggenote, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1957–1958, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1966–1975, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1975–1976, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1976–1988.]] [[Lêer:Ds PW Bingle die oue.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Pieter Bingle|Pieter Willem Bingle]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1910–1921, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1921-†1923-03-08.]] [[Lêer:Ds BR Krüger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. B.R. Krüger, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956-†1973-05-31.]] [[Lêer:Ds W Venter.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Willem Venter, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989. †2004-07-09.]] [[Lêer:Ds TN Venter.jpg|duimnael|150px|Ds. Tjaart Nicolaas Venter, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1907–1925, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1945–1947.]] [[Lêer:Ds PW Buys.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[P.W. Buys|Pieter Willem Buys]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1953–1966, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1966–1973, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1973–1988.]] [[Lêer:Ds Jan hendrik Boneschans.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jan Boneschans|Jan Hendrik Boneschans]], [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1915–1917, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]-kombinasie 1917–1919, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1919–1923, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1923–1926, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1926–1928, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1928–1946, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1953–1955.]] [[Lêer:Ds Derk Rumpff.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Derk Rumpff]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]-kombinasie 1910–1913, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1914–1920, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1920–1922, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1922–1941.]] [[Lêer:Ds Benonie Duvenage.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. [[Benoon Duvenage|Benonie Duvenage]], [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1958–1967, professor [[PU vir CHO]] 1967–1988, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1988–1992.]] [[Lêer:Dr JP Jooste.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Joseph Petrus Jooste]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1928–1931, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1931–1942, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1942–1946. Professor aan die Teologiese Skool 1946–1970.]] [[Lêer:Dr BR Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. B.R. Kruger, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956–1973.]] [[Lêer:Ds GHJ Kruger GKSA.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Gerrit Kruger|G.H.J. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1949–1951, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1958–1969, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 1969–1977, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1977–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989. †2013-06-25.]] [[Lêer:Ds MPA Coetsee jr.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.P.A. Coetsee jr., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1874–1883, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1883–1892.]] [[Lêer:Ds JC Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.C. Kruger, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1949–1966.]] [[Lêer:Dr PJS de Klerk.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Philippus de Klerk|Philippus Jacobus Stephanus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1924–1927, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1927–1930, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1930–1949.]] [[Lêer:Ds LP Vorster.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Louis Vorster|Louis Petrus Vorster]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1884–1893, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1893–1905, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1905–1920, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1922–1929.]] [[Lêer:Dirk Postma.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Dirk Postma, seun van Marthinus|Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1905–1906, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1906-†1940-12-29.]] [[Lêer:Ds JW Jansen van Ryssen.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Johan van Ryssen|Johan Wilhelm Jansen van Ryssen]], [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1937–1945, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1945–1948, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1953–1960, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1960–1968, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1968–1977.]] [[Lêer:Dr SP van der Walt.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Sarel van der Walt|Sarel Petrus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1932–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1950–1953, professor Teologiese Skool 1953–1973. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1973, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1976–1983.]] [[Lêer:Prof SJ van der Walt.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Stephanus van der Walt|Stephanus Johannes van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961.]] [[Lêer:Prof GCP van der Vyver.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1955–1970. Professor Teologiese Skool Potchefstroom 1971–1975 (sy dood).]] [[Lêer:Ds DNG Kotze.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[David Kotzé|David Nicolaas Gerhardus Kotze]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1915–1921, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1921–1946, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1946–1951, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1955–1960.]] [[Lêer:Ds AL Aucamp.jpg|regs|150px|duimnael|Ds. [[Abraham Aucamp|Abraham Liebrecht Aucamp]], [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1933–1937, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-kombinasie 1942–1948, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1948–1961.]] [[Lêer:Ds ASE Yssel.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. A.S.E. Yssel, [[Gereformeerde kerk Parys|Vredefort]] 1918–1921, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1921–1948, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1948–1958.]] [[Lêer:Ds W Postma.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Willem Postma]], [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1897–1903, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1903–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1914–1915, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1915-†1920-12-13.]] [[Lêer:Ds HJR du Plessis.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. H.J.R. du Plessis, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] 1907–1953.]] [[Lêer:Ds Simon van der Bijl.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. S.J. van der Bijl, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1967–1973, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1973–2000.]] [[Lêer:Ds JV Coetzee.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[J.V. Coetzee|Jan Viljoen Coetzee]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1916–1918, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1918–1925, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1925–1930, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1930-†1952-12-26.]] [[Lêer:Di TT Spoelstra en JV Coetsee Johannesburg 1926.jpg|duimnael|regs|200px|Di. [[J.V. Coetzee]] en [[T.T. Spoelstra]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1927–1941, Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1941–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1950–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1958–1965.]] [[Lêer:Ds WJ de Klerk jonk.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1903–1904, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1904–1907, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1911–1923, registrateur [[PU vir CHO]] 1923–1928, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1928–1943.]] [[Lêer:Totius.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.D. du Toit, oftewel [[Totius]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1903–1911, professor Teologiese Skool 1911–1949.]] [[Lêer:Ds Martinus Pelser.jpg|regs|duimnael|150px|Ds. [[Maarten Pelser]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1876–1877, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1877–1892, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1892–1897, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1897-†1902-06-07.]] [[Lêer:Ds HS van Jaarsveld.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Hendrik Stephanus van Jaarsveld, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1918–1922, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1922–1924, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1924–1946, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1946–1952.]] [[Lêer:Ds en mev ZC Grobler.jpg|regs|duimnael|230px|Ds. en mev. Zacharias Christiaan Grobler, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1954–1979.]] [[Lêer:Ds J Beyer.jpg|regs|duimnael|150px|Ds. [[Johannes Beijer|J. Beyer]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1862–1869.]] [[Lêer:Ds MJ Booyens.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.J. Booyens, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1948–1950, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1958–1964, Pretoria-[[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1966–1977, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1977–1985. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1985. †2002-11-17.]] [[Lêer:Ds HB Venter.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Hendrik Venter|H.B. Venter]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1880–1888.]] [[Lêer:Ds SD Venter.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. S.D. Venter, Heidelberg ([[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]) 1866–1877.]] [[Lêer:Ds FW Buytendach.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. F.W. Buytendach, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1949, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1955–1989.]] [[Lêer:Ds PHS Snyman, Heidelberg, Gereformeerde Kerk.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[P.S. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1890–1891, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1891-†1900-01-17.]] [[Lêer:Ds en mev W Venter.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. en mev. W. Venter, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989.]] [[Lêer:Ds WJ Snyman.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. W.J. Snyman, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1877–1913.]] [[Lêer:Ds JA du Plessis.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jacobus du Plessis|Du Plessis, Jacobus Albertus]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921–1935.]] [[Lêer:Ds HVF Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1931–1935, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1935–1937, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1949–1975.]] # Modise, Motsitsi Abel, Dobsonville 1979–1982, Diepkloof 1983, Kwa-Thema/Ratanda/Tsakane. # Ligege, Ndanganeni Norman, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1981–1989, SAOK 1989–1996, De Hoop 1996. # Heystek, Pieter Hendrik, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1985–1988, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 1989–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Montanapoort|Pretoria-Montanapoort]] 1999. # Van Helden, Maarten, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1984–1988, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1988–1997, [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]] 1998–1999, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] 1999. # Van Wyk, Rodney Peter, Hons.-B.A., M.Phil., [[Gereformeerde kerk Grassy Park|Grassy Park]] 1984. # Lartz, Deon, Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1986–1994, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1994–1998, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 2002. # Swanepoel, Christoffel Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1986–2002, [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 2009. # Van Rhyn, Hercules Philippus Malan, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1987–1998, [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] 1998–2004, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 2010. # Venter, Piet, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1990–2007, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 2007. # Lion-Cachet, Jan, Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1988–1996, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1996–2002, Reformed Church of Wellington in Nieu-Seeland 2002–2006, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 2007. # Vermeulen, Petrus Johannes, M.A., Th.B., Th.D., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1988–2001, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2005. # [[Gerhardus Stephanus Kruger|Kruger, Gerhardus Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1988–1997, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] [[29 Julie]] [[2000]]–2024, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[14 April]] [[2024]]. # Dreyer, Frederik Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1988. # Van der Walt, Stephen Francois Flemming, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1989–1998, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstwon]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]]/[[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] 2005. # De Beer, Edmund Johannes, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1989. # Van der Vyver, Lodewicus du Plessis, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 2002. # Van Wyk, Pieter, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1989–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 2009. # Modise, Paul Mahlose, Kagiso 1989. # Myburgh, André Johan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 2009. # Pelser, Abraham Liebrecht, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 2009. # Meijer, Gerard Johannes, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 2008. # Fleischmann, Johan Petrus, B.A., UDK, Th.B., M.B.A., [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 1990–2008, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2008. # Van Rooy, Henri Charles, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1990–1997, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2008. # Briel, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1991–1995, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1995–2004, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 2006–2020, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[26 Januarie]] [[2020]]. # Jansen, Carl Albert, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 2006. # Venter, Sarel Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 2006. # Nel, Elias Paulus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1991–1996, [[Gereformeerde kerk Brackenhof|Brackenhof]] 1996. # Lubbinge, Paul, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1991–1999, Christelijke Gereformeerde Kerk Delfzijl, Nederland 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 2005. # Sithole, Jabulani Paulos, Kwa-Mashu/KwaMncane 1991. # Van der Schyff, Stephanus Petrus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 2003–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2009. # Botha, Willem Jacobus, B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 2008. # Berg, Adderus Fenmo, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 2001–2011, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 2011. # Rheeder, Adriaan Louis, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Wesrand|Wesrand]] 2006–2011, Fakulteit Teologie Potchefstroom 2011. # Stavast, Hendrik Lammert (Henk), B.A., Th.B., (NDK), [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 2002–2008, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 2009–[[23 Februarie]] [[2020]], [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]]. # Scheepers, Lucas Cornelius, B.Agric., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1998. # Boy, Neville, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Chinhoyi]] 1993–1999, [[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1999–2008, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2008. # Venter, Petrus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1993–1999, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1999–2002, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 2009–2019, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2019. # Mbatha, Mbongeni Samuel, Nqutu 1993. # Ntuli, Stevenson Jabulani, Nqutu 1993. # Phungula, Siphosethu Zibona, Ndaleni 1993. # Van Schaik, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1994–1999, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 2005–2011, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2011. # Van der Walt, Johannes Gideon Lessing, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1994–2000, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 2008–2009, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2009. # Schutte, Hendrik Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1995–2001, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2001–2007, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2007–2010, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Wesrand|Wesrand]] 2012. # Coetzee, Gideon Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1995–2003, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 2007–2012, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]/[[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]] 2012. # Pretorius, Jacob, B.Iuris, Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1995–1998, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 2001. # Pelele, Ezekiel Ditswalemang, B.A., Uitkyk 1995. # Mtshayisa, Velile Elliot, B.A., Th.B., M.Th., M.A., Tlokwe Botshabelo/Boskop/Kokosi 1996–2013, Tlokwe Botshabelo 2014. # Smit, Stephanus Johannes Marthinus Swanepoel, B.Sc. (Hons.-Veekunde), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1999–2007, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 2014–2023, [[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[30 Julie]] [[2023]] # Vrey, Coenraad Christoffel Andries, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]/Lyciumville 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 2006–2011, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 2011. # Booyens, Daniël Jan Andries, BLC, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 2014. # Van Vuuren, Thomas Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1999–2004, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 2004. # Letebele, Masilo Johannes, B.A.-Hons., Th.B., Thabong/Meloding/Phomolong 1997. # Van Heyningen, Cornelius Johannes, B.Sc.Agric., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1998–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 2009. # Briel, Stephanus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 2002. # Viljoen, Werner, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]/[[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] 1998–2001, Christian Reformed Church of St. Mary's ([[Sydney]], [[Australië]]) 2001–2012, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2012–2016, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2016. # Kayayan, Eric, B.A., Th.B., M.-Frans, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2002. # Muzenda, Piniel, Hons.-B.A., Th.B., Gweru/Karoi 1998–2006, Musina Nancefield 2006. # Mashau, Thinandavha Derrick, B.A., M.A., Ph.D., De Hoop 1998–1999, Trans-Letaba 1999–2002, dosent Noordwes Universiteit 2001–2003, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2003–2013, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2013–2014, New Life City Church 2014. # Bain, Ronald Alexander, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 2007, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 2016–2020, [[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] [[1 Februarie]] [[2020]]. # Tredoux, Alwyn Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2001–2011, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 2012. # Kurpershoek, Pieter Willem, B.Sc., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 2007, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] [[15 Oktober]] [[2023]]. # Smit, Erasmus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 2007–2009, Vanderbijlpark-Trinitas 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2013. # Oosthuizen, Ockert Almero, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 2005–2009, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2010–2015, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2015. # De Bruyn, Albertus Stefanus Andries, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2000–2005, [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] 2005. # Vorster, Nicolaas, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]]/Fakulteit Teologie Potchefstroom 2011. # Aucamp, Johannes Petrus du Plessis, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2000. # Erasmus, Jan Andries, Hons.-B.A., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2000–2003, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 2003–2008, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 2008–2026, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] [[17 Januarie]] [[2026]]. # Mqokelo, Piet Boy, B.A., Th.B., Tshing 2000–2018, Ikageng Bophirima 2018. # D'Assonville, Victor Edouard (jr.), B.A., Hons.-B.A., Th.B., Th.M., Dr. Theol. (Duitsland), [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 2008–2020 (met opdrag KO, art 7), [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2020 (met opdrag KO, art 7). # Du Plessis, Alwyn Nicolaas, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 2001–2007, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2007–2014, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2014. # Semenya, Kwena David, B.A., Th.B., M.A., Ph.D., Knapdaar 2001–2005, [[Gereformeerde Kerk Atteridgeville|Atteridgeville]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2007–2018, Diepsloot [[18 November]] [[2018]]. # Rankhotha, Victor Adam, B.A., Hons.-B.A., Th.B., Phahameng/Emmanuel/Botshabelo/Thaba-Nchu 2001. # Sekhaulelo, Motshine Amos, B.A., Th.B., M.A., Meadowlands 2001–2008, Mmakau 2008. # Molokwane, Mosiwa Martin, B.A., Th.B., Tembisa 2001. # Grové, Petrus Johannes, B.A., Hons.-Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2004–2010, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] (as sendeling) 2010. # Temba, Jabulani Emmanuel, B.A., Th.B., Kutloanong 2002. # Nagel, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2014. # De Jager, Andries Petrus, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 2012. # Muhadi, Manda Nathaniel, B.A., Th.B., Metsi-a-Matala 2003–2004, Middle Letaba 2004. # Phetoane, Solomon Tshikare Matlho, Itsoseng 2003. # Zaca, AB, Mid-Illovo 2003. # Van Rooy, Petrus Cornelius, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2004–2008, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 2012. # Erasmus, Matthys Jakobus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] 2004–2011, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2012. # Makhobozi, Edwin Mmoi, B.A., Ikageng 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2006–2011, Dube/Tlhadi 2011. # Dhlamini, Gift Jan, B.A. Th.B., Khunwana 2004. # [[Hendrik Stoltz|Stoltz, Hendrik Jacobus]], B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2013. # Venter, Henning Vorster, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[24 Januarie]] [[2005]]–2007, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2011, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2016. # [[Heinrich Zwemstra|Zwemstra, Heinrich Martin]], B.Sc., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Ph.D., Vereeniging '95 2005–2008, Zambië 2008–2011 (sendingopdrag), [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Walvisbaai]] 2017. # Struwig, Ockert Jacobus, B.Sc., Hons.-B.Sc., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2013. # De Bruyn, Paul Jacobus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2018. # Saaiman, De Wet, B.A., Hons.-B.A., M.Div., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 2008–2011, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 2012. # Dreyer, Thomas Frederick, B.A., Th.B., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2007–2023, Cross Culture Church (Randburg) [[26 November]] [[2023]]. # Makungo, Ntshengedzeni Robert, SPTD, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] (met sendingopdrag) 2005–2008, Trans-Letaba 2008. # De Kock, Henning Kruger, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] (met opdrag bediening in [[Londen]]) 2005–2024, Cross Culture Church [[4 Augustus]] [[2024]]. # Masase, P Thomas, B.A., Th.B., Promosa 2005–2014, Boskop 2014. # Van Wyk, Griffel, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2007–2014, Vanderbijlpark-Trinitas 2014–2016, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2017. # Potgieter, Jasper Dreyer, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] 2008-2016, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2016. # Hlela, Philemon Thulani, Th.B., Imbumbulu/Umlazi 2006. # Jooste, Christiaan, B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]]/[[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 2007–2009, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 2009-2016, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[14 September]] [[2024]]. # Le Cornu, Slabbert, B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 2007. # Hobyane, Risimati Synod, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., D.Litt., Promosa/Lektor Teologiese Skool 2007–2014, Promosa/Professor Teologiese Skool 2014. # Cilliers, Pierre, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 2007–2013, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]]/[[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 2013–2015, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 2015. # Kumar, Rajesh, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2008 met opdrag sendingwerk in Indië. # Van Jaarsveld, Leon Petrus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]]/[[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 2013. # Zwemstra, Dinant Gerrit, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2010–2015, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 2015. # Van Dyk, Jacobus Cornelius, B Com (Rek.), B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 2008. # Motloung, Patrick Bulang, B.Th., Ekwandeni 2008. # Mdluli, Mvaleliso George, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Sharpeville/Sebokeng/Zamdela 2008–2012, Diepkloof 2012. # Rossouw, Andries Jacobus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 2009–2019, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[19 September]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]] [[5 Oktober]] [[2024]]. # Venter, Lourens Johannes Erasmus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 2014–2020, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] [[19 Januarie]] [[2020]]. # Gouws, Pieter Retief, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 2009–2012, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 2012, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 2016–2018 (ná inlywing), [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] [[29 Julie]] [[2018]]–22023, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[29 Julie]] [[2023]] # Van der Waal, Willem Maasjan, B.Th., Hons.-B.A. (Grieks), Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 2009. # Fourie, Reynold Benjamin, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2012. # Dykstra, Dirk Jacob, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 2013–2025, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] [[10 Mei]] [[2025]]. # De Vries, Brian, BB.A. (Western Michigan University), M.Div., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2013–2019, Grace Reformed Church Northern Pretoria [[4 Mei]] [[2019]]. # Jansen van Vuuren, Riaan, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 2009–[[20 Januarie]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]], [[2 Februarie]] [[2019]] – hede. # Swanepoel, Jacobus Stephanus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2009. # Moletsane, Tshidiso Maferika, B.Th., Hons.-B.A., Boichoko 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Sanveld|Sanveld]] 2013. # Moncho, Oageng Lazarus, B.Th., Hons.-B.A., Itsoseng Bokone 2009, Ikageng 2016. # Ndou, Livhuwani Peter, B.Th., Makwarela 2010. # Steyn, Willem Jacobus, B.Sc.-Arch., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] 2012. # Steyn, Karel Petrus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 2017–2022, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] [[3 September]] [[2022]]. # Kotzee, Dirk, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Sanveld|Sanveld]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2012–2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] November 2015–2024, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] [[2 Desember]] [[2023]]. # Niemann, Gerhardus Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 2010. # Jobse, Wilhan, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 2013. # Khumalo, B.W., iSandlwana 2010. # Mathebula, P.L., Huhudi/Bontleng 2010–2018, Itsoseng Bokone 2018. # Potgieter, Frederick Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2011–2015, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 2015. # Robinson, Cobus-Brahm, LL.B., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2011–2014, [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]]/[[Gereformeerde kerk Hentiesbaai|Hentiesbaai]] 2014–2017, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] [[27 Januarie]] [[2024]]. # De Bruyn, Johannes Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2011–2017, [[Gereformeerde kerk George|George]] 2017. # Pelser, Hendrik Frederik Riekert, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Kempton Park|Kempton Park]], Januarie 2019. # Van Rensburg, Frederik Jakobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 2012. # Pienaar, Nikolaas, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2012-2017, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Hermanus|Hermanus]] [[3 September]] [[2023]]. # Lee, Johannes Lodewikus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 2012-2015, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2015–2018, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 2018–2025, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[9 Augustus]] [[2025]]. # Van Rhyn, Gerhardus Petrus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2018–2025, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] [[6 Desember]] [[2025]]. # Linde, Stephanus Johannes Lourens, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] 2012–2026, [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] [[24 Januarie]] [[2026]]. # Nkoana, Herens Mohlehli, B.A., B.Th., Ramotse 2012. # Lee, Sarel Johannes Barend, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]/[[Gereformeerde kerk Tweespruit|Tweespruit]] 2012–2013, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 2014–2018, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2018, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[28 Februarie]] [[2026]]. # Le Roux, Pieter Gerhardus Pretorius, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2013-2016, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 2016. # Pretorius, Rynhardt Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2013–2019, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] [[20 Januarie]] [[2019]]. # Mathundela, Chaka Class, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Daveyton 2013. # Moruri, Tebogo Victor, B.Th., Hons.-B.A., Jouberton 2013. # Potgieter, Izak Daniël De Vries, B.A., B.Th., B.Th.Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2014. # Le Roux, Marco Herman, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 2014–2019, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 2019. # De Bruyn, Dirk Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2014–2016, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] 2016–2023, [[Gereformeerde kerk George|George]] [[29 Oktober]] [[2022]]. # Dednam, Antonie Johannes, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]]/[[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 2015–2018, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] [[6 Mei]] [[2023]]. # Pretorius, Franscois Renier, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2015–2025, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[5 Oktober]] [[2024]]. # Tredoux, Jacques Gideon, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2018. # Botha, Christiaan, B.Th., M.Div., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2015–2019, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 2019, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] [[27 Julie]] [[2024]]. # Van Jaarsveld, Ernst Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 2015–2021, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]], [[26 September]] [[2021]]. # Mbonani, Johannes, Olieven Christian Church 2015. # Mdonga, Malwande, New Life City Church 2015. # Meijer, Gerben Paul, B.A. (Antieke tale), Predikants Master (Theologische Universiteit, Kampen), [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]/[[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 2015–2020, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[18 Januarie]] [[2020]]–2025, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] [[10 Mei]] [[2025]]. # Van der Walt, Barend Aucamp, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2016. # Boersema, Guido Marnix, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]] [[14 Februarie]] [[2016]]–2024, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]], [[20 Julie]] [[2024]]. # Van 't Zand, Zander, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Middelburg-Noord|Middelburg-Noord]] 2016–2021, [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 2021–2024, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[24 November]] [[2024]]. # Britz, Rudolph Marthinus, B.A., B.A (Hons.), B.Th., L.Th., D.Th., Diploma Hoër Onderwys, [[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2016–2019. # Sefadi, Lerato Josef, B.A., B.Th., M.Th., Dobsonville 2016. # Janse van Rensburg, Reghard, B.A. (Hons.), [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 2016–2019, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[10 Augustus]] [[2019]]–2024, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] [[4 Augustus]] [[2024]]. # Lee, Frederik Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] [[28 Januarie]] [[2024]]. # Brotherton, Werner, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] [[21 Januarie]] [[2024]]. # Cronje, Jaco, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 2016–2021, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] [[9 Oktober]] [[2021]]. # Ehlers, Jan Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2017. # Mushayabasa, Paul, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Songozwi 2017. # Floor, Leendert Marcel, B.Ing. Meganiese Ingenieurswese, B.Ing.-Hons., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] [[5 Februarie]] [[2017]]–2024 [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]], [[7 April]] [[2024]]. # Venter, Petrus Frederik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Vanderbijlpark-Trinitas 2017 (gebore [[28 Desember]] # Burger, Andries Jacobus, B.Ing, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2017. # Hattingh, Petrus Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[18 Junie]] [[2017]]–[[18 April]] [[2021]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Trinitas|Vanderbijlpark-Trinitas]] [[6 Junie]] [[2021]]. # Dunn, Johan, B.Sc., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]], [[4 Augustus]] [[2024]]. # Vogt, Ernest John, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Hartbeespoort]] [[16 Maart]] [[2024]]. # Zulu, Benjamin Charless, B.Th., B.Th.-Hons. M.Div., [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2017. # Venter, Gert Abraham, B.Soc.Sc., Sacrae Theologiae, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2018. # Maritz, Daniël Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2018. # Myburgh, Lukas Daniël, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 2018–2024, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # De Villiers, Stephanus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Randburg]] [[17 April]] [[2023]]. # Van Jaarsveld, Johannes Petrus Lodewikus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Magaliesburg|Magaliesburg]] 2018. # Henning, Jacobus Andriaans Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2018–2021, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[13 Maart]] [[2021]]. # Kim, Sang Eun, B.Th., [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2018. # Smit, Pieter Wouter, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2018–2024, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[12 Oktober]] [[2024]]. # Hibbert, Josef Nienaber, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2018. # Lemmer, Charl Jacob, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] [[27 Januarie]] [[2019]]–2024, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # Stavast, Harmannus Marten (Herman), B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] [[23 Februarie]] [[2019]]. # Janse van Rensburg, Gerhard, B.A. Th.B., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] [[2019]]. # Pelser, H.F.R. (Riekert), [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2012–2019, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]], [[12 Januarie]] [[2019]]. # Van Rensburg, Gerhard Janse van, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] [[16 Maart]] [[2019]]. # Coetzee, Hermanus Jacobus (Herman), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[25 Mei]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] [[31 Augustus]] [[2024]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] [[30 Mei]] [[2026]]. # Mienie, Johannes Diederick (Juan), Dipl. Sacrae Theol., B.Th.-Hons., M.A., D.Th., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[14 Julie]] [[2019]]. # Potgieter, Johannes Cornelius (JC), B.A.-Hons. (Cantab.), M.A. (Cantab.), B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tshwane|Tshwane]] [[29 September]] [[2019]]. # Verryn, David Hendrik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] [[12 Januarie]] [[2020]] - [[12 Januarie]] [[2025]], [[Gereformeerde kerk Groblersdal]], [[19 Januarie]] [[2025]]. # Meijer, M.D. (Dirk), [[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] [[25 Januarie]] [[2020]]. # Kruger, Thinus, [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[25 Januarie]] [[2020]]. # Boersema, Reinhart, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1 Februarie]] [[2020]]–2024, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] [[2 Julie]] [[2024]]. # Steyn, Ruan, Gereformeerde Gemeenskapskerk Oshakati [[18 Julie]] [[2020]]. # Van Schaik, Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[23 Augustus]] [[2020]]–2024, [[Gereformeerde kerk Plettenbergbaai/Knysna|Plettenbergbaai/Knysna]] 2024. # Andersen, Hans Christiaan, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] [[10 April]] [[2021]]. # Hattingh, Philip, [[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]], [[29 Mei]] [[2021]]–2025, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] [[18 Januarie]] [[2025]]. # Linde, Jacobus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]], [[12 Junie]] [[2021]]. # Van der Westhuizen, Izak Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[19 Junie]] [[2021]]. # Venter, Erasmus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[7 Mei]] [[2022]], [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffelsdoorns]] [[8 Junie]] [[2024]]. # Kuhn, Jacques Hendrik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] [[21 Augustus]] [[2022]]. # Mahlangu, Mduduzi Elias, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Idwala Lensindiso 2022. # Van der Westhuizen, Albertus Petrus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[8 Januarie]] [[2023]]. # Noah, Kim, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] (opdrag: evangelisasie Engelssprekende studente), [[27 Junie]] [[2021]]. # Willemse, Matteus Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]], [[25 Februarie]] [[2023]]. # Janse van Vuuren, Willem Joseph, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] [[18 Maart]] [[2023]]. # Nagel, Izak de Villiers, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] [[25 Maart]] [[2023]]. # Van Staden, Floris, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Hons. (Grieks), [[Gereformeerde kerk Stilbaai|Stilbaai]] [[1 April]] [[2023]]. # Buys, Nardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] [[6 Mei]] [[2023]]. # Van der Westhuizen, Sybrand Barend, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] [[19 Augustus]] [[2023]]. # Letebele, M. David, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ikageng (met sendingopdrag) [[14 Oktober]] [[2023]]. # Coetzee, Jandré [[Gereformeerde kerk Kleinmond|Kleinmond]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # Deysel, Frikkie, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] [[10 Februarie]] [[2024]], [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] [[6 Junie]] [[2026]]. # Van Heerden, Willem Hermanus, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] [[24 Februarie]] [[2024]]. # Magayisa, Desmond [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] (opdrag: sending en kerkstigting) [[10 Maart]] [[2024]]. # Wepener, Philip [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]]/[[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] [[17 Maart]] [[2024]]. # Swanepoel, Christiaan, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] [[20 April]] [[2024]]. # Matrose, Xolisa, Kanyamazane, [[13 Julie]] [[2024]]. # Boersema, Marten, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] [[24 Augustus]] [[2024]]. # De Waal, Johann, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]], [[19 Januarie]] [[2025]]. # De Bruyn, Theuns, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[25 Januarie]] [[2025]]. # Wattel, Riaan, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[8 Februarie]] [[2025]]. # Venter, Quintin, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[31 Mei]] [[2025]]. # Buys, Schalk, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[26 Julie]] [[2025]]. # Van Heerden, Alistair, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] [[29 November]] [[2025]]. # Langa, Clerence, Reformed Family Worship Church (Ndaleni, KZN) [[6 Junie]] [[2026]]. == Emeriti == # Smit, Daniël Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1982–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. # Gerber, Jacobus Marthinus, B.A., Th.D., [[NG gemeente Tarkastad|Tarkastad]] (NG) 1958–1961, [[NG gemeente Stilfontein-Sentraal|Stilfontein-Sentraal]] (NG) 1961–1967, Welkom (NG) 1967–1972, Bethlehem-Oos (NG) 1972–1975, direkteur Vereniging vir Christelike Hoër Onderwys, [[NG gemeente Bloemfontein|Bloemfontein]] (NG) 1976–1985, [[NG gemeente Coligny-Oos|Coligny-Oos]] (NG) 1985–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. # [[Jacobus van Rooy|Van Rooy, Jacobus Albertus]], B.A., Th.D., Sendeling Siloam 1957–1963, sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1963–1966, Christelijke Gereformeerde Kerken, [[Nederland]] 1966–1975, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1975–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. # Van Dalsen, Hubrecht Anthonie, B.A., D.Th., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Vanjaarsveld]] 1957–1959, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Vanjaarsveld]]/[[Gereformeerde kerk Usakos|Usakos]] 1959–1960, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1964–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1971–1972, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 1972–1973, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1973–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. # Du Plessis, Jansen van Vuuren, M.A., Th.M., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]-kombinasie 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1970–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Serobatse, Thobatsi Onismus, Ikageng (Potchefstroom) 1976–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Mohloki, JM, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1964–1966, Khutsong 1966–1968, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1968–1972, Kagiso 1972–1975, Tladi 1976–1977, Jouberton 1977–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Coetsee, Daniël Christiaan, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1960–1969, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1969–1976, evangelisasie-opdrag [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1976–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. # Pretorius, Egbertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1975–1980, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1981–1990, polisie-kapelaan [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1990–1997, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1997–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. # Lessing, Francois Jacobus Du Toit, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1962–1966, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1966–1973, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1973–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. # Badenhorst, Lourens Jurie, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Oos|Rustenburg-Oos]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 1994–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. (bedien [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] en [[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] (bedieningsooreenkoms) 2013-hede as emeritus-predikant) # Dijkstra, Hessel, B.A., Th.M., Drs. Theol., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1975–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # [[Amie van Wyk|Van Wyk, Jan Harm]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1965–1973, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]]/[[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1973–1981, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1981–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # Denkema, Francois (Faan), (gebore [[12 Augustus]]) B.A., Th.M., (gebore [[12 Augustus]]) sendeling [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1965–1975, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]]/[[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1975–1981, sendeling [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1981–1986, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1987–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # De Bruyn, Frans Roelof Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1971–1995, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1995–2003. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Smit, Erasmus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] 1969–1972, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 1977–2003. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Kirsten, Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 1988–1996. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Postma, Ferdinand, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1972–1974, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1979–1990, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1990–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Steyn, Diederick Johannes Schutte, D.Litt. et Phil., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 1977–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Vorster, Roelof Louis, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1979–1981, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1985–1994, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1994–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Ligthelm, Gysbertus Johannes, Hons.-B.A., T.H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1983–2001, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]]/[[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] 2001–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Botha, Gabriël Nicolaas Venter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1965–1968, sendeling [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1968–1991, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1991–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Heystek, Nicolaas Philippus (Klasie), B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]]/[[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 1967–1972, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 1977–1987, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1987–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Bekker, Izak Lukas, Th.B., M.Phil., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Sinoia]] 1973–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1977–1985, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1986–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Du Plessis, Pieter Johannes Lodewyk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1970–1981, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1981–1998, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1998–1999, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1999–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Kruger, Petrus Paulus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1974–1982, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1982–1991, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1991–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. # Laubscher, Nicolaas Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1967–1973, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1973–1977, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 1977–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. # Van der Walt, Francois, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1970–1977, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1978–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Le Roux, Johann, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1983–1988, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1988–1995, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1995–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Venter, Jacobus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Kathu|Sishen]] 1977–1984, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1984–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Klopper, Andries Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] 1975–1981, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1987–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Van der Walt, Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] 1975–1982, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1982–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. # Saayman, Willem Jacobus Kruger, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1981–1997, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Melville]] 1997–2003, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2003–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. # Cooke, Marthinus Edmund, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2006–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. # Van Tonder, Jacobus Machiel, B.A., Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1982–1984, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1984–1990, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1990–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # Grové, Andreas Hendrik, Hons.-B.Sc., Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1981–1990, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 1990–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # De Klerk, Barend Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1975–1981, Direkteur Studenteburo PU vir CHO 1981–1984, [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] 1984–1987, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1987–1997, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1998–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # Botha, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1977–1985, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1985–1992, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1992–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Mafojane, Makateng Jacob, Katlehong 1980–1982, Khutsong 1983–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Du Plessis, Marthinus Johannes, D.Litt., Th.D., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1986–1999, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1999–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Van der Walt, Petrus Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]/[[Gereformeerde kerk Tweespruit|Tweespruit]] 1981–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Coetzee, Carel Frederick Christoffel, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1982–2003, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2003–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Vorster, Jacobus Marthinupiets, Th.B., D.Phil., Th.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1978–1990, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1990–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Aucamp, Roelof Grove, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1971–1973, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1973–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Buys, Philippus Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1976–1989, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1989–1993, sendeling KwaNdebele 1993–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Schalekamp, McDonald Etienne, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1981–1987, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 1987–2002, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 2003–2012, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Wijnbeek, Dirk Hendrik Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1983–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Du Plessis, Jan Barend, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Indwe|Indwe]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1985–2000, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 2008–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Oostruis, Shadrack Leepile, Moshaweng 1995–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Lourens, Pieter Kruger, B.A., M.Th., Ph.D. [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1984–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 2008–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Stemmer, Gohetameng Henry, Khuma. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Morweng, Gaopalelwe Simon, Kraaipan 1999–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Janse van Rensburg, Karel Anton, B.A., Th.M., sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1976–1981, kapelaan [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1981–1990, kapelaan [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1990–2004, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2004–2005, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2005–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Du Preez, Jan Adriaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2008–2009, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van der Merwe, Sarel Jacobus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1975–1978, sendeling [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 1982–2008, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 2008–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van der Walt, Sarel Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1978–2003, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 2003–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van Rooy, Herculaas Frederik, M.A., Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1977–1980, professor [[PU vir CHO]] 1980–1983, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1983–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van Schaik, Leonardus Hieronimus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs-Oos|Springs-Oos]] 1976–2013, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 2013–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Labuscagne, Gert Christoffel Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 1983–2009, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 2009–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Lekgetho, Philip Motshologi, Madibogo 1991–2010, Boikhutso 2011–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Semenya, Cypril P, Tembisa 1978–1980, Tembisa-Wes 1980–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Kruger, Stephanus Francois, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Middelburg-Noord|Middelburg-Noord]] 1982. Geëmeriteer 2015. # Mahure, Tsietsi George, Lothlakane 1996. Geëmeriteer 2016. # Schutte, Johan Ali, LL.B., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 2002. Geëmeriteer 2015. # Cloete, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 1981–1989, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1995–2013, [[Gereformeerde kerk Hermanus|Hermanus]] 2013. Geëmeriteer 2016. # Cilliers, Sarel Arnoldus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1998. Geëmeriteer 2016. # Rasenyalo, Masike Joseph, Khunwana 1991–1993, Ebenhaeser 1994-2016. Geëmeriteer 2016. # Coetzee, Petrus Albertus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1983–1992, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 1992–2003, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 2003. Geëmeriteer 2016. # Cilliers, Jacobus Hermanus, B.A., Th.B., kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1978–1989, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1990–2007 (2002-2007 in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]]), [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 2007. Geëmeriteer 2016. # Fanoy, Pieter, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Indwe|Indwe]] 1985–1995, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 1995–2010, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2010. Geëmeriteer 2016. # De Klerk, Theunis Christiaan, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1985–1989, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1998–2005, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 2005. Geëmeriteer 2016. # Jordaan, Gert Johannes Cornelis, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1986–1988, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1989. Geëmeriteer 2016 # Krüger, Petrus Paulus, M.A., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 1979-1982, [[Gereformeerde kerk Brackenhurst|Brackenhurst]] 1982-1996, [[Gereformeerde kerk Brackenhof|Brackenhof]] 1996-2000, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2000-2016. Geëmeriteer 2016. # Janse van Rensburg, Johan Jacob, B.A. Hons., M.A., Th.D., D.Litt. (Honoris Causa), [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1981–1983, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1983–2016. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. # Fourie, Matthys Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] 1989–1999, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 2003–2016. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2016. # De Kock, Servaas Daniël, B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1987–1991, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1991–2005, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 2005-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Smidt, Marthinus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1978–2006, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017 # Van der Merwe, Willem Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1985–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2009-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] Junie [[2017]]. # Kruger, Lourens Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1980–1986, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]]/[[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1990–1993, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1994-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Magome, Matthewis Matee, Matsau 1994-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017 # Nagel, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1986–1992, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # [[Callie Opperman|Opperman, Wilhelm Carl]], B.A., B.A.-Hons., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1986–1989, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 1989-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[15 Oktober]] [[2017]]. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1988–2001, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 2001-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Zulu, Charles, Lusaka (herstig) 2003-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Breed, Casper Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 1978–1986, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 1986-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Van der Walt, Nicolaas Jakobus, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 1982-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Miskin, Arthur Gordon, B.Sc., M.B.Ch.B, M.Med. O&G, FCOG, M.Div. (Puritan Reformed Theol. Seminary, Grand Rapids), [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2009-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Mouton, Jacobus Frederik, B.A., B.A.-Hons., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 2010-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Tiemensma, Eduard Jacob, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1979–1990, [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1999-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Bogaards, Arie Hendrik (Attie), M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1984–1986, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 1986–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[20 Junie]] [[2019]]. # De Kock, Daniël Jacobus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1983–1987, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1988–2005, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2005–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[20 Junie]] [[2019]]. # Breed, Douw Gerbrand, B.A., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1982–1987, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] Tvl. 1987–1995, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] 1995–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] November [[2020]]. (Afskeidspreek gelewer [[24 November]] [[2019]].) # Bakker, Daniël Jakob, B.A., MWIV, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Witbank-Oos|Witbank-Oos]] 1984–1989, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1989, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1989–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[24 November]] [[2019]].) # Van den Berg, Paul Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1985–1990, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1990–2006, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] 2006–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[24 November]] [[2019]].) # Venter, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1997–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] einde Desember [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[3 November]] [[2019]].) # Schutte, Hermanus Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbiljpark-Oos]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 2001–2009, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 2009–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[31 Januarie]] [[2020]]. # De Kock, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1985–1990, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1990–1992, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1992–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2011–2014, [[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2014. (emeriteer op [[24 Februarie]] [[2020]]) # Malan, Jan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear|Maclear]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]] 1983–2006, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[Februarie]] [[2020]]. # Opperman, Gustav, Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 2005–2012, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 2012–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] einde [[April]] [[2020]]. # Pansegrouw, Dirk, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Hoëveld|Hoëveld]] 2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[Mei]] [[2020]]. (Afskeidspreek [[24 Mei]] [[2020]]) # Van Wyk, Hendrik Francois, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1993–2004, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[31 Desember]] [[2020]]. # Hibbert, Simon, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1985–1990, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] (sendeling) 1991–2021. # Naude, Emile, B.A., B.D., M.Th., [[Gereformeerde kerk Eden|Eden]] 2009–2015, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2015–2020, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 2020–2021. (Afskeidspreek [[28 Maart]] [[2021]]) # Van 't Zand, Dirk, B.Sc., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1986–2007, [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 2007–2021. (Afskeidspreek [[18 April]] [[2021]]) # Malan, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1976–1981, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1981–1998, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]], 2015–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] 2021. # Aucamp, Casperus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1978–1984, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 1985–1999, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2005, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 2018–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] Junie 2021. # Van der Walt, Johann George, B.Com., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2013–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] Julie 2021. # Stavast, Arie Harm, B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1989–1997, [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 1997–2004, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]]/[[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 2008–2021. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2021]]) # Verhoef, Gabriël Cornelis, B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1985–1992, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1992–1994, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1994–2002, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 2002–2021. # Erasmus, Jacobus Johannes Jurgens, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1987–1992, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]]/[[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 2008–2022. (Emeriteer [[30 April]] [[2022]]) # Potgieter, Theunis Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1987–1998, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 2008–2022. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2022]]) # Van den Berg, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2007–2010, [[Gereformeerde kerk Midrand|Midrand]] 2010. (Emeriteer [[30 Junie]] [[2022]]) # Kruger, Abraham Pretorius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1985–1989, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1989–1998, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2007, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2016–2022. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2022]]) # Funeka, Mfulathelwa Moment, Mid-Illovo 1986, Idwala Lensindiso. (Emeriteer Sondag [[24 September]] [[2022]]) # Nel, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1984–1990, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1990–2005, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 2005–2023. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2023]]) # Venter, Archibald, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2000–2023. (Emeriteer Junie 2023) # Van der Merwe, Rudolph Marthinus, B.A., Th.B., Th.M., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1987–2000, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2006–2011, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 2011–2023. (Emeriteer [[29 Oktober]] [[2023]]) # Van der Walt, Jan Pelser, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Birchleigh|Birchleigh]] 1989–1990, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1991–1998, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1998–2006, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]]/[[Gereformeerde kerk Agulhas|Agulhas]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 2007–2015, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 2015–2023. (Afskeidspreek [[19 November]] [[2023]]) # Franck, Jules Edgard, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 1986–1992, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1992–2000, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 2013–2023. (Emeriteer [[10 Desember]] [[2023]]) # Van der Walt, Abraham Barend, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1988–2000, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2001–2002, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 2009-2018, [[Gereformeerde kerk Eden|Eden]], [[8 Desember]] [[2018]]–2023. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2023]]) # Smit, Barend Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1985–1986, [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 1986–1998, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1999–2004, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 2004–2010, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Maart]] [[2024]]) # Roets, Cornelius Johannes Christiaan, B.A., Th.B., B.Sc. (Cou), [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1987–1996, [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1996–2004, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 2009–2024. (Emeriteer [[31 Maart]] [[2024]]) # De Beer, Hendrik Johannes Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 1999–2010, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2024]]) # Erasmus, Lourens Jacobus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2024]]) # Vermaak, Salmon Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1988–2008, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 2008–2024. (Emeriteer [[31 Julie]] [[2024]]) # Krüger, Abraham Jacobus, Th.B., M.A., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni 2002]]–2024. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2024]]) # Kruger, Michael Andries Frans, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1989–1991, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1999–2008, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2008–2024 (Emeriteer [[22 September]] [[2024]]) # Vergeer, Willem Cornelis, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 1988–1999, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1999–2007, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 2007–2024 (Emeriteer [[29 September]] [[2024]]) # Aucamp, Johannes Louis, Hons.-B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2008–2024 (Emeriteer [[29 September]] [[2024]]) # Hattingh, Hermanus Bernardus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 1992–2005, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 2006., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 1992–2005, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 2006–2024 (Emeriteer [[30 September]] [[2024]]) # Van der Schyff, Jan Louis, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1987–2001, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 2006, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2018–2024 (Emeriteer [[17 November]] [[2024]]) # Du Plessis, Lourens Stephanus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1986–1991, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 2007–2024. (Emeriteer [[17 November]] [[2024]]) # Fatuse, James Vubunzima, Ph.D., iBhayi 2005–2024. (Emeriteer [[30 November]] [[2024]]) # Putter, Christiaan Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1990–2003, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 2006–2024. (Emeriteer [[1 Desember]] [[2024]]) # Van Vuuren, Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1987–1992, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 2006–2025. (Emeriteer [[9 Februarie]] [[2025]]) # Coetzee, Hendrik Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 2000–2011, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] 2012–2026. (Emeriteer [[31 Oktober]] [[2025]]) # Reinecke, Hendrik, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1999–2012, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2012. (Emeriteer [[30 November]] [[2025]]) # Kingma, Brant Reinder, B.A., Hons.-B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2000. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Viljoen, Francois Petrus, M.A., Th.D., sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1988–1990, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1990–1994, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1994–1998, professor Teologiese Skool 1998. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Stoker, Hendrik Gerhardus, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1988–1995, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1999–2011, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2011–2012, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]/Professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Jansen van Nieuwenhuizen, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1989–1993, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1993. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Steyn, Abel Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop-Sabie]] 1988–1999, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Wondersig]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 2001–2026. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2026]]) == Medies onbekwame predikante == # Malan, Daniël Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]/[[Gereformeerde kerk Steynsrus|Steynsrus]] 1986–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1984–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2000–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # De Villiers, Izak Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1990–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993–1997, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 1997–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Erasmus, Daniël Pieter Jacobus, B.A., Th.B, (N.D.K.), [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1997–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Krüger, Hendrik Johannes Jakob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 1986–2009, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2009–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. [[25 Oktober]] [[2024]] emeriteringsouderdom. # Van Wyk, Gert Jacobus, Hons. B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1987–2016. # Buys, Louis Johannes, B.A., (Hons.-Psig.), Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1999–2011, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 2011. # Grobler, Johannes Hendrik, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1993–1996, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1996–2001, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 2001–2005, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2005–2013, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]]/[[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 2014. Siekte-emeritaat [[30 Junie]] [[2025]] == Afgestorwe predikante == # [[Dirk Postma|Postma, Dirk]], [[Nederland]] 1840–1859. Suid-Afrika, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1859–1866, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], 1866–1879, professor Teologiese Skool 1879-†[[28 Desember]] [[1890]]. # [[Johannes de Ridder|De Ridder, Johannes]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] †[[30 Oktober]] [[1896]]. # [[C.J.H. Vorster|Vorster, Casper Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1882–1894, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1897–1899; † [[20 Mei]] [[1899]]. # [[P.S. Snyman|Snyman, Philippus Stefanus]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1890–1891, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1891-†[[17 Januarie]] [[1900]]. # [[Maarten Pelser|Pelser, Maarten]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1876–1877, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1877–1892, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1892–1897, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1897-†[[7 Junie]] [[1902]]. # [[Stephanus Postma|Postma, Stephanus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1898-†[[8 Februarie]] [[1904]]. # [[Jan Krüger|Krüger, Jan Christoffel]], [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1898-†[[26 Junie]] [[1905]]. # [[A.A.J. de Klerk Coetsee|Coetsee, Abraham Adriaan Jacobus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1869–1872, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1872–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[26 April]] [[1906]]. # [[Petrus Viljoen|Viljoen, Petrus Jacobus Johannes]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1869–1879. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[1 November]] [[1906]]. # Coetsee, Maarten Petrus Albertus, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1869–1889, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-Wakkerstroom 1889–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[3 Oktober]] [[1907]]. # Maury, Johann Leopold, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1877–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[9 Augustus]] [[1911]]. # [[Jan Lion Cachet|Lion-Cachet, Jan]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1868–1869, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1869–1875, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1875–1883, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1883–1894, professor Teologiese Skool 1894–1911. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. [[21 September]] [[1912]]. # Snyman, Willem Jacobus, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1877–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[2 April]] [[1915]]. # [[Flippie Snyman|Snyman, Philippus Christoffel]], Th.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1902-†[[9 Mei]] [[1915]]. # [[Louw du Plessis|Du Plessis, Lodewicus Johannes]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1872–1880, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1896–1912. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[25 Desember]] [[1918]]. # [[Petrus Postma|Postma, Petrus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1882–1904, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1906–1919. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[4 Oktober]] [[1919]]. # [[Willem Postma|Postma, Willem]], [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1897–1903, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1903–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1914–1915, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1915-†[[13 Desember]] [[1920]]. # [[Johannes Petrus van der Walt|Van der Walt, Johannes Petrus]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1909-†[[2 Augustus]] [[1922]]. # [[Pieter Bingle|Bingle, Pieter Willem]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1910–1921, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1921-†[[8 Maart]] [[1923]]. # [[Pieter Bos|Bos, Pieter]], Uniondale 1910-†[[21 September]] [[1923]]. # [[Martinus Postma|Postma, Martinus]], M.A., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1890–1897, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1897–1904, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1909-†[[26 Julie]] [[1926]]. # [[Taetse Hamersma|Hamersma, Taetse]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1893–1922, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1922-†[[9 Junie]] [[1932]]. # [[Jan du Plessis|Du Plessis, Jan Barend]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]]-kombinasie 1931-†[[25 Februarie]] [[1934]]. # [[Louis Vorster|Vorster, Louis Petrus]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1884–1893, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1893–1905, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1905–1920, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1922–1929. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[16 September]] [[1934]]. # [[Jacobus du Plessis|Du Plessis, Jacobus Albertus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921-†[[28 Februarie]] [[1935]]. # [[Hendrikus Pasch|Pasch, Hendricus Philippus Josephus]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1908–1911, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1911–1920, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1920–1927, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1927-†[[15 September]] [[1936]]. # [[Dirk Postma, seun van Marthinus|Postma, Dirk]], B.A., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1905–1906, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1906-†[[29 Desember]] [[1940]]. # [[Dirk du Plessis|Du Plessis, Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1909–1913, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1913–1920, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1920-†[[11 Julie]] [[1941]]. # [[Willem Johannes de Klerk|De Klerk, Willem Johannes]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1903–1904, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1904–1907, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1911–1923, registrateur PUK 1923–1928, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1928–1943. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[26 September]] [[1943]]. # [[Derk Rumpff|Rumpff, Derk]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]-kombinasie 1910–1913, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1914–1920, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1920–1922, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1922–1941. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[23 November]] [[1944]]. # Snyman, Francois Petrus Jacobus, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]]-kombinasie 1912–1926, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1926-†[[16 Augustus]] [[1945]]. # [[Jopie Erasmus|Erasmus, Jopie Fourie]], B.A., Sendeling Siloam 1942-†[[27 Junie]] [[1946]]. # Venter, Ernst Lodewyk Johannes, Th.D., [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1921-†[[3 Mei]] [[1947]]. # [[Pieter Snyman|Snyman, Pieter Gert Wessel]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1931–1944, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] (Enkeldoorn) 1944-†[[8 Februarie]] [[1948]]. # [[N.H. van der Walt|Van der Walt, Nicolaas Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]].-kombinasie 1908–1925, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]-kombinasie 1925–1947. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[19 Februarie]] [[1948]]. # [[Nicolaas Snyman|Snyman, Nicolaas Tjaart]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1937–1939, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]]-kombinasie 1939–1943, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]]-kombinasie 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1949-†[[1 Julie]] [[1951]]. # [[W.J. Postma|Postma, Willem Jacobus]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie, 1927–1929, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]. 1929–1947, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1947–1951, evangelisasiepredikant [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1951. †[[4 Julie]] [[1952]]. # [[J.V. Coetzee|Coetzee, Jan Viljoen]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1916–1918, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1918–1925, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1925–1930, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1930-†[[26 Desember]] [[1952]]. # [[Barend de Klerk|De Klerk, Barend Jacobus]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†[[21 April]] [[1953]]. # [[Totius|Du Toit, Jacob Daniël]], D.Theol., D.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1903–1911, professor Teologiese Skool 1911–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[1 Julie]] [[1953]]. # Van Jaarsveld, Hendrik Stephanus, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1918–1922, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1922–1924, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1924–1946, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1946–1952. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[17 Oktober]] [[1953]]. # [[Pieter Biewenga|Biewenga, Pieter]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1903–1906, [[Gereformeerde kerk Que|Que]] 1906–1926. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1928. †[[15 Maart]] [[1955]] # [[J.G.H. van der Walt|Van der Walt, Johannes Gerrit Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1899–1904, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1904–1939. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Februarie]] [[1956]]. # [[G.H.J. Kruger|Kruger, Gert Hendrik Jacobus]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1903–1905, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1905–1926, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1926–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[19 Februarie]] [[1957]]. # Venter, Tjaart Nicolaas, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1907–1925, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1945–1947. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[23 September]] [[1958]]. # De Klerk, Barend Johannes, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]]-kombinasie 1917–1940, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1940–1947, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1947–1957. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[20 Januarie]] [[1959]]. # [[Gerrit Pasch|Pasch, Gerhardus Bartholomeus Schutteus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1950-†[[9 Februarie]] [[1960]]. # [[Abraham Aucamp|Aucamp, Abraham Liebrecht]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1933–1937, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-kombinasie 1942–1948, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1948–1961. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Junie]] [[1961]]. # [[Koos van Rooy|Van Rooy, Jacobus Albertus]], [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1895–1898, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] en [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1898–1905, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1905–1931. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1931–1941. †[[11 Augustus]] [[1962]]. # Van der Walt, Louis Stefanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1932–1936, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]]/[[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1936–1941, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1955. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. Bybelgenootskap 1955–1962. †[[3 September]] [[1962]]. # [[Johannes Christiaan van der Walt|Van der Walt, Johannes Christiaan]], [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1916–1919, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]], 1919–1924, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1926–1945, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1955–1959. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[7 September]] [[1962]]. # [[J.H. Kruger|Kruger, Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1911–1952. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[3 September]] [[1963]]. # [[H.J.R. du Plessis|Du Plessis, Hendrik Jacob Roedolf]], [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] 1907–1953. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[11 Februarie]] [[1964]]. # [[Hendrik Johannes Venter|Venter, Hendrik Johannes]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1923–1960. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[18 Mei]] [[1964]]. # Venter, Jurie Johannes Stefanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1941–1943, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]-kombinasie 1943–1945, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1953–1963. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[13 Julie]] [[1965]]. # [[Izak Krüger|Krüger, Izak David]], Teol. Drs., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1911–1916, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1916–1923, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1923–1930, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1930–1945, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1949–1954. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Augustus]] [[1965]]. # Yssel, Abraham Stephanus Erasmus, [[Gereformeerde kerk Parys|Vredefort]] 1918–1921, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1921–1948, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1948–1958. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[11 Oktober]] [[1965]]. # [[Christian Malan|Malan, Christian Ernst Gerhardus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1936–1943, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1943–1948, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1951 †[[23 Maart]] [[1966]]. # Aucamp, Johannes Louis, B.A., Th.B., Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1959-† [[28 Mei]] [[1966]]. # [[Jan Boneschans|Boneschans, Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1915–1917, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]-kombinasie 1917–1919, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1919–1923, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1923–1926, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1926–1928, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1928–1946, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1953–1955. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[3 Augustus]] [[1967]]. # Duvenage, Abraham, M.A., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1924–1926, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1926–1943, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]]/[[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 1943–1949, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1953–1964. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[7 September]] [[1967]]. # [[Douw Venter|Venter, Douw Gerbrand]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1920–1924, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1924–1947, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1947–1952, redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1953–1958. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[27 Augustus]] [[1968]]. # Snyman, Johan Thomas Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1965-† [[11 September]] [[1969]]. # Booysen, James John Herman, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1931–1950, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1950-† [[20 September]] [[1969]]. # [[Philippus de Klerk|De Klerk, Philippus Jacobus Stephanus]], B.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1924–1927, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1927–1930, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1930–1949, professor Teologiese Skool 1949–1961. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[28 Augustus]] [[1971]]. # Boneschans, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1964–1965, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1965–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] [[1969]]-† [[27 Oktober]] [[1971]]. # [[Hugo du Plessis|Du Plessis, Hugo]], M.A., Sendeling Siloam 1928–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–1955, dosent [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1956–1959, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1959-† [[28 Desember]] [[1971]]. # Postma, Martinus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1933–1942, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1942–1946, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1946–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[6 Februarie]] [[1972]]. # [[Barend Krüger|Krüger, Barend Roedolf]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956-†[[1973]] [[31 Mei]]. # Steyn, Tjaart, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1956–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] [[1970]]-† [[6 Oktober]] [[1973]]. # Norval, Ernst Jacobus Gustavus, B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1958-† [[1 November]] [[1974]]. # [[Herculaas Kruger|Kruger, Herculaas Frederik Venter]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1931–1935, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1935–1937, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1949-† [[29 Augustus]] [[1975]]. # [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, Gert Christoffel Petrus]], B.A., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1955–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1971]]-† [[2 September]] [[1975]]. # [[Izak van der Walt|Van der Walt, Izak Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1945–1951, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]-[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1955–[[1969]]. † [[8 Desember]] [[1975]]. # Van der Walt, Gert Louis, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1955-† [[14 April]] [[1976]]. # [[Pietertjie van der Walt|Van der Walt, Pieter Willem]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 1938–[[1969]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[18 Junie]] [[1977]]. # [[Peet Malan|Malan, Petrus Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1961–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] [[1966]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] [[1977]]-† [[5 Julie]] [[1977]]. # [[Rudolf van Wyk|Van Wyk, Rudolf Stephanus Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1938–1942, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1954–[[1971]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[26 Julie]] [[1978]]. # [[Klaas van Wyk de Vries|Van Wyk de Vries, Klaas Speleveld]], B.A., M.Div., D.D., [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1952–1955, sekretaris van die deputate vir katkisasie 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1958-† [[10 Oktober]] [[1978]]. # [[Hennie Venter|Venter, Hendrik Johannes Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1964–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] [[1975]]-† [[23 Desember]] [[1978]]. # Du Plessis, Willem Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1957–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] [[1967]]–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] [[1977]]-† [[28 Desember]] [[1979]]. # [[Willem Snyman|Snyman, Willem Jacobus]], B.A., Drs. Theol., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1927–1944, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1944–1946, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1946–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[6 Junie]] [[1981]]. # Grobler, Nicolaas Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1965–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1970]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[9 Augustus]] [[1981]]. # [[Jacobus van Rooy|Van Rooy, Jacs]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1928–1942, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1942–1946, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1950–1957, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1957–1964. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1964. Bybelgenootskap 1964–[[1967]]. † [[14 September]] [[1981]]. # Du Toit, Stephanus, M.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1930–1936, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1936–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[2 Februarie]] [[1982]]. # [[Koos du Plooy|Du Plooy, Jacobus Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1963–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] [[1966]]-† [[14 Oktober]] [[1982]]. # [[Lourens van der Vyver|Van der Vyver, Lourens Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1956–1960, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1965–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] Kapelaan [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] [[1974]]-† [[12 Februarie]] [[1983]]. # [[Willie Maritz|Maritz, Willem Johannes]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] [[1967]]-† [[12 Augustus]] [[1983]]. # Du Plessis, Willem Jacobus Ignatius Michael (Naas), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1956–1965, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[1977]]-† [[15 Augustus]] [[1983]]. # [[Petrus Pelser|Pelser, Petrus Jacobus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1967]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] [[1976]]-† [[24 Maart]] [[1984]]. # [[David Kotzé|Kotzé, David Nicolaas Gerhardus]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1915–1921, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1921–1946, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1946–1951, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1955–1960. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1960. † [[2 April]] [[1984]]. # Kroeze, Jan Hendrik, D.Theol., predikant van GKN op uitnodiging opgetree in GKSA tot en met afsterwe † [[5 November]] [[1984]]. # De Wet, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Pretoria-Suid]] 1954–1956, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1956–1964, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1964–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1971]]-† [[24 Maart]] [[1985]]. # [[Dirk van der Walt|Van der Walt, Dirk Jacobus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1956–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] [[1966]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[5 November]] [[1985]]. # [[Willem Venter|Venter, Willem Frederick]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]]/[[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1930–1938, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1938–1946, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1949–[[1966]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1966]]. † [[18 November]] [[1985]]. # [[Izak Lessing|Lessing, Izak Jacobus]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1942–1948. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1948. Administratiewe Buro 1948. Afgetree [[1977]]. † [[12 Julie]] [[1986]]. # [[Pieter van Schalkwyk|Van Schalkwyk, Pieter]], Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] [[1981]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1986]]-† [[10 April]] [[1987]]. # [[Stephanus van der Walt|Van der Walt, Stephanus Johannes]], B.A., M.Div., D.D., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961, professor Teologiese Skool 1961–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1970]]. † [[18 April]] [[1987]]. # [[Johan van Ryssen|Van Ryssen, Johan Wilhelm Jansen]], B.A., Theol Drs, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1937–1945, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1945–1948, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1953–1960, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1960–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] [[1968]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[12 Augustus]] [[1987]]. # [[T.T. Spoelstra|Spoelstra, Tjibbe Thomas]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1927–1941, Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1941–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1950–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1958–1965. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1965. † [[28 Augustus]] [[1987]]. # Van der Merwe, Johannes Lodewikus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1930–1939, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1944–1947, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1947–1958, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1958–[[1966]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1966]]. † [[22 Desember]] [[1987]]. # Pelser, Andries Johannes, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 1957–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[22 Januarie]] [[1989]]. # [[Ammi Venter|Venter, Abraham Adriaan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1935–1951, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1951–[[1975]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1975]]. † [[28 Februarie]] [[1990]]. # [[Petrus de Klerk|De Klerk, Petrus Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]]-kombinasie 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]]-[[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1945–[[1968]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1968]]. † [[20 Maart]] [[1990]]. # [[Wikus Vorster|Vorster, Johannes Lodewikus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1944–1948, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[2 Mei]] [[1990]]. # [[Hendrik-Jan Boshoff|Boshoff, Hendrik Jan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1955–[[1967]], Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]]-kombinasie [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] [[1975]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[2 Mei]] [[1990]]. # Coetzee, Hendrik Bernardus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1983]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] [[1989]]–[[1990]], [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] [[1990]]-† [[27 Julie]] [[1990]]. # Venter, Jan Hendrik, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] [[1966]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[18 Mei]] [[1991]]. # Labuschagne, Frans Jakob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1974]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] [[1980]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] [[1988]]-† [[12 Junie]] [[1992]]. # Erasmus, Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] [[1973]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] [[1981]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[19 Junie]] [[1992]]. # [[Jan du Plooy|Du Plooy, Jan Frederick]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1933–1936, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1937–1943, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1943–1958, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1958–[[1974]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1974]]. † [[28 November]] [[1992]]. # Snyman, Johannes Lodewikus Jakobus, M.Sc., Th.B., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] [[1975]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[18 Januarie]] [[1993]]. # [[Sarel van der Walt|Van der Walt, Sarel Petrus]], B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1932–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1950–1953, professor Teologiese Skool 1953–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]], [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] [[1976]]–[[1983]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1983]]. † [[8 Oktober]] [[1994]]. # [[Petrus Venter|Venter, Petrus Johannes]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1944–1949, [[Gereformeerde kerk Harare|Enkeldoorn, S.R.]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1957–[[1979]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1979]]. † [[1 Desember]] [[1994]]. # [[Jan de Bruin|De Bruin, Johannes Lodewickus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]-kombinasie 1935–1943, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1943–1949, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1949–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] [[1971]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[25 Januarie]] [[1995]]. # [[Joseph Petrus Jooste|Jooste, Joseph Petrus]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1928–1931, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1931–1942, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1942–1946, professor Teologiese Skool 1946–[[1970]], emeritus professor [[1971]]. † [[17 Augustus]] [[1995]]. # Van der Walt, Hendrik Willem, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] [[1994]]–[[1995]]. † [[18 Desember]] [[1995]]. # [[Alwyn Smit|Smit, Alwyn Schalk]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1958–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[26 Julie]] [[1996]]. # Steenkamp, Willem Frederik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] [[1974]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] [[1981]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] [[1985]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[2 November]] [[1996]]. # Van der Merwe, Wynand Jacobs, B.A., M.Div., Th.D., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–[[1975]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1975]]. † [[22 November]] [[1996]]. # Charlies, Nyama Jack, Karoi [[1977]]-† [[11 Januarie]] [[1997]]. # Enslin, Pieter Jacobus Johannes Stephanus, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1965–[[1966]], sendeling [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1966]]–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Springs-Oos|Springs-Oos]] [[1968]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]] [[1976]]-† [[28 April]] [[1997]]. # [[Lou van Wyk|Van Wyk, Lourens Andries Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] [[1966]]–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]]/[[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] [[1967]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] [[1977]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[18 Junie]] [[1997]]. # [[Naas van der Walt|Van der Walt, Ignatius Johannes]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1958–[[1967]], sendeling Potchefstroom-kombinasie [[1967]]–[[1977]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1978]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[28 Junie]] [[1997]]. # Du Plessis, Wynand Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] [[1982]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]]/[[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] [[1986]]–[[1992]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1992]]-† [[28 Julie]] [[1997]]. # [[Hendrik du Plessis|Du Plessis, Hendrik Lourens Marthinus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1966]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[1 September]] [[1997]]. # [[Dems van der Merwe|Van der Merwe, Daniël Charl Stephanus]], Th.D., Drs. Phil., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1941–1944, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]-kombinasie 1944–1950, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1950–1957, sendeling [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1957–[[1967]], professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] [[1967]]–[[1972]], Teologiese Skool Potchefstroom [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] [[1978]]–[[1982]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1982]]. † [[10 November]] [[1997]]. # [[Nicolas Malan|Malan, Nicolas Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1955–1963 (1956-1957 in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1963–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] [[1967]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1976]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[29 Januarie]] [[1998]]. # [[Jan Schutte|Schutte, Jan Albert]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1941–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[26 Februarie]] [[1998]]. # [[Walter Meyer|Meyer, Ernst Walter]], B.Com., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]]/[[Gereformeerde kerk Goedgegun|Goedgegund]] 1965–[[1968]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1968]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] [[1977]]–[[1981]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1981]]. † [[3 Augustus]] [[1998]]. # [[G.P. Scheepers|Scheepers, Gideon Petrus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1948–1952, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1961–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] [[1969]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[31 Augustus]] [[1998]]. # Vermeulen, Andries Johannes Roos, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1964–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] [[1974]]–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. † [[14 Desember]] [[1998]]. # Van der Walt, Jan Jacobus, B.A., B.D., Th.D., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1957–1958, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[1975]]–[[1976]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1976]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[12 Februarie]] [[1999]]. # Somerai, Pagiel Tirivashe, B.A., Th.B., Suid-Zimbabwe [[1984]]. † [[26 Mei]] [[1999]]. # Du Plooy, Jan Louis, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] [[1984]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] [[1991]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] [[1998]]-† [[15 Julie]] [[1999]]. # [[P.W. Buys|Buys, Pieter Willem]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] [[1966]]–[[1973]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1973]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. †[[27 November]] [[1999]]. # Van der Westhuizen, Philippus Jacobus Wilhelmus Schutte, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] sendeling [[1967]]–[[1978]]. Losgemaak [[1978]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] [[1988]]-† [[9 Januarie]] [[2000]]. # Kruger, Tjaart Jan Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] [[1975]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] [[1982]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[20 Oktober]] [[2000]]. # [[Dion Kempff|Kempff, Dionysius]], M.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1963. Redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1964–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. † [[12 Desember]] [[2000]]. # [[G.P.L. van der Linde|Van der Linde, Gerhardus Philippus Leonardus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1958–[[1975]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1976]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[6 Maart]] [[2001]]. # Venter, Andries Gerhardus Schutte, B.A., Th.D., D.Litt. et Phil., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1971]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] [[1973]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] [[1978]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[1987]]- [[29 April]] [[2001]]. # [[Kosie de Klerk|De Klerk, Jacobus Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] [[1968]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] [[1970]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] [[1973]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[17 Junie]] [[2001]]. # [[Hennie Krüger|Krüger, Hendrik Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1951–1954, [[Gereformeerde kerk Bulawayo|Bulawayo]]/[[Gereformeerde kerk Gwelo-Gatooma|Gwelo-Gatooma]] 1954–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]] [[1976]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] [[1986]]–[[1990]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[23 Junie]] [[2001]]. # [[Chris Hattingh|Hattingh, Christiaan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] [[1966]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] [[1969]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[1 Augustus]] [[2001]]. # Buytendach, Frederick Wilhelm, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1949, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1955–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. † [[21 Desember]] [[2001]]. # Lombard, Barend Jacobs, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1952–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] [[1966]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[1 Junie]] [[2002]]. # Van der Walt, Josef Cornelis, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1965–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[1971]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. † [[3 Oktober]] [[2002]]. # Coetzee, Johannes Christiaan, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1964–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] [[1968]]–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1971]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[10 Oktober]] [[2002]]. # Booyens, Matthys Jacobus, B.Com., B.D., [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1948–1950, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1958–1964, Pretoria-[[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1964–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1966]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] [[1977]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[17 November]] [[2002]]. # [[Gert Bester|Bester, Gert Barend Cornelius]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1965–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] [[1968]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] [[1980]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[1987]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[14 Desember]] [[2002]]. # Vorster, Stephanus Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] [[1990]]–[[1997]], kapelaan [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1997]]–[[1999]], [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1999]]-† [[11 Mei]] [[2003]]. # Vogel, Gert Marthinus, B.Com., UDK, Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] (sendeling) [[1991]]–[[1997]], [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]]/Vereeniging '95 [[1997]], Vereeniging '95 [[1998]]-† [[12 Desember]] [[2003]]. # Postma, Dirk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1960–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] [[1966]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] [[1972]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1981]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] [[1988]]–[[1996]], [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] [[1996]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[3 Januarie]] [[2004]]. # [[Dewald de Beer|De Beer, Dewald Lambertus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] [[1974]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1974]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] [[1976]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1980]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] [[1989]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[28 Februarie]] [[2004]]. # [[Willie Venter|Venter, Willem]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]/[[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. † [[9 Julie]] [[2004]]. # Roos, Gerhardus Jacobus van Staden, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1964–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] [[1975]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[22 Julie]] [[2004]]. # Van der Walt, Hendrik Jacob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] (vir bearbeiding van verspreidwonende lidmate) 1959–1960, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] [[1966]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1973]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] [[1976]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] [[1986]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[1987]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. †[[2004]] # Rule, Petrus Cornelius, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1957–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[6 September]] [[2004]]. # [[Hein Kruger|Kruger, Hendrik Gerhardus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1960–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] [[1969]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[27 Desember]] [[2004]]. # [[P.W.A. Mulder|Mulder, Pieter Willem Adriaan]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1977]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] [[1985]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] [[2003]]-† [[4 Mei]] [[2005]]. # [[Schalk Buys|Buys, Schalk Petrus Bernardus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]1960-1965, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1965–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] [[1968]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] [[1975]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[24 Junie]] [[2005]]. # [[Jan Coetzee|Coetzee, Johannes Petrus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1955–1963, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 1963–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[24 Julie]] [[2005]]. # [[Dirkie van der Walt|Van der Walt, Dirk Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]]-kombinasie 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom]] 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1944–1947, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1947–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Pretoria-Suid]] Veldprediker 1955, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] kapelaan 1956–[[1979]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1979]]. † [[3 September]] [[2005]]. # Postma, Johannes, B.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1945–1946, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1949–1956, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1956–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1969]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[4 Desember]] [[2005]]. # [[Louis Kruger|Kruger, Louis Stephanus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1951–1954, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1958–1962. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1962. † [[11 Januarie]] [[2006]]. # Van der Walt, Marthinus Wessel, B.A., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] [[1971]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[6 Februarie]] [[2006]]. # Venter, Roelof Vorster, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1960–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] [[1971]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[15 Februarie]] [[2006]]. # [[Drikus Buys|Buys, Gert Hendrikus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1965–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] [[1970]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] [[1975]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[4 Maart]] [[2006]]. # Coetzee, Jan Hendrik, B.A., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1963–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] [[1976]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[3 September]] [[2006]]. # [[Henk Denkema|Denkema, Hendrik]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Westonaria|Westonaria]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] [[1967]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1981]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] [[1985]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[9 Maart]] [[2007]]. # Vermeulen, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] [[1986]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] [[1989]]-† [[17 April]] [[2007]]. # [[Pierre Louw|Louw, Pieter Joachim Wilhelm]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] 1957–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] [[1966]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[5 Mei]] [[2007]]. # Buys, Pieter Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] (1962-1963) 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1967]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Pretoria-Eloffsdal]] [[1977]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[1 Junie]] [[2007]]. # Van Tonder, Jacobus Machiel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] [[1989]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[6 Januarie]] [[2008]]. # [[Thos Liebenberg|Liebenberg, Thomas Arnoldus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] [[1971]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[5 Februarie]] [[2008]]. # Minnaar, Izak Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]]/[[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] [[1977]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[31 Maart]] [[2008]]. # Coetzee, Petrus Johannes, B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1945–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1952–1958, Redakteur van ''[[Die Kerkblad]]'' 1958–1963, redakteur Calvinistiese Stigting 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1965–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1970]]–[[1980]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1980]]. † [[20 April]] [[2008]]. # Van der Bijl, Simon Jan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] [[1967]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] [[1973]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[12 Mei]] [[2008]]. # [[Blackie Kruger|Kruger, Philippus Cornelius]], M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1955–1957, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1975]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[26 Julie]] [[2008]]. # Buys, Louis Johannes, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret 1949–1952]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1959–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] [[1970]]–[[1987]]. † [[31 Julie]] [[2008]]. # [[Peet Steyn|Steyn, Petrus Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]]/[[Gereformeerde kerk Goedgegun|Goedgegun]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Westonaria|Westonaria]] [[1967]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[3 Desember]] [[2008]]. # Hattingh, Christiaan, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1981]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] [[1987]]–[[2001]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[2001]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] [[2003]]–[[2007]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2007]]. † [[16 April]] [[2009]]. # Kruger, Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1980]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1983]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] [[1989]]-† [[8 Julie]] [[2009]]. # De Bruyn, Frans Roelof Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1964–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] [[1974]]–[[1995]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1995]]. † [[4 Augustus]] [[2009]]. # [[Abie Helberg|Helberg, Abraham Nicolas]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1974]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] [[1981]]–[[1990]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] [[1995]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1998]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[24 Augustus]] [[2009]]. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[1984]]–[[1997]], [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. †Onbekend. # Kuperus, Willem Leendert, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] as sendeling te Siloam 1964–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] [[1970]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] [[1976]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[3 September]] [[2009]]. # Ligthelm, Johan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1966]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] [[1970]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] [[1981]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[28 September]] [[2009]]. # Krüger, Theron, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]/[[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[1978]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] [[1982]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1984]]–[[2007]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2007]]. † [[11 November]] [[2009]]. # [[Braam le Roux|Le Roux, Abraham Hercules]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] [[1981]]–[[1982]], sendeling [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] [[1982]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk D'Kar|D'Kar]] [[1992]]–[[1994]]. Gereformeerde Kerk Botswana. † [[18 November]] [[2009]]. # [[Schalk Duvenage|Duvenage, Schalk Carel Willem]], Th.D., D.Litt. et Phil., D.Phil., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1958–[[1967]], professor [[PU vir CHO]] [[1968]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] [[1978]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] [[1980]]–[[1983]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1983]]. † [[3 Januarie]] [[2010]]. # [[Daan Fouché|Fouché, Daniël Rudolph]], D.Litt., Th.D., THOD, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[1980]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] [[1980]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1985]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. † [[21 Februarie]] [[2010]]. # [[Herman Grobler|Grobler, Hermanus Marthinus]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] [[1974]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] [[1984]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[4 April]] [[2010]]. # [[Ewert Snyman|Snyman, Ewert Frederik Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] [[1974]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[5 Junie]] [[2010]]. # Smit, Cornelis Johannes, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] [[1975]]–[[1979]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] [[1979]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1986]]–[[1995]], [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] [[1996]]-† [[9 April]] [[2011]]. # Mandiwana, Thambatshira Alfred, Nzhelele [[1978]], Meadowlands [[1979]]. † [[24 Mei]] [[2011]]. # Odendaal, Pieter Abraham, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[1985]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]]/[[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] [[1992]]–[[1993]], [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[1994]]–[[2001]], [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]]/[[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[2001]]–[[2005]], [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] /Qwa-Qwa [[2006]]-† [[1 Junie]] [[2011]]. # Smit, Cornelius Hermanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] 1958–1965, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] [[1966]]–[[1990]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1990]]. † [[10 Junie]] [[2011]]. # [[Benoon Duvenage|Duvenage, Benonie]], Th.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1958–[[1967]], professor [[PU vir CHO]] [[1967]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] [[1988]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[19 Julie]] [[2011]]. # Van Deventer, Frederik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1967]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] [[1970]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] [[1973]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[17 September]] [[2011]]. # Schulze, Ludolf Ferdinand, B.Mus., U.O.D., Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1959–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] [[1969]]–[[1971]], professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] [[1971]]–[[1980]], professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] [[1980]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[3 Oktober]] [[2011]]. # Schutte, Jan Harm, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] [[1972]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[24 Januarie]] [[2012]]. # Minnaar, Andries Stephanus Lourens, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1956–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1966]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] [[1970]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[26 Februarie]] [[2012]]. # Van der Bijl, Hinne, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1962–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] [[1969]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[12 April]] [[2012]] # Venter, Jacob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] [[1969]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. †[[17 Junie]] [[2012]]. # Venter, Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] [[1972]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Oos|Rustenburg-Oos]] [[1976]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] [[1984]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[26 Junie]] [[2012]]. # Van der Walt, Adriaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]]/[[Gereformeerde kerk Koppies|Koppies]] 1965–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[1967]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] [[1984]]–[[1993]], [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] [[1993]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. † [[13 Julie]] [[2012]]. # Vorster, Nikolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] kapelaandiens [[1977]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] [[1980]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] [[1984]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. †[[4 Augustus]] [[2012]]. # Viljoen, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] [[1967]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] [[1974]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1978]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. †[[6 Augustus]] [[2012]]. # [[Philippus Snyman|Snyman, Philippus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1954–1955, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1964–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] [[1970]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] [[1976]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. [[1 September]] [[2012]]. # Van der Walt, Jacobus Philippus Benjamin, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] [[1971]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] [[1981]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] [[1985]]–[[2000]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[2000]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. † [[12 November]] [[2012]]. # Coetzee, Louis Johannes Jacobus, B.A., D.Min., [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]]/[[Gereformeerde kerk Magaliesburg|Magaliesburg]] [[1981]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. † [[2 Januarie]] [[2013]]. # [[Jan Carel Erasmus|Erasmus, Jan Carel]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] [[1972]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] [[1974]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1978]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1984]]–[[2010]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2010]]. †[[5 Maart]] [[2013]]. # [[Johan Breedt|Breedt, Johannes Jacobus]], Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] [[1969]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] [[1975]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[1981]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[31 Maart]] [[2013]]. # Coetzee, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1971]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1981]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[6 Junie]] [[2013]]. # [[Gerrit Kruger|Kruger, Gerrit Hendrik Jacobus]], Hons.-B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1949–1951, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1958–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] [[1969]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] [[1977]]–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. †[[25 Junie]] [[2013]]. # [[Fires van Vuuren|Janse Van Vuuren, Cornelius Marthinus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1954–1964, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1964–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[17 Julie]] [[2013]]. # [[Landman Vogel|Vogel, Landman van der Merwe]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] [[1977]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1984]]–[[1997]], [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] [[1997]]–[[2002]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] [[2002]]–[[2006]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]]/[[Gereformeerde kerk Hentiesbaai|Hentiesbaai]], [[2006]]-†[[22 Julie]] [[2013]]. # Kruger, Markus Petrus, B.A., Th.M., Ph.D. [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1963–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] [[1966]]–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]] [[1968]]–[[1975]], sendeling De Hoop [[1975]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. †[[29 Augustus]] [[2013]]. # Van der Merwe, Carel Nicolaas, B.A., Th.M., Ph.D., Ph.D. (Kerk- en Dogmageskiedenis), [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] [[1971]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] [[1975]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] [[1982]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. †[[24 September]] [[2013]]. # Stoltz, Daniël Cias Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] [[1973]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] [[1979]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] [[1983]]–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. †[[30 Oktober]] [[2013]]. # [[Krüger van Niekerk|Van Niekerk, Krüger]], B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1972]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] [[1976]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. † [[2 Maart]] [[2014]]. # De Klerk, Philippus Jacobus Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] [[1971]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] [[1978]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[17 Mei]] [[2014]]. # Kits, Jelte, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1973]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] [[1976]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] [[1978]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[29 Julie]] [[2014]]. # Ras, Jan Louis, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1964–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1971]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1976]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. †[[17 November]] [[2014]]. # Louw, Hermanus Albertus, M.A., B.D., Sendeling De Hoop 1949–1951, Siloam 1951–1956, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1962–[[1968]], sendeling [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] [[1968]]–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. †[[26 November]] [[2014]]. # Venter, Maarten Petrus Albertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1999]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] [[2003]]–[[2006]], [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[2006]]–[[2008]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[2008]]–[[2011]], [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[2011]]–2012, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 2013-† [[10 Maart]] [[2015]]. # De Klerk, Pieter Bouman, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1957–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]]/[[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] [[1977]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] [[1988]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[9 April]] [[2015]]. # Venter, Mechiêl, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1961–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] [[1978]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. †[[2 Junie]] [[2015]]. # [[Lammert Stavast|Stavast, Lammert Hendrik]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1963–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] [[1969]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1972]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]]/[[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] met evangelisasie-opdrag [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] met evangelisasie-opdrag [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] [[1981]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]]/[[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] [[1982]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] [[1983]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]/[[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] [[1986]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[23 Junie]] [[2015]]. # [[Abraham Coetsee|Coetsee, Abraham Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1961–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] [[1968]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. †[[26 Julie]] [[2015]]. # [[Pieter du Plessis|Du Plessis, Pieter Gert Wessel]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1961–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] [[1975]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. †[[29 Julie]] [[2015]]. # [[Deon du Plessis|Du Plessis, Gideon]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] [[1966]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] [[1973]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] [[1981]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. †[[19 Augustus]] [[2015]]. # Aucamp, Lourens Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1971]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1980]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] [[1985]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] [[1989]]–[[2005]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2005]]. † [[5 September]] [[2015]]. # De Bruyn, Paulus Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1970–1988, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1989–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[11 November]] [[2015]]. # Linde, Philippus Jacobus Wilhelmus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1961–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] [[1971]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1976]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] [[1984]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. †[[24 November]] [[2015]]. # Duvenage, Abraham Petrus Carolus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1962–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 1981–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. †[[8 Januarie]] [[2016]]. # De Wet, Friedrich Wilhelm, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] [[1990]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1998]]–[[2004]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[2005]]-†[[20 Januarie]] [[2016]]. # [[Herman Venter|Venter, Hermanus Johannes]], B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1999–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. †[[8 Maart]] [[2016]]. # Kruger, Mechiel Andries, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]-Ghanzi 1963–1968, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] sending onder Boesmans 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1971–1974, Christelijk Gereformeerde Kerk Leeuwarden as sendeling te Sibasa 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] as sendeling 1977–1978, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1978–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. †[[6 Mei]] [[2016]]. # Vogel, Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[1982]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1985]]–[[2004]], [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] [[2004]]–†[[28 Junie]] [[2016]]. # Mokhele, T.M., Bontleng/Pampierstad 1980, †[[25 Augustus]] [[2016]]. # Van Vuuren, Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1961–1966, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1969–1976, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1976–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. †[[22 September]] [[2016]]. # [[Paul Opperman|Opperman, Paul Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]]/[[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]], [[Noord-Rhodesië]], 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] [[1967]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] [[1974]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[12 Oktober]] [[2016]]. # Tsotetsi, Boy Raphael, Tshiawelo 1974–1979, Moroka 1979–1982, Daveyton 1983–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. † [[14 Desember]] [[2016]]. # Baloyi, Leonard Ponani, B.Th., Hons.-B.Th., Meadowlands 2008. † [[16 Desember]] [[2016]]. # Prinsloo, Hendrik Petrus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 1977–1984, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1984–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[11 Januarie]] [[2017]]. # Mulder, Andries Hermanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[1977]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] [[1983]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1988]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]–†[[28 April]] [[2017]]. # Mulder, Arnoldus Henderikus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1974–1986, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1986–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. †[[4 Julie]] [[2017]]. # Mosimanekgosi, Molatlhegi Joseph, Agisanang 1999–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Van der Walt, Johannes Hendrik Snyman, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Danville-Wespark]] 1961–1966, sendeling De Hoop 1966–1974, Siloam 1974–1980, sendeling [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1980–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. †[[30 September]] [[2017]]. # Grobler, Zacharias Christiaan, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1954–1979. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1979. † [[24 Desember]] [[2017]]. # Nkulu, Daniel Mwepu, B.A., Th.D., Église de la bonne nouvelle 1997. †[[19 Februarie]] [[2018]]. # [[Jan Venter|Venter, Jan Louis]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1976–1980, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1980–1984, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1984–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[4 Maart]] [[2018]]. # De Villiers, Hendrik Tjaart, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1973, [[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] 1974–1975, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1975–1981, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1981–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[20 Maart]] [[2018]]. (Gebore [[16 Junie]] [[1947]].) # Howell, Jacobus Hercules, B.Rek., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1991–1997, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1998–2004, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 2004–2013, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 2013. † [[2 April]] [[2018]]. (Gebore [[8 Julie]] [[1962]].) # Geertsema, Paul Geert, B.Sc. Ing., M.B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1996–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[1 Junie]] [[2018]] # Kruger, Johannes Jacob de Wet, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1970–1983, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1983–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[10 Junie]] [[2018]]. # [[Frans Lion-Cachet|Lion-Cachet, Francois Nicholas]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1956–1963, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1967–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1970–1996. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1996. † [[14 Junie]] [[2018]]. # Du Plooy, Jacobus Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1964–1976, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1982–1995. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1995. † [[5 Augustus]] [[2018]]. # Van der Walt, Pieter Gert Lodewyk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1965–1970, Carletonville-Oos 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1976–1990. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1990. † [[12 Augustus]] [[2018]]. # Heystek, Andries Stefanus (Fanus), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1974–1981, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1981–1987, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1988–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[15 November]] [[2018]]. (Gebore [[15 Februarie]] [[1934]].) # Van der Walt, Tjaart, B.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1962–1968, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1969–1977, PU vir CHO, Potchefstroom 1977, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1996–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. † [[22 Februarie]] [[2019]]. # Prinsloo, Barend Daniël Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1975–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[16 Maart]] [[2019]]. # Helberg, Jacob Lewis, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1958–1961, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1961–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1971–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993. † [[15 Julie]] [[2019]]. (Gebore op [[4 Desember]] [[1928]].) # Myburg, Andries, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1975–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[6 November]] [[2019]]. # Fourie, Barend Christiaan Greyling, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 1986. † [[1 Junie]] [[2020]]. # [[Pieter Willem Bingle|Bingle, Pieter Willem]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1964–1968, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1968–1973, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1973–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. † [[28 Junie]] [[2020]]. # [[Wouter ten Haaf|Ten Haaf, Wouter]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Pretoria-Eloffsdal]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1976–1979, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1979–1982, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1982–1992. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1992. † [[25 Julie]] [[2020]] # Moshapo, Seforalo Peter Matsie, De Hoop 1963–1969, Tshitandani 1969–1973, Nzehele 1973–1978, Mahwelereng 1979–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[26 Julie]] [[2020]] # Van der Walt, Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1978–1980, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1980–1989, [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] 1989. † [[29 Julie]] [[2020]] # Coetsee, Christiaan De Wet, B.A, Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Alkantrant]]/[[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1994–1996, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant]] 1996–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[2 Augustus]] [[2020]] # Du Plessis, Roelof Jacobus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1982–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. † [[13 Augustus]] [[2020]] # Floor, Lambertus, Th.D., Sendeling vir die Christelijke Gereformeerde Kerk (Nederland) 1961–1964, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1965–1977, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1978–1988. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1988. † [[6 Oktober]] [[2020]] # Van der Walt, Philippus Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1969-1973,[[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1973–1984, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1984–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[2 November]] [[2020]] # Pelser, Abraham Zacharias, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1970–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. † [[6 November]] [[2020]] # Du Plessis, Pieter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1964–1969, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1969–1983, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1983–1990, [[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1993–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[24 November]] [[2020]] # Van Dyk, Frans Johannes, B.A., Th.B., M.B.A., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. † [[4 Januarie]] [[2021]] # Zaca, AB, Mid-Illovo 2003. † [[6 Januarie]] [[2021]] # Hendricks, Marthinus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Paarl]] 1985–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[23 Januarie]] [[2021]] # Grobler, Charl Stephanus, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1976–1983, [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1989–1997, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1997–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[2 Februarie]] [[2021]] # [[Kiepie Jaftha|Jaftha, Cupido David]], B.A., Th.B., Lyciumville (sendeling) 1977–1987, Heidedal/Bronville 1987–1994, Heidedal 1994–[[8 Desember]] [[2019]]. † [[2 Maart]] [[2021]]. # Coetzee, Dawid Francois, Hons.-B.A., T.H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1984–1991, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1991–2006, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 2006–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. † [[16 Maart]] [[2021]] # Jooste, Jacobus Andries, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1962–1967, [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1967–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[17 Maart]] [[2021]] # Du Plessis, Alwyn Johannes, B.A., Th.B., Steynsburg 1958–1961, Virginia 1961–1964, Bellville 1964–1974, Potchefstroom-Noord 1974–1987, Stellenbosch 1987–1997. Geëmeriteer 1997. † [[10 Junie]] [[2021]] # [[Cassie Venter|Venter, Casper Jan Hendrik]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1968–1972, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1972–1981, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]]/[[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1981–1982, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1982–1985, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1985–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[15 Junie]] [[2021]] # De Vos, Wouter, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1969–1992. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1992. † [[26 Junie]] [[2021]] # [[Jerry Hope|Hope, James Jerry Luckyboy]], B.A., M.A., D.Litt. et Phil., LL.B., Newclare 1972–1977, Eldoradopark/Reigerpark 1977–1998, [[Die Bybels Gereformeerde Kerk]] 1998–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[28 Junie]] [[2021]] # Bingle, Johannes Petrus, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1976-1979, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1979- 1984, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1984-2000, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2000-2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[31 Julie]] [[2021]] # Van der Walt, Benoni, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1969–1977, Kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1977–1995, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1995–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[15 Augustus]] [[2021]] # [[Dirk Laufs|Laufs, Dirk]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1975–1976, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1976–1977, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] 1982–1989, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 1989–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[22 November]] [[2021]] # Buys, Johannes Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1971–1974, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1974–1983, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear|Maclear]] 1983–1991, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1991–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[22 November]] [[2021]] # Ligthelm, Nicolaas Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1977–1979, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 1979–1986, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] 1986–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[28 Desember]] [[2021]] # Van Bemmel, Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1986–1988, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Noord|Vanderbijlpark-Noord]] 1988–2000, Vanderbijl 2001–2009, Vanderbijlpark-Trinitas 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[11 Januarie]] [[2022]] # Malan, Christiaan Jacobus, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1974–1978, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1978–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[10 Junie]] [[2022]] # Kruger, Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Koperstreek]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1968–1982, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1982–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[18 Julie]] [[2022]] # Van Blerk, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Birchleigh|Birchleigh]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2000–2005, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2007–2015, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2015. † [[29 Oktober]] [[2022]] # Hattingh, Gerhardus Arnoldus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 1967–1974, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1974–1986, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1986–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[3 Januarie]] [[2023]] # Spoelstra, Bouke, Th.M., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] 1964–1970, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1970–1988, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1989–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[26 Julie]] [[2023]] # Van der Merwe, Lodewikus Johannes, B.A., Th.B., POS, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1971–1983, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1983–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993. † [[5 Augustus]] [[2023]] # Coetzer, Andries Lodewikus, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1966–1968, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1968–1972, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1976–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005 † [[4 September]] [[2023]] # Aucamp, Marius, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1970–1974, kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1979–1985, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 2001–2003, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 2003–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[23 Oktober]] [[2023]] # Marais, Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1976–1981, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1982–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. † [[31 Desember]] [[2023]] # Companie, Benjamin, Lyciumville 1972–1980, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]]/Westdene 1980–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[11 Januarie]] [[2024]] # Smit, Petrus Albertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1959–1961, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1965–1971, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1981–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[8 Maart]] [[2024]] # [[Louis Botha (predikant)|Botha, Louis Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1944–1946, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1949–1954, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1954–1956, sendeling Thabong (Welkom) 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1958–1959, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1959–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1990. (Gebore [[14 Oktober]] [[1919]]) † [[14 Mei]] [[2024]] # Du Plooy, Andries Le Roux, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] 1975–1986, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1986–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. † [[19 Mei]] [[2024]] # Lindhout, Anthonie, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1984–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[12 Julie]] [[2024]] # Visser, Jan, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1959–1969, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1980–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[29 Oktober]] [[2024]] # Breed, Gert, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1981–1984, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1985–1995, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1995–2001, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2001–2010, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2011–2020. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2020]]) † [[29 September]] [[2024]] # Kruger, Dirk Frederik Christiaan, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 2013–2019, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2019-2025. Geëmeriteer [[19 Januarie]] [[2025]]. † [[17 Februarie]] [[2025]] # Van der Walt, Louis Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Kathu|Sishen]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suld]] 1977–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. † [[9 April]] [[2025]] # Van der Walt, Hendrik Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1964-1967, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1971–1980, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1980–1985, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 1985–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. † [[21 April]] [[2025]] # Du Plessis, Marthinus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1974–1984, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1984–1985. [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 2001–2004. Christian Reformed Church Wonga Park, Melbourne, Australië 2005–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. † [[11 Mei]] [[2025]] # Mentjies, Sebenzani Petrus, Monyakeng (Wesselsbron)/Phahameng (Bultfontein) 2009. † [[16 Junie]] [[2025]] # Kruger, Izak Jacobus Vorster, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1986–2000, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[13 Julie]] [[2025]] # Jordaan, Johan Henry, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1998–2008, Vereeniging '95 2008–2014, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2014-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. † [[9 September]] [[2025]] # Harris, Martin Peter, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1971–1982, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] 1986–1989, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1989–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[23 Oktober]] [[2025]] # Snyman, Sarel Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1983–1988, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1995–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 2004-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. † [[27 Oktober]] [[2025]] # Venter, Petrus Albertus, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1965–1969, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1981–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[19 Desember]] [[2025]] # Droomer, Nardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1963–1968, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1968–1973, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1973–1983, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 1983–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. † [[26 Maart]] [[2026]] == 'n Tyd lank in die bediening == # [[Johannes Beijer|Beijer, Johannes]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1862–1869. †1876-03-01. # [[Nicolaas Swart|Swart, Nicolaas Jacob Reinier]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1866–1872. †1892-02.20. # [[Sarel Venter|Venter, Sarel Daniël]], Heidelberg ([[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]) 1866–1877. # Venter, Jan Sarel Louis, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1872–1880. # Coetsee jr., Maarten Petrus Albertus, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1874–1883, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1883–1892. †1901-11-18. # [[Hendrik Venter|Venter, Hendrik Bernardus]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1880–1888. # [[Dirk Postma jr.|Postma, Dirk (D-Sn)]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1884–1888, St. Januario, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]], Angola 1889–1890, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1891–1894, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1897–1905. †1919-09-07. # [[Sietse Los|Los, Sietse Oene]], [Dr.], Hilversum, [[Nederland]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1908–1914, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1914–1920. †1944-10-18. # [[Charles du Toit|Du Toit, Charl Wynand Markelbach]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1917–1920, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1920–1925, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1925–1929, L.V. 1929. # Postma, Ammi, M.A., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1928–1940, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1940–1944, professor Potchefstroomse Universiteit 1973. †1973-08-06. # [[C.J.H. de Wet|De Wet, Casparus Jan Hendrik]] (dr), [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1917–1923, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1923–1925, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1925–1946. †1959-10-18. # Van den Berg, Jacobus Petrus, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]]-kombinasie 1930–1936, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1936–1946, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1946–1948. # Delport, Petrus Jacobus Johannes, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1937–1954. †1984-09-20. # Van der Merwe, Christiaan Dirk Jacobus, B.A., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1953–1954, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1954–1960. # De Wet, Johannes Marthinus, M.A., B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1939–1946, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1957–1960. †1986-09-17. # Malan, Daniël Francois, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1947–1949, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1959–1961. †1967-11-10. (Oorgekom uit die NG Kerk. Gebore [[16 Maart]] [[1921]]. Sendeling van die NG Kerk te Mochudi; in 1946 oorgekom na die Gereformeerde Kerk.) # Taljaard, Daniël Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1960–1963. # Van der Vinne, Jacob Albert Hendrik, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1962–1963. Predikant in [[Nederland]]. # Du Plessis, Jan Barend, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1959–1961, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1961–1963. # Coetzee, Petrus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., Sendingleraar [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]], [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] en [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1962–1966. †2005-08-11. # Smit, Erasmus Johannes, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]-kombinasie 1965–1966, professor aan [[PU vir CHO]]. # Kruger, Johannes Christiaan, B.A., B.D., D.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1949–1966. †1998-06-02. # [[Sarel Jacobus du Plessis|Du Plessis, Sarel Jacobus]], D.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1946–1947, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]/[[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1947–1953, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1953–1958. Professor aan [[PU vir CHO]] 1972. †1972-08-11. # Venter, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]] 1958–1961, Paul Kruger Kinderhuis 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1963–1966. # Booyens, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1961–1966. # [[Willem de Klerk|De Klerk, Willem Johannes]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1963–1967. Professor aan PU vir CHO 1967–1973. †2009-08-07. # Maas, Samuel, Groenwater/[[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1967. # Matthysen, Jakobus William, Benoni, Newclare en Boksburg 1967. # Van der Westhuizen, Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1964–1968. †1998-06-01. # Pelser, Hendrik Stephanus, B.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1950–1955, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1960–1963. †1985-02-25. # Opperman, Johannes Marthinus, M.A., B.D., Chubut Argentinië 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1959–1968, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1971–1974. †1979-04-28. # Du Plessis, Dawid Gerhardus Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1963–1964, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]]/[[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1967–1974. # Geertsema, Paul Geert, B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1955–1956, sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1959–1963, Ref. Church of Perth (Australië) 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] sendeling 1970–1974. †1986-04-28. # Van der Walt, Andries Gustaaf Petrus, Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1968–1974, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1974. Dosent [[PU vir CHO]]. †1988-09-30. # Lourens, Matthys Johannes, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1972–1975. # Britz, Johannes Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1961–1963, sendeling [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1971–1975. # Snyman, Philippus Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1956–1957, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1957–1960, sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1969–1975. †1993-08-22. # Van den Berg, Adriaan Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1970–1976. # Venter, Jurie Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1976–1979. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Kruger, Gert Lodewikus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1968–1980. † 16 Oktober 2023. # Van der Schyff, Jan Adriaan Venter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1962–1964, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1974–1978, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1978–1981. # Hutcheons, Marthinus Jacobus van Dyk, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1975–1981. # Van Jaarsveld, Andries Sarel Marthinus, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1978–1981. # Earle, Johannes Matthys, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1982. # Nel, Christi Albertus, Promosa 1982. # Van der Walt, Stephanus Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1981–1982. # Lotter, George Adrian, B.A., Th.B., CCEF, D.Min., Th.D., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1978–1983. Dosent [[PU vir CHO]]. # Putter, Christiaan Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]]/[[Gereformeerde kerk Koppies|Koppies]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]] 1970–1982, [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] 1982–1983. # Cloete, Hendrik Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Noord|Vereeniging-Noord]] 1983. # Welding, Jozua Francois, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]-Ghanzi 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1983–1984. # Van der Walt, Marthienus Frederik, Hons.-B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1976–1980, [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1980–1984. # De Leeuw, Aubrey George, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Grassy Park|Grassy Park]] 1969–1984. # Lessing, Johannes Christiaan, M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1969–1973, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1973–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1979–1980. †1987-08-10. (5-2-1927 - 10-8-1987) # Maré, Roelof, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1985. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Mouw, Evert Gerrit, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1982–1986. # Van der Westhuizen, Stephanus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1976–1986. # Venter, Herman Johannes Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1985–1987. # Coetzee, Carel Nicolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1984–1987. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Van der Berg, Willem Nicolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1982–1987. # Van der Walt, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1957–1959, Sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1971–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1976–1978, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1978–1987. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) (†[[5 Januarie]] [[November]] [[2013]]) # Wever, Tjitte, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1985–1987. # Dreyer, Thomas Frederik, B.Juris., Th.B., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1981–1983, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1983–1987. # Yssel, Andries Gerhardus Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1968–1988. (†[[19 November]] [[1990]]) # Van der Merwe, Wynand Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1967–1968, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1976–1988. # De Groot, Menno Pieter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] 1984–1988. # Kruger, Jan Adriaan, Hons.-B.A., Th.B. [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1975–1979, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1979–1981, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1981–1988. # Smit, Gert, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1976–1988. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]; † [[6 September]] [[2020]] aan Covid-19) # Boshoff, Marthinus Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]]/[[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Sinoia]] 1979–1982, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1982–1983, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]/[[Gereformeerde kerk Steynsrus|Steynsrus]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1985–1988. # Venter, Zacharias Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1981–1989. # Venter, Jacobus Johannes, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1975–1980, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1980–1982, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 1982–1989. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) (Oorlede [[15 Desember]] [[2021]].) # [[Theuns Eloff|Eloff, Theunis]], B.Jur., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1983–1989. # De Villiers, Philippus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1984–1989. # Kruger, Gert Daniël, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1977–1980, sendeling [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1980–1989. # De Jager, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1988–1990. # Viljoen, Ernst Moller, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1985–1990. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Scheepers, Gideon Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1989–1990. # Aucamp, Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1982–1991. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Minnie, Francois Gysbertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1988–1991. # Wylie, lan David, Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1974–1980, Good News Community 1980–1991. # Postma, Dirk Jan van Rooy, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 1986–1991. # [[V.E. d'Assonville|D'Assonville, Victor Edouard]], Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1970–1971, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1971–1974, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1974–1978, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1978–1992. # Venter, Tjaard Machiel, B.Juris, Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1980–1982, sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 1985–1992. # Van der Merwe, Jacobus Lukas Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1991–1993. # Combrink, Jan Jacob, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk George|George]]/[[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1981–1994. # Smith, Gerhard, B.A., Th.B.,[[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1993–1994. # Schalekamp, Marius, B.A., D.Min., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1977–1978, [[Gereformeerde kerk Bulawayo|Bulawayo]]/[[Gereformeerde kerk Gwelo-Gatooma|Gatooma-Gwelo]] (later Suid-Zimbabwe) 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1983–1993, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1993–1994. # Van Deventer, Hendrik Johannes Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1994. Dosent Vaaldriehoek PU. # Steyn, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1987–1988, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1988–1995. # Haasbroek, Stephanus Martinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 1994–1995. # Monacks, Clive Patrick Boetie, B.A., Riverlea-Noordgesig 1984–1992, Newclare 1992–1995. # Rabali, Tshitangoni Christopher, Potchefstroom (sendeling) 1981–1984, Ga-Rankuwa 1984–1995, Dosent Noordwes Universiteit (Vaaldriehoekkampus) 1995. # Van der Linde, Johannes Lodewicus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1984–1988, [[Gereformeerde kerk Oshakati|Oshakati]] 1988–1989, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]]/[[Gereformeerde kerk Rundu|Rundu]] 1989–1993, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1993–1995, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1996–1997. # Van der Walt, Marthinus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1984–1986, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1987–1988, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] (sendeling) 1988–1991, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 1991–1998. # Van der Walt, Johannes Petrus Lodewikus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1989–1998. Oorlede [[13 Junie]] [[2024]] # De Jager, Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1964–1968, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1984–1987, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1987–1998. # Engelbrecht, Willem Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1997–1999. # Prinsloo, Wilhelm Francois, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1995–1999. # Van der Merwe, Coert Grobbelaar, B.Sc., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 1979–1984, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Noord|Vereeniging-Noord]] 1984–1995, Vereeniging '95 1995–1999. # Fourie, Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1985–1987, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1987–2000. # Venter, Lodewikus Johannes, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1998–2000. # [[Johan Myburg|Myburg, Johannes Lodewikus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1984–2000. # Van Voore, Jaftha William, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] (evangelisering in Eersterus en omgewing) 1995–2001. # Kruger, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 1997–2001. # Dyers, Sam, B.A., Th.B., Riverlea-Noordgesig 1992–2001. # Olivier, Hendrik Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1983–2001. # Kruger, Gert Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2000–2001. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Viljoen, Johannes Joost, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1994–1998, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]]/[[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1998–2000, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 2000–2001. # Oostenbrink, Johann Wilhelm, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 1998–2002. # Meyer, Lukas Marten, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]]/[[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2003–2004. # Serfontein, Dawid Edmund, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2000–2004. # Combrink, Vorster, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1982–1987, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 1987–2005. # Prinsloo, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1989–2001, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2001–2006. # Pieterse, Wilhelmus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1999–2002, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 2004–2006. # Van Dyk, Philippus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1988–1992, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Mpumalanga]] 2001–2006. # Eloff, Johannes Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2001–2007. # Venter, Jan Daniël Philippus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 2001–2003, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 2003–2008. # Van der Klashorst, Renier Johannes, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 2005–2008. # Grobler, Paul Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2008–2009. # Nel, Pieter Andreas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] 1996–2001, [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2001–2002, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 2005–2009. (16 Jan 1964 - † [[3 Februarie]] [[2026]]) # Ramalisa, Muthupei Richard, B.A., Th.B., M.Th., Ikageng Bophirima 2004–2010. # Kruger, Leon, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] 1996–2002, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2009–2010. Presbyterian Church Australia, Albany. # Baloyi, Magezi Elijah, B.Th., Ph.D., Malamulele 1999–2010. # Galetlhobogwe, Aubuti France, Batho-Batho 1999–2010. # Snyman, Willem Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1993–1996, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1996–1998, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1998–2006, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Namib-Kus|Namib-Kus]] 2006–2011. # Aucamp, Jan Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1985–1994, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1994–2005, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2005–2011. # Grönum, Nicolaas Johannes, B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 2005–2012. # Momberg, Hendrik Lodewyk Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 1995–1998, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 1998–2012. # Nthangeni, Thinavhuyo Christopher, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M Div, M.Th., Songozwi 2011–2012. # Mulaudzi, Muneri Leonard, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., Trans-Letaba 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] (Missionêre opdrag) 2007–2011, Dobsonville 2011–2013. # Correia, Derick Victor, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2010–2013. # Ramantswana, Hulisani, B.A., Th.B., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Tshikwelo 2004–2013. # Kruger, Joseph Johannes Fritz, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1998–2003. # Prinsloo, Daniël Petrus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 2003–2014. # Enslin, Gert Botha, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1985–1988, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1988–1990, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1990–1997, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1997–2001. # Le Roux, Jacobus Petrus, B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]]/[[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland|Khomas Hoogland]]/[[Gereformeerde kerk Namib-Kus|Namib Kus]] 2013. # Van Niekerk, Rudolph Leon, Hons.-B.A., Th.B., M.A., D. Litt. et Phil., [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 2001–2015. # Erasmus, Marthinus Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 2000–2003, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 2003–2008, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 2008–2011, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2011–2015, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 2015. # Berg, Jan Albert, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 2003–2017. # Coetsee, Human Beukes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk George|George]] 2012–2017. # [[Hannes Noëth|Noëth, Johannes Georg]], B.A., Th.B., Th.B.-Hons., Th.M., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 2014-2017. # Buys, Roelof Pierre, B.Th., Hons.-B.Th., [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2013–2017. # Leuschner, Frederick Wilhelm, B.Com., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2003–2018. # Mulder, Johan Frederik Kelber, B.A. (Tale), H.O.D., Hons. B.A., B.A., Hons. (Teol.), M.A. (Teol,), [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]]/[[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 2013-2018. # Murambadoro, Nobington, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2013–30 November [[2016]]. # Coetzer, Jan-Louis, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2015–2019. # Diphoko, Thapelo Petrus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde Kerk Atteridgeville|Atteridgeville]] 2008–2019. # Kotze, Willem Gysberth McDonald, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1986–1988, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] 1988–2020. # Muswubi, Takalani Aaron, B.A., Th.B., M.Th., De Hoop/[[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1993–1998, Tshiawelo 2001–2004, Good News Community Church 2010–2011, Good News Community Church/lektor Fakulteit Teologie 2011. Verlaat bediening in 2020. # Scholtz, Izak Human, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2015. Verlaat bediening in 2021 # Erasmus, Gert Jacobus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 2009–2012, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 2018. Verlaat die bediening in Oktober 2021. # Kruger, Jacobus Petrus, B.A., Hons.-Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2002. Verlaat die bediening in Januarie 2022. # Malan, Daniël Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2017–2022. # Buys, Abraham Lodewikus Adriaan, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1993–2001, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 2010. Verlaat die bediening op 31 Augustus 2022. # Mohotsi, Kabelo Vitallis, B.A., B.Th., M.Th., Kanyamazane 2016. Verlaat die bediening in 2023. # Van der Merwe, Gideon Johannes Jakobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] [[9 Maart]] [[2018]]. Verlaat die bediening in April 2023. # Jooste, Simon Nicolas, B.Sc. M.B.A., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] (opdrag kerkplanting) 2014–2019, Southern Suburbs [[6 Oktober]] [[2019]]. Verlaat die bediening in 2023 toe sy gemeente die kerkverband verlaat. Skrywe aan Klassis Boland op 12 September. # Nkili, Mvula Jafta, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ikageng 2012–2014, Khutsong 2014. Verlaat bediening op [[23 Julie]] [[2023]]. # Van den Heever, Werner, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2000–2002, [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2005–2012, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2012–2016, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2016 – Julie 2023. # Oosthuizen, Georg Diederik (Orrie), Dipl. Is-Eng., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]], [[12 Januarie]] [[2019]]. # De Beer, Christiaan, B.Th., Hons.-B.A., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Hoëveld|Hoëveld]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2012–2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2014–2024. # Lourens, Matthys Johannes, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 2013-2016, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2016-2018, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] [[9 Desember]] [[2018]]-2024. (Oorgegaan na die NG Gemeente Barberton) == Predikante in diens van kerke met ekumeniese eenheid == # Du Plessis, Hendrik Johannes Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1990–1998. Gereformeerde Kerk Botswana. # Jansen, Andre, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1992–2000. Christelijke Gereformeerde Kerk Aalsmeer, [[Nederland]]. # Van Blerk, Jan Abraham Theron, Hons.-B.A., Th.B, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1992–2000, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2000–2002. Presbyterian Church of America, Tennesee. # Van 't Zand, Jan Douwe, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Midrand|Midrand]] 1999–2003. Christelijke Gereformeerde Kerke Wildervank-Veendam en Zuidlaren, [[Nederland]]. # Kruger, Joseph Johannes Fritz, B.A., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1998–2003. Nederlands Gereformeerde Kerk Leerdam ([[Nederland]]) met sendingopdrag na die Gereformeerde Kerk Nqutu, [[Vryheid, KwaZulu-Natal]] 2003–2011, Nederlands Gereformeerde Kerk/Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Zaandam 2011. # Nel, Lourens Andries Stephanus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 2008–2012. Christian Reformed Church of Langwarren in [[Melbourne]], [[Australië]]. == Professore Teologiese Skool == # Coetsee, Albert Johannes, B.A. B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2012. # Ferreira, Ignatius Wilhelm, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1988-1998, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1998-2002, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2002-2014, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2014. # Fick, Paul Hendrik, Hons.-B.A., H.O.D.(G.), Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1990–1995, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1999–2007, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2007–2012, Studentedekaan NWU 2012. # Goede, Hendrik, B.Com., LLB, B.Th., Hons.-B.Th., B.A.-Hons., M.A., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 2008–2014, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2014–2015, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2015. # Hobyane, Risimati Synod, B.Th., Hons.B.Th., M.Div., M.Th., D.Litt, Promosa/lektor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2007-2014, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2014. # Kruger, Ferdinand Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1991-1994, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1994-2000, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2000–2004, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2009-2014, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2014. # Letšosa, Rantoa Simon, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., Boskop/Kokosi 2000, dosent Noordwes Universiteit, Fakulteit Teologie 2001–2005, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2006. # Moretsi, Lekgetho Haartlas, B.A., B.Th., Hons.-B.A. (Semitiese tale), Hons.-B.A. (Teologie), M.Th., Diepkloof 1999–2009, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2010. # Muller, Daniel Francois, Hons.-B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2006–2012, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. # Smit, Johannes, B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2007–2009, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2010. # Van der Walt, Petrus Christoffel, B.A., U.D.K., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1998–2005, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 2005–2010, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2011. # Van der Walt, Sarel Petrus, B.Com., Th.B., Hons.-B.A. (Grieks), Hons.-B.A. (Teologie), Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]/[[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] 2003–2005, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 2007–2009, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 2011, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. == Galery: Individuele predikante == <gallery mode="packed" heights="180px"> Lêer:Ds Wikus Vorster.jpg|Ds. [[Wikus Vorster|Johannes Lodewikus Vorster]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1944–1948, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–1973. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1973. †1990-05-02. Beeld:Ds WJ Maritz, Gereformeerde predikant van Salisbury van 23 Febr 1958 tot 12 Febr 1961, oorlede 12 Aug 1983.jpg|Ds. [[Willie Maritz|Willem Johannes Maritz]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1967-†1983-08-12. Beeld:Ds PGW SNyman, 1929.jpg|Ds. [[Pieter Snyman|Snyman, Pieter Gert Wessel]], [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1931–1944, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] (Enkeldoorn) 1944-†1948-02-08. Beeld:Ds Braam le Roux.jpg|Ds. [[Braam le Roux]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1981–1982, sendeling [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1982–1991, [[Gereformeerde kerk D'Kar|D'Kar]] 1992–1994. Gereformeerde Kerk Botswana. †2009-11-24. Lêer:Prof SJ van der Walt.jpg|Prof. dr. [[Stephanus van der Walt|Stephanus Johannes van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961, professor Teologiese Skool 1961–1970. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1970. †1987-04-17. Beeld:Ds WF Venter.jpg|Ds. [[Willem Venter|Willem Frederick Venter]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]]/[[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1930–1938, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1938–1946, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1949–1966. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1966. †1985-11-18. Lêer:Ds IJ van der Walt.jpg|Ds. [[Izak van der Walt|Izak Jacobus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1945–1951, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1955–1969. †1975-12-08. Beeld:Ds GBS Pasch.jpg|[[Gerrit Pasch|Pasch, Gerhardus Bartholomeus Schutteus]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1950-†1960-02-09. Beeld:Zak en Tanya Scholtz.jpg|Ds. Zak en mev. Tanya Scholtz, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2015-2022. Lêer:Ds JP van den Berg.jpg|Ds. Jacobus Petrus van den Berg, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]]-kombinasie 1930–1936, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1936–1946, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1946–1948. Beeld:Ds KAJ van Rensburg en gesin, Gereformeerde kerk Durban.jpg|Ds. K.A. Janse van Rensburg, sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1976–1981, kapelaan [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1981–1990, kapelaan [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1990–2004, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2004–2005, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2005–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. Lêer:Ds Ammi Postma.jpg|Prof. Ammi Postma, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1928–1940, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1940–1944, professor Potchefstroomse Universiteit 1973. †1973-08-06. Beeld:Ds GP Scheepers.jpg|Ds. G.P. Scheepers, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1948–1952, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1961–1969, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 1969–1984. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1984. †1998-08-31. Lêer:Ds BJ de Klerk.jpg|Prof. dr. [[Barend de Klerk|Barend Jacobus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†1953-04-21. Lêer:Ds JP van der Walt.jpg|Ds. [[Johannes Petrus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]], 1909-†1922-08-02. Lêer:Ds HA Louw.jpg|Ds. Hermanus Albertus Louw, sendeling De Hoop 1949–1951, Siloam 1951–1956, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1962–1968, sendeling [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1968–1987. Lêer:Ds NJ Malan.jpg|Ds. Nicolas Johannes Malan, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1955–1963, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1967–1976, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1976–1985. Lêer:Ds FN Lion Cachet.jpg|Dr. [[Frans Lion-Cachet|Francois Nicholas Lion-Cachet]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1956–1963, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1967–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1970–1996. Lêer:Ds T Steyn.jpg|Ds. Tjaart Steyn, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1956–1970, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1970-†1973-10-06. Lêer:Ds NJ Grobler.jpg|Ds. Nicolaas Johannes Grobler, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1970–1977. Lêer:Ds JA Jooste.jpg|Ds. Jacobus Andries Jooste, [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1962–1967, [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1967–1994. Lêer:Ds PC Kruger kleur.jpg|Ds. Philippus Cornelius Kruger, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1955–1957, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 1975–1994. Lêer:Ds LS van der Vyver.jpg|Ds. [[Lourens van der Vyver|Lourens Stephanus van der Vyver]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1956–1960, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1965–1969, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] Kapelaan 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1974-†1983-02-12. Lêer:Ds PJ Pelser.jpg|Dr. [[Petrus Pelser|Petrus Jacobus Pelser]], [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1967–1976, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1976-†1984-03-24. Lêer:Ds J Visser GKSA.jpg|Dr. Jan Visser, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1959–1969, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1980–1997. Lêer:Ds ASL Minnaar.jpg|Ds. Andries Stephanus Lourens Minnaar, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1956–1966, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1970–1991. Lêer:Ds FRP der Bruyn.jpg|Dr. Frans Roelof Petrus de Bruyn, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1971–1995, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1995–2003. Lêer:Ds WJJ du Plessis GKSA.jpg|Ds. Willem Johannes Jacobus du Plessis, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1957–1967, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1967–1970. Lêer:Ds PC Snyman 1958.jpg|Ds. Philippus Christoffel Snyman, [[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1956–1957, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1957–1960, sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1969–1975. Lêer:Ds AJ Coetzee.jpg|Ds. Abraham Jacobus Coetsee, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1961–1968, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1968–1994. Lêer:Ds JH van der Walt.jpg|Ds. Jan Hendrik van der Walt, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1957–1959, Sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1971–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1976–1978, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1978–1987. Lêer:Ds PB de Klerk.jpg|Ds. Pieter Bouman de Klerk, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1957–1966, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]]/[[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1977–1988, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1988–1998. Lêer:Ds JH Coetzee.jpg|Ds. Jan Hendrik Coetzee, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1963–1971, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1976–1984. Lêer:Ds JLJ Lood Snyman.jpg|Ds. Johannes Lodewikus Jakobus Snyman, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1962–1966, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1966–1975, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 1975–1991. Lêer:Ds JJ De Wet Kruger.jpg|Ds. Johannes Jacob De Wet Kruger, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1970–1983, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1983–1998. Lêer:Ds JJ Venter.jpg|Ds. Jacobus Johannes Venter, [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]] 1958–1961, Paul Kruger Kinderhuis 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1963–1966. Lêer:Ds Drikus Buys.jpg|Ds. [[Drikus Buys|Gert Hendrikus Buys]], [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1975–1993. Lêer:Ds AZ Pelser.jpg|Ds. Abraham Zacharias Pelser, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1970–1999. Lêer:Ds AJR Vermeulen.jpg|Ds. Andries Johannes Roos Vermeulen, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1964–1969, [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1974–1987. Lêer:Ds Hendrik du Plessis.jpg|Ds. [[Hendrik du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1966–1973. Lêer:Ds en mev BJ de Klerk.jpg|Ds. en mev. [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]] en hul dogter, Dordrecht-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†1953-04-21. Lêer:Ds P Postma.jpg|Ds. [[Petrus Postma]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1882–1904, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1906–1919. Lêer:Dr Flippie Snyman.jpg|Dr. [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1902-†1915-05-09. Lêer:Prof JA du Plessis.jpg|Ds. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921-†1935-02-28. Lêer:Ds SJ du Plessis.jpg|Dr. [[Sarel Jacobus du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1946–1947, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1947–1953, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1953–1958. Professor aan [[PU vir CHO]] 1972. †1972-08-11. Lêer:Ds JH Kruger.jpg|Ds. [[J.H. Kruger|Jan Hendrik Kruger]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1911–1952. Lêer:Dr CJH de Wet.jpg|Dr. [[Casparus de Wet]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1917–1923, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1923–1925, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1925–1946. Lêer:Ds Dirk Postma jr Steynsburg.jpg|Ds. [[Dirk Postma jr.]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1884–1888, St. Januario, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]], Angola 1889–1890, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-[[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1891–1894, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1897–1905. Lêer:Ds Douw Venter.jpg|Ds. [[Douw Venter]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1920–1924, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1924–1947, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1947–1952, redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1953–1958. Lêer:Ds LJ du Plessis.jpg|Ds. [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1872–1880, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1896–1912. Lêer:Ds JC van der Walt.jpg|Ds. Johannes Christiaan van der Walt, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1916–1919, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1919–1924, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1926–1945, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1955–1959. Lêer:Ds KS Van Wyk de Vries.jpg|Dr. [[Klaas van Wyk de Vries|Klaas Speleveld van Wyk de Vries]], [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]]/[[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1952–1955, sekretaris van die deputate vir katkisasie 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1958-†1978-10-10. Lêer:Ds CE Malan.jpg|Ds. [[Christian Malan|Christian Ernst Gerhardus Malan]], [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1936–1943, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1943–1948, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1951-†1966-03-23. Lêer:Ds GHJ Kruger.jpg|Ds. [[G.H.J. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1903–1905, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1905–1926, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1926–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †1957-02-19. Lêer:Ds PJ de Klerk.jpg|Ds. [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]]-kombinasie 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]]-[[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1945–1968. Lêer:Ds IJ lessing.jpg|Ds. [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1942–1948. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1948. Administratiewe Buro 1948–1977. Lêer:Prof WJ Snyman.jpg|Prof. [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1927–1944, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1944–1946, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1946–1970. Lêer:Ds Philippus Snyman.jpg|Ds. [[Philippus Snyman]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1954–1955, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1976–1984. Lêer:Ds MW van der Walt.jpg|Ds. M.W. van der Walt, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1950-1953, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1966–1971, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1971–1988. Lêer:Ds DF Malan GKSA.jpg|Ds. Daniël Francois Malan, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1947–1949, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1959–1961. †1967-11-10. Lêer:Ds Dirk Wijnbeek.jpg|Ds. Dirk Wijnbeek, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1983–2012. Lêer:Ds AAJ De Klerk Coetsee.jpg|Ds. [[A.A.J. de Klerk Coetsee]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1869–1872, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1872–1903. Lêer:Ds Taetse Hamersma.jpg|Ds. [[Taetse Hamersma]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1893–1922, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1922-†1932-06-09. Lêer:Ds JL Vorster.jpg|Ds. Johannes Lodewikus Vorster, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos 1944–1948]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–1973. Lêer:Dr en mev Johannes Postma.jpg|Dr. en mev. Johannes Postma, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1945–1946, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1949–1956, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1956–1969, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1969–1984. Lêer:Ds Willem de Klerk.jpg|Ds. [[Willem de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1963–1967. Professor aan [[PU vir CHO]] 1967–1973. Lêer:Ds WJ van der Merwe en gesin.jpg|Dr. W.J. van der Merwe en sy gesin, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–1975. Lêer:Ds LJ Botha.jpg|Ds. Louis Jacobus Botha, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1944–1946, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1949–1954, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1954–1956, sendeling Thabong (Welkom) 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1958–1959, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1959–1989. Lêer:Ds AJ du Plessis.jpg|Ds. Alwyn Johannes du Plessis, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1964–1974, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1974–1987, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1987–1997. Lêer:Dr en mev D Kempff.jpg|Dr. en mev. [[Dion Kempff]], [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1963. Redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1964–1987. Lêer:Ds FJ Labuschagne.jpg|Ds. F.J. Labuschagne, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1980–1988, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1988–1992. Lêer:Ds JGH van der Walt.jpg|Ds. Johannes Gerrit Hendrik van der Walt, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1899–1904, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1904–1939. Lêer:Prof Stephanus du Toit.jpg|Dr. [[Stephanus du Toit]], [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1930–1936, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1936–1970. Lêer:Ds Jansen Van Vuuren du Plessis.jpg|Ds. Jansen Vuuren du Plessis, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]-kombinasie 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1970–1999. </gallery> == Galery: Groepfoto's van predikante == <gallery mode="packed" heights="185px"> Beeld:Gereformeerde_predikante_omstreeks_1890.jpg|'n Groep predikante op die Algemene Sinode te Rustenburg, '''1891'''.Voor van links: J.L. Maury, [[Johannes de Ridder]], M.P.A. Coetsee (sr.), prof. [[Jan Lion Cachet|J. Lion Cachet]], [[A.A.J. de Klerk Coetsee]], M.P.A. Coetsee (jr.). Agter: [[Louis Vorster|L.P. Vorster]], W.J. Snyman, [[P.S. Snyman]], [[Maarten Pelser|M. Pelser]], [[Petrus Postma|P. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], [[Dirk Postma jr.|D. Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, gebou te Burgersdorp, 1897.jpg|Die Algemene Vergadering gehou te [[Burgersdorp]], '''1897'''. Eerste ry: (vyfde van links) prof. [[Stephanus Postma]], (sewende van links) ds. [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], ds. [[Taetse Hamersma]], ds. [[P.S. Snyman]], ds. [[Louis Vorster|L.J. Vorster]]. Tweede ry: Di. [[Martinus Postma]], J.L. Maury, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]], (moontlik [[Petrus Viljoen]]), prof. [[Jan Lion Cachet]], ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], [[Maarten Pelser]], M.P.A. Coetsee sr., [[Petrus Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snyman. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op Rustenburg, 1904.jpg|'''1904''': Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op [[Rustenburg]]. Eerste ry: Di. [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[Flippie Snyman]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Totius]], [[G.H.J. Kruger]]. Tweede ry: Di. [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], prof. [[Jan Lion Cachet]], di. [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snijman. Derde ry: Di. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Willem Postma]], [[Louis Vorster]], [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]] en prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Middelburg, Kaap, 1904.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]], April '''1904''', waartydens besluit is om die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] na [[Potchefstroom]] te verplaas. Voor: (vyfde van links) [[G.H.J. Kruger]]. Eerste ry op stoele: (vyfde van links) ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], oudl. G. Henning, [[J.G.H. van der Walt]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], prof. [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]], [[Totius|J.D. du Toit]], [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Taetse Hamersma]]. Eerste ry staande: (sesde van links) [[Willem Postma]], [[Martinus Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], onbekend, prof. [[Jan Kamp]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], J.C. Kruger, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], W.J. Snyman, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]]. Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS op Ladybrand in 1905.jpg|'''1905''': Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS op Ladybrand. In die twee ry sit vanaf derde van links: ds. J.C. Kruger, onbekend, [[Louw du Plessis]], [[Willem Postma]] en [[Jacobus du Plessis]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Pretoria, 1907.jpg|'''1907''': Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting te [[Pretoria]]. Voorste ry (derde van links) T.N. Venter. Tweede ry (van links): [[J.H. Kruger]], [[Jacobus du Plessis]], [[Koos van Rooy]], [[Willem Postma]], ses kerkraadslede, [[J.G.H. van der Walt]], T.N. van der Walt. Derde ry: Vyf kerkraadslede, [[Martinus Postma]], [[Louis Vorster]], [[Willem Johannes de Klerk]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], prof. [[Jan Lion Cachet]], W.J. Snyman, [[Louw du Plessis]], [[Taetse Hamersma]]. Vierde ry: Twee kerkraadslede, [[H.J.R. du Plessis]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1908, Reddersburg.jpg|Algemene vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS, '''1908''', in sitting te [[Reddersburg]]. Tweede ry: (van derde links) [[Willem Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]]. Lêer:Afgevaardigdes na 'n Sinode van die Gereformeerde Kerk vroeg in die 20ste eeu.jpg|Afgevaardigdes na die Gereformeerde Kerk se Algemene Sinode te [[Reddersburg]], '''1910'''. Voor: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], W.J. Snyman, [[Jan Lion Cachet]], [[Louw du Plessis]], [[Louis Vorster]], [[Pieter Biewenga]]. Middel: [[J.G.H. van der Walt]], [[Jacobus du Plessis]], [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[H.J.R. du Plessis]], [[Willem Postma]], [[Hendrikus Pasch]]. Agter: [[Johannes Petrus van der Walt|J.P. van der Walt]], [[N.H. van der Walt]], T.N. Venter, [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[J.H. Kruger]], [[Totius|J.D. du Toit]], [[Sietse Los]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Derk Rumpff]]. Lêer:Vergadering van die Klassis Kaapkolonie van die Gereformeerde Kerk op Molteno, omstreeks 1910.jpg|Die Klassis Kaapkolonie se vergadering op [[Molteno, Oos-Kaap|Molteno]], tussen 1907 en '''1911'''. Voor van links: [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], [[J.H. Kruger]], [[J.G.H. van der Walt]] en [[G.H.J. Kruger]]. Middel: Di. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], Taetse Hammersma, [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en [[Louw du Plessis]]. Agter: Di. W.J. Snyman, [[Hendrikus Pasch]], [[Pieter Biewenga]] en dr. [[Flippie Snyman|P.J. Snyman]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die Kaapprovinsie, Barkly-Oos, 1911.jpg|Die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die Kaapprovinsie, gehou in '''1911''' te [[Barkly-Oos]]: Eerste ry: Izak van Heerden, onbekend (of andersom), ds [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[G.H.J. Kruger]], ds. [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], onbekend. Tweede ry: Ds. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], ds. [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], ds. [[J.H. Kruger]], ds. W.J. Snyman, onbekend, ds. [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]]. Derde ry: Nick van der Walt, ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], onder andere (nie in regte volgorde) I.J. Aucamp, D. Lessing, M. Neser. Vierde ry: G.C. Coetsee (onbekend watter plek). Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1912.jpg|'''1912''': Afgevaardigdes na die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS. Voor: Onbekend, [[Willem Johannes de Klerk]], [[Andries Henning|A.G. Henning]], [[Willem Postma]], [[Louw du Plessis]], [[Koos van Rooy]], [[Hendrikus Pasch]], T.N. Venter, [[Pieter Bingle]], onbekend. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk op Steynsburg, 1913.jpg|Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting te [[Steynsburg]], '''1913''': Eerste ry: Onbekend, [[J.H. Kruger]], F.P.J. Snyman. Tweede ry: T.N. Venter, onbekend, [[J.G.H. van der Walt]], [[G.H.J. Kruger]], [[Totius]], [[H.J.R. du Plessis]], onbekend, onbekend, [[Jacobus du Plessis]], onbekend, [[Izak Krüger]], onbekend, onbekend, H.C. van Rooy, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]]. Derde ry: Onbekend, [[Hendrikus Pasch]], [[N.H. van der Walt]], [[Pieter Bingle]], [[Taetse Hamersma]], [[Johannes Petrus van der Walt|J.P. van der Walt]], [[Petrus Postma]], [[Louis Vorster]], onbekend, [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], W.L. Steenkamp, onbekend (of dié twee andersom), W.J. Snyman, drie onbekend. Vierde ry: [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (agtste van links), prof. [[Sietse Los]] (11de van links, skuins agter man voor hom), [[Derk Rumpff]] (derde van regs), [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]] (regs). Beeld:Gereformeerde Kerk se Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie te Venterstad, omstreeks 1913.jpg| Die Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie te [[Venterstad]], omstreeks '''1913'''. Die agterste twee rye is blykbaar die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] se kerkraad. Voor sit van links: Di. [[Taetse Hamersma]], [[G.H.J. Kruger]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]] en [[Derk Rumpff]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk gehou op Aliwal-Noord, 1917.jpg|Algemene Vergadering gehou te [[Aliwal-Noord]], '''1917''', geneem in ’n tuin op die dorp. Voor: Onbekend, prop. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], oudl. J.L. Hatting, onbekend (of andersom), ds. [[J.H. Kruger]], ds. [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], ds. F.P.J. Snyman. Tweede ry: N.F. Alberts, J.H. Kruger en twee onbekende kerkraadslede (volgorde van dié vir onbekend), ds. [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[G.H.J. Kruger]] (res onbekend). Derde en vierde ry (saam gereken): (vierde van links) ds. [[Derk Rumpff]], (sewende van links) ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en sy vader, [[Martinus Postma]], (heel regs) [[Taetse Hamersma]]. Beeld:GK Postmasburg KR 1918.jpg|Die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] en besoekende predikante, onder andere dr. [[Casparus de Wet]] (eerste ry, tweede van links), [[J.G.H. van der Walt]] (eerste ry, vierde van links) en in die tweede ry vanaf vierde van links: [[Pieter Bingle]], [[Taetse Hamersma]], [[Martinus Postma]], [[G.H.J. Kruger]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en [[J.H. Kruger]], in '''1918'''. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op Rustenburg, 4 April 1924, onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof HH Kuyper as deputaat van die Geref Kerke in Nederland.jpg|'''1924''':Algemene Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]], [[4 April]], onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof. H.H. Kuyper as deputaat van die Geref. Kerke in [[Nederland]]. Eerste ry: A.S.E. Yssel, [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[J.V. Coetzee]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Tweede ry: [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], prof. H.H. Kuyper, [[Louis Vorster|L.P Vorster]], proff. [[Totius|J.D. du Toit]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Izak Krüger|I.D. Kruger]]. Derde ry: [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[N.H. van der Walt]], A. Duvenage, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vierde ry: F.P.J. Snyman, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[H.J.R. du Plessis]], [[J.H. Kruger]]. Beeld:Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika se Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie, 1926.jpg|Die Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie in sitting te [[Aliwal-Noord]], '''1926'''. In die middelste ry sit van links: P.J du Plessis, ds. [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], dr. E.L.J. Venter, ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], ds. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], ds. [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[Douw Venter|D.G. Venter]], ds. [[H.S. van Jaarsveld]], W. Buys en J.A. Venter. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op Reddersburg, 1927.jpg|'''1927''': Die Algemene Sinode van die GKSA op [[Reddersburg]]. Eerste ry: [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[N.H. van der Walt]], [[J.G.H. van der Walt]], prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], prof. [[Casparus de Wet| C.J.H. de Wet]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Louis Vorster|L.P Vorster]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Tweede ry: [[H.S. van Jaarsveld]], H. Venter, F.P.J. Snyman, [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[Izak Krüger|I.D Krüger]], [[H.J.R. du Plessis]]. Derde ry: [[J.V. Coetzee]], [[G.H.J. Kruger]], E.L.J. Venter, [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], A.S.E Yssel, [[David Kotzé|D.N. Kotze]]. Vierde ry: [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[T.T. Spoelstra]], [[W.J. Postma]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Abraham Duvenage|A. Duvenage]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Burgersdorp, 1930.jpg|'''1930''': Die Algemene Sinode van die GKSA in sitting op [[Burgersdorp]]. Eerste ry: S. van der Walt, [[Jacs van Rooy]]. Tweede ry: Dr. E. Venter, [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[J.G.H. van der Walt]], [[G.H.J. Kruger]], [[W.J. Postma]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Abraham Duvenage|A. Duvenage]]. Derde ry: [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]], [[N.H. van der Walt]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[J.V. Coetzee]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[H.S. van Jaarsveld]] en [[Douw Venter|D.G. Venter]]. Vierde ry: H. du Plessis, A.S.E. Yssel, [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], A. Postma, [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[T.T. Spoelstra]], F.P.J. Snyman, dr. [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[H.J.R. du Plessis]], [[Derk Rumpff]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, Pretoria, 1933.jpg|'''1933''': Die Algemene Sinode van die GKSA in sitting [[Pretoria]], afgeneem op die trap van die [[Uniegebou]]. Eerste ry: A. Postma, [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]], [[Derk Rumpff]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], prof. [[J. Chris Coetzee|J.C. Coetzee]], [[T.T. Spoelstra]], A.S.E. Yssel, [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[W.J. Postma]], J.P. van den Berg, I.J. van der Walt. Tweede ry: [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], J.M. de Wet. Tweede ry: [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], B. de Klerk, [[Stephanus van der Walt|S.J. van der Walt]], L.S. van der Walt, [[Jan Schutte|J. Schutte]], [[N.H. van der Walt]], E.I.J. Venter, [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[J.V. Coetzee]]. Vierde ry: J. van Rooy, [[Abraham Aucamp|A. Aucamp]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vyfde ry: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[J.H. Kruger]], [[G.H.J. Kruger]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], [[Jan du Plessis|J.B. du Plessis]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], F.P.J. Snyman. Beeld:Nasionale Sinode van die GKSA voor die Vrouemonument, Bloemfontein, 1939.jpg| Die Nasionale Sinode van die GKSA van '''1939''' voor die [[Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]]. Eerste ry: [[H.S. van Jaarsveld]], F.N. Lion Cachet, [[W.J. Postma]], B. de Klerk, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], J. van Rooy, [[Pietertjie van der Walt|P.W. van der Walt]], [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]]. Tweede ry: [[N.H. van der Walt]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], dr. [[Totius|J.D. Du Toit]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], dr. [[Casparus de Wet|C.J.H de Wet]], dr. [[Sietse Los|S.O. Los]], dr. [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[J.V. Coetzee]], [[Izak Krüger|I.D Krüger]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Derde ry: J.P. van der Berg, [[G.H.J. Kruger]], [[Abraham Aucamp|A.L Aucamp]], M. Postma, J.M. de Wet, [[Izak Lessing|I.J. Lessing]]. Vierde ry: [[Jacs van Rooy]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], A. Postma, E.L.J. Venter, [[Douw Venter|D.G. Venter]], J.L. Vorster, [[T.T. Spoelstra]], [[Derk Rumpff]], H. du Plessis. Vyfde ry: dr. [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]], J.J. Venter, [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], L.S. van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], J.F. du Plooy, A.S.E. Yssel. Sesde ry: [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[David Kotzé|D.N. Kotze]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ryssen]], N.J. Snyman, [[Barend Krüger|B.R. Krüger]], D.J. van der Walt. Lêer:Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 afskeid van Totius by die Teologiese Skool Potchesftroom.jpg|Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 tydens die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|GKSA]] afskeid van Totius by die [[Teologiese Skool Potchefstroom]]. Eerste ry: D.F. Malan, G.P. Scheepers, C. Hatting, L.J Botha, [[P.W. Buys]], [[Schalk Duvenage|S.C.W. Duvenage]], [[Pietertjie van der Walt|P.W. van der Walt]], [[W.J. Postma]], [[G.P.L. van der Linde]], J.J.S. Venter, [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], M.J. Booyens, [[Sarel Jacobus du Plessis|S.J. du Plessis]], [[Klaas van Wyk de Vries|K.S. van Wyk de Vries]]. Tweede ry: [[J.V. Coetzee]], P.J. Venter, P.J. Coetzee, [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ruyssen]], D.J. van der Walt, [[Hendrik Gerhardus Stoker|H.G. Stoker]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], prof. [[Totius| J.D. du Toit]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[A.S.E. Yssel]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[Nicolaas Snyman|N.T. Snyman]]. Derde ry: [[Dems van der Merwe|D.C.S. van der Merwe]], [[Barend Krüger|B.R. Krüger]], J. Postma, R.S.J. van Wyk, M. Postma, [[Jan de Bruin|J.L de Bruin]], [[Christian Malan|C.E.G. Malan]], J.J.H. Booysen, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Abraham Aucamp|A.L. Aucamp]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], [[Izak van der Walt|I.J. van der Walt]], L.S. Van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], A. Duvenage, [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[T.T. Spoelstra]].Vierde ry: D.J. Delport, [[Wikus Vorster|J.L. Vorster]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Ammi Venter|A.A. Venter]], [[J.F. du Plooy]], [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jacs van Rooy]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], J.M. de Wet, [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika op Potchefstroom, 31 Januarie 1964.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te [[Potchefstroom]], afgeneem op [[31 Januarie]] [[1964]]. </gallery> == Bronne == * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2013. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2014''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2015. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2016''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. {{GKSA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] ogv4g2hmov5hz1x0i4ab0twpye184s6 2908554 2908553 2026-06-01T16:47:07Z Morne 672 /* Afgestorwe predikante */ 2908554 wikitext text/x-wiki 'n Lys van alle '''predikante van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]]''' wat in die kerk gedien het van die stigting daarvan in 1859 tot die hede. Die gemeentename en jaartalle ná elke predikant se naam dui op die gemeente(s) wat hy bedien het en die tydperk wat hy in elke gemeente gestaan het. Onder afgestorwe predikante dui die simbool † voor die laaste datum by elke predikant telkens sy sterfdatum aan. == In die bediening == [[Lêer:Gereformeerde predikante omstreeks 1905.jpg|duimnael|regs|320px|'n Groep predikante vroeg in die 20ste eeu. Agter: [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Willem Postma]], [[Louis Vorster]], [[Dirk Postma jr.]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]. Middel: [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], [[Jan Lion Cachet]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snyman. Voor: [[Willem Johannes de Klerk]], [[Flippie Snyman]], [[Totius|J.D. du Toit]] en [[G.H.J. Kruger]].]] [[Lêer:Adviseurs van die Afrikaans Bybel.jpg|duimnael|320px|regs|Op dié foto wat in 1933 in [[Bloemfontein]] van die adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling geneem is, verskyn ses Gereformeerde predikante of teoloë (aangedui met 'n asterisk). Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies]], G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel*, W. de Vos. Middel: Di. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]]* (Totius se halfbroer), H.J. Otto, proff. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]*, [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]]*, dr. [[Herman van Broekhuizen|H.D. van Broekhuizen]], di. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]]*, [[Pieter Boshoff|P.J.J. Boshoff]] en H.J. Pienaar. Voor: prof. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], [[Totius]]*, ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers.]] [[Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op Rustenburg, 4 April 1924, onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof HH Kuyper as deputaat van die Geref Kerke in Nederland.jpg|duimnael|regs|320px|Die Algemene Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]], [[4 April]] [[1924]], onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof. H.H. Kuyper as deputaat van die Geref. Kerke in [[Nederland]]. Eerste ry: A.S.E. Yssel, [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[J.V. Coetzee]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Tweede ry: [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], prof. H.H. Kuyper, [[Louis Vorster|L.P Vorster]], proff. [[Totius|J.D. du Toit]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Izak Krüger|I.D. Kruger]]. Derde ry: [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[N.H. van der Walt]], A. Duvenage, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vierde ry: F.P.J. Snyman, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], H.S. van Jaarsveld, H.J.R. du Plessis, [[J.H. Kruger]].]] [[Lêer:Ds AA Venter Klerksdorp.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Ammi Venter|A.A. Venter]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1935–1951, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1951–1975.]] [[Beeld:Ds Johannes Beijer.jpg|regs|duimnael|160px|Ds. [[Johannes Beijer]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]], 1862-1869.]] [[Lêer:Ds Lammert Stavast.jpg|150px|regs|duimnael|Ds. Lammert Stavast, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1969–1972, [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] 1972–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]]/[[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] met evangelisasie-opdrag 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] met evangelisasie-opdrag 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] 1981–1982, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]]/[[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1982–1983, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]/[[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1986–1991, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1991–1996 (hulpdienspredikant).]] [[Lêer:Ds Dirk Postma.jpg|regs|180px|duimnael|Ds. [[Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1859–1866, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], 1866–1879.]] [[Lêer:Jan Lion Cachet.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jan Lion Cachet]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1868–1869, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1869–1875, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1875–1883, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1883–1894.]] [[Lêer:Ds Isak David Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Izak Krüger|Izak David Krüger]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1911–1916, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1916–1923, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1923–1930, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1930–1945, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1949–1954.]] [[Lêer:Ds MPA Coetsee sr..jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.P.A. Coetsee sr., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1869–1889, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-Wakkerstroom 1889–1903.]] [[Lêer:Ds CJH Vorster.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Casper Jan Hendrik Vorster, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1882–1894, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1897–1899.]] [[Lêer:Ds HJ Boshoff.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. H.J. Boshoff, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1955–1967, Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]]-kombinasie 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 1975–1985. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1985. †1990-05-02.]] [[Lêer:Dr en mev WJ van der Merwe.jpg|duimnael|regs|240px|Dr. en mev. W.J. van der Merwe, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–1975.]] [[Lêer:Ds Stephanus Postma.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Stephanus Postma]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1898-†1904-02-08.]] [[Lêer:Ds Pieter Biewenga.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Pieter Biewenga]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1903–1906, [[Gereformeerde kerk Que|Que]] 1906–1926. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1928. †1955-03-15 .]] [[Lêer:Ds PJH Viljoen.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Petrus Viljoen|P.J. Viljoen]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1869–1879.]] [[Lêer:Dr JA Schutte.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.A. Schutte, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1941–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–1977.]] [[Lêer:Ds C Hattingh.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Christiaan Hattingh, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1953–1966, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1969–1986. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1986. †2001-08-01.]] [[Lêer:Ds NH van der Walt.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[N.H. van der Walt|Nicolaas Hendrik van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1908–1925, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]-kombinasie 1925–1947.]] [[Lêer:Dr PJ Coetzee.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. Petrus Johannes Coetzee, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1945–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1952–1958, redakteur van ''[[Die Kerkblad]]'' 1958–1963, redakteur Calvinistiese Stigting 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1965–1970.]] [[Lêer:Dr en mev JJ van der Walt.jpg|duimnael|regs|200px|Dr. Jan Jacobus A. van der Walt en sy eggenote, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1957–1958, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1966–1975, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1975–1976, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1976–1988.]] [[Lêer:Ds PW Bingle die oue.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Pieter Bingle|Pieter Willem Bingle]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1910–1921, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1921-†1923-03-08.]] [[Lêer:Ds BR Krüger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. B.R. Krüger, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956-†1973-05-31.]] [[Lêer:Ds W Venter.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Willem Venter, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989. †2004-07-09.]] [[Lêer:Ds TN Venter.jpg|duimnael|150px|Ds. Tjaart Nicolaas Venter, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1907–1925, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1945–1947.]] [[Lêer:Ds PW Buys.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[P.W. Buys|Pieter Willem Buys]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1953–1966, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1966–1973, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1973–1988.]] [[Lêer:Ds Jan hendrik Boneschans.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jan Boneschans|Jan Hendrik Boneschans]], [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1915–1917, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]-kombinasie 1917–1919, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1919–1923, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1923–1926, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1926–1928, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1928–1946, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1953–1955.]] [[Lêer:Ds Derk Rumpff.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Derk Rumpff]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]-kombinasie 1910–1913, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1914–1920, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1920–1922, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1922–1941.]] [[Lêer:Ds Benonie Duvenage.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. [[Benoon Duvenage|Benonie Duvenage]], [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1958–1967, professor [[PU vir CHO]] 1967–1988, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1988–1992.]] [[Lêer:Dr JP Jooste.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Joseph Petrus Jooste]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1928–1931, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1931–1942, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1942–1946. Professor aan die Teologiese Skool 1946–1970.]] [[Lêer:Dr BR Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. B.R. Kruger, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956–1973.]] [[Lêer:Ds GHJ Kruger GKSA.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Gerrit Kruger|G.H.J. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1949–1951, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1958–1969, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 1969–1977, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1977–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989. †2013-06-25.]] [[Lêer:Ds MPA Coetsee jr.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.P.A. Coetsee jr., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1874–1883, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1883–1892.]] [[Lêer:Ds JC Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.C. Kruger, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1949–1966.]] [[Lêer:Dr PJS de Klerk.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Philippus de Klerk|Philippus Jacobus Stephanus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1924–1927, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1927–1930, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1930–1949.]] [[Lêer:Ds LP Vorster.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Louis Vorster|Louis Petrus Vorster]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1884–1893, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1893–1905, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1905–1920, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1922–1929.]] [[Lêer:Dirk Postma.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Dirk Postma, seun van Marthinus|Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1905–1906, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1906-†1940-12-29.]] [[Lêer:Ds JW Jansen van Ryssen.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Johan van Ryssen|Johan Wilhelm Jansen van Ryssen]], [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1937–1945, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1945–1948, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1953–1960, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1960–1968, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1968–1977.]] [[Lêer:Dr SP van der Walt.jpg|regs|150px|duimnael|Dr. [[Sarel van der Walt|Sarel Petrus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1932–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1950–1953, professor Teologiese Skool 1953–1973. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1973, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1976–1983.]] [[Lêer:Prof SJ van der Walt.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Stephanus van der Walt|Stephanus Johannes van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961.]] [[Lêer:Prof GCP van der Vyver.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1955–1970. Professor Teologiese Skool Potchefstroom 1971–1975 (sy dood).]] [[Lêer:Ds DNG Kotze.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[David Kotzé|David Nicolaas Gerhardus Kotze]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1915–1921, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1921–1946, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1946–1951, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1955–1960.]] [[Lêer:Ds AL Aucamp.jpg|regs|150px|duimnael|Ds. [[Abraham Aucamp|Abraham Liebrecht Aucamp]], [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1933–1937, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-kombinasie 1942–1948, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1948–1961.]] [[Lêer:Ds ASE Yssel.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. A.S.E. Yssel, [[Gereformeerde kerk Parys|Vredefort]] 1918–1921, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1921–1948, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1948–1958.]] [[Lêer:Ds W Postma.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Willem Postma]], [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1897–1903, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1903–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1914–1915, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1915-†1920-12-13.]] [[Lêer:Ds HJR du Plessis.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. H.J.R. du Plessis, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] 1907–1953.]] [[Lêer:Ds Simon van der Bijl.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. S.J. van der Bijl, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1967–1973, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1973–2000.]] [[Lêer:Ds JV Coetzee.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[J.V. Coetzee|Jan Viljoen Coetzee]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1916–1918, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1918–1925, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1925–1930, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1930-†1952-12-26.]] [[Lêer:Di TT Spoelstra en JV Coetsee Johannesburg 1926.jpg|duimnael|regs|200px|Di. [[J.V. Coetzee]] en [[T.T. Spoelstra]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1927–1941, Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1941–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1950–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1958–1965.]] [[Lêer:Ds WJ de Klerk jonk.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1903–1904, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1904–1907, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1911–1923, registrateur [[PU vir CHO]] 1923–1928, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1928–1943.]] [[Lêer:Totius.jpg|duimnael|regs|150px|Dr. J.D. du Toit, oftewel [[Totius]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1903–1911, professor Teologiese Skool 1911–1949.]] [[Lêer:Ds Martinus Pelser.jpg|regs|duimnael|150px|Ds. [[Maarten Pelser]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1876–1877, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1877–1892, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1892–1897, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1897-†1902-06-07.]] [[Lêer:Ds HS van Jaarsveld.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. Hendrik Stephanus van Jaarsveld, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1918–1922, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1922–1924, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1924–1946, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1946–1952.]] [[Lêer:Ds en mev ZC Grobler.jpg|regs|duimnael|230px|Ds. en mev. Zacharias Christiaan Grobler, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1954–1979.]] [[Lêer:Ds J Beyer.jpg|regs|duimnael|150px|Ds. [[Johannes Beijer|J. Beyer]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1862–1869.]] [[Lêer:Ds MJ Booyens.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. M.J. Booyens, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1948–1950, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1958–1964, Pretoria-[[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1966–1977, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1977–1985. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1985. †2002-11-17.]] [[Lêer:Ds HB Venter.jpg|duimnael|150px|regs|Ds. [[Hendrik Venter|H.B. Venter]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1880–1888.]] [[Lêer:Ds SD Venter.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. S.D. Venter, Heidelberg ([[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]) 1866–1877.]] [[Lêer:Ds FW Buytendach.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. F.W. Buytendach, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1949, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1955–1989.]] [[Lêer:Ds PHS Snyman, Heidelberg, Gereformeerde Kerk.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[P.S. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1890–1891, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1891-†1900-01-17.]] [[Lêer:Ds en mev W Venter.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. en mev. W. Venter, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1989.]] [[Lêer:Ds WJ Snyman.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. W.J. Snyman, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1877–1913.]] [[Lêer:Ds JA du Plessis.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Jacobus du Plessis|Du Plessis, Jacobus Albertus]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921–1935.]] [[Lêer:Ds HVF Kruger.jpg|duimnael|regs|150px|Ds. [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1931–1935, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1935–1937, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1949–1975.]] # Modise, Motsitsi Abel, Dobsonville 1979–1982, Diepkloof 1983, Kwa-Thema/Ratanda/Tsakane. # Ligege, Ndanganeni Norman, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1981–1989, SAOK 1989–1996, De Hoop 1996. # Heystek, Pieter Hendrik, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1985–1988, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 1989–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Montanapoort|Pretoria-Montanapoort]] 1999. # Van Helden, Maarten, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1984–1988, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1988–1997, [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]] 1998–1999, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] 1999. # Van Wyk, Rodney Peter, Hons.-B.A., M.Phil., [[Gereformeerde kerk Grassy Park|Grassy Park]] 1984. # Lartz, Deon, Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1986–1994, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1994–1998, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 2002. # Swanepoel, Christoffel Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1986–2002, [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 2009. # Van Rhyn, Hercules Philippus Malan, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1987–1998, [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] 1998–2004, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 2010. # Venter, Piet, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1990–2007, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 2007. # Lion-Cachet, Jan, Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1988–1996, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1996–2002, Reformed Church of Wellington in Nieu-Seeland 2002–2006, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 2007. # Vermeulen, Petrus Johannes, M.A., Th.B., Th.D., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1988–2001, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2005. # [[Gerhardus Stephanus Kruger|Kruger, Gerhardus Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1988–1997, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] [[29 Julie]] [[2000]]–2024, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[14 April]] [[2024]]. # Dreyer, Frederik Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1988. # Van der Walt, Stephen Francois Flemming, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1989–1998, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstwon]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]]/[[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] 2005. # De Beer, Edmund Johannes, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1989. # Van der Vyver, Lodewicus du Plessis, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 2002. # Van Wyk, Pieter, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1989–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 2009. # Modise, Paul Mahlose, Kagiso 1989. # Myburgh, André Johan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 2009. # Pelser, Abraham Liebrecht, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 2009. # Meijer, Gerard Johannes, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 2008. # Fleischmann, Johan Petrus, B.A., UDK, Th.B., M.B.A., [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 1990–2008, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2008. # Van Rooy, Henri Charles, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1990–1997, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2008. # Briel, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1991–1995, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1995–2004, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 2006–2020, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[26 Januarie]] [[2020]]. # Jansen, Carl Albert, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 2006. # Venter, Sarel Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 2006. # Nel, Elias Paulus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1991–1996, [[Gereformeerde kerk Brackenhof|Brackenhof]] 1996. # Lubbinge, Paul, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1991–1999, Christelijke Gereformeerde Kerk Delfzijl, Nederland 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 2005. # Sithole, Jabulani Paulos, Kwa-Mashu/KwaMncane 1991. # Van der Schyff, Stephanus Petrus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 2003–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2009. # Botha, Willem Jacobus, B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 2008. # Berg, Adderus Fenmo, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 2001–2011, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 2011. # Rheeder, Adriaan Louis, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Wesrand|Wesrand]] 2006–2011, Fakulteit Teologie Potchefstroom 2011. # Stavast, Hendrik Lammert (Henk), B.A., Th.B., (NDK), [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 2002–2008, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 2009–[[23 Februarie]] [[2020]], [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]]. # Scheepers, Lucas Cornelius, B.Agric., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1998. # Boy, Neville, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Chinhoyi]] 1993–1999, [[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1999–2008, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2008. # Venter, Petrus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1993–1999, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1999–2002, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 2009–2019, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2019. # Mbatha, Mbongeni Samuel, Nqutu 1993. # Ntuli, Stevenson Jabulani, Nqutu 1993. # Phungula, Siphosethu Zibona, Ndaleni 1993. # Van Schaik, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1994–1999, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 2005–2011, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2011. # Van der Walt, Johannes Gideon Lessing, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1994–2000, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 2008–2009, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2009. # Schutte, Hendrik Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1995–2001, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2001–2007, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2007–2010, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Wesrand|Wesrand]] 2012. # Coetzee, Gideon Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1995–2003, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 2007–2012, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]/[[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]] 2012. # Pretorius, Jacob, B.Iuris, Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1995–1998, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 2001. # Pelele, Ezekiel Ditswalemang, B.A., Uitkyk 1995. # Mtshayisa, Velile Elliot, B.A., Th.B., M.Th., M.A., Tlokwe Botshabelo/Boskop/Kokosi 1996–2013, Tlokwe Botshabelo 2014. # Smit, Stephanus Johannes Marthinus Swanepoel, B.Sc. (Hons.-Veekunde), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1999–2007, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 2014–2023, [[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[30 Julie]] [[2023]] # Vrey, Coenraad Christoffel Andries, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]/Lyciumville 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 2006–2011, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 2011. # Booyens, Daniël Jan Andries, BLC, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1997–2001, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 2014. # Van Vuuren, Thomas Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1999–2004, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 2004. # Letebele, Masilo Johannes, B.A.-Hons., Th.B., Thabong/Meloding/Phomolong 1997. # Van Heyningen, Cornelius Johannes, B.Sc.Agric., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1998–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 2009. # Briel, Stephanus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 2002. # Viljoen, Werner, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]/[[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] 1998–2001, Christian Reformed Church of St. Mary's ([[Sydney]], [[Australië]]) 2001–2012, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2012–2016, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2016. # Kayayan, Eric, B.A., Th.B., M.-Frans, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2002. # Muzenda, Piniel, Hons.-B.A., Th.B., Gweru/Karoi 1998–2006, Musina Nancefield 2006. # Mashau, Thinandavha Derrick, B.A., M.A., Ph.D., De Hoop 1998–1999, Trans-Letaba 1999–2002, dosent Noordwes Universiteit 2001–2003, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2003–2013, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2013–2014, New Life City Church 2014. # Bain, Ronald Alexander, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 2007, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 2016–2020, [[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] [[1 Februarie]] [[2020]]. # Tredoux, Alwyn Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2001–2011, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 2012. # Kurpershoek, Pieter Willem, B.Sc., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 2007, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] [[15 Oktober]] [[2023]]. # Smit, Erasmus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 2007–2009, Vanderbijlpark-Trinitas 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2013. # Oosthuizen, Ockert Almero, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1999–2005, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 2005–2009, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2010–2015, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2015. # De Bruyn, Albertus Stefanus Andries, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2000–2005, [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] 2005. # Vorster, Nicolaas, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2000–2009, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]]/Fakulteit Teologie Potchefstroom 2011. # Aucamp, Johannes Petrus du Plessis, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2000. # Erasmus, Jan Andries, Hons.-B.A., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2000–2003, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 2003–2008, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 2008–2026, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] [[17 Januarie]] [[2026]]. # Mqokelo, Piet Boy, B.A., Th.B., Tshing 2000–2018, Ikageng Bophirima 2018. # D'Assonville, Victor Edouard (jr.), B.A., Hons.-B.A., Th.B., Th.M., Dr. Theol. (Duitsland), [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 2008–2020 (met opdrag KO, art 7), [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2020 (met opdrag KO, art 7). # Du Plessis, Alwyn Nicolaas, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 2001–2007, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2007–2014, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2014. # Semenya, Kwena David, B.A., Th.B., M.A., Ph.D., Knapdaar 2001–2005, [[Gereformeerde Kerk Atteridgeville|Atteridgeville]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2007–2018, Diepsloot [[18 November]] [[2018]]. # Rankhotha, Victor Adam, B.A., Hons.-B.A., Th.B., Phahameng/Emmanuel/Botshabelo/Thaba-Nchu 2001. # Sekhaulelo, Motshine Amos, B.A., Th.B., M.A., Meadowlands 2001–2008, Mmakau 2008. # Molokwane, Mosiwa Martin, B.A., Th.B., Tembisa 2001. # Grové, Petrus Johannes, B.A., Hons.-Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2004–2010, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] (as sendeling) 2010. # Temba, Jabulani Emmanuel, B.A., Th.B., Kutloanong 2002. # Nagel, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2014. # De Jager, Andries Petrus, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 2012. # Muhadi, Manda Nathaniel, B.A., Th.B., Metsi-a-Matala 2003–2004, Middle Letaba 2004. # Phetoane, Solomon Tshikare Matlho, Itsoseng 2003. # Zaca, AB, Mid-Illovo 2003. # Van Rooy, Petrus Cornelius, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2004–2008, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 2012. # Erasmus, Matthys Jakobus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] 2004–2011, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2012. # Makhobozi, Edwin Mmoi, B.A., Ikageng 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2006–2011, Dube/Tlhadi 2011. # Dhlamini, Gift Jan, B.A. Th.B., Khunwana 2004. # [[Hendrik Stoltz|Stoltz, Hendrik Jacobus]], B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2013. # Venter, Henning Vorster, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[24 Januarie]] [[2005]]–2007, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2011, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2016. # [[Heinrich Zwemstra|Zwemstra, Heinrich Martin]], B.Sc., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Ph.D., Vereeniging '95 2005–2008, Zambië 2008–2011 (sendingopdrag), [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Walvisbaai]] 2017. # Struwig, Ockert Jacobus, B.Sc., Hons.-B.Sc., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2013. # De Bruyn, Paul Jacobus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2018. # Saaiman, De Wet, B.A., Hons.-B.A., M.Div., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 2008–2011, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 2012. # Dreyer, Thomas Frederick, B.A., Th.B., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2007–2023, Cross Culture Church (Randburg) [[26 November]] [[2023]]. # Makungo, Ntshengedzeni Robert, SPTD, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] (met sendingopdrag) 2005–2008, Trans-Letaba 2008. # De Kock, Henning Kruger, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] (met opdrag bediening in [[Londen]]) 2005–2024, Cross Culture Church [[4 Augustus]] [[2024]]. # Masase, P Thomas, B.A., Th.B., Promosa 2005–2014, Boskop 2014. # Van Wyk, Griffel, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2007–2014, Vanderbijlpark-Trinitas 2014–2016, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2017. # Potgieter, Jasper Dreyer, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] 2008-2016, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2016. # Hlela, Philemon Thulani, Th.B., Imbumbulu/Umlazi 2006. # Jooste, Christiaan, B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]]/[[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 2007–2009, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 2009-2016, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[14 September]] [[2024]]. # Le Cornu, Slabbert, B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 2007. # Hobyane, Risimati Synod, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., D.Litt., Promosa/Lektor Teologiese Skool 2007–2014, Promosa/Professor Teologiese Skool 2014. # Cilliers, Pierre, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 2007–2013, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]]/[[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 2013–2015, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 2015. # Kumar, Rajesh, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2008 met opdrag sendingwerk in Indië. # Van Jaarsveld, Leon Petrus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]]/[[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 2013. # Zwemstra, Dinant Gerrit, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2010–2015, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 2015. # Van Dyk, Jacobus Cornelius, B Com (Rek.), B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 2008. # Motloung, Patrick Bulang, B.Th., Ekwandeni 2008. # Mdluli, Mvaleliso George, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Sharpeville/Sebokeng/Zamdela 2008–2012, Diepkloof 2012. # Rossouw, Andries Jacobus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 2009–2019, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[19 September]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]] [[5 Oktober]] [[2024]]. # Venter, Lourens Johannes Erasmus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 2009–2014, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 2014–2020, [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] [[19 Januarie]] [[2020]]. # Gouws, Pieter Retief, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 2009–2012, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 2012, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 2016–2018 (ná inlywing), [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] [[29 Julie]] [[2018]]–22023, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[29 Julie]] [[2023]] # Van der Waal, Willem Maasjan, B.Th., Hons.-B.A. (Grieks), Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 2009. # Fourie, Reynold Benjamin, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2012. # Dykstra, Dirk Jacob, B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 2013–2025, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] [[10 Mei]] [[2025]]. # De Vries, Brian, BB.A. (Western Michigan University), M.Div., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2013–2019, Grace Reformed Church Northern Pretoria [[4 Mei]] [[2019]]. # Jansen van Vuuren, Riaan, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 2009–[[20 Januarie]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]], [[2 Februarie]] [[2019]] – hede. # Swanepoel, Jacobus Stephanus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2009. # Moletsane, Tshidiso Maferika, B.Th., Hons.-B.A., Boichoko 2009–2013, [[Gereformeerde kerk Sanveld|Sanveld]] 2013. # Moncho, Oageng Lazarus, B.Th., Hons.-B.A., Itsoseng Bokone 2009, Ikageng 2016. # Ndou, Livhuwani Peter, B.Th., Makwarela 2010. # Steyn, Willem Jacobus, B.Sc.-Arch., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] 2012. # Steyn, Karel Petrus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 2012–2017, [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 2017–2022, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] [[3 September]] [[2022]]. # Kotzee, Dirk, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Sanveld|Sanveld]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2012–2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] November 2015–2024, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] [[2 Desember]] [[2023]]. # Niemann, Gerhardus Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 2010. # Jobse, Wilhan, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 2013. # Khumalo, B.W., iSandlwana 2010. # Mathebula, P.L., Huhudi/Bontleng 2010–2018, Itsoseng Bokone 2018. # Potgieter, Frederick Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2011–2015, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 2015. # Robinson, Cobus-Brahm, LL.B., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2011–2014, [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]]/[[Gereformeerde kerk Hentiesbaai|Hentiesbaai]] 2014–2017, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] [[27 Januarie]] [[2024]]. # De Bruyn, Johannes Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2011–2017, [[Gereformeerde kerk George|George]] 2017. # Pelser, Hendrik Frederik Riekert, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Kempton Park|Kempton Park]], Januarie 2019. # Van Rensburg, Frederik Jakobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 2012. # Pienaar, Nikolaas, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2012-2017, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Hermanus|Hermanus]] [[3 September]] [[2023]]. # Lee, Johannes Lodewikus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 2012-2015, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2015–2018, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 2018–2025, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[9 Augustus]] [[2025]]. # Van Rhyn, Gerhardus Petrus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2018–2025, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] [[6 Desember]] [[2025]]. # Linde, Stephanus Johannes Lourens, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] 2012–2026, [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] [[24 Januarie]] [[2026]]. # Nkoana, Herens Mohlehli, B.A., B.Th., Ramotse 2012. # Lee, Sarel Johannes Barend, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]/[[Gereformeerde kerk Tweespruit|Tweespruit]] 2012–2013, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 2014–2018, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2018, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[28 Februarie]] [[2026]]. # Le Roux, Pieter Gerhardus Pretorius, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2013-2016, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 2016. # Pretorius, Rynhardt Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2013–2019, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] [[20 Januarie]] [[2019]]. # Mathundela, Chaka Class, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Daveyton 2013. # Moruri, Tebogo Victor, B.Th., Hons.-B.A., Jouberton 2013. # Potgieter, Izak Daniël De Vries, B.A., B.Th., B.Th.Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2014. # Le Roux, Marco Herman, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 2014–2019, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 2019. # De Bruyn, Dirk Jacobus, B.A., B.Th., B.Th.Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2014–2016, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] 2016–2023, [[Gereformeerde kerk George|George]] [[29 Oktober]] [[2022]]. # Dednam, Antonie Johannes, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]]/[[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 2015–2018, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] [[6 Mei]] [[2023]]. # Pretorius, Franscois Renier, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2015–2025, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[5 Oktober]] [[2024]]. # Tredoux, Jacques Gideon, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2018. # Botha, Christiaan, B.Th., M.Div., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] 2015–2019, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 2019, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] [[27 Julie]] [[2024]]. # Van Jaarsveld, Ernst Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 2015–2021, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]], [[26 September]] [[2021]]. # Mbonani, Johannes, Olieven Christian Church 2015. # Mdonga, Malwande, New Life City Church 2015. # Meijer, Gerben Paul, B.A. (Antieke tale), Predikants Master (Theologische Universiteit, Kampen), [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]/[[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 2015–2020, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[18 Januarie]] [[2020]]–2025, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] [[10 Mei]] [[2025]]. # Van der Walt, Barend Aucamp, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2016. # Boersema, Guido Marnix, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Graaff-Reinet|Graaff-Reinet]] [[14 Februarie]] [[2016]]–2024, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]], [[20 Julie]] [[2024]]. # Van 't Zand, Zander, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Middelburg-Noord|Middelburg-Noord]] 2016–2021, [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 2021–2024, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[24 November]] [[2024]]. # Britz, Rudolph Marthinus, B.A., B.A (Hons.), B.Th., L.Th., D.Th., Diploma Hoër Onderwys, [[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2016–2019. # Sefadi, Lerato Josef, B.A., B.Th., M.Th., Dobsonville 2016. # Janse van Rensburg, Reghard, B.A. (Hons.), [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 2016–2019, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[10 Augustus]] [[2019]]–2024, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] [[4 Augustus]] [[2024]]. # Lee, Frederik Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] [[28 Januarie]] [[2024]]. # Brotherton, Werner, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2016–2024, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] [[21 Januarie]] [[2024]]. # Cronje, Jaco, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 2016–2021, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] [[9 Oktober]] [[2021]]. # Ehlers, Jan Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 2017. # Mushayabasa, Paul, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Songozwi 2017. # Floor, Leendert Marcel, B.Ing. Meganiese Ingenieurswese, B.Ing.-Hons., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] [[5 Februarie]] [[2017]]–2024 [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]], [[7 April]] [[2024]]. # Venter, Petrus Frederik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Vanderbijlpark-Trinitas 2017 (gebore [[28 Desember]] # Burger, Andries Jacobus, B.Ing, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2017. # Hattingh, Petrus Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[18 Junie]] [[2017]]–[[18 April]] [[2021]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Trinitas|Vanderbijlpark-Trinitas]] [[6 Junie]] [[2021]]. # Dunn, Johan, B.Sc., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]], [[4 Augustus]] [[2024]]. # Vogt, Ernest John, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 2017–2024, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Hartbeespoort]] [[16 Maart]] [[2024]]. # Zulu, Benjamin Charless, B.Th., B.Th.-Hons. M.Div., [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2017. # Venter, Gert Abraham, B.Soc.Sc., Sacrae Theologiae, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2018. # Maritz, Daniël Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2018. # Myburgh, Lukas Daniël, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 2018–2024, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # De Villiers, Stephanus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 2018–2023, [[Gereformeerde kerk Randburg]] [[17 April]] [[2023]]. # Van Jaarsveld, Johannes Petrus Lodewikus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Magaliesburg|Magaliesburg]] 2018. # Henning, Jacobus Andriaans Gerhardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2018–2021, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[13 Maart]] [[2021]]. # Kim, Sang Eun, B.Th., [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2018. # Smit, Pieter Wouter, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2018–2024, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[12 Oktober]] [[2024]]. # Hibbert, Josef Nienaber, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2018. # Lemmer, Charl Jacob, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] [[27 Januarie]] [[2019]]–2024, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # Stavast, Harmannus Marten (Herman), B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] [[23 Februarie]] [[2019]]. # Janse van Rensburg, Gerhard, B.A. Th.B., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] [[2019]]. # Pelser, H.F.R. (Riekert), [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2012–2019, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]], [[12 Januarie]] [[2019]]. # Van Rensburg, Gerhard Janse van, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] [[16 Maart]] [[2019]]. # Coetzee, Hermanus Jacobus (Herman), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[25 Mei]] [[2019]], [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] [[31 Augustus]] [[2024]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] [[30 Mei]] [[2026]]. # Mienie, Johannes Diederick (Juan), Dipl. Sacrae Theol., B.Th.-Hons., M.A., D.Th., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[14 Julie]] [[2019]]. # Potgieter, Johannes Cornelius (JC), B.A.-Hons. (Cantab.), M.A. (Cantab.), B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tshwane|Tshwane]] [[29 September]] [[2019]]. # Verryn, David Hendrik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] [[12 Januarie]] [[2020]] - [[12 Januarie]] [[2025]], [[Gereformeerde kerk Groblersdal]], [[19 Januarie]] [[2025]]. # Meijer, M.D. (Dirk), [[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] [[25 Januarie]] [[2020]]. # Kruger, Thinus, [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[25 Januarie]] [[2020]]. # Boersema, Reinhart, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1 Februarie]] [[2020]]–2024, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] [[2 Julie]] [[2024]]. # Steyn, Ruan, Gereformeerde Gemeenskapskerk Oshakati [[18 Julie]] [[2020]]. # Van Schaik, Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[23 Augustus]] [[2020]]–2024, [[Gereformeerde kerk Plettenbergbaai/Knysna|Plettenbergbaai/Knysna]] 2024. # Andersen, Hans Christiaan, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] [[10 April]] [[2021]]. # Hattingh, Philip, [[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]], [[29 Mei]] [[2021]]–2025, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] [[18 Januarie]] [[2025]]. # Linde, Jacobus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]], [[12 Junie]] [[2021]]. # Van der Westhuizen, Izak Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[19 Junie]] [[2021]]. # Venter, Erasmus Albertus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[7 Mei]] [[2022]], [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffelsdoorns]] [[8 Junie]] [[2024]]. # Kuhn, Jacques Hendrik, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] [[21 Augustus]] [[2022]]. # Mahlangu, Mduduzi Elias, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Idwala Lensindiso 2022. # Van der Westhuizen, Albertus Petrus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[8 Januarie]] [[2023]]. # Noah, Kim, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] (opdrag: evangelisasie Engelssprekende studente), [[27 Junie]] [[2021]]. # Willemse, Matteus Johannes, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]], [[25 Februarie]] [[2023]]. # Janse van Vuuren, Willem Joseph, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, Kaap]] [[18 Maart]] [[2023]]. # Nagel, Izak de Villiers, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] [[25 Maart]] [[2023]]. # Van Staden, Floris, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Hons. (Grieks), [[Gereformeerde kerk Stilbaai|Stilbaai]] [[1 April]] [[2023]]. # Buys, Nardus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] [[6 Mei]] [[2023]]. # Van der Westhuizen, Sybrand Barend, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] [[19 Augustus]] [[2023]]. # Letebele, M. David, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ikageng (met sendingopdrag) [[14 Oktober]] [[2023]]. # Coetzee, Jandré [[Gereformeerde kerk Kleinmond|Kleinmond]] [[3 Februarie]] [[2024]]. # Deysel, Frikkie, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] [[10 Februarie]] [[2024]], [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] [[6 Junie]] [[2026]]. # Van Heerden, Willem Hermanus, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] [[24 Februarie]] [[2024]]. # Magayisa, Desmond [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] (opdrag: sending en kerkstigting) [[10 Maart]] [[2024]]. # Wepener, Philip [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]]/[[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] [[17 Maart]] [[2024]]. # Swanepoel, Christiaan, B.Div., B.Div.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] [[20 April]] [[2024]]. # Matrose, Xolisa, Kanyamazane, [[13 Julie]] [[2024]]. # Boersema, Marten, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] [[24 Augustus]] [[2024]]. # De Waal, Johann, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]], [[19 Januarie]] [[2025]]. # De Bruyn, Theuns, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[25 Januarie]] [[2025]]. # Wattel, Riaan, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[8 Februarie]] [[2025]]. # Venter, Quintin, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[31 Mei]] [[2025]]. # Buys, Schalk, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[26 Julie]] [[2025]]. # Van Heerden, Alistair, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] [[29 November]] [[2025]]. # Langa, Clerence, Reformed Family Worship Church (Ndaleni, KZN) [[6 Junie]] [[2026]]. == Emeriti == # Smit, Daniël Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1982–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. # Gerber, Jacobus Marthinus, B.A., Th.D., [[NG gemeente Tarkastad|Tarkastad]] (NG) 1958–1961, [[NG gemeente Stilfontein-Sentraal|Stilfontein-Sentraal]] (NG) 1961–1967, Welkom (NG) 1967–1972, Bethlehem-Oos (NG) 1972–1975, direkteur Vereniging vir Christelike Hoër Onderwys, [[NG gemeente Bloemfontein|Bloemfontein]] (NG) 1976–1985, [[NG gemeente Coligny-Oos|Coligny-Oos]] (NG) 1985–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. # [[Jacobus van Rooy|Van Rooy, Jacobus Albertus]], B.A., Th.D., Sendeling Siloam 1957–1963, sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1963–1966, Christelijke Gereformeerde Kerken, [[Nederland]] 1966–1975, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1975–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. # Van Dalsen, Hubrecht Anthonie, B.A., D.Th., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Vanjaarsveld]] 1957–1959, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Vanjaarsveld]]/[[Gereformeerde kerk Usakos|Usakos]] 1959–1960, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1964–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1971–1972, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 1972–1973, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1973–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. # Du Plessis, Jansen van Vuuren, M.A., Th.M., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]-kombinasie 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1970–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Serobatse, Thobatsi Onismus, Ikageng (Potchefstroom) 1976–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Mohloki, JM, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1964–1966, Khutsong 1966–1968, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1968–1972, Kagiso 1972–1975, Tladi 1976–1977, Jouberton 1977–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. # Coetsee, Daniël Christiaan, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1960–1969, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1969–1976, evangelisasie-opdrag [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1976–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. # Pretorius, Egbertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1975–1980, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1981–1990, polisie-kapelaan [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1990–1997, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1997–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. # Lessing, Francois Jacobus Du Toit, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1962–1966, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1966–1973, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1973–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. # Badenhorst, Lourens Jurie, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Oos|Rustenburg-Oos]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 1994–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. (bedien [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] en [[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] (bedieningsooreenkoms) 2013-hede as emeritus-predikant) # Dijkstra, Hessel, B.A., Th.M., Drs. Theol., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1975–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # [[Amie van Wyk|Van Wyk, Jan Harm]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1965–1973, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]]/[[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1973–1981, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1981–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # Denkema, Francois (Faan), (gebore [[12 Augustus]]) B.A., Th.M., (gebore [[12 Augustus]]) sendeling [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1965–1975, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]]/[[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1975–1981, sendeling [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1981–1986, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1987–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. # De Bruyn, Frans Roelof Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1971–1995, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1995–2003. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Smit, Erasmus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] 1969–1972, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 1977–2003. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Kirsten, Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 1988–1996. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2003. # Postma, Ferdinand, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1972–1974, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1979–1990, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1990–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Steyn, Diederick Johannes Schutte, D.Litt. et Phil., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 1977–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Vorster, Roelof Louis, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1979–1981, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1985–1994, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1994–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Ligthelm, Gysbertus Johannes, Hons.-B.A., T.H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1983–2001, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]]/[[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] 2001–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Botha, Gabriël Nicolaas Venter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1965–1968, sendeling [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1968–1991, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1991–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Heystek, Nicolaas Philippus (Klasie), B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]]/[[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 1967–1972, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 1977–1987, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1987–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Bekker, Izak Lukas, Th.B., M.Phil., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Sinoia]] 1973–1977, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1977–1985, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1986–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Du Plessis, Pieter Johannes Lodewyk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1970–1981, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1981–1998, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1998–1999, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1999–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. # Kruger, Petrus Paulus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1974–1982, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1982–1991, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1991–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. # Laubscher, Nicolaas Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1967–1973, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1973–1977, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 1977–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. # Van der Walt, Francois, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1970–1977, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1978–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Le Roux, Johann, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1983–1988, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1988–1995, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1995–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Venter, Jacobus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1972–1977, [[Gereformeerde kerk Kathu|Sishen]] 1977–1984, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1984–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Klopper, Andries Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] 1975–1981, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1987–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. # Van der Walt, Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] 1975–1982, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1982–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. # Saayman, Willem Jacobus Kruger, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1981–1997, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Melville]] 1997–2003, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2003–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. # Cooke, Marthinus Edmund, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2006–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. # Van Tonder, Jacobus Machiel, B.A., Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1982–1984, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1984–1990, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1990–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # Grové, Andreas Hendrik, Hons.-B.Sc., Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1981–1990, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 1990–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # De Klerk, Barend Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1975–1981, Direkteur Studenteburo PU vir CHO 1981–1984, [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] 1984–1987, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1987–1997, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1998–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. # Botha, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1977–1985, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1985–1992, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1992–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Mafojane, Makateng Jacob, Katlehong 1980–1982, Khutsong 1983–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Du Plessis, Marthinus Johannes, D.Litt., Th.D., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1986–1999, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1999–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Van der Walt, Petrus Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]/[[Gereformeerde kerk Tweespruit|Tweespruit]] 1981–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Coetzee, Carel Frederick Christoffel, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1982–2003, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2003–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Vorster, Jacobus Marthinupiets, Th.B., D.Phil., Th.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1978–1990, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1990–1994, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1995–2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2011. # Aucamp, Roelof Grove, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1971–1973, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1973–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Buys, Philippus Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1976–1989, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1989–1993, sendeling KwaNdebele 1993–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Schalekamp, McDonald Etienne, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1978–1981, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1981–1987, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 1987–2002, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 2003–2012, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Wijnbeek, Dirk Hendrik Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1983–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Du Plessis, Jan Barend, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Indwe|Indwe]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1985–2000, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 2008–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Oostruis, Shadrack Leepile, Moshaweng 1995–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Lourens, Pieter Kruger, B.A., M.Th., Ph.D. [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1984–2008, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] 2008–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Stemmer, Gohetameng Henry, Khuma. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Morweng, Gaopalelwe Simon, Kraaipan 1999–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Janse van Rensburg, Karel Anton, B.A., Th.M., sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1976–1981, kapelaan [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1981–1990, kapelaan [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1990–2004, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2004–2005, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2005–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Du Preez, Jan Adriaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2008–2009, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van der Merwe, Sarel Jacobus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1975–1978, sendeling [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Duineveld|Duineveld]] 1982–2008, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 2008–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van der Walt, Sarel Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1978–2003, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 2003–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van Rooy, Herculaas Frederik, M.A., Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1977–1980, professor [[PU vir CHO]] 1980–1983, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1983–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Van Schaik, Leonardus Hieronimus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs-Oos|Springs-Oos]] 1976–2013, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 2013–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. # Labuscagne, Gert Christoffel Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 1983–2009, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Vleuels]] 2009–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Lekgetho, Philip Motshologi, Madibogo 1991–2010, Boikhutso 2011–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Semenya, Cypril P, Tembisa 1978–1980, Tembisa-Wes 1980–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. # Kruger, Stephanus Francois, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Middelburg-Noord|Middelburg-Noord]] 1982. Geëmeriteer 2015. # Mahure, Tsietsi George, Lothlakane 1996. Geëmeriteer 2016. # Schutte, Johan Ali, LL.B., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 2002. Geëmeriteer 2015. # Cloete, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 1981–1989, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1995–2013, [[Gereformeerde kerk Hermanus|Hermanus]] 2013. Geëmeriteer 2016. # Cilliers, Sarel Arnoldus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1998. Geëmeriteer 2016. # Rasenyalo, Masike Joseph, Khunwana 1991–1993, Ebenhaeser 1994-2016. Geëmeriteer 2016. # Coetzee, Petrus Albertus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1983–1992, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 1992–2003, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 2003. Geëmeriteer 2016. # Cilliers, Jacobus Hermanus, B.A., Th.B., kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1978–1989, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1990–2007 (2002-2007 in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]]), [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 2007. Geëmeriteer 2016. # Fanoy, Pieter, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Indwe|Indwe]] 1985–1995, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 1995–2010, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2010. Geëmeriteer 2016. # De Klerk, Theunis Christiaan, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1985–1989, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1998–2005, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 2005. Geëmeriteer 2016. # Jordaan, Gert Johannes Cornelis, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1986–1988, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1989. Geëmeriteer 2016 # Krüger, Petrus Paulus, M.A., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 1979-1982, [[Gereformeerde kerk Brackenhurst|Brackenhurst]] 1982-1996, [[Gereformeerde kerk Brackenhof|Brackenhof]] 1996-2000, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2000-2016. Geëmeriteer 2016. # Janse van Rensburg, Johan Jacob, B.A. Hons., M.A., Th.D., D.Litt. (Honoris Causa), [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1981–1983, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1983–2016. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. # Fourie, Matthys Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] 1989–1999, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 2003–2016. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2016. # De Kock, Servaas Daniël, B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1987–1991, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1991–2005, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 2005-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Smidt, Marthinus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1978–2006, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017 # Van der Merwe, Willem Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1985–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear-Elliot|Maclear-Elliot]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 2009-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] Junie [[2017]]. # Kruger, Lourens Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1980–1986, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]]/[[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1990–1993, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1994-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Magome, Matthewis Matee, Matsau 1994-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017 # Nagel, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1981–1986, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1986–1992, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # [[Callie Opperman|Opperman, Wilhelm Carl]], B.A., B.A.-Hons., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1986–1989, [[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 1989-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[15 Oktober]] [[2017]]. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1988–2001, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 2001-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Zulu, Charles, Lusaka (herstig) 2003-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. # Breed, Casper Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 1978–1986, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 1986-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Van der Walt, Nicolaas Jakobus, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 1982-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Miskin, Arthur Gordon, B.Sc., M.B.Ch.B, M.Med. O&G, FCOG, M.Div. (Puritan Reformed Theol. Seminary, Grand Rapids), [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2009-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Mouton, Jacobus Frederik, B.A., B.A.-Hons., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Mooirivier|Potchefstroom-Mooirivier]] 2010-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Tiemensma, Eduard Jacob, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1979–1990, [[Gereformeerde kerk Secunda-Oos|Secunda-Oos]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1999-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. # Bogaards, Arie Hendrik (Attie), M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1984–1986, [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 1986–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[20 Junie]] [[2019]]. # De Kock, Daniël Jacobus, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1983–1987, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1988–2005, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 2005–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[20 Junie]] [[2019]]. # Breed, Douw Gerbrand, B.A., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1982–1987, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] Tvl. 1987–1995, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] 1995–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] November [[2020]]. (Afskeidspreek gelewer [[24 November]] [[2019]].) # Bakker, Daniël Jakob, B.A., MWIV, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Witbank-Oos|Witbank-Oos]] 1984–1989, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1989, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1989–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[24 November]] [[2019]].) # Van den Berg, Paul Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1985–1990, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1990–2006, polisiekapelaan [[Gereformeerde kerk Centurion|Centurion]] 2006–2019. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[24 November]] [[2019]].) # Venter, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1997–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] einde Desember [[2019]]. (Lewer afskeidspreek op [[3 November]] [[2019]].) # Schutte, Hermanus Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbiljpark-Oos]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 2001–2009, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 2009–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[31 Januarie]] [[2020]]. # De Kock, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1985–1990, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1990–1992, [[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1992–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 2007–2011, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2011–2014, [[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2014. (emeriteer op [[24 Februarie]] [[2020]]) # Malan, Jan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear|Maclear]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]] 1983–2006, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[Februarie]] [[2020]]. # Opperman, Gustav, Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 2005–2012, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 2012–2020. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] einde [[April]] [[2020]]. # Pansegrouw, Dirk, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1998–2001, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Hoëveld|Hoëveld]] 2011. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[Mei]] [[2020]]. (Afskeidspreek [[24 Mei]] [[2020]]) # Van Wyk, Hendrik Francois, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1993–2004, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[31 Desember]] [[2020]]. # Hibbert, Simon, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1985–1990, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] (sendeling) 1991–2021. # Naude, Emile, B.A., B.D., M.Th., [[Gereformeerde kerk Eden|Eden]] 2009–2015, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2015–2020, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 2020–2021. (Afskeidspreek [[28 Maart]] [[2021]]) # Van 't Zand, Dirk, B.Sc., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1986–2007, [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 2007–2021. (Afskeidspreek [[18 April]] [[2021]]) # Malan, Cornelius Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1976–1981, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1981–1998, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]], 2015–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] 2021. # Aucamp, Casperus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1978–1984, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 1985–1999, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]]/[[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 2005, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 2018–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] Junie 2021. # Van der Walt, Johann George, B.Com., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 2013–2021. [[Emeritaat|Emeriteer]] Julie 2021. # Stavast, Arie Harm, B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1989–1997, [[Gereformeerde kerk Mosselbaai|Mosselbaai]] 1997–2004, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 2004–2006, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]/[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]]/[[Gereformeerde kerk Bloemburg|Bloemburg]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 2008–2021. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2021]]) # Verhoef, Gabriël Cornelis, B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1985–1992, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1992–1994, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1994–2002, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 2002–2021. # Erasmus, Jacobus Johannes Jurgens, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1987–1992, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]]/[[Gereformeerde kerk Vrede|Vrede]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2001–2008, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 2008–2022. (Emeriteer [[30 April]] [[2022]]) # Potgieter, Theunis Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1987–1998, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 2008–2022. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2022]]) # Van den Berg, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1986–1997, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1997–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 2007–2010, [[Gereformeerde kerk Midrand|Midrand]] 2010. (Emeriteer [[30 Junie]] [[2022]]) # Kruger, Abraham Pretorius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1985–1989, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1989–1998, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1998–2002, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2002–2007, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2007, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2016–2022. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2022]]) # Funeka, Mfulathelwa Moment, Mid-Illovo 1986, Idwala Lensindiso. (Emeriteer Sondag [[24 September]] [[2022]]) # Nel, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1984–1990, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1990–2005, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 2005–2023. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2023]]) # Venter, Archibald, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 2000–2023. (Emeriteer Junie 2023) # Van der Merwe, Rudolph Marthinus, B.A., Th.B., Th.M., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1987–2000, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2006–2011, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 2011–2023. (Emeriteer [[29 Oktober]] [[2023]]) # Van der Walt, Jan Pelser, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Birchleigh|Birchleigh]] 1989–1990, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1991–1998, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1998–2006, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]]/[[Gereformeerde kerk Agulhas|Agulhas]] 2006–2007, [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 2007–2015, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 2015–2023. (Afskeidspreek [[19 November]] [[2023]]) # Franck, Jules Edgard, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 1986–1992, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]]/[[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]] 1992–2000, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 2013–2023. (Emeriteer [[10 Desember]] [[2023]]) # Van der Walt, Abraham Barend, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1988–2000, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]]/[[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 2001–2002, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 2009-2018, [[Gereformeerde kerk Eden|Eden]], [[8 Desember]] [[2018]]–2023. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2023]]) # Smit, Barend Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1985–1986, [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 1986–1998, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1999–2004, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 2004–2010, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Maart]] [[2024]]) # Roets, Cornelius Johannes Christiaan, B.A., Th.B., B.Sc. (Cou), [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1987–1996, [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1996–2004, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 2009–2024. (Emeriteer [[31 Maart]] [[2024]]) # De Beer, Hendrik Johannes Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 1999–2010, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2024]]) # Erasmus, Lourens Jacobus, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 2005–2008, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 2008–2010, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 2010–2024. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2024]]) # Vermaak, Salmon Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1988–2008, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 2008–2024. (Emeriteer [[31 Julie]] [[2024]]) # Krüger, Abraham Jacobus, Th.B., M.A., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1989–2002, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni 2002]]–2024. (Emeriteer [[31 Augustus]] [[2024]]) # Kruger, Michael Andries Frans, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1989–1991, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1999–2008, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2008–2024 (Emeriteer [[22 September]] [[2024]]) # Vergeer, Willem Cornelis, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 1988–1999, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1999–2007, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 2007–2024 (Emeriteer [[29 September]] [[2024]]) # Aucamp, Johannes Louis, Hons.-B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 2000–2008, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2008–2024 (Emeriteer [[29 September]] [[2024]]) # Hattingh, Hermanus Bernardus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 1992–2005, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 2006., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1987–1989, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 1992–2005, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 2006–2024 (Emeriteer [[30 September]] [[2024]]) # Van der Schyff, Jan Louis, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1987–2001, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 2001–2006, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 2006, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 2018–2024 (Emeriteer [[17 November]] [[2024]]) # Du Plessis, Lourens Stephanus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1986–1991, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1999–2003, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 2007–2024. (Emeriteer [[17 November]] [[2024]]) # Fatuse, James Vubunzima, Ph.D., iBhayi 2005–2024. (Emeriteer [[30 November]] [[2024]]) # Putter, Christiaan Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1990–2003, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 2006–2024. (Emeriteer [[1 Desember]] [[2024]]) # Van Vuuren, Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1987–1992, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1992–2006, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 2006–2025. (Emeriteer [[9 Februarie]] [[2025]]) # Coetzee, Hendrik Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 1990–1999, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 2000–2011, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Die Bult|Potchefstroom-Die Bult]] 2012–2026. (Emeriteer [[31 Oktober]] [[2025]]) # Reinecke, Hendrik, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1999–2012, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2012. (Emeriteer [[30 November]] [[2025]]) # Kingma, Brant Reinder, B.A., Hons.-B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1987–1990, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1990–2000, [[Gereformeerde kerk Bellville-Oos|Bellville-Oos]] 2000. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Viljoen, Francois Petrus, M.A., Th.D., sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1988–1990, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1990–1994, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1994–1998, professor Teologiese Skool 1998. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Stoker, Hendrik Gerhardus, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 1988–1995, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1999–2011, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2011–2012, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]/Professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Jansen van Nieuwenhuizen, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1989–1993, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1993. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2025]]) # Steyn, Abel Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop-Sabie]] 1988–1999, [[Gereformeerde kerk Wondersig|Wondersig]] 1999–2001, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 2001–2026. (Emeriteer [[31 Mei]] [[2026]]) == Medies onbekwame predikante == # Malan, Daniël Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]/[[Gereformeerde kerk Steynsrus|Steynsrus]] 1986–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1984–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 2000–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # De Villiers, Izak Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1986–1990, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1990–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993–1997, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] 1997–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. # Erasmus, Daniël Pieter Jacobus, B.A., Th.B, (N.D.K.), [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1992–1997, [[Gereformeerde kerk Jeffreysbaai|Jeffreysbaai]] 1997–2012. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2012. # Krüger, Hendrik Johannes Jakob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 1986–2009, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 2009–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. [[25 Oktober]] [[2024]] emeriteringsouderdom. # Van Wyk, Gert Jacobus, Hons. B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1987–2016. # Buys, Louis Johannes, B.A., (Hons.-Psig.), Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1999–2011, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 2011. # Grobler, Johannes Hendrik, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1993–1996, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1996–2001, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 2001–2005, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2005–2013, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]]/[[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 2014. Siekte-emeritaat [[30 Junie]] [[2025]] == Afgestorwe predikante == # [[Dirk Postma|Postma, Dirk]], [[Nederland]] 1840–1859. Suid-Afrika, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1859–1866, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]], 1866–1879, professor Teologiese Skool 1879-†[[28 Desember]] [[1890]]. # [[Johannes de Ridder|De Ridder, Johannes]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]], 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] †[[30 Oktober]] [[1896]]. # [[C.J.H. Vorster|Vorster, Casper Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1882–1894, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1897–1899; † [[20 Mei]] [[1899]]. # [[P.S. Snyman|Snyman, Philippus Stefanus]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1890–1891, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1891-†[[17 Januarie]] [[1900]]. # [[Maarten Pelser|Pelser, Maarten]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1876–1877, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1877–1892, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1892–1897, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1897-†[[7 Junie]] [[1902]]. # [[Stephanus Postma|Postma, Stephanus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1898-†[[8 Februarie]] [[1904]]. # [[Jan Krüger|Krüger, Jan Christoffel]], [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1898-†[[26 Junie]] [[1905]]. # [[A.A.J. de Klerk Coetsee|Coetsee, Abraham Adriaan Jacobus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1869–1872, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1872–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[26 April]] [[1906]]. # [[Petrus Viljoen|Viljoen, Petrus Jacobus Johannes]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1869–1879. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[1 November]] [[1906]]. # Coetsee, Maarten Petrus Albertus, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1869–1889, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-Wakkerstroom 1889–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[3 Oktober]] [[1907]]. # Maury, Johann Leopold, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1877–1903. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[9 Augustus]] [[1911]]. # [[Jan Lion Cachet|Lion-Cachet, Jan]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1868–1869, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1869–1875, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1875–1883, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1883–1894, professor Teologiese Skool 1894–1911. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. [[21 September]] [[1912]]. # Snyman, Willem Jacobus, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1877–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[2 April]] [[1915]]. # [[Flippie Snyman|Snyman, Philippus Christoffel]], Th.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1902-†[[9 Mei]] [[1915]]. # [[Louw du Plessis|Du Plessis, Lodewicus Johannes]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1872–1880, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1896–1912. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[25 Desember]] [[1918]]. # [[Petrus Postma|Postma, Petrus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1882–1904, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1906–1919. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[4 Oktober]] [[1919]]. # [[Willem Postma|Postma, Willem]], [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1897–1903, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1903–1913. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1914–1915, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1915-†[[13 Desember]] [[1920]]. # [[Johannes Petrus van der Walt|Van der Walt, Johannes Petrus]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1909-†[[2 Augustus]] [[1922]]. # [[Pieter Bingle|Bingle, Pieter Willem]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1910–1921, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1921-†[[8 Maart]] [[1923]]. # [[Pieter Bos|Bos, Pieter]], Uniondale 1910-†[[21 September]] [[1923]]. # [[Martinus Postma|Postma, Martinus]], M.A., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1890–1897, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1897–1904, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1909-†[[26 Julie]] [[1926]]. # [[Taetse Hamersma|Hamersma, Taetse]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1893–1922, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1922-†[[9 Junie]] [[1932]]. # [[Jan du Plessis|Du Plessis, Jan Barend]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]]-kombinasie 1931-†[[25 Februarie]] [[1934]]. # [[Louis Vorster|Vorster, Louis Petrus]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1884–1893, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1893–1905, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1905–1920, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1922–1929. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[16 September]] [[1934]]. # [[Jacobus du Plessis|Du Plessis, Jacobus Albertus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921-†[[28 Februarie]] [[1935]]. # [[Hendrikus Pasch|Pasch, Hendricus Philippus Josephus]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1908–1911, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1911–1920, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1920–1927, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1927-†[[15 September]] [[1936]]. # [[Dirk Postma, seun van Marthinus|Postma, Dirk]], B.A., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1905–1906, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1906-†[[29 Desember]] [[1940]]. # [[Dirk du Plessis|Du Plessis, Dirk Postma]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1909–1913, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1913–1920, [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1920-†[[11 Julie]] [[1941]]. # [[Willem Johannes de Klerk|De Klerk, Willem Johannes]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1903–1904, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1904–1907, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1911–1923, registrateur PUK 1923–1928, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1928–1943. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[26 September]] [[1943]]. # [[Derk Rumpff|Rumpff, Derk]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]-kombinasie 1910–1913, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1913–1914, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1914–1920, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1920–1922, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1922–1941. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[23 November]] [[1944]]. # Snyman, Francois Petrus Jacobus, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]]-kombinasie 1912–1926, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1926-†[[16 Augustus]] [[1945]]. # [[Jopie Erasmus|Erasmus, Jopie Fourie]], B.A., Sendeling Siloam 1942-†[[27 Junie]] [[1946]]. # Venter, Ernst Lodewyk Johannes, Th.D., [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1921-†[[3 Mei]] [[1947]]. # [[Pieter Snyman|Snyman, Pieter Gert Wessel]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1931–1944, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] (Enkeldoorn) 1944-†[[8 Februarie]] [[1948]]. # [[N.H. van der Walt|Van der Walt, Nicolaas Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]].-kombinasie 1908–1925, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]-kombinasie 1925–1947. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[19 Februarie]] [[1948]]. # [[Nicolaas Snyman|Snyman, Nicolaas Tjaart]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1937–1939, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]]-kombinasie 1939–1943, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]]-kombinasie 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1949-†[[1 Julie]] [[1951]]. # [[W.J. Postma|Postma, Willem Jacobus]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie, 1927–1929, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]. 1929–1947, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1947–1951, evangelisasiepredikant [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1951. †[[4 Julie]] [[1952]]. # [[J.V. Coetzee|Coetzee, Jan Viljoen]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1916–1918, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1918–1925, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1925–1930, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1930-†[[26 Desember]] [[1952]]. # [[Barend de Klerk|De Klerk, Barend Jacobus]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†[[21 April]] [[1953]]. # [[Totius|Du Toit, Jacob Daniël]], D.Theol., D.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1903–1911, professor Teologiese Skool 1911–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[1 Julie]] [[1953]]. # Van Jaarsveld, Hendrik Stephanus, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1918–1922, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1922–1924, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1924–1946, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1946–1952. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[17 Oktober]] [[1953]]. # [[Pieter Biewenga|Biewenga, Pieter]], [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]] 1903–1906, [[Gereformeerde kerk Que|Que]] 1906–1926. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1928. †[[15 Maart]] [[1955]] # [[J.G.H. van der Walt|Van der Walt, Johannes Gerrit Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1899–1904, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1904–1939. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Februarie]] [[1956]]. # [[G.H.J. Kruger|Kruger, Gert Hendrik Jacobus]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1903–1905, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1905–1926, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1926–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[19 Februarie]] [[1957]]. # Venter, Tjaart Nicolaas, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1907–1925, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1945–1947. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[23 September]] [[1958]]. # De Klerk, Barend Johannes, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]]-kombinasie 1917–1940, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1940–1947, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1947–1957. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[20 Januarie]] [[1959]]. # [[Gerrit Pasch|Pasch, Gerhardus Bartholomeus Schutteus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1950-†[[9 Februarie]] [[1960]]. # [[Abraham Aucamp|Aucamp, Abraham Liebrecht]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1933–1937, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-kombinasie 1942–1948, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1948–1961. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Junie]] [[1961]]. # [[Koos van Rooy|Van Rooy, Jacobus Albertus]], [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1895–1898, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] en [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1898–1905, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1905–1931. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1931–1941. †[[11 Augustus]] [[1962]]. # Van der Walt, Louis Stefanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1932–1936, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]]/[[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1936–1941, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1955. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. Bybelgenootskap 1955–1962. †[[3 September]] [[1962]]. # [[Johannes Christiaan van der Walt|Van der Walt, Johannes Christiaan]], [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1916–1919, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]], 1919–1924, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1926–1945, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1955–1959. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[7 September]] [[1962]]. # [[J.H. Kruger|Kruger, Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1911–1952. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[3 September]] [[1963]]. # [[H.J.R. du Plessis|Du Plessis, Hendrik Jacob Roedolf]], [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Erasmus]] 1907–1953. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[11 Februarie]] [[1964]]. # [[Hendrik Johannes Venter|Venter, Hendrik Johannes]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1923–1960. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[18 Mei]] [[1964]]. # Venter, Jurie Johannes Stefanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1941–1943, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]-kombinasie 1943–1945, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1953–1963. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[13 Julie]] [[1965]]. # [[Izak Krüger|Krüger, Izak David]], Teol. Drs., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1911–1916, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1916–1923, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1923–1930, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1930–1945, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1949–1954. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[6 Augustus]] [[1965]]. # Yssel, Abraham Stephanus Erasmus, [[Gereformeerde kerk Parys|Vredefort]] 1918–1921, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1921–1948, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1948–1958. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †[[11 Oktober]] [[1965]]. # [[Christian Malan|Malan, Christian Ernst Gerhardus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1936–1943, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1943–1948, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1951 †[[23 Maart]] [[1966]]. # Aucamp, Johannes Louis, B.A., Th.B., Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1959-† [[28 Mei]] [[1966]]. # [[Jan Boneschans|Boneschans, Jan Hendrik]], [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1915–1917, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]]-kombinasie 1917–1919, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1919–1923, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1923–1926, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]]-kombinasie 1926–1928, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1928–1946, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1946–1948, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1953–1955. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[3 Augustus]] [[1967]]. # Duvenage, Abraham, M.A., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1924–1926, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1926–1943, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]]/[[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Eloffsdal]] 1943–1949, [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1953–1964. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[7 September]] [[1967]]. # [[Douw Venter|Venter, Douw Gerbrand]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1920–1924, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1924–1947, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1947–1952, redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1953–1958. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[27 Augustus]] [[1968]]. # Snyman, Johan Thomas Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1965-† [[11 September]] [[1969]]. # Booysen, James John Herman, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1931–1950, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1950-† [[20 September]] [[1969]]. # [[Philippus de Klerk|De Klerk, Philippus Jacobus Stephanus]], B.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1924–1927, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1927–1930, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1930–1949, professor Teologiese Skool 1949–1961. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[28 Augustus]] [[1971]]. # Boneschans, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1964–1965, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1965–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] [[1969]]-† [[27 Oktober]] [[1971]]. # [[Hugo du Plessis|Du Plessis, Hugo]], M.A., Sendeling Siloam 1928–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–1955, dosent [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1956–1959, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1959-† [[28 Desember]] [[1971]]. # Postma, Martinus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1933–1942, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1942–1946, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1946–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[6 Februarie]] [[1972]]. # [[Barend Krüger|Krüger, Barend Roedolf]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1939–1956, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1956-†[[1973]] [[31 Mei]]. # Steyn, Tjaart, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1956–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] [[1970]]-† [[6 Oktober]] [[1973]]. # Norval, Ernst Jacobus Gustavus, B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1958-† [[1 November]] [[1974]]. # [[Herculaas Kruger|Kruger, Herculaas Frederik Venter]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1931–1935, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1935–1937, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1937–1942, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] 1949-† [[29 Augustus]] [[1975]]. # [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, Gert Christoffel Petrus]], B.A., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1955–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1971]]-† [[2 September]] [[1975]]. # [[Izak van der Walt|Van der Walt, Izak Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1945–1951, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]-[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1955–[[1969]]. † [[8 Desember]] [[1975]]. # Van der Walt, Gert Louis, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1955-† [[14 April]] [[1976]]. # [[Pietertjie van der Walt|Van der Walt, Pieter Willem]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] 1938–[[1969]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[18 Junie]] [[1977]]. # [[Peet Malan|Malan, Petrus Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1961–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] [[1966]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] [[1977]]-† [[5 Julie]] [[1977]]. # [[Rudolf van Wyk|Van Wyk, Rudolf Stephanus Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-kombinasie 1938–1942, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1954–[[1971]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[26 Julie]] [[1978]]. # [[Klaas van Wyk de Vries|Van Wyk de Vries, Klaas Speleveld]], B.A., M.Div., D.D., [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1952–1955, sekretaris van die deputate vir katkisasie 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1958-† [[10 Oktober]] [[1978]]. # [[Hennie Venter|Venter, Hendrik Johannes Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1964–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] [[1975]]-† [[23 Desember]] [[1978]]. # Du Plessis, Willem Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1957–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] [[1967]]–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] [[1977]]-† [[28 Desember]] [[1979]]. # [[Willem Snyman|Snyman, Willem Jacobus]], B.A., Drs. Theol., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1927–1944, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1944–1946, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1946–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[6 Junie]] [[1981]]. # Grobler, Nicolaas Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1965–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1970]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[9 Augustus]] [[1981]]. # [[Jacobus van Rooy|Van Rooy, Jacs]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1928–1942, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1942–1946, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1950–1957, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1957–1964. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1964. Bybelgenootskap 1964–[[1967]]. † [[14 September]] [[1981]]. # Du Toit, Stephanus, M.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1930–1936, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1936–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. † [[2 Februarie]] [[1982]]. # [[Koos du Plooy|Du Plooy, Jacobus Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1963–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] [[1966]]-† [[14 Oktober]] [[1982]]. # [[Lourens van der Vyver|Van der Vyver, Lourens Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1956–1960, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1965–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] Kapelaan [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] [[1974]]-† [[12 Februarie]] [[1983]]. # [[Willie Maritz|Maritz, Willem Johannes]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] [[1967]]-† [[12 Augustus]] [[1983]]. # Du Plessis, Willem Jacobus Ignatius Michael (Naas), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1956–1965, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[1977]]-† [[15 Augustus]] [[1983]]. # [[Petrus Pelser|Pelser, Petrus Jacobus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1967]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] [[1976]]-† [[24 Maart]] [[1984]]. # [[David Kotzé|Kotzé, David Nicolaas Gerhardus]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1915–1921, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1921–1946, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1946–1951, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1955–1960. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1960. † [[2 April]] [[1984]]. # Kroeze, Jan Hendrik, D.Theol., predikant van GKN op uitnodiging opgetree in GKSA tot en met afsterwe † [[5 November]] [[1984]]. # De Wet, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Pretoria-Suid]] 1954–1956, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1956–1964, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1964–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1971]]-† [[24 Maart]] [[1985]]. # [[Dirk van der Walt|Van der Walt, Dirk Jacobus]], B.A., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1956–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] [[1966]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[5 November]] [[1985]]. # [[Willem Venter|Venter, Willem Frederick]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]]/[[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1930–1938, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1938–1946, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1949–[[1966]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1966]]. † [[18 November]] [[1985]]. # [[Izak Lessing|Lessing, Izak Jacobus]], M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1942–1948. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1948. Administratiewe Buro 1948. Afgetree [[1977]]. † [[12 Julie]] [[1986]]. # [[Pieter van Schalkwyk|Van Schalkwyk, Pieter]], Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] [[1981]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1986]]-† [[10 April]] [[1987]]. # [[Stephanus van der Walt|Van der Walt, Stephanus Johannes]], B.A., M.Div., D.D., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961, professor Teologiese Skool 1961–[[1970]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1970]]. † [[18 April]] [[1987]]. # [[Johan van Ryssen|Van Ryssen, Johan Wilhelm Jansen]], B.A., Theol Drs, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1937–1945, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1945–1948, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1953–1960, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1960–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] [[1968]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[12 Augustus]] [[1987]]. # [[T.T. Spoelstra|Spoelstra, Tjibbe Thomas]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1927–1941, Sekretaris-penningmeester van die Administratiewe Buro 1941–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1950–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1958–1965. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1965. † [[28 Augustus]] [[1987]]. # Van der Merwe, Johannes Lodewikus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1930–1939, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]]-kombinasie 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1944–1947, [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1947–1958, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1958–[[1966]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1966]]. † [[22 Desember]] [[1987]]. # Pelser, Andries Johannes, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 1957–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[22 Januarie]] [[1989]]. # [[Ammi Venter|Venter, Abraham Adriaan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1935–1951, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1951–[[1975]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1975]]. † [[28 Februarie]] [[1990]]. # [[Petrus de Klerk|De Klerk, Petrus Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]]-kombinasie 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]]-[[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1945–[[1968]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1968]]. † [[20 Maart]] [[1990]]. # [[Wikus Vorster|Vorster, Johannes Lodewikus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1944–1948, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[2 Mei]] [[1990]]. # [[Hendrik-Jan Boshoff|Boshoff, Hendrik Jan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] 1955–[[1967]], Sendeling [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]]-kombinasie [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]]/[[Gereformeerde kerk Brandfort|Brandfort]] [[1975]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[2 Mei]] [[1990]]. # Coetzee, Hendrik Bernardus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1983]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] [[1989]]–[[1990]], [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] [[1990]]-† [[27 Julie]] [[1990]]. # Venter, Jan Hendrik, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] [[1966]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[18 Mei]] [[1991]]. # Labuschagne, Frans Jakob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1974]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] [[1980]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] [[1988]]-† [[12 Junie]] [[1992]]. # Erasmus, Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] [[1973]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] [[1981]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[19 Junie]] [[1992]]. # [[Jan du Plooy|Du Plooy, Jan Frederick]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1933–1936, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1937–1943, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1943–1958, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1958–[[1974]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1974]]. † [[28 November]] [[1992]]. # Snyman, Johannes Lodewikus Jakobus, M.Sc., Th.B., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] [[1975]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[18 Januarie]] [[1993]]. # [[Sarel van der Walt|Van der Walt, Sarel Petrus]], B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1932–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1950–1953, professor Teologiese Skool 1953–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]], [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] [[1976]]–[[1983]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1983]]. † [[8 Oktober]] [[1994]]. # [[Petrus Venter|Venter, Petrus Johannes]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1944–1949, [[Gereformeerde kerk Harare|Enkeldoorn, S.R.]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1957–[[1979]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1979]]. † [[1 Desember]] [[1994]]. # [[Jan de Bruin|De Bruin, Johannes Lodewickus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]-kombinasie 1935–1943, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1943–1949, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1949–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] [[1971]]–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[25 Januarie]] [[1995]]. # [[Joseph Petrus Jooste|Jooste, Joseph Petrus]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1928–1931, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1931–1942, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1942–1946, professor Teologiese Skool 1946–[[1970]], emeritus professor [[1971]]. † [[17 Augustus]] [[1995]]. # Van der Walt, Hendrik Willem, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] [[1994]]–[[1995]]. † [[18 Desember]] [[1995]]. # [[Alwyn Smit|Smit, Alwyn Schalk]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1958–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[26 Julie]] [[1996]]. # Steenkamp, Willem Frederik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] [[1974]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] [[1981]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] [[1985]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[2 November]] [[1996]]. # Van der Merwe, Wynand Jacobs, B.A., M.Div., Th.D., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–[[1975]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1975]]. † [[22 November]] [[1996]]. # Charlies, Nyama Jack, Karoi [[1977]]-† [[11 Januarie]] [[1997]]. # Enslin, Pieter Jacobus Johannes Stephanus, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1965–[[1966]], sendeling [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1966]]–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Springs-Oos|Springs-Oos]] [[1968]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Centurion|Verwoerdburg-Noord]] [[1976]]-† [[28 April]] [[1997]]. # [[Lou van Wyk|Van Wyk, Lourens Andries Stephanus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] [[1966]]–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]]/[[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] [[1967]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] [[1977]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[18 Junie]] [[1997]]. # [[Naas van der Walt|Van der Walt, Ignatius Johannes]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1958–[[1967]], sendeling Potchefstroom-kombinasie [[1967]]–[[1977]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1978]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[28 Junie]] [[1997]]. # Du Plessis, Wynand Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] [[1982]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Bothaville|Bothaville]]/[[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] [[1986]]–[[1992]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1992]]-† [[28 Julie]] [[1997]]. # [[Hendrik du Plessis|Du Plessis, Hendrik Lourens Marthinus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1966]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[1 September]] [[1997]]. # [[Dems van der Merwe|Van der Merwe, Daniël Charl Stephanus]], Th.D., Drs. Phil., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]-kombinasie 1941–1944, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]]-kombinasie 1944–1950, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1950–1957, sendeling [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1957–[[1967]], professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] [[1967]]–[[1972]], Teologiese Skool Potchefstroom [[1972]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]] [[1978]]–[[1982]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1982]]. † [[10 November]] [[1997]]. # [[Nicolas Malan|Malan, Nicolas Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1955–1963 (1956-1957 in kombinasie met [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1963–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] [[1967]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1976]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[29 Januarie]] [[1998]]. # [[Jan Schutte|Schutte, Jan Albert]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1941–1950, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1950–[[1977]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1977]]. † [[26 Februarie]] [[1998]]. # [[Walter Meyer|Meyer, Ernst Walter]], B.Com., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]]/[[Gereformeerde kerk Goedgegun|Goedgegund]] 1965–[[1968]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1968]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] [[1977]]–[[1981]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1981]]. † [[3 Augustus]] [[1998]]. # [[G.P. Scheepers|Scheepers, Gideon Petrus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1948–1952, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1961–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] [[1969]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[31 Augustus]] [[1998]]. # Vermeulen, Andries Johannes Roos, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1964–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] [[1974]]–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. † [[14 Desember]] [[1998]]. # Van der Walt, Jan Jacobus, B.A., B.D., Th.D., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1957–1958, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[1975]]–[[1976]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1976]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[12 Februarie]] [[1999]]. # Somerai, Pagiel Tirivashe, B.A., Th.B., Suid-Zimbabwe [[1984]]. † [[26 Mei]] [[1999]]. # Du Plooy, Jan Louis, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] [[1984]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] [[1991]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] [[1998]]-† [[15 Julie]] [[1999]]. # [[P.W. Buys|Buys, Pieter Willem]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] [[1966]]–[[1973]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1973]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. †[[27 November]] [[1999]]. # Van der Westhuizen, Philippus Jacobus Wilhelmus Schutte, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] sendeling [[1967]]–[[1978]]. Losgemaak [[1978]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] [[1988]]-† [[9 Januarie]] [[2000]]. # Kruger, Tjaart Jan Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] [[1975]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] [[1982]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[20 Oktober]] [[2000]]. # [[Dion Kempff|Kempff, Dionysius]], M.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1963. Redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1964–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. † [[12 Desember]] [[2000]]. # [[G.P.L. van der Linde|Van der Linde, Gerhardus Philippus Leonardus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1958–[[1975]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1976]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[6 Maart]] [[2001]]. # Venter, Andries Gerhardus Schutte, B.A., Th.D., D.Litt. et Phil., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1971]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] [[1973]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] [[1978]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[1987]]- [[29 April]] [[2001]]. # [[Kosie de Klerk|De Klerk, Jacobus Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] [[1968]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] [[1970]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] [[1973]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[17 Junie]] [[2001]]. # [[Hennie Krüger|Krüger, Hendrik Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1951–1954, [[Gereformeerde kerk Bulawayo|Bulawayo]]/[[Gereformeerde kerk Gwelo-Gatooma|Gwelo-Gatooma]] 1954–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Clanwilliam|Clanwilliam]] [[1976]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] [[1986]]–[[1990]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[23 Junie]] [[2001]]. # [[Chris Hattingh|Hattingh, Christiaan]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1953–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] [[1966]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] [[1969]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[1 Augustus]] [[2001]]. # Buytendach, Frederick Wilhelm, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1949, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1955–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. † [[21 Desember]] [[2001]]. # Lombard, Barend Jacobs, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1952–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] [[1966]]–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[1 Junie]] [[2002]]. # Van der Walt, Josef Cornelis, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1965–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] [[1971]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. † [[3 Oktober]] [[2002]]. # Coetzee, Johannes Christiaan, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1964–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] [[1968]]–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1971]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[10 Oktober]] [[2002]]. # Booyens, Matthys Jacobus, B.Com., B.D., [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1948–1950, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1958–1964, Pretoria-[[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1964–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1966]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] [[1977]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[17 November]] [[2002]]. # [[Gert Bester|Bester, Gert Barend Cornelius]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1965–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] [[1968]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] [[1980]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[1987]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[14 Desember]] [[2002]]. # Vorster, Stephanus Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] [[1990]]–[[1997]], kapelaan [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1997]]–[[1999]], [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1999]]-† [[11 Mei]] [[2003]]. # Vogel, Gert Marthinus, B.Com., UDK, Th.B., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] (sendeling) [[1991]]–[[1997]], [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]]/Vereeniging '95 [[1997]], Vereeniging '95 [[1998]]-† [[12 Desember]] [[2003]]. # Postma, Dirk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1960–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] [[1966]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] [[1972]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1981]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] [[1988]]–[[1996]], [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] [[1996]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[3 Januarie]] [[2004]]. # [[Dewald de Beer|De Beer, Dewald Lambertus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] [[1974]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1974]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] [[1976]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1980]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] [[1989]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[28 Februarie]] [[2004]]. # [[Willie Venter|Venter, Willem]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]]/[[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1964–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. † [[9 Julie]] [[2004]]. # Roos, Gerhardus Jacobus van Staden, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1964–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] [[1966]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] [[1975]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[22 Julie]] [[2004]]. # Van der Walt, Hendrik Jacob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] (vir bearbeiding van verspreidwonende lidmate) 1959–1960, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] [[1966]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1973]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] [[1976]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] [[1986]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] [[1987]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. †[[2004]] # Rule, Petrus Cornelius, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1957–[[1986]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1986]]. † [[6 September]] [[2004]]. # [[Hein Kruger|Kruger, Hendrik Gerhardus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1960–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Brits|Brits]] [[1969]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[27 Desember]] [[2004]]. # [[P.W.A. Mulder|Mulder, Pieter Willem Adriaan]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1977]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] [[1985]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] [[2003]]-† [[4 Mei]] [[2005]]. # [[Schalk Buys|Buys, Schalk Petrus Bernardus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]1960-1965, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1965–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] [[1968]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] [[1975]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[24 Junie]] [[2005]]. # [[Jan Coetzee|Coetzee, Johannes Petrus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1955–1963, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Meintjeskop|Pretoria-Meintjeskop]] 1963–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[24 Julie]] [[2005]]. # [[Dirkie van der Walt|Van der Walt, Dirk Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]]-kombinasie 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom]] 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1944–1947, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1947–1951, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Pretoria-Suid]] Veldprediker 1955, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] kapelaan 1956–[[1979]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1979]]. † [[3 September]] [[2005]]. # Postma, Johannes, B.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1945–1946, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1949–1956, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1956–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1969]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[4 Desember]] [[2005]]. # [[Louis Kruger|Kruger, Louis Stephanus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1951–1954, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1958–1962. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1962. † [[11 Januarie]] [[2006]]. # Van der Walt, Marthinus Wessel, B.A., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] [[1971]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[6 Februarie]] [[2006]]. # Venter, Roelof Vorster, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1960–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] [[1971]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[15 Februarie]] [[2006]]. # [[Drikus Buys|Buys, Gert Hendrikus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1965–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] [[1970]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] [[1975]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[4 Maart]] [[2006]]. # Coetzee, Jan Hendrik, B.A., [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1963–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] [[1976]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. † [[3 September]] [[2006]]. # [[Henk Denkema|Denkema, Hendrik]], B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Westonaria|Westonaria]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] [[1967]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1981]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] [[1985]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[9 Maart]] [[2007]]. # Vermeulen, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] [[1986]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] [[1989]]-† [[17 April]] [[2007]]. # [[Pierre Louw|Louw, Pieter Joachim Wilhelm]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] 1957–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] [[1966]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]. † [[5 Mei]] [[2007]]. # Buys, Pieter Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] (1962-1963) 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[1967]]–[[1973]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1973]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Pretoria-Eloffsdal]] [[1977]]–[[1985]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1985]]. † [[1 Junie]] [[2007]]. # Van Tonder, Jacobus Machiel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]]/[[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]] [[1989]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[6 Januarie]] [[2008]]. # [[Thos Liebenberg|Liebenberg, Thomas Arnoldus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] [[1971]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[5 Februarie]] [[2008]]. # Minnaar, Izak Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]]/[[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] [[1977]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[31 Maart]] [[2008]]. # Coetzee, Petrus Johannes, B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1945–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1952–1958, Redakteur van ''[[Die Kerkblad]]'' 1958–1963, redakteur Calvinistiese Stigting 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1965–[[1970]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[1970]]–[[1980]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1980]]. † [[20 April]] [[2008]]. # Van der Bijl, Simon Jan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] [[1967]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] [[1973]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[12 Mei]] [[2008]]. # [[Blackie Kruger|Kruger, Philippus Cornelius]], M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1955–1957, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] [[1967]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1975]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[26 Julie]] [[2008]]. # Buys, Louis Johannes, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret 1949–1952]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1959–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] [[1970]]–[[1987]]. † [[31 Julie]] [[2008]]. # [[Peet Steyn|Steyn, Petrus Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]]/[[Gereformeerde kerk Goedgegun|Goedgegun]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Westonaria|Westonaria]] [[1967]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[3 Desember]] [[2008]]. # Hattingh, Christiaan, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1981]]–[[1987]], [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] [[1987]]–[[2001]], [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] [[2001]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] [[2003]]–[[2007]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2007]]. † [[16 April]] [[2009]]. # Kruger, Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1980]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1983]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] [[1989]]-† [[8 Julie]] [[2009]]. # De Bruyn, Frans Roelof Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1964–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Noord|Kemptonpark-Noord]] [[1974]]–[[1995]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1995]]. † [[4 Augustus]] [[2009]]. # [[Abie Helberg|Helberg, Abraham Nicolas]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1962–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] [[1974]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] [[1981]]–[[1990]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]/[[Gereformeerde kerk Jamestown|Jamestown]]/[[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] [[1995]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] [[1998]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[24 Augustus]] [[2009]]. # Venter, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[1984]]–[[1997]], [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. †Onbekend. # Kuperus, Willem Leendert, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] as sendeling te Siloam 1964–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] [[1970]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] [[1976]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[3 September]] [[2009]]. # Ligthelm, Johan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1966]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] [[1970]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] [[1981]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[28 September]] [[2009]]. # Krüger, Theron, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]]/[[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[1978]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] [[1982]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1984]]–[[2007]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2007]]. † [[11 November]] [[2009]]. # [[Braam le Roux|Le Roux, Abraham Hercules]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] [[1981]]–[[1982]], sendeling [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] [[1982]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk D'Kar|D'Kar]] [[1992]]–[[1994]]. Gereformeerde Kerk Botswana. † [[18 November]] [[2009]]. # [[Schalk Duvenage|Duvenage, Schalk Carel Willem]], Th.D., D.Litt. et Phil., D.Phil., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1943–1946, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1958–[[1967]], professor [[PU vir CHO]] [[1968]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] [[1978]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] [[1980]]–[[1983]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1983]]. † [[3 Januarie]] [[2010]]. # [[Daan Fouché|Fouché, Daniël Rudolph]], D.Litt., Th.D., THOD, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[1980]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] [[1980]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[1985]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. † [[21 Februarie]] [[2010]]. # [[Herman Grobler|Grobler, Hermanus Marthinus]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] [[1969]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] [[1974]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] [[1984]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[4 April]] [[2010]]. # [[Ewert Snyman|Snyman, Ewert Frederik Johannes]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] [[1974]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[5 Junie]] [[2010]]. # Smit, Cornelis Johannes, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] [[1972]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] [[1975]]–[[1979]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] [[1979]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] [[1986]]–[[1995]], [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] [[1996]]-† [[9 April]] [[2011]]. # Mandiwana, Thambatshira Alfred, Nzhelele [[1978]], Meadowlands [[1979]]. † [[24 Mei]] [[2011]]. # Odendaal, Pieter Abraham, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[1985]]–[[1991]], [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]]/[[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] [[1992]]–[[1993]], [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[1994]]–[[2001]], [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]]/[[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] [[2001]]–[[2005]], [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] /Qwa-Qwa [[2006]]-† [[1 Junie]] [[2011]]. # Smit, Cornelius Hermanus, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] 1958–1965, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]] [[1966]]–[[1990]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1990]]. † [[10 Junie]] [[2011]]. # [[Benoon Duvenage|Duvenage, Benonie]], Th.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1958–[[1967]], professor [[PU vir CHO]] [[1967]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] [[1988]]–[[1992]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1992]]. † [[19 Julie]] [[2011]]. # Van Deventer, Frederik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1967]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] [[1970]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] [[1973]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[17 September]] [[2011]]. # Schulze, Ludolf Ferdinand, B.Mus., U.O.D., Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1959–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] [[1969]]–[[1971]], professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] [[1971]]–[[1980]], professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] [[1980]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. † [[3 Oktober]] [[2011]]. # Schutte, Jan Harm, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] [[1972]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. † [[24 Januarie]] [[2012]]. # Minnaar, Andries Stephanus Lourens, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1956–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1966]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] [[1970]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. † [[26 Februarie]] [[2012]]. # Van der Bijl, Hinne, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1962–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] [[1969]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. † [[12 April]] [[2012]] # Venter, Jacob, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1961–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] [[1969]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. †[[17 Junie]] [[2012]]. # Venter, Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] [[1972]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Oos|Rustenburg-Oos]] [[1976]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] [[1984]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. † [[26 Junie]] [[2012]]. # Van der Walt, Adriaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]]/[[Gereformeerde kerk Koppies|Koppies]] 1965–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Bergsig|Bergsig]] [[1967]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] [[1984]]–[[1993]], [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] [[1993]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. † [[13 Julie]] [[2012]]. # Vorster, Nikolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] [[1967]]–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] kapelaandiens [[1977]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] [[1980]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] [[1984]]–[[1996]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1996]]. †[[4 Augustus]] [[2012]]. # Viljoen, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] [[1967]]–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] [[1970]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] [[1974]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] [[1978]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. †[[6 Augustus]] [[2012]]. # [[Philippus Snyman|Snyman, Philippus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1954–1955, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1964–[[1970]], [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] [[1970]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] [[1976]]–[[1984]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1984]]. [[1 September]] [[2012]]. # Van der Walt, Jacobus Philippus Benjamin, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] [[1971]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] [[1981]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Kathu|Kathu]] [[1985]]–[[2000]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] [[2000]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. † [[12 November]] [[2012]]. # Coetzee, Louis Johannes Jacobus, B.A., D.Min., [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]]/[[Gereformeerde kerk Magaliesburg|Magaliesburg]] [[1981]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. † [[2 Januarie]] [[2013]]. # [[Jan Carel Erasmus|Erasmus, Jan Carel]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] [[1972]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] [[1974]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] [[1978]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1984]]–[[2010]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2010]]. †[[5 Maart]] [[2013]]. # [[Johan Breedt|Breedt, Johannes Jacobus]], Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ficksburg|Ficksburg]]-[[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] [[1969]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] [[1975]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] [[1981]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. † [[31 Maart]] [[2013]]. # Coetzee, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1965–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] [[1971]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1981]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[6 Junie]] [[2013]]. # [[Gerrit Kruger|Kruger, Gerrit Hendrik Jacobus]], Hons.-B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1949–1951, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1951–1958, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1958–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] [[1969]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] [[1977]]–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. †[[25 Junie]] [[2013]]. # [[Fires van Vuuren|Janse Van Vuuren, Cornelius Marthinus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1954–1964, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1964–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[17 Julie]] [[2013]]. # [[Landman Vogel|Vogel, Landman van der Merwe]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] [[1977]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] [[1984]]–[[1997]], [[Gereformeerde kerk Nylstroom|Nylstroom]] [[1997]]–[[2002]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] [[2002]]–[[2006]], [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]]/[[Gereformeerde kerk Hentiesbaai|Hentiesbaai]], [[2006]]-†[[22 Julie]] [[2013]]. # Kruger, Markus Petrus, B.A., Th.M., Ph.D. [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1963–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] [[1966]]–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]] [[1968]]–[[1975]], sendeling De Hoop [[1975]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]. †[[29 Augustus]] [[2013]]. # Van der Merwe, Carel Nicolaas, B.A., Th.M., Ph.D., Ph.D. (Kerk- en Dogmageskiedenis), [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] [[1971]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] [[1975]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] [[1982]]–[[2002]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2002]]. †[[24 September]] [[2013]]. # Stoltz, Daniël Cias Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] [[1973]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] [[1979]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] [[1983]]–[[1989]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1989]]. †[[30 Oktober]] [[2013]]. # [[Krüger van Niekerk|Van Niekerk, Krüger]], B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1972]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Pretoria-Wonderboom-Suid]] [[1976]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. † [[2 Maart]] [[2014]]. # De Klerk, Philippus Jacobus Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1959–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] [[1971]]–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] [[1978]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[17 Mei]] [[2014]]. # Kits, Jelte, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] [[1973]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] [[1976]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] [[1978]]–[[2000]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2000]]. † [[29 Julie]] [[2014]]. # Ras, Jan Louis, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1964–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1971]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1976]]–[[2003]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2003]]. †[[17 November]] [[2014]]. # Louw, Hermanus Albertus, M.A., B.D., Sendeling De Hoop 1949–1951, Siloam 1951–1956, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1962–[[1968]], sendeling [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] [[1968]]–[[1987]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1987]]. †[[26 November]] [[2014]]. # Venter, Maarten Petrus Albertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] [[1999]]–[[2003]], [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] [[2003]]–[[2006]], [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] [[2006]]–[[2008]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] [[2008]]–[[2011]], [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] [[2011]]–2012, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 2013-† [[10 Maart]] [[2015]]. # De Klerk, Pieter Bouman, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1957–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]]/[[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] [[1966]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] [[1977]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] [[1988]]–[[1998]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1998]]. † [[9 April]] [[2015]]. # Venter, Mechiêl, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 1961–[[1978]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] [[1978]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. †[[2 Junie]] [[2015]]. # [[Lammert Stavast|Stavast, Lammert Hendrik]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1963–[[1969]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]] [[1969]]–[[1972]], [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] [[1972]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]]/[[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] met evangelisasie-opdrag [[1974]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] met evangelisasie-opdrag [[1977]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] [[1981]]–[[1982]], [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]]/[[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] [[1982]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] [[1983]]–[[1986]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]]/[[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] [[1986]]–[[1991]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1991]]. †[[23 Junie]] [[2015]]. # [[Abraham Coetsee|Coetsee, Abraham Jacobus]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1961–[[1968]], [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] [[1968]]–[[1994]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1994]]. †[[26 Julie]] [[2015]]. # [[Pieter du Plessis|Du Plessis, Pieter Gert Wessel]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1961–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] [[1975]]–[[1993]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1993]]. †[[29 Julie]] [[2015]]. # [[Deon du Plessis|Du Plessis, Gideon]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1958–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Germiston|Germiston]] [[1966]]–[[1973]], [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] [[1973]]–[[1981]], [[Gereformeerde kerk Wilropark|Wilropark]] [[1981]]–[[1997]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1997]]. †[[19 Augustus]] [[2015]]. # Aucamp, Lourens Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]]/[[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] [[1967]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] [[1971]]–[[1975]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Dendron|Dendron]] [[1975]]–[[1980]], [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] [[1980]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] [[1985]]–[[1989]], [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] [[1989]]–[[2005]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2005]]. † [[5 September]] [[2015]]. # De Bruyn, Paulus Jacobus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1970–1988, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1989–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[11 November]] [[2015]]. # Linde, Philippus Jacobus Wilhelmus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1961–[[1966]], [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] [[1966]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] [[1971]]–[[1976]], [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] [[1976]]–[[1984]], [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] [[1984]]–[[1999]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1999]]. †[[24 November]] [[2015]]. # Duvenage, Abraham Petrus Carolus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1962–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Bultfontein|Bultfontein]] 1981–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. †[[8 Januarie]] [[2016]]. # De Wet, Friedrich Wilhelm, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] [[1990]]–[[1998]], [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] [[1998]]–[[2004]], professor Teologiese Skool Potchefstroom [[2005]]-†[[20 Januarie]] [[2016]]. # [[Herman Venter|Venter, Hermanus Johannes]], B.A., H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1991–1999, [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1999–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. †[[8 Maart]] [[2016]]. # Kruger, Mechiel Andries, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]-Ghanzi 1963–1968, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] sending onder Boesmans 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1971–1974, Christelijk Gereformeerde Kerk Leeuwarden as sendeling te Sibasa 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] as sendeling 1977–1978, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1978–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. †[[6 Mei]] [[2016]]. # Vogel, Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] [[1982]]–[[1985]], [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] [[1985]]–[[2004]], [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] [[2004]]–†[[28 Junie]] [[2016]]. # Mokhele, T.M., Bontleng/Pampierstad 1980, †[[25 Augustus]] [[2016]]. # Van Vuuren, Christoffel Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1961–1966, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1969–1976, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 1976–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. †[[22 September]] [[2016]]. # [[Paul Opperman|Opperman, Paul Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]]/[[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]], [[Noord-Rhodesië]], 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1962–[[1967]], [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] [[1967]]–[[1974]], [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] [[1974]]–[[1988]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[1988]]. † [[12 Oktober]] [[2016]]. # Tsotetsi, Boy Raphael, Tshiawelo 1974–1979, Moroka 1979–1982, Daveyton 1983–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. † [[14 Desember]] [[2016]]. # Baloyi, Leonard Ponani, B.Th., Hons.-B.Th., Meadowlands 2008. † [[16 Desember]] [[2016]]. # Prinsloo, Hendrik Petrus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Newcastle|Newcastle]] 1977–1984, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1984–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[11 Januarie]] [[2017]]. # Mulder, Andries Hermanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] [[1969]]–[[1971]], [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] [[1971]]–[[1977]], [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] [[1977]]–[[1983]], [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] [[1983]]–[[1988]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] [[1988]]–[[2001]]. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] [[2001]]–†[[28 April]] [[2017]]. # Mulder, Arnoldus Henderikus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1974–1986, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1986–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. †[[4 Julie]] [[2017]]. # Mosimanekgosi, Molatlhegi Joseph, Agisanang 1999–2013. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2013. # Van der Walt, Johannes Hendrik Snyman, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Danville-Wespark]] 1961–1966, sendeling De Hoop 1966–1974, Siloam 1974–1980, sendeling [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1980–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. †[[30 September]] [[2017]]. # Grobler, Zacharias Christiaan, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1949–1952, [[Gereformeerde kerk Eldoret|Eldoret]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1954–1979. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1979. † [[24 Desember]] [[2017]]. # Nkulu, Daniel Mwepu, B.A., Th.D., Église de la bonne nouvelle 1997. †[[19 Februarie]] [[2018]]. # [[Jan Venter|Venter, Jan Louis]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1976–1980, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1980–1984, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1984–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[4 Maart]] [[2018]]. # De Villiers, Hendrik Tjaart, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1973, [[Gereformeerde kerk Waterval-Boven|Waterval-Boven]] 1974–1975, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1975–1981, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1981–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[20 Maart]] [[2018]]. (Gebore [[16 Junie]] [[1947]].) # Howell, Jacobus Hercules, B.Rek., Th.B., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1991–1997, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1998–2004, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 2004–2013, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 2013. † [[2 April]] [[2018]]. (Gebore [[8 Julie]] [[1962]].) # Geertsema, Paul Geert, B.Sc. Ing., M.B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1996–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]] 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[1 Junie]] [[2018]] # Kruger, Johannes Jacob de Wet, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1970–1983, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1983–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[10 Junie]] [[2018]]. # [[Frans Lion-Cachet|Lion-Cachet, Francois Nicholas]], M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1956–1963, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1967–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1970–1996. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1996. † [[14 Junie]] [[2018]]. # Du Plooy, Jacobus Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1964–1976, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1982–1995. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1995. † [[5 Augustus]] [[2018]]. # Van der Walt, Pieter Gert Lodewyk, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1965–1970, Carletonville-Oos 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 1976–1990. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1990. † [[12 Augustus]] [[2018]]. # Heystek, Andries Stefanus (Fanus), B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Walvisbaai|Walvisbaai]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1974–1981, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 1981–1987, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1988–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[15 November]] [[2018]]. (Gebore [[15 Februarie]] [[1934]].) # Van der Walt, Tjaart, B.A., D.Theol., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1962–1968, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1969–1977, PU vir CHO, Potchefstroom 1977, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1996–2002. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2002. † [[22 Februarie]] [[2019]]. # Prinsloo, Barend Daniël Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1975–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[16 Maart]] [[2019]]. # Helberg, Jacob Lewis, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1958–1961, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1961–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1971–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993. † [[15 Julie]] [[2019]]. (Gebore op [[4 Desember]] [[1928]].) # Myburg, Andries, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1975–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[6 November]] [[2019]]. # Fourie, Barend Christiaan Greyling, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Kameeldrift|Kameeldrift]] 1986. † [[1 Junie]] [[2020]]. # [[Pieter Willem Bingle|Bingle, Pieter Willem]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1964–1968, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1968–1973, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1973–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. † [[28 Junie]] [[2020]]. # [[Wouter ten Haaf|Ten Haaf, Wouter]], B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eloffsdal|Pretoria-Eloffsdal]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1976–1979, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1979–1982, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1982–1992. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1992. † [[25 Julie]] [[2020]] # Moshapo, Seforalo Peter Matsie, De Hoop 1963–1969, Tshitandani 1969–1973, Nzehele 1973–1978, Mahwelereng 1979–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[26 Julie]] [[2020]] # Van der Walt, Pieter Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1978–1980, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1980–1989, [[Gereformeerde kerk Witrivier|Witrivier]] 1989. † [[29 Julie]] [[2020]] # Coetsee, Christiaan De Wet, B.A, Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Alkantrant]]/[[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 1994–1996, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant]] 1996–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[2 Augustus]] [[2020]] # Du Plessis, Roelof Jacobus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1982–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. † [[13 Augustus]] [[2020]] # Floor, Lambertus, Th.D., Sendeling vir die Christelijke Gereformeerde Kerk (Nederland) 1961–1964, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1965–1977, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1978–1988. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1988. † [[6 Oktober]] [[2020]] # Van der Walt, Philippus Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1969-1973,[[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1973–1984, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1984–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[2 November]] [[2020]] # Pelser, Abraham Zacharias, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1970–1999. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1999. † [[6 November]] [[2020]] # Du Plessis, Pieter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1959–1964, [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1964–1969, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1969–1983, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1983–1990, [[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1993–1998. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1998. † [[24 November]] [[2020]] # Van Dyk, Frans Johannes, B.A., Th.B., M.B.A., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2006-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. † [[4 Januarie]] [[2021]] # Zaca, AB, Mid-Illovo 2003. † [[6 Januarie]] [[2021]] # Hendricks, Marthinus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]]/[[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Paarl]] 1985–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[23 Januarie]] [[2021]] # Grobler, Charl Stephanus, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1976–1983, [[Gereformeerde kerk Kriel|Kriel]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1989–1997, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1997–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[2 Februarie]] [[2021]] # [[Kiepie Jaftha|Jaftha, Cupido David]], B.A., Th.B., Lyciumville (sendeling) 1977–1987, Heidedal/Bronville 1987–1994, Heidedal 1994–[[8 Desember]] [[2019]]. † [[2 Maart]] [[2021]]. # Coetzee, Dawid Francois, Hons.-B.A., T.H.O.D., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1984–1991, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1991–2006, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 2006–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. † [[16 Maart]] [[2021]] # Jooste, Jacobus Andries, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1962–1967, [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1967–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[17 Maart]] [[2021]] # Du Plessis, Alwyn Johannes, B.A., Th.B., Steynsburg 1958–1961, Virginia 1961–1964, Bellville 1964–1974, Potchefstroom-Noord 1974–1987, Stellenbosch 1987–1997. Geëmeriteer 1997. † [[10 Junie]] [[2021]] # [[Cassie Venter|Venter, Casper Jan Hendrik]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1968–1972, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 1972–1981, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]]/[[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1981–1982, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1982–1985, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1985–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005. † [[15 Junie]] [[2021]] # De Vos, Wouter, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1969–1992. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1992. † [[26 Junie]] [[2021]] # [[Jerry Hope|Hope, James Jerry Luckyboy]], B.A., M.A., D.Litt. et Phil., LL.B., Newclare 1972–1977, Eldoradopark/Reigerpark 1977–1998, [[Die Bybels Gereformeerde Kerk]] 1998–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[28 Junie]] [[2021]] # Bingle, Johannes Petrus, B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1976-1979, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1979- 1984, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1984-2000, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 2000-2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[31 Julie]] [[2021]] # Van der Walt, Benoni, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1969–1977, Kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1977–1995, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1995–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[15 Augustus]] [[2021]] # [[Dirk Laufs|Laufs, Dirk]], B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1975–1976, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1976–1977, [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Durban-Wes|Durban-Wes]] 1982–1989, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 1989–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[22 November]] [[2021]] # Buys, Johannes Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1971–1974, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1974–1983, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]]/[[Gereformeerde kerk Maclear|Maclear]] 1983–1991, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1991–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[22 November]] [[2021]] # Ligthelm, Nicolaas Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1977–1979, [[Gereformeerde kerk Secunda|Secunda]] 1979–1986, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] 1986–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[28 Desember]] [[2021]] # Van Bemmel, Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1986–1988, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Noord|Vanderbijlpark-Noord]] 1988–2000, Vanderbijl 2001–2009, Vanderbijlpark-Trinitas 2009–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. † [[11 Januarie]] [[2022]] # Malan, Christiaan Jacobus, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Boksburg|Boksburg]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1974–1978, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1978–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[10 Junie]] [[2022]] # Kruger, Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Koperstreek]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1968–1982, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1982–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[18 Julie]] [[2022]] # Van Blerk, Petrus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Birchleigh|Birchleigh]] 1991–2000, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2000–2005, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2007–2015, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2015. † [[29 Oktober]] [[2022]] # Hattingh, Gerhardus Arnoldus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 1967–1974, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1974–1986, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1986–2001. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2001. † [[3 Januarie]] [[2023]] # Spoelstra, Bouke, Th.M., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Waterkloofrand|Waterkloofrand]] 1964–1970, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1970–1988, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 1989–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[26 Julie]] [[2023]] # Van der Merwe, Lodewikus Johannes, B.A., Th.B., POS, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1971–1983, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1983–1993. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1993. † [[5 Augustus]] [[2023]] # Coetzer, Andries Lodewikus, Hons.-B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1966–1968, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1968–1972, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1976–2005. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2005 † [[4 September]] [[2023]] # Aucamp, Marius, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1970–1974, kapelaan [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1979–1985, [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]] 2001–2003, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 2003–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[23 Oktober]] [[2023]] # Marais, Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1976–1981, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1982–2006. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2006. † [[31 Desember]] [[2023]] # Companie, Benjamin, Lyciumville 1972–1980, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]]/Westdene 1980–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[11 Januarie]] [[2024]] # Smit, Petrus Albertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1959–1961, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1965–1971, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1981–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[8 Maart]] [[2024]] # [[Louis Botha (predikant)|Botha, Louis Jacobus]], B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1944–1946, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1949–1954, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1954–1956, sendeling Thabong (Welkom) 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1958–1959, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1959–1989. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1990. (Gebore [[14 Oktober]] [[1919]]) † [[14 Mei]] [[2024]] # Du Plooy, Andries Le Roux, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Alkantrant|Pretoria-Alkantrant]] 1975–1986, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1986–2009. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2009. † [[19 Mei]] [[2024]] # Lindhout, Anthonie, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1984–1994. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1994. † [[12 Julie]] [[2024]] # Visser, Jan, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1959–1969, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1980–1997. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1997. † [[29 Oktober]] [[2024]] # Breed, Gert, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1981–1984, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1985–1995, [[Gereformeerde kerk Bronkhorstspruit|Bronkhorstspruit]] 1995–2001, [[Gereformeerde kerk Randburg|Randburg]] 2001–2010, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2011–2020. (Emeriteer [[31 Desember]] [[2020]]) † [[29 September]] [[2024]] # Kruger, Dirk Frederik Christiaan, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 2013–2019, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2019-2025. Geëmeriteer [[19 Januarie]] [[2025]]. † [[17 Februarie]] [[2025]] # Van der Walt, Louis Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1969–1975, [[Gereformeerde kerk Kathu|Sishen]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suld]] 1977–2007. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2007. † [[9 April]] [[2025]] # Van der Walt, Hendrik Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1964-1967, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Suid|Vanderbijlpark-Suid]] 1967–1971, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1971–1980, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1980–1985, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 1985–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. † [[21 April]] [[2025]] # Du Plessis, Marthinus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] 1974–1984, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1984–1985. [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]] 2001–2004. Christian Reformed Church Wonga Park, Melbourne, Australië 2005–2015. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2015. † [[11 Mei]] [[2025]] # Mentjies, Sebenzani Petrus, Monyakeng (Wesselsbron)/Phahameng (Bultfontein) 2009. † [[16 Junie]] [[2025]] # Kruger, Izak Jacobus Vorster, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1983–1986, [[Gereformeerde kerk Carletonville|Carletonville]] 1986–2000, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]] 2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[13 Julie]] [[2025]] # Jordaan, Johan Henry, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1998–2008, Vereeniging '95 2008–2014, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2014-2017. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2017. † [[9 September]] [[2025]] # Harris, Martin Peter, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1971–1982, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1982–1986, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suid|Witbank-Suid]] 1986–1989, [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1989–2010. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2010. † [[23 Oktober]] [[2025]] # Snyman, Sarel Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1983–1988, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1995–2004, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 2004-2018. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2018. † [[27 Oktober]] [[2025]] # Venter, Petrus Albertus, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1965–1969, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1971–1981, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1981–2008. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2008. † [[19 Desember]] [[2025]] # Droomer, Nardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1960–1963, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1963–1968, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1968–1973, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1973–1983, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 1983–2000. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2000. † [[26 Maart]] [[2026]] # De Beer, Pieter Gert Wessel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1980–1983, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1989–2004. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2004. † [[30 Mei]] [[2026]] == 'n Tyd lank in die bediening == # [[Johannes Beijer|Beijer, Johannes]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1862–1869. †1876-03-01. # [[Nicolaas Swart|Swart, Nicolaas Jacob Reinier]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1866–1872. †1892-02.20. # [[Sarel Venter|Venter, Sarel Daniël]], Heidelberg ([[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]) 1866–1877. # Venter, Jan Sarel Louis, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1872–1880. # Coetsee jr., Maarten Petrus Albertus, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1874–1883, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1883–1892. †1901-11-18. # [[Hendrik Venter|Venter, Hendrik Bernardus]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1880–1888. # [[Dirk Postma jr.|Postma, Dirk (D-Sn)]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1884–1888, St. Januario, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]], Angola 1889–1890, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1891–1894, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1897–1905. †1919-09-07. # [[Sietse Los|Los, Sietse Oene]], [Dr.], Hilversum, [[Nederland]], [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1908–1914, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1914–1920. †1944-10-18. # [[Charles du Toit|Du Toit, Charl Wynand Markelbach]], [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1917–1920, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1920–1925, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1925–1929, L.V. 1929. # Postma, Ammi, M.A., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1928–1940, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1940–1944, professor Potchefstroomse Universiteit 1973. †1973-08-06. # [[C.J.H. de Wet|De Wet, Casparus Jan Hendrik]] (dr), [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1917–1923, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1923–1925, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1925–1946. †1959-10-18. # Van den Berg, Jacobus Petrus, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]]-kombinasie 1930–1936, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1936–1946, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1946–1948. # Delport, Petrus Jacobus Johannes, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1937–1954. †1984-09-20. # Van der Merwe, Christiaan Dirk Jacobus, B.A., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]] 1953–1954, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1954–1960. # De Wet, Johannes Marthinus, M.A., B.D., D.Phil., [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1939–1946, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1946–1950, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1952–1957, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1957–1960. †1986-09-17. # Malan, Daniël Francois, B.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1947–1949, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1959–1961. †1967-11-10. (Oorgekom uit die NG Kerk. Gebore [[16 Maart]] [[1921]]. Sendeling van die NG Kerk te Mochudi; in 1946 oorgekom na die Gereformeerde Kerk.) # Taljaard, Daniël Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1960–1963. # Van der Vinne, Jacob Albert Hendrik, [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1957–1960, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1960–1962, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1962–1963. Predikant in [[Nederland]]. # Du Plessis, Jan Barend, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1959–1961, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1961–1963. # Coetzee, Petrus Johannes, Hons.-B.A., Th.B., Sendingleraar [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wonderboom-Suid|Eloffsdal-Wonderboom-Suid]], [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] en [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1962–1966. †2005-08-11. # Smit, Erasmus Johannes, Th.B., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Ladybrand|Ladybrand]]-kombinasie 1965–1966, professor aan [[PU vir CHO]]. # Kruger, Johannes Christiaan, B.A., B.D., D.D., [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1948–1949, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark|Kemptonpark]] 1949–1966. †1998-06-02. # [[Sarel Jacobus du Plessis|Du Plessis, Sarel Jacobus]], D.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1946–1947, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]]/[[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1947–1953, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1953–1958. Professor aan [[PU vir CHO]] 1972. †1972-08-11. # Venter, Jacobus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]] 1958–1961, Paul Kruger Kinderhuis 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1963–1966. # Booyens, Johannes Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg-Mayfair]] 1954–1957, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1961–1966. # [[Willem de Klerk|De Klerk, Willem Johannes]], Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1963–1967. Professor aan PU vir CHO 1967–1973. †2009-08-07. # Maas, Samuel, Groenwater/[[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1967. # Matthysen, Jakobus William, Benoni, Newclare en Boksburg 1967. # Van der Westhuizen, Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Olifantshoek|Olifantshoek]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1964–1968. †1998-06-01. # Pelser, Hendrik Stephanus, B.D., D.Litt., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 1950–1955, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1960–1963. †1985-02-25. # Opperman, Johannes Marthinus, M.A., B.D., Chubut Argentinië 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1953–1956, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1959–1968, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1971–1974. †1979-04-28. # Du Plessis, Dawid Gerhardus Cornelius, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1963–1964, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]]/[[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1967–1974. # Geertsema, Paul Geert, B.A., D.D., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Tvl.]] 1955–1956, sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1959–1963, Ref. Church of Perth (Australië) 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] sendeling 1970–1974. †1986-04-28. # Van der Walt, Andries Gustaaf Petrus, Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Volksrust|Volksrust]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1968–1974, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1974. Dosent [[PU vir CHO]]. †1988-09-30. # Lourens, Matthys Johannes, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]/[[Gereformeerde kerk Sterkstroom|Sterkstroom]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1972–1975. # Britz, Johannes Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]] 1961–1963, sendeling [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1963–1965, [[Gereformeerde kerk Elliot|Elliot]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 1971–1975. # Snyman, Philippus Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1956–1957, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1957–1960, sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1969–1975. †1993-08-22. # Van den Berg, Adriaan Stephanus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1970–1976. # Venter, Jurie Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]]/[[Gereformeerde kerk Estcourt|Estcourt]] 1967–1970, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Tsumeb|Tsumeb]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1976–1979. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Kruger, Gert Lodewikus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1965–1968, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1968–1980. † 16 Oktober 2023. # Van der Schyff, Jan Adriaan Venter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1962–1964, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1974–1978, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1978–1981. # Hutcheons, Marthinus Jacobus van Dyk, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 1970–1972, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1975–1981. # Van Jaarsveld, Andries Sarel Marthinus, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1975–1978, [[Gereformeerde kerk Nigel|Nigel]] 1978–1981. # Earle, Johannes Matthys, [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]] 1978–1982, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1982. # Nel, Christi Albertus, Promosa 1982. # Van der Walt, Stephanus Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1981–1982. # Lotter, George Adrian, B.A., Th.B., CCEF, D.Min., Th.D., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1978–1983. Dosent [[PU vir CHO]]. # Putter, Christiaan Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Heilbron|Heilbron]]/[[Gereformeerde kerk Koppies|Koppies]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]] 1970–1982, [[Gereformeerde kerk Stoffberg|Stoffberg]] 1982–1983. # Cloete, Hendrik Bernardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Noord|Vereeniging-Noord]] 1983. # Welding, Jozua Francois, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1966–1969, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]-Ghanzi 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]]/[[Gereformeerde kerk Magalakwin|Magalakwin]] 1983–1984. # Van der Walt, Marthienus Frederik, Hons.-B.A., Th.B., M.A., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1976–1980, [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1980–1984. # De Leeuw, Aubrey George, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Grassy Park|Grassy Park]] 1969–1984. # Lessing, Johannes Christiaan, M.A., B.D., [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1951–1953, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1954–1958, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1969–1973, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1973–1974, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1979–1980. †1987-08-10. (5-2-1927 - 10-8-1987) # Maré, Roelof, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Klipriviersberg|Klipriviersberg]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Suid|Johannesburg-Suid]] 1985. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Mouw, Evert Gerrit, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1982–1986. # Van der Westhuizen, Stephanus Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Evander|Evander]] 1973–1976, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1976–1986. # Venter, Herman Johannes Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Daniëlskuil|Daniëlskuil]]/[[Gereformeerde kerk Delportshoop|Delportshoop]] 1976–1982, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1985–1987. # Coetzee, Carel Nicolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1984–1987. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Van der Berg, Willem Nicolaas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]/[[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]] 1982–1987. # Van der Walt, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1957–1959, Sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1971–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1976–1978, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1978–1987. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) (†[[5 Januarie]] [[November]] [[2013]]) # Wever, Tjitte, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1985–1987. # Dreyer, Thomas Frederik, B.Juris., Th.B., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1981–1983, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1983–1987. # Yssel, Andries Gerhardus Christiaan, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1962–1968, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1968–1988. (†[[19 November]] [[1990]]) # Van der Merwe, Wynand Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1964–1966, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1967–1968, [[Gereformeerde kerk Andeon|Pretoria-Booysens]] 1968–1971, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1972–1976, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1976–1988. # De Groot, Menno Pieter, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wondersig|Graskop/Sabie]] 1984–1988. # Kruger, Jan Adriaan, Hons.-B.A., Th.B. [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1973–1975, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1975–1979, [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1979–1981, [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1981–1988. # Smit, Gert, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1974–1976, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1976–1988. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]; † [[6 September]] [[2020]] aan Covid-19) # Boshoff, Marthinus Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]]/[[Gereformeerde kerk Chinhoyi|Sinoia]] 1979–1982, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1982–1983, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]/[[Gereformeerde kerk Steynsrus|Steynsrus]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Sasolburg-Grootfontein|Sasolburg-Grootfontein]] 1985–1988. # Venter, Zacharias Christiaan, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pongola|Pongola]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1981–1989. # Venter, Jacobus Johannes, M.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 1975–1980, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1980–1982, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 1982–1989. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) (Oorlede [[15 Desember]] [[2021]].) # [[Theuns Eloff|Eloff, Theunis]], B.Jur., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 1983–1989. # De Villiers, Philippus Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1984–1989. # Kruger, Gert Daniël, B.Com., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1977–1980, sendeling [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1980–1989. # De Jager, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1988–1990. # Viljoen, Ernst Moller, M.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1981–1985, [[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1985–1990. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Scheepers, Gideon Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1989–1990. # Aucamp, Petrus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Strand|Strand]] 1982–1991. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Minnie, Francois Gysbertus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1988–1991. # Wylie, lan David, Th.B., [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1974–1980, Good News Community 1980–1991. # Postma, Dirk Jan van Rooy, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 1986–1991. # [[V.E. d'Assonville|D'Assonville, Victor Edouard]], Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1961–1965, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Sunnyside|Pretoria-Sunnyside]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1970–1971, [[Gereformeerde kerk Cachet|Cachet]] 1971–1974, [[Gereformeerde kerk Noordbrug|Noordbrug]] 1974–1978, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1978–1992. # Venter, Tjaard Machiel, B.Juris, Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1980–1982, sendeling [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1982–1985, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 1985–1992. # Van der Merwe, Jacobus Lukas Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1991–1993. # Combrink, Jan Jacob, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk George|George]]/[[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]] 1977–1981, [[Gereformeerde kerk George|George]] 1981–1994. # Smith, Gerhard, B.A., Th.B.,[[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 1993–1994. # Schalekamp, Marius, B.A., D.Min., [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1977–1978, [[Gereformeerde kerk Bulawayo|Bulawayo]]/[[Gereformeerde kerk Gwelo-Gatooma|Gatooma-Gwelo]] (later Suid-Zimbabwe) 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1983–1993, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1993–1994. # Van Deventer, Hendrik Johannes Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]]/[[Gereformeerde kerk Karasburg|Karasburg]] 1994. Dosent Vaaldriehoek PU. # Steyn, Jan Hendrik, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1987–1988, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Wes|Johannesburg-Wes]] 1988–1995. # Haasbroek, Stephanus Martinus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]] 1985–1993, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noordoos|Rustenburg-Noordoos]] 1994–1995. # Monacks, Clive Patrick Boetie, B.A., Riverlea-Noordgesig 1984–1992, Newclare 1992–1995. # Rabali, Tshitangoni Christopher, Potchefstroom (sendeling) 1981–1984, Ga-Rankuwa 1984–1995, Dosent Noordwes Universiteit (Vaaldriehoekkampus) 1995. # Van der Linde, Johannes Lodewicus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1984–1988, [[Gereformeerde kerk Oshakati|Oshakati]] 1988–1989, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]]/[[Gereformeerde kerk Rundu|Rundu]] 1989–1993, [[Gereformeerde kerk Grootfontein|Grootfontein]] 1993–1995, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1996–1997. # Van der Walt, Marthinus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Senekal|Senekal]] 1984–1986, [[Gereformeerde kerk Cullinan|Cullinan]] 1987–1988, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] (sendeling) 1988–1991, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 1991–1998. # Van der Walt, Johannes Petrus Lodewikus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Reitz|Reitz]]/[[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 1970–1974, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1974–1979, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 1979–1983, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 1983–1989, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1989–1998. Oorlede [[13 Junie]] [[2024]] # De Jager, Johannes Jacobus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Uitenhage|Uitenhage]] 1964–1968, [[Gereformeerde kerk Oudtshoorn|Oudtshoorn]]/[[Gereformeerde kerk George|George]] 1968–1970, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1976–1984, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 1984–1987, [[Gereformeerde kerk Johannesburg|Johannesburg]] 1987–1998. # Engelbrecht, Willem Gerhardus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1997–1999. # Prinsloo, Wilhelm Francois, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Sasolburg|Sasolburg]] 1995–1999. # Van der Merwe, Coert Grobbelaar, B.Sc., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 1979–1984, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Noord|Vereeniging-Noord]] 1984–1995, Vereeniging '95 1995–1999. # Fourie, Willem Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1985–1987, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1987–2000. # Venter, Lodewikus Johannes, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 1998–2000. # [[Johan Myburg|Myburg, Johannes Lodewikus]], B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1984–2000. # Van Voore, Jaftha William, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] (evangelisering in Eersterus en omgewing) 1995–2001. # Kruger, Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Oos|Krugersdorp-Oos]] 1997–2001. # Dyers, Sam, B.A., Th.B., Riverlea-Noordgesig 1992–2001. # Olivier, Hendrik Willem, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]]/[[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1983–2001. # Kruger, Gert Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]]/[[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]/[[Gereformeerde kerk Jacobsdal|Jacobsdal]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 2000–2001. (Oorgegaan na die [[Afrikaanse Protestantse Kerk|AP Kerk]]) # Viljoen, Johannes Joost, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 1994–1998, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]]/[[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1998–2000, [[Gereformeerde kerk Orkney|Orkney]] 2000–2001. # Oostenbrink, Johann Wilhelm, Hons.-B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 1998–2002. # Meyer, Lukas Marten, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]]/[[Gereformeerde kerk Windhoek-Suid|Windhoek-Suid]] 2003–2004. # Serfontein, Dawid Edmund, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 2000–2004. # Combrink, Vorster, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1977–1982, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1982–1987, [[Gereformeerde kerk Andeon|Andeon]] 1987–2005. # Prinsloo, Hendrik Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Glencoe|Glencoe]] 1989–2001, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2001–2006. # Pieterse, Wilhelmus Johannes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1999–2002, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 2004–2006. # Van Dyk, Philippus Daniël, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hoedspruit|Hoedspruit]] 1988–1992, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Mpumalanga|Middelburg, Mpumalanga]] 2001–2006. # Eloff, Johannes Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Wes|Pretoria-Wes]] 1997–2000, [[Gereformeerde kerk Kemptonpark-Mooifontein|Kemptonpark-Mooifontein]] 2001–2007. # Venter, Jan Daniël Philippus, Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Upington|Upington]] 2001–2003, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Suidkus]] 2003–2008. # Van der Klashorst, Renier Johannes, B.A., Th.B., Th.M., [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 2005–2008. # Grobler, Paul Johannes, B.Th., Hons.-B.Th., [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 2008–2009. # Nel, Pieter Andreas, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Hendrina|Hendrina]] 1996–2001, [[Gereformeerde kerk Harrismith|Harrismith]] 2001–2002, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]]/[[Gereformeerde kerk Boshof|Boshof]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 2005–2009. (16 Jan 1964 - † [[3 Februarie]] [[2026]]) # Ramalisa, Muthupei Richard, B.A., Th.B., M.Th., Ikageng Bophirima 2004–2010. # Kruger, Leon, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Potgietersrus-Wes|Potgietersrus-Wes]] 1996–2002, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark-Oos|Vanderbijlpark-Oos]] 2002–2009, [[Gereformeerde kerk Frankfort|Frankfort]] 2009–2010. Presbyterian Church Australia, Albany. # Baloyi, Magezi Elijah, B.Th., Ph.D., Malamulele 1999–2010. # Galetlhobogwe, Aubuti France, Batho-Batho 1999–2010. # Snyman, Willem Marthinus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Pretoria-Rooiwal|Pretoria-Rooiwal]] 1993–1996, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 1996–1998, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1998–2006, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Namib-Kus|Namib-Kus]] 2006–2011. # Aucamp, Jan Christoffel, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Outjo-Wes]] 1983–1985, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1985–1994, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1994–2005, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 2005–2011. # Grönum, Nicolaas Johannes, B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2002–2004, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 2005–2012. # Momberg, Hendrik Lodewyk Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1989–1995, [[Gereformeerde kerk Okahandja|Okahandja]] 1995–1998, [[Gereformeerde kerk Die Kandelaar|Die Kandelaar]] 1998–2012. # Nthangeni, Thinavhuyo Christopher, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M Div, M.Th., Songozwi 2011–2012. # Mulaudzi, Muneri Leonard, B.A., B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., Trans-Letaba 2003–2007, [[Gereformeerde kerk Roodepoort|Roodepoort]] (Missionêre opdrag) 2007–2011, Dobsonville 2011–2013. # Correia, Derick Victor, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 2010–2013. # Ramantswana, Hulisani, B.A., Th.B., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., Tshikwelo 2004–2013. # Kruger, Joseph Johannes Fritz, [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1998–2003. # Prinsloo, Daniël Petrus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Christiana|Christiana]]/[[Gereformeerde kerk Bloemhof|Bloemhof]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]]/[[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 2003–2014. # Enslin, Gert Botha, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Vredenburg/Saldanha|Vredenburg/Saldanha]] 1985–1988, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1988–1990, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1990–1997, [[Gereformeerde kerk Witbank|Witbank]] 1997–2001. # Le Roux, Jacobus Petrus, B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]]/[[Gereformeerde kerk Strydenburg|Strydenburg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]]/[[Gereformeerde kerk Oranjerivier|Oranjerivier]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]]/[[Gereformeerde kerk Khomas-Hoogland|Khomas Hoogland]]/[[Gereformeerde kerk Namib-Kus|Namib Kus]] 2013. # Van Niekerk, Rudolph Leon, Hons.-B.A., Th.B., M.A., D. Litt. et Phil., [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 1992–2001, [[Gereformeerde kerk Bergbron|Bergbron]] 2001–2015. # Erasmus, Marthinus Johannes Jacobus, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Lyttelton|Lyttelton]] 2000–2003, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 2003–2008, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 2008–2011, [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2011–2015, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]]/[[Gereformeerde kerk Biermanskool|Biermanskool]] 2015. # Berg, Jan Albert, B.A., Th.B., M.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 2003–2017. # Coetsee, Human Beukes, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Delarey|Delarey]] 1993–1998, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1998–2008, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2008–2012, [[Gereformeerde kerk George|George]] 2012–2017. # [[Hannes Noëth|Noëth, Johannes Georg]], B.A., Th.B., Th.B.-Hons., Th.M., [[Gereformeerde kerk Wolmaransstad|Wolmaransstad]] 2000–2006, [[Gereformeerde kerk Naboomspruit|Naboomspruit]] 2006–2009, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 2010–2013, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 2014-2017. # Buys, Roelof Pierre, B.Th., Hons.-B.Th., [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 2008–2013, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 2013–2017. # Leuschner, Frederick Wilhelm, B.Com., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]]/[[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2002–2003, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2003–2018. # Mulder, Johan Frederik Kelber, B.A. (Tale), H.O.D., Hons. B.A., B.A., Hons. (Teol.), M.A. (Teol,), [[Gereformeerde kerk Amanzimtoti|Amanzimtoti]]/[[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 2013-2018. # Murambadoro, Nobington, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 2013–30 November [[2016]]. # Coetzer, Jan-Louis, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 2015–2019. # Diphoko, Thapelo Petrus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde Kerk Atteridgeville|Atteridgeville]] 2008–2019. # Kotze, Willem Gysberth McDonald, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1986–1988, [[Gereformeerde kerk Rooihuiskraal|Rooihuiskraal]] 1988–2020. # Muswubi, Takalani Aaron, B.A., Th.B., M.Th., De Hoop/[[Gereformeerde kerk Laeveld|Laeveld]] 1993–1998, Tshiawelo 2001–2004, Good News Community Church 2010–2011, Good News Community Church/lektor Fakulteit Teologie 2011. Verlaat bediening in 2020. # Scholtz, Izak Human, B.A., B.Th., M.Th., [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2015. Verlaat bediening in 2021 # Erasmus, Gert Jacobus, B.Th., Hons.-B.Th., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vryburg|Vryburg]] 2009–2012, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Magalieskruin|Pretoria-Magalieskruin]] 2018. Verlaat die bediening in Oktober 2021. # Kruger, Jacobus Petrus, B.A., Hons.-Th.B., M.A., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2002. Verlaat die bediening in Januarie 2022. # Malan, Daniël Jacobus, B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2017–2022. # Buys, Abraham Lodewikus Adriaan, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1993–2001, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Noord|Pietersburg-Noord]] 2001–2010, [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 2010. Verlaat die bediening op 31 Augustus 2022. # Mohotsi, Kabelo Vitallis, B.A., B.Th., M.Th., Kanyamazane 2016. Verlaat die bediening in 2023. # Van der Merwe, Gideon Johannes Jakobus, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 2012–2018, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] [[9 Maart]] [[2018]]. Verlaat die bediening in April 2023. # Jooste, Simon Nicolas, B.Sc. M.B.A., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] (opdrag kerkplanting) 2014–2019, Southern Suburbs [[6 Oktober]] [[2019]]. Verlaat die bediening in 2023 toe sy gemeente die kerkverband verlaat. Skrywe aan Klassis Boland op 12 September. # Nkili, Mvula Jafta, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ikageng 2012–2014, Khutsong 2014. Verlaat bediening op [[23 Julie]] [[2023]]. # Van den Heever, Werner, B.A., Hons.-B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Mariental|Mariental]] 2000–2002, [[Gereformeerde kerk Randfontein-Noord|Randfontein-Noord]] 2002–2005, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2005–2012, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 2012–2016, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 2016 – Julie 2023. # Oosthuizen, Georg Diederik (Orrie), Dipl. Is-Eng., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]], [[12 Januarie]] [[2019]]. # De Beer, Christiaan, B.Th., Hons.-B.A., Hons.-B.Th., M.Div., M.Th., [[Gereformeerde kerk Hoëveld|Hoëveld]] 2010–2012, [[Gereformeerde kerk Boksburg-Suid|Boksburg-Suid]] 2012–2015, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Brooklyn|Pretoria-Brooklyn]] 2014–2024. # Lourens, Matthys Johannes, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 2013-2016, [[Gereformeerde kerk Vaalpark|Vaalpark]] 2016-2018, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] [[9 Desember]] [[2018]]-2024. (Oorgegaan na die NG Gemeente Barberton) == Predikante in diens van kerke met ekumeniese eenheid == # Du Plessis, Hendrik Johannes Marthinus, Hons.-B.A., Th.B., sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1990–1998. Gereformeerde Kerk Botswana. # Jansen, Andre, B.A., Th.B., [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1992–2000. Christelijke Gereformeerde Kerk Aalsmeer, [[Nederland]]. # Van Blerk, Jan Abraham Theron, Hons.-B.A., Th.B, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1992–2000, [[Gereformeerde kerk Wapadrant|Wapadrant]] 2000–2002. Presbyterian Church of America, Tennesee. # Van 't Zand, Jan Douwe, B.A., Th.M., [[Gereformeerde kerk Randburg-Oos|Randburg-Oos]] 1992–1999, [[Gereformeerde kerk Midrand|Midrand]] 1999–2003. Christelijke Gereformeerde Kerke Wildervank-Veendam en Zuidlaren, [[Nederland]]. # Kruger, Joseph Johannes Fritz, B.A., Th.B., Th.M., Th.D., [[Gereformeerde kerk Pinetown|Pinetown]] 1998–2003. Nederlands Gereformeerde Kerk Leerdam ([[Nederland]]) met sendingopdrag na die Gereformeerde Kerk Nqutu, [[Vryheid, KwaZulu-Natal]] 2003–2011, Nederlands Gereformeerde Kerk/Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt Zaandam 2011. # Nel, Lourens Andries Stephanus, B.A., Th.B., M.Th., [[Gereformeerde kerk Messina|Messina]] 2003–2006, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 2006–2008, [[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 2008–2012. Christian Reformed Church of Langwarren in [[Melbourne]], [[Australië]]. == Professore Teologiese Skool == # Coetsee, Albert Johannes, B.A. B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 2012. # Ferreira, Ignatius Wilhelm, B.A., B.Th., B.Th.-Hons., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1988-1998, [[Gereformeerde kerk Magol|Magol]] 1998-2002, [[Gereformeerde kerk Rietvallei|Rietvallei]] 2002-2014, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2014. # Fick, Paul Hendrik, Hons.-B.A., H.O.D.(G.), Th.B., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1990–1995, [[Gereformeerde kerk Springs|Springs]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1999–2007, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2007–2012, Studentedekaan NWU 2012. # Goede, Hendrik, B.Com., LLB, B.Th., Hons.-B.Th., B.A.-Hons., M.A., M.Div., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 2008–2014, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 2014–2015, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2015. # Hobyane, Risimati Synod, B.Th., Hons.B.Th., M.Div., M.Th., D.Litt, Promosa/lektor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2007-2014, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2014. # Kruger, Ferdinand Petrus, B.A., Th.D., [[Gereformeerde kerk Witbank-Suidoos|Witbank-Suidoos]] 1991-1994, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1994-2000, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 2000–2004, [[Gereformeerde kerk Alberton-Wes|Alberton-Wes]] 2004–2009, [[Gereformeerde kerk Meyerspark|Meyerspark]] 2009-2014, professor [[Teologiese Skool Potchefstroom]] 2014. # Letšosa, Rantoa Simon, B.A., Th.B., Th.M., Ph.D., Boskop/Kokosi 2000, dosent Noordwes Universiteit, Fakulteit Teologie 2001–2005, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2006. # Moretsi, Lekgetho Haartlas, B.A., B.Th., Hons.-B.A. (Semitiese tale), Hons.-B.A. (Teologie), M.Th., Diepkloof 1999–2009, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2010. # Muller, Daniel Francois, Hons.-B.A., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Komatipoort|Komatipoort]] 1995–1999, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1999–2006, [[Gereformeerde kerk Buffeldoorns|Buffeldoorns]] 2006–2012, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. # Smit, Johannes, B.A., Th.B., M.Th., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Witpoortjie|Witpoortjie]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 2007–2009, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2010. # Van der Walt, Petrus Christoffel, B.A., U.D.K., Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]]/[[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1990–1998, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1998–2005, [[Gereformeerde kerk Pietersburg-Suid|Pietersburg-Suid]] 2005–2010, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2011. # Van der Walt, Sarel Petrus, B.Com., Th.B., Hons.-B.A. (Grieks), Hons.-B.A. (Teologie), Th.M., Ph.D., [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]]/[[Gereformeerde kerk Philippolis|Philippolis]] 2003–2005, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Noord-Oosrand|Noord-Oosrand]] 2005–2007, [[Gereformeerde kerk Benoni-Noord|Benoni-Noord]] 2007–2009, [[Gereformeerde kerk Benoni|Benoni]] 2009–2011, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Noord|Klerksdorp-Noord]] 2011, professor Teologiese Skool Potchefstroom 2012. == Galery: Individuele predikante == <gallery mode="packed" heights="180px"> Lêer:Ds Wikus Vorster.jpg|Ds. [[Wikus Vorster|Johannes Lodewikus Vorster]], [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos]] 1944–1948, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–1973. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1973. †1990-05-02. Beeld:Ds WJ Maritz, Gereformeerde predikant van Salisbury van 23 Febr 1958 tot 12 Febr 1961, oorlede 12 Aug 1983.jpg|Ds. [[Willie Maritz|Willem Johannes Maritz]], [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Florida|Florida]] 1967-†1983-08-12. Beeld:Ds PGW SNyman, 1929.jpg|Ds. [[Pieter Snyman|Snyman, Pieter Gert Wessel]], [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1931–1944, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] (Enkeldoorn) 1944-†1948-02-08. Beeld:Ds Braam le Roux.jpg|Ds. [[Braam le Roux]], [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1981–1982, sendeling [[Gereformeerde kerk Aranos|Aranos]] 1982–1991, [[Gereformeerde kerk D'Kar|D'Kar]] 1992–1994. Gereformeerde Kerk Botswana. †2009-11-24. Lêer:Prof SJ van der Walt.jpg|Prof. dr. [[Stephanus van der Walt|Stephanus Johannes van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1941–1946, [[Gereformeerde kerk Brakpan|Brakpan]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1952–1961, professor Teologiese Skool 1961–1970. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1970. †1987-04-17. Beeld:Ds WF Venter.jpg|Ds. [[Willem Venter|Willem Frederick Venter]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]]/[[Gereformeerde kerk Hartbeespoort|Die Moot]] 1930–1938, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1938–1946, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1949–1966. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1966. †1985-11-18. Lêer:Ds IJ van der Walt.jpg|Ds. [[Izak van der Walt|Izak Jacobus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1945–1951, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1951–1955, [[Gereformeerde kerk Randfontein|Randfontein]] 1955–1969. †1975-12-08. Beeld:Ds GBS Pasch.jpg|[[Gerrit Pasch|Pasch, Gerhardus Bartholomeus Schutteus]], [[Gereformeerde kerk Potgietersrus|Potgietersrus]] 1950-†1960-02-09. Beeld:Zak en Tanya Scholtz.jpg|Ds. Zak en mev. Tanya Scholtz, [[Gereformeerde kerk Bloempark|Bloempark]] 2015-2022. Lêer:Ds JP van den Berg.jpg|Ds. Jacobus Petrus van den Berg, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]]-kombinasie 1930–1936, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1936–1946, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1946–1948. Beeld:Ds KAJ van Rensburg en gesin, Gereformeerde kerk Durban.jpg|Ds. K.A. Janse van Rensburg, sendeling [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suidheuwels|Bloemfontein-Suidheuwels]] 1976–1981, kapelaan [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1981–1990, kapelaan [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1990–2004, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 2004–2005, [[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 2005–2014. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 2014. Lêer:Ds Ammi Postma.jpg|Prof. Ammi Postma, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1928–1940, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1940–1944, professor Potchefstroomse Universiteit 1973. †1973-08-06. Beeld:Ds GP Scheepers.jpg|Ds. G.P. Scheepers, [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]]/[[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1948–1952, [[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Matlabas|Matlabas]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1954–1961, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]]/[[Gereformeerde kerk Drieviersboom|Drieviersboom]] 1961–1969, [[Gereformeerde kerk Thabazimbi|Thabazimbi]] 1969–1984. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1984. †1998-08-31. Lêer:Ds BJ de Klerk.jpg|Prof. dr. [[Barend de Klerk|Barend Jacobus de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]]-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†1953-04-21. Lêer:Ds JP van der Walt.jpg|Ds. [[Johannes Petrus van der Walt]], [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]], 1909-†1922-08-02. Lêer:Ds HA Louw.jpg|Ds. Hermanus Albertus Louw, sendeling De Hoop 1949–1951, Siloam 1951–1956, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafikeng]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Keetmanshoop|Keetmanshoop]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1962–1968, sendeling [[Gereformeerde kerk Innesdal|Innesdal]] 1968–1987. Lêer:Ds NJ Malan.jpg|Ds. Nicolas Johannes Malan, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1955–1963, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1967–1976, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1976–1985. Lêer:Ds FN Lion Cachet.jpg|Dr. [[Frans Lion-Cachet|Francois Nicholas Lion-Cachet]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1956–1963, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1963–1967, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1967–1970, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1970–1996. Lêer:Ds T Steyn.jpg|Ds. Tjaart Steyn, [[Gereformeerde kerk Kuruman|Kuruman]] 1956–1970, [[Gereformeerde kerk Ladysmith|Ladysmith]] 1970-†1973-10-06. Lêer:Ds NJ Grobler.jpg|Ds. Nicolaas Johannes Grobler, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Nelspruit|Nelspruit]] 1959–1965, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1970–1977. Lêer:Ds JA Jooste.jpg|Ds. Jacobus Andries Jooste, [[Gereformeerde kerk Koffiefontein|Koffiefontein]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Windhoek|Windhoek]] 1959–1962, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1962–1967, [[Gereformeerde kerk Noordrand|Noordrand]] 1967–1994. Lêer:Ds PC Kruger kleur.jpg|Ds. Philippus Cornelius Kruger, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]] 1955–1957, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1967–1975, [[Gereformeerde kerk Ontdekkers|Ontdekkers]] 1975–1994. Lêer:Ds LS van der Vyver.jpg|Ds. [[Lourens van der Vyver|Lourens Stephanus van der Vyver]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1956–1960, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Groblersdal|Groblersdal]] 1965–1969, [[Gereformeerde kerk Voortrekkerhoogte|Voortrekkerhoogte]] Kapelaan 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Wierdapark|Wierdapark]] 1974-†1983-02-12. Lêer:Ds PJ Pelser.jpg|Dr. [[Petrus Pelser|Petrus Jacobus Pelser]], [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1956–1961, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1961–1967, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1967–1976, [[Gereformeerde kerk Brits-Wes|Brits-Wes]] 1976-†1984-03-24. Lêer:Ds J Visser GKSA.jpg|Dr. Jan Visser, [[Gereformeerde kerk Bethlehem|Bethlehem]] 1956–1959, [[Gereformeerde kerk Primrose|Primrose]] 1959–1969, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Wes|Rustenburg-Wes]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Brakpan-Suid|Brakpan-Suid]] 1980–1997. Lêer:Ds ASL Minnaar.jpg|Ds. Andries Stephanus Lourens Minnaar, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1956–1966, [[Gereformeerde kerk Queenstown|Queenstown]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Suid|Potchefstroom-Suid]] 1970–1991. Lêer:Ds FRP der Bruyn.jpg|Dr. Frans Roelof Petrus de Bruyn, [[Gereformeerde kerk Silverton|Silverton]] 1964–1967, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Zastron|Zastron]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp-Wes|Klerksdorp-Wes]] 1971–1995, [[Gereformeerde kerk Klerksdorp|Klerksdorp]] 1995–2003. Lêer:Ds WJJ du Plessis GKSA.jpg|Ds. Willem Johannes Jacobus du Plessis, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1957–1967, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1967–1970. Lêer:Ds PC Snyman 1958.jpg|Ds. Philippus Christoffel Snyman, [[Gereformeerde kerk Goeie Hoop|Goeie Hoop]] 1956–1957, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1957–1960, sendeling [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1960–1967, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1967–1969, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin|Pretoria-Annlin]] 1969–1975. Lêer:Ds AJ Coetzee.jpg|Ds. Abraham Jacobus Coetsee, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1957–1961, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1961–1968, [[Gereformeerde kerk Meyerton|Meyerton]] 1968–1994. Lêer:Ds JH van der Walt.jpg|Ds. Jan Hendrik van der Walt, [[Gereformeerde kerk Standerton|Standerton]] 1957–1959, Sendeling [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Noord|Johannesburg-Noord]] 1959–1963, [[Gereformeerde kerk Barberton|Barberton]] 1963–1969, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1969–1971, [[Gereformeerde kerk Elandspoort|Elandspoort]] 1971–1976, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1976–1978, [[Gereformeerde kerk Akasia|Akasia]] 1978–1987. Lêer:Ds PB de Klerk.jpg|Ds. Pieter Bouman de Klerk, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1957–1966, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]]/[[Gereformeerde kerk Empangeni|Empangeni]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Noord-Durban]] 1974–1977, [[Gereformeerde kerk Koedoesrand|Koedoesrand]] 1977–1988, [[Gereformeerde kerk Stilfontein|Stilfontein]] 1988–1998. Lêer:Ds JH Coetzee.jpg|Ds. Jan Hendrik Coetzee, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Derdepoort|Derdepoort]] 1963–1971, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1972–1975, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Oos|Bloemfontein-Oos]] 1976–1984. Lêer:Ds JLJ Lood Snyman.jpg|Ds. Johannes Lodewikus Jakobus Snyman, [[Gereformeerde kerk Worcester|Worcester]]/[[Gereformeerde kerk Paarl|Paarl]] 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Zeerust|Zeerust]] 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1962–1966, [[Gereformeerde kerk Warmbad|Warmbad]] 1966–1975, [[Gereformeerde kerk Vaalwater|Vaalwater]] 1975–1991. Lêer:Ds JJ De Wet Kruger.jpg|Ds. Johannes Jacob De Wet Kruger, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]] 1963–1966, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Noord|Bloemfontein-Noord]] 1966–1970, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Oos|Potchefstroom-Oos]] 1970–1983, [[Gereformeerde kerk Durban-Noord|Durban-Noord]] 1983–1998. Lêer:Ds JJ Venter.jpg|Ds. Jacobus Johannes Venter, [[Gereformeerde kerk Koperstreek|Nkana]] 1958–1961, Paul Kruger Kinderhuis 1961–1963, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1963–1966. Lêer:Ds Drikus Buys.jpg|Ds. [[Drikus Buys|Gert Hendrikus Buys]], [[Gereformeerde kerk Lusaka|Lusaka]] 1958–1960, [[Gereformeerde kerk Uitschot|Uitschot]] 1960–1965, [[Gereformeerde kerk Delmas|Delmas]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1970–1975, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1975–1993. Lêer:Ds AZ Pelser.jpg|Ds. Abraham Zacharias Pelser, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1958–1964, [[Gereformeerde kerk Phalaborwa|Phalaborwa]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Oos-Moot|Oos-Moot]] 1970–1999. Lêer:Ds AJR Vermeulen.jpg|Ds. Andries Johannes Roos Vermeulen, [[Gereformeerde kerk Swartruggens|Swartruggens]] 1957–1964, [[Gereformeerde kerk Outjo|Outjo]] 1964–1969, [[Gereformeerde kerk Delareyville|Delareyville]] 1969–1974, [[Gereformeerde kerk Eendracht|Eendracht]] 1974–1987. Lêer:Ds Hendrik du Plessis.jpg|Ds. [[Hendrik du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Theunissen|Theunissen]] 1952–1955, [[Gereformeerde kerk Kaapstad|Kaapstad]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Welkom|Welkom]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1966–1973. Lêer:Ds en mev BJ de Klerk.jpg|Ds. en mev. [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]] en hul dogter, Dordrecht-kombinasie 1931–1939, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1939–1944, [[Gereformeerde kerk Kroonstad|Kroonstad]]-kombinasie 1944–1945, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1945–1952, professor Teologiese Skool 1952-†1953-04-21. Lêer:Ds P Postma.jpg|Ds. [[Petrus Postma]], [[Gereformeerde kerk Burgersdorp|Burgersdorp]] 1880–1882, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1882–1904, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1904–1906, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1906–1919. Lêer:Dr Flippie Snyman.jpg|Dr. [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1902-†1915-05-09. Lêer:Prof JA du Plessis.jpg|Ds. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1903–1914, [[Gereformeerde kerk Pretoria|Pretoria]] 1914–1921, professor Teologiese Skool 1921-†1935-02-28. Lêer:Ds SJ du Plessis.jpg|Dr. [[Sarel Jacobus du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Port Elizabeth|Port Elizabeth]] 1946–1947, [[Gereformeerde kerk Heidelberg|Heidelberg]] 1947–1953, [[Gereformeerde kerk Vanderbijlpark|Vanderbijlpark]] 1953–1958. Professor aan [[PU vir CHO]] 1972. †1972-08-11. Lêer:Ds JH Kruger.jpg|Ds. [[J.H. Kruger|Jan Hendrik Kruger]], [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]] 1907–1911, [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] 1911–1952. Lêer:Dr CJH de Wet.jpg|Dr. [[Casparus de Wet]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1917–1923, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1923–1925, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1925–1946. Lêer:Ds Dirk Postma jr Steynsburg.jpg|Ds. [[Dirk Postma jr.]], [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]] 1884–1888, St. Januario, [[Gereformeerde kerk Humpata|Humpata]], Angola 1889–1890, [[Gereformeerde kerk Fauresmith|Fauresmith]]-[[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1891–1894, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1894–1897, [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1897–1905. Lêer:Ds Douw Venter.jpg|Ds. [[Douw Venter]], [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1918–1920, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]]-kombinasie 1920–1924, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1924–1947, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1947–1952, redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1953–1958. Lêer:Ds LJ du Plessis.jpg|Ds. [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], [[Gereformeerde kerk Rustenburg|Rustenburg]] 1872–1880, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1880–1896, [[Gereformeerde kerk Petrusburg|Petrusburg]] 1896–1912. Lêer:Ds JC van der Walt.jpg|Ds. Johannes Christiaan van der Walt, [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1916–1919, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1919–1924, [[Gereformeerde kerk Lichtenburg|Lichtenburg]] 1926–1945, [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]] 1945–1949, [[Gereformeerde kerk Louis Trichardt|Louis Trichardt]] 1949–1955, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1955–1959. Lêer:Ds KS Van Wyk de Vries.jpg|Dr. [[Klaas van Wyk de Vries|Klaas Speleveld van Wyk de Vries]], [[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]]/[[Gereformeerde kerk Eikenhof|Eikenhof]] 1946–1952, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein-Suid|Bloemfontein-Suid]] 1952–1955, sekretaris van die deputate vir katkisasie 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Oos|Pretoria-Oos]] 1958-†1978-10-10. Lêer:Ds CE Malan.jpg|Ds. [[Christian Malan|Christian Ernst Gerhardus Malan]], [[Gereformeerde kerk Ermelo|Ermelo]]/[[Gereformeerde kerk Carolina|Carolina]] 1936–1943, [[Gereformeerde kerk Pretoria-Noord|Pretoria-Noord]] 1943–1948, [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]] 1948–1951, [[Gereformeerde kerk Linden|Linden]] 1951-†1966-03-23. Lêer:Ds GHJ Kruger.jpg|Ds. [[G.H.J. Kruger]], [[Gereformeerde kerk Lydenburg|Lydenburg]]-kombinasie 1903–1905, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1905–1926, [[Gereformeerde kerk Parys|Parys]] 1926–1949. [[Emeritaat|Geëmeriteer]]. †1957-02-19. Lêer:Ds PJ de Klerk.jpg|Ds. [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Pietersburg|Pietersburg]]-kombinasie 1930–1941, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]]-[[Gereformeerde kerk Alberton|Alberton]] 1941–1945, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1945–1968. Lêer:Ds IJ lessing.jpg|Ds. [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1932–1941, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1942–1948. [[Emeritaat|Geëmeriteer]] 1948. Administratiewe Buro 1948–1977. Lêer:Prof WJ Snyman.jpg|Prof. [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1925–1927, [[Gereformeerde kerk Venterstad|Venterstad]] 1927–1944, [[Gereformeerde kerk Krokodilrivier|Krokodilrivier]] 1944–1946, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1946–1970. Lêer:Ds Philippus Snyman.jpg|Ds. [[Philippus Snyman]], [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1950–1952, [[Gereformeerde kerk Ventersdorp|Ventersdorp]] 1952–1954, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Sentraal|Johannesburg-Sentraal]] 1954–1955, [[Gereformeerde kerk Hennenman|Hennenman]] 1955–1960, [[Gereformeerde kerk Oos-Londen|Oos-Londen]] 1960–1964, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1964–1970, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1970–1976, [[Gereformeerde kerk Bloemfontein|Bloemfontein]] 1976–1984. Lêer:Ds MW van der Walt.jpg|Ds. M.W. van der Walt, [[Gereformeerde kerk Rustenburg-Noord|Rustenburg-Noord]]/[[Gereformeerde kerk Elandskraal|Elandskraal]] 1950-1953, [[Gereformeerde kerk Belfast|Belfast]]/[[Gereformeerde kerk Dullstroom|Dullstroom]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1955–1958, [[Gereformeerde kerk Krugersdorp-Wes|Krugersdorp-Wes]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1966–1971, [[Gereformeerde kerk Wonderboompoort|Wonderboompoort]] 1971–1988. Lêer:Ds DF Malan GKSA.jpg|Ds. Daniël Francois Malan, [[Gereformeerde kerk Pietermaritzburg|Pietermaritzburg]] 1947–1949, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1949–1950, [[Gereformeerde kerk Odendaalsrus|Odendaalsrus]] 1950–1953, [[Gereformeerde kerk Vryheid|Vryheid]] 1953–1955, [[Gereformeerde kerk Schweizer-Reneke|Schweizer-Reneke]] 1955–1959, [[Gereformeerde kerk Mafikeng|Mafeking]] 1959–1961. †1967-11-10. Lêer:Ds Dirk Wijnbeek.jpg|Ds. Dirk Wijnbeek, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1971–1975, [[Gereformeerde kerk Suidkus|Margate]] 1975–1977, [[Gereformeerde kerk Otjiwarongo|Otjiwarongo]] 1977–1983, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1983–2012. Lêer:Ds AAJ De Klerk Coetsee.jpg|Ds. [[A.A.J. de Klerk Coetsee]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1869–1872, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1872–1903. Lêer:Ds Taetse Hamersma.jpg|Ds. [[Taetse Hamersma]], [[Gereformeerde kerk Philipstown|Philipstown]] 1893–1922, [[Gereformeerde kerk Colesberg|Colesberg]] 1922-†1932-06-09. Lêer:Ds JL Vorster.jpg|Ds. Johannes Lodewikus Vorster, [[Gereformeerde kerk Piet Retief|Piet Retief]] 1935–1938, [[Gereformeerde kerk Durban|Durban]] 1939–1942, [[Gereformeerde kerk Ventersburg|Ventersburg]]-kombinasie 1942–1944, [[Gereformeerde kerk Johannesburg-Oos|Johannesburg-Oos 1944–1948]], [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1948–1953, [[Gereformeerde kerk Vleuels|Bloemfontein-Wes]] 1953–1958, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1958–1973. Lêer:Dr en mev Johannes Postma.jpg|Dr. en mev. Johannes Postma, [[Gereformeerde kerk Lindley|Lindley]] 1945–1946, [[Gereformeerde kerk Kimberley|Kimberley]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Daspoort|Daspoort]] 1949–1956, [[Gereformeerde kerk Reddersburg|Reddersburg]] 1956–1969, [[Gereformeerde kerk Waterberg|Waterberg]] 1969–1984. Lêer:Ds Willem de Klerk.jpg|Ds. [[Willem de Klerk]], [[Gereformeerde kerk Krugersdorp|Krugersdorp]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Totiusdal|Totiusdal]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1963–1967. Professor aan [[PU vir CHO]] 1967–1973. Lêer:Ds WJ van der Merwe en gesin.jpg|Dr. W.J. van der Merwe en sy gesin, [[Gereformeerde kerk De Aar|De Aar]] 1934–1942, [[Gereformeerde kerk Bethulie|Bethulie]] 1942–1945, [[Gereformeerde kerk Vereeniging|Vereeniging]] 1945–1975. Lêer:Ds LJ Botha.jpg|Ds. Louis Jacobus Botha, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1944–1946, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1946–1949, [[Gereformeerde kerk Molteno|Molteno]]-kombinasie 1949–1954, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1954–1956, sendeling Thabong (Welkom) 1956–1958, [[Gereformeerde kerk Dordrecht|Dordrecht]] 1958–1959, professor [[Hammanskraalse Teologiese Skool]] 1959–1989. Lêer:Ds AJ du Plessis.jpg|Ds. Alwyn Johannes du Plessis, [[Gereformeerde kerk Steynsburg|Steynsburg]] 1958–1961, [[Gereformeerde kerk Virginia|Virginia]] 1961–1964, [[Gereformeerde kerk Bellville|Bellville]] 1964–1974, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom-Noord|Potchefstroom-Noord]] 1974–1987, [[Gereformeerde kerk Stellenbosch|Stellenbosch]] 1987–1997. Lêer:Dr en mev D Kempff.jpg|Dr. en mev. [[Dion Kempff]], [[Gereformeerde kerk Sannieshof|Sannieshof]] 1949–1953, [[Gereformeerde kerk Harare|Salisbury]] 1953–1957, [[Gereformeerde kerk Viljoenskroon|Viljoenskroon]] 1957–1963, [[Gereformeerde kerk Vereeniging-Oos|Vereeniging-Oos]] 1963. Redakteur ''[[Die Kerkblad]]'' 1964–1987. Lêer:Ds FJ Labuschagne.jpg|Ds. F.J. Labuschagne, [[Gereformeerde kerk Gobabis|Gobabis]] 1958–1966, [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1966–1974, [[Gereformeerde kerk Aliwal-Noord|Aliwal-Noord]] 1974–1980, [[Gereformeerde kerk Koster|Koster]] 1980–1988, [[Gereformeerde kerk Marble Hall|Marble Hall]] 1988–1992. Lêer:Ds JGH van der Walt.jpg|Ds. Johannes Gerrit Hendrik van der Walt, [[Gereformeerde kerk Barkly-Oos|Barkly-Oos]] 1899–1904, [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap|Middelburg, KP]] 1904–1939. Lêer:Prof Stephanus du Toit.jpg|Dr. [[Stephanus du Toit]], [[Gereformeerde kerk Bethal|Bethal]] 1930–1936, professor Teologiese Skool Potchefstroom 1936–1970. Lêer:Ds Jansen Van Vuuren du Plessis.jpg|Ds. Jansen Vuuren du Plessis, [[Gereformeerde kerk Vaalharts|Vaalharts]]-kombinasie 1958–1962, [[Gereformeerde kerk Beestekraal|Beestekraal]] 1962–1965, [[Gereformeerde kerk Edenvale|Edenvale]] 1965–1970, [[Gereformeerde kerk Welkom-Noord|Welkom-Noord]] 1970–1999. </gallery> == Galery: Groepfoto's van predikante == <gallery mode="packed" heights="185px"> Beeld:Gereformeerde_predikante_omstreeks_1890.jpg|'n Groep predikante op die Algemene Sinode te Rustenburg, '''1891'''.Voor van links: J.L. Maury, [[Johannes de Ridder]], M.P.A. Coetsee (sr.), prof. [[Jan Lion Cachet|J. Lion Cachet]], [[A.A.J. de Klerk Coetsee]], M.P.A. Coetsee (jr.). Agter: [[Louis Vorster|L.P. Vorster]], W.J. Snyman, [[P.S. Snyman]], [[Maarten Pelser|M. Pelser]], [[Petrus Postma|P. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], [[Dirk Postma jr.|D. Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, gebou te Burgersdorp, 1897.jpg|Die Algemene Vergadering gehou te [[Burgersdorp]], '''1897'''. Eerste ry: (vyfde van links) prof. [[Stephanus Postma]], (sewende van links) ds. [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], ds. [[Taetse Hamersma]], ds. [[P.S. Snyman]], ds. [[Louis Vorster|L.J. Vorster]]. Tweede ry: Di. [[Martinus Postma]], J.L. Maury, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]], (moontlik [[Petrus Viljoen]]), prof. [[Jan Lion Cachet]], ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], [[Maarten Pelser]], M.P.A. Coetsee sr., [[Petrus Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snyman. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op Rustenburg, 1904.jpg|'''1904''': Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op [[Rustenburg]]. Eerste ry: Di. [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[Flippie Snyman]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Totius]], [[G.H.J. Kruger]]. Tweede ry: Di. [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], prof. [[Jan Lion Cachet]], di. [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snijman. Derde ry: Di. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Willem Postma]], [[Louis Vorster]], [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]] en prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Middelburg, Kaap, 1904.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]], April '''1904''', waartydens besluit is om die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] na [[Potchefstroom]] te verplaas. Voor: (vyfde van links) [[G.H.J. Kruger]]. Eerste ry op stoele: (vyfde van links) ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], oudl. G. Henning, [[J.G.H. van der Walt]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], prof. [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]], [[Totius|J.D. du Toit]], [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Taetse Hamersma]]. Eerste ry staande: (sesde van links) [[Willem Postma]], [[Martinus Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], onbekend, prof. [[Jan Kamp]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], J.C. Kruger, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], W.J. Snyman, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]]. Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS op Ladybrand in 1905.jpg|'''1905''': Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS op Ladybrand. In die twee ry sit vanaf derde van links: ds. J.C. Kruger, onbekend, [[Louw du Plessis]], [[Willem Postma]] en [[Jacobus du Plessis]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Pretoria, 1907.jpg|'''1907''': Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting te [[Pretoria]]. Voorste ry (derde van links) T.N. Venter. Tweede ry (van links): [[J.H. Kruger]], [[Jacobus du Plessis]], [[Koos van Rooy]], [[Willem Postma]], ses kerkraadslede, [[J.G.H. van der Walt]], T.N. van der Walt. Derde ry: Vyf kerkraadslede, [[Martinus Postma]], [[Louis Vorster]], [[Willem Johannes de Klerk]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], prof. [[Jan Lion Cachet]], W.J. Snyman, [[Louw du Plessis]], [[Taetse Hamersma]]. Vierde ry: Twee kerkraadslede, [[H.J.R. du Plessis]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1908, Reddersburg.jpg|Algemene vergadering van die Gereformeerde Kerk in die OVS, '''1908''', in sitting te [[Reddersburg]]. Tweede ry: (van derde links) [[Willem Postma]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]]. Lêer:Afgevaardigdes na 'n Sinode van die Gereformeerde Kerk vroeg in die 20ste eeu.jpg|Afgevaardigdes na die Gereformeerde Kerk se Algemene Sinode te [[Reddersburg]], '''1910'''. Voor: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], W.J. Snyman, [[Jan Lion Cachet]], [[Louw du Plessis]], [[Louis Vorster]], [[Pieter Biewenga]]. Middel: [[J.G.H. van der Walt]], [[Jacobus du Plessis]], [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[H.J.R. du Plessis]], [[Willem Postma]], [[Hendrikus Pasch]]. Agter: [[Johannes Petrus van der Walt|J.P. van der Walt]], [[N.H. van der Walt]], T.N. Venter, [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[J.H. Kruger]], [[Totius|J.D. du Toit]], [[Sietse Los]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Derk Rumpff]]. Lêer:Vergadering van die Klassis Kaapkolonie van die Gereformeerde Kerk op Molteno, omstreeks 1910.jpg|Die Klassis Kaapkolonie se vergadering op [[Molteno, Oos-Kaap|Molteno]], tussen 1907 en '''1911'''. Voor van links: [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], [[J.H. Kruger]], [[J.G.H. van der Walt]] en [[G.H.J. Kruger]]. Middel: Di. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], Taetse Hammersma, [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en [[Louw du Plessis]]. Agter: Di. W.J. Snyman, [[Hendrikus Pasch]], [[Pieter Biewenga]] en dr. [[Flippie Snyman|P.J. Snyman]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die Kaapprovinsie, Barkly-Oos, 1911.jpg|Die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk in die Kaapprovinsie, gehou in '''1911''' te [[Barkly-Oos]]: Eerste ry: Izak van Heerden, onbekend (of andersom), ds [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[G.H.J. Kruger]], ds. [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], onbekend. Tweede ry: Ds. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], ds. [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], ds. [[J.H. Kruger]], ds. W.J. Snyman, onbekend, ds. [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]]. Derde ry: Nick van der Walt, ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], onder andere (nie in regte volgorde) I.J. Aucamp, D. Lessing, M. Neser. Vierde ry: G.C. Coetsee (onbekend watter plek). Beeld:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS, 1912.jpg|'''1912''': Afgevaardigdes na die Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerke in die OVS. Voor: Onbekend, [[Willem Johannes de Klerk]], [[Andries Henning|A.G. Henning]], [[Willem Postma]], [[Louw du Plessis]], [[Koos van Rooy]], [[Hendrikus Pasch]], T.N. Venter, [[Pieter Bingle]], onbekend. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk op Steynsburg, 1913.jpg|Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting te [[Steynsburg]], '''1913''': Eerste ry: Onbekend, [[J.H. Kruger]], F.P.J. Snyman. Tweede ry: T.N. Venter, onbekend, [[J.G.H. van der Walt]], [[G.H.J. Kruger]], [[Totius]], [[H.J.R. du Plessis]], onbekend, onbekend, [[Jacobus du Plessis]], onbekend, [[Izak Krüger]], onbekend, onbekend, H.C. van Rooy, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]]. Derde ry: Onbekend, [[Hendrikus Pasch]], [[N.H. van der Walt]], [[Pieter Bingle]], [[Taetse Hamersma]], [[Johannes Petrus van der Walt|J.P. van der Walt]], [[Petrus Postma]], [[Louis Vorster]], onbekend, [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], W.L. Steenkamp, onbekend (of dié twee andersom), W.J. Snyman, drie onbekend. Vierde ry: [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] (agtste van links), prof. [[Sietse Los]] (11de van links, skuins agter man voor hom), [[Derk Rumpff]] (derde van regs), [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]] (regs). Beeld:Gereformeerde Kerk se Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie te Venterstad, omstreeks 1913.jpg| Die Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie te [[Venterstad]], omstreeks '''1913'''. Die agterste twee rye is blykbaar die [[Gereformeerde kerk Venterstad]] se kerkraad. Voor sit van links: Di. [[Taetse Hamersma]], [[G.H.J. Kruger]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]] en [[Derk Rumpff]]. Lêer:Algemene Vergadering van die Gereformeerde Kerk gehou op Aliwal-Noord, 1917.jpg|Algemene Vergadering gehou te [[Aliwal-Noord]], '''1917''', geneem in ’n tuin op die dorp. Voor: Onbekend, prop. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], oudl. J.L. Hatting, onbekend (of andersom), ds. [[J.H. Kruger]], ds. [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], ds. F.P.J. Snyman. Tweede ry: N.F. Alberts, J.H. Kruger en twee onbekende kerkraadslede (volgorde van dié vir onbekend), ds. [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[G.H.J. Kruger]] (res onbekend). Derde en vierde ry (saam gereken): (vierde van links) ds. [[Derk Rumpff]], (sewende van links) ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en sy vader, [[Martinus Postma]], (heel regs) [[Taetse Hamersma]]. Beeld:GK Postmasburg KR 1918.jpg|Die kerkraad van [[Gereformeerde kerk Postmasburg|Postmasburg]] en besoekende predikante, onder andere dr. [[Casparus de Wet]] (eerste ry, tweede van links), [[J.G.H. van der Walt]] (eerste ry, vierde van links) en in die tweede ry vanaf vierde van links: [[Pieter Bingle]], [[Taetse Hamersma]], [[Martinus Postma]], [[G.H.J. Kruger]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]] en [[J.H. Kruger]], in '''1918'''. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op Rustenburg, 4 April 1924, onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof HH Kuyper as deputaat van die Geref Kerke in Nederland.jpg|'''1924''':Algemene Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]], [[4 April]], onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof. H.H. Kuyper as deputaat van die Geref. Kerke in [[Nederland]]. Eerste ry: A.S.E. Yssel, [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[J.V. Coetzee]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Tweede ry: [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], prof. H.H. Kuyper, [[Louis Vorster|L.P Vorster]], proff. [[Totius|J.D. du Toit]], [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Izak Krüger|I.D. Kruger]]. Derde ry: [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[N.H. van der Walt]], A. Duvenage, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vierde ry: F.P.J. Snyman, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[H.J.R. du Plessis]], [[J.H. Kruger]]. Beeld:Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika se Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie, 1926.jpg|Die Algemene Vergadering van die Kaapprovinsie in sitting te [[Aliwal-Noord]], '''1926'''. In die middelste ry sit van links: P.J du Plessis, ds. [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], dr. E.L.J. Venter, ds. [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], ds. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], ds. [[J.G.H. van der Walt]], ds. [[Douw Venter|D.G. Venter]], ds. [[H.S. van Jaarsveld]], W. Buys en J.A. Venter. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op Reddersburg, 1927.jpg|'''1927''': Die Algemene Sinode van die GKSA op [[Reddersburg]]. Eerste ry: [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[N.H. van der Walt]], [[J.G.H. van der Walt]], prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], prof. [[Casparus de Wet| C.J.H. de Wet]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Louis Vorster|L.P Vorster]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Tweede ry: [[H.S. van Jaarsveld]], H. Venter, F.P.J. Snyman, [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[Izak Krüger|I.D Krüger]], [[H.J.R. du Plessis]]. Derde ry: [[J.V. Coetzee]], [[G.H.J. Kruger]], E.L.J. Venter, [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], A.S.E Yssel, [[David Kotzé|D.N. Kotze]]. Vierde ry: [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[T.T. Spoelstra]], [[W.J. Postma]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Abraham Duvenage|A. Duvenage]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Burgersdorp, 1930.jpg|'''1930''': Die Algemene Sinode van die GKSA in sitting op [[Burgersdorp]]. Eerste ry: S. van der Walt, [[Jacs van Rooy]]. Tweede ry: Dr. E. Venter, [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[J.G.H. van der Walt]], [[G.H.J. Kruger]], [[W.J. Postma]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Abraham Duvenage|A. Duvenage]]. Derde ry: [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]], [[N.H. van der Walt]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[J.V. Coetzee]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[H.S. van Jaarsveld]] en [[Douw Venter|D.G. Venter]]. Vierde ry: H. du Plessis, A.S.E. Yssel, [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], A. Postma, [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[T.T. Spoelstra]], F.P.J. Snyman, dr. [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[H.J.R. du Plessis]], [[Derk Rumpff]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, Pretoria, 1933.jpg|'''1933''': Die Algemene Sinode van die GKSA in sitting [[Pretoria]], afgeneem op die trap van die [[Uniegebou]]. Eerste ry: A. Postma, [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]], [[Derk Rumpff]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]], prof. [[J. Chris Coetzee|J.C. Coetzee]], [[T.T. Spoelstra]], A.S.E. Yssel, [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[W.J. Postma]], J.P. van den Berg, I.J. van der Walt. Tweede ry: [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], J.M. de Wet. Tweede ry: [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], B. de Klerk, [[Stephanus van der Walt|S.J. van der Walt]], L.S. van der Walt, [[Jan Schutte|J. Schutte]], [[N.H. van der Walt]], E.I.J. Venter, [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[J.V. Coetzee]]. Vierde ry: J. van Rooy, [[Abraham Aucamp|A. Aucamp]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vyfde ry: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[J.H. Kruger]], [[G.H.J. Kruger]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], [[Jan du Plessis|J.B. du Plessis]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], F.P.J. Snyman. Beeld:Nasionale Sinode van die GKSA voor die Vrouemonument, Bloemfontein, 1939.jpg| Die Nasionale Sinode van die GKSA van '''1939''' voor die [[Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]]. Eerste ry: [[H.S. van Jaarsveld]], F.N. Lion Cachet, [[W.J. Postma]], B. de Klerk, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], J. van Rooy, [[Pietertjie van der Walt|P.W. van der Walt]], [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]]. Tweede ry: [[N.H. van der Walt]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], dr. [[Totius|J.D. Du Toit]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], dr. [[Casparus de Wet|C.J.H de Wet]], dr. [[Sietse Los|S.O. Los]], dr. [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[J.V. Coetzee]], [[Izak Krüger|I.D Krüger]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Derde ry: J.P. van der Berg, [[G.H.J. Kruger]], [[Abraham Aucamp|A.L Aucamp]], M. Postma, J.M. de Wet, [[Izak Lessing|I.J. Lessing]]. Vierde ry: [[Jacs van Rooy]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], A. Postma, E.L.J. Venter, [[Douw Venter|D.G. Venter]], J.L. Vorster, [[T.T. Spoelstra]], [[Derk Rumpff]], H. du Plessis. Vyfde ry: dr. [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]], J.J. Venter, [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], L.S. van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], J.F. du Plooy, A.S.E. Yssel. Sesde ry: [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[David Kotzé|D.N. Kotze]], [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ryssen]], N.J. Snyman, [[Barend Krüger|B.R. Krüger]], D.J. van der Walt. Lêer:Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 afskeid van Totius by die Teologiese Skool Potchesftroom.jpg|Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 tydens die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|GKSA]] afskeid van Totius by die [[Teologiese Skool Potchefstroom]]. Eerste ry: D.F. Malan, G.P. Scheepers, C. Hatting, L.J Botha, [[P.W. Buys]], [[Schalk Duvenage|S.C.W. Duvenage]], [[Pietertjie van der Walt|P.W. van der Walt]], [[W.J. Postma]], [[G.P.L. van der Linde]], J.J.S. Venter, [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], M.J. Booyens, [[Sarel Jacobus du Plessis|S.J. du Plessis]], [[Klaas van Wyk de Vries|K.S. van Wyk de Vries]]. Tweede ry: [[J.V. Coetzee]], P.J. Venter, P.J. Coetzee, [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ruyssen]], D.J. van der Walt, [[Hendrik Gerhardus Stoker|H.G. Stoker]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], prof. [[Totius| J.D. du Toit]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Douw Venter|D.G Venter]], [[A.S.E. Yssel]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[Nicolaas Snyman|N.T. Snyman]]. Derde ry: [[Dems van der Merwe|D.C.S. van der Merwe]], [[Barend Krüger|B.R. Krüger]], J. Postma, R.S.J. van Wyk, M. Postma, [[Jan de Bruin|J.L de Bruin]], [[Christian Malan|C.E.G. Malan]], J.J.H. Booysen, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Abraham Aucamp|A.L. Aucamp]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], [[Izak van der Walt|I.J. van der Walt]], L.S. Van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], A. Duvenage, [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[T.T. Spoelstra]].Vierde ry: D.J. Delport, [[Wikus Vorster|J.L. Vorster]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Ammi Venter|A.A. Venter]], [[J.F. du Plooy]], [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jacs van Rooy]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], J.M. de Wet, [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika op Potchefstroom, 31 Januarie 1964.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te [[Potchefstroom]], afgeneem op [[31 Januarie]] [[1964]]. </gallery> == Bronne == * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2013. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2014''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2014. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2015''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. * {{af}} Vogel, ds. Willem (red.). 2015. ''Die Almanak van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 2016''. Potchefstroom: Administratiewe Buro. {{GKSA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] gus9nbcj75sxplx2ons2uw6oh5kn9in 0 101182 2908801 2901274 2026-06-02T10:38:54Z Oesjaar 7467 /* Oorsig */ Verbeter 2908801 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dieoorlewendestweededrukvoorblad.jpg|duimnael|Die Oorlewendes]] [[Lêer:Wintervandienovavoorblad.jpg|duimnael|Winter van die NOVA ]] [[Lêer:ProjekXVreemdelingevoorblad.jpg|duimnael|Projek X: Vreemdelinge]] [[Lêer:Een biljoen jaar NC.png|duimnael|Een biljoen jaar NC]] [[Lêer:T!Nax'u.png|duimnael|T!Nax'u]] [[Lêer:Deur na Nebula Nege.jpg|duimnael|Deur na Nebula Nege]] [[Lêer:Diebruinplaneet1.jpg|duimnael|Die Bruin Planeet]] Hierdie '''lys van Afrikaanse wetenskapsfiksie''' is chronologies sorteer en sluit slegs die oorspronklike werke in. Hierdie lys sluit ook, waar moontlik, radiodramas, kortverhale en TV-reekse in. == Oorsig == Reeds in '''1960''' skryf [[Jan Rabie]] die artikel "Toekomsfiksie en die letterkunde".<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-12.</ref> Rabie stel in hierdie artikel die wetenskapsfiksie-genre as wêreldletterkunde aan die leser bekend, hoewel hy ook drie Afrikaanse outeurs noem: hyself, [[Leon Rousseau]] en [[Tiaan Eybers]].<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-10.</ref> Rabie bespeur oor die algemeen 'n element van wêreldontvlugting, feëverhale,<ref>Kannemeyer, J. 2004. Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyse. Kaapstad: Tafelberg, p. 267</ref> herleefde legendes en mites<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):10.</ref>en “kommenterende gewete van die mensdom” <ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> in “toekomsfiksie”, wat hy spesifiek in een sin as sinoniem vir “Afrikaanse wetenskapsfiksie” of “ruimterillers” of “science fiction” uitstip.<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9.</ref> Rabie eien die potensiaal van 'n genre wat die vermoë het om kultuurskeppend te wees, maar gaan een stappie verder: wetenskapsfiksie kan die grens oorbrug tussen humanisme en die wetenskap, kuns en wetenskap, “tussen 'n roos en 'n atoom” <ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref>. Rabie <ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> sien hierdie genre teen die onsekere dampkring van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog. '''1976''': Een fokus wat Rabie sowel in sy artikel as in 'n toegestane onderhoud op [[Onrus]]<ref> Pieterse, L. 1976. 'n Kuiertjie by Jan Rabie op Onrus. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(2):5-6</ref> deel, is sy belangstelling in en bekommernis oor die toekoms van die mens en die Afrikaner, maar ook die uitreik van die mens na die buitenste ruimte. Twee vrae word beantwoord, waaronder: {{cquote| ''Jan, hoe skakel jou ruimteromans of toekomsfiksie nou by jou ander werk in? Is dit dan nie juis jy wat die genré (sic) in Afrikaans begin het nie?'' Ja! Die hele planeet behoort aan my! En nog 'n ding: Engels is die bril waarmee die gemiddelde Afrikaner na die wêreld kyk en ek het Engels omseil. Ek het Frans goed gaan leer, Grieks ook en Franse en Griekse romans vertaal ek hope van in Afrikaans. Die planeet behoort aan ons almal! Ek is nuuskierig, daarom het ek Europa toe gegaan, wat in China gebeur is ook my erfenis, maar ek is fanaties Afrikaans! Maar ek weet, as ek die hele planeet lief het, is ek verantwoordelik vir een stukkie daarvan. Ek kom weer op daai ding terug! }} en {{cquote| ''Dus is die tuin en duikery jou afleiding?'' Dit was bergklim ook, musiek ook, klassieke musiek, ruimtefiksie! Laasgenoemde miskien omdat ek so bekommerd is oor die Afrikaner se toekoms dat ek belangstel in die toekoms verder, in die ruimte, waarheen ons eendag sal uittrek! }} '''1983''': "Sciencefiction: problematiek en perspektief", deur C.E. Ungerer, is die eerste proefskrif omtrent die wetenskapsfiksie in die Afrikaanse taal.<ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter, De Waal. 2000. Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang? Literator 21(2): 28. ]</ref> Sy vra haar af:<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p. 203</ref> {{cquote| Wat is die situasie in Suid-Afrika? Sciencefiction in Afrikaans - en nou is SF van gehalte nie eens ter sprake nie - kan feitlik op die vingers van mens se twee hande getel word. ''Sekondêre literatuur - met ander woorde literatuur oor SF - bestaan, na my wete, glad nie in Afrikaans nie.'' }} In haar proefskrif kyk sy wel na wetenskapsfiksie-elemente in die oeuvre van [[Etienne Leroux]], [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], [[Breyten Breytenbach]], [[P.G. du Plessis]], [[Anna M. Louw]] en Jan Rabie. Laasgenoemde se ''Swart ster oor die Karoo'' (1957) en ''Die hemelblom'' (1971) word as "suiwer SF-verhale" beskou. Sy skryf voorts: "Dit is interessant dat die meeste SF in Afrikaans op die jeugdige leser toegespits is."<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p.224 </ref> ''Ekliptika X'' (Pierre Conradie, 1971), ''Die bruin planeet'' (Kobus Smit, s.j.) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg, 1981) kom almal onder die loep<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 224-227</ref> en elkeen word respektiewelik as ''space opera'', avontuurboek en fantasie ingedeel: ietwat teleurstellende pogings tot wetenskapsfiksie (omdat daar weinig sprake van komplekse organisasie met verskillende strata of betekenisvlakke is), hoewel die tekste almal aan SF-kriteria voldoen. Voorts word ''Loeloeraai'' ([[C.J. Langenhoven]], 1923) en "Fofelooi is Sjorsjor" (Pierre Haarhoff, Augustus 1980) uitvoerig bespreek. Na Ungerer se mening slaag ''Loeloeraai'' nie as wetenskapsfiksie nie, al is dit ook geslaagde fiksie, omrede die wetenskapfiktiewe struktuurelemente nie geloofwaardig is nie; die wetenskapfiktiewe gegewens word nie oortuigend gerasionaliseer nie, en sommige word eksplisiet verswyg.<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 260</ref> "Fofelooi is Sjorsjor" slaag wel, omdat die wetenskapfiktiewe ''novum'' (nuutjie, gegewe) oorheersend en logies verklaarbaar is, maar daar is ook ander simboliese (maatskaplike) eienskappe opgesluit, asook geen optimale ''Endzustand'' nie (daar is in die moderne epistemologie en filosofie van die wetenskap 'n visie van die wêreld met sy gebreke, maar geen optimale oplossing nie).<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 272-273</ref> Oor die Afrikaanse konteks skryf sy <ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 277-278</ref>: {{cquote| Die situasie van SF in Afrikaans is ietwat enigmaties. In Nederland het die belangstelling in SF ook relatief laat gekom, maar sedert die sestigerjare het dit toenemend gegroei. Die aantal SF-jeugboeke in Afrikaans is relatief baie. Navorsing dui aan dat dit gewild by skoolkinders is, maar vir die gesofistikeerde leser is SF-leesstof minimaal. Aan die ander kant is die moderne prosa en die sogenaamde absurde gegewe, nie vreemd in ons taal nie. In van hierdie prosa, is daar wel sciencefiction-elemente aanwesig, maar dit is nie so dominant dat die werke as SF gekategoriseer kan word nie. Die moderne prosa het ook relatief laat in Afrikaans gekom, maar soos aangetoon het SF parallel daarmee in ander Westerse lande ontwikkel. In Afrikaans is dit nie die geval nie. Redes hiervoor kan nie wetenskaplik verantwoord word nie, daar kan hoogstens gespekuleer word. Is dit miskien die feit dat die deursnee Afrikaner nog moet sukkel om die finansiële en kulturele agterstand in te haal en nog besig is om sy ''Umwelt'' uit te sorteer sonder om hom nog oor die sterre te bekommer? Maar hoekom dan die Nuwe Prosa en die implementering van die absurde? Of is dit maar net toevallig dat daar nog min betekenisvolle SF geskryf is, as mens in ag neem dat ons taal jonk is, die Afrikanernasie van die kleinste in die wêreld en die aantal skrywers relatief min is? Absolute antwoorde is daar nie. Die Afrikaanse tekste in die ondersoek is egter 'n manifestasie van die feit dat ons skrywers in ons taal oor die kompetensie beskik om SF van gehalte te lewer. }} '''1985''': Volgens Prophet<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5.</ref> word wetenskapsfiksie in jeugliteratuur deur literatore, onderwysers en andere as 'n genre van weinig literêre of skolastiese waarde beskou. Om hierdie rede word dit selde, indien ooit, op skole aangebied, "especially in South Afrika (sic) where the genre has yet to become respectable." Kinders glo daarom dat wetenskapsfiksie lektuur is wat geen meriete het of van belang is nie.<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 1.</ref> In Hoofstuk 6, ‘Children's SF in South Africa’<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 43-45</ref>, word gedeeltes uit Goldstuck se artikel, 'Low-flying sci-fi' (''Fontline'', Desember 1984), aangehaal: {{cquote| "In the vast symphony of classic works that science fiction has produced South African efforts rank as mere ditties" [...] "From C.J. Langenhoven's aliens-in-the-backyard to Claude Nune's time-travelling bushmen to Wessel Ebersohn's androids in the canefields, sf in this country has never aspired to the status of literature." }} Die Afrikaanse werke wat bespreek word, is die ''Fritz Deelman''-reeks (Leon Rousseau), die ''Leon Hugo''-reeks (Leon Kock), ''Sending Reyger'' (Rocco van Schalkwyk), die ''Atlantis''-reeks (Helene Hugo), ''Swart Ster oor die Wêreld'' (sic) en ''Hemelblom'' (sic) (Jan Rabie) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg). Met die uitsondering van ''Blou vier, groen vier'' ("one of the best Afrikaans children's science fiction works"), en die tienerpoging ''Sending Reyger'' wat verskoon word, word die meerderheid werke oor die algemeen van swak karaktertekening en "stock situations" beskuldig. In die samevatting staan:<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 49-50</ref> {{cquote| "South African children's sf, both in quality and application, lags far behind the rest of the literary world. Most of the sf produced so far has been in Afrikaans and is of extremely low literary merit. There are, however, a few encouraging signs that we too may eventually develop a strong sf literature for children - perhaps when it becomes more respectable in universities and schools." }} '''1988''': Volgens [[Elsabe Steenberg]]<ref>Steenberg, Elsabe. 1988. Primêre behoeftes van tieners waarin hul boeke voorsien. In: Cilliers, Isabel (red.). ''Op weg na begrip: Kinderliteratuur vir Suider-Afrika''. Kaapstad: Maskew Miller Longman. bl. 171-172</ref> kan Afrikaanse wetenskapsfiksie skaars as 'n volwaardige subgenre van jeugliteratuur beskou word, weens gebreke wat betref karakterisering en struktuur. Aan die positiewe kant beskik wetenskapsfiksie oor 'n intelligente opset, opwindende toekomsgerigtheid, en eis intellektuele samewerking van die leser: {{cquote| Daar is tieners wat dit eksklusief lees vir twee tot vyf jaar. In Afrikaans is daar nog min bevredigende wetenskapfiksie beskikbaar – Frans Coetzee se ''RIKUS''-reeks is byvoorbeeld eerder vir kinders geskik as vir tieners. Dat dit jeugdiges daarom laat Engels lees om hierdie behoefte te kan bevredig, het geen nadeel nie. }} Sy lig die volgende kenmerke van Afrikaanse jeugwetenskapfiksie uit: # Superwetenskap word dikwels met die fantasie en towery vermeng. # Vreemde kreature en veral masjiene speel 'n rol. # 'n Onbekende wêreld word betree. # Menslike problematiek, waarin die tiener ook na homself kan terugverwys, manifesteer: liefde teenoor haat, angs en krisis, oorwinning teenoor nederlaag. '''1988''': Inger Preis brei in die laaste hoofstuk van die verhandeling "Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal" meer uit oor die Afrikaanse wetenskapsfiksie.<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 121-156</ref> Die volgende opmerking word gemaak:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 134-135</ref> {{cquote| Daar is nog maar weinig Afrikaanse wetenskapfiksie geskryf en verreweg die meeste daarvan val onder avontuurverhale vir die jeug. Die wetenskaplike elemente in hierdie verhale dien slegs tot vermaak van jong lesers en die werke is van min literêre belang. Bydraes tot die jeugverhale kom van skrywers soos L. Rousseau, J. Kock, K. Smit, J. Bredell, J. Rabie, E. Maritz, I. Steenberg en P. Conradie. Daar is 'n paar betekenisvolle wetenskapfiksiewerke soos P.G. du Plessis se drama ''Plaston: DNS-kind'', en Anna M. Louw se se roman ''Die koms van die komeet'', maar die meeste relevante bydraes tot Afrikaanse wetenskapsfiksie kom uit die kortverhaalgenre. }} Op grond van Warrick, Greenberg en Olander se wetenskapsfiksie-elemente "grounded in scientific knowledge", "sense of noveltyd", "dislocation in space and time", "awareness of unity", "SF addresses itself to the mind", "a new awareness" en "moment of illumination", word 'n handjievol Afrikaanse wetenskapsfiksie/fantasie-kortverhaaltekste heerteen geweeg, waaronder "Ek het jou gemaak" deur Jan Rabie, "Die nuwe profeet" deur Breyten Breytenbach, "Fofelooi is Sjorsjor" deur Pierre Haarhoff, "Die man wat gewag het op die vuur" deur Eduard de Waal, "Kommune van die lyke" deur Alexis Retief, "End" deur Henk Wybenga, asook "Die besoekers van Epsilon Centauri" deur P.C. Haarhoff. Preis kom tot die gevolgtrekking:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 155-156</ref> {{cquote| Die vooroordeel teen Afrikaanse wetenskapfiksie sal opgehef word as die verhale volgens nuwe kriteria geëvalueer word. Die realiteite wat deur wetenskapfiksie ondersoek word, is nie uitsluitlik binne die gebied van die empiriese nie, maar ook binne die metafisiese en geestelike gebied. Etiese, geestelike en sielkundige aspekte wat aan universele vrae verbonde is, word in wetenskapfiksie teen die agtergrond van 'n kognitiewe novum ondersoek. Dit is die perfekte interaksie tussen verbeelding en [[kognisie]], wat volgens Scholes die perfekte fiksie skep: "In the perfect structural fabulation, idea and story are so wedded as to afford us simultaneously the greatest pleasures that fiction provides: sublimation and cognition." }} '''1988''' is sonder toeval ook die jaar waarin [[P.C. Haarhoff]] die [[Eugène Maraisprys]] verower vir sy bundel ''Uit 'n ander Wêreld'' (1987), op 24 Junie.<ref>''Tydskrif vir Letterkunde''. 1988. Literêr Aktueel: 'Prof. Elize Botha, by die oorhandiging van die Eugène Marais-prys vir 1987 aan P.C. Haarhoff, 24 Junie 1988' / 'Antwoord van Pierre Haarhoff'. XXVI, 3 Augustus: pp. 97-99.</ref> In die '''1990's''' verower drie wetenskapsfiksieboeke die Sanlamprys (kinder- en jeugboekkompetisie, waarvoor manuskripte ingeskryf word). Hieronder tel ''Rebel'' deur Tertia Botha (brons, 1994, tema: ligte inslag), ''In die tyd van die Esob'' deur Martie Preller (goud, 1996, tema: sport of buitelug), en ''Die teken van Crux'' deur Elsa Hamersma (goud, 1998, tema: millenniumwending).<ref>Van der Walt, T. 2005. Bekronings en toekennings vir Afrikaanse kinder- en jeugboeke. In: Wybenga, G. & Snyman, M. (reds.). ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom: ʼn gids tot die Afrikaanse kinder- en jeugboek''. Pretoria: Lapa. pp. 163-176.</ref> Teen '''1995''', met die verskyning van Jeanette Ferreira se wetenskapsfiksieroman, ''Die onsterflikes'', is bevind "In Afrikaans bestaan egter so te sê geen wetenskapsfiksie vir volwassenes nie." Van die redes wat aangevoer word is omdat daar nooit eintlik wetenskapsfiksie in Afrikaans geskryf is nie, lesers ook nie daarvoor gevra het nie, dat wetenskapsfiksie as "kinderlik" beskou is [en nie vir volwassenes bedoel is nie], dat die boekemark te klein is (dat daar net 'n publikasiekans sou wees as dit óf 'n boekklubboek óf ernstige literatuur is), dat die letterkundiges nie wetenskapsfiksie ernstig opneem nie (en dit vereenselwig met middelmoot- of lughaweliteratuur), al het talle ernstige skrywers se werk wetenskapsfiksie-elemente.<ref>Wasserman, H. 1995. Waar is ons skrywers van Wf? ''Die Burger'', 15 November: 2</ref> '''2000''': De Waal Venter vra hom in sy artikel, [https://literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang?], af waarom daar so min wetenskapsfiksie in Afrikaans is, vergeleke met die teelaarde van moderne wetenskapsfiksie in Amerika. Hy wonder of die Afrikaanse skrywers vrees dat hul werk as minderwaardig of minder belangrik beskou sal word sou hulle in hierdie genre skryf. Ook hier word Pierre Haarhoff se bundel ''Uit 'n ander wêreld'' uitgelig as "seker een van die sterkste kandidate van Afrikaanse volbloed-SF". Hy verwys ook na die titels wat in Carien Ungerer se proefskrif (1983) behandel word. Hy glo Afrikaanse letterkunde het wetenskapsfiksie nodig en sluit af met die woorde: {{cquote| Afrikaans, omdat dit Afrikaans is en geen ander taal nie, bied toegang tot nuuthede en insigte wat nog nie deur ander tale ontgin is nie. Afrikaanse skrywers is in hierdie opsig in 'n gelukkige situasie. Hulle staan voor 'n ''terra incognita'', 'n SF-Afrika wat wag om ontdek te word. }} '''2001''': In ''Brug na Eden'' (Charles F. Stofberg) se resensie, wys Philip John op die skraal tradisie Afrikaanse wetenskapfiksie, maar ook die uitbeelding van menseverhoudinge wat op die vlak bly van Ena Murray-verhale; meganies, eendimensioneel, en vry van eksistensiële en sielkundige verwikkeling, hoewel die volgehoue aksie asook die praktiese kant van die ruimtereise hiervoor vergoed. Ook hier word die boek "vir 'n paar dae se ontspanne vakansielees" aanbeveel, maar tog beskou as 'n welkome toevoeging.<ref>John, P. 2001. Afrikaanse wetenskapfiksie kry 'n 'Eden'. ''Beeld'', 26 November, p. 30</ref> '''2004''': Betsie van der Westhuizen skryf in ''Die Kerkblad:''<ref>Van der Westhuizen, B. 2004. Ons kinders en boeke... ''Die Kerkblad'', 107(3164):29-30.</ref> {{cquote| Ruimtefiksie en ander soorte wetenskapsfiksie kan as uitstekende basis vir tienerfilosofie funksioneer, mits die aksie en boeikrag in die verhaal groter gewig dra as die besinning. ’n Heel lesenswaardige ruimtefiksietitel is ''Die teken van Crux'' (Elsa Hamersma); Crux dui op die algemeen geldende betekenis van die Kruis. De Waal Venter se verhale, soos ''Die vyf-millimeteravontuur'', ''Vyffff'', ''Mieg se kort en lang middag'' en ''In die klein woud'' handel oor die plantkunde, fisika en ruimtefisika en is besonder ryk aan detail. Sy werk handel, op ’n dieper vlak beskou, onder andere oor ewigdurende beweging in die heelal, moontlikhede, ontdekking, selfontdekking en die mens se verantwoordelike ontwikkel van die wetenskap en tegnologie. }} '''2004''': 'n Vaktydskrifartikel, 'Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n opdatering', is deur Nieman en Hugo <ref> Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-14.</ref> geskryf ter aanvulling van De Villiers (1992) se navorsing<ref>De Villiers, C.M. 1992. Die uitbeelding van die vrou in ’n aantal bekroonde Afrikaanse jeugboeke. Ongepubliseerde M.Bibl.-verhandeling. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit.</ref> betreffende die uitbeelding van genderidentiteit in bekroonde Afrikaanse jeugboeke voor 1992 wat slegs die Scheeperspryswenners in aanmerking geneem het. Die artikel gaan van die standpunt uit dat die Suid-Afrikaanse (maar ook die internasionale) samelewing van so 'n aard verander het, dat die genderrol van die vrou ingrypend verander het. Daarvolgens word gekyk hoe die manlike en vroulike karakters in Afrikaanse bekroonde jeugboeke strook met die werklikheid ten opsigte van die "current changes since 1992"<ref>Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-2,5</ref>. In hierdie artikel word ook die drie bovermelde en bekroonde Sanlampryswenners van nader bekyk. '''2005''': Aan sekere universiteite is Afrikaanse wetenskapsfiksie ook as gemarginaliseerde literatuur doseer, byvoorbeeld aan tweedejaarstudente aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (die sillabus vanaf 2005 tot en met 2015), waar die kortverhale "Die Miljardplaatjies" en "Fofelooi is Sjorsjor" deur P.C. Haarhoff, asook die roman ''Loeloeraai'' deur C.J. Langenhoven, behandel is.<ref>Genre en Tema: AFK202U, later AFK2601. Die studiegids ter sprake is: Roos, H. 2005. "In die buitenste ruimtes." In: Beer, L. (red.). Genre en tema: Enigste studiegids vir AFK202U. Pretoria: UNISA, pp. 24-32.</ref> '''2005''': Martie Preller se ''Die hart van Zeebak'' (2004) word vir die M-Net-Via Afrika se MER-literêre prys vir jeuglektuur benoem.<ref>''Beeld''. 2005. Dié skrywers vir Via Afrikas benoem. 21 Mei. 5. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/05/21/B5/05/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref><ref>Erasmus, Elfra. 2005. Kortlys vir boekpryse. ''Beeld'', 10 Junie:4. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/06/10/KA/04/02.html)</ref><ref>Marais, Willem. 2005. Swaargewigte op belangrike literêre kortlys. ''Volksblad'', 21 Mei, 2005. ( http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/05/21/VB/10/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref> Vanaf '''2010''' (veral ná die verskyning van ''[[District 9]]'' in 2009, maar ook Amerikaanse rolprente wat munt probeer slaan het uit 'die einde van die wêreld' op 21 Desember 2012, en ander distopieë, asook Lauren Beukes se ''Zoo City'' (2010) wat oorsee gunstig ontvang is) blyk daar opnuut 'n belangstelling in die Afrikaanse wetenskapsfiksie in die akademiese en literêre kringe te wees. In hierdie dekade is die grootste strydrosse vir die Afrikaanse wetenskapsfiksie by name Afrifiksie en [[Thompson Boekdrukkery]]. Die stigting van Thompson Boekdrukkery neem 'n lang aanloop. In 2001, toe Gerhard Thompson op pad was na Engeland om daar skool te gee, kry hy 'n afskeidsgeskenk van sy broer; dit was wetenskapsfiksie - A4-velle wat met ringbinding gebind is. Met die verhuising na Taiwan in 2003 besluit Thompson om sy vrou se reisjoernale asook sy broer se boek te laat druk. Aanvanklik is hierdie drukkery maar klein. In 2007 begin Thompson, op voorstel van sy vrou, 'n jaarlikse Afrikaanse Wetenskapsfiksie- en Fantasie-kortverhaalkompetisie, in samewerking met die Orania Beweging, reël. In 2008 is die eerste vier inskrywings ontvang. Die doel van hierdie kompetisie was om 'n boek uit te gee met hierdie kortverhale, sodat die wins hieruit opnuut as prysgeld aangebied kon word. Baie Afrikaanssprekendes, so het Thompson gou bevind, weet nie wat Wetenskapsfiksie en Fantasie behels nie. In 2010 word die webtuiste Afrifiksie gestig waar inligting vryelik aan die publiek verskaf word. In '''2011''' kontak die skrywer, [[Eben van Renen]], vir Thompson, en so word Thompson Boekdrukkery se eerste boek, ''Arwantië 2953'', uitgegee. Die uitgewery kon Thompson slegs deeltyds behartig, omrede hy skoolgee. Thompson glo nie die (hoofstroom)uitgewers is soseer die remskoen wat Afrikaanse wetenskapsfiksie kniehalter nie, maar eerder die lesers wat nie genoegsame belangstelling toon nie of bloot oningelig is.<ref>''Die Kaapse bibliotekaris.'' 2013. 'n Nuwe son kom op in die Ooste: Thompson Drukkery vir Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie. Julie/Augustus, pp.28-30.</ref> By die 2014 Boekebeurs is die Thompsons (wat spesiaal uit Thailand ingevlieg het) se stalletjie goed ondersteun.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |title=Verster, F. 2014. Die nuwe Suid-Afrikaanse Boekebeurs: 'n nuwe blaadjie, of net 'n ander omslag? ''Die Kaapse bibliotekaris'', November/Desember, pp. 21-22./ |access-date=30 April 2019 |archive-date=16 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516003728/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |url-status=dead }}</ref> '''2010''': Erika Lemmer ondersoek in haar proefskrif [http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/3889/thesis_lemmer_e.pdf?sequence=1&isAllowed=y "Ingrid Winterbach, 'n derde kultuur en die Neo-Victoriaanse romantradisie (1984-2006)"] ook van die wetenskapsfiksie-elemente wat in Winterbach se werke as deel van die (Neo-)Victoriaanse stroming manifesteer. '''2011''': Steenkamp ondersoek die rol van identiteit en omgewingskwessies in Suid-Afrikaanse spekulatiewe fiksie ('n omvattende, dog vae begrip wat kan neig vanaf politieke toekomsromans en bespiegelende fiktiewe geskiedenisherskrywing tot stralerpak-wetenskapsfiksie) in haar proefskrif in die Anglistiek. Sy stel dit duidelik<ref>{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |title=Steenkamp, E. L. 2011. Identity, belonging and ecological crisis in South African speculative fiction. Unpublished D.Phil.-dissertation, Rhodes University, Grahamstown. p. 190 |access-date=30 April 2019 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111033503/https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |url-status=dead }}</ref> dat die bespreekte Afrikaanse werke beperk word tot die Engelse vertalings van die boeke van Karel Schoeman (''Promised Land'') en Eben Venter (''Trencherman''): {{cquote| However, it must be noted that there exists a rich tradition of science fiction and speculative fiction within Afrikaans literature, which regrettably falls outside of the scope of this study. Afrikaans speculative novels, such as Jan Rabie’s ''Die Groen Planeet'' (1961) and ''Swart Ster oor die Karoo'' (1957), C.J. Langenhoven’s Loeloeraai (1923), Karel Schoeman’s Afskeid en ''Vertrek'' (1990) and Koos Kombuis’s ''Hotel Atlantis'' (2003) may be of further interest to scholars working in the field of South African speculative fiction. }} '''2012''': LitNet bied vir die eerste maal 'n wetenskapsfiksiekortverhaalkompetisie vir leerlinge aan. Die beoordelaars was Koos Kombuis, Lauren Beukes, Fanie Viljoen en Elzette Steenkamp.<ref>[https://www.litnet.co.za/aandag-alle-leerders-wen-groot-pryse-met-jou-wetenskapfiksie-kortverhaal/ LitNet:Aandag alle leerders: Wen groot pryse met jou wetenskapfiksie-kortverhaal!]</ref> Sowel [https://www.litnet.co.za/tien-wenke-as-jy-wetenskapfiksie-wil-skryf/ Jaco Jacobs] as [https://www.litnet.co.za/wat-jy-moet-weet-van-wetenskapfiksie/ Fanie Viljoen] het 'n paar wenke gegee. Die top-tien-finaliste is aangewys: "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Marko Blignaut" deur Kabelo Mpurwana, "LILIT" deur Heinrich Niehaus, "Nagmerrie" deur Werno Katzke, "Kloon" deur Trudie Coetzee, "Kittel" deur Carli Blignaut, "Papie" deur Emlyn Allwright, "00:00" deur Lara du Preez en "Eksperiment AL1:ALONe" deur Stephan Bester.<ref>[https://www.litnet.co.za/wf-2012-top-tien-finaliste-aangewys/ LitNet:WF 2012: Top-tien-finaliste aangewys!]</ref> Stephan Bester behaal die derde plek met "Eksperiment AL1:ALONe"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-derde-prys-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisi/ LitNet: Ontmoet die derde-prys-wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, Emlyn Allwright is die naaswenner met "Papie"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-naaswenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ LitNet:Ontmoet die naaswenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, en die wenner is Trudie Coetzee met "Kloon"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ Ontmoet die wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref> '''2012''': Steenkamp voer 'n onderhoud met [[Eben van Renen]] en vra hom waarom hy die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhaal ''Arwantië 2953'' geskryf het.<ref>[https://www.litnet.co.za/lank-lewe-die-arwantyne-elzette-steenkamp-gesels-met-eben-van-renen-oor-afrikaanse-wf/ Steenkamp, E. 2012. Lank lewe die Arwantyne!: Elzette Steenkamp gesels met Eben van Renen oor Afrikaanse wetenskapfiksie. ''LitNet Akademies'', 29 September.]</ref> Sy antwoord is: {{cquote| Ek wou iets skep wat nie terugstaan vir Engelse sci-fi nie. Dit moes nie Oude-Doos-Afrikaanse-Wetenskapfiksie wees nie, maar ''District 9''-Skop-Jou-Gat-Wetenskapfiksie [...] En boonop moes dit nie soos ’n vertaalde boek lees nie, maar uniek Afrikaans wees, met verskeie kulturele verwysings. Die meeste Afrikaanse wetenskapfiksie boeke is óf oude doos óf in Brabbelmieks geskryf. Al twee tipes boeke is rede vir ’n goed-ontwikkelde minderwaardigheidskompleks onder jong Afrikaanse lesers. }} Volgens Van Renen word die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhale soos dié van Jan Rabie en Fritz Deelman nie gedeel nie, omdat "ons drome [...] geproduseer, gebottel en ingevoer [word] vanuit Kalifornië. Die jonger geslag vereenselwig wetenskapsfiksie met Engels, die uitgewers beskou Afrikaanse wetenskapfiksie as 'n "niewinsgewende nismark". Hy is daarvan oortuig dat selfs die ''Harry Potter''-manuskrip deur die grootste Afrikaanse uitgewerye afgekeur sou word (volgens hom het Afrikaanse fantasie nooit bestaan nie). Voorts sê hy: {{cquote| Afrikaanse mense moet die geleentheid hê om te droom in hulle eie taal, om hierdie wêreld heeltemal te ontvlug op die enorme vlerke van drake, of teen die spoed van lig. Ons kan nie die taal aan die lewe hou alleenlik met hoge Silberstein-drome nie. Ons kort ook skop-skiet-en-donder-die-robot/draak-drome. Wat sê dit vir ons as ons lesers net ’n Engelse toekoms kan voorsien? Ons is so trots op ons poësie en prosa (pyn, drama en lyding kan ons blykbaar maklik in Afrikaans verbeel), maar ons verloor duisende lesers elke jaar aan Engelse wetenskapfiksie en fantasie. Hoekom? Wel, Engelse sci-fi het Hollywood as bemarkingsagent! Afrikaanse wetenskapfiksie het ... ’n minderwaardigheidskompleks. Ons lesers kyk bedroef na die piepklein, verouderde Afrikaanse WF-boeke en stap dan oor na die Engelse rakke. (Terloops: Wat doen dít aan ’n mens se identiteit?) G’n wonder die meeste mense kan nie meer drie sinne in Afrikaans voltooi nie. Hulle loop deur die lewe met hul gekrenkte taal-ego’s soos wannab''english'' zombies. Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie is twee deure wat lesers kan lok en behou, sodat hulle later ook die res van ons taal se literatuurskatte kan ontgin. Ek wil selfs hoër as dit mik. Ek wil ''Engelse'' lesers oorbring na Afrikaans boeke toe. }} Sy raad aan voornemende jong skrywers is om vir hulself 'n weg oop te baan - neem aan kompetisies deel, publiseer sélf jou eie boek, en bou 'n ondersteuningsnetwerk op. Skryf egter omdat jy daarvoor lief is. '''2012''': Henriëtte Loubser kyk vlugtig in haar akademiese LitNet-artikel, <ref name="gert">[https://www.litnet.co.za/van-n-tegnologiese-moontlikheid-tot-n-ryke-leergeleentheid-die-opvoedkundige-waarde-van/ 'Van ’n tegnologiese moontlikheid tot ’n ryke leergeleentheid: die opvoedkundige waarde van wetenskapsfiksie']</ref>, die leergeleentheid wat wetenskapsfiksie (in Afrikaans) kan bied wat deur ouers en onderwysers ontgin kan word. Dit is baie gewilde leesstof onder sowel kinders as jongmense en wetenskapsfiksie kan benewens die ontwikkeling van geletterdheidsvaardighede, kritiese denkvaardighede, ook as ideale medium dien vir die ondersoek van wetenskaplike, ekologiese en sosiale kwessies, maar kan terselfdertyd ook die wetenskap interessant maak, veral in Suid-Afrika waar die prestasie in die Wiskunde en Wetenskap "veel te wense laat". Op heel optimistiese trant sê sy: {{cquote| In Afrikaans is daar verskeie voorbeelde van WF, waarvan die eerste waarskynlik CJ Langenhoven se Loeloeraai is (Wybenga en Snyman 2005:18). Later volg skrywers soos WA de Klerk, Helena Hugo, Leon Rousseau, Tertia Botha, John Coetzee, Elsa Hamersma, Chris Karsten, Empie Maritz, Martie Preller en Jan Rabie. Nuwer stemme is onder andere Francois Bloemhof, Jaco Jacobs, Fanie Viljoen en Elizabeth Wasserman, laasgenoemde met haar briljante ''Anna Atoom''-reeks. Ons eie taal bied dus ’n ryke bron waaruit ouers en onderwysers kan put.</br> [...]</br> WF is ’n instrument wat met ’n opvoedkundige doel aangewend kan word. Dit kan deelname, die kommunikering van idees, ’n genieting van die navorsingsproses, korrelering en aanwending van data, laterale-denke-vermoëns, kritiese ontleding en sosiale interaksie aanmoedig. Dit kan ook lei tot die ontwikkeling van ander lewensvaardighede, soos goeie begrip, leesvermoë en ’n gevorderde woordeskat.</br> Die impak van wetenskap op alle lewensterreine van die mens is onteenseglik. Om wetenskap verstaanbaar en genotvol te maak, moet dit relevant gemaak word. Wetenskap moet met ander woorde lewendig gemaak word. Dit is hier waar WF aangewend kan word in die ontvreemding van wetenskap en om ’n brug te bou na openbare bewustheid. WF kan wetenskap uit die laboratorium gaan haal en dit in kultuur inbring }} '''2013''': In 'n onderhoud word Charles F. Stofberg die kuns afgevra, maar ook sy verwagtinge van die Afrikaanse Wetenskapsfiksie in die toekoms.<ref>[https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cl_jan-feb_2014.pdf Verster, F. 2014. Charles F Stofberg: 'n argivaris as kampvegter vir Afrikaanse Wetenskapfiksie. ''Die Kaapse bibliotekaris'', Januarie/Februarie, 21-22]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{cquote| Sy raad aan aspirant-Afrikaanse WF-skrywers is om aan te hou lees, en aan te hou skryf in Afrikaans. Die taal is ongelooflik buigbaar – ook in die ruimte en die toekoms. Ons is in Afrikaans net so goed en oorspronklik as in enige ander taal. Afrikaans se reputasie en teenwoordigheid in die WF-industrie is nog beperk, maar hy dink die belangstelling is groot. ‘Dog dink ek sommige persone sal ‘onnodiglik’ in Engels gaan skryf as hulle kan - en dis jammer.’</br> Charles is onseker oor die toekoms van Afrikaanse WF – hy sê ‘n mens sien min resensies in die koerante hieroor terwyl die fokus op historiese romans en misdaadrillers is. Hy vermoed uitgewers is onwillig om WF te publiseer. ‘Maar waarom nie daaroor skryf nie – ás die boek goed is, sal dit uitgegee word.’ }} '''2013''': Barendse skryf in haar proefskrif, 'Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999', se inleiding <ref>{{Cite web |url=http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |title=Barendse, Joan-Mari. 2013. Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999. Ongepubliseerde DPhil-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch. p. 3 |access-date=30 April 2019 |archive-date= 5 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205022309/http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>: {{cquote| Wat wetenskapsfiksie in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde betref, is daar nie veel voorbeelde nie [...]. Van die eerste skrywers om wetenskapfiksie vir volwassenes te publiseer, is C.J. Langenhoven met ''Loeloeraai'' wat in 1923 verskyn [...]. Jan Rabie publiseer in 1957 ''Swart ster oor die Karoo'' en in 1961 ''Die groen planeet'', asook ''Die Hemelblom'' (1971)[...]. Verdere werke binne die genre van Afrikaanse wetenskapsfiksie is die kortverhaalbundel Uit 'n ander wêreld (1987) deur P.C. Haarhoff en ''Die onsterflikes'' (1995) deur Jeanette Ferreira [...]. 'n Meer onlangse toevoeging is ''Brug na Eden'' (2000) deur Charles F. Stofberg waarin daar 'n kolonie op Mars gestig is nadat die Aarde grotendeels vernietig is. Die tradisie van wetenskapfiksie kom sterker na vore in jeugliteratuur soos ''Seuns van die wolke'' (1932) deur August van Oordt, ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' (1957) en die res van die ''Fritz'' Deelman-reeks deur Leon Rousseau, ''Mieg se kort en lang middag'' (1992) en ''Swaartekrag een komma een'' deur De Waal Venter en ''Virus'' (2009) deur Jaco Jacobs [...]. Ten spyte van die skakel wat bestaan tussen utopiese literatuur en wetenskapsfiksie, word die Afrikaanse wetenskapsfiksie tekste nie in hierdie studie bespreek nie. Die rede hiervoor is dat wetenskapsfiksie in Afrikaans steeds skaars is en daar nie 'n merkwaardige toename in hierdie tydperk ná 1999 sprake is nie. }} '''2014''': In [[Koos Kombuis]] se ''Poolshoogte''-rubriek op LitNet verskyn die artikel getiteld [https://www.litnet.co.za/poolshoogte-is-daar-n-alien-op-jou-stoep/ “Is daar 'n alien op jou stoep?”]. In kontras met Barendse, maar eenparig met Steenkamp se siening, skryf hy: "As jy eers begin grawe, besef jy dat die lys gepubliseerde Afrikaanse SF-werke heeltemal te lank is om volledig in een rubriek op te noem." Kombuis bemerk dat die "nuwe SF-gier" in Suid-Afrika (wat sowel Afrikaans as Engelse werke insluit) meer as bloot die oplewing van 'n nuwe genre is – dit is trouens 'n herlewing "van 'n baie ou en inderdaad gevestigde genre". Hy spreek in die artikel ook sy misnoeë uit oor boekwinkels wat nog nie die heroplewing van die belangstelling in Afrikaanse wetenskapfiksie snap nie. Kombuis stel ook die vraag: "Is SF nie dalk bes moontlik die belangrikste genre van ons tyd nie?" Kombuis se artikel adem dieselfde gees as "Toekomsfiksie en die letterkunde" wat deur Jan Rabie geskryf is in 1960. Rabie bekyk die genre teen die onsekere agtergrond van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog, terwyl Kombuis let op die onsekerheid van die huidige sosio-politieke / ekonomiese klimaat van die eietydse Suid-Afrika. '''2015''': Die skrywer Pieter Verwey ondersoek in sy verhandeling, getiteld [https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/50826/Verwey_Steampunk_2015.pdf?sequence=1&isAllowed=y “[[Steampunk]] – ‘n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood van Wyk en die moordenaarsklok'”] "Steampunk" (of, soos hy voorstel, ''ketelkoolteerkultuur'')-elemente en -temas in sy eie boek ''Clint Eastwoord Van Wyk en die Moordenaarsklok'' wat in dieselfde jaar deur Tafelberg uitgegee word as jeugfiksie. Oor die reeds bestaande jeugwetenskapsfiksie in Afrikaans, en te midde van 32 jaar wat ondertussen verloop het, gee hy eenvoudig te kenne<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 23-24}</ref>: ''Daar word nie gepoog om 'n omvattende perspektief op Afrikaanse wetenskapsfiksie te gee nie. Sien C.E. Ungerer se proefskrif ''[...]'' hieroor.''</br> Verwey tipeer Afrikaanse wetenskapsfiksie as volg<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. p.92-93</ref>: ''... Afrikaanse wetenskapsfiksie ''[handel]'' byna uitsluitlik oor een van twee onderwerpe: όf die ruimte, όf die toekoms, en dit is hoofsaaklik op die jeugmark gerig''. Tog gee hy te kenne dat uitsonderings voorkom, maar dat Afrikaanse uitgewers, by name LAPA, Human & Rousseau, Tafelberg, Random House Struik, Jacana Media en Kwêla Books nie eers 'n kategorie vir wetenskapsfiksie het nie. Juis omdat die uitgewers "klaarblyklik min aandag aan wetenskapsfiksie as genre bestee, is dit nie moeilik om te glo dat daar tot vandag toe nog geen Afrikaanse wetenskapsfiksie-literatuur bestaan wat ''Steampunk'' in enige formaat verteenwoordig nie." '''2016''': [[Thompson Boekdrukkery]] sluit weens Thompson se sware werkslading, hoewel [[Afrifiksie]] bly voortbestaan. Die boeke wat by die uitgewery gepubliseer is, word voortaan gedruk en verkoop by die privaatuitgewer Groep7 Drukkers<ref>[https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie?p=1 Groep7 Drukkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430112956/https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie%3Fp%3D1 |date=30 April 2019 }}</ref>. '''2017''': Wetenskapsfiksie word al hoe meer gesog onder Afrikaanse uitgewers, al is daar nie baie van hierdie leesstof in Afrikaans nie, word in die Herfsuitgawe van ''Taalgenoot'' vermeld. Dit word toegeskryf aan die groeiende belangstelling onder jonger lesers, en die Afrikaanse leser wat van dieselfde verskeidenheid genres as die Engelse lesers bedien wil word. Die verbeelding word vrye teuels in (verskeie velde van die) wetenskap gegee en dié genre word nie vereenselwig met 'n "nasionale letterkunde" nie. Die genre kan ook oor ouderdoms- en geslagsgrense heen strek. Die temas behels onder meer die impak van die virtuele wêreld, simulasies, identiteit, ekologiese kwessies en sosiale spanning – dikwels aangebied as simptoom van groter magte in ’n komplekse samelewing; hoewel distopiese en post-apokaliptiese temas tans die meeste aangeroer word.<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/AfrikaanseSci-fi.pdf De Villiers, M. 2017. Om die toekoms oop te skryf. ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, pp. 19-21]</ref> '''2017''': In dieselfde uitgawe skryf [[Koos Kombuis]] in sy rubriek wetenskapsfiksie is belangrik; dit gaan nie alleen oor die vooruitskou nie, maar die meeste uitvindsels en verandering van die omgewing (sosiaal, ekologies, ekonomies) begin in die verbeelding en "verskuif van die vermaak- na die nuuskanale". Dieselfde reëls van goeie fiksie geld egter steeds: "Karakters moet geloofwaardig en driedimensioneel wees; optrede moet gemotiveerd wees; die tydsberekening en spanningslyn moet deurentyd boei."<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/KoosKombuis.pdf Kombuis, K. 2017. Ruimtefantasieë ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, p. 75]</ref> '''2018''': Ilse Salzwedel gesels met Machiel Viljoen, die webmeester van Afrifiksie.com op RSG se "Skrywers en boeke" (14 Februarie). Die luisteraarterugvoer wat Salzwedel gekry het, toon daar is heelwat wetenskapsfiksieaanhangers, maar daar is nie genoeg boeke in Afrikaans nie. Volgens Viljoen is die belangstelling onder die Afrikaanssprekendes veral in die jare geprikkel van die ruimtewedloop tussen die Westerse lande en die Sowjetunie; omrede Afrikaans by die ander Europese tale ingeskakel het (maar die sprekers ook polities Westers gesentreerd was), is daar oor en weer met belangstelling aan die fiksie gelees en het vertalings plaasgevind wat in hierdie vraag voldoen het. Na raming is daar ongeveer 120 oorspronklike werke in Afrikaans. Viljoen sê hy is deur Thompson destyds genader om 'n webwerf te stig wat kan help met die bevordering, bewusmaking, uitgee en verkoop van wetenskapsfiksieboeke. Toe Thompson Boekdrukkery gesluit het (om tegniese en finansiële redes), is daar wel besluit om die ywerige wetenskapfiksiegemeenskap wat ondertussen spontaan ontstaan het lewendig te hou. Nie alleen lesers doen mee nie, maar ook skrywers. Die gemeenskap poog om betrokkenheid te bevorder deur skryf- en skepkompetisies, maar ook die verskaffing van inligting.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG:Skrywers en boeke |access-date=30 April 2019 |archive-date=21 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821065847/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> '''2018''': Herman Cronjé word op 30 November as naaswenner bekroon in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie met sy manuskrip, ''Die selle''.<ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG: Joernalis wen radiodrama kompetisie].</ref> '''2020''': Op [[PRAAG]] verskyn 'n artikel wat uitvaar teen die utopiese Solarpunk as subgenre van wetenskapsfiksie en spekulatiewe fiksie: dit moet maar liefs uit die Afrikaanse boekewêreld bly. Die hoofrede wat aangevoer word is die materialistiese ingesteldheid van die politieke beweging wat uit hierdie genre tot stand gekom het en neerslag vind in die literatuur, d.w.s. dat gelyke mag, gelyke hulpbronne, antikapitalisme en teenwerking van die hiërargie onder die mensdom wat deur hernieubare energie daargestel sal word, noodwendig die menslike gees of sosiale struktuur positief sal beïnvloed. Die politieke beweging is daarby ook nie daadwerklik inklusief soos hy voorgee nie, dit stel onrealistiese verwagtinge daar wat reeds in die werklike lewe verkeerd bewys is (selfs op straatvlak in Suid-Afrika). Dit toon ook suiwer blinde optimisme wat hom hoofsaaklik op die estetika verlaat, met tydrowende gevolge wat strydig is met die [[modernisme]] en ekonomie, waarvan laasgenoemdes se hoofdoel dit is om die meeste met die minste geld en tyd te bereik. Dit politiek van 'solarpunk' is revolusionêr van aard, nie evolusionêr nie. Die uiteinde kweek 'n benepe parogiale ingesteldheid (wat nader lyk op 'n kommune uit 'n distopie). Te midde van die paradyslike mooi voorkoms, word die ontginning van grondstowwe elders steeds benodig om hernieubare energie op te wek, wat die omgewing steeds bly skaad (maar wel: uit die oog, uit die hart); ook dwelms, korrupsie en besoedeling op ander vlakke is nie noodwendig gevrywaar in hierdie utopie nie.<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=47244 |title=Suidpunt. 2020. Nee, Afrikaans het nie 'Solarpunk' nodig nie. PRAAG, 9 Mei. |access-date=18 Mei 2020 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521093517/http://praag.co.za/?p=47244 |url-status=dead }}</ref> '''2021''': [[PRAAG]] voer 'n onderhoud met die webmeester van ''Afrifiksie.com'', Machiel Viljoen. Die onderwerpe wat aangeroer word, sluit in die oprigting en doelstelling van ''Afrifiksie'', sowel as die paar tegniese aspekte rondom die voorwaardes van die skryfkompetisies. Die gesprek loop dan in die rigting wie verantwoordelik gehou moet word vir die stadige opgang van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die wenslikheid om filosofie in die skryfwerk te verweef. Die vooruitsigte van Afrikaanse wetenskapsfiksie die toekoms in word bespreek, onder meer rakende die beskikbaarheid, die toeganklikheid van en belangstelling in die boeke, die herdrukke, die bande wat met Nederlandse kringe gesmee moet word. Ook of vertalings van Afrikaanse boeke in ander tale oorweeg moet word. Trope, die diversiteit, simboliek en van die clichés van die skrywers, asook die verwagtinge van die lesers, word vlugtig onder die loep geneem. Laastens word ook gekyk na die privaatuitgee van die manuskripte.<ref>[https://web.archive.org/web/20210426201818/http://praag.co.za/?p=47766 Suidpunt. 2021. Afrikaanse wetenskapsfiksie (onderhoud met Machiel Viljoen). PRAAG. 9 Januarie]</ref> '''2021''': Halfpad deur die jaar sluit die Afrifiksie-webwerf; die domeinnaam word te koop aangebied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210712151315/http://afrifiksie.com/ archive.org toon die webwerf wat te koop is]</ref> Maar, Afrifiksie.com word herleef onder die naam https://afrifiksie-nova.com/ . {{cquote| Ons webwerf (Afrifiksie) se naam was geregistreer by SiteGround en die werf self was bedryf deur Dreamhost. Met ander woorde, ons het twee afsonderlike rekeninge gehad vir fooie t.o.v. die webwerf. Toe die registrasie van ons naam verval, kon die kredietkaart nie verwerk word nie, want die nuwe kaart het ‘n nuwe sekuriteitskode gehad wat nie wou deurgaan nie. Weens 'n spelfout in ons e-pos-adres kon ons nie in ons eie rekening inkom om die besonderhede by te werk nie. Wat ‘n fiasko! Teen die tyd dat ons uiteindelik in ons rekening kon inkom, het SiteGround reeds ons naam op ‘n veiling laat verkoop – en ons kon niks verder doen om die situasie te red nie. Ons het gewonder of ons moet voortgaan met die werf, of dit maar as ‘n teken sien dat ons tyd gekom het om die hoofstuk af te sluit. Maar, uiteindelik het ons besluit dat daar eenvoudig net té veel materiaal en té veel geskiedenis was om sommer so maklik maar net op te gee. Einde ten laaste het ons besluit om maar noodgedwonge ‘n nuwe naam te registreer en ons inhoud na die nuwe naam oor te dra. Ons het besluit om ons verhouding met SiteGround te beëindig en beide ons naamregistrasie en die bedryf van ons webwerf na Dreamhost oor te skuif.}} '''2021''': Annerle Barnard verower die Goue prys vir ''Spel'' in die Sanlam-prys vir Jeuglektuur 2021.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510155318/https://www.nb.co.za/af/blog/d979433152664c7480043d3aaaf79951 NB Uitgewers. NB Uitgewers: Wenners van Sanlampryse vir Jeuglektuur 2021 bekend gemaak, 23 November 2021]</ref> '''2021''': [[Cecillia du Toit]] verower die derde plek, en ontvang R15 000 vir ''Sterstof'', in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510091051/https://www.rsgplus.org/student-se-universele-gesinsdrama-wen-skryfkompetisie/ RSG-Plus: Student se universele gesinsdrama wen skryfkompetisie]</ref> '''2023''': Ter viering van die eeuwording van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die 150ste herdenking van Langenhoven se geboortedag, en meer te wete die publikasiedatum ''Loeloeraai'' in die besonder, het LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds kontantpryse uitgeloof aan die moontlike kandidate wie se wetenskapsfiksiekortverhale op [[LitNet]] se webwerf vanaf 12 Augustus 2023 tot 31 Desember 2023 verskyn. Die pryse sluit in: 1ste plek - R 3&nbsp;000,00; 2de plek - R2&nbsp;000,00 en 3de plek - R1&nbsp;000,00.<ref>[https://www.litnet.co.za/litnet-en-die-langenhoven-gedenkfonds-soek-jou-wetenskapfiksieverhaal/?fbclid=IwAR1y9Y7IUkyD1vExc9F-7TAHv7dpLuGMXEHM65wuv-UFiSskOjD5g4MMOXg ''Litnet''. 2023. LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds soek jou wetenskapfiksieverhaal! 10 Augustus]</ref> == Volgens jaartal == === 1923 === * ''Loeloeraai'' – [[C.J. Langenhoven]]. === 1931 === * ''Seuns van die wolke'' – August van Oord. === 1954 === * "Ek het jou gemaak." In: ''21'' – [[Jan Rabie]]. (Reeds geskryf in Juniemaand 1954) === 1957 === * ''Swart Ster oor die Karoo'' – [[Jan Rabie]]. * ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' – [[Leon Rousseau]]. === 1959 === * ''Die Skarlaken Eskader'' – [[W.A. de Klerk]]. * ''Monsters van Venus'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Planeet van verskrikking'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Wagter in die ruimte'' - André Marais. === 1960 === * ''Die Geheimsinnige vlieënde piering'' – M. Steyn van Rooyen. * ''Voordat die son verduister'' – Nellis Fourie. * ''Jasper''-reeks, No. 5: ''Jasper en die ruimtemanne'' – [[C.F. Beyers-Boshoff]]. * ''Orde van Kreon'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Ridders van die ruimte'' – [[Tiaan Eybers]]. === 1961 === * ''Die groen planeet: 'n toekomsfantasie'' – [[Jan Rabie]]. === 1962 === * ''Die vlieënde piering'' - L. Terblanche (Pronkboeke) === 1964 === * ''Rowers van die ruimte-eeu'' – André van der Merwe. * ''Slawe van die Marsmanne'' – André van der Merwe. === 1966 === * ''Dood in die ruimte'' – Jeff Sutton. * ''Tydvlug 2200'' – Kobus Maritz. === 1969 === * ''Gevange op die metaalplaneet'' – Eben de Jager. === 1971 === * ''Ekliptika X'' – Pierre Conradie. * ''Die Hemelblom'' – Jan Rabie. (Is reeds as weeklikse radiovervolgverhaal in 1957 uitgesaai)<ref>Kannemeyer, J.C. 2004. ''Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyser''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 266</ref> === 1979 === * ''Atlantis'' – [[Helena Hugo]]. * ''Terra Piering 1'' – Juan Sadie. === 1980 === * ''Atlan, Prins van Atlantis'' – Jan Combrink. * ''Avontuur op Mars'' – Empie Maritz. * ''Galapolos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Sending Kosmos'' – I.D. Lamprecht. * ''Sending Reijger'' - Rocco van Schalkwyk. === 1981 === * ''Bestemming Xenos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Blou vier en groen vier'' – Ilse Steenberg. * ''Leon Hugo: Ruimteloods'' – Johan Kock. * ''Planeet Malustra'' – Juan Sadie. * ''Kaptein Kristen: Planeet 3'' – [[Wille Martin]]. === 1982 === * ''Kaptein Kristen: Atlantis'' – [[Wille Martin]]. * ''[[Ruimteskip Celeste]]''- Johan Bredell. * ''Leon Hugo: Ruimtevegter'' – Johan Kock. * ''Narcissus'' – [[Wille Martin]]. * Sias en Mias-reeks: ''Sias se ruimtetuig'' – [[Mikro]]. === 1983 === * ''Arendsvlug'' – Bertie Reynecke. * ''Die weerstandsbeweging van Ikaros, 2027'' - Rocco van Schalkwyk. * ''Onheil in die ruimte'' – Cobus van Wyk. === 1984 === * ''[[Die Oorlewendes]]'' – Johan Bredell. * ''Die vyf-millimeteravontuur'' – [[De Waal Venter]]. * ''[[Winter van die NOVA]]'' – Pets Marais. === 1985 === * ''Floris Sapiens: 'n fantasie'' – Chris Karsten. === 1986 === * ''Rikus en die ding met die Dukse'' – [[Frans Coetzee]]. === 1987 === * ''As die wit duiwe vlieg'' – Nanda Pauw. * ''Uit 'n ander wêreld'' – [[P.C. Haarhoff]]. (bundel van 12 kortverhale wat vanaf Augustus 1979 oorspronklik in ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn het). === 1988 === * ''Vyffff'' – [[De Waal Venter]]. * ''Die laaste profeet: 'n toekomsverhaal oor vryheid, vrede en liefde'' – Nanda Pauw. === 1989 === * ''Operasie Bom'' – Andries de Wit. * ''Dwergplaneet'' – Pieter Steen. * ''Wotan SQ7'' – Pieter Steen. === 1990 === * ''Snater'' – Brenda Schröder. * "[[Geslag (28.11.88)]]". In: ''Tydskrif vir Letterkunde'' 28(1):58-65. - [[De Waal Venter]]. === 1991 === * ''Bietjie-kier en die man in die Karoo'' – [[Marietjie de Jongh]]. (Onsigbare [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wese]] (en natuurmag) besoek heimlik die aarde) === 1992 === * ''Mieg se kort en lang middag'' – [[De Waal Venter]]. === 1993 === * ''Agon en die donker planeet'' – [[John Coetzee]]. * ''As ons die maan mis ry'' – Amelia Kellerman. * ''De Bruyn se brein'' – Braam van der Vyver. * ''Pegasus'' – [[Helena Hugo]]. === 1994 === * ''Rebel'' – [[Tertia Botha]]. * ''Swaartekrag een komma een'' – [[De Waal Venter]]. * "Yslik baie oeslak". In: ''Van die banke op die planke'' – [[De Waal Venter]]. (Kindertoneel) * ''Die weghollers van Teev'' – [[De Waal Venter]]. * ''Peet en die rekenaarridders'' – Carl Steyn. * "Moord" - [[Gert Basson]] (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). * "Die nabootser" - Gert Basson (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). === 1995 === * ''Windvlug'' – Empie Maritz. * ''Die onsterflikes'' – Jeanette Ferreira. === 1996 === * ''In die tyd van die Esob'' – Martie Preller. * ''Die gedoente op planeet Boris'' – [[John Coetzee]]. * ''Sending na Planeet 55-7: Die Artaarse koffiekrisis'' – Yvonne Botha. * ''Prinses in die ruimte'' – Ilse Steyn. === 1997 === * ''Geheime dossiere: Vreemde verskynsels'' – [[Michael Green]]. * ''Projek X: Kodenaam Centaurus'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde Werklikheid'' – Heila Fourie. === 1998 === * ''Geheime dossiere: Nagbewegings'' – Michael Green. * ''Projek X: Op eie risiko'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde visioene'' – Heila Fourie. * ''Die teken van Crux'' – [[Elsa Hamersma]]. * ''Liefde in die ruimte'' – [[Ilse Steyn]]. * ''Ouma Hester en die Intergalactic V-919 Supercomet'' – Janie Oosthuysen. === 1999 === * ''Kwet & Kwit se rare rit'' – [[Ellen Botha]]. * ''Geheime dossiere: Sieners'' – Michael Green. * ''[[Projek X: Vreemdelinge]]'' – Heila Fourie. === 2000 === * ''Brug na Eden'' – [[Charles F. Stofberg]]. === 2001 === * ''Monsterduiwe'' – Lien Roux-de Jager. (Herdruk verskyn in 2006 saam met die "Ruimte"-trilogie)<ref>[https://books.google.co.za/books?id=8jjhAAAAMAAJ&q=monsterduiwe&dq=monsterduiwe&hl=af&sa=X&ei=rxyhVdDJMo-w7AbGjbJg&ved=0CCwQ6AEwAg Kaapse bibliotekaris. 2006. Volume 50, bl. 23]</ref> * ''Die teken'' – Jonita Swart. === 2002 === * ''Een skoenlapper'' – Paul C. Venter. (SABC-dramareeks van 6 episodes, vanaf 4 Julie gebeeldsend).<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |title=''Die Burger''. 2002. SA mynhope word Antarktika. 21 Junie:5 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711175324/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |url-status=live }}</ref> === 2004 === * ''Die hart van Zeebak'' – Martie Preller. * Net aliens eet spinasie. In: ''Net aliens eet spinasie'' – Jaco Jacobs. * ''Alex en die geheime kristal'' – Hannchen Koornhof & Helen Schoeman. === 2005 === * ''Melkwegryke'' – Nicolaas van der Wath. === 2006 === * ''Die Doemprofeet'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Woestynvuur'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Ondulan'' – [[Gerrit van Dijk]].<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |title=''Die Burger''. 2006. Groot verbeelding vind ruimte vir storie op CD. 11 Julie:10 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711202044/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |url-status=live }}</ref> === 2007 === * ''Stad aan die einde van die wêreld'' – François Bloemhof. * ''Vin die Virusjagter'' – Jeanine Henning. === 2008 === * "[[Nagblom (kortverhaal)|Nagblom]]". In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike'' – [[Gert Basson|Gert Cornelius]]. * "Megamoeder" - Nell Breda (kortverhaal opgeneem in ''Bevange: Speur- en misdaadstories'', samesteller [[Gert Basson|Lindeque de Beer]]). === 2009 === * "Die aliens is hier". In: ''Middernagfees'' – Jaco Jacobs. * ''Virus'' – Jaco Jacobs. * ''Flipom'' – [[François Bloemhof]]. * "Die laaste opstel". In: ''Sweef'' – Martie Preller. * ''Lang Henning en die toekomsmense'' – Mary Sadler. === 2010 === * ''Nova: Die Begin'' – Fanie Viljoen. * ''VVV oor die Karoo – die ontvoering'' – Chris Moolman. === 2011 === * ''Arwantië 2953'' – Eben van Renen. * ''Doodskontrak'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee.<ref>{{Cite web |url=http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |title=Groep7Drukkers: Boeke en Goete: Doodskontrak deur Izak A. Coetzee |access-date= 7 Desember 2019 |archive-date= 7 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191207084416/http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |url-status=live }}</ref> * ''Nova:Vuurdoop'' – Fanie Viljoen. * ''Die Regulus-agenda, 2012'' – Chris Moolman (opvolg van ''VVV oor die Karoo – die ontvoering''). * ''Een en twintig Mei Twintig Elf'' / ''21 Mei 2011'' – Jan F. Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 24 November 2011). * ''Helkruin'' – [[Gert Basson|Hugo le Roux]]. * ''Die Verste Uur'' – [[Steve Hofmeyr]]. === 2012 === * ''Nova: Bloedbroers'' – Fanie Viljoen. * ''[[Een biljoen jaar NC]]'' – [[Charles F. Stofberg]]. * ''Poppekas'' – Deborah Steinmar. * ''Professor Fungus en die zombie-tamaties'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die ongelooflike miniatuur-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''[[T!Nax'u]]'' – Gerrit van Dijk. === 2013 === * ''Lakadiga – die geheim van die verlore stad'' – Troula Goosen. (Fiksieboek met kantnotas vir tweedetaalleerders van Afrikaans). * ''Marsnik III'' – Marinus Keet. * ''Meneer Monster'' – Jaco Jacobs (Illustreerder: Johann Strauss). * ''Nova: Sterreloper'' – Fanie Viljoen. * ''Professor Fungus en die mensvreter-piranhas'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die skrikwekkende Snotzilla'' – Jaco Jacobs. * ''Breking'' – Fanie Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 10 Oktober 2013). === 2014 === * ''Nova: Eindspel'' – Fanie Viljoen. * ''Sanri Steyn: Die aliens oorkant die straat'' – Theresa van Baalen (Illustreerder: Johann Strauss). * ''[[Deur na Nebula Nege]]'' – [[François Verster]]. * ''Emma en die geheime gang'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Professor Fungus en die dino-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die robotkrisis'' – Jaco Jacobs. * ''Kinders van As'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee. * ''Sonstorm'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 05 Junie 2014). * ''2092:God van klank'' – Wilken Calitz (RSG-radiodrama, uitgesaai 30 Oktober 2014). * ''Die Jagter Kronieke I: Die Halfbloed'' - Nico Smit. * ''Die Jagter Kronieke II: Koue Vuur'' - Nico Smit. * "[[Maslow (kortverhaal)|Maslow]]" - Susan Gaigher (as kortverhaal opgeneem in ''Nuwe Stories 3'', saamgestel deur Suzette Kotzé-Myburgh en Leti Kleyn) === 2015 === * ''Emma en die creepy komplot'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Die Kristalblou Engel'' – Philip Brand. * ''Professor Fungus en die jelliemonsters van Mars'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die BreinDrein-eksperiment'' - Jaco Jacobs. * ''Ricky Erasmus en die interdimensionele rolstoel'' – J.V. van Wyk. * ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok'' – Pieter Verwey. * ''Die roofdier'' - Louise Viljoen. * ''Engel van die nag'' - Eben van Renen. * ''[[Inversium]]'' - [[François Verster]]. * ''Die Jagter Kronieke III: Skemer Oorlog'' - Nico Smit. === 2016 === * ''Axion'' - Mike Leach. * ''Leo'' - Anna van der Walt. * ''Stellamarie'' - Anna van der Walt. * ''Professor Fungus en die diepsee-dilemma'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die vreeslik gevaarlike tuinkabouters'' - Jaco Jacobs. === 2017 === * ''Die maan val bewusteloos'' (kortfilm)<ref name="woordfees">{{Cite web |url=https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |title=Woordfeesprogram |access-date= 3 Mei 2019 |archive-date= 3 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503111051/https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Ek het jou gemaak'' (kortfilm, verwerking van Jan Rabie se kortverhaal)<ref name="woordfees"/> * ''Professor Fungus en die sneeumasjien'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die monsterformule'' - Jaco Jacobs. * ''Soos gister'' (kortfilm)<ref name="woordfees"/> === 2018 === * ''Die ongenooides'' (kortfilm) * ''Kop'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 17 Mei 2018)<ref>{{Cite web |url=http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |title=RSG: Futuristiese drama oor eerste kopoorplanting |access-date= 6 Januarie 2019 |archive-date= 3 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103184212/http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |url-status=dead }}</ref> * ''Kraak'' (||Hui !Gaeb Boek 1) – Rouxnette Meiring * ''Oorgang'' (kortfilm) * ''Snak'' (||Hui !Gaeb Boek 2) – Rouxnette Meiring * ''Stof'' – Alettie van den Heever<ref>[https://www.litnet.co.za/stof-deur-alettie-van-den-heever-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Stof-resensie (LitNet)]</ref> * ''Die Skoppensboer'' – Eben van Renen * ''Grilgrypers 3: Kamp vir monsters'' – De Wet Hugo === 2019 === * '' Die Selle'' – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 18 April 2019) <ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |title=RSG Potgooi: Die Selle |access-date=19 April 2019 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419110710/http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG Sanlam Radiodramawenners 2018]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |title=''RSG-Plus''. 2019. 'Die Selle' = heerlike klug met wetenskapfiksie-krulstertjie. 12 April. |access-date=23 April 2019 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423113106/https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |url-status=dead }}</ref> * ''Zenkion-Aarde-Komplot (Z-A-K): die blou planeet.'' – Theresa van Baalen. === 2020 === * ''Die nag ruik na spoed'' – Schalk Schoombie * ''Toekomsmens'' – Isa Konrad * ''Skepsel'' – [[Willem Anker]] * ''Boetie ontmoet 'n alien'' – Johann Smith (RSG-radiodrama, uitgesaai 26 November 2020) * ''Goue Koors'' – [[Charles J. Fourie]] (RSG-radiomiddagvervolgverhaal, uitgesaai 7 Desember 2020 - 1 Maart 2021) * ''Z-A-K: Die reis na Zenkion'' – Theresa van Baalen * ''Weerlose meganika'' – Anton Roodt<ref>[https://web.archive.org/web/20220510094756/https://www.litnet.co.za/weerlose-meganika-deur-anton-roodt-n-resensie/ Fürstenburg, C. 2020. Weerlose meganika deur Anton Roodt: ’n resensie. Litnet. 10 Desember.]</ref> === 2021 === * ''Z-A-K: Die avonture van Lionel Afrika'' – Theresa van Baalen * ''Donkerbloed'' – Elrien Scheepers * ''Spel'' – Annerle Barnard * ''Kring'' – Renier Houy * ''Onderstebodië'' – De Wet Hugo (Kortverhaal in ''Die skool vir rampspoedige talente ander gelukkige stories'' – Lapa) === 2022 === * ''Sterstof'' – [[Cecillia du Toit]] (RSG-radiodrama, uitgesaai 21 April 2022)<ref>[https://web.archive.org/web/20220428134952/https://www.rsgplus.org/luister-donderdagaand-na-spanningsvolle-futuristiese-drama-sterstof/ RSGPlus: Luister weer na spanningsvolle futuristiese drama ‘Sterstof’. 22 April 2022]</ref> * ''Uitverkies'' – Noreen Nolte === 2023 === * ''Die Man van Proxima'' – Ina Cantoni * ''Waar jakkalse huil'' – Elrien Scheepers === 2024 === * ''My nommer is 4271'' – Luandi Brand === 2025 === * ''[https://open.spotify.com/episode/1BxHVH7apzgxjobFmo98zB?si=xjWK3WXIQYeswHKb4o-URA Die Besoeker] – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 2 Oktober 2025)'' === Sine Anno === * ''[[Die Bruin Planeet]]'' – Kobus Smit. * ''Die Nata, Deel 1: Onskuld (Leviatan van die Ruimte)'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 2: Ontnugtering'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 3: Ontdekkingsreis'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 4: Almach & Antares'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 5: 786'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Interster'' – SAUK (TV-reeks). * ''Saad van onheil'' – G.J. Combrink * ''Vreemde vallei'' – Heila Fourie. == Bronne == * [http://afrifiksie-nova.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir tieners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811054111/http://afrifiksie.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ |date=11 Augustus 2015 }} * [http://afrifiksie-nova.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir volwassenes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811062048/http://afrifiksie.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ |date=11 Augustus 2015 }} *[http://afrifiksie-nova.com/in-afrikaans/boeke/tydlyn/ Afrifiksie-nova.com: Tydlyn] * [http://wc.slims.gov.za/desktop/desktopwc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=&robot=&deskservice=desktop&desktop=desktopwc&workstation=&extra= Wes-Kaapse Biblioteekkatalogus]. * Amazon.com * Radio Sonder Grense-potgooie: Radiodramas. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde|Wetenskapfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde|Wetenskapsfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Wetenskapsfiksieboeke]] pyb4lg28fanborktrg2nn85dpqmq69e 2908802 2908801 2026-06-02T10:39:33Z Oesjaar 7467 /* Oorsig */ Verbeter 2908802 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dieoorlewendestweededrukvoorblad.jpg|duimnael|Die Oorlewendes]] [[Lêer:Wintervandienovavoorblad.jpg|duimnael|Winter van die NOVA ]] [[Lêer:ProjekXVreemdelingevoorblad.jpg|duimnael|Projek X: Vreemdelinge]] [[Lêer:Een biljoen jaar NC.png|duimnael|Een biljoen jaar NC]] [[Lêer:T!Nax'u.png|duimnael|T!Nax'u]] [[Lêer:Deur na Nebula Nege.jpg|duimnael|Deur na Nebula Nege]] [[Lêer:Diebruinplaneet1.jpg|duimnael|Die Bruin Planeet]] Hierdie '''lys van Afrikaanse wetenskapsfiksie''' is chronologies sorteer en sluit slegs die oorspronklike werke in. Hierdie lys sluit ook, waar moontlik, radiodramas, kortverhale en TV-reekse in. == Oorsig == Reeds in '''1960''' skryf [[Jan Rabie]] die artikel "Toekomsfiksie en die letterkunde".<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-12.</ref> Rabie stel in hierdie artikel die wetenskapsfiksie-genre as wêreldletterkunde aan die leser bekend, hoewel hy ook drie Afrikaanse outeurs noem: hyself, [[Leon Rousseau]] en [[Tiaan Eybers]].<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-10.</ref> Rabie bespeur oor die algemeen 'n element van wêreldontvlugting, feëverhale,<ref>Kannemeyer, J. 2004. Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyse. Kaapstad: Tafelberg, p. 267</ref> herleefde legendes en mites<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):10.</ref>en “kommenterende gewete van die mensdom” <ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> in “toekomsfiksie”, wat hy spesifiek in een sin as sinoniem vir “Afrikaanse wetenskapsfiksie” of “ruimterillers” of “science fiction” uitstip.<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9.</ref> Rabie eien die potensiaal van 'n genre wat die vermoë het om kultuurskeppend te wees, maar gaan een stappie verder: wetenskapsfiksie kan die grens oorbrug tussen humanisme en die wetenskap, kuns en wetenskap, “tussen 'n roos en 'n atoom”.<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> Rabie <ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> sien hierdie genre teen die onsekere dampkring van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog. '''1976''': Een fokus wat Rabie sowel in sy artikel as in 'n toegestane onderhoud op [[Onrus]]<ref> Pieterse, L. 1976. 'n Kuiertjie by Jan Rabie op Onrus. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(2):5-6</ref> deel, is sy belangstelling in en bekommernis oor die toekoms van die mens en die Afrikaner, maar ook die uitreik van die mens na die buitenste ruimte. Twee vrae word beantwoord, waaronder: {{cquote| ''Jan, hoe skakel jou ruimteromans of toekomsfiksie nou by jou ander werk in? Is dit dan nie juis jy wat die genré (sic) in Afrikaans begin het nie?'' Ja! Die hele planeet behoort aan my! En nog 'n ding: Engels is die bril waarmee die gemiddelde Afrikaner na die wêreld kyk en ek het Engels omseil. Ek het Frans goed gaan leer, Grieks ook en Franse en Griekse romans vertaal ek hope van in Afrikaans. Die planeet behoort aan ons almal! Ek is nuuskierig, daarom het ek Europa toe gegaan, wat in China gebeur is ook my erfenis, maar ek is fanaties Afrikaans! Maar ek weet, as ek die hele planeet lief het, is ek verantwoordelik vir een stukkie daarvan. Ek kom weer op daai ding terug! }} en {{cquote| ''Dus is die tuin en duikery jou afleiding?'' Dit was bergklim ook, musiek ook, klassieke musiek, ruimtefiksie! Laasgenoemde miskien omdat ek so bekommerd is oor die Afrikaner se toekoms dat ek belangstel in die toekoms verder, in die ruimte, waarheen ons eendag sal uittrek! }} '''1983''': "Sciencefiction: problematiek en perspektief", deur C.E. Ungerer, is die eerste proefskrif omtrent die wetenskapsfiksie in die Afrikaanse taal.<ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter, De Waal. 2000. Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang? Literator 21(2): 28. ]</ref> Sy vra haar af:<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p. 203</ref> {{cquote| Wat is die situasie in Suid-Afrika? Sciencefiction in Afrikaans - en nou is SF van gehalte nie eens ter sprake nie - kan feitlik op die vingers van mens se twee hande getel word. ''Sekondêre literatuur - met ander woorde literatuur oor SF - bestaan, na my wete, glad nie in Afrikaans nie.'' }} In haar proefskrif kyk sy wel na wetenskapsfiksie-elemente in die oeuvre van [[Etienne Leroux]], [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], [[Breyten Breytenbach]], [[P.G. du Plessis]], [[Anna M. Louw]] en Jan Rabie. Laasgenoemde se ''Swart ster oor die Karoo'' (1957) en ''Die hemelblom'' (1971) word as "suiwer SF-verhale" beskou. Sy skryf voorts: "Dit is interessant dat die meeste SF in Afrikaans op die jeugdige leser toegespits is."<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p.224 </ref> ''Ekliptika X'' (Pierre Conradie, 1971), ''Die bruin planeet'' (Kobus Smit, s.j.) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg, 1981) kom almal onder die loep<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 224-227</ref> en elkeen word respektiewelik as ''space opera'', avontuurboek en fantasie ingedeel: ietwat teleurstellende pogings tot wetenskapsfiksie (omdat daar weinig sprake van komplekse organisasie met verskillende strata of betekenisvlakke is), hoewel die tekste almal aan SF-kriteria voldoen. Voorts word ''Loeloeraai'' ([[C.J. Langenhoven]], 1923) en "Fofelooi is Sjorsjor" (Pierre Haarhoff, Augustus 1980) uitvoerig bespreek. Na Ungerer se mening slaag ''Loeloeraai'' nie as wetenskapsfiksie nie, al is dit ook geslaagde fiksie, omrede die wetenskapfiktiewe struktuurelemente nie geloofwaardig is nie; die wetenskapfiktiewe gegewens word nie oortuigend gerasionaliseer nie, en sommige word eksplisiet verswyg.<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 260</ref> "Fofelooi is Sjorsjor" slaag wel, omdat die wetenskapfiktiewe ''novum'' (nuutjie, gegewe) oorheersend en logies verklaarbaar is, maar daar is ook ander simboliese (maatskaplike) eienskappe opgesluit, asook geen optimale ''Endzustand'' nie (daar is in die moderne epistemologie en filosofie van die wetenskap 'n visie van die wêreld met sy gebreke, maar geen optimale oplossing nie).<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 272-273</ref> Oor die Afrikaanse konteks skryf sy <ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 277-278</ref>: {{cquote| Die situasie van SF in Afrikaans is ietwat enigmaties. In Nederland het die belangstelling in SF ook relatief laat gekom, maar sedert die sestigerjare het dit toenemend gegroei. Die aantal SF-jeugboeke in Afrikaans is relatief baie. Navorsing dui aan dat dit gewild by skoolkinders is, maar vir die gesofistikeerde leser is SF-leesstof minimaal. Aan die ander kant is die moderne prosa en die sogenaamde absurde gegewe, nie vreemd in ons taal nie. In van hierdie prosa, is daar wel sciencefiction-elemente aanwesig, maar dit is nie so dominant dat die werke as SF gekategoriseer kan word nie. Die moderne prosa het ook relatief laat in Afrikaans gekom, maar soos aangetoon het SF parallel daarmee in ander Westerse lande ontwikkel. In Afrikaans is dit nie die geval nie. Redes hiervoor kan nie wetenskaplik verantwoord word nie, daar kan hoogstens gespekuleer word. Is dit miskien die feit dat die deursnee Afrikaner nog moet sukkel om die finansiële en kulturele agterstand in te haal en nog besig is om sy ''Umwelt'' uit te sorteer sonder om hom nog oor die sterre te bekommer? Maar hoekom dan die Nuwe Prosa en die implementering van die absurde? Of is dit maar net toevallig dat daar nog min betekenisvolle SF geskryf is, as mens in ag neem dat ons taal jonk is, die Afrikanernasie van die kleinste in die wêreld en die aantal skrywers relatief min is? Absolute antwoorde is daar nie. Die Afrikaanse tekste in die ondersoek is egter 'n manifestasie van die feit dat ons skrywers in ons taal oor die kompetensie beskik om SF van gehalte te lewer. }} '''1985''': Volgens Prophet<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5.</ref> word wetenskapsfiksie in jeugliteratuur deur literatore, onderwysers en andere as 'n genre van weinig literêre of skolastiese waarde beskou. Om hierdie rede word dit selde, indien ooit, op skole aangebied, "especially in South Afrika (sic) where the genre has yet to become respectable." Kinders glo daarom dat wetenskapsfiksie lektuur is wat geen meriete het of van belang is nie.<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 1.</ref> In Hoofstuk 6, ‘Children's SF in South Africa’<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 43-45</ref>, word gedeeltes uit Goldstuck se artikel, 'Low-flying sci-fi' (''Fontline'', Desember 1984), aangehaal: {{cquote| "In the vast symphony of classic works that science fiction has produced South African efforts rank as mere ditties" [...] "From C.J. Langenhoven's aliens-in-the-backyard to Claude Nune's time-travelling bushmen to Wessel Ebersohn's androids in the canefields, sf in this country has never aspired to the status of literature." }} Die Afrikaanse werke wat bespreek word, is die ''Fritz Deelman''-reeks (Leon Rousseau), die ''Leon Hugo''-reeks (Leon Kock), ''Sending Reyger'' (Rocco van Schalkwyk), die ''Atlantis''-reeks (Helene Hugo), ''Swart Ster oor die Wêreld'' (sic) en ''Hemelblom'' (sic) (Jan Rabie) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg). Met die uitsondering van ''Blou vier, groen vier'' ("one of the best Afrikaans children's science fiction works"), en die tienerpoging ''Sending Reyger'' wat verskoon word, word die meerderheid werke oor die algemeen van swak karaktertekening en "stock situations" beskuldig. In die samevatting staan:<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 49-50</ref> {{cquote| "South African children's sf, both in quality and application, lags far behind the rest of the literary world. Most of the sf produced so far has been in Afrikaans and is of extremely low literary merit. There are, however, a few encouraging signs that we too may eventually develop a strong sf literature for children - perhaps when it becomes more respectable in universities and schools." }} '''1988''': Volgens [[Elsabe Steenberg]]<ref>Steenberg, Elsabe. 1988. Primêre behoeftes van tieners waarin hul boeke voorsien. In: Cilliers, Isabel (red.). ''Op weg na begrip: Kinderliteratuur vir Suider-Afrika''. Kaapstad: Maskew Miller Longman. bl. 171-172</ref> kan Afrikaanse wetenskapsfiksie skaars as 'n volwaardige subgenre van jeugliteratuur beskou word, weens gebreke wat betref karakterisering en struktuur. Aan die positiewe kant beskik wetenskapsfiksie oor 'n intelligente opset, opwindende toekomsgerigtheid, en eis intellektuele samewerking van die leser: {{cquote| Daar is tieners wat dit eksklusief lees vir twee tot vyf jaar. In Afrikaans is daar nog min bevredigende wetenskapfiksie beskikbaar – Frans Coetzee se ''RIKUS''-reeks is byvoorbeeld eerder vir kinders geskik as vir tieners. Dat dit jeugdiges daarom laat Engels lees om hierdie behoefte te kan bevredig, het geen nadeel nie. }} Sy lig die volgende kenmerke van Afrikaanse jeugwetenskapfiksie uit: # Superwetenskap word dikwels met die fantasie en towery vermeng. # Vreemde kreature en veral masjiene speel 'n rol. # 'n Onbekende wêreld word betree. # Menslike problematiek, waarin die tiener ook na homself kan terugverwys, manifesteer: liefde teenoor haat, angs en krisis, oorwinning teenoor nederlaag. '''1988''': Inger Preis brei in die laaste hoofstuk van die verhandeling "Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal" meer uit oor die Afrikaanse wetenskapsfiksie.<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 121-156</ref> Die volgende opmerking word gemaak:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 134-135</ref> {{cquote| Daar is nog maar weinig Afrikaanse wetenskapfiksie geskryf en verreweg die meeste daarvan val onder avontuurverhale vir die jeug. Die wetenskaplike elemente in hierdie verhale dien slegs tot vermaak van jong lesers en die werke is van min literêre belang. Bydraes tot die jeugverhale kom van skrywers soos L. Rousseau, J. Kock, K. Smit, J. Bredell, J. Rabie, E. Maritz, I. Steenberg en P. Conradie. Daar is 'n paar betekenisvolle wetenskapfiksiewerke soos P.G. du Plessis se drama ''Plaston: DNS-kind'', en Anna M. Louw se se roman ''Die koms van die komeet'', maar die meeste relevante bydraes tot Afrikaanse wetenskapsfiksie kom uit die kortverhaalgenre. }} Op grond van Warrick, Greenberg en Olander se wetenskapsfiksie-elemente "grounded in scientific knowledge", "sense of noveltyd", "dislocation in space and time", "awareness of unity", "SF addresses itself to the mind", "a new awareness" en "moment of illumination", word 'n handjievol Afrikaanse wetenskapsfiksie/fantasie-kortverhaaltekste heerteen geweeg, waaronder "Ek het jou gemaak" deur Jan Rabie, "Die nuwe profeet" deur Breyten Breytenbach, "Fofelooi is Sjorsjor" deur Pierre Haarhoff, "Die man wat gewag het op die vuur" deur Eduard de Waal, "Kommune van die lyke" deur Alexis Retief, "End" deur Henk Wybenga, asook "Die besoekers van Epsilon Centauri" deur P.C. Haarhoff. Preis kom tot die gevolgtrekking:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 155-156</ref> {{cquote| Die vooroordeel teen Afrikaanse wetenskapfiksie sal opgehef word as die verhale volgens nuwe kriteria geëvalueer word. Die realiteite wat deur wetenskapfiksie ondersoek word, is nie uitsluitlik binne die gebied van die empiriese nie, maar ook binne die metafisiese en geestelike gebied. Etiese, geestelike en sielkundige aspekte wat aan universele vrae verbonde is, word in wetenskapfiksie teen die agtergrond van 'n kognitiewe novum ondersoek. Dit is die perfekte interaksie tussen verbeelding en [[kognisie]], wat volgens Scholes die perfekte fiksie skep: "In the perfect structural fabulation, idea and story are so wedded as to afford us simultaneously the greatest pleasures that fiction provides: sublimation and cognition." }} '''1988''' is sonder toeval ook die jaar waarin [[P.C. Haarhoff]] die [[Eugène Maraisprys]] verower vir sy bundel ''Uit 'n ander Wêreld'' (1987), op 24 Junie.<ref>''Tydskrif vir Letterkunde''. 1988. Literêr Aktueel: 'Prof. Elize Botha, by die oorhandiging van die Eugène Marais-prys vir 1987 aan P.C. Haarhoff, 24 Junie 1988' / 'Antwoord van Pierre Haarhoff'. XXVI, 3 Augustus: pp. 97-99.</ref> In die '''1990's''' verower drie wetenskapsfiksieboeke die Sanlamprys (kinder- en jeugboekkompetisie, waarvoor manuskripte ingeskryf word). Hieronder tel ''Rebel'' deur Tertia Botha (brons, 1994, tema: ligte inslag), ''In die tyd van die Esob'' deur Martie Preller (goud, 1996, tema: sport of buitelug), en ''Die teken van Crux'' deur Elsa Hamersma (goud, 1998, tema: millenniumwending).<ref>Van der Walt, T. 2005. Bekronings en toekennings vir Afrikaanse kinder- en jeugboeke. In: Wybenga, G. & Snyman, M. (reds.). ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom: ʼn gids tot die Afrikaanse kinder- en jeugboek''. Pretoria: Lapa. pp. 163-176.</ref> Teen '''1995''', met die verskyning van Jeanette Ferreira se wetenskapsfiksieroman, ''Die onsterflikes'', is bevind "In Afrikaans bestaan egter so te sê geen wetenskapsfiksie vir volwassenes nie." Van die redes wat aangevoer word is omdat daar nooit eintlik wetenskapsfiksie in Afrikaans geskryf is nie, lesers ook nie daarvoor gevra het nie, dat wetenskapsfiksie as "kinderlik" beskou is [en nie vir volwassenes bedoel is nie], dat die boekemark te klein is (dat daar net 'n publikasiekans sou wees as dit óf 'n boekklubboek óf ernstige literatuur is), dat die letterkundiges nie wetenskapsfiksie ernstig opneem nie (en dit vereenselwig met middelmoot- of lughaweliteratuur), al het talle ernstige skrywers se werk wetenskapsfiksie-elemente.<ref>Wasserman, H. 1995. Waar is ons skrywers van Wf? ''Die Burger'', 15 November: 2</ref> '''2000''': De Waal Venter vra hom in sy artikel, [https://literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang?], af waarom daar so min wetenskapsfiksie in Afrikaans is, vergeleke met die teelaarde van moderne wetenskapsfiksie in Amerika. Hy wonder of die Afrikaanse skrywers vrees dat hul werk as minderwaardig of minder belangrik beskou sal word sou hulle in hierdie genre skryf. Ook hier word Pierre Haarhoff se bundel ''Uit 'n ander wêreld'' uitgelig as "seker een van die sterkste kandidate van Afrikaanse volbloed-SF". Hy verwys ook na die titels wat in Carien Ungerer se proefskrif (1983) behandel word. Hy glo Afrikaanse letterkunde het wetenskapsfiksie nodig en sluit af met die woorde: {{cquote| Afrikaans, omdat dit Afrikaans is en geen ander taal nie, bied toegang tot nuuthede en insigte wat nog nie deur ander tale ontgin is nie. Afrikaanse skrywers is in hierdie opsig in 'n gelukkige situasie. Hulle staan voor 'n ''terra incognita'', 'n SF-Afrika wat wag om ontdek te word. }} '''2001''': In ''Brug na Eden'' (Charles F. Stofberg) se resensie, wys Philip John op die skraal tradisie Afrikaanse wetenskapfiksie, maar ook die uitbeelding van menseverhoudinge wat op die vlak bly van Ena Murray-verhale; meganies, eendimensioneel, en vry van eksistensiële en sielkundige verwikkeling, hoewel die volgehoue aksie asook die praktiese kant van die ruimtereise hiervoor vergoed. Ook hier word die boek "vir 'n paar dae se ontspanne vakansielees" aanbeveel, maar tog beskou as 'n welkome toevoeging.<ref>John, P. 2001. Afrikaanse wetenskapfiksie kry 'n 'Eden'. ''Beeld'', 26 November, p. 30</ref> '''2004''': Betsie van der Westhuizen skryf in ''Die Kerkblad:''<ref>Van der Westhuizen, B. 2004. Ons kinders en boeke... ''Die Kerkblad'', 107(3164):29-30.</ref> {{cquote| Ruimtefiksie en ander soorte wetenskapsfiksie kan as uitstekende basis vir tienerfilosofie funksioneer, mits die aksie en boeikrag in die verhaal groter gewig dra as die besinning. ’n Heel lesenswaardige ruimtefiksietitel is ''Die teken van Crux'' (Elsa Hamersma); Crux dui op die algemeen geldende betekenis van die Kruis. De Waal Venter se verhale, soos ''Die vyf-millimeteravontuur'', ''Vyffff'', ''Mieg se kort en lang middag'' en ''In die klein woud'' handel oor die plantkunde, fisika en ruimtefisika en is besonder ryk aan detail. Sy werk handel, op ’n dieper vlak beskou, onder andere oor ewigdurende beweging in die heelal, moontlikhede, ontdekking, selfontdekking en die mens se verantwoordelike ontwikkel van die wetenskap en tegnologie. }} '''2004''': 'n Vaktydskrifartikel, 'Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n opdatering', is deur Nieman en Hugo <ref> Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-14.</ref> geskryf ter aanvulling van De Villiers (1992) se navorsing<ref>De Villiers, C.M. 1992. Die uitbeelding van die vrou in ’n aantal bekroonde Afrikaanse jeugboeke. Ongepubliseerde M.Bibl.-verhandeling. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit.</ref> betreffende die uitbeelding van genderidentiteit in bekroonde Afrikaanse jeugboeke voor 1992 wat slegs die Scheeperspryswenners in aanmerking geneem het. Die artikel gaan van die standpunt uit dat die Suid-Afrikaanse (maar ook die internasionale) samelewing van so 'n aard verander het, dat die genderrol van die vrou ingrypend verander het. Daarvolgens word gekyk hoe die manlike en vroulike karakters in Afrikaanse bekroonde jeugboeke strook met die werklikheid ten opsigte van die "current changes since 1992"<ref>Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-2,5</ref>. In hierdie artikel word ook die drie bovermelde en bekroonde Sanlampryswenners van nader bekyk. '''2005''': Aan sekere universiteite is Afrikaanse wetenskapsfiksie ook as gemarginaliseerde literatuur doseer, byvoorbeeld aan tweedejaarstudente aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (die sillabus vanaf 2005 tot en met 2015), waar die kortverhale "Die Miljardplaatjies" en "Fofelooi is Sjorsjor" deur P.C. Haarhoff, asook die roman ''Loeloeraai'' deur C.J. Langenhoven, behandel is.<ref>Genre en Tema: AFK202U, later AFK2601. Die studiegids ter sprake is: Roos, H. 2005. "In die buitenste ruimtes." In: Beer, L. (red.). Genre en tema: Enigste studiegids vir AFK202U. Pretoria: UNISA, pp. 24-32.</ref> '''2005''': Martie Preller se ''Die hart van Zeebak'' (2004) word vir die M-Net-Via Afrika se MER-literêre prys vir jeuglektuur benoem.<ref>''Beeld''. 2005. Dié skrywers vir Via Afrikas benoem. 21 Mei. 5. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/05/21/B5/05/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref><ref>Erasmus, Elfra. 2005. Kortlys vir boekpryse. ''Beeld'', 10 Junie:4. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/06/10/KA/04/02.html)</ref><ref>Marais, Willem. 2005. Swaargewigte op belangrike literêre kortlys. ''Volksblad'', 21 Mei, 2005. ( http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/05/21/VB/10/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref> Vanaf '''2010''' (veral ná die verskyning van ''[[District 9]]'' in 2009, maar ook Amerikaanse rolprente wat munt probeer slaan het uit 'die einde van die wêreld' op 21 Desember 2012, en ander distopieë, asook Lauren Beukes se ''Zoo City'' (2010) wat oorsee gunstig ontvang is) blyk daar opnuut 'n belangstelling in die Afrikaanse wetenskapsfiksie in die akademiese en literêre kringe te wees. In hierdie dekade is die grootste strydrosse vir die Afrikaanse wetenskapsfiksie by name Afrifiksie en [[Thompson Boekdrukkery]]. Die stigting van Thompson Boekdrukkery neem 'n lang aanloop. In 2001, toe Gerhard Thompson op pad was na Engeland om daar skool te gee, kry hy 'n afskeidsgeskenk van sy broer; dit was wetenskapsfiksie - A4-velle wat met ringbinding gebind is. Met die verhuising na Taiwan in 2003 besluit Thompson om sy vrou se reisjoernale asook sy broer se boek te laat druk. Aanvanklik is hierdie drukkery maar klein. In 2007 begin Thompson, op voorstel van sy vrou, 'n jaarlikse Afrikaanse Wetenskapsfiksie- en Fantasie-kortverhaalkompetisie, in samewerking met die Orania Beweging, reël. In 2008 is die eerste vier inskrywings ontvang. Die doel van hierdie kompetisie was om 'n boek uit te gee met hierdie kortverhale, sodat die wins hieruit opnuut as prysgeld aangebied kon word. Baie Afrikaanssprekendes, so het Thompson gou bevind, weet nie wat Wetenskapsfiksie en Fantasie behels nie. In 2010 word die webtuiste Afrifiksie gestig waar inligting vryelik aan die publiek verskaf word. In '''2011''' kontak die skrywer, [[Eben van Renen]], vir Thompson, en so word Thompson Boekdrukkery se eerste boek, ''Arwantië 2953'', uitgegee. Die uitgewery kon Thompson slegs deeltyds behartig, omrede hy skoolgee. Thompson glo nie die (hoofstroom)uitgewers is soseer die remskoen wat Afrikaanse wetenskapsfiksie kniehalter nie, maar eerder die lesers wat nie genoegsame belangstelling toon nie of bloot oningelig is.<ref>''Die Kaapse bibliotekaris.'' 2013. 'n Nuwe son kom op in die Ooste: Thompson Drukkery vir Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie. Julie/Augustus, pp.28-30.</ref> By die 2014 Boekebeurs is die Thompsons (wat spesiaal uit Thailand ingevlieg het) se stalletjie goed ondersteun.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |title=Verster, F. 2014. Die nuwe Suid-Afrikaanse Boekebeurs: 'n nuwe blaadjie, of net 'n ander omslag? ''Die Kaapse bibliotekaris'', November/Desember, pp. 21-22./ |access-date=30 April 2019 |archive-date=16 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516003728/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |url-status=dead }}</ref> '''2010''': Erika Lemmer ondersoek in haar proefskrif [http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/3889/thesis_lemmer_e.pdf?sequence=1&isAllowed=y "Ingrid Winterbach, 'n derde kultuur en die Neo-Victoriaanse romantradisie (1984-2006)"] ook van die wetenskapsfiksie-elemente wat in Winterbach se werke as deel van die (Neo-)Victoriaanse stroming manifesteer. '''2011''': Steenkamp ondersoek die rol van identiteit en omgewingskwessies in Suid-Afrikaanse spekulatiewe fiksie ('n omvattende, dog vae begrip wat kan neig vanaf politieke toekomsromans en bespiegelende fiktiewe geskiedenisherskrywing tot stralerpak-wetenskapsfiksie) in haar proefskrif in die Anglistiek. Sy stel dit duidelik<ref>{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |title=Steenkamp, E. L. 2011. Identity, belonging and ecological crisis in South African speculative fiction. Unpublished D.Phil.-dissertation, Rhodes University, Grahamstown. p. 190 |access-date=30 April 2019 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111033503/https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |url-status=dead }}</ref> dat die bespreekte Afrikaanse werke beperk word tot die Engelse vertalings van die boeke van Karel Schoeman (''Promised Land'') en Eben Venter (''Trencherman''): {{cquote| However, it must be noted that there exists a rich tradition of science fiction and speculative fiction within Afrikaans literature, which regrettably falls outside of the scope of this study. Afrikaans speculative novels, such as Jan Rabie’s ''Die Groen Planeet'' (1961) and ''Swart Ster oor die Karoo'' (1957), C.J. Langenhoven’s Loeloeraai (1923), Karel Schoeman’s Afskeid en ''Vertrek'' (1990) and Koos Kombuis’s ''Hotel Atlantis'' (2003) may be of further interest to scholars working in the field of South African speculative fiction. }} '''2012''': LitNet bied vir die eerste maal 'n wetenskapsfiksiekortverhaalkompetisie vir leerlinge aan. Die beoordelaars was Koos Kombuis, Lauren Beukes, Fanie Viljoen en Elzette Steenkamp.<ref>[https://www.litnet.co.za/aandag-alle-leerders-wen-groot-pryse-met-jou-wetenskapfiksie-kortverhaal/ LitNet:Aandag alle leerders: Wen groot pryse met jou wetenskapfiksie-kortverhaal!]</ref> Sowel [https://www.litnet.co.za/tien-wenke-as-jy-wetenskapfiksie-wil-skryf/ Jaco Jacobs] as [https://www.litnet.co.za/wat-jy-moet-weet-van-wetenskapfiksie/ Fanie Viljoen] het 'n paar wenke gegee. Die top-tien-finaliste is aangewys: "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Marko Blignaut" deur Kabelo Mpurwana, "LILIT" deur Heinrich Niehaus, "Nagmerrie" deur Werno Katzke, "Kloon" deur Trudie Coetzee, "Kittel" deur Carli Blignaut, "Papie" deur Emlyn Allwright, "00:00" deur Lara du Preez en "Eksperiment AL1:ALONe" deur Stephan Bester.<ref>[https://www.litnet.co.za/wf-2012-top-tien-finaliste-aangewys/ LitNet:WF 2012: Top-tien-finaliste aangewys!]</ref> Stephan Bester behaal die derde plek met "Eksperiment AL1:ALONe"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-derde-prys-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisi/ LitNet: Ontmoet die derde-prys-wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, Emlyn Allwright is die naaswenner met "Papie"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-naaswenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ LitNet:Ontmoet die naaswenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, en die wenner is Trudie Coetzee met "Kloon"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ Ontmoet die wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref> '''2012''': Steenkamp voer 'n onderhoud met [[Eben van Renen]] en vra hom waarom hy die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhaal ''Arwantië 2953'' geskryf het.<ref>[https://www.litnet.co.za/lank-lewe-die-arwantyne-elzette-steenkamp-gesels-met-eben-van-renen-oor-afrikaanse-wf/ Steenkamp, E. 2012. Lank lewe die Arwantyne!: Elzette Steenkamp gesels met Eben van Renen oor Afrikaanse wetenskapfiksie. ''LitNet Akademies'', 29 September.]</ref> Sy antwoord is: {{cquote| Ek wou iets skep wat nie terugstaan vir Engelse sci-fi nie. Dit moes nie Oude-Doos-Afrikaanse-Wetenskapfiksie wees nie, maar ''District 9''-Skop-Jou-Gat-Wetenskapfiksie [...] En boonop moes dit nie soos ’n vertaalde boek lees nie, maar uniek Afrikaans wees, met verskeie kulturele verwysings. Die meeste Afrikaanse wetenskapfiksie boeke is óf oude doos óf in Brabbelmieks geskryf. Al twee tipes boeke is rede vir ’n goed-ontwikkelde minderwaardigheidskompleks onder jong Afrikaanse lesers. }} Volgens Van Renen word die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhale soos dié van Jan Rabie en Fritz Deelman nie gedeel nie, omdat "ons drome [...] geproduseer, gebottel en ingevoer [word] vanuit Kalifornië. Die jonger geslag vereenselwig wetenskapsfiksie met Engels, die uitgewers beskou Afrikaanse wetenskapfiksie as 'n "niewinsgewende nismark". Hy is daarvan oortuig dat selfs die ''Harry Potter''-manuskrip deur die grootste Afrikaanse uitgewerye afgekeur sou word (volgens hom het Afrikaanse fantasie nooit bestaan nie). Voorts sê hy: {{cquote| Afrikaanse mense moet die geleentheid hê om te droom in hulle eie taal, om hierdie wêreld heeltemal te ontvlug op die enorme vlerke van drake, of teen die spoed van lig. Ons kan nie die taal aan die lewe hou alleenlik met hoge Silberstein-drome nie. Ons kort ook skop-skiet-en-donder-die-robot/draak-drome. Wat sê dit vir ons as ons lesers net ’n Engelse toekoms kan voorsien? Ons is so trots op ons poësie en prosa (pyn, drama en lyding kan ons blykbaar maklik in Afrikaans verbeel), maar ons verloor duisende lesers elke jaar aan Engelse wetenskapfiksie en fantasie. Hoekom? Wel, Engelse sci-fi het Hollywood as bemarkingsagent! Afrikaanse wetenskapfiksie het ... ’n minderwaardigheidskompleks. Ons lesers kyk bedroef na die piepklein, verouderde Afrikaanse WF-boeke en stap dan oor na die Engelse rakke. (Terloops: Wat doen dít aan ’n mens se identiteit?) G’n wonder die meeste mense kan nie meer drie sinne in Afrikaans voltooi nie. Hulle loop deur die lewe met hul gekrenkte taal-ego’s soos wannab''english'' zombies. Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie is twee deure wat lesers kan lok en behou, sodat hulle later ook die res van ons taal se literatuurskatte kan ontgin. Ek wil selfs hoër as dit mik. Ek wil ''Engelse'' lesers oorbring na Afrikaans boeke toe. }} Sy raad aan voornemende jong skrywers is om vir hulself 'n weg oop te baan - neem aan kompetisies deel, publiseer sélf jou eie boek, en bou 'n ondersteuningsnetwerk op. Skryf egter omdat jy daarvoor lief is. '''2012''': Henriëtte Loubser kyk vlugtig in haar akademiese LitNet-artikel, <ref name="gert">[https://www.litnet.co.za/van-n-tegnologiese-moontlikheid-tot-n-ryke-leergeleentheid-die-opvoedkundige-waarde-van/ 'Van ’n tegnologiese moontlikheid tot ’n ryke leergeleentheid: die opvoedkundige waarde van wetenskapsfiksie']</ref>, die leergeleentheid wat wetenskapsfiksie (in Afrikaans) kan bied wat deur ouers en onderwysers ontgin kan word. Dit is baie gewilde leesstof onder sowel kinders as jongmense en wetenskapsfiksie kan benewens die ontwikkeling van geletterdheidsvaardighede, kritiese denkvaardighede, ook as ideale medium dien vir die ondersoek van wetenskaplike, ekologiese en sosiale kwessies, maar kan terselfdertyd ook die wetenskap interessant maak, veral in Suid-Afrika waar die prestasie in die Wiskunde en Wetenskap "veel te wense laat". Op heel optimistiese trant sê sy: {{cquote| In Afrikaans is daar verskeie voorbeelde van WF, waarvan die eerste waarskynlik CJ Langenhoven se Loeloeraai is (Wybenga en Snyman 2005:18). Later volg skrywers soos WA de Klerk, Helena Hugo, Leon Rousseau, Tertia Botha, John Coetzee, Elsa Hamersma, Chris Karsten, Empie Maritz, Martie Preller en Jan Rabie. Nuwer stemme is onder andere Francois Bloemhof, Jaco Jacobs, Fanie Viljoen en Elizabeth Wasserman, laasgenoemde met haar briljante ''Anna Atoom''-reeks. Ons eie taal bied dus ’n ryke bron waaruit ouers en onderwysers kan put.</br> [...]</br> WF is ’n instrument wat met ’n opvoedkundige doel aangewend kan word. Dit kan deelname, die kommunikering van idees, ’n genieting van die navorsingsproses, korrelering en aanwending van data, laterale-denke-vermoëns, kritiese ontleding en sosiale interaksie aanmoedig. Dit kan ook lei tot die ontwikkeling van ander lewensvaardighede, soos goeie begrip, leesvermoë en ’n gevorderde woordeskat.</br> Die impak van wetenskap op alle lewensterreine van die mens is onteenseglik. Om wetenskap verstaanbaar en genotvol te maak, moet dit relevant gemaak word. Wetenskap moet met ander woorde lewendig gemaak word. Dit is hier waar WF aangewend kan word in die ontvreemding van wetenskap en om ’n brug te bou na openbare bewustheid. WF kan wetenskap uit die laboratorium gaan haal en dit in kultuur inbring }} '''2013''': In 'n onderhoud word Charles F. Stofberg die kuns afgevra, maar ook sy verwagtinge van die Afrikaanse Wetenskapsfiksie in die toekoms.<ref>[https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cl_jan-feb_2014.pdf Verster, F. 2014. Charles F Stofberg: 'n argivaris as kampvegter vir Afrikaanse Wetenskapfiksie. ''Die Kaapse bibliotekaris'', Januarie/Februarie, 21-22]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{cquote| Sy raad aan aspirant-Afrikaanse WF-skrywers is om aan te hou lees, en aan te hou skryf in Afrikaans. Die taal is ongelooflik buigbaar – ook in die ruimte en die toekoms. Ons is in Afrikaans net so goed en oorspronklik as in enige ander taal. Afrikaans se reputasie en teenwoordigheid in die WF-industrie is nog beperk, maar hy dink die belangstelling is groot. ‘Dog dink ek sommige persone sal ‘onnodiglik’ in Engels gaan skryf as hulle kan - en dis jammer.’</br> Charles is onseker oor die toekoms van Afrikaanse WF – hy sê ‘n mens sien min resensies in die koerante hieroor terwyl die fokus op historiese romans en misdaadrillers is. Hy vermoed uitgewers is onwillig om WF te publiseer. ‘Maar waarom nie daaroor skryf nie – ás die boek goed is, sal dit uitgegee word.’ }} '''2013''': Barendse skryf in haar proefskrif, 'Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999', se inleiding <ref>{{Cite web |url=http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |title=Barendse, Joan-Mari. 2013. Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999. Ongepubliseerde DPhil-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch. p. 3 |access-date=30 April 2019 |archive-date= 5 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205022309/http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>: {{cquote| Wat wetenskapsfiksie in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde betref, is daar nie veel voorbeelde nie [...]. Van die eerste skrywers om wetenskapfiksie vir volwassenes te publiseer, is C.J. Langenhoven met ''Loeloeraai'' wat in 1923 verskyn [...]. Jan Rabie publiseer in 1957 ''Swart ster oor die Karoo'' en in 1961 ''Die groen planeet'', asook ''Die Hemelblom'' (1971)[...]. Verdere werke binne die genre van Afrikaanse wetenskapsfiksie is die kortverhaalbundel Uit 'n ander wêreld (1987) deur P.C. Haarhoff en ''Die onsterflikes'' (1995) deur Jeanette Ferreira [...]. 'n Meer onlangse toevoeging is ''Brug na Eden'' (2000) deur Charles F. Stofberg waarin daar 'n kolonie op Mars gestig is nadat die Aarde grotendeels vernietig is. Die tradisie van wetenskapfiksie kom sterker na vore in jeugliteratuur soos ''Seuns van die wolke'' (1932) deur August van Oordt, ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' (1957) en die res van die ''Fritz'' Deelman-reeks deur Leon Rousseau, ''Mieg se kort en lang middag'' (1992) en ''Swaartekrag een komma een'' deur De Waal Venter en ''Virus'' (2009) deur Jaco Jacobs [...]. Ten spyte van die skakel wat bestaan tussen utopiese literatuur en wetenskapsfiksie, word die Afrikaanse wetenskapsfiksie tekste nie in hierdie studie bespreek nie. Die rede hiervoor is dat wetenskapsfiksie in Afrikaans steeds skaars is en daar nie 'n merkwaardige toename in hierdie tydperk ná 1999 sprake is nie. }} '''2014''': In [[Koos Kombuis]] se ''Poolshoogte''-rubriek op LitNet verskyn die artikel getiteld [https://www.litnet.co.za/poolshoogte-is-daar-n-alien-op-jou-stoep/ “Is daar 'n alien op jou stoep?”]. In kontras met Barendse, maar eenparig met Steenkamp se siening, skryf hy: "As jy eers begin grawe, besef jy dat die lys gepubliseerde Afrikaanse SF-werke heeltemal te lank is om volledig in een rubriek op te noem." Kombuis bemerk dat die "nuwe SF-gier" in Suid-Afrika (wat sowel Afrikaans as Engelse werke insluit) meer as bloot die oplewing van 'n nuwe genre is – dit is trouens 'n herlewing "van 'n baie ou en inderdaad gevestigde genre". Hy spreek in die artikel ook sy misnoeë uit oor boekwinkels wat nog nie die heroplewing van die belangstelling in Afrikaanse wetenskapfiksie snap nie. Kombuis stel ook die vraag: "Is SF nie dalk bes moontlik die belangrikste genre van ons tyd nie?" Kombuis se artikel adem dieselfde gees as "Toekomsfiksie en die letterkunde" wat deur Jan Rabie geskryf is in 1960. Rabie bekyk die genre teen die onsekere agtergrond van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog, terwyl Kombuis let op die onsekerheid van die huidige sosio-politieke / ekonomiese klimaat van die eietydse Suid-Afrika. '''2015''': Die skrywer Pieter Verwey ondersoek in sy verhandeling, getiteld [https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/50826/Verwey_Steampunk_2015.pdf?sequence=1&isAllowed=y “[[Steampunk]] – ‘n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood van Wyk en die moordenaarsklok'”] "Steampunk" (of, soos hy voorstel, ''ketelkoolteerkultuur'')-elemente en -temas in sy eie boek ''Clint Eastwoord Van Wyk en die Moordenaarsklok'' wat in dieselfde jaar deur Tafelberg uitgegee word as jeugfiksie. Oor die reeds bestaande jeugwetenskapsfiksie in Afrikaans, en te midde van 32 jaar wat ondertussen verloop het, gee hy eenvoudig te kenne<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 23-24}</ref>: ''Daar word nie gepoog om 'n omvattende perspektief op Afrikaanse wetenskapsfiksie te gee nie. Sien C.E. Ungerer se proefskrif ''[...]'' hieroor.''</br> Verwey tipeer Afrikaanse wetenskapsfiksie as volg<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. p.92-93</ref>: ''... Afrikaanse wetenskapsfiksie ''[handel]'' byna uitsluitlik oor een van twee onderwerpe: όf die ruimte, όf die toekoms, en dit is hoofsaaklik op die jeugmark gerig''. Tog gee hy te kenne dat uitsonderings voorkom, maar dat Afrikaanse uitgewers, by name LAPA, Human & Rousseau, Tafelberg, Random House Struik, Jacana Media en Kwêla Books nie eers 'n kategorie vir wetenskapsfiksie het nie. Juis omdat die uitgewers "klaarblyklik min aandag aan wetenskapsfiksie as genre bestee, is dit nie moeilik om te glo dat daar tot vandag toe nog geen Afrikaanse wetenskapsfiksie-literatuur bestaan wat ''Steampunk'' in enige formaat verteenwoordig nie." '''2016''': [[Thompson Boekdrukkery]] sluit weens Thompson se sware werkslading, hoewel [[Afrifiksie]] bly voortbestaan. Die boeke wat by die uitgewery gepubliseer is, word voortaan gedruk en verkoop by die privaatuitgewer Groep7 Drukkers<ref>[https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie?p=1 Groep7 Drukkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430112956/https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie%3Fp%3D1 |date=30 April 2019 }}</ref>. '''2017''': Wetenskapsfiksie word al hoe meer gesog onder Afrikaanse uitgewers, al is daar nie baie van hierdie leesstof in Afrikaans nie, word in die Herfsuitgawe van ''Taalgenoot'' vermeld. Dit word toegeskryf aan die groeiende belangstelling onder jonger lesers, en die Afrikaanse leser wat van dieselfde verskeidenheid genres as die Engelse lesers bedien wil word. Die verbeelding word vrye teuels in (verskeie velde van die) wetenskap gegee en dié genre word nie vereenselwig met 'n "nasionale letterkunde" nie. Die genre kan ook oor ouderdoms- en geslagsgrense heen strek. Die temas behels onder meer die impak van die virtuele wêreld, simulasies, identiteit, ekologiese kwessies en sosiale spanning – dikwels aangebied as simptoom van groter magte in ’n komplekse samelewing; hoewel distopiese en post-apokaliptiese temas tans die meeste aangeroer word.<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/AfrikaanseSci-fi.pdf De Villiers, M. 2017. Om die toekoms oop te skryf. ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, pp. 19-21]</ref> '''2017''': In dieselfde uitgawe skryf [[Koos Kombuis]] in sy rubriek wetenskapsfiksie is belangrik; dit gaan nie alleen oor die vooruitskou nie, maar die meeste uitvindsels en verandering van die omgewing (sosiaal, ekologies, ekonomies) begin in die verbeelding en "verskuif van die vermaak- na die nuuskanale". Dieselfde reëls van goeie fiksie geld egter steeds: "Karakters moet geloofwaardig en driedimensioneel wees; optrede moet gemotiveerd wees; die tydsberekening en spanningslyn moet deurentyd boei."<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/KoosKombuis.pdf Kombuis, K. 2017. Ruimtefantasieë ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, p. 75]</ref> '''2018''': Ilse Salzwedel gesels met Machiel Viljoen, die webmeester van Afrifiksie.com op RSG se "Skrywers en boeke" (14 Februarie). Die luisteraarterugvoer wat Salzwedel gekry het, toon daar is heelwat wetenskapsfiksieaanhangers, maar daar is nie genoeg boeke in Afrikaans nie. Volgens Viljoen is die belangstelling onder die Afrikaanssprekendes veral in die jare geprikkel van die ruimtewedloop tussen die Westerse lande en die Sowjetunie; omrede Afrikaans by die ander Europese tale ingeskakel het (maar die sprekers ook polities Westers gesentreerd was), is daar oor en weer met belangstelling aan die fiksie gelees en het vertalings plaasgevind wat in hierdie vraag voldoen het. Na raming is daar ongeveer 120 oorspronklike werke in Afrikaans. Viljoen sê hy is deur Thompson destyds genader om 'n webwerf te stig wat kan help met die bevordering, bewusmaking, uitgee en verkoop van wetenskapsfiksieboeke. Toe Thompson Boekdrukkery gesluit het (om tegniese en finansiële redes), is daar wel besluit om die ywerige wetenskapfiksiegemeenskap wat ondertussen spontaan ontstaan het lewendig te hou. Nie alleen lesers doen mee nie, maar ook skrywers. Die gemeenskap poog om betrokkenheid te bevorder deur skryf- en skepkompetisies, maar ook die verskaffing van inligting.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG:Skrywers en boeke |access-date=30 April 2019 |archive-date=21 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821065847/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> '''2018''': Herman Cronjé word op 30 November as naaswenner bekroon in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie met sy manuskrip, ''Die selle''.<ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG: Joernalis wen radiodrama kompetisie].</ref> '''2020''': Op [[PRAAG]] verskyn 'n artikel wat uitvaar teen die utopiese Solarpunk as subgenre van wetenskapsfiksie en spekulatiewe fiksie: dit moet maar liefs uit die Afrikaanse boekewêreld bly. Die hoofrede wat aangevoer word is die materialistiese ingesteldheid van die politieke beweging wat uit hierdie genre tot stand gekom het en neerslag vind in die literatuur, d.w.s. dat gelyke mag, gelyke hulpbronne, antikapitalisme en teenwerking van die hiërargie onder die mensdom wat deur hernieubare energie daargestel sal word, noodwendig die menslike gees of sosiale struktuur positief sal beïnvloed. Die politieke beweging is daarby ook nie daadwerklik inklusief soos hy voorgee nie, dit stel onrealistiese verwagtinge daar wat reeds in die werklike lewe verkeerd bewys is (selfs op straatvlak in Suid-Afrika). Dit toon ook suiwer blinde optimisme wat hom hoofsaaklik op die estetika verlaat, met tydrowende gevolge wat strydig is met die [[modernisme]] en ekonomie, waarvan laasgenoemdes se hoofdoel dit is om die meeste met die minste geld en tyd te bereik. Dit politiek van 'solarpunk' is revolusionêr van aard, nie evolusionêr nie. Die uiteinde kweek 'n benepe parogiale ingesteldheid (wat nader lyk op 'n kommune uit 'n distopie). Te midde van die paradyslike mooi voorkoms, word die ontginning van grondstowwe elders steeds benodig om hernieubare energie op te wek, wat die omgewing steeds bly skaad (maar wel: uit die oog, uit die hart); ook dwelms, korrupsie en besoedeling op ander vlakke is nie noodwendig gevrywaar in hierdie utopie nie.<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=47244 |title=Suidpunt. 2020. Nee, Afrikaans het nie 'Solarpunk' nodig nie. PRAAG, 9 Mei. |access-date=18 Mei 2020 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521093517/http://praag.co.za/?p=47244 |url-status=dead }}</ref> '''2021''': [[PRAAG]] voer 'n onderhoud met die webmeester van ''Afrifiksie.com'', Machiel Viljoen. Die onderwerpe wat aangeroer word, sluit in die oprigting en doelstelling van ''Afrifiksie'', sowel as die paar tegniese aspekte rondom die voorwaardes van die skryfkompetisies. Die gesprek loop dan in die rigting wie verantwoordelik gehou moet word vir die stadige opgang van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die wenslikheid om filosofie in die skryfwerk te verweef. Die vooruitsigte van Afrikaanse wetenskapsfiksie die toekoms in word bespreek, onder meer rakende die beskikbaarheid, die toeganklikheid van en belangstelling in die boeke, die herdrukke, die bande wat met Nederlandse kringe gesmee moet word. Ook of vertalings van Afrikaanse boeke in ander tale oorweeg moet word. Trope, die diversiteit, simboliek en van die clichés van die skrywers, asook die verwagtinge van die lesers, word vlugtig onder die loep geneem. Laastens word ook gekyk na die privaatuitgee van die manuskripte.<ref>[https://web.archive.org/web/20210426201818/http://praag.co.za/?p=47766 Suidpunt. 2021. Afrikaanse wetenskapsfiksie (onderhoud met Machiel Viljoen). PRAAG. 9 Januarie]</ref> '''2021''': Halfpad deur die jaar sluit die Afrifiksie-webwerf; die domeinnaam word te koop aangebied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210712151315/http://afrifiksie.com/ archive.org toon die webwerf wat te koop is]</ref> Maar, Afrifiksie.com word herleef onder die naam https://afrifiksie-nova.com/ . {{cquote| Ons webwerf (Afrifiksie) se naam was geregistreer by SiteGround en die werf self was bedryf deur Dreamhost. Met ander woorde, ons het twee afsonderlike rekeninge gehad vir fooie t.o.v. die webwerf. Toe die registrasie van ons naam verval, kon die kredietkaart nie verwerk word nie, want die nuwe kaart het ‘n nuwe sekuriteitskode gehad wat nie wou deurgaan nie. Weens 'n spelfout in ons e-pos-adres kon ons nie in ons eie rekening inkom om die besonderhede by te werk nie. Wat ‘n fiasko! Teen die tyd dat ons uiteindelik in ons rekening kon inkom, het SiteGround reeds ons naam op ‘n veiling laat verkoop – en ons kon niks verder doen om die situasie te red nie. Ons het gewonder of ons moet voortgaan met die werf, of dit maar as ‘n teken sien dat ons tyd gekom het om die hoofstuk af te sluit. Maar, uiteindelik het ons besluit dat daar eenvoudig net té veel materiaal en té veel geskiedenis was om sommer so maklik maar net op te gee. Einde ten laaste het ons besluit om maar noodgedwonge ‘n nuwe naam te registreer en ons inhoud na die nuwe naam oor te dra. Ons het besluit om ons verhouding met SiteGround te beëindig en beide ons naamregistrasie en die bedryf van ons webwerf na Dreamhost oor te skuif.}} '''2021''': Annerle Barnard verower die Goue prys vir ''Spel'' in die Sanlam-prys vir Jeuglektuur 2021.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510155318/https://www.nb.co.za/af/blog/d979433152664c7480043d3aaaf79951 NB Uitgewers. NB Uitgewers: Wenners van Sanlampryse vir Jeuglektuur 2021 bekend gemaak, 23 November 2021]</ref> '''2021''': [[Cecillia du Toit]] verower die derde plek, en ontvang R15 000 vir ''Sterstof'', in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510091051/https://www.rsgplus.org/student-se-universele-gesinsdrama-wen-skryfkompetisie/ RSG-Plus: Student se universele gesinsdrama wen skryfkompetisie]</ref> '''2023''': Ter viering van die eeuwording van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die 150ste herdenking van Langenhoven se geboortedag, en meer te wete die publikasiedatum ''Loeloeraai'' in die besonder, het LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds kontantpryse uitgeloof aan die moontlike kandidate wie se wetenskapsfiksiekortverhale op [[LitNet]] se webwerf vanaf 12 Augustus 2023 tot 31 Desember 2023 verskyn. Die pryse sluit in: 1ste plek - R 3&nbsp;000,00; 2de plek - R2&nbsp;000,00 en 3de plek - R1&nbsp;000,00.<ref>[https://www.litnet.co.za/litnet-en-die-langenhoven-gedenkfonds-soek-jou-wetenskapfiksieverhaal/?fbclid=IwAR1y9Y7IUkyD1vExc9F-7TAHv7dpLuGMXEHM65wuv-UFiSskOjD5g4MMOXg ''Litnet''. 2023. LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds soek jou wetenskapfiksieverhaal! 10 Augustus]</ref> == Volgens jaartal == === 1923 === * ''Loeloeraai'' – [[C.J. Langenhoven]]. === 1931 === * ''Seuns van die wolke'' – August van Oord. === 1954 === * "Ek het jou gemaak." In: ''21'' – [[Jan Rabie]]. (Reeds geskryf in Juniemaand 1954) === 1957 === * ''Swart Ster oor die Karoo'' – [[Jan Rabie]]. * ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' – [[Leon Rousseau]]. === 1959 === * ''Die Skarlaken Eskader'' – [[W.A. de Klerk]]. * ''Monsters van Venus'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Planeet van verskrikking'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Wagter in die ruimte'' - André Marais. === 1960 === * ''Die Geheimsinnige vlieënde piering'' – M. Steyn van Rooyen. * ''Voordat die son verduister'' – Nellis Fourie. * ''Jasper''-reeks, No. 5: ''Jasper en die ruimtemanne'' – [[C.F. Beyers-Boshoff]]. * ''Orde van Kreon'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Ridders van die ruimte'' – [[Tiaan Eybers]]. === 1961 === * ''Die groen planeet: 'n toekomsfantasie'' – [[Jan Rabie]]. === 1962 === * ''Die vlieënde piering'' - L. Terblanche (Pronkboeke) === 1964 === * ''Rowers van die ruimte-eeu'' – André van der Merwe. * ''Slawe van die Marsmanne'' – André van der Merwe. === 1966 === * ''Dood in die ruimte'' – Jeff Sutton. * ''Tydvlug 2200'' – Kobus Maritz. === 1969 === * ''Gevange op die metaalplaneet'' – Eben de Jager. === 1971 === * ''Ekliptika X'' – Pierre Conradie. * ''Die Hemelblom'' – Jan Rabie. (Is reeds as weeklikse radiovervolgverhaal in 1957 uitgesaai)<ref>Kannemeyer, J.C. 2004. ''Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyser''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 266</ref> === 1979 === * ''Atlantis'' – [[Helena Hugo]]. * ''Terra Piering 1'' – Juan Sadie. === 1980 === * ''Atlan, Prins van Atlantis'' – Jan Combrink. * ''Avontuur op Mars'' – Empie Maritz. * ''Galapolos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Sending Kosmos'' – I.D. Lamprecht. * ''Sending Reijger'' - Rocco van Schalkwyk. === 1981 === * ''Bestemming Xenos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Blou vier en groen vier'' – Ilse Steenberg. * ''Leon Hugo: Ruimteloods'' – Johan Kock. * ''Planeet Malustra'' – Juan Sadie. * ''Kaptein Kristen: Planeet 3'' – [[Wille Martin]]. === 1982 === * ''Kaptein Kristen: Atlantis'' – [[Wille Martin]]. * ''[[Ruimteskip Celeste]]''- Johan Bredell. * ''Leon Hugo: Ruimtevegter'' – Johan Kock. * ''Narcissus'' – [[Wille Martin]]. * Sias en Mias-reeks: ''Sias se ruimtetuig'' – [[Mikro]]. === 1983 === * ''Arendsvlug'' – Bertie Reynecke. * ''Die weerstandsbeweging van Ikaros, 2027'' - Rocco van Schalkwyk. * ''Onheil in die ruimte'' – Cobus van Wyk. === 1984 === * ''[[Die Oorlewendes]]'' – Johan Bredell. * ''Die vyf-millimeteravontuur'' – [[De Waal Venter]]. * ''[[Winter van die NOVA]]'' – Pets Marais. === 1985 === * ''Floris Sapiens: 'n fantasie'' – Chris Karsten. === 1986 === * ''Rikus en die ding met die Dukse'' – [[Frans Coetzee]]. === 1987 === * ''As die wit duiwe vlieg'' – Nanda Pauw. * ''Uit 'n ander wêreld'' – [[P.C. Haarhoff]]. (bundel van 12 kortverhale wat vanaf Augustus 1979 oorspronklik in ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn het). === 1988 === * ''Vyffff'' – [[De Waal Venter]]. * ''Die laaste profeet: 'n toekomsverhaal oor vryheid, vrede en liefde'' – Nanda Pauw. === 1989 === * ''Operasie Bom'' – Andries de Wit. * ''Dwergplaneet'' – Pieter Steen. * ''Wotan SQ7'' – Pieter Steen. === 1990 === * ''Snater'' – Brenda Schröder. * "[[Geslag (28.11.88)]]". In: ''Tydskrif vir Letterkunde'' 28(1):58-65. - [[De Waal Venter]]. === 1991 === * ''Bietjie-kier en die man in die Karoo'' – [[Marietjie de Jongh]]. (Onsigbare [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wese]] (en natuurmag) besoek heimlik die aarde) === 1992 === * ''Mieg se kort en lang middag'' – [[De Waal Venter]]. === 1993 === * ''Agon en die donker planeet'' – [[John Coetzee]]. * ''As ons die maan mis ry'' – Amelia Kellerman. * ''De Bruyn se brein'' – Braam van der Vyver. * ''Pegasus'' – [[Helena Hugo]]. === 1994 === * ''Rebel'' – [[Tertia Botha]]. * ''Swaartekrag een komma een'' – [[De Waal Venter]]. * "Yslik baie oeslak". In: ''Van die banke op die planke'' – [[De Waal Venter]]. (Kindertoneel) * ''Die weghollers van Teev'' – [[De Waal Venter]]. * ''Peet en die rekenaarridders'' – Carl Steyn. * "Moord" - [[Gert Basson]] (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). * "Die nabootser" - Gert Basson (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). === 1995 === * ''Windvlug'' – Empie Maritz. * ''Die onsterflikes'' – Jeanette Ferreira. === 1996 === * ''In die tyd van die Esob'' – Martie Preller. * ''Die gedoente op planeet Boris'' – [[John Coetzee]]. * ''Sending na Planeet 55-7: Die Artaarse koffiekrisis'' – Yvonne Botha. * ''Prinses in die ruimte'' – Ilse Steyn. === 1997 === * ''Geheime dossiere: Vreemde verskynsels'' – [[Michael Green]]. * ''Projek X: Kodenaam Centaurus'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde Werklikheid'' – Heila Fourie. === 1998 === * ''Geheime dossiere: Nagbewegings'' – Michael Green. * ''Projek X: Op eie risiko'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde visioene'' – Heila Fourie. * ''Die teken van Crux'' – [[Elsa Hamersma]]. * ''Liefde in die ruimte'' – [[Ilse Steyn]]. * ''Ouma Hester en die Intergalactic V-919 Supercomet'' – Janie Oosthuysen. === 1999 === * ''Kwet & Kwit se rare rit'' – [[Ellen Botha]]. * ''Geheime dossiere: Sieners'' – Michael Green. * ''[[Projek X: Vreemdelinge]]'' – Heila Fourie. === 2000 === * ''Brug na Eden'' – [[Charles F. Stofberg]]. === 2001 === * ''Monsterduiwe'' – Lien Roux-de Jager. (Herdruk verskyn in 2006 saam met die "Ruimte"-trilogie)<ref>[https://books.google.co.za/books?id=8jjhAAAAMAAJ&q=monsterduiwe&dq=monsterduiwe&hl=af&sa=X&ei=rxyhVdDJMo-w7AbGjbJg&ved=0CCwQ6AEwAg Kaapse bibliotekaris. 2006. Volume 50, bl. 23]</ref> * ''Die teken'' – Jonita Swart. === 2002 === * ''Een skoenlapper'' – Paul C. Venter. (SABC-dramareeks van 6 episodes, vanaf 4 Julie gebeeldsend).<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |title=''Die Burger''. 2002. SA mynhope word Antarktika. 21 Junie:5 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711175324/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |url-status=live }}</ref> === 2004 === * ''Die hart van Zeebak'' – Martie Preller. * Net aliens eet spinasie. In: ''Net aliens eet spinasie'' – Jaco Jacobs. * ''Alex en die geheime kristal'' – Hannchen Koornhof & Helen Schoeman. === 2005 === * ''Melkwegryke'' – Nicolaas van der Wath. === 2006 === * ''Die Doemprofeet'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Woestynvuur'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Ondulan'' – [[Gerrit van Dijk]].<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |title=''Die Burger''. 2006. Groot verbeelding vind ruimte vir storie op CD. 11 Julie:10 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711202044/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |url-status=live }}</ref> === 2007 === * ''Stad aan die einde van die wêreld'' – François Bloemhof. * ''Vin die Virusjagter'' – Jeanine Henning. === 2008 === * "[[Nagblom (kortverhaal)|Nagblom]]". In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike'' – [[Gert Basson|Gert Cornelius]]. * "Megamoeder" - Nell Breda (kortverhaal opgeneem in ''Bevange: Speur- en misdaadstories'', samesteller [[Gert Basson|Lindeque de Beer]]). === 2009 === * "Die aliens is hier". In: ''Middernagfees'' – Jaco Jacobs. * ''Virus'' – Jaco Jacobs. * ''Flipom'' – [[François Bloemhof]]. * "Die laaste opstel". In: ''Sweef'' – Martie Preller. * ''Lang Henning en die toekomsmense'' – Mary Sadler. === 2010 === * ''Nova: Die Begin'' – Fanie Viljoen. * ''VVV oor die Karoo – die ontvoering'' – Chris Moolman. === 2011 === * ''Arwantië 2953'' – Eben van Renen. * ''Doodskontrak'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee.<ref>{{Cite web |url=http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |title=Groep7Drukkers: Boeke en Goete: Doodskontrak deur Izak A. Coetzee |access-date= 7 Desember 2019 |archive-date= 7 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191207084416/http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |url-status=live }}</ref> * ''Nova:Vuurdoop'' – Fanie Viljoen. * ''Die Regulus-agenda, 2012'' – Chris Moolman (opvolg van ''VVV oor die Karoo – die ontvoering''). * ''Een en twintig Mei Twintig Elf'' / ''21 Mei 2011'' – Jan F. Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 24 November 2011). * ''Helkruin'' – [[Gert Basson|Hugo le Roux]]. * ''Die Verste Uur'' – [[Steve Hofmeyr]]. === 2012 === * ''Nova: Bloedbroers'' – Fanie Viljoen. * ''[[Een biljoen jaar NC]]'' – [[Charles F. Stofberg]]. * ''Poppekas'' – Deborah Steinmar. * ''Professor Fungus en die zombie-tamaties'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die ongelooflike miniatuur-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''[[T!Nax'u]]'' – Gerrit van Dijk. === 2013 === * ''Lakadiga – die geheim van die verlore stad'' – Troula Goosen. (Fiksieboek met kantnotas vir tweedetaalleerders van Afrikaans). * ''Marsnik III'' – Marinus Keet. * ''Meneer Monster'' – Jaco Jacobs (Illustreerder: Johann Strauss). * ''Nova: Sterreloper'' – Fanie Viljoen. * ''Professor Fungus en die mensvreter-piranhas'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die skrikwekkende Snotzilla'' – Jaco Jacobs. * ''Breking'' – Fanie Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 10 Oktober 2013). === 2014 === * ''Nova: Eindspel'' – Fanie Viljoen. * ''Sanri Steyn: Die aliens oorkant die straat'' – Theresa van Baalen (Illustreerder: Johann Strauss). * ''[[Deur na Nebula Nege]]'' – [[François Verster]]. * ''Emma en die geheime gang'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Professor Fungus en die dino-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die robotkrisis'' – Jaco Jacobs. * ''Kinders van As'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee. * ''Sonstorm'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 05 Junie 2014). * ''2092:God van klank'' – Wilken Calitz (RSG-radiodrama, uitgesaai 30 Oktober 2014). * ''Die Jagter Kronieke I: Die Halfbloed'' - Nico Smit. * ''Die Jagter Kronieke II: Koue Vuur'' - Nico Smit. * "[[Maslow (kortverhaal)|Maslow]]" - Susan Gaigher (as kortverhaal opgeneem in ''Nuwe Stories 3'', saamgestel deur Suzette Kotzé-Myburgh en Leti Kleyn) === 2015 === * ''Emma en die creepy komplot'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Die Kristalblou Engel'' – Philip Brand. * ''Professor Fungus en die jelliemonsters van Mars'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die BreinDrein-eksperiment'' - Jaco Jacobs. * ''Ricky Erasmus en die interdimensionele rolstoel'' – J.V. van Wyk. * ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok'' – Pieter Verwey. * ''Die roofdier'' - Louise Viljoen. * ''Engel van die nag'' - Eben van Renen. * ''[[Inversium]]'' - [[François Verster]]. * ''Die Jagter Kronieke III: Skemer Oorlog'' - Nico Smit. === 2016 === * ''Axion'' - Mike Leach. * ''Leo'' - Anna van der Walt. * ''Stellamarie'' - Anna van der Walt. * ''Professor Fungus en die diepsee-dilemma'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die vreeslik gevaarlike tuinkabouters'' - Jaco Jacobs. === 2017 === * ''Die maan val bewusteloos'' (kortfilm)<ref name="woordfees">{{Cite web |url=https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |title=Woordfeesprogram |access-date= 3 Mei 2019 |archive-date= 3 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503111051/https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Ek het jou gemaak'' (kortfilm, verwerking van Jan Rabie se kortverhaal)<ref name="woordfees"/> * ''Professor Fungus en die sneeumasjien'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die monsterformule'' - Jaco Jacobs. * ''Soos gister'' (kortfilm)<ref name="woordfees"/> === 2018 === * ''Die ongenooides'' (kortfilm) * ''Kop'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 17 Mei 2018)<ref>{{Cite web |url=http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |title=RSG: Futuristiese drama oor eerste kopoorplanting |access-date= 6 Januarie 2019 |archive-date= 3 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103184212/http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |url-status=dead }}</ref> * ''Kraak'' (||Hui !Gaeb Boek 1) – Rouxnette Meiring * ''Oorgang'' (kortfilm) * ''Snak'' (||Hui !Gaeb Boek 2) – Rouxnette Meiring * ''Stof'' – Alettie van den Heever<ref>[https://www.litnet.co.za/stof-deur-alettie-van-den-heever-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Stof-resensie (LitNet)]</ref> * ''Die Skoppensboer'' – Eben van Renen * ''Grilgrypers 3: Kamp vir monsters'' – De Wet Hugo === 2019 === * '' Die Selle'' – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 18 April 2019) <ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |title=RSG Potgooi: Die Selle |access-date=19 April 2019 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419110710/http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG Sanlam Radiodramawenners 2018]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |title=''RSG-Plus''. 2019. 'Die Selle' = heerlike klug met wetenskapfiksie-krulstertjie. 12 April. |access-date=23 April 2019 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423113106/https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |url-status=dead }}</ref> * ''Zenkion-Aarde-Komplot (Z-A-K): die blou planeet.'' – Theresa van Baalen. === 2020 === * ''Die nag ruik na spoed'' – Schalk Schoombie * ''Toekomsmens'' – Isa Konrad * ''Skepsel'' – [[Willem Anker]] * ''Boetie ontmoet 'n alien'' – Johann Smith (RSG-radiodrama, uitgesaai 26 November 2020) * ''Goue Koors'' – [[Charles J. Fourie]] (RSG-radiomiddagvervolgverhaal, uitgesaai 7 Desember 2020 - 1 Maart 2021) * ''Z-A-K: Die reis na Zenkion'' – Theresa van Baalen * ''Weerlose meganika'' – Anton Roodt<ref>[https://web.archive.org/web/20220510094756/https://www.litnet.co.za/weerlose-meganika-deur-anton-roodt-n-resensie/ Fürstenburg, C. 2020. Weerlose meganika deur Anton Roodt: ’n resensie. Litnet. 10 Desember.]</ref> === 2021 === * ''Z-A-K: Die avonture van Lionel Afrika'' – Theresa van Baalen * ''Donkerbloed'' – Elrien Scheepers * ''Spel'' – Annerle Barnard * ''Kring'' – Renier Houy * ''Onderstebodië'' – De Wet Hugo (Kortverhaal in ''Die skool vir rampspoedige talente ander gelukkige stories'' – Lapa) === 2022 === * ''Sterstof'' – [[Cecillia du Toit]] (RSG-radiodrama, uitgesaai 21 April 2022)<ref>[https://web.archive.org/web/20220428134952/https://www.rsgplus.org/luister-donderdagaand-na-spanningsvolle-futuristiese-drama-sterstof/ RSGPlus: Luister weer na spanningsvolle futuristiese drama ‘Sterstof’. 22 April 2022]</ref> * ''Uitverkies'' – Noreen Nolte === 2023 === * ''Die Man van Proxima'' – Ina Cantoni * ''Waar jakkalse huil'' – Elrien Scheepers === 2024 === * ''My nommer is 4271'' – Luandi Brand === 2025 === * ''[https://open.spotify.com/episode/1BxHVH7apzgxjobFmo98zB?si=xjWK3WXIQYeswHKb4o-URA Die Besoeker] – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 2 Oktober 2025)'' === Sine Anno === * ''[[Die Bruin Planeet]]'' – Kobus Smit. * ''Die Nata, Deel 1: Onskuld (Leviatan van die Ruimte)'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 2: Ontnugtering'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 3: Ontdekkingsreis'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 4: Almach & Antares'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 5: 786'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Interster'' – SAUK (TV-reeks). * ''Saad van onheil'' – G.J. Combrink * ''Vreemde vallei'' – Heila Fourie. == Bronne == * [http://afrifiksie-nova.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir tieners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811054111/http://afrifiksie.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ |date=11 Augustus 2015 }} * [http://afrifiksie-nova.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir volwassenes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811062048/http://afrifiksie.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ |date=11 Augustus 2015 }} *[http://afrifiksie-nova.com/in-afrikaans/boeke/tydlyn/ Afrifiksie-nova.com: Tydlyn] * [http://wc.slims.gov.za/desktop/desktopwc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=&robot=&deskservice=desktop&desktop=desktopwc&workstation=&extra= Wes-Kaapse Biblioteekkatalogus]. * Amazon.com * Radio Sonder Grense-potgooie: Radiodramas. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde|Wetenskapfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde|Wetenskapsfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Wetenskapsfiksieboeke]] h679xkfptc5n2nxuib36rrw2eq4p7vt 0 101272 2908628 2660043 2026-06-02T01:08:04Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Atom.svg" met "Helium_atom_(not_to_scale).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Naming according meaning. 2908628 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Helium atom (not to scale).svg|duimnael|regs|200px|'n Vereenvoudigde voorstelling van 'n [[helium]][[atoom]] met 'n benaderde berekende deursnit van 62 pikometer<ref name="WebElementsSize">{{cite web | url = http://www.webelements.com/periodicity/atomic_radius | title = Atomic radius | work = WebElements: the periodic table on the web}}</ref>]] 'n '''Pikometer''' (simbool: '''pm''') is 'n lengtemaat wat van die [[SI-basiseenheid]] vir [[lengte]], die [[meter]], afgelei is en is 'n triljoenste van 'n meter (0,000000000001 m). Dit word uitgedruk as 1x10^-12&nbsp;m. Die pikometer is een duisend [[femtometer]]s, een duisendste van 'n [[nanometer]], een miljoenste van 'n [[mikrometer]] (ook bekend as 'n mikron), een miljardste van 'n [[millimeter]], en een biljoenste van 'n meter.<ref>{{cite book | title = Dictionary of Distances | first1 = Elena | last1 = Deza | author1-link=Elena Deza |first2= Michel Marie | last2 = Deza | author2-link = Michel Deza | publisher = Elsevier | year = 2006 | isbn = 0-444-52087-2 | url = https://books.google.com/books?id=I-PQH8gcOjUC&q=stigma+bicron&pg=PA347 }}</ref> Die simbool μμ is op 'n stadium daarvoor gebruik.<ref name="micromicro">{{cite web | url = https://www.ibiblio.org/units/ | title = How Many? A Dictionary of Units of Measurement | first = Russ | last = Rowlett | year = 2018 }}</ref> Dit is ook een honderdste van 'n [[Ångström (eenheid)|Ångström]], 'n internasionaal bekende (maar nie-SI) eenheid van lengte. ==Gebruik== Die pikometer se lengte is van sodanige klein grootte-orde dat die toepassing daarvan byna volkome beperk is tot [[deeltjiefisika]], [[kwantumfisika]], [[chemie]] en [[akoestiek]]. [[Atoom|Atome]] is tussen 62 en 520&nbsp;pm in deursnee, en die tipiese [[Bindingslengte|lengte]] van 'n koolstof-koolstof [[Kovalente binding|enkelbinding]] is 154&nbsp;pm. Kleiner eenhede is beskikbaar of selfs kleiner deeltjies te beskryf (waarvan sommige die komponente van atome is), soos [[hadron]]e en die boonste grootte-limiete vir [[fermion]]e. Die [[Ruimtelaserinterferometer]]- oftewel LISA-probe, met die doelwit om [[gravitasiegolwe]] waar te neem, word vir lansering in 2034 beoog. Dit sal relatiewe verplasings met 'n resolusie van 20 pikometer oor 'n afstand van 2,5 gigameter waarneem, wat op 'n ontledingsensitiwiteit van beter as 1 deel in 10²⁰ neerkom. == SI-veelvoude == {| class="wikitable" ! Veelvoud ! Naam ! Simbool ! Veelvoud ! Naam ! Simbool |- |10⁰ | [[meter]] |m |&nbsp; |&nbsp; |&nbsp; |- |10³ | [[kilometer]] |km |10^–3 | [[millimeter]] | mm |- |10⁶ | megameter |Mm |10^–6 | [[mikrometer]] | µm |- |10⁹ | gigameter |Gm |10^–9 | [[nanometer]] |nm |- |10¹² | terameter |Tm |10^–12 | '''pikometer''' |pm |- |10¹⁵ | petameter |Pm |10^–15 | [[femtometer]] |fm |- |10¹⁸ | eksameter |Em |10^–18 | attometer |am |- |10²¹ | zettameter | Zm |10^–21 | zeptometer | zm |- |10²⁴ | jottameter |Ym |10^–24 | joktometer | ym |- |} Daar is eenhede wat tot die metriese stelsel behoort het, maar wat nie meer in die S.I.-stelsel erken word nie, soos: {| class="wikitable" ! Veelvoud ! Naam ! Simbool ! Veelvoud ! Naam ! Simbool |- |10¹ | dekameter |dam |10^–1 | desimeter |dm |- |10² | hektometer | hm |10^–2 | [[sentimeter]] | cm |- | | | |10^–10 | [[Ångström (eenheid)|Ângström]] | Â |} ==Verwysings== {{verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lengtemate]] [[Kategorie:SI-eenhede]] 07f90zo1mzjref1eyxo6bh6xsx63gla 0 110023 2908606 2700910 2026-06-01T20:22:35Z Jcb 223 2908606 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Eerw JC Pauw.jpg|duimnael|190px|regs|Eerw. J.C. Pauw, sendingleraar en -dosent.]] Eerw. '''Jacobus Cornelis Pauw''' ([[Leiden]], [[Nederland]], [[13 Desember]] [[1837]] – [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], [[Kaapland]], [[Suid-Afrika]], [[13 Junie]] [[1918]]) was 'n sendeling, medestigter van en leier in die NG Sendingkerk en jare lange dosent aan die [[Sendinginstituut]]. Eerw. Pauw se lewe het in die stad [[Leiden]] in [[Nederland]] begin en tot op die dag 80 jaar en ses maande later in Suid-Afrika geëindig. Die Suid-Afrikaanse deel van sy ryk en nuttige lewe het in 1861 begin sodat dit uit 57 werkjare bestaan het. Nooit in al dié jare kon hy ooit weer sy geboorteland besoek nie. In Suid-Afrika het hy hom volkome tuisgemaak. As leraar, prediker en organiseerder plaas hy met welslae al drie gemeentes waar hy gestaan het, op vaste grondslag en bou hulle op stoflike, maar veral geestelike gebied op. Hy was 'n gebore dosent. Naas sy gemeentelike pligte op Wellington was hy ook 34 jaar lank as dosent aan die [[Sendinginstituut]] vir die opleiding van sendingleraars van die NG Kerk op Wellington werksaam (1879–1913). Hier het hy die diepste spore nagelaat en heilsame invloed as praktiese sendeling uitgeoefen op die 164 sendelinge (die eerstes van die NG Kerk) wat hy in hierdie periode help vorm het. Tussen 1891 en 1908 is eerw. Pauw vier keer tot moderator van die Sendingkerk se Sinode gekies. Hy het die vergaderings op waardige en bekwame wyse gelei. Hy het vir die Sendingkerk geleef en gebid. Met reg kan hy as vader van die Kaapse Sendingkerk geroem word. Ook van die gesamentlike konferensie van sendelinge in die Kaapland was hy 'n tyd lank die vertroude leier. Eindelik, ná 'n onvermoeide arbeid van 48 jaar, was die grysaard, weens hoë ouderdom en toenemende swakheid, genoodsaak om sy bediening neer te lê. Die Kerk, waarvan hy een van die waardigste dienaars was, het hom 'n welverdiende pensioen toegeken. Vir nog drie jaar na sy emeritaat het hy sy werk as dosent aan die Sendinginstituut by Wellington voortgesit. Vir vier-en-dertig jaar was hy werksaam in daardie bekende opleidingskool, en die sukses van die inrigting was grootliks aan hom e danke. Op 13 Junie 1918 is eerw. Pauw sy ewige rus ingegaan. Eerw. Pauw was drie keer getroud: sy eerste vrou, Cornelia Johanna Linschooten, was Hollands van geboorte en het hom agttien maande na sy aankoms op [[Zoar, Wes-Kaap|Zoar]] ontval (1 September 1862). Daarna trou hy op 29 Oktober 1864 weer met 'n Hollandse dame, Anna Margareta Kirchner (1840–1896), wat reeds enige tyd in Suid-Afrika woonagtig was, die moeder van sy 12 kinders. Hy trou in 1898 met [[Anna Pauw|Anna Rath]], dogter van die [[Rynse sendeling]] eerw. [[Johannes Rath]]. == Herkoms == Eerw. Pauw was die oudste seun van 'n gesin van vier kinders van Jacobus Cornelis Pauw (gebore 1800), 'n messelaar, en sy vrou, Margaretha Johanna Holtz, gebore in Leiden in 1804, ’n afstammeling van Protestantse vlugtelinge uit [[Boheme]]. Albei was lidmate van die Christelijke (Afgescheidene) Gereformeerde Kerk in Nederland, wat ná veel stryd van die Hervormde Kerk van Nederland afgeskei het. J.C. Pauw die ouere was 'n aansienlike burger van die stad en kerkman wat as diaken en later as ouderling gedien het. In sy ouerhuis is die saad van streng Puriteinse invloed en egte Gereformeerde vroomheid vroeg in eerw. Pauw se hart gesaai. Van sy vader het hy 'n onbuigsame, eerlike karaktervastheid met 'n standvastige en oortuigende godsdienssin gepaard met 'n verbasende werkkrag geërf, en van sy moeder innige vroomheid, beslistheid en opgeruimdheid. Van albei het die toekomstige sendingleier die beginsels van Bybelkennis en godsdiensleer ontvang. == Kinderjare == Aangesien sy ouers uit godsdienstige oorwegings hom nie teen [[pokke]] laat inent het nie, kon hy nie tot 'n skool toegelaat word nie. (Volgens ’n ander bron het hy as knaap en jongeling sy onderwys in die publieke skool in Leiden ontvang.) Van sy sesde tot sy tiende jaar is hy dus tuis deur sy moeder onderrig. Aangesien hy 'n aanleg vir die tekenkuns gehad het, was dit sy ambisie om argitek te word en so besoek hy as seun 'n ambagskool, maar hy wou net ’n ambag leer as hy daardeur iets blywends tot stand kon bring. Die gedagte dat hy iets moes maak wat binne afsienbare tyd sou verslyt of vergaan, was vir hom ondraaglik. Geen wonder nie dat sy eerste verdienste van ses pennies in die week by 'n steenhouer was wat met graniet gewerk het! Maar sy swak oë het hom belet om lank in hierdie spannende werk te bly. Daarna het hy 'n tyd lank die timmermansambag gevolg, en ook die krulle van die skaafbank by bakkers verkoop. Hy was in hierdie dae goed op pad om argitek te word. Daar was destyds egter nog by die jonge Pauw selfs 'n afkeer van vroomheid en vromes. En tog het die invloed van sy diep godsdienstige ouers en hul strenge leefwyse hom bygebly. Toe hy op 17-jarige leeftyd belydenis aflê as lidmaat van die Christelik-Afgeskeie Kerk, was daar by hom geen vyandskap meer teenoor die godsdiens nie. Sy leraar en sy moeder veral het hom grootliks beïnvloed. Sy brandende begeerte tot die evangelie-bediening is op hierdie leeftyd vervul toe die pad vir hom geopen is tot die Christelike Normaalskool by die Klokkenberg, in [[Nijmegen]]. Eers was die plan dat hy as sendingonderwyser na China sou gaan vanweë die behoefte aan werkkragte vir daardie land. Aan die end van sy tweede jaar in Nijmegen het hy byna beswyk aan 'n baie ernstige siekte.<ref name="ob">{{af}} Oberholster, mev. J.A.S. 1940. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente te Wellington. 'n Geskiedkundige Oorsig van sy Honderdjarige Bestaan 1840–1940''. Wellington: NG Kerkraad.</ref> == Opleiding == [[Beeld:Isaäc da Costa (1798-1860).jpg|210px|duimnael|regs|[[Isaac da Costa]] het 'n groot invloed op die jong Jacobus Pauw uitgeoefen aan die seminarie van die Vrye Skotse Kerk in Amsterdam.]] Hy het ná Nijmegen eers na [[Rotterdam]] gegaan vir sy teologiese opleiding, maar dié instelling was na sy mening te "liberaal". Deur bemiddeling van Groen van Prinsterer, die bekende kampvegter vir die regsinnigheid, het hy tereggekom in die Seminarie van die Vrye Skotse Kerk in [[Amsterdam]], waaruit ook [[Frans Lion Cachet]] kort tevore na Suid-Afrika gekom het. Aan dié seminarie was dr. C. Schwartz en [[Isaac da Costa]] leidende figure. Pauw was nie net op koste van die beherende liggaam aan dié instelling nie, maar hy sou ook ná afgelegde studie vrylik kon kies waarheen hy wou gaan. Dit was vir hom die duidelike leiding van God en hy het hom vervolgens met vlytige toewyding aan die studie gewy. Da Costa, wat leerling en geesverwant van Bilderdijk was, het veral veel invloed op die toekomstige sendeling uitgeoefen. Gedurende sy studietyd is hierdie leermeester oorlede en het ook die jonge student J.C. Pauw die voorreg gehad om die stoflike oorskot na sy laaste rusplek op aarde te help dra. Die portret van Da Costa het die muur van die latere dosent se studeerkamer op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] al die jare versier. Pauw is waarskynlik enduit besiel om student te bly, terwyl hy al leermeester was. “Ook om student te bly en vir jou gesondheid te sorg, behoort tot die Christendom.” Met hierdie woorde het hy meermale afskeid geneem van studente wat hom kom groet het. Dit was 'n interessante saamloop van omstandighede vir die jong student dat juis in 1860, ses weke voor hy sy akademiese kursus as evangeliedienaar voltooi het, die eerwaardige dr. [[William Robertson]], destyds predikant van [[NG gemeente Swellendam|Swellendam]], in Holland op besoek was. Een van die belangrikste redes van sy besoek aan Amsterdam was om seker jong manne te beweeg om as evangeliedienaars (predikante en sendelinge) na Suid-Afrika te verhuis. Dit was in die dae na die geseënde Herlewing wat op [[Worcester]] begin het en nog voor die [[Kweekskool]] (gestig in 1859) en die [[Sendinginstituut]] hul manne begin lewer het. Pauw was dadelik gereed om as sendeling na Suid-Afrika te gaan. Ná dr. Robertson die hoogleraars aan die seminarium geraadpleeg het, het hy aan die jonge Pauw 'n skriftelike uitnodiging gestuur om as kruisgesant na Suid-Afrika oor te kom. Hy het die beroep aangeneem en ná voltooiing van sy studie, is hy in 1861 tot die evangeliebediening toegelaat. So het dit gebeur dat die ywerige jong Nederlander in sy 24ste jaar na Afrika gekom het, nadat hy aanvanklik vir China bestem en later vir Indonesië gevra het. == As sendeling na Suid-Afrika == [[Lêer:Ds H van Broekhuizen.jpg|duimnael|170px|links|Ds. Hermanus van Broekhuizen, ds. [[Herman van Broekhuizen]] se vader, en sy vrou, Johanna van Beest van Andel, het 'n dame met hulle uit Nederland saamgebring wat later eerw. Pauw se tweede vrou sou word.]] [[Beeld:Lutherse kerk Amalienstein, Gert du Plessis.jpg|regs|duimnael|300px|In eerw. Pauw se tyd was daar 'n vyandige gevoel tussen Suurbraak en [[Amaliënstein]] (die Lutherse kerk verskyn op die foto) wat baie van die kerk vervreem het.]] Op 6 Julie 1861 het die jong sendeling sy vaderland verlaat nadat hy enige weke tevore met Cornelia Johanna Linschooten in die huwelik bevestig is. Ná ’n egverbintenis van net anderhalfjaar is die jong vrou van eerw. Pauw in sy eerste werkkring oorlede; dus het sy nooit die voorreg gehad om haar ouers en vaderland weer te sien nie. Tagtig dae ná hul vertrek, op [[23 September]] [[1861]], het die jonge egpaar voet aan wal gesit in Tafelbaai, toe hy nog geen 24 jaar oud was nie. Eerw. Paulus Teske (1830–’97) het saam met hulle in die Kaap aangekom. Eerw. Pauw het opdrag van die sinode van die Kaapse NG Kerk ontvang dat sy toekomstige arbeidskring by [[Zoar, Wes-Kaap|Zoar]] sou wees, 'n sendingstasie op die tweede terras, ver in die binnelande van die [[Kaapkolonie]]. Soar is in 1817 aangelê deur die SA Sendinggenootskap, is 'n tyd lank deur die [[Berlynse Sendinggenootskap]] bearbei, in 1858 aan die NG Kerk gegee, in 1867 weer deur die Berlyners oorgeneem en eindelik in 1888 aan die NG Kerk teruggegee. Die trein het destyds slegs tot by Wellington geloop, en die jonge man moes die ontsaglike afstand met 'n wa of 'n kar afreis. Die rotsgetande berge, klowe, uitgestrekte vlaktes, heuwels en dale, en veral die heerlike, hoë, blou uitspansel van die Afrikaanse suidhoek moes 'n wonderlike indruk op sy gemoed gemaak het. Nog interessanter was sy ervaring toe hy die bestemde plek eindelik bereik het om te sien dat [[Zoar, Wes-Kaap|Zoar]] 'n nietige uithoekie was, met ongeveer 'n dosyn hartbeeshuisies. Vir sy eggenote, 'n jong, pasgetroude Nederlandse dame uit die hoofstad van Holland, moes die ondervinding nog meer indrukwekkend gewees het. Die Sinode van die Nederduitse Gereformeerde Kerk, wat teen die einde van 1862 in Kaapstad vergader het, het die leraar van Zoar offisieel as sendeling van die Kerk erken, en as gevolg van die besluit is hy drie maande later op Swellendam formeel georden. Vir eerw. Pauw sou dit 'n lang verblyf op Zoar wees; vir sy vrou baie kort. Nog voor hy 'n jaar op Zoar, naby [[Ladismith]], was, moes hy sy eggenote en haar eersgeborene in dieselfde graf weglê. Dit was 'n dubbele en uiters gevoelige slag. Die sendingstasie was destyds baie verwaarloos nadat dit geruime tyd leeg gelê het. Nou moes die baanbreker sy eensame weg nog meer alleen bewandel. So goed moontlik is deur 'n vrou uit die gemeente vir hom gesorg, maar op die duur kon dit nie so voortgaan nie. Reeds van sy heengegane eggenote het hy verneem van 'n jonge vrou wat uit Holland met ds. en mev. Herman van Broekhuizen saamgekom het. Hy het aan haar geskrywe en haar reguit die vraag gestel, aangesien sy tog na Suid-Afrika gekom het om vir die Here te werk, of sy nie geneë sou wees om by hom in sy werk aan te sluit nie. Hy het verduidelik dat hy, wat sy statuur betref, nader by Saggeüs staan as by Goliat. Ook het hy laat weet dat hy swaar die pokkies gehad het en dat sy aangesig wel daardeur enigsins geskend was, maar in elk geval nie so erg as sy leermeester Da Costa s'n nie. Die betrokke vrou was Anna Margaretha Kirchner, met wie hy ook op [[17 Februarie]] [[1864]] op [[Graaff-Reinet]] in die huwelik bevestig is, 'n huwelik wat hom al sy 12 kinders geskenk het en wat volgens oorlewering gelukkig was. In 1867 het [[Zoar, Wes-Kaap|Zoar]] in die hande van die Berlynse Genootskap oorgegaan en nege jaar lank het eerw. Pauw op baie broederlike wyse met die Berlynse sendelinge [[Georg Schmidt|Schmidt]], Prozesky en andere saamgewerk. Dit was donker dae daardie: Die koorsepidemie van 1870 het nie net baie van sy staatmakers in die gemeente afgemaai nie, maar ook hyself is daardeur aangetas. Voorts het die vyandige gevoel tussen Zoar en [[Amaliënstein]] by meer as een 'n gees van wrewel teenoor die sendeling gewek. Ook die onwettige drankhandel het sy somber skaduwee oor die samelewing laat val. Tog die getroue sendeling laat hom nie deur terugslag of teëslag van die koers afbring nie, en veral nie iemand van die kaliber van J.C. Pauw nie. In 'n buitevertrek het hy 'n skrynwerkerswinkeltjie ingerig. Daaruit het menige stuk huisraad gekom en daardeur is menige pond gespaar. Maar nog meer: Hy het later vertel dat hy in die reël sy teks gekies het voor hy na die skaafbank gegaan het en dat die preke wat hy in die werkwinkel uitgedink het, soms beter was as dié van die studeerkamer. == Op Zuurbraak == [[Lêer:Suurbraak omstreeks 1840, geskets deur GW Walker.jpg|duimnael|links|300px|G.W. Walker het dié skets van Suurbraak omstreeks 1840 gemaak, amper 40 jaar voor eerw. Pauw die beroep hierheen aangeneem het. Die skoolgebou is op die heuwel links en die T-vormige sendingkerkie regs daarvan.]] Ná 15 jaar op [[Zoar, Wes-Kaap|Zoar]] het eerw. Pauw in 1877 'n beroep aangeneem na [[Suurbraak]] (toe nog genoem Zuurbraak), 'n sendingstasie digby Swellendam, wat ongeveer 66 jaar tevore, onder die bewind van die goewerneur graaf Caledon, daar gestig was. So het eerw. Pauw teruggekom onder die NG Kerk. Ook op Zuurbraak was die natuurskoon verruklik mooi en kon die kroos van die sending-pastorie na hartelus rinkink, maar hier het hulle net twee jaar vertoef. == Na Wellington == [[Beeld:NG sendinggemeente Wellington, 1910, Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika.jpg|regs|duimnael|220px|In 1910, die jaar van eerw. Pauw se aftrede as sendingleraar, het dié gewens van sy jare lange gemeente in eerw. [[Andries Dreyer]] se ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika'' verskyn.]] [[Lêer:NG sendingkerk Wellington, 1931.jpg|duimnael|links|300px|Die ou NG sendingkerk op Wellington. Dis blykbaar die kerk wat eerw. Pauw in 1884 help oprig het, maar wat in 1941 gesloop en vervang is deur 'n veel groter [[Art Deco]]-gebou.]] In 1879 neem eerw. Pauw hy 'n beroep na die NG sendinggemeente op Wellington. Dit was nadat ds. [[Andrew Murray]] eerw. Pauw in Februarie 1878 op Zuurbraak besoek het en hom later in die jaar na Wellington genooi het om kennis te kom maak met die sendinggemeente aangesien eerw. [[Isaac Bisseux]] weens ouderdom wou bedank. Dit was 'n jaar ná die opening van die [[Sendinginstituut]] aldaar en sewe jaar ná die aankoms van ds. [[Andrew Murray]] in die [[NG gemeente Wellington|moedergemeente Wellington]] waar hy en eerw. Pauw die volgende 32 jaar so hartlik en vrugbaar sou saamwerk. Ds. Murray wou graag eerw. Pauw se samewerking in die Sendinginstituut hê waar iemand wat Hollands geken het, nodig was as dosent.<ref name="ob" /> In daardie tyd was die sendinggemeente nog onder die Paryse Evangeliese Sendinggenootskap. Eerw. Pauw sou die opvolger wees van die ou vader Bisseux, wat sedert 1829 daar gearbei het en na wie die jakobregop (Zinnia) “bisseuxtjie” genoem is. Hy was ná 50 jaar in die Wagenmakersvallei op die punt om af te tree. Die gemeente het toe, waarskynlik op aanbeveling van ds. Murray, ingewillig dat hulle aan die NG Kerk oorgedra kon word en die salaris sou probeer vind om eerw. Pauw as leraar te beroep. Eerw. Pauw het die werk in die Bovlei begin en daar het die gemeente 'n kerk, 'n skool en 'n woonhuis gehad. Hy het egter reeds op die dorp gewoon in sy eie huis. 'n Tyd lank het Bisseux en Pauw saamgewerk en naderhand het die dorp die uitgangspunt van die werk geword. Die sendinggemeente by Wellington was eerw. Pauw se langste werkkring, en hier het hy met volharding vir iets meer dan 30 jaar gewerk om die kleurlingbevolking op geestelike gebied te verhef. Aan die begin moes op die dorp 'n [[pastorie]] aangekoop en 'n kerk gebou word (of volgens 'n ander bron die bestaande gebou vergroot word<ref name="ob" />). Geld was nie volop nie, maar daar was 'n gewillige gees om te werk. Tot twee maal in die jaar is basaar gehou en af en toe is selfs £100 bereik by so 'n geleentheid. Gelukkig dat die begin van die kerkbou in 1884 juis saamgeval het met 'n geseënde opwekking in die moedergemeente, wat ook deurgewerk het in die sendinggemeente. Die laaste pennie skuld op dié gebou is in 1898 afbetaal. Daar was 'n diep en standhoudende werk in baie harte. Toe eerw. Pauw in 1910 aftree, het hierdie gemeente, vroeër 'n belangrike gemeente van die [[Paryse Evangeliese Genootskap]], onder sy bearbeiding reeds 'n bloeiende sendinggemeente van die NG Kerk geword. == Vader van die NG Sendingkerk == Met reg het ds. Murray na ds. Pauw verwys as die vader van die NG Sendingkerk. Jare lank beywer hy hom vir die stigting van die eerste inheemse NG dogterkerk in Suid-Afrika. Deur geskrifte en woord pleit hy daarvoor van die kansel, in kerkblaaie en voor sinodes van die moederkerk. Hy was die leidende figuur by die stigting van die NG Sendingkerk in 1881. Byna 30 jaar lank was hy die spil waarom die opbou van 'n later lewenskragtige kerk draai. Hy was in 1881 skriba, aktuarius en kwestor, en daarna word hy vier keer tot moderator van die sinode gekies (1891, 1892, 1896 en 1908). Hy was 'n man met hoë lewensideale en visie, in baie opsigte sy tyd ver vooruit. Hy pleit in 1908 vir 'n synodus contracta vir die Sendingkerk met die oog op doeltreffende sinodale werksaamhede; hy beywer hom vir primêre sowel as sekondêre onderwys van die bruin kind en die deeglike opleiding van onderwysers sowel as die van sendelinge. == Sendingdosent == [[Beeld:Eerw George Ferguson.jpg|duimnael|regs|180px|Eerw. Pauw is kort ná sy koms in 1879 na Wellington as sendingpredikant gevra om eerw. [[George Ferguson]] aan die [[Sendinginstituut]] by te staan vir wie die werk te veel was om alleen te behartig; ook was hy nie Nederlands magtig nie.]] [[Lêer:Ds CT Wood en eerw JC Pauw.jpg|duimnael|240px|links|Ds. C.T. Wood het in 1898 uit Amerika na die [[Sendinginstituut]] gekom. Eerw. Pauw (regs), was toe reeds sowat 19 jaar aan dié instelling verbonde.]] [[Beeld:Inwyding van die Sendinginstituut, Wellington, 14 Mei 1883.jpg|duimnael|regs|300px|Die inwyding van die [[Sendinginstituut]] se hoofgebou, wat weldra as "Samuel" bekend sou staan, op [[14 Mei]] [[1883]].]] In 1879 het eerw. Pauw die herderstaf in die sendinggemeente van Wellington opgeneem. Toe reeds het die werk aan die een jaar oue [[Sendinginstituut]] te veel geword vir die prinsipaal, eerw. [[George Ferguson]], en hy het ook geen [[Nederlands]] geken nie. Van die staanspoor af het eerw. Pauw dus 'n hand bygesit as assistent-dosent om Ferguson te help met die doseerwerk in die Sendinginstituut. Laasgenoemde het die eerste vyftal studente in sy studeerkamertjie ontmoet; eerw. Pauw in sy eetkamer. Eerw. Pauw het gehelp met die onderrig in gereformeerde dogmatiek en in eksegese. Vir hierdie werk was eerw. Pauw by uitnemendheid geskik en dit was ’n besonderse beskikking dat hy juis in daardie tyd gelei is om na Wellington te kom. In 1913 het hy die tuig daar neergelê en het die Sinode van die Moederkerk hom 'n jaarlikse honorarium van £100 toegeken. Kort tevore is die vyftigjarige jubileum van sy aankoms in SA feestelik gevier. Die kwarteeu van sy bediening op Wellington is in 1904 gevier toe Andrew Murray die rede gehou het na luid van Fil. 1:3: “Ek dank my God elke maal as ek aan julle dink." Op die tweeledige gedagte van dank en dink het die rede gerus. Prof. [[G.B.A. Gerdener]], in later jare ook dosent aan die Sendinginstituut, het in 1948 van eerw. Pauw geskryf: "Hy was ’n gebore dosent en dis te verstane dat die Pauw-nageslag so 'n groot en geëerde plek inneem in Suid-Afrika se onderwyswêreld nie. Hy was dogmatikus by uitnemendheid en het geweet om die leerstellige waarheid te verbind met die prediking en die pastoraal. Deeglikheid, duidelikheid en diepte was waarskynlik die vernaamste kenmerke van sy onderwys."<ref>{{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, prof. dr. G.B.A.]] 1951. ''Bouers van Weleer''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers van Suid-Afrika.</ref> == Sy derde huwelik == Tussen 1864 en 1896 het die gelukkige egpaar dae van lief en leed saam deurgemaak. Met hul gelukkige kinderskaar was hul pastorie 'n ware Bet-El ('n Huis van God), veral ná die vermoeiende, dikwels veeleisende en teleurstellende dagtaak, totdat die onverbiddelike dood sy tweede eggenote op [[29 September]] [[1896]] kom wegneem het. Dit was 'n sware slag, veral vanweë die kinders wat nog soseer die leiding van die moeder nodig gehad het. Sowat twee jaar nadat sy tweede eggenote hom ontval het, is eerw. Pauw 'n derde keer in die huwelik bevestig, en wel met mej. [[Anna Pauw|Anna Rath]], wat vroeër op Amaliënstein en Zoar onderwys gegee het aan die kinders van die sendelinge. Sy was die dogter van die [[Rynse sendeling]], eerw. [[Johannes Rath]], wat eers in [[Suidwes-Afrika]] en daarna op Sarepta sendingwerk gedoen het. Op laasgenoemde plek is hy in 1903 oorlede. Anna Pauw het haar man meer as 20 jaar oorlewe en is eers in 1940 in haar 89ste jaar heengegaan. Drie jaar later het ’n boekie uit haar hand oor die lewe van haar man verskyn. == Breër betrokkenheid == [[Beeld:Sinode van die NG Sendingkerk, 1904.jpg|duimnael|links|340px|Die Sinode van die NG Sendingkerk, 1904. Eerw. Pauw sit sewende van links in die tweede ry.]] Soos feitlik al die binnelandse sendelinge moes ook vader Pauw die stryd aanbind teen die verwoestende drankmisbruik. Ook met die moedergemeente het hy meermale padlangs oor hierdie maatskaplike ontsiering gepraat. Veral het hy die wapen van die gebed in hierdie stryd met krag en met vrug gehanteer. In 1907 sou daar 'n wetsontwerp aan die Kaapse Wetgewende Vergadering voorgelê word om 'n mark vir die drank onder die swart mynwerkers te skep. Dit het hom na die pen laat gryp en aangesien ''[[Kerkbode|De Kerkbode]]'' dit nie wou waag om hierdie stryd in sy kolomme aan te bind nie, het sy “Open Brief" op 18 Julie 1907 in ''[[Ons Land]]'' verskyn. Dit was gerig aan lede van die NG Kerk in die Kaapse Parlement en was allesins 'n ernstige en waardige dokument. 'n Storm van teëstand het oor hom losgebars en hy het so te sê geen steun van enige kant gekry nie. Dit het hom egter geen haarbreedte van sy standpunt laat afwyk nie. Ook die lot van die tienduisende heidene binne ons poorte het hom diep ter harte gegaan. Hiervoor het hy as redmiddel aangewys die plig van elke huisvader en huismoeder om hul onderhoriges te leer lees en die weg van die saligheid aan te wys. Daartoe is 'n magtige werking van die Heilige Gees nodig in die Moederkerk, het eerw. Pauw ook geglo. == Waardering == [[Beeld:Studente en dosente Sendinginstituut 1909.jpg|duimnael|links|340px|Studente en dosente van die [[Sendinginstituut]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] in 1909 afgeneem saam met ds. [[Andrew Murray]]. Eerw. Pauw sit vierde van links in die derde ry, links van ds. Murray.]] [[Beeld:Eerw Jacobus Cornelis Pauw.jpg|duimnael|regs|180px|Van eerw. Pauw bestaan blykbaar net foto's op gevorderde leeftyd.]] [[Beeld:Ds Andrew Murray Elliott-versameling.jpg|180px|regs|duimnael|Ds. [[Andrew Murray]] het eerw. Pauw die erebenaming Vader van die Sendingkerk in Suid-Afrika gegee.]] Skrywers oor sy lewe is dit eens dat Jacobus Pauw inderdaad 'n belangrike figuur in die geskiedenis van die Afrikaanse kerk in Suid-Afrika was. So het ds. [[Andrew Murray]] die naam "Vader van die Sendingkerk" tereg aan eerw. Pauw toegeken. Hy was ongetwyfeld een van die beroemdste, godvrugtigste en onvermoeidste kruisgesante wat die Sendingkerk in Suid-Afrika gedien het. As dosent aan die belangrike opleidingskool het hy uitmuntende hoedanighede besit. Sy bekwaamheid, sy onvermoeide ywer, sy deeglike kennis van die dogmatiek was deur niemand betwis nie. "Dat sy kinders almal belangrike persone in die samelewing geword het," skryf Eric Stockenström in sy ''Vername persone'' (soos aangehaal in eerw. [[Andries Dreyer]] se ''Kruisgesante in Suid-Afrika''), "is bewys genoeg dat hy 'n eksellente, waardige huisvader was. Twee van sy dogters is met sendelinge getroud; twee seuns is predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk; een seun, die welbekende, geniale Danie, was professor aan die [[Universiteit van Stellenbosch]], en al die ander was onderwysers op verskillende plekke in Suid-Afrika. 'n Ander belangrike feit in verband met die lewensgeskiedenis van Jacobus Pauw is dat hy een van die uitlanders was wat die land van Goeie Hoop aangeneem het as sy vaderland. Hy was twee maal met Afrikaanse dames getroud, en is oorlede en begrawe in die land waar hy hom metterwoon kom vestig het. Hy het ’n voorbeeld gestel van godsvrug, reine lewenswandel, taaie volharding en patriotisme."<ref>{{af}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. Andries]]. 1927. ''Kruisgesante in Suid-Afrika. Jubileum-Gedenkboek van die [[Sendinginstituut]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], 1877–1927''. Kaapstad: Nasionale Pers.</ref> Eerw. Pauw was 'n vrome en godvrugtige mens, begaaf met ’n heldere deursig, ’n gesonde oordeel en onkreukbare gehegtheid aan die waarheid, skryf dr. C.J. Kriel, in lewe professor aan die teologiese skool van die NG Sendingkerk, [[Bellville]], in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'',<ref>{{af}} Kriel, dr. C.J. in De Kock, W.J. 1968 . ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel I. Kaapstad: Nasionale Boekhandel.</ref> min of meer dieselfde beskrywing wat mev. J.A.S. Oberholster in 1940 van hom gegee het: "Vader Pauw . . . was 'n man van heldere deursig, gesonde oordeel en sterk geloof." Sy haal iemand aan wat eenkeer van hom gesê het: "Die sendingkerk het in hom as kerklike staatsman 'n grote gawe van God ontvang. Hy was 'n man van wye kennis en het persoonlikheid besit. Hy was besonder begaafd as prediker en het gespreek met grote seggingskrag. By geleentheid kon hy met gesag en die onverskrokkenheid van die ou profete die wil van God verkondig."<ref name="ob" /> Prof. [[G.B.A. Gerdener]], in lewe ook dosent aan die [[Sendinginstituut]], het in 1948 geskryf: "Suid-Afrika en by name die NG Sendingkerk was baie ryker deur die koms hierheen van J.C. Pauw. Ook deur sy nageslag leef hy voort. As kerklike staatsman het die Sendingkerk in hom 'n kostelike gawe uit die hand van God ontvang. Hy was begaafd met 'n helder deursig, 'n gesonde oordeel en onkreukbare gehegtheid aan die waarheid. Met die gawes van sy verstand het hy gepaar daardie innige godsvrug en kinderlike gebedslewe wat hom deur Gods goedertierenheid en genade sowel tot uitstaande vader van sy huis as vader in die Kerk verhef het."<ref>{{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, prof. dr. G.B.A.]] 1951. ''Bouers van Weleer''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers van Suid-Afrika.</ref> == Laaste jare == Sy demissie as sendeling het eerw. Pauw in 1910 gekry toe hy reeds 73 jaar oud was en eers drie jaar later die doseerwerk aan die Sendinginstituut verlaat. Die laaste jare van sy lewe het hy die eredienste, sittend langs die preekstoel van die kerk waarin hy soveel jare die evangelie verkondig het, bygewoon. Tuis was hy meestal op die rusbank van sy studeerkamer. Dit was 'n geduldige afwagting van die einde. Soms wanneer die magteloosheid hom in toenemende mate op die hulp van dierbares aangewys het, het sy gemoed volgeskiet, maar het die gedagte aan die beter Hierna hom weer getroos en bemoedig. Met roerende teerheid het sy eggenote en dogter hom versorg, en in die laaste dae van die lewe het sy seuns om die beurt gekom om 'n nag met 'n voorbeeldige vader deur te bring. Op 13 Junie 1918 het hy die asem so sag uitgeblaas dat dit nouliks merkbaar was dat hy nie meer onder die lewendes was nie. Drie van sy seuns was op daardie oomblik daar en die oudste se aankondiging van die uitvaart was: “Aangeland.” == Nasate == Hy is die stamvader van die familie Pauw in Suid-Afrika wat so 'n groot en geëerde plek op kerklike en onderwysgebied inneem. Van sy nege seuns word twee, Johannes Gustav Pauw (1873–1944) en Christoffel Petrus Pauw (1878–1950), predikante van die NG Kerk. Die ander word almal onderwysers van wie een, Daniël Andreas August Pauw (gebore in 1928), later professor in die opvoedkunde aan die Universiteit van Stellenbosch was. Al die egpaar se kinders was: * Jacobus C. Pauw, 15 Desember 1864 – 11 Maart 1921 * Daniel A. Pauw, 12 Junie 1866 – 22 Augustus 1928 * Theodorus Carel K., 7 Maart 1868 – 30 Maart 1937 * Ds. Johannes Gustaaf G., 16 Junie 1873–23 Julie 1944 * Christoffel Petrus, 29 Julie 1878 – 14 Desember 1950 * Christiaan Johannes, 13 Augustus 1879 – 24 Maart 1938 * Andrew, 25 Oktober 1882 – 18 Oktober 1945 * Samuel, 20 Oktober 1876 – 11 Mei 1935 * Anna S.C., 27 Januarie 1870 – 28 November 1953 * Margaretha J.E., 22 Augustus 1871 – onbekend * Karel A.H., 1 Maart 1875 – onbekend * Christina W., 23 November 1880 – onbekend == Bronne == * {{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. Andries]] 1924. ''Eeuwfeest-Album van de Nederduits Gereformeerde-Kerk in Zuid-Afrika 1824–1924''. Kaapstad: Publikatie-kommissie van de Z.A. Bijbelvereniging. * {{af}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. Andries]]. 1927. ''Kruisgesante in Suid-Afrika. Jubileum-Gedenkboek van die [[Sendinginstituut]] op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], 1877–1927''. Kaapstad: Nasionale Pers. * {{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, prof. dr. G.B.A.]] 1951. ''Bouers van Weleer''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers van Suid-Afrika. * {{af}} [[G.B.A. Gerdener|Gerdener, prof. dr. G.B.A.]] in Potgieter, D.J. 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'', deel VIII. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{af}} Kriel, dr. C.J. in De Kock, W.J. 1968 . ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel. * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1947. ''Afrikaanse Biografiese Woordeboek'', deel I. Johannesburg: L. & S. Boek- en Kunssentrum. * {{af}} Oberholster, mev. J.A.S. 1940. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Gemeente te Wellington. 'n Geskiedkundige Oorsig van sy Honderdjarige Bestaan 1840–1940''. Wellington: NG Kerkraad. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Pauw, Jacobus}} [[Kategorie:Nederlandse sendelinge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Nederland]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika|*]] [[Kategorie:Sending in Suider-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1837]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] bfubc6iicpqp08c9p53a89s32p1nqu3 0 110192 2908602 2770633 2026-06-01T20:20:49Z Jcb 223 2908602 wikitext text/x-wiki '''Jackie Nagtegaal''' is ’n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] en is op 8 Julie 1984 in [[Potchefstroom]] gebore as die jongste van twee kinders. == Lewe en werk == Sy het 'n ouer broer, Jan-Jan. Haar ma is [[Reinet Nagtegaal]], ook 'n bekende skrywer,<ref> Van Wyk, Marguerite [[Sarie]]: http://www.sarie.com/eie-stories/dit-het-ons-by-mekaar-geleer/#/</ref> en haar pa is Dirk Nagtegaal, 'n prokureur.<ref> Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe 2005</ref> Jackie leer loop op [[Jeffreysbaai]] en Cape St. Francis<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_jackienagtegaal.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403105350/http://storiewerf.co.za/cvs/cv_jackienagtegaal.htm |date= 3 April 2015 }}</ref> en die gesin woon daarna lank in [[Pretoria]], waar sy skoolgaan aan die [[Laerskool Monumentpark]] en vanaf graad vier aan [[Crawford College]]. In 1999 trek sy na [[Melkbosstrand]] en gaan skool by die Parklands College in [[Bloubergstrand]], waarna sy in 2002 matrikuleer aan die Vineyard Private School op [[Stellenbosch]].<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/nagtegaalj.html</ref> Sy is een van net nege leerlinge en neem [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Kuns]], [[Geskiedenis]], Bedryfsekonomie en [[Wiskunde]].<ref>Coetzer, Toast Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/mond/jackie.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821023016/http://www.oulitnet.co.za/mond/jackie.asp |date=21 Augustus 2014 }}</ref> In hierdie tyd bly sy in 'n woonstel op Stellenbosch. Daarna skryf sy in 2003 in vir 'n B.A.-graad by die [[Universiteit Stellenbosch]] met [[Filosofie]], [[Politiek]] en Afrikaans-Nederlands as vakke, maar staak haar studies om voltyds te skryf. In 2004 begin sy met reg studies aan die [[Universiteit van Kaapstad]], wat sy later aan die Universiteit van Stellenbosch voortsit en in 2006 'n LL.B.-graad behaal. Hierna word sy as [[advokaat]] tot die Kaapse Balie toegelaat. Sy word aangestel as uitvoerende direkteur van Lipco,<ref>Coetzee, Terésa Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Ontspan/Regte-uit-die-boks-20140122 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426183413/http://www.netwerk24.com/Ontspan/Regte-uit-die-boks-20140122 |date=26 April 2016 }}</ref> die groep wat haar ouers op die been gebring het. Een van die filiale van Lipco is Joho Uitgewers (eers Genugtig!-Uitgewers). Die Lipco-groep word die grootste organisasie vir bemiddeling van geskille in Suid-Afrika en sy word in Januarie 2007 saam met haar broer aangestel as mede-besturende direkteur. Sy is een van die eerstes wat trou ingevolge die Wet op Burgerlike Verbintenisse wat huwelike tussen gay-paartjies wettig, wanneer sy en Vera van der Merwe op 1 Desember 2006 op Melkbosstrand afhaak. Die egpaar gaan kort na afloop van hulle wittebrood in [[Meksiko]]<ref>Brümmer, Willemien “Twee Nagtegaals vlieg saam” “By” 21 Maart 2009</ref> na 'n fertiliteitskliniek waar hulle 'n spermskenker uitkies en gelyktydig swanger raak.<ref>La Vita, Murray “Jonk, gay en broeis” “By” 13 Januarie 2007</ref> Dirkie<ref>Brümmer, Willemien “Dirk se ma’s” “Insig” 1987–2007</ref> word in 2007 gebore.<ref>Retief, Hanlie “Dubbele moederliefde in Huis Nagtegaal” “Rapport” 28 Oktober 2007</ref> Teen die einde van 2009 is Jackie weer swanger<ref>Malan, Marlene “Nagtegaals verwag 'n 2de pienkvoet” “Rapport” 7 Februarie 2010</ref> en Finn Nagtegaal<ref>Smith, Francois “Antjie en die Nagtegaaltjie” “Insig” Mei 2004</ref> word op 4 Oktober 2010 in Kaapstad gebore. Saam stig Jackie en Vera in 2005 die afdeling Her Law binne Lipco, wat spesialiseer in vroueregte en hulle publiseer ook die regsboek, “''Her law: Making the law work for you''”, wat in 2007 gepubliseer word. In 2006 genoodsaak die groei by Joho Uitgewers dat sy en Vera, saam met Bev Maritz, die bestuur van hierdie maatskappy voltyds oorneem. Teen die einde van 2010 word die uitgewery gesluit. Sy is steeds saam met haar broer mede-besturende direkteur van Lipco Law for All, 'n regshulpdiens vir diegene wat nie normaalweg regskoste kan bekostig nie en deur 'n maandelikse paaiement hierdie dienste kan benut wanneer nodig. Sy is ook in Januarie 2015 die stigter van The African School of Mediation, wat opleiding verskaf aan bemiddelaars vir die oplos van geskille. == Skryfwerk == Sy skryf<ref> Beyers, Yvonne “Hough haar aansporing om 'n skrywer te word” “Beeld” 21 Junie 2003</ref> al vandat sy in graad drie is en voltooi “'''''Daar’s vis in die punch'''''”<ref> Harper, Susanne “Beeld” 24 Augustus 2009</ref><ref name="nel">Nel, Ronel “Rapport” 19 April 2009</ref> voor haar sestiende verjaarsdag.<ref>Myburgh, Melt [http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2006/07/16/RP/4/01.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160426183454/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2006/07/16/RP/4/01.html|date=26 April 2016}}<span> </span>[[Rapport]]</ref> Hierdie boek bevat volgens eie erkenning baie outobiografiese elemente en beeld die lewe van 'n moderne, ryk tiener uit.<ref>Stadler, Hanlie “'n Vis met punch” “Rapport” 31 Maart 2002</ref> Charlie Koekemoer is in graad elf en 'n leerling aan 'n privaat skool in die Kaap.<ref>Nagtegaal, Jackie “‘Vis in die punch’ gooi klip in die bos” “Bylae by Die Burger” “27 Maart 2002</ref> Haar ouers is advokate en selde tuis. Charlie het haar eie kar sonder bestuurslisensie, verstaan seks en dwelms<ref>Groen, Gert “Geld, seks, dwelms en ander issues…” “Beeld” 22 April 2002</ref> en kuier tot in die vroeë oggendure in klubs.<ref>John, Philip Literator: http://blogs.sun.ac.za/boekwurm/files/2010/10/Vis-in-die-punch-en-kreatiwiteit.pdf</ref> Die skilder [[Frida Kahlo]] is haar inspirasie en sy besluit om die Kahlo-uitstalling in die Kaap te gaan soek. Hierdie soektog word ook 'n innerlike reis waarin sy tot groter insig kom oor haar eie bestaan en haar verhouding met haar ouers.<ref> Myburgh, Melt “Die geheim van Jackie Nagtegaal se heupe” “Rapport” 16 Julie 2006</ref> Die boek <ref>Brink, André P. “Daar’s punch in dié debat” “Beeld” 24 September 2003</ref> is geskryf in 'n tussentaal tussen Engels en Afrikaans<ref>Hambidge, Joan “Jackie Nagtegaal skryf maar net soos ons praat” “Rapport” 20 Julie 2003</ref> en word later in volbloed-Engels vertaal as “''Alternative realities''”.<ref> Engelbrecht, Theunis “Storm oor ‘lui’ skrywerstaal” “Rapport” 29 Junie 2003</ref> Die [[MER-prys|M.E.R.-prys]] en 'n [[KykNET]]-merieteprys word in 2003 aan “''Daar’s vis in die punch''” toegeken. Die boek word ook tot verhoogdrama verwerk en in 2006 by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] opgevoer. “''In limbo''”<ref>Harper, Susanne “Beeld” 24 Augustus 2009</ref><ref name="nel" /> (wat sy saam met haar ma skryf) is die verhaal van 'n ma en dogter wat albei alkoholiste is en beskryf die probleme wat hulle op die lewenspad ervaar.<ref>Truter, Suzette “Loner in limbo” “Sarie” November 2003</ref> Die ma is lewensmentor en die dogter is 'n sekslustige entrepreneur wat praatjies hou oor straatkinders. Reinet se bydrae is om die ma se karakter weer te gee, terwyl Jackie uit die perspektief van die kind skryf.<ref>Grundling, Erns “In (die mees beautiful Afrikaanse) limbo” “Insig” Augustus 2003</ref> == Publikasies == * '''2002''' – Daar’s vis in die punch * '''2009''' – In limbo (saam met Reinet Nagtegaal) == Bronne == * LinkedIn: https://za.linkedin.com/in/adv-jackie-nagtegaal-a05602b9{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Van Zyl, Johan “In your face” “Naweek-Beeld” 28 Junie 2003 * Roggeband, Ilza “Boeke is maar net nog iets wat jy vervaardig” “By” 16 April 2011 * Coetzee, Terésa “Dertien vrae aan Jackie Nagtegaal” “My Tyd Rapport” 31 Januarie 2010 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers. Eerste uitgawe, tweede druk, 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 2006 == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Nagtegaal, Jackie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] pf19tq8lscf94jwdcpxhfuywyc6qjuk 0 112334 2908617 2790828 2026-06-01T20:36:58Z Jcb 223 2908617 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Prof Jan Kamp.jpg|duimnael|regs|200px|Prof. Jan Kamp.]] Prof. '''Jan Kamp''' ([[Enschede]], [[Nederland]], [[12 Desember]] [[1862]] – [[Potchefstroom]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]], [[25 Julie]] [[1924]]) was ’n skrywer, literêre kritikus en hoogleraar aan die Potchefstroomse Universiteitskollege vir Christelike Hoër Onderwys. As innige gelowige en stoere Calvinis het hy vaste koers en rigting aangedui,<ref>{{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds.</ref> en op sy studente het hy 'n blywende invloed gehad; hy kon meedeel en inspireer en het hoofde en harte gevorm. As onderwysman was hy ’n vurige vegter vir CNO en onder die Afrikaners wat in die openbare pers die pen hanteer het, het hy 'n vername plek ingeneem.<ref name="nien">{{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel.</ref> == Herkoms en lewe in Nederland == [[Beeld:Studente en personeel van die Voorbereidende en Teologiese Skool op Potchefstroom voor die eerste gebou, 1913.jpg|duimnael|links|320px|Studente en personeel van die Voorbereidende en Teologiese Skool op Potchefstroom voor die eerste gebou, 1913. Voor: Hester Coetzee, Betsie Postma, S.G Yssel, J.J.A. Coetzee, prof. [[Ferdinand Postma]], prof. J.D. du Toit ([[Totius]]), prof. A.P.C. Duvenage, prof. '''Jan Kamp''', Piet van der Walt, Rachel Wentzel, Vera Gill. Tweede ry: Nollie Vermaas, G.P. van der Linde, [[J.V. Coetzee]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], H.F. Duvenage, Vera Pienaar, Frikkie Potgieter, J.L.M. Wiechers. Derde ry: Piet Coetzee, Jan Triechaardt, Nic Steyn, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Jan Boneschans|J.H Boneschans]], [[H.S. van Jaarsveld]], Pieter Coetzee. Vierde ry: Prof. [[Joon van Rooy]], ene Oosthuizen, [[Charles du Toit|C.W.M. Du Toit]], E.L.J. Venter, T.D. Venter, Daan Marais, [[J.V. Coetzee]], Lou van Rooy, A.S.E. Yssel, H. van der Walt, [[S.P. Engelbrecht]], Izak le Roux, ene Marais, [[Wicus du Plessis|L.J. du Plessis]]. Vyfde ry: ene Scholtemeyer, Willie Geere.]] Kamp was 'n seun van 'n bakker in Enschede, Hermen Kamp (5 Julie 1826 – 26 November 1912),<ref>{{en}}[https://www.geni.com/people/Hermen-Kamp/6000000041368350704 Genealogiese besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> en sy vrou, Gezina Luijerink (geboorte- en sterfdatum onbekend).<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Professor-Jan-Kamp/6000000041368417108 Genealogiese besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> Hy het sy onderwys aan 'n kosskool ontvang en is daarna opgelei as onderwyser, waarna hy twee jaar onderwys gegee het aan 'n soortgelyke inrigting as dié waaraan hy onderrig is. Hy verwerf die “hoofdakte”, studeer twee jaar in die Lettere aan die Rijksuniversiteit, [[Utrecht]], en dien daarna 10 jaar in die redaksie van ''De Standaard'', die politieke dagblad van [[Abraham Kuyper]]. Kuyper het skriftelike getuienis van Kamp se bekwaamheid as joernalis gelewer en hom beskryf as ’n “waardevolle skrywer”. ''De Standaard'' was destyds 'n magtige orgaan vir die uitbreiding van die Christelik-historiese staatsbeginsels in Nederland.<ref name="nien" /> == Eerste jare in Suid == [[Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Middelburg, Kaap, 1904.jpg|duimnael|regs|320px|Die Algemene Sinode in sitting te [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]], 1904, waartydens besluit is om die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] na [[Potchefstroom]] te verplaas. Voor: (vyfde van links) [[G.H.J. Kruger]]. Eerste ry op stoele: (vyfde van links) ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], oudl. G. Henning, [[J.G.H. van der Walt]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], prof. [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]], [[Totius|J.D. du Toit]], [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Taetse Hamersma]]. Eerste ry staande: (sesde van links) [[Willem Postma]], [[Martinus Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], onbekend, prof. '''Jan Kamp''', [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], J.C. Kruger, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], W.J. Snyman, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]].]] Kamp, ’n gekwalifiseerde onderwyser, het om gesondheidsredes in 1897 na Suid-Afrika verhuis. Sy eerste betrekking was aan die [[Staatsmodelschool]] in [[Pretoria]]. Hy word hoofonderwyser op Zoutpansdrift, distrik [[Rustenburg]], (volgens 'n ander bron hoofonderwyser op die dorp, waar hy reeds aandag trek).<ref name="nien" /> Met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog|Driejarige Oorlog]] werp hy sy gewig by die Boere in en veg tot die einde toe saam met die Transvalers. Daarna as hy 'n tyd lank huisskilder, maar toe die CNO-skole tot stand kom, gaan hy weer op Rustenburg skoolhou en later op [[Nigel]]. == Op Potchefstroom == [[Beeld:Studente en professore van die Teologiese Skool Potchefstroom, 1918.jpg|duimnael|links|320px|Studente en professore van die Teologiese Skool Potchefstroom, 1918. Prof. Kamp sit in die middel, prof. [[Sietse Los]] tweede van regs en prof. [[Totius|J.D. du Toit]] regs.]] [[Beeld:Doserende personeel van die Potchefstroomse Universiteitskollege, 1920.jpg|duimnael|regs|320px|Die doserende personeel van die Potchefstroomse Universiteitskollege, 1921. [[Totius]] sit links, prof. Kamp regs van hom, prof. [[Jacobus du Plessis]] sit tweede van regs en ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]] (die instelling se eerste registrateur) regs van hom. Prof. [[Wicus du Plessis]] staan regs in die middelry. Voor: proff. [[Totius|J.D. du Toit]], J. Kamp, [[Ferdinand Postma|F. Postma]], A.P.C. Duvenage, J.C. van Rooy, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] en ds. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]]. Middel: Pastor Kohl, J.H. van Heerden, A.E. du Toit, J. Chr. Coetzee, G.T.S. Eiselen en L.J. du Plessis. Agter: A.J.H. van der Walt, H.G. Schulze en D.J. du Plessis. Afwesig: prof. [[S.P.E. Boshoff]] en N.T. van der Walt.]] Begin 1905 word hy eers assistent en aan die einde van daardie jaar dosent in die Literariese Departement van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] se Teologiese Skool op [[Potchefstroom]]. In 1912 word hy tot professor bevorder en dien in dié hoedanigheid tot sy dood. In hierdie jare verskyn daar op Potchefstroom twee brosjures van hom: ''De vrije school met gouvernements subsidie: het eenige redmiddel voor heel Zuid-Afrika'' (1906) en ''De school behoort aan de ouders'' (1912), geskryf in opdrag van die CNO-kongres van [[26 Junie|26]] en [[27 Junie]] [[1912]]. Van 1912 tot sy dood was hy hoogleraar in Nederlands, eers aan die Teologiese Skool en daarna aan die Potchefstroomse Universiteitskollege sedert die ontstaan daarvan in April 1919. Kamp het aanvanklik geskiedenis en Nederlandse taal- en letterkunde doseer, maar later net letterkunde. Deurgaans het hy geëis dat alle kuns nasionaal moet wees. As dosent was hy 'n man met liefdevolle aanvoeling van sy studente, van ernstige, ware kunssin, van koersvaste Calvinistiese lewensrigting, ’n ware denker en vinnige, oortuigende spreker. Hy was intussen in 1907 'n medestigter van die [[Potchefstroom Gimnasium|Voorbereidende Skool]]. Hy het baie jare lank die Nederlandse taal en letterkunde aan die leerlinge onderrig, was tot 1915 lid van die skoolkomitee (ook as sekretaris) en vanaf 1921 lid van die beheerraad van Potchefstroom Gimnasium. Hy het op 'n heel beskeie wyse 'n besonderse invloed op die gees en rigting van Potchefstroom Gimnasium uitgeoefen en was tot en met sy dood in 1924 in noue kontak met die skool.<ref>{{af}}[http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/10130/Dreyer_LA_Chapter_6.pdf?sequence=7 Enkele boumeesters van Potchefstroom Gimnasium]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> == Koerantman == [[Lêer:Pretoriusstraat Ons Vaderland.jpg|duimnael|240px|links|Die vooraansig van ''[[Die Vaderland|Ons Vaderland]]'' se gebou in Pretoriusstraat, [[Pretoria]].]] [[Lêer:Ons Vaderland eerste buiteblad.jpg|duimnael|200px|Die buiteblad van die eerste uitgawe van ''Ons Vaderland'' op Vrydag 10 September 1915. jan Kamp was die eerste ses maande lank redakteur.]] In die volkslewe, die kultuur en veral in die politiek het prof. Kamp baie jare lank leiding gegee as redakteur van ''[[Het Westen]]'' (Potchefstroom) en ses maande lank vanaf [[10 September]] [[1915]] van ''[[Die Vaderland|Ons Vaderland]] '' ([[Pretoria]]), waarvan hy medeoprigter was. [[Harm Oost]], met die bystand van 'n groepie vriende, het die nuwe weekblad ''Het Volk'' in 1913 begin as opvolger van ''Die Week'', wat na ’n hofstryd die [[Suid-Afrikaanse Party]] begin steun het. Dit verskyn elke Donderdag sonder onderbreking in ''Die Week'' se plek. Die Het Volk Drukkers & Uitgevers Maatschappij Beprkt is op [[13 September]] [[1913]] geregistreer met adv. [[Tielman Roos]], dr. [[Hjalmar Reitz]] en prok. H.S. Webb as direkteure geregistreer. Die koerant is, soos ''Die Week'', gedruk deur mnr. Verbeek se Atlas Drukkery en Bindery, [[Pretoria]]. ''Het Volk'' was 'n vurige teenstander van die groot en prestigeryke ''De Volksstem'', die eerste Hollandse dagblad in Suid-Afrika. Met die uitbreek van die [[Rebellie]] het genl. Smuts egter ''Het Volk'' in Oktober 1914 verbied. Die koerant sluit sy deure en Harm Oost neem die wapen op aan die kant van genl. [[Christiaan de Wet]]. 'n Groep Jong Turke wou nie verlief neem met die sluiting van die enigste Nasionale koerant nie en stig op [[8 September]] [[1915]] die Noordelike Drukpers Maatskappij Beperk om die nasionale belang van die Afrikaner te bevorder deur die "volksorgaan" ''Ons Vaderland'' op die been te bring. ''[[Die Burger|De Burger]]'', wat in die dieselfde jaar gestig is, verwelkom die halfweeklikse blad as 'n ware bondgenoot. Dadelik neem die nuwe maatskappy die drukkery van mnr. Verbeek oor asook ''De Transvaler'', 'n weekblad wat toe reeds enkele jare in [[Johannesburg]] verskyn het. Dit het aan dr. T.C. Visser behoort, 'n vurige republikein en [[Barry Hertzog|Hertzog]]-ondersteuner. ''[[Ons Vaderland]]'' maak sy debuut op [[10 September]] [[1915]]. Die nominale kapitaal van £30&nbsp;000 is verdeel in aandele van £1 elk. Onder die stigterandeelhouers was onder meer genl. Hertzog, adv. [[Tielman Roos]], ds. J.H. Greyvenstein, [[Nicolaas Havenga|N.C. Havenga]], [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] en Karel Rood. Harm Oost was weer die redakteur, maar hy het in daardie stadium in die Fort in Johannesburg gesit vanweë sy deelname aan die gewapende protes. Prof. Kamp is toe gevra om as redakteur waar te neem. Hy geniet die bystand van dr. [[J.F.W. Grosskopf|Johannes Grosskopf]] en die digter [[Jan F.E. Cilliers]]. Soos sy voorganger het ''Ons Vaderland'' 'n tydjie lank voortgesukkel in 'n ongerieflike huis by Bloedstraat 190, [[Pretoria]]. In die agterplaas is 'n aantal sinkvertrekke opgeslaan wat die settery, drukkery en bindery moes huisves. Ondanks die droogte van 1914 en die nadraai van die Rebellie, 'n skaarste aan geld vir papier en die [[Eerste Wêreldoorlog]], bly Kamp optimisties en stry hy moedig saam vir die voortbestaan van die Nasionale Party, die Afrikanerdom en hul vryheid. Die Transvaalse takke van die [[Nasionale Party]] hou in 1915 'n konferensie en kies ''Ons Vaderland'' as partyorgaan. Toe die vier destydse provinsies in 1916 'n federale raad van die NP saamstel, is ''Ons Vaderland'' ook as landswye "officiële orgaan" erken. Die party het egter nie 'n regstreekse aandeel in die Noordelike Drukpersmaatskappy besit nie en dus ook nie seggenskap in sy redaksionele beleid verkry nie. ''Ons Vaderland'' help die Nasionale Party in die verkiesing van 20 Oktober 1915 om 78&nbsp;290 in Transvaal te kry, teenoor 95&nbsp;413 vir die [[Suid-Afrikaanse Party]]. Oost kon reeds in Desember daardie jaar op parool uit die tronk kom, maar het dit geweier omdat dit sou werksaamhede as persman sou belemmer. Eers teen die middel van 1916 is hy toe vrygelaat. Hy neem die redakteurskap by Kamp oor wat na die universiteitskollege op [[Potchefstroom]] vertrek. Onder Oost se leiding beywer die koerant hom vir die stigting van die [[Broederbond]] en vir moedertaalonderwys in Afrikaans. Hy het ook voor die kongres van die [[Afrikaanse Studentebond]] (1917) nouer aanraking tussen die volk en die hoër onderwys bepleit en publiseer sy ''Volksleven en hoger onderwys'' in 1918. == Letterkundige bydrae == [[Beeld:Prof Jan Kamp se graf in die hoofbegraafplaas op Potchefstroom.JPG|duimnael|links|270px|Prof. Kamp se grafsteen in die hoofbegraafplaas op [[Potchefstroom]].]] [[Beeld:De School Hoort aan de Ouders, deur prof Jan Kamp.jpg|duimnael|regs|200px|Buiteblad van prof. Kamp se boek ''De school hoort aan de ouders'' (1912).]] As literator het prof. Kamp hom in die studie van die Nederlandse, Duitse, Franse en Afrikaanse letterkunde verdiep en uitgemunt in letterkundige kritiek. In 1909 verskyn sy ''Proeve van inleiding tot de Nederlandse letterkunde'' en in 1912 ''De nieuwe richting in de Nederlandse letterkunde'', waarin hy die Tagtigerkuns met die Calvinistiese lewensbeskouing probeer versoen. Veral meldenswaardig is sy ''Afrikaans pleidooi'' (''[[Die Brandwag]] '', [[15 Junie]] [[1914]], oorgedruk in ''De Beweging'', [[8 Augustus]] [[1914]].) Hierin het hy die poësie van Jan F.E. Celliers en [[Totius]] verdedig teen Albert Verwey se onbillike geringskatting van dié twee digters se werk (''De Beweging'', [[11 November]] [[1913]]). Hy was 'n erkende literêre kritikus wie se resensies van 1912 tot 1916 gereeld in ''[[Die Brandwag]]'' verskyn het. Saam met oudpres. [[F.W. Reitz]] was hy ook redakteur van die reeks ''De Unie lees- en studiebiblioteek'' (Potchefstroom). Hy het self in dié reeks geskryf, saam met [[T.H. le Roux]], ''Uit de Nederlandse lyriek van de laatste drie eeuwen'' (tweede druk 1913, derde druk 1917), wat etlike jare met vrug aan die universiteite gebruik word. Hy het kort ná sy aankoms in Suid-Afrika besef dat Afrikaans die taal van Suid-Afrika was en het hom laat ken as een van die mees simpatieke beoordelaars van poësie en prosa in die jong taal. Hy het 'n ryp oordeel en fyn insig gehad. Danksy sy wydbelesenheid kon hy vergelyk en diep skou. Kuns het vir hom 'n plek en taak in die lewe gehad wat verband gehou het met die wordende Afrikaanse volkslewe.<ref name="nien" /> Prof. Kamp was jare lank een van die ywerigste en hardwerkendste lede van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Suid-Afrikaanse Akademie vir Taal, Lettere en Kuns]] en is in Februarie 1922 as lid van die Raad gekies waarin hy altyd 'n toring van krag was. == Gesinslewe == [[Beeld:Willem Kamp.jpg|duimnael|regs|180px|Prof. Kamp se seun [[Willem Kamp|Willem]] (Onze Wim) was 'n digter en skrywer wie se lewe op 37-jarige leeftyd in 'n motorongeluk kortgeknip is.]] Uit sy huwelik in 1899 met Margo M.E. Herman (Baarn, Ned., [[27 Maart]] [[1871]] – Dittonlaan 65, [[Auckland Park]], Johannesburg, Sondag [[26 September]] [[1943]]),<ref>{{en}} [https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9R-59JH-C?i=2463&cat=188051 Haar doodsertifikaat, soos te sien op die webtuiste FamilySearch]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> wat ook in 1897 na Suid-Afrika gekom en daarna skoolgehou het op [[Bethlehem]], is drie seuns en een dogter gebore. Sy eggenote was 'n natuurgeneser en die skryfster van ''Hoe om gesond te word en gesond te bly'' (Pretoria, 1926). Een seun, [[Willem Kamp|Willem C.W. Kamp]] ([[12 November]] [[1903]]–[[9 Julie]] [[1941]]), was ook 'n skrywer en hy gee in Pretoria uit: ''Matteo en Leonardo'' (1933); ''Delwerye in die ou dae'' ('n verwerking van 'n dagboek); ''Twee eenakters'' (1935); ''Vergete helde'' (1935); ''Vrugbare aarde en ander verhale'' (1936); en ''Die visboot'' (1938). Die ander kinders was: Herman Ferdinand (geboortedatum en -plek asook sterfdatum en -plek onbekend),<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Herman-Kamp/6000000041369316280 Besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> Johanna Gezina Margaretha (geboortedatum en -plek asook sterfdatum en -plek onbekend; getroude van Rot of moontlik Roth),<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Johanna-Kamp/6000000041369399941 Besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> en Jan Albert ([[7 Februarie]] [[1911]] – [[Plettenbergbaai]], [[Wes-Kaap]], [[27 Februarie]] [[2001]]).<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Jan-Kamp/6000000041368273959 Besonderhede op die webtuiste geni.com]. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref><ref>{{af}}{{en}}[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=482388 Sy grafsteen soos te sien op die webtuiste van die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 16 Julie 2016.</ref> == Bronne == * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1949. ''Hier Is Ons Skrywers! Biografiese Sketse van Afrikaanse Skrywers''. Johannesburg: Afrikaanse Pers-Boekhandel. * {{af}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] en Beyers, C.J. (hoofred.). 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel III''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{af}} [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://www.google.co.za/maps/@-26.1875618,28.007806,3a,81.1y,34.7h,81.68t/data=!3m6!1e1!3m4!1smS6ZVWJeWTBu2G_OJNkWiw!2e0!7i13312!8i6656!6m1!1e1 Die huis by Dittonlaan 65, Auckland Park, Johannesburg, waarin mev. Kamp op Sondag 26 September 1943 oorlede is, soos te sien op Google Maps]. URL besoek op 16 Julie 2016. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kamp, Jan}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1862]] [[Kategorie:Sterftes in 1924]] a5nn9jbnrfjbygzqgrvt49vck7ja81e 0 113502 2908629 2736211 2026-06-02T03:47:30Z Amherst99 12867 /* */ 2908629 wikitext text/x-wiki '''Ooreetsteuring (OS)''' word deur ooreetepisodes gekenmerk wat nie deur kompenserende suiweringsgedrag (soos geïnduseerde vomering) gevolg word nie. Alhoewel ooreetsteuring een van die mees algemene [[eetsteurings]] onder volwassenes is,<ref name="sscnet.ucla.edu">{{cite web |last1=Saguy |first1=A |last2=Gruys |first2=K |title=Morality and Health: News Media Constructions of Overweight and Eating Disorders |url=http://www.sscnet.ucla.edu/soc/faculty/saguy/saguyandgruys.pdf |website=UCLA |access-date=9 Julie 2021 |language=en |archive-date= 6 Julie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706110922/http://www.sscnet.ucla.edu/soc/faculty/saguy/saguyandgruys.pdf |url-status=dead }}</ref> geniet hier steuring minder mediadekking en navorsing in vergelyking met [[anorexia nervosa]] en [[bulimie]]. Die steuring is eers in 2013 in die afdeling vir eetsteurings van die ''[[DSM-5]]'' ingesluit.<ref name="DSM5">{{cite book |author=American Psychiatry Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |date=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |location=Arlington |isbn=978-0890425558 |pages=329–354 |edition=5de |url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/329 |language=en}}</ref> Ooreetsteuring word in enige bepaalde jaar by 0.8% manlike volwassenes en 1.6% vroulike volwassenes in die V.S.A aangetref.<ref name="DSM5"/> == Tekens en simptome == Ten einde 'n diagnose van OS te maak, moet die volgende kriteria teenwoordig wees.<ref name="Westerburg2013"/> "A. Herhaalde ooreetepisodes wat deur albei van die volgende gekenmerk word: # Wanneer 'n persoon tydens 'n diskrete periode (bv. binne twee ure) 'n hoeveelheid kos eet wat beslis groter is as wat die meeste mense binne 'n soortgelyke hoeveelheid tyd onder soortgelyke omstandighede sal eet. # 'n Gevoel van beheerverlies gedurende die episode (bv. 'n gevoel dat hy/sy nie kan ophou eet nie of kan beheer wat of hoeveel daar geëet word nie). B. Die ooreetepisodes word met drie (of meer) van die volgende geassosieer: # Daar word vinniger as normaalweg geëet. # Lyers eet totdat hulle ongemaklik versadig voel. # Groot hoeveelhede kos word geëet wanneer die persoon nie fisiek honger is nie. # Persone eet alleen, aangesien hulle skaam voel oor die hoeveelheid wat geëet word. # Na die tyd voel die persoon gewalg in hom-/haarself, depressief of baie skuldig. C. Opmerklike stres rakende ooreet is teenwoordig. D. Die ooreetepisodes vind gemiddeld een maal 'n week vir minstens drie maande plaas. E. Die episodes word nie met die ontoepaslike kompenserende gedrag soos by [[bulimie]] geassosieer nie, en kom nie eksklusief gedurende die loop van bulimie of [[anoreksia nervosa]] voor nie."<ref name="DSM5"/> Ooreet is 'n kernsimptoom van OS, maar nie almal wat ooreet, ly aan die steuring nie.{{sfn|Fairburn|2013}} 'n Individu kan by geleentheid ooreet sonder om baie van die negatiewe liggaamlike, sielkundige of sosiale impakte van OS te beleef. == Oorsake == Daar is steeds 'n gebrek aan navorsing oor die presiese oorsake van OS. Vorige navorsing het op die verhouding tussen liggaamsbeeld en eetsteurings gefokus, en die gevolgtrekking is gemaak dat versteurde eetgewoontes met rigiede dieetpraktyke verband hou.<ref name="psychologytoday.com">{{cite web | last=Troscianko | first=Emily T. | title=Where next after anorexia: death, recovery, or another eating disorder? | website=Psychology Today | date=30 Junie 2011 | url=https://www.psychologytoday.com/intl/blog/hunger-artist/201106/where-next-after-anorexia-death-recovery-or-another-eating-disorder | access-date=9 Julie 2021 |language=en}}</ref> In die meerderheid van anoreksiegevalle lei die ekstreme en rigiede beperking van voedselinname op 'n sekere punt tot die ontwikkeling van ooreetpatrone, gewigstoename, bulimie of 'n gekombineerde vorm van ongespesifiseerde eetsteurings. Ander navorsing dui egter daarop dat OS ook deur omgewingsfaktore en die impak van traumatiese gebeure veroorsaak kan word. In een studie is daar bevind dat vroue met OS meer negatiewe gebeurtenisse in die jaar voor die ontwikkeling van die steuring ervaar het, en dat daar 'n positiewe korrelasie tussen OS en die frekwensie is waarmee negatiewe gebeure plaasvind.<ref name="Mazzeo">{{cite journal | last1 = Mazzeo |first1=SE |last2=Bulik |first2=CM | title = Environmental and genetic risk factors for eating disorders: what the clinician needs to know | journal = Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America | volume = 18 | issue = 1 | pages = 67–82 | date = Januarie 2009 | pmid = 19014858 | pmc = 2719561 | doi = 10.1016/j.chc.2008.07.003 |language=en}}</ref> Verder dui die navorsing ook daarop dat individue wat aan OS ly, meer geneig is om liggaamlike mishandeling, waargenome risiko vir liggaamlike mishandeling, stres en liggaamskritiek te ervaar.<ref name="Mazzeo"/> Ander risikofaktore kan obesiteit in die kinderjare, neerhalende opmerkings oor gewig, lae selfbeeld, depressie en fisieke of seksuele misbruik gedurende die kinderjare insluit.<ref>{{cite journal | last1= Rayworth |first1=BB |last2=Wise |first2=LA |last3=Harlow |first3=BL | title = Childhood abuse and risk of eating disorders in women | journal = Epidemiology | volume = 15 | issue = 3 | pages = 271–8 | date = Mei 2004 | pmid = 15097006 | doi = 10.1097/01.ede.0000120047.07140.9d | jstor = 20485891 | s2cid = 46480529 |language=en}}</ref> 'n Paar studies dui daarop dat daar 'n genetiese komponent aan OS is,<ref name="sscnet.ucla.edu"/> maar ander studies het meer ambivalente resultate getoon. Daar is bevind dat ooreetgewoontes 'n familietrek mag wees en 'n tweelingstudie deur Bulik, Sullivan, en Kendler het 'n "matige [[oorerflikheid]] vir ooreet" teen 41 persent getoon.<ref>{{cite journal |last1= Bulik |first1=CM |last2=Sullivan |first2=PF |last3=Kendler |first3=KS | title = Genetic and environmental contributions to obesity and binge eating | journal = The International Journal of Eating Disorders | volume = 33 | issue = 3 | pages = 293–8 | date = April 2003 | pmid = 12655626 | doi = 10.1002/eat.10140 |language=en}}</ref> Meer navorsing moet egter gedoen word voordat enige definitiewe gevolgtrekkings rondom die oorerflikheid van OS gemaak kan word. Daar is ook bevind dat eetsteurings soos anoreksie en bulimie persone se hanteringsvermoëns (coping abilities) aantas; lyers is dus meer geneig om ooreet as 'n verwerkingstrategie aan te wend.<ref>{{cite journal | last=Troop | first=Nicholas | title=Stress, Coping, and Crisis Support In Eating Disorders | journal=International Journal of … | url=https://www.academia.edu/282616/Stress_Coping_and_Crisis_Support_In_Eating_Disorders | language=en}}</ref> Alhoewel daar dikwels geglo word dat ooreters 'n gebrek aan selfbeheersing het, is dit moontlik dat die wortel van hierdie gedrag eerder aan rigiede dieetpraktyke toegeskryf kan word. Die verhouding tussen 'n streng dieet en ooreetepisodes word deur 'n bose kringloop gekenmerk. Persone is meer geneig om ná 'n dieet te ooreet, en omgekeerd. Verskeie vorms van dieet behels vertraagde eet (om bv. nie gedurende die dag te eet nie), beperkte kalorie-inname, en die vermyding van sekere kossoorte (bv. "verbode" kos soos suiker, koolhidrate, ens.) <ref>{{cite journal | last = Tuschl |first=RJ | title = From dietary restraint to binge eating: some theoretical considerations | journal = Appetite | volume = 14 | issue = 2 | pages = 105–9 | date = April 1990 | pmid = 2186700 | doi = 10.1016/0195-6663(90)90004-R | s2cid = 36803871 |language=en}}</ref><ref>{{cite web | title=Why Extreme Dieting Sometimes Leads To Eating Disorder Treatment | website=Casapalmera | date=6 Julie 2008 | url=http://www.casapalmera.com/articles/relationship-between-dieting-and-eating-disorders/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20080706200604/http://www.casapalmera.com/articles/relationship-between-dieting-and-eating-disorders/ | archive-date=6 Julie 2008 | url-status=dead | access-date=9 Julie 2021 |language=en}}</ref> Streng en ekstreme diëte verskil van gewone diëte. Getuienis dui daarop dat gematigde kaloriebeperking tot 'n afname in ooreetepisodes onder oorgewig individue met OS kan lei, ten minste op die korttermyn.<ref>{{cite book |last=Wilson |first1=Terence |editor1-last=Fairburn |editor1-first=Christopher |editor2-last=Brownell |editor2-first=Kelly |title=Eating disorders and obesity: a comprehensive handbook |date=2002 |publisher=Guilford |location=New York |isbn=978-1593852368 |edition=2de |chapter=The controversy over dieting |url-access=registration |url=https://archive.org/details/eatingdisorderso0000unse_e4o2 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wilfley |first1=Denise |editor1-last=Fairburn |editor1-first=Christopher |editor2-last=Brownell |editor2-first=Kelly |title=Eating disorders and obesity: a comprehensive handbook |date=2002 |publisher=Guilford |location=New York |isbn=978-1593852368 |edition=2de |chapter=Psychological treatment of binge eating disorder |url-access=registration |url=https://archive.org/details/eatingdisorderso0000unse_e4o2 |language=en}}</ref> == Komorbiditeite == Individue met OS ly oor die algemeen aan komorbiditeite soos [[kliniese depressie]], [[persoonlikheidsteuring]], [[bipolêre gemoedsteuring]], [[substansmisbruik]], [[liggaamsdismorfiese steuring]], [[kleptomanie]], [[prikkelbare dermkanaalsindroom]], [[fibromialgie]], of 'n [[angssteuring]].<ref name="Westerburg2013">{{cite journal |last1=Westerburg |first1=DP |last2=Waitz |first2=M |title=Binge-eating disorder |journal=Osteopathic Family Physician |date=2013 |volume=5 |issue=6 |pages=230–33 |doi=10.1016/j.osfp.2013.06.003 |language=en}}</ref><ref name="Marazziti2012">{{cite journal | vauthors = Marazziti D, Corsi M, Baroni S, Consoli G, Catena-Dell'Osso M | title = Latest advancements in the pharmacological treatment of binge eating disorder | journal = European Review for Medical and Pharmacological Sciences | volume = 16 | issue = 15 | pages = 2102–7 | date = Desember 2012 | pmid = 23280026 | url = http://www.europeanreview.org/wp/wp-content/uploads/2102-21072.pdf |language=en}}</ref> Ooreetsimptome word ook by [[Bulimie|bulimia nervosa]] aangetref. Ooreetsteuring ontwikkel dikwels as 'n resultaat of newe-effek van depressie angesien dit algemeen is dat mense hulle na trooskos wend wanneer hulle neerslagtig voel.<ref>[{{cite web | title=Women like sugar, men like meat | website=USATODAY.com | date=17 November 2005 | url=http://usatoday30.usatoday.com/news/health/2005-11-17-comfort-foods_x.htm | access-date=9 Julie 2021 |language=en}}</ref> Individue wat met bulimie en ooreetsteuring gediagnoseer is, toon soortgelyke kompulsiewe ooreetpatrone, neurobiologiese kenmerke van disfunksionele kognitiewe beheer en voedselverslawing, en biologiese en omgewingsrisikofaktore.<ref>{{cite journal | vauthors = Wu M, Brockmeyer T, Hartmann M, Skunde M, Herzog W, Friederich HC | title = Set-shifting ability across the spectrum of eating disorders and in overweight and obesity: a systematic review and meta-analysis | journal = Psychological Medicine | volume = 44 | issue = 16 | pages = 3365–85 | date = Desember 2014 | pmid = 25066267 | doi = 10.1017/S0033291714000294 |language=en}}</ref> Volgens die ''DSM-5 ''diagnostiese kriteria is 'n gevoel van beheerverlies een van die sleuteleienskappe van ooreetgedrag. Die eet van 'n buitengewoon groot hoeveelheid kos sonder die gevoel van beheerverlies moenie met ooreetsteuring verwar word nie. OS is 'n "ekspressiewe steuring"— 'n steuring wat aan dieper sielkundige probleme uitdrukking gee. Daar is bevind dat persone met OS 'n hoër geïnternaliseerde gewigsvooroordeel het; dit sluit 'n lae selfbeeld, ongesonde eetpatrone en algemene liggaamsontevredenheid in.<ref>{{cite journal | vauthors = Pearl RL, White MA, Grilo CM | title = Overvaluation of shape and weight as a mediator between self-esteem and weight bias internalization among patients with binge eating disorder | journal = Eating Behaviors | volume = 15 | issue = 2 | pages = 259–61 | date = April 2014 | pmid = 24854815 | pmc = 4053161 | doi = 10.1016/j.eatbeh.2014.03.005 |language=en}}</ref> == Diagnose == Voor 2013 is OS as ongespesifiseerde eetsteuring geklassifiseer, 'n sambreelkategorie vir eetsteurings wat nie binne die anoreksie- of bulimiekategorie tuishoort nie. Die steuring het vandag 'n eie kategorie onder ''DSM-5 ''wat die tekens en simptome omskryf waarvolgens 'n persoon se gedrag as 'n ooreetsteuring geklassifiseer word. == Behandeling == === Berading === Daar is bevind dat [[kognitiewe gedragsterapie]] (KGT) 'n meer effektiewe behandeling vir OS as gedragsgebaseerde gewigsverliesprogramme is. Vyftig persent van OS-individue bereik 'n algehele remissie van ooreetgedrag. KGT is ook 'n effektief in die behandeling van selfbeeldprobleme en psigiatriese komorbiditeite (bv. depressie) wat met die steuring verband hou.<ref name="Westerburg2013"/> Volgens onlangse toetse is sielkundige intervensies soos psigoterapie en gedragsintervensies meer effektief as farmakologiese intervensies vir die behandeling van OS.<ref name="Iacovino2012">{{cite journal | vauthors = Iacovino JM, Gredysa DM, Altman M, Wilfley DE | title = Psychological treatments for binge eating disorder | journal = Current Psychiatry Reports | volume = 14 | issue = 4 | pages = 432–46 | date = Augustus 2012 | pmid = 22707016 | pmc = 3433807 | doi = 10.1007/s11920-012-0277-8 |language=en}}</ref> OS-lyers kan ook by [[Overeaters Anonymous]] of [[Food Addicts in Recovery Anonymous]] aanklop vir hulp. === Medikasie === Vanaf Januarie 2015 is lisdexamfetamine die enigste middel wat deur die Amerikaanse Food and Drug Administration spesifiek vir die behandeling van OS goedgekeur is.<ref>{{cite web | title=FDA expands uses of Vyvanse to treat binge-eating disorder | website=fda.gov | date=1 Februarie 2015 | url=http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm432543.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20150201204209/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm432543.htm | archive-date=1 Februarie 2015 | url-status=dead | access-date=9 Julie 2021 |language=en}}</ref> Medikasie word nie as die voorkeur behandeling beskou nie, aangesien psigoterapeutiese benaderings soos KGT meer effektief as medikasie is. Medikasie verhoog ook nie die effektiwiteit van psigoterapie nie, alhoewel sommige pasiënte by stuipwerende middels en antivetsugmedikasie vir gewigsverlies kan baat.<ref name="Bodell & Devlin, 2011">{{cite book |first1=Lindsay |last1=Bodell |first2=Michael |last2=Devlin |editor1-last=Grilo |editor1-first=Carlos |editor2-last=Mitchell |editor2-first=James |title=The treatment of eating disorders: a clinical handbook |date=2011 |publisher=Guilford |location=New York |isbn=978-1609184957 |chapter=Pharmacotherapy for binge-eating disorder |language=en}}</ref> === Chirurgie === [[Bariatiese chirurgie]] is ook al as 'n behandelingsmetode vir BED voorgehou en 'n onlangse meta-analise het getoon dat ongeveer twee-derdes van individue wat hierdie soort chirurgie vir gewigsverliesdoeleindes verlang, aan OS ly. Persone met OS wat hierdie chirurgie ondergaan, is geneig om swakker gewigsverliesuitkomste te hê, en is meer geneig om steeds OS-verwante gedrag te toon.<ref name="Westerburg2013"/> == Prognose == Terwyl mense met 'n gesonde gewig by geleentheid te veel eet, lei die herhaaldelike inname van groot hoeveelhede kos binne in 'n kort tydjie uiteindelik tot gewigstoename en [[obesiteit]]. Die vernaamste gesondheidsgevaar wat hierdie soort eetsteuring inhou, is die nagevolge van die gewigstoename wat deur die ooreetepisodes veroorsaak word. OS-lyers word siek as gevolg van 'n gebrek aan voldoende voeding. Ooreetepisodes sluit gewoonlik kos in wat hoog in vet, suiker en/of sout, maar laag in vitamiene en minerale is. Vetsugtige persone wat ook aan OS ly, is kandidate vir algemene komorbiditeite wat met obisiteit geassosieer word soos [[tipe 2-diabetes mellitus]], [[kardiovaskulêre siekte]] (bv. [[Hipertensie|hoë bloeddruk]] en hartsiektes), dermkanaalprobleme (bv. galblaassiekte), hoë cholesterolvlakke, spier-skelet-probleme en obstruktiewe slaap-apnee.<ref name="Westerburg2013"/><ref name="Iacovino2012"/><ref>{{cite web | title=Binge Eating Disorder - National Eating Disorders Association | website=nationaleatingdisorders.org | date=1 Januarie 2013 | url=http://www.nationaleatingdisorders.org/binge-eating-disorder | archive-url=https://web.archive.org/web/20130101132001/http://www.nationaleatingdisorders.org/binge-eating-disorder | archive-date=1 Januarie 2013 | url-status=dead | access-date=9 Julie 2021 |language=en}}</ref> Individue wat aan OS ly, het dikwels 'n laer lewenskwaliteit en ervaar oor die algemeen sosiale struikelblokke.<ref name="Iacovino2012"/> == Epidemiologie == Alhoewel ooreetsteuring die mees algemene eetsteuring by volwassenes is,<ref name="Iacovino2012"/> is daar oor die algemeen minder navorsing oor OS as oor anoreksie of bulimie gedoen.<ref name="sscnet.ucla.edu"/> Studies dui daarop dat die lewensduurvoorkoms van OS 2,0 persent vir mans en 3,5 persent vir vroue is, hoër as dié van die algemeen erkende eetsteurings, anoreksie en bulimie.<ref name="Westerburg2013"/> Alhoewel die meeste navorsing oor ooreetgedrag in Noord-Amerika gedoen is, word die steuring in alle kulture aangetref.<ref>{{cite journal | vauthors = Pike KM, Hoek HW, Dunne PE | title = Cultural trends and eating disorders | journal = Current Opinion in Psychiatry | volume = 27 | issue = 6 | pages = 436–42 | date = November 2014 | pmid = 25211499 | doi = 10.1097/YCO.0000000000000100 | s2cid = 2838248 |language=en}}</ref> Daar is egter nie genoeg navorsing om vas te stel of die steuring 'n hoër voorkomssyfer in sekere kulture het nie. Verdere navorsing moet gedoen word ten einde die omvang van die steuring ten volle te begryp. == Verwysings == {{Verwysings|30em}} === Bibliografie === {{refbegin}} * {{cite book |last=Fairburn |first=C.G. |date=1995 |title=Overcoming Binge Eating |location=New York |publisher=Guilford Press |ISBN=0-89862-961-6 |language=en}} * {{cite journal | last=Grilo |first=C.M. |date=1998 |title=The Assessment and Treatment of Binge Eating Disorder |journal=Journal of Practical Psychiatry and Behavioral Health |issue=4 |pages=191–201 |doi=10.1097/00131746-199807000-00001 |language=en}} * {{cite book | last1=Siegel | first1=M. |last2=Brisman |first2=J. |last3=Weinshel |first3=M. | title=Surviving an eating disorder : new perspectives and strategies for family and friends | publisher=Harper & Row | publication-place=New York | year=1988 | isbn=0-06-015859-X | oclc=17201349 |language=en}} * {{cite journal| last=Stunkard |first=A.J. |date=1959 |title=Eating Patterns and Obesity |journal=Psychiatric Quarterly |volume=33 |issue=2 |pages=284–295 |doi=10.1007/BF01575455 |language=en}} * {{cite journal | last=ZelitchYanovski | first=Susan | title=Binge Eating Disorder: Current Knowledge and Future Directions | journal=Obesity Research | publisher=Wiley | volume=1 | issue=4 | year=1993 | issn=1071-7323 | doi=10.1002/j.1550-8528.1993.tb00626.x | pages=306–324 |language=en}} {{refend}} == Eksterne skakels == * Binge Eating Disorder at Medline [http://www.medscape.com/viewarticle/466376 Artikel] * [http://win.niddk.nih.gov/publications/binge.htm National Institute of Health page on binge eating disorder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025075241/http://win.niddk.nih.gov/publications/binge.htm |date=25 Oktober 2005 }} * [http://www.nedic.ca/know-facts/definitions National Eating Disorder Information Centre] * [http://bedaonline.com/ Binge Eating Disorder Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102035759/http://bedaonline.com/ |date= 2 November 2014 }} [[Kategorie:Eetsteurings]] 1b7n4pcmtx815rrumffcttnq42ui5e4 0 114639 2908800 2901263 2026-06-02T10:37:28Z Oesjaar 7467 /* Skryfwerk */ verbeter 2908800 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Johannes de Villiers | geboortedatum = {{birth date|1976|7|5}} | beroep = Joernalis, skrywer, meditasie-leier, joga instrukteur | webblad = {{url|http://blydskap.com}} }} '''Johannes de Villiers''' is ’n [[Afrikaans]]e skrywer oor bewustelikheid (“mindfulness”), [[meditasie]] en positiewe sielkunde. == Lewe en werk == Johannes Bertus de Villiers is op [[5 Julie]] [[1976]] gebore. Hy het op [[Beaufort-Wes]] en die [[Paarl]] grootgeword. Van 1996 af studeer hy aan die [[Universiteit Stellenbosch]], waar hy in 1998-'99 [[B.A.-graad|B.A.-]] en B.A. honneurs-grade in joernalistiek en in 2008 'n M.A.-graad in antieke studies verwerf. Hy verwerf ook in 2000 ’n honneursgraad in [[Frans]] aan die [[Universiteit van die Vrystaat]]. Hy werk sedert 2001 as joernalis, eers by [[Rapport]] en [[Die Burger]], en uiteindelik by [[Huisgenoot]],<ref>{{cite web|last=De Villiers|first=Johannes|title=Boelies en Bleeksiele: In die ongelyke baklei tussen dié twee groepe bring boeke die balans|website=Huisgenoot|url=https://www.pressreader.com/south-africa/huisgenoot/20161117/282196535524766?srsltid=AfmBOorPldzJZl4x2usgv5SFb5iqmZcoe_BcOODApLR5WjE2aYlQRRL2|date=November 17, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last=De Villiers|first=Johannes|date=Mei 5, 2022|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/hy-het-my-beroof-wou-my-verkrag-my-reis-na-genesing-na-verskriklike-trauma-20220505|title=Platgeslaan deur verdriet, verlies en trauma: So kan jy uit jou swaarkry herrys|website=Huisgenoot}}</ref><ref>{{cite web|last=De Villiers|first=Johannes|date=Januarie 26, 2023|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuusbrief/boekklub/opmybedkassie/die-skrywer-johannes-de-villiers-deel-sy-leesvoorneme-vir-die-nuwe-jaar-20230126|title=Die skrywer Johannes de Villiers deel sy leesvoorneme vir die nuwe jaar|website=Huisgenoot}}</ref><ref>{{cite web|last=De Villiers|first=Johannes|date=Desember 29, 2023|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/raad/wenke/kenner-se-raad-so-stel-jy-in-die-nuwe-jaar-bereikbare-doelwitte-wat-vreugde-bring-20231229|title=Kenner se raad: Só stel jy in die nuwe jaar bereikbare doelwitte wat vreugde bring|website=Huisgenoot}}</ref><ref>{{cite web|last=De Villiers|first=Johannes|date=Augustus 3, 2024|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/stemme/profiele/proust-met-johannes-de-villiers-20240803|title=Proust met Johannes de Villiers|website=Netwerk24}}</ref> waar hy tans as herskrywer werksaam is. Hy het ook in 2013 en 2014 die Rykie van Reenen-leerstoel aan die Universiteit Stellenbosch se departement joernalistiek beklee. Sedert 2001 is hy ’n student van Heila Downey, Zenmeester van die Robertson [[Dharma-sentrum]], onder wie hy meditasie en bewustheid (“mindfulness”) studeer. In 2017 bekragtig Downey De Villiers se status as meditasie-instrukteur in die tradisie van Kwan Um Zen en die Koreaanse leermeester [[Seungsahn]]. Hy ondergaan oor die jare verdere opleiding in [[Mianmar]], waar hy in 2002 ’n maand in ’n klooster deurbring, en die VSA, waar hy onder Jules Shuzen Harris en Roshi Bodin Kjolhede studeer en besinning doen. Hy woon in [[Bloemfontein]], en bied landwyd slypskole en besinning aan met ’n fokus op [[meditasie]], positiewe sielkunde en emosionele weerbaarheid. == Skryfwerk == Sy eerste twee boeke, ''Agter die Somber Gordyn'' (2011) en ''Die Einde van die Wêreld'' (2012), gaan oor spookstories en doemprofesieë.<ref>{{cite article|last=Fitzpatrick|first=Marida|title=Normaal? Paranormaal…|website=By|date=Augustus 11, 2012}}</ref> Hy is egter meer bekend vir sy drieluikboeke oor bewustheid – ''Kalmte in die malle gejaag'' (2018),<ref>{{cite web|last=Schoeman|first=Leroux|title=Die evangelie van Johannes: Word Wakker! |url=https://www.netwerk24.com/Netwerk24/kyk-die-evangelie-van-johannes-word-wakker-20180424|website=Netwerk24|date=April 25, 2018}}</ref> ''Blydskap'' (2020)<ref>{{cite web|last=Van der Merwe|first=Elna|title=Dié Afrikaanse boek wys hoe jy gelukkiger kan wees|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/vermaak/boeke/die-afrikaanse-boek-wys-jou-hoe-jy-gelukkiger-kan-wees-20200409|website=Huisgenoot|date=April 9, 2020}}</ref> en ''Meer as jou seerkry'' (2022),<ref>{{cite web|last=Hugo|first=Trisa|title=Post-traumatiese groei: Natuurlik is daar so iets |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/posttraumatiese-groei-natuurlik-is-daar-so-iets-20220416|website=Rapport|date=April 17, 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Van der Merwe|first=Elna|date=Mei 20, 2022|url=https://www.netwerk24.com/huisgenoot/vermaak/boeke/hg-se-johannes-de-villiers-maak-hart-oop-oor-sy-nuwe-boek-meer-as-jou-seerkry-20220520|title=Johannes de Villiers gesels oor sy boek, ‘Meer as jou seerkry’|website=Huisgenoot}}</ref> wat al drie deur [[Tafelberg]] uitgegee is. Dié boeke kombineer ’n oorsig oor die teorie en wetenskap van meditasie en bewustheid, met praktiese wenke en die verhale van mense wat persoonlike uitdagings moes trotseer. Dié boeke gee aanleiding tot ’n reeks slypskole wat hy van 2023 af landwyd oor bewustheid en blydskap aanbied. Sedert 2022 bied hy ook ''Die Blydskapnavorser'' op [[RSG]] aan, ’n insetsel op die oggendradioprogram Alhoebekker.<ref>{{cite web|last=Spies du Plessis|first=Amanda|title=Verryk jou lewe met blydskap|url=https://www.amandaskrywer.com/verryk-jou-lewe-met-dankbaarheid/|website=Amanda Skrywer rubriek|date=Maart 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web|last=Burgess|first=Annaliese|date=Julie 28, 2023|url=https://www.vryeweekblad.com/en/opinions-and-debate/2023-07-28-happiness-researcher-everyone-was-just-so-broken/|title=Happiness researcher: 'Everyone was just so broken'|website=Vrye Weekblad|access-date=2024-09-23|archive-date=2024-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923100953/https://www.vryeweekblad.com/en/opinions-and-debate/2023-07-28-happiness-researcher-everyone-was-just-so-broken/|url-status=dead}}</ref> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Boektitel !Uitgewer |- |2010 |''Agter die somber gordyn'' |Griffel Media |- |2012 |''Die einde van die wêreld en hoe om dit te oorleef'' |[[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]] |- |2018 |''Kalmte in die malle gejaag'' |Tafelberg |- |2020 |''Blydskap'' |Tafelberg |- |2022 |''Meer as jou seerkry'' |Tafelberg |} == Sien ook == * [[Zen]] * [[Seungsahn]] (Koreaanse Zen meester) * [[Dharma-sentrum]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://blydskap.com/ Persoonlike webwerf] * [http://www.litnet.co.za/author/johannes-bertus-de-villiers/ Johannes de Villiers op LitNet] * [https://www.rsg.co.za/rsg/potgooi-resultaat/?_sf_s=johannes%20de%20villiers Die Blydskapnavorser] RSG potgooie. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Villiers, Johan}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Joernaliste]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Alumni van Paarl-gimnasium]] s3ofhvirbtwuylsa6ibngpot9juwrum 0 116371 2908772 2905938 2026-06-02T09:05:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908772 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Carel van der Merwe | bynaam = | beeld = Carel_van_der_Merwe2.jpeg | beeldbeskrywing = | geboortenaam = Willem Carel van der Merwe | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|9|7|df=y}} | geboorteplek = [[Johannesburg]] | ouers = | titel = | beroep = Skrywer, historikus, sakeman | alma_mater = Universiteit Stellenbosch, Universiteit van Kaapstad, Middlesex Universiteit | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | toekennings = {{plainlist | * 2010: [[Eugène Maraisprys]] * 2016: KykNET-Rapport boekprys (Nie-fiksie) * 2016: SA Akademie vir Wetenskap en Kuns (Protea Boekhuisprys) * 2017: SA Akademie vir Wetenskap en Kuns (LW Hiemstra-prys) * 2020: KykNET-Rapport boekprys (Nie-fiksie) * 2020: ATKV Woordveertjie (Nie-fiksie) * 2022: SA Akademie vir Wetenskap en Kuns (Protea Boekhuisprys) }} | handtekening = }} '''Carel van der Merwe''' is ’n [[skrywer]], historikus en sakeman wat in [[Afrikaans]] en [[Engels]] skryf. Hy het al talle literêre pryse vir sy fiksie- en nie-fiksieboeke verwerf. == Lewe en werk == Willem Carel van der Merwe is op 7 September 1963 in [[Johannesburg]] gebore. Sy pa, Carel van der Merwe, was die besturende direkteur van die Nywerheidsontwikkelingskorporasie van Suid-Afrika Beperk. Van der Merwe gaan skool in Johannesburg, [[Witbank]] en [[Keulen]] in Duitsland, en matrikuleer in 1981 aan [[Hoërskool Linden]]. Na sy twee jaar militêre diensplig studeer hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]], waar hy in 1986 die B.Rek.-graad behaal. Aan die [[Universiteit van Kaapstad]] verwerf hy in 1987 ’n nagraadse kwalifikasie. Op Stellenbosch speel hy slot vir die Akker XV, die eerste blanke rugbyspan van die universiteit wat aan die liga van die swart ''South African Rugby Association'' (SARA) deelneem. Hy bekwaam hom in 1988 as ’n [[geoktrooieerde rekenmeester]] en werk in Johannesburg en [[Londen]] vir die internasionale ouditfirma Arthur Andersen & Co.<ref name="stell">[http://stellenboschwriters.com/vdmcarel “Carel van der Merwe”]. ''Stellenbosch Writers database''</ref> In 1991 sluit hy aan by Rand Aksepbank se korporatiewe finansieringsafdeling. In hierdie kapasiteit help hy om ''New Africa Investments Limited'' (NAIL) te stig, een van die eerste maatskappye op Johannesburgse Effektebeurs ([[JSE]]) wat deur swart sakelui beheer is. In 1995 word hy deur dr. Nthatho Motlana, die voorsitter van NAIL, versoek om ’n mede-stigterslid te word van ’n nuwe aksepbank, ''African Merchant Bank Ltd'' (AMB). Van der Merwe dien as uitvoerende direkteur en hoof van korporatiewe finansiering van AMB. In 1997 noteer AMB op die Johannesburgse Effektebeurs. [[Cyril Ramaphosa]], die huidige president van Suid-Afrika, sowel as Dikgang Moseneke, voormalige adjunk-hoofregter van Suid-Afrika, dien ook op direksie van AMB.<ref>[http://amb.co.za “AMB Capital: What we have achieved – Historical highlights”]</ref> In 2000 word Van der Merwe aangestel as ’n uitvoerende direkteur van Comparex Ltd, ’n internasionale IT maatskappy gebaseer in Brittanje.<ref>Scott, Iain (15 Jun 2001). [https://itweb.co.za/content/o1Jr5MxEQN6qKdWL “Comparex director resigns”]. ''Itweb''</ref> Hy woon vir ses jaar in Londen, en verwerf in hierdie tydperk deeltyds ’n meestersgraad (met lof) in kreatiewe skryfkuns aan die Universiteit van Middlesex. Met sy terugkeer na Suid-Afrika in 2006 vestig hy hom op [[Stellenbosch]], waar hy ’n sakeman is en sy eie beleggingsmaatskappy, Grapetown Capital, besit.<ref name="stell" /> In 2018 verwerf hy ’n PhD in Geskiedenis aan Universiteit Stellenbosch.<ref>[https://matiemedia.org/stellenbosch-author-awarded-book-prize-again “Stellenbosch author awarded book prize…again”]. ''Matiemedia''</ref> Hy is tans die voorsitter van die Stellenbosch Erfenistrust,<ref>[http://stellenboscherfenistrust.co.za/die_trustees.html “Stellenbosch Heritage Trust – Die trustees”]</ref> asook ’n direkteur van AMB Capital, die opvolger van AMB.<ref>[https://amb.co.za “AMB Capital: Who we are”]</ref> Hy het twee dogters, Mieke en Emma. == Skryfwerk == Van der Merwe het eers in sy vroeë veertigs begin skryf. Sy eerste kortverhaal, ''The water mountains'', word in 2004 in ’n versamelbundel in die Verenigde Koninkryk gepubliseer.<ref name="stell" /> In 2006 word sy debuutromans, ''Nasleep'' en ''No man’s land'' uitgegee, die verhaal van die voormalige verkenningsoldaat Paul du Toit wat gedurende sy studentejare spioeneer vir Militêre Intelligensie op die [[End Conscription Campaign]] en is betrokke by ’n bomaanval op een van hul vergaderplekke. Hy doen daarvoor aansoek om amnestie by die Waarheid-en-Versoeningskommitee (WVK), waardeur hy die gebeure herleef. In die proses moet hy die sielkundige skade verwerk wat hy opgedoen het, asook die verbrokkeling van sy huwelik as gevolg daarvan en die besef dat hy in ’n land woon waarin hy nou nie meer welkom is nie. Die skrywer slaag daarin om die impak van die oorlog op persoonlike vlak maar ook soos dit in verhoudings met familie en vriende kristalliseer, uit te beeld. Andries Visagie se resensie in Rapport maak die kommentaar dat: “''Nasleep is ’n besonder sterk debuutroman wat goeie dinge voorspel vir Carel van der Merwe se toekoms as skrywer. Die oorwoënheid en sorgvuldigheid waarmee hy sy materiaal hanteer, getuig van ’n vlymskerp intelligensie. Van der Merwe is verder onverskrokke in sy ondersoek na gevoelige kwessies in die samelewing. Hy is reeds ’n skrywer met durf en dit skep die verwagting dat hy kan ontwikkel tot ’n woordkunstenaar wat nuwe rigtings in die Suid-Afrikaanse literatuur sal kan oopskryf.''“<ref>Visagie, Andries (26 Augustus 2007), “Dapper debuutskrywer kan nuwe rigtings oopskryf.” ''Rapport''</ref> ''Nasleep'' is in 2008 op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg-prys vir debuutwerk en ''No man’s land'' is op die kortlyste van die Statebondprys en die M- Net-prys.<ref name="stell" /> Die roman word oorspronklik deur Van der Merwe in Engels geskryf, en gelyktydig met sy eie Afrikaanse vertaling gepubliseer. Die roman word ook in Nederlands as ''Nasleep'' uitgegee. In 2010 verower ''Geldwolf'' (wat gelyktydig in Engels as ''Shark'' verskyn) die [[Eugène Marais-prys]] en is hierdie roman ook op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys in die fliekkategorie.<ref>Du Toit, Liesl (28 June 2010). [https://netwerk24.com/sarie/argief/kortlys-vir-vanjaar-se-m-net-literere-toekennings-20170914 “Kortlys vir vanjaar se M-Net Literêre Toekennings”]. ''Sarie''</ref> Die hoofkarakter en geniale syferman Stephen Winter se dryfkrag is om sy reeds magtige SiriusCorp uit te bou deur ’n R30 miljard-tender te wen vir ’n ICard, ’n elektroniese identiteitskaart wat toegang tot verskeie dienste van die staat bied. In die tenderproses word hy ingesleep in die nepotisme en korrupsie van swart ekonomiese bemagtiging en die bewese skurk Godfrey Mtambo word sy gedwonge vennoot. Godfrey is verwant aan die minister wat die tender moet toeken. Die roman beweeg teen ’n vinnige pas soos die seks, verraad, gierigheid en selfs moord wat hierdie omgewing vergesel, blootgestel word. In die proses verwaarloos Stephen sy verhoudings met sy gesin en kollegas, sy gesondheid en liefdeslewe en alles lei eindelik tot ’n skokkende einde. Abraham de Vries skryf in sy resensie vir Die Burger ”''Laat my dus aan die begin erken: ek kon Geldwolf nie neersit nie…die leser word gelei deur ’n slim verteller.''”<ref>De Vries, Abraham (7 Junie 2009),”Belê leestyd in pakkende verhaal oor gierigheid.” ''Die Burger''</ref> Soos met ''No man’s land'' en ''Shark'', skryf Van der Merwe aanvanklik dié roman in Engels, en vertaal dit self in Afrikaans. ''Skaduwee'' en ''Shadow'', wat in 2012 uitgee word, is die opvolgers van ''Nasleep'' en ''No man’s land''. Tien jaar later pas Paul du Toit die dogter van ’n Britse geldskieter in haar reis deur Suid- Afrika op, maar sy word ontvoer. Paul bevind hom dan midde-in ’n geld- en politieke web waarbinne korrupsie hoogty vier. Sy lewensmaat, Monica, kondig aan dat sy swanger is en vir vaderskap sien Paul ook nie kans nie. Die titel verwys na Paul se taak om die dogter van ’n afstand te bewaak, maar verwys ook na die skaduwee wat oor sy lewe hang. [[Malene Breytenbach]] skryf in haar resensie vir Rapport dat “''Carel van der Merwe se jongste roman, Skaduwee, is meesleurend, verbeeldingryk en keurige taal.''“<ref>Breytenbach Malene (4 November 2012). “Kragdadige vernuf”. ''Rapport''</ref> Van Der Merwe skryf ook dié roman aanvanklik in Engels, en vertaal dit self in Afrikaans. ''Donker stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog'', wat in 2015 uitgegee word, is ’n indringende studie deur Van der Merwe oor die beroemde Afrikaanse digter, skrywer en diere-en insekkenner [[Eugène Marais]] (1871-1936) se gesindhede en aksies voor, tydens en direk na die Anglo-Boereoorlog, veral die ses jaar wat hy in Londen deurbring. Marais het van 1897 tot 1902 in Brittanje en Europa gewoon en voor en gedurende hierdie tyd ’n groot rol gespeel aan die politieke en joernalistieke front. Tydens Marais se loopbaan as joernalis in Zuid-Afrikaansche Republiek was hy voortdurend haaks met die regering van president Paul Kruger, veral oor die korrupte konsessiebeleid wat dit toegepas het. In hierdie tyd was hy goed bevriend met die politikus en later skrywer Percy Fitzpatrick, wat saam met Cecil John Rhodes en lord Alfred Milner een van die grootste aanstigters van die Anglo-Boereoorlog was. In Londen ontmoet hy vir Joseph Chamberlain, die Britse minister van kolonies, waarna hy in ’n lang memorandum voorstelle maak oor hoe die Engelse die Boerekrygsgevangenes op Ceylon en St. Helena behoort te behandel, asook hoe om Transvaal na die oorlog te regeer. Ná sy terugkeer na Suid-Afrika raak Marais bevriend met lord Alfred Milner en skryf ’n aantal artikels in Land en Volk waarin hy Milner se verengelsingsbeleid vir die skole ondersteun. Hierdie boek werp lig op ’n tyd in Marais se lewe waaroor daar voorheen min bekend was. Jean Oosthuizen skryf in sy resensie van die boek vir Rapport dat Van der Merwe ''“bykans die onmoontlike reggekry het: hy lewer ’n bydrae tot die Marais-oeuvre wat self Leon Rousseau nie kon regkry in die “Die groot verlange” nie.”''<ref>Oosthuizen, Jean (25 Oktober 2015). “Die siel van Eugène”. ''Rapport''</ref> In ’n resensie vir [[LitNet]] skryf [https://www.litnet.co.za/author/frederik-de-jager/ Frederik de Jager] dat ''“die orde wat die skrywer uit ’n chaos van feite, leidrade, geheime, misleidings en gewoon leuens geskep het, is om die minste te sê indrukwekkend.”''<ref>De Jager, Frederik (3 Desember 2015) [https://litnet.co.za/donker-stroom-veelsydig-dubbelsinnig “Donker stroom: Eugène Marais veelsydig, dubbelsinnig.”] ''Litnet''</ref> Op sy beurt beskryf [[Daniel Hugo]] die boek as ''“asemrowend”'', en dat ''“Carel van der Merwe het hom met hierdie boek bewys as ’n meesterlike spoorsnyer”.''<ref>Hugo, Daniel (10 Oktober 2015), “Op die spoor van die mitiese Marais.” ''Die Burger''</ref> In 2016 word die kykNet-Rapport prys vir nie-fiksie aan ''Donker stroom'' toegeken.<ref>[https://litnet.co.za/wenners-van-die-kyknet-rapport-boekpryse-vir-2016-bekend “Wenners van die KykNET-Rapport-boekpryse vir 2016 bekend”] ''Litnet''</ref> Dit word ook in 2016 en 2017 deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] met onderskeidelik die [[Protea Boekhuisprys]] en die LW Hiemstra-prys bekroon.<ref>[https://litnet.co.za/akademiepryse-2017-lw-hiemastraprys-vir-niefiksie-aan-carel-van-der-merwe. “Akademiepryse 2017: LW Hiemstraprys vir niefiksie aan Carel van der Merwe.”] (23 Junie 2017). ''Litnet''</ref> Die Protea Boekhuisprys word toegeken vir die beste gepubliseerde Afrikaanse werk in geskiedenis of kultuurgeskiedenis in die voorafgaande drie jaar. ''Donker stroom'' word ook in 2016 gekortlys vir die South African Literature Awards se kreatiewe nie-fiksieprys.<ref>[https://sala.org.za/news/the-2016-south-african-literary-awards-nominees “The 2016 South African Literary Awards Nominees”] (7 Oktober 2016)</ref> In 2019 verskyn ''Kansvatter: Die rustelose lewe van Ben Viljoen'', ’n biografie van genl. [[Ben Viljoen]], ’n enigmatiese Boereoorloggeneraal. Ben Viljoen (1868-1917) was 'n prominente jonger generaal in die Anglo-Boereoorlog, maar ná die oorlog is hy nie opgeneem in die nuwe politieke elite van die Afrikaners nie. Nadat hy die eed van getrouheid op St. Helena onderteken het, het hy nooit weer permanent na Suid-Afrika teruggekeer nie.Van der Merwe het Viljoen se spore gevolg na Brittanje, Nederland, Mexiko en Amerika om te gaan vasstel hoe dit gebeur het dat dié Boereoorloggeneraal burgerskap van vier verskillende lande gehad het, die ster was van 'n Boereoorlogskouspel, aan 'n Mexikaanse revolusie deelgeneem het, as vredeskommissaris tussen die Yaqui-Indiane opgetree het en voor sy dood op die punt was om 'n film in Hollywood te vervaardig. 'n Prentjie van 'n komplekse persoonlikheid kom na vore wat herinner aan 'n deel van die huidige generasie Afrikaners - minder godvresend, gemaklik in verskillende kulture, en bereid om te emigreer wanneer hulle dink dit tot hul voordeel is. ''Kansvatter'' word in 2020 bekroon met die KykNET-Rapport boekprys vir nie-fiksie.<ref>[https://litnet.co.za/kyknet-rapport-boekpryse-2020-wenners-aangekondig “kykNET-Rapport-boekpryse 2020: wenners aangekondig.”] (19 September 2019). ''Litnet''</ref> Die beoordelaars vir hierdie prys se huldingswoord lui: “''Kansvatter is ’n biografie wat geskiedskrywing benader op ’n wyse wat nie dikwels voorkom nie…[Van der Merwe] se vermoë om telkens die verskuiwende sosiaal-politieke ruimte vas te vang vereis selfvertroue, fyn voetwerk en ’n besonder breë agtergrondkennis.''“<ref>“Verdieping in net mooi elke liewe leidraad” (20 September 2020). ''Rapport Weekliks''</ref> ''Kansvatter'' word ook in 2020 bekroon met die ATKV se Woordveertjie (nie-fiksie),<ref>[https://www.litnet.co.za/atkv-woordveertjies-vir-prosa-niefiksie-en-spanningslektuur/ “ATKV-Woordveertjie vir prosa, niefiksie en spanningslektuur“.] (23 Oktober 2020). ''Litnet''</ref> asook in 2022 met die Protea Boekhuisprys deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns.<ref>[https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/hulle-wen-akademiepryse-vir-uitnemendheid-20220422 “Hulle wen Akademiepryse vir uitnemendheid”.] (22 April 2022). ''netwerk24.com''</ref> ''Kansvatter'' word ook in 2020 gekortlys vir die South African Literary Awards (SALA) se kreatiewe nie-fiksieprys.<ref>[https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/hier-is-die-sala-benoemings-20201007 “Hier is die SALA benoemings”]. (7 Oktober 2020). ''netwerk24.com''</ref> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |2007 |Nasleep No Man's Land |- |2009 |Geldwolf Shark |- |2012 |Skaduwee Shadow |- |2015 |Donker stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog |- |2019 |Kansvatter – Die rustelose lewe van Ben Viljoen |} == Bronnelys == === Tydskrifte en koerante === * Malan, Mariana “Waarheid is moeilik om vas te pen” “Beeld” 29 Augustus 2007 * Smith, Francois “Ek wou skryf oor die ‘slegte ou’” “Boeke-Insig” no.2 Somer 2008 * Booyens, Hannelie “Sakeman storieman” “Huisgenoot” 11 Junie 2009 * Coetzee, Corné “Die skrywer in die sakeman” “Beeld” 18 Junie 2009 * Rautenbach, Elmari “Was dié volksheld dalk ’n Britse handlanger?” “Die Burger” 29 September 2015 * La Vita, Murray “In Marais se Donker stroom” “Beeld” 20 November 2015 * Smith, Charles “Lojale verset, nié verraad” “Beeld” 27 Februarie 2016 * Van der Spuy, Michelle “Donker stroom werp nog lig op Marais” “Eikestadnuus” 1 Oktober 2015 * Anoniem “Verrassende nuwe insigte oor Marais” “Rapport” 25 September 2016 * Van der Merwe, Carel “Kopskote” “Beeld” 5 Oktober 2015 * Anoniem “Stellenbosser wen groot prys” “Eikestadnuus” 6 Oktober 2016 * Kuitenbrouwer, Vincent “Onthullingen over Eugène Marais’ oorlogsjaren” “Maandblad Zuid-Afrika” Oktober 2016 * La Vita, Murray “Boeregeneraal Ben ‘was soos Trump’” “Burger” 6 Desember 2019 === Internet === * Aanlynboekeblad: https://aanlynboekeblad.wordpress.com/2016/03/12/donker-stroom-carel-van-der-merwe/ * Jansen, Esté Meyer. Maroela Media: http://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/luister-boek-werp-lig-op-eugene-marais-se-verlore-jare/ * La Vita, Murray Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Stemme/Profiele/murray-la-vita-gesels-met-carel-van-der-merwe-in-marais-se-donker-stroom-20151113{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * LitNet: http://www.litnet.co.za/author/carel-van-der-merwe/ * Randomstruik: http://randomstruik.co.za/about-the-author.php?authorID=4836 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508110227/http://randomstruik.co.za/about-the-author.php?authorID=4836 |date= 8 Mei 2016 }} * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/vdmcarel.html * Tafelberg-Uitgewers: http://www.tafelberg.com/authors/8587 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414010823/http://tafelberg.com/Authors/8587 |date=14 April 2016 }} == Resensies == '''Nasleep''' * Nel, Ronel “Beeld” 28 Mei 2007 * Esterhuizen, Louis ‘Boeke” Lente 2007 * Booysens, Hannelie “Die Huisgenoot” 19 Julie 2007 * Visagie, Andries “Rapport” 26 Augustus 2007 * Fouchè, Jaco “Die Volksblad” 17 September 2007 * Coetzee, Cari “Die Burger” 24 September 2007 * Burger, Willie “Beeld” 8 Februarie 2008 '''No Man's Land''' * Schlebusch, Helen “The Citizen” 19 July 2007 * Calder, Ryan “The Witness” 15 August 2007 * Heyns, Michiel “Sunday Independent” 26 Augustus 2007 * Crocker, Jen “Fair Lady” Aug 2007 * Barfield, Gavin “Cape Times” 7 September 2007 * De Boer, Heinz “Daily News” 12 September 2007 * Abrahams, Cecil “African Book Publishing Record“ (ABPR XXXIV, no 3, 2008) '''Geldwolf''' * De Vries, Abraham “Die Burger” 7 Junie 2009 * Retief Meiring, Martie “Rapport” 14 Junie 2009 * Cilliers, Stoffel “Volksblad” 22 Junie 2009 * Postma, Mariette “Sarie” 1 Oktober 2009 '''Shark''' * Oettle, Mike “Herald” 30 April 2009 * Hogg, Alec “Moneyweb” 25 Mei 2009 * Bayne, Annette “Citizen” 28 Mei 2009 * De Beer, Lauren “The Weekender” 27 Junie 2009 * Mitchell, James “Cape Times” 9 Julie 2009 * Rosenthal, Jane “Mail & Guardian” 12 Julie 2009 * Zerbst, Fiona “Cape Times” 7 Augustus 2009 * Stidolph, Anthony “Witness” 2 September 2009 * Heyns, Michiel “Sunday Independent” 27 September 2009 '''Skaduwee''' * Breytenbach, Malene “Rapport” 4 November 2012 * Burger, Willie “Vrouekeur” 18 Januarie 2013 * Hambidge, Joan “Woorde wat weeg” 21 Januarie 2013 '''Shadow''' * Rosenthal, Jane “Mail & Guardian” 16 November 2012 * Phillips, John “You” 18 Januarie 2013 '''Donker stroom: Eugène Marais en die Anglo-Boereoorlog''' * Hugo, Daniel “Die Burger” 10 Oktober 2015 * Oosthuizen, Jean “Rapport” 25 Oktober 2015 * Anoniem “Sarie” 13 November 2015 * Burger, Willie “Vrouekeur” 23 November 2015 * De Jager, Frederik “Litnet” 3 Desember 2015 * Boje, John “Pretoria News” 10 Mei 2016 * De Wet, Wouter “Historia” November 2016 '''Kansvatter: Die rustelose lewe van Ben Viljoen''' * Oosthuizen, Jean “Litnet” 2 Julie 2020 * Wasserman, Johan “Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis” Desember 2020 * Coetzee, Emile “South African Journal of Military Studies” Vol 49, No 2021 * Zollner, Linda “Sonder seëls” Januarie 2022 == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van der Merwe, Carel}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] 53woi6xgmcl56x1p8j7jkcrys4izyzd 0 117019 2908666 2761508 2026-06-02T05:55:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908666 wikitext text/x-wiki ::''Sien gerus [[knopiespinnekop]] vir die spinnekop wat knopie genoem word. Hierdie artikel handel oor die plantjies.'' {{Outomatiese taksoboks | image = | image_caption = | taxon = Conophytum | authority = N.E.Br., (1922) | type_species = | type_species_authority = | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = [[#Spesies|Sien teks]] | range_map = | range_map_caption = | synonyms_ref = | synonyms =* ''Berresfordia'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''Conophyton'' <small>Haw.</small> * ''Derenbergia'' <small>Schwantes</small> * ''Herreanthus'' <small>Schwantes</small> * ''Ophthalmophyllum'' <small>Dinter & Schwantes</small> }} '''''Conophytum''''' (bekend as '''Knopies''' of '''waterblasies''') is 'n [[genus]] van blomdraende plante in die [[Aizoaceae]] [[Familie (biologie)|familie]]. Die [[SANBI-rooilys]] vermeld 103 spesies en talle subspesies waarvan party net van een plek bekend is.<ref>{{cite web |url= http://redlist.sanbi.org/genus.php?genus=115 |title=SANBI-rooily |archive-url= https://web.archive.org/web/20170710065329/http://redlist.sanbi.org/genus.php?genus=115 |archive-date=10 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle word plaaslik en oorsee van saad gekweek, en tog word talle kolonies deur stropers verwyder en uit die land gesmokkel.<ref name="klug1">{{cite news |last1=Kluge |first1=Leon |title=Conophytum pageae (lips plant) |url= https://www.facebook.com/leonklugegardendesign/posts/pfbid0GEWXadQ33NL9thvncMqMThr4FoXVfCVu8THBjD4bnfk48oX9PsmHqfWXM51sViDvl |access-date=12 September 2023 |agency=facebook |date=7 September 2023}}</ref> == Beskrywing == Knopies is dwergvetplantjies wat soos klein balletjies of suiltjies lyk wat tussen die klippe lê. Hulle lyk op die lewende steentjies van die genus ''[[Lithops]]'' maar het 'n ander vorm. Soos meeste vygies het hulle oorwegend helderkleurige blomme. By etlike spesies gaan die blomme egter in die koelte van die nag oop om deur motte bestuif te word, eerder as op die hitte van die dag.<ref name="klug1"/> Die blare sowel as knope gaar water tydens die winterreëns op. Die dormante plante word tydens die warm, droë somermaande deur 'n verdroogde en verrimpelde skil teen die son beskerm.<ref name="klug1"/> Conophytum-spesies is dwergkussingsvormende of enkellyf vetplante. Lede van die genus is klein plante met sappige blare wat wissel van 12,5 tot 50 mm in lengte. Hierdie blare is gedeeltelik of heeltemal saamgesmelt langs hul middelpunte. Elke blaarpaar (saam na verwys as 'n liggaam) wissel in vorm van sferies tot eiervormig tot buisvormig tot konies. Sommige spesies het epidermale vensters bo-op hul blare. Met die blote oog wissel die epidermis van baie glad tot effens grof en harig, afhangende van die mikroskopiese epidermale selvorm en struktuur. In hul normale, natuurlike toestand het elke stam net een paar blare op 'n slag, alhoewel een plant tientalle stamme kan hê en dus dosyne blaarpare. Wanneer baie swaar reën in hul habitat val, kan hulle welig groei en gelyktydig twee blaarpare per stam ontwikkel; dit word "opstapel" van die blare genoem. Die plante groei baie stadig; afhangende van die spesie, 'n 50 jaar oue plant is dalk nie groter as 'n okkerneut nie.<ref name=":0" /> == Verspreiding == Die genus is inheems aan [[Namibië]] en [[Suid-Afrika]]. Knopies kom veral in die [[sukkulente Karoo]] voor en is dikwels [[endemies (ekologie)|endemies]] aan Suid-Afrika. == Verbouing == Verskeie spesies ''Conophytum'' word in verbouing aangetref. In gematigde streke word hulle die beste gekweek in 'n spesialismedium met die beskerming van glas, aangesien hulle nie temperature onder 0 °C (32 °F) verdra nie. == Bewaring == Onlangs is verskeie spesies met uitsterwing bedreig weens mynbou en stropery in die natuur vir die swartmark. Hierdie plante word hoofsaaklik aan versamelaars in Asiatiese lande verkoop, waar daar 'n groot aanvraag na is. In Junie 2021 het die polisie 'n dosyn mans by 'n plaas in die Wes-Kaap gearresteer vir die besit van 4 000 ''[[Conophytum acutum]]''; dit was 'n verrassing aangesien wetenskaplikes gedink het daar is net sowat duisend van die plantjies in die natuur en geen op die betrokke plaas nie.<ref name=":0">{{Cite web |date=2022-03-08 |title=These tiny succulents are under siege from international crime rings |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tiny-succulents-are-under-siege-from-international-crime-rings |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316091036/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tiny-succulents-are-under-siege-from-international-crime-rings |archive-date=2022-03-16 |access-date=2022-03-16 |website=National Geographic |language=en}}</ref> Spanne by die Kirstenbosch Botaniese Tuin versamel en kategoriseer sade van Conophytum en ander vetplante in samewerking met die Millennium Saadbank. == Galery == <gallery mode="packed" heights="150px"> Conophytum flavum flavum - CT.jpg|''[[Conophytum flavum]]'' 1 Conophytum calculus - RSA 3.jpg|''[[Conophytum calculus]]'' Conophytum burgeri in cultivation 1.jpg|''[[Conophytum burgeri]]'' Conophytum breve 1.jpg|''[[Conophytum breve]]'' </gallery> == Spesies == Daar is 106 spesies wat tot die genus hoort: {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Conophytum achabense]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum acutum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum albiflorum]]'' <small>(Rawé) S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum angelicae]]'' <small>(Dinter & Schwantes) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum antonii]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum armianum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum auriflorum]]'' <small>Tischer</small> * ''[[Conophytum bachelorum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum bicarinatum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum bilobum]]'' <small>(Marloth) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum blandum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum bolusiae]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum breve]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum brunneum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum bruynsii]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum burgeri]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum buysianum]]'' <small>A.R.Mitch. & S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum calculus]]'' <small>(A.Berger) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum caroli]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum carpianum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum chauviniae]]'' <small>(Schwantes) S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum chrisocruxum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum chrisolum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum comptonii]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum concavum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum confusum]]'' <small>A.J.Young, Rodgerson, S.A.Hammer & Opel</small> * ''[[Conophytum crateriforme]]'' <small>A.J.Young, Rodgerson, Harrower & S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum cubicum]]'' <small>Pavelka</small> * ''Conophytum × cupreiflorum'' <small>Tischer</small> * ''[[Conophytum depressum]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum devium]]'' <small>G.D.Rowley</small> * ''[[Conophytum ectypum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum ernstii]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum fibuliforme]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum ficiforme]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum flavum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum francoiseae]]'' <small>(S.A.Hammer) S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum fraternum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum friedrichiae]]'' <small>(Dinter) Schwantes</small> * ''[[Conophytum frutescens]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum fulleri]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum globosum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum halenbergense]]'' <small>(Dinter & Schwantes) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum hammeri]]'' <small>G.Will. & H.C.Kenn.</small> * ''[[Conophytum hanae]]'' <small>Pavelka</small> * ''[[Conophytum herreanthus]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum hians]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum hyracis]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum irmae]]'' <small>S.A.Hammer & Barnhill</small> * ''[[Conophytum jarmilae]]'' <small>Halda</small> * ''[[Conophytum joubertii]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum jucundum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum khamiesbergense]]'' <small>(L.Bolus) Schwantes</small> * ''[[Conophytum klinghardtense]]'' <small>Rawé</small> * ''[[Conophytum limpidum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum lithopsoides]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum loescheanum]]'' <small>Tischer</small> * ''[[Conophytum longibracteatum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum longum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum luckhoffii]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum lydiae]]'' <small>(H.Jacobsen) G.D.Rowley</small> * ''[[Conophytum marginatum]]'' <small>Lavis</small> * ''Conophytum × marnierianum'' <small>Tischer & H.Jacobsen</small> * ''[[Conophytum maughanii]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum meyeri]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum minimum]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum minusculum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum minutum]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum mirabile]]'' <small>A.R.Mitch. & S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum obcordellum]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum obscurum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum pageae]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum pellucidum]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum phoeniceum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum piluliforme]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum pium]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum praesectum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum pubescens]]'' <small>(Tischer) G.D.Rowley</small> * ''[[Conophytum pubicalyx]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum quaesitum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum ratum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum reconditum]]'' <small>A.R.Mitch.</small> * ''[[Conophytum regale]]'' <small>Lavis</small> * ''[[Conophytum ricardianum]]'' <small>Losch & Tischler</small> * ''[[Conophytum roodiae]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum rubrolineatum]]'' <small>Rawé</small> * ''[[Conophytum rugosum]]'' <small>S.A.Hammer</small> * ''[[Conophytum saxetanum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum schlechteri]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum semivestitum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum smaleorum]]'' <small>Rodgerson & A.J.Young</small> * ''[[Conophytum smorenskaduense]]'' <small>de Boer</small> * ''[[Conophytum stephanii]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum stevens-jonesianum]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Conophytum subfenestratum]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum subterraneum]]'' <small>Smale & T.Jacobs</small> * ''[[Conophytum swanepoelianum]]'' <small>Rawé</small> * ''[[Conophytum tantillum]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum taylorianum]]'' <small>(Dinter & Schwantes) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum truncatum]]'' <small>(Thunb.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum turrigerum]]'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum uviforme]]'' <small>(Haw.) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum vanheerdei]]'' <small>Tischer</small> * ''[[Conophytum velutinum]]'' <small>Schwantes</small> * ''[[Conophytum verrucosum]]'' <small>(Lavis) G.D.Rowley</small> * ''[[Conophytum violaciflorum]]'' <small>Schick & Tischer</small> * ''[[Conophytum wettsteinii]]'' <small>(A.Berger) N.E.Br.</small> * ''[[Conophytum youngii]]'' <small>Rodgerson</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:16140-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Conophytum| ]] [[Kategorie:Flora van Afrika]] dubzg8ih2vd7xlt7j9b54fnab411h0p 0 120710 2908600 2687175 2026-06-01T20:19:57Z Jcb 223 2908600 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Johan Bernard Zulch Keet''' ([[Porterville]], [[Kaapkolonie]], [[21 Oktober]] [[1884]] – [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]], [[31 Julie]] [[1965]]) was ’n Johannesburgse koordirigent wat veral onthou word vir die [[Asafkoor, Johannesburg|Asafkoor]], waarvan hy van 1921 tot 1963 dirigent was in opvolging van die stigter, H.A. Delen. Dié koor het bestaan uit ’n hele aantal kore, wat almal afsonderlik deur Keet voorberei en vir groot uitvoerings saamgetrek is: dié van [[Melville]] (1920), [[Turffontein]] (1924, gestig aan huis van die onderwysman [[Pieter Coetsee]]), [[Brixton]] (1928), [[Germiston]] (1932), [[Alberton]] (1936) en [[Linden]] (1937).<ref name="malan">{{af}} Malan, dr. Jacques P. 1980. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie, deel I''. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Hy het hom dekades lank beywer om koormusiek onder die Afrikaners in Johannesburg bekend te stel.<ref>{{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.) (1986). ''Afrikaners in die Goudstad. Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery.</ref> == Herkoms en vroeë jare == Keet was ’n seun van Pieter Gerhardus Jacobus Keet en Maria Elizabeth Brink. Volgens die doopregister van die [[NG gemeente Porterville|NG kerk]] op [[Porterville]] is hy as Johannes Barnhard Zulch gedoop. Min besonderhede oor sy vroeë musiekopleiding is beskikbaar. Hy het op [[Worcester]] skoolgegaan waar die gesin gewoon het en daar klavierles begin kry toe dit duidelik was dat hy talent gehad het, maar weens geldelike omstandighede moes hy die skool verlaat toe hy 15 was. Hy het hom by die departement poswese aangesluit waar hy tot sy aftrede in diens was. In 1903 is hy na Pretoria verplaas en die jaar daarop na Johannesburg, waar hy sy musiekstudie hervat het. Sang was sy eerste liefde en dit het gelei tot sy jare lange verbintenis met koormusiek. == Johannesburgse koorleier == Keet was van die begin af geesdriftig oor koorsang. Sy eerste poging was 'n Sondagskoolkoor in die [[NG gemeente Johannesburg|Braamfonteinse NG gemeente]]. In 1919 het hy 'n mannekoor van 60 lede gestig, die Afrikaanse Mannekoor. Hulle het hulself onderskei op kunswedstryde en was in aanvraag vir konserte. In April 1923 het dié koor saam met die Johannesburgse Filharmoniese Vereniging opgetree in 'n uitvoering van die "Finale" van [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] se ''Negende Simfonie'' in die Johannesburgse stadsaal, uitgevoer deur die Kaapse Stadsorkes onder leiding van [[Theo Wendt]]. Intussen is op [[5 Julie]] [[1920]], sy stigtingsjaar, in die [[NG gemeente Melville]] aan huis van mnr. en mev. S.J. Buys 'n koor gestig wat die Asaf- Christelike Koorvereniging genoem is (na Asaf, die beweerde stigter van die tempelkoor in die tyd van die Bybelse koning Dawid) en waarvan Keet ses maande later die permanente dirigent geword het toe hy dié taak oorneem by H.A. Delen. Takke is gestig in Turffontein en Brixton en later in Germiston, Alberton en Linden. Aanvanklik het Keet al die kore persoonlik afgerig en gedirigeer, een vir elke aand van die week (die bronne maak nie melding van die voortbestaan van die Melvillse koor nie), behalwe Saterdae en Sondae, nadat hy met die hulp sy vrou as orrelis en begeleidster in die vroeë twintigerjare gemeentelike en streekkore in talle voorstede van Johannesburg gestig het.<ref>{{af}} [[Anton Hartman|Hartman, prof. Anton]] in Swart, prof. dr. M.J. (voors.). 1980. ''Afrikaanse Kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge.</ref> In 1951 is al die takkore saamgetrek in een gesentraliseerde koor nadat dit reeds vroeër doenliker gebly het om onderleiers aan te stel en die kore vir hul vernaamste repetisies onder Keet te verenig. Die sentrale Asafkoor wat op dié manier saamgesnoer is, het aan die Johannesburgse Afrikaners ’n belangrike kultuurinstrument gebied, volgens prof. [[Anton Hartman]]. Die getalle het van die oorspronklike 30 tot 287 in 1946 aangegroei toe die kore die eerste van sy jaarlikse uitvoerings van Händel se ''Messias'' in Engels en Afrikaans in die Johannesburgse stadsaal aangebied het.<ref>{{af}} Henning, dr. C.G. in Beyers, C.J. (hoofred.). 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel IV. Durban: Butterworth & Kie (Edms) Bpk.</ref> (Volgens die ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie'' is die ''Messias'' reeds van 1939 af tradisioneel een aand in Afrikaans en ’n ander aand in Engels gesing, 'n meer waarskynlike weergawe.)<ref name="malan" /> Asaf het ’n egte volkskoor geword wat in voortdurende aanvraag was op feestelike geleenthede soos Krugerdag (10 Oktober) en ander Afrikaanse kultuurfeeste in die Johannesburgse stadsaal, maar ook groot werke in die koorrepertorium aangedurf en deelgeneem het aan die operaseisoene onder [[John Connell]]. Volgens prof. Anton Hartman in "Die Goudstadse Afrikaner en musiek, 1925–1970" in ''Oorsig 1979, nr. 8'' was dit ’n gelukkige toedrag van sake dat Keet en Connell ’n goeie verstandhouding gehad het. So is die Asafkoor en Johannesburg Philharmonic Choir op gelyke voet by musiekgeleenthede betrek en het die Asafkoor ook tydens die jaarlikse operaseisoene opgetree. Die Asafkoor het baie Afrikaanse sangers geleentheid gebied om in Johannesburg as soliste op te tree, onder andere [[Cecilia Wessels]], [[Betsy de la Porte]], [[Dirk Lourens]], Dennis van Schoor, [[Jossie Boshoff]] (later mev. [[Anton Hartman|Hartman]]), Danie van der Heever en andere.<ref>{{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.) (1986). ''Afrikaners in die Goudstad. Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery.</ref> Mettertyd het Asaf 'n reputasie opgebou as een van die grootste koorverenigings in Suid-Afrika. Die repertoire het die ''Requiem'' van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] ingesluit, asook dié van [[Guiseppe Verdi|Verdi]] sowel as Beethoven se ''Negende Simfonie'', Mendelssohn se ''Elia'' en [[Johann Sebastian Bach|Bach]] se ''Matteuspassie''. By talle geleenthede het die koor saam met die Johannesburgse Filharmoniese Vereniging opgetree en by volks- en feesgeleenthede 'n vername rol gespeel, byvoorbeeld by die hoeksteenlegging (1938) en inwyding (1949) van die [[Voortrekkermonument]], die [[Van Riebeeckfees]] (1952) en die jaarlikse Johannesburgse Musiekfees. Op dié fees, wat onder die direksie van Connell gestaan het, het die Asafkoor stukke vertolk uit operas soos ''Tannhäuser'' (Wagner), ''Die verhale van Hoffmann'' (Offenbach) en ''Carmen'' (Bizet), wat op [[23 April]] [[1945]] in Afrikaans in die Empire-teater opgevoer is, die eerste opvoering van ’n opera in Afrikaans in Johannesburg. Van 1934 af het die koor ook gereeld meegewerk aan uitsendings van die [[SAUK]], saam met wie se orkes hulle gereeld opgetree het.<ref name="malan" /> Min is bekend aangaande Keet se bedrywighede buite die musiekwêreld. Hy het in 1963 ophou dirigeer. Danie van den Heever, wat in 1928 as 12-jarige by die koor aangesluit het, het Keet as voorsitter en dirigent opgevolg. Op sy 79ste verjaardag, op [[21 Oktober]] [[1963]], is 'n spesiale huldeblyk aan hom gebring deur 'n konsert wat ter ere van hom in die Johannesburgse Stadskouburg aangebied is. Die hulde het ook 'n gedenkplaat ingesluit om sy dienste aan koorsang en die kulturele ontwikkeling van die Afrikaner aan die [[Witwatersrand]] te herdenk. == Waardering == Keet het 'n vurige geloof in die vormende invloed van koorsang op sangers en luisteraars gehad en hom tot die uiterste toe ingespan om deelname aan koorsang ook in ander sentrums te laat posvat, aldus prof. dr. Jacques P. Malan.<ref name="malan" /> Reeds in 1936 het ds. A. Stander van die [[NG gemeente Turffontein]] die rol van die Asafkore onder Keet se leiding in die opheffing van die Afrikaanse volk geloof toe ''[[Die Vaderland]]'' op [[8 Oktober]] as volg berig onder die opskrif "Loof pragtige werk van Asafkore aan Rand": "Hy is bly dat diegene wat leiding neem, en veral mnr. Keet, hulle besig hou met die groot en werklik skone dinge, dinge wat dieper gaan as die ou liedjies soos 'Brandewyn<!-- Dit staan so in die aanhaling --> laat my staan'."<ref>{{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.) (1986). ''Afrikaners in die Goudstad. Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery.</ref> == Gesinslewe == Keet is in 1932 getroud met Helena van Blommenstein (gebore Perold), orreliste van die [[NG gemeente Turffontein|NG kerk Turffontein]] en begeleidster van die Asafkoor. Hulle het geen kinders gehad nie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Keet, J.B.Z.}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] l03jcy5rgkxww7p7flcwpwtqwv543sn 0 121570 2908739 2900848 2026-06-02T08:31:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908739 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Cabaret | beeld = | regisseur = Bob Fosse | produksieleier = Cy Feuer | draaiboekskrywer = Jay Presson Allen | geskoei = {{Plainlist| * ''Cabaret'' (1966-blyspel) deur Joe Masteroff<ref name="afi">{{Cite web |title=Cabaret (1972) |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/54427 |access-date=2024-11-05 |website=AFI Catalog of Feature Films}}</ref> * ''I Am a Camera'' deur John van Druten<ref name="afi"/> * ''Goodbye to Berlin'' deur [[Christopher Isherwood]]<ref name="afi"/> }} | verteller = | met = {{Plainlist| * [[Liza Minnelli]] * [[Michael York]] * Helmut Griem * Marisa Berenson * [[Joel Grey]] }} | musiek = Kander en Ebb | kinematografie = Geoffrey Unsworth | redigeerder = | ateljee = | verspreider = Allied Artists | vrygestel = [[13 Februarie]] [[1972]] | speeltyd = 124 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | begroting = $4,6 miljoen<ref name="Beaupre 1973"/> | bruto = $42,8 miljoen<ref name="Box Office"/> | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0068327 }} '''''Cabaret''''' is ’n [[Amerika]]anse musikale dramarolprent van 1972, geregisseer en gechoreografeer deur [[Bob Fosse]] vanaf ’n draaiboek deur Jay Presson Allen. Dit is gebaseer op die verhoogblyspel van 1966 deur Joe Masteroff (boek) en die duo Kander en Ebb (musiek),<ref name="Variety 1971" /> wat op sy beurt geskoei is op die toneelstuk ''I Am a Camera'' van 1951 deur John van Druten en die roman ''Goodbye to Berlin'' van 1939 deur [[Christopher Isherwood]].<ref name="Variety 1971" />{{sfn|Belletto|2008|p=609}} Die hoofakteurs is [[Liza Minnelli]], [[Michael York]], Helmut Griem, Marisa Berenson en [[Joel Grey]]. Die rolprent het op die [[45ste Oscar-toekenningsaand]] agt [[Oscar]]s gewen, insluitend vir beste regisseur, aktrise (Minnelli) en beste manlike byspeler (Grey). Dit is die rekord vir die meeste Oscars gewen deur ’n rolprent wat nie as beste rolprent bekroon is nie. In 1995 is ''Cabaret'' deur die [[Library of Congress]] gekies vir bewaring in die Verenigde State se Nasionale Rolprentregister omdat dit as "kultureel, histories of esteties betekenisvol" beskou word.<ref name="National Film Registry"/><ref name="Liebenson 1996"/> Verskeie nommers uit die verhoogstuk is vir die rolprent gebruik; dit sluit ook drie ander liedjies deur Kander en Ebb in, waaronder twee wat spesiaal vir die rolprent geskryf is.<ref name="Greenspun 1972"/><ref name="TCM Notes 2016"/> ''Cabaret'' is op 13 Februarie 1972 deur Allied Artists in die [[VSA]] uitgereik. Dit het lof van resensente ontvang en eindelik meer as $42&nbsp;miljoen by die loket verdien teenoor ’n begroting van $4,6&nbsp;miljoen.<ref name="Variety 1971" /><ref name="Greenspun 1972" /><ref name="Box Office"/><ref name="Ebert 1972"/><ref name="Kael 1972"/> {{Stapel|[[Lêer:Liza Minnelli Cabaret 1972 crop.JPG|duimnael|210px|[[Liza Minnelli]] in ''Cabaret''.]]}} ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Liza Minnelli]] as Sally Bowles * [[Michael York]] as Brian Roberts * Helmut Griem as baron Maximilian von Heune * [[Joel Grey]] as die seremoniemeester * [[Fritz Wepper]] as Fritz Wendel * Marisa Berenson as Natalia Landauer * Elisabeth Neumann-Viertel as Fräulein Schneider * [[Helen Vita]] as Fräulein Kost * Sigrid von Richthofen as Fräulein Mayr * Gerd Vespermann as Bobby * Ralf Wolter as Herr Ludwig * Ricky Renée as Elke * Oliver Collignon as die ''Hitlerjugend''-sanger (nie op kredietlys) ** Mark Lambert as die sangstem van die ''Hitlerjugend''-sanger (nie op kredietlys)<ref name="TCM Notes 2016"/> * Pierre Franckh as 'n [[Nazi]] {{div col end}} ==Storielyn== In 1931 se [[Berlyn]] tree ’n jong, openlik promiskue Amerikaanse vrou, Sally Bowles, by die Kit Kat Klub op. ’n Nuwe Britse aankomeling in die stad, Brian Roberts, trek in by die losieshuis waar Sally woon. Brian, ’n teruggetrokke akademikus en skrywer, moet Engelse lesse gee om ’n bestaan te maak terwyl hy sy doktorsgraad voltooi. Sally probeer Brian verlei, maar hy vertel haar hy het by drie vorige geleenthede probeer om seksuele verhoudings met vroue te hê, en dat almal misluk het. Hulle word vriende, en Brian sien Sally se boheemse lewe in die laaste dae van die [[Republiek Weimar]]. Toe Brian vir Sally troos nadat haar pa hulle ontmoeting gekanselleer het, word hulle minnaars en kom tot die gevolgtrekking dat sy vorige mislukkings met vroue was omdat hulle “die verkeerde drie meisies” was. Maximilian von Heune, ’n ryk, getroude losbol en baron, raak bevriend met Sally en neem haar en Brian na sy landgoed, waar albei bederf en die hof gemaak word. Ná ’n ietwat raaiselagtige ervaring met Brian laat vaar Max haastig sy belangstelling in die tweetal. Tydens ’n rusie vertel Sally vir Brian sy het seks met Max gehad, en Brian onthul hy het ook. Brian en Sally versoen later, en Sally onthul Max het vir hulle 300 mark nagelaat en vergelyk die bedrag spottend met wat ’n professionele prostituut verdien. Sally ontdek sy is swanger is, maar is onseker oor wie die pa is. Brian bied aan om met haar te trou en haar saam terug te neem na sy universiteitslewe in [[Cambridge]]. Aanvanklik vier hulle hulle besluit om hierdie nuwe lewe saam te begin, maar ná ’n piekniek, waartydens Brian ongeïnteresseerd optree, raak Sally mismoedig oor die beeld van haarself as ’n verveelde professorsvrou wat vuil doeke was. Uiteindelik ondergaan sy ’n [[aborsie]], sonder om Brian vooraf daarvan in kennis te stel. Toe hy haar daaroor konfronteer, deel sy haar vrese, en die twee bereik ’n begrip. Brian vertrek na Engeland, en Sally gaan voort met haar lewe in Berlyn en verdiep haar weer in die Kit Kat Klub. Intussen is Fritz Wendel, ’n Duitse [[Jood]] wat hom as ’n [[Protestantisme|Protestantse Christen]] voordoen, verlief op Natalia Landauer, ’n welgestelde Duitse Joodse erfgename wat op hom neersien en sy motiewe wantrou. Deur Brian raai Sally hom aan om aggressiewer op te tree, wat Fritz uiteindelik in staat stel om haar liefde te wen. Om egter haar ouers se toestemming vir hulle huwelik te kry, moet Fritz sy Joodse agtergrond openbaar; hy doen dit, en die twee word deur ’n [[rabbi]] getrou. Die opkoms van [[fascisme]] in [[Europa]] is ’n voortdurende onderstroom en vorm die oorhoofse intrige van die rolprent. Die ontwikkeling van die hoofkarakters kan gevolg word deur hulle veranderende optrede en houdings teenoor die steeds stygende gety van Duitse [[Nazi-Duitsland|Nazisme]] in die Republiek Weimar. Aan die begin van die rolprent word ’n lid van die Naziparty deur die klubbestuurder uit die Kit Kat Klub gesit, en die bestuurder word later aangerand. Die opkoms van Nazisme in die 1930’s word ook teen die einde van die rolprent uitgebeeld in ’n toneel in ’n landelike biertuin. Daar sing ’n blonde seun vir ’n gehoor van alle ouderdomme "Tomorrow Belongs to Me", oor die skoonheid van die natuur en jeug. Daar word eindelik onthul dat die seun ’n ''Hitlerjugend''-uniform dra. Die ballade verander dan in ’n militante Nazi-volkslied, en teen die einde van die lied staan byna al die volwassenes en jong mense een vir een op en sing saam. “Dink jy steeds jy kan hulle beheer?” vra Brian dan vir Max. Ná die biertuintoneel raak Brian in ’n konfrontasie met ’n Nazi in ’n Berlynse straat betrokke, wat daartoe lei dat hy aangerand word. In die laaste toneel van die rolprent in die Kit Kat Klub word dit stadigaan in die wasige klub duidelik dat gehoorlede wat Nazi-uniforms dra, nou in die voorste sitplekke van die klub sit. ==Historiese grondslag== {{CSS image crop|Image = Jean ross.jpg|bSize = 310|cWidth = 200|cHeight = 190|oTop = 25|oLeft = 50|Location = left|Description = Die karakter Sally Bowles is geskoei op Jean Ross, 'n Britse kabaretsangeres saam met wie Isherword in die [[Republiek Weimar|Weimartydperk]] as 'n kamermaat in Berlyn gewoon het.}} Die gebeure wat in die 1972-rolprent uitgebeeld word, is afgelei van die Anglo-Amerikaanse skrywer [[Christopher Isherwood]] se outobiografiese verhale oor sy kleurryke avonture in die [[Republiek Weimar]].{{r|Doyle 2013|Moss 1979}} In 1929 het Isherwood sy vriend [[W.H. Auden]] in die laaste jaar van die 1920's in die [[Republiek Weimar|Berlyn van die Weimartydperk]] besoek.{{sfn|Isherwood|1976|pp=3–8}} Hy het kort daarna na Berlyn verhuis om gebruik te maak van die jong manlike prostitute wat in die stad se orgiastiese kabarette van die [[jazz]]tydperk gevind is.<ref>{{harvnb|Moss|1979}}</ref><ref>{{harvnb|Isherwood|1976|loc=Chapter 1}}</ref> Teen vroeg 1931<ref name="Bucknell 2024"/>{{sfn|Isherwood|1976|p=63}} het Isherwood beskeie woonkwartiere gedeel met Jean Ross, ’n kabaretsangeres en aspirantaktrise.{{r|Frost 2013}} Terwyl hulle saam in ’n losieshuis in Berlyn gewoon het,{{r|Frost 2013}} het die 27-jarige Isherwood ’n seksuele verhouding aangeknoop met ’n 16-jarige Duitse seun,<ref>{{harvnb|Parker|2005|pp=205–206}}</ref> terwyl Ross by ’n reeks seksuele verhoudings betrokke was.{{sfn|Isherwood|1976|1pp=244–245|Parker|2005|2p=205}} Ná vyf of ses maande het die losieshuis Ross uitgesit weens haar seksuele bedrywighede, en sy het by ’n [[heroïen]]verslaafde ingetrek.<ref name="Bucknell 2024"/> In dié tydperk het Isherwood en Ross na bewering vir John Blomshield ontmoet, ’n welgestelde losbol wat die rolprentkarakter van baron Maximilian von Heune geïnspireer het.{{r|Fryer 1993|MacLean 2014}} Blomshield het sowel Isherwood as Ross seksueel agtervolg. Nadat hy hulle genooi het om saam met hom oorsee te reis, het hy verdwyn sonder om tot siens te sê.<ref name="Blomshield">{{harvnb|Isherwood|1976|p=84}}</ref>{{r|Fryer 1993|MacLean 2014}} In die somer van 1931 het Ross swanger geraak by die jazzpianis en latere akteur [[Peter van Eyck]].{{sfn|Bucknell|2024}}{{r|Parker 2005}} Sy het ’n byna noodlottige [[aborsie]] ondergaan wat deur Isherwood gereël is, terwyl hy voorgegee het dat hy die vader is.{{r|Parker 2005|Thomson 2005|Lehmann 1987}} Terwyl Ross van die mislukte aborsieprosedure herstel het,{{r|Parker 2005}} het Duitsland se politieke situasie in Duitsland versleg.{{r|Spender 1966}} Aangesien Berlyn se daaglikse tonele “armoede, werkloosheid, politieke betogings en straatgevegte tussen die uiterste linkses en uiterste regses” ingesluit het,{{r|Spender 1977}} het Isherwood en ander besef dat hulle uit die land moes vlug.{{sfn|Parker|2005|p=221}}{{r|Spender 1966}} “Daar was ’n gevoel van onheil wat in die strate van Berlyn gevoel kon word,” het Stephen Spender, 'n vriend, later onthou.{{r|Spender 1966}} Isherwood het in Mei 1933 uit Nazi-Duitsland gevlug.<ref>{{harvnb|Parker|2005|pp=257–258}}</ref> Daarna het die Nazi’s die meeste van Berlyn se verdagte kabarette gesluit,<ref name="Farina 2013"/> en baie van Isherwood se kennisse het oorsee gevlug of in [[konsentrasiekamp]]e omgekom.{{sfn|Isherwood|1976|1pp=164–166|Isherwood|1976|2pp=150, 297|Farina|2013|3pp=74–81}} Dié werklike gebeure het Isherwood se Berlyn-verhale geïnspireer, insluitend sy novelle ''Sally Bowles'' uit 1937, wat later heruitgegee is in die 1939-roman ''Goodbye to Berlin''. John van Druten het ''Goodbye to Berlin'' verwerk tot die 1951-toneelstuk ''I Am a Camera'', en Harold Prince het dit vervaardig as die 1966-musiekblyspel ''Cabaret''.{{r|Lehmann 1987|Izzo 2005}} ==Vervaardiging== [[Beeld:Bob Fosse 1963 (cropped).jpg|thumb|links|180px|[[Bob Fosse]] was gretig om'' Cabaret'' te regisseer ná die loketmislukking van ''Sweet Charity'' (1969).]] In 1971 het [[Bob Fosse]] gehoor Cy Feuer vervaardig 'n rolprentverwerking van ''Cabaret'' vir ABC Pictures en Allied Artists.<ref name="TCM Notes 2016"/> Fosse was vasbeslote om die prent te regisseer en het Feuer gesmeek om hom aan te stel.<ref name="TCM Notes 2016"/> Hy het egter voorheen die onsuksesvolle verwerking van ''Sweet Charity'' geregisseer en die ateljees was huiwerig om hom aan te stel. Feuer was agter gretig om Fosse te kry en het die ateljeebase vertel van sy talent met die verfilming van musieknommers. Fosse is eindelik gehuur. Fosse het al hoe meer ontevrede geraak met die draaiboekskrywer, Jay Presson Allen, se werk, wat geskoei was op Joe Masteroff se oorspronklike boek van die teaterweergawe. Fosse het Hugh Wheeler aangestel om Allen se werk te herskryf.{{r|Garebian 2011|pp=136-139}} Wheeler is die "navorsingskonsultant" genoem, terwyl Allen krediet vir die draaiboek gekry het. Wheeler, 'n vriend van Christopher Isherwood,<ref name="Day 1974"/> het geweet Isherwood was krities oor die blyspel omdat al die dele wat kon aanstoot gee, uitgesny is.<ref name="Day 1974"/> Wheeler het Isherwood se oorspronklike stories vir sy skryfwerk gebruik vir 'n getrouer verwerking. {{beeldgroep2|perrow = 2 |total_width=300 |align=right |image1=Liza Minnelli Cabaret 1972 crop 2.jpg| |image2=Louise_Brooks_Stars_of_the_Photoplay.jpg| |footer = Minnelli (links) as Sally Bowles. Sy het haar karakter se voorkoms geskoei op dié van [[Louise Brooks]] (regs), 'n Amerikaanse aktrise wat in die 1930's bekend in [[Republiek Weimar|Weimar-Duitsland]] was.{{r|Garebian 2011|p=142}} }} Wheeler het ook gesteun op Isherwood se openheid oor sy [[homoseksualiteit]] en het die manlike hoofrolspeler [[Biseksualiteit|biseksueel]] gemaak eerder as heteroseksueel soos in die blyspel.{{r|Garebian 2011|p=139}} Feuer het [[Liza Minnelli]] as Sally Bowles en [[Joel Grey]] as die seremoniemeester gekry lank voordat Fosse by die projek betrokke geraak het. Fosse het nie met Grey oor die weg gekom nie, maar moes hom eindelik aanvaar.<ref name="Riedel 2024"/> Fosse het [[Michael York]] as Sally se biseksuele vriend gehuur, maar Minnelli het gedink dis 'n slegte keuse – totdat sy saam met hom opgetree het.{{r|Garebian 2011|p=146}} Die akteurs in verskeie kleiner rolle is in Wes-Duitsland gekies. Minnelli het 'n oudisie vir die rol in die blyspel gedoen, maar is as te onervare beskou al het sy al 'n Tony gewen. Teen die tyd dat ''Cabaret'' verfilm is, het Minnelli al 'n benoeming vir 'n [[Oscar]] gekry vir haar rol in ''The Sterile Cuckoo'' (1969). Sy het haar voorkoms, op die voorstel van haar pa, die rolprent- en verhoogregisseur [[Vincente Minnelli]],<ref name="Minnelli 2006"/> geskoei op dié van die aktrise [[Louise Brooks]], 'n sekssimbool van die jazztydperk.<ref name="Minnelli 2006"/>{{r|Garebian 2011|p=142}} Sy was, nes Sally Bowles, 'n aspirerende aktrise en Amerikaanse [[ekspat]] wat tydelik na Wes-Duitsland verhuis het op soek na internasionale roem.{{r|Garebian 2011|p=139}} Fosse en Feuer het na Wes-Duitsland gereis om die finale filmspan saam te stel. Al die repetisies en die verfilming het in Wes-Duitsland plaasgevind. Binnenshuise tonele is in 'n ateljee buite [[München]] geskiet.<ref name="TCM Notes 2016"/>{{r|Garebian 2011|p=146}} ==Vergelyking met bronmateriaal== Die rolprent verskil aansienlik van die verhoogblyspel. In laasgenoemde was Sally van Engeland, nes in Isherwood se ''Goodbye to Berlin''. In die prent is sy Amerikaans.<ref name="Greenspun 1972"/> Cliff Bradshaw is tot Brian Roberts hernoem en Engels gemaak (nes Isherwood, op wie die karakter geskoei is), eerder as Amerikaans soos in die verhoogweergawe.<ref name="Greenspun 1972"/>{{r|Garebian 2011|p=139}} Die karakters en storielyn van Fritz, Natalia en Max kom uit ''I Am a Camera'' en was nie in die verhoogblyspel nie.<ref name="Day 1974"/> Kander en Ebb het verskeie nuwe liedjies vir die rolprent geskryf en ander uitgelaat.<ref name="Greenspun 1972"/><ref name="TCM Notes 2016"/> "Don't Tell Mama" is vervang met "Mein Herr"{{r|Garebian 2011|p=143}} en "The Money Song" met "Money, Money".{{r|Garebian 2011|pp=141-43}} Die liedjie "Maybe This Time", wat Sally in die kabaret uitvoer, kom van voor die blyspel en is in 1964 deur Minnelli opgeneem.{{r|Garebian 2011|pp=141-43}}<ref name="Kander, Ebb, and Lawrence 2004"/> Hoewel "Don't Tell Mama", "The Money Song" en "Married" uit die rolprent gelaat is, kom al drie nog in 'n instrumentale vorm voor.{{r|Garebian 2011|p=155}} ==Klankbaan== {{Track listing | headline = ''Cabaret'': oorspronklike musiek<ref name="Cabaret Soundtrack"/><ref name="Original Recording"/> | total_length = 38:14 | all_writing = John Kander en Fred Ebb | extra_column = Sanger | title1 = Willkommen | extra1 = [[Joel Grey]] | length1 = 4:29 | title2 = Mein Herr | extra2 = [[Liza Minnelli]] | length2 = 3:36 | title3 = Maybe This Time | extra3 = Liza Minnelli | length3 = 3:11 | title4 = Money, Money | extra4 = Joel Grey, Liza Minnelli | length4 = 3:04 | title5 = Two Ladies | extra5 = Joel Grey | length5 = 3:11 | title6 = Sitting Pretty | extra6 = Instrumentaal | length6 = 2:27 | title7 = Tomorrow Belongs to Me | extra7 = Mark Lambert<ref name="TCM Notes 2016"/> | length7 = 3:06 | title8 = Tiller Girls | extra8 = Joel Grey | length8 = 1:41 | title9 = Heiraten (Getroud) | extra9 = Greta Keller | length9 = 3:45 | title10 = If You Could See Her | extra10 = Joel Grey | length10 = 3:54 | title11 = Cabaret | extra11 = Liza Minnelli | length11 = 3:34 | title12 = Finale | extra12 = Joel Grey | length12 = 2:28 }} ===Ontvangs=== ====Kontemporêre resensies==== ''Variety'' het beweer die rolprent het die "stroperigste" resensies van die jaar ontvang.<ref>{{cite magazine|magazine=Variety|date=January 3, 1973|page=7|title='Godfather': & Rest Of Pack|last=Frederick|first=Robert B.}}</ref> [[Roger Ebert]] het in Februarie 1972 'n positiewe resensie in die ''Chicago Sun-Times'' geskryf en gesê: "Dit is geen gewone musiekblyspel {{Nowrap|nie…}} 'n Deel van sy sukses kom daaruit dat dit nie verval in die ou cliché dat musiekblyspele jou gelukkig moet maak nie. In plaas daarvan om die rolprentweergawe af te water deur sy las van wanhoop te verlig, het regisseur Bob Fosse reguit na die somber hart van die materiaal gegaan en daar gebly."<ref>{{cite news |last1=Ebert |first1=Roger |author1-link=Roger Ebert |title=A movie musical of moral anarchy |work=Chicago Sun-Times |date=18 February 1972 |page=43}}</ref><ref name="Ebert 1972"/> A.D. Murphy van ''Variety'' het geskryf: "Die rolprentweergawe van die 1966-musiekblyspel ''Cabaret'' is uiters ongewoon: Dit is geleerd, stout, gesofistikeerd, sensueel, sinies en hartverwarmend, en stem 'n mens ontstellend tot nadenke. Liza Minnelli lei 'n sterk rolverdeling. Bob Fosse se algemeen uitstekende regie herskep die milieu van Duitsland sowat 40 jaar gelede."<ref name="Variety 1971"/> Roger Greenspun van ''The New York Times'' het in Februarie 1972 geskryf "''Cabaret'' is een van daardie geweldig bevredigende onvolmaakte werke waarin jy van begin tot einde letterlik kan voel hoe 'n rolprent tot lewe kom."<ref name="Greenspun 1972"/> Net so het Pauline Kael van ''The New Yorker'' die rolprent geprys: {{Blockquote|"’n Groot rolprentmusiekblyspel. Dit neem sy vorm uit politieke kabaret en is ’n satire van versoekings. In ’n verbysterende balanseertoertjie hou Bob Fosse, die choreograaf-regisseur, die tydperk – Berlyn, 1931 – op ’n koel afstand. Ons sien die verval as skreeusnaaks en slordig; tog sien ons ook die dierlike energie daarin – alles lyk asof dit geseksualiseer word. Die rolprent buit nie verval uit nie; dit gee dit eerder sy regmatige plek. Met Joel Grey as ons duiwelpopaanbieder – die seremoniemeester – en Liza Minnelli (in haar eerste sangrol op die skerm) as uitbundige, beïnvloedbare Sally Bowles wat die lewe van ’n hoofster najaag maak nie saak wat nie; Minnelli het soveel vrolikheid en elektrisiteit dat sy voor ons oë ’n ster word."<ref name="Kael 1972"/>}} ==== Reaksie van Isherwood en ander ==== [[Beeld:Christopher Isherwood en route to China, 1938. (7893554712) (cropped1).jpg|thumb|links|180px|[[Christopher Isherwood]] het nie van die 1972-rolprent gehou nie omdat hy gevoel het dit beeld [[homoseksualiteit]] in ’n negatiewe lig uit.{{r|Isherwood 1976|p=63}}]] Hoewel ''Cabaret'' met sy uitreiking goed deur rolprentresensente ontvang is,<ref name="Greenspun 1972"/><ref name="Ebert 1972"/><ref name="Variety 1971"/><ref name="Kael 1972"/> was die skrywer Christopher Isherwood en ander mense op wie die rolprent se karakters geskoei was, minder ontvanklik teenoor die verwerking.<ref name="Spender 1977"/>{{r|Isherwood 1976|p=63}} Isherwood self was krities oor die rolprent weens wat hy beskou het as die negatiewe uitbeelding van homoseksualiteit: {{Blockquote|"In die rolprent van ''Cabaret'' word die manlike hoofkarakter Brian Roberts genoem. Hy is ’n biseksuele Engelsman; hy het ’n verhouding met Sally en later met een van Sally se minnaars, ’n Duitse baron... Brian se homoseksuele neiging word behandel as ’n onbehoorlike maar komiese swakheid waaroor gegiggel kan word, soos bednatmaak."{{r|Isherwood 1976|p=63}}}} Ook Isherwood se vriendin, Jean Ross – op wie die karakter Sally Bowles gebaseer was{{r|Bletchly 2013|p=26}} – was twyfelagtig oor die prent.{{r|Isherwood 2012|p=70}} Sy het gevoel die uitbeelding van Berlyn in die 1930’s was "heeltemal, heeltemal anders" as die werklikheid.{{r|Johnstone 1975|pp=33–34}} Nietemin het sy erken die uitbeelding van hulle sosiale kring van Britse uitgewekenes as plesiersoekende libertyne was akkuraat: "Ons was almal volkome gekant teen die burgerlike standaarde van ons ouers se geslag. Dit is wat ons na die Berlyn van die Weimartydperk geneem het. Die klimaat daar was vryer."{{r|Johnstone 1975|pp=33–34}} Sulke dubbelsinnigheid teenoor ''Cabaret'' (1972) was nie uniek binne Isherwood se kring nie.<ref name="Spender 1977"/> Die digter Stephen Spender het betreur hoe ''Cabaret'' Weimar-Berlyn se verpletterende armoede verbloem: {{Blockquote|"Daar is nie ’n enkele maaltyd, of klub, in die rolprent ''Cabaret'' wat ek en Christopher [Isherwood in 1931] sou kon bekostig nie. Wat ons meestal geken het, was die Berlyn van armoede, werkloosheid, politieke betogings en straatgevegte tussen magte van die uiterste linkses en uiterste regses."<ref name="Spender 1977"/>}} Beide Spender en Ross het aangevoer die rolprent en die musiekblyspel het die harde werklikhede van die Weimartydperk geromantiseer.<ref name="Spender 1977"/>{{r|Johnstone 1975|pp=33–34}} ====Retrospektiewe resensies==== In 2002 het Jamie Russell van die [[BBC]] geskryf die rolprent "is die eerste musiekblyspel nog wat ’n X-gradering gekry het; Bob Fosse se ''Cabaret'' het Liza Minnelli tot Hollywood-supersterstatus lanseer en die musiekblyspel vir die Era van Aquarius herskep."<ref name="Russell 2002"/> In 2013 het die rolprentresensent Peter Bradshaw ''Cabaret'' eerste geplaas op sy lys van "top-10-musiekblyspele", en dit beskryf as "duiwels aansteeklik, skrikwekkend {{nowrap|verleidelik …}} geregisseer en gechoreografeer met elektriese styl deur Bob {{nowrap|Fosse …}} ''Cabaret'' is deurdrenk van die sensueelste soort sinisme en dekadente wanhoop."<ref name="Bradshaw 2013"/> In 2024 het ''[[Forbes]]'' ''Cabaret'' as die beste rolprentblyspel van alle tye aangewys.<ref name="Escandon 2024"/> ====Omstredenheid==== Hoewel minder eksplisiet in vergelyking met ander rolprente wat in die 1970’s gemaak is, het ''Cabaret'' uitdruklik gehandel oor onderwerpe soos korrupsie, seksuele dubbelsinnigheid, valse drome en Nazisme. Tim Dirks by Filmsite.org merk op: "Die seksueel gelaaide, halfomstrede en perverse musiekblyspel was die eerste een nog wat ’n X-gradering ontvang het (hoewel dit later hergradeer is) met sy talle seksuele verhoudings en hedonistiese klublewe. Daar was aansienlike seksuele insinuasie, kru taal, terloopse praatjies oor seks (homoseksueel en heteroseksueel), ’n mate van [[antisemitisme]] en selfs ’n [[aborsie]] in die prent."<ref name="Dirks 2013"/> Dit is ook as X in Brittanje gradeer en later tot 15 hergradeer.<ref name="Russell 2002"/><ref name="BBFC 2019"/> Wat Nazisme betref, was daar min konsensus onder resensente oor die moontlik fascistiese implikasies van die rolprent en toneelstuk. Steven Belletto het egter ’n resensie van ''Cabaret'' in die tydskrif ''Criticism'' geskryf waarin hy die rolprent se antifascistiese temas uitgelig het, sigbaar beide binne en buite die musiekuitvoerings. Volgens Belletto "verwerp [''Cabaret''] die logika van fascistiese sekerheid deur verskeie nommers op te voer wat toegewy is aan ironie en dubbelsinnigheid, ondanks die maniere waarop die rolprent deur verskeie resensente verstaan is".<ref name="Belletto 2008"/> Die toneel met die lied "Tomorrow Belongs to Me" was omstrede, met Kander en Ebb, wat albei Joods was, wat soms verkeerdelik daarvan beskuldig is dat hulle ’n historiese Nazilied gebruik het.<ref name="Steyn 1997"/> Volgens ’n artikel in ''Variety'' in November 1976 is die rolprent in [[Wes-Berlyn]] gesensor toe dit die eerste keer daar in teaters uitgereik is, met die toneel waarin die ''Hitlerjugend'' "Tomorrow Belongs to Me" sing verwyder.<ref name="TCM Notes 2016"/> Hierdie verwydering is gedoen "weens die gevoel dat dit wrewel by die gehoor kon opwek deur die simpatiseerders van die Nazi-beweging in die 1930’s te wys."<ref name="TCM Notes 2016"/> Die toneel is egter teruggeplaas toe die rolprent op 7 November 1976 op Wes-Duitse televisie vertoon is.<ref name="TCM Notes 2016"/> Nog ’n onderwerp van bespreking was die lied "If You Could See Her",{{sfn|Belletto|2008|p=610}} wat afsluit met die reël: "If you could see her through my eyes, she wouldn't look Jewish at all." Die doel van die lied was om antisemitisme uit te beeld soos dit al hoe meer in Berlyn handuit ruk, maar daar was ’n aantal Joodse groepe wat die liriek anders vertolk het.{{sfn|Belletto|2008|p=625}} ==Pryse== ''Cabaret'' het altesaam 10 benoemings vir 'n [[Oscar]] gekry en agt daarvan gewen, insluitende vir beste regisseur. Dit was die meeste benoemings vir 'n prent wat nie as beste prent aangewys is nie.<ref name="TCM Notes 2016"/><ref name="Academy Awards 2011"/> Die prent het ook talle ander pryse gewen, onder meer 'n paar [[Bafta]]s en [[Golden Globe]]s. Kort voor die [[45ste Oscar-toekenningsaand]] het Bob Fosse twee Tonys ontvang vir die regie en choreografie van ''Pippin'', sy grootste verhoogtreffer. Maande later het hy die [[Emmy]] gewen vir die regie en choreografie van Liza Minnelli se spesiale TV-program ''Liza with a Z''. Hy was die eerste rolprentregisseur wat al drie pryse binne 'n jaar gewen het. ==Erfenis== [[Beeld:Liza Minnelli 1973 Special.JPG|thumb|200px|Minnelli het die rol van Sally Bowles laat herleef in die TV-program ''Liza with a Z'', weer met [[Bob Fosse]] as regisseur.]] ''Cabaret'' is deur die tydskrif ''TV Guide'' aangewys as een van die grootste rolprente wat nog gemaak is<ref name="TV Guide"/> en in die tydskrif ''Movieline'' as een van die "100 Beste Flieks Nog".<ref name="Movieline Magazine"/> Dit is op #78 ingesluit in Film4 se "100 Beste Prente van Alle Tye"<ref name="Filmsite.org"/> en in die ''The San Francisco Chronicle'' se "Warm 100 prente van die verlede" opgeneem; dit is genoem "die laaste groot byspel" en 'n "stylvolle, amper perfekte prent."<ref name="Guthmann 1997"/> David Benedict het in ''The Guardian'' oor ''Cabaret'' se invloed op musiekprente geskryf: "Musiekprente was toe al laag op fliekvlooie se lys; hoekom was dit dan so 'n sukses? Eenvoudig: ''Cabaret'' is die musiekprent vir mense wat hulle {{nowrap|haat…}} Een van die hoofredes dat'' Cabaret''' so gewild is, is omdat dit nie as 'n musiekprent geskiet is nie."<ref name="Benedict 2002"/> Die prent is genoem een van die belangrikstes vir die [[LGBT|queer]] bioskoop vir sy uitbeelding van biseksualiteit<ref name="Greenspun 1972"/> en een van die redes dat Liza Minnelli 'n [[gay]] [[ikoon]] is. Rolprentblogs het dit gekies as "die gayste wenner in die geskiedenis van die Oscars".<ref name="Baines 2012"/><ref name="St. James 2017"/><ref name="Out 2012"/> Die rolprentvervaardiger Bill Condon het dit genoem een van die bronne van inspirasie vir sy prent ''Kiss of the Spider Woman'' van 2025, 'n verwerking van Kander en Ebb se verhoogblyspel met dieselfde naam.<ref>{{cite web|url=https://playbill.com/article/what-changes-have-been-made-for-the-jennifer-lopez-led-kiss-of-the-spider-woman-movie-musical|title=What Changes Have Been Made for the Jennifer Lopez-Led ''Kiss of the Spider Woman'' Movie Musical?|date=January 25, 2025|first=Molly|last=Higgins|website=Playbill|access-date=February 4, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2025/01/kiss-of-the-spider-woman-sundance-bill-condon-jennifer-lopez-interview-1236267838/|title=Sundance: Bill Condon On Revisiting ''Kiss Of The Spider Woman'' After 40 Years & Turning Jennifer Lopez Loose In An MGM-Style Musical|date=January 25, 2025|first=Mike Jr.|last=Fleming|website=Deadline Hollywood|access-date=February 4, 2025|archive-date=January 26, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126224839/https://deadline.com/2025/01/kiss-of-the-spider-woman-sundance-bill-condon-jennifer-lopez-interview-1236267838/|url-status=live}}</ref> In Februarie 2020 het die webtuiste Vulture die prent gekies as een van "die beste rolprente wat nie 'n Oscar vir beste prent gewen het nie".<ref name="Phipps 2020"/> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name="Beaupre 1973">{{cite magazine|last=Beaupre|first=Lee|title=ABC's 5 Years of Film Production Profits & Losses|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|magazine=Variety|publisher=[Penske Media Corporation|issn=0042-2738|oclc=60626328|date=May 31, 1973|page=3}}</ref> <ref name="Box Office">{{cite web|url=http://www.worldwideboxoffice.com/movie.cgi?title=Cabaret&year=1972|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|publisher=Worldwide Box Office|title=Cabaret, Worldwide Box Office|access-date=January 21, 2012}}</ref> <ref name="Bucknell 2024">{{cite magazine|last=Bucknell|first=Katherine|title=How Weimar Berlin Inspired Christopher Isherwood's Sally Bowles|date=August 26, 2024|magazine=Literary Hub|publisher=Grove Atlantic|location=New York City|url=https://lithub.com/how-weimar-berlin-inspired-christopher-isherwoods-sally-bowles/|access-date=January 6, 2024}}</ref> <ref name="Doyle 2013">{{cite news|last=Doyle|first=Rachel B.|date=April 12, 2013|title=Looking for Isherwood's Berlin|language=en-US|newspaper=The New York Times|publisher=The New York Times Company|issn=1553-8095|oclc=1645522|url=https://www.nytimes.com/2013/04/14/travel/looking-for-christopher-isherwoods-berlin.html|access-date=February 26, 2022}}</ref> <ref name="Ebert 1972">{{cite web|last=Ebert|first=Roger|author-link=Roger Ebert|title=Cabaret Movie Review & Film Summary (1972)|website=RogerEbert.com|publisher=Ebert Digital LLC|date=January 1, 1972|url=https://www.rogerebert.com/reviews/cabaret-1972|access-date=June 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190612045116/https://www.rogerebert.com/reviews/cabaret-1972|archive-date=June 12, 2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Farina 2013">{{cite book|last=Farina|first=William|title=The German Cabaret Legacy in American Popular Music|location=New York|publisher=McFarland & Company|chapter=Christopher Isherwood, Reporting from Berlin|page=79|year=2013|isbn=978-0-7864-6863-8|url=https://archive.org/details/germancabaretleg0000fari|url-access=registration|chapter-url=https://books.google.com/books?id=YdUiL1XHZKkC&pg=PA79}}</ref> <ref name="Frost 2013">{{cite news|last=Frost|first=Peter|title=Jean Ross: The Real Sally Bowles|newspaper=Morning Starpublisher=People's Press Printing Society|issn=0307-1758|date=December 31, 2013|access-date=February 28, 2020|url=https://www.morningstaronline.co.uk/a-52c7-Jean-Ross-the-real-Sally-Bowles}}Frost's article is more or less a summary of the Oxford National Biography article by Peter Parker.</ref> <ref name="Fryer 1993">{{cite book|last=Fryer|first=Jonathan|title=Eye of the Camera|year=1993|page=83|publisher=Allison & Busby|location=[[Londen]]|url=https://books.google.com/books?id=ROtaAAAAMAAJ|isbn=978-0-85031-938-5}}</ref> <ref name="Greenspun 1972">{{cite news|last=Greenspun|first=Roger|title=Liza Minnelli Stirs a Lively 'Cabaret'|date=February 14, 1972|newspaper=The New York Times|publisher=The New York Times Company|issn=1553-8095|oclc=1645522|access-date=February 28, 2020|url=https://www.nytimes.com/1972/02/14/archives/liza-minnelli-stirs-a-lively-cabaret.html}}</ref> <ref name="Izzo 2005">{{cite book|last=Izzo|first=David Garrett|title=Christopher Isherwood Encyclopedia|location=[[Londen]]|publisher=McFarland & Company|pages=97, 144|year=2005|isbn=0-7864-1519-3|url=https://books.google.com/books?id=vhAkCQAAQBAJ&q=oswald%20mosley%20action%20christopher%20isherwood&pg=PA144}}</ref> <ref name="Kael 1972">{{cite magazine|last=Kael|first=Pauline|title=Grinning (Review of Cabaret)|url=https://www.newyorker.com/magazine/1972/02/19/grinning|magazine=The New Yorker|publisher=Condé Nast|issn=0028-792X|oclc=320541675|date=February 12, 1972|access-date=February 6, 2016|pages=84, 86–88}}</ref> <ref name="Liebenson 1996">{{cite news|last=Liebenson|first=Donald|title=Cinematic Legends Take Their Place in National Film Registry|date=January 4, 1996|newspaper=Chicago Tribune|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-01-04-9601040275-story.html|language=en-US|access-date=2020-05-28}}</ref> <ref name="Lehmann 1987">{{cite book|last=Lehmann|first=John|title=Christopher Isherwood: A Personal Memoir|location=[[New York]]|publisher=Henry Holt and Company|year=1987|isbn=0-8050-1029-7|pages=28–9|url=https://books.google.com/books?id=1OtaAAAAMAAJ}}</ref> <ref name="MacLean 2014">{{cite book|last=MacLean|first=Roy|title=Berlin: Portrait of a City Through the Centuries|year=2014|page=181|url=https://books.google.com/books?id=N0uKBAAAQBAJ|publisher=St. Martin's Press|location=[[New York]]|isbn=978-1-250-05186-8}}</ref> <ref name="Moss 1979">{{cite news|last=Moss|first=Howard|title=Christopher Isherwood: Man and Work|newspaper=The New York Times|publisher=The New York Times Company|issn=1553-8095|oclc=1645522|date=June 3, 1979|access-date=February 28, 2020|url=https://www.nytimes.com/1979/06/03/archives/christopher-isherwood-man-and-work-isherwood.html}}</ref> <ref name="National Film Registry">{{cite web|url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|title=Complete National Film Registry Listing|website=[[Library of Congress]]|publisher=United States Government Publishing Office|access-date=February 27, 2020}}</ref> <ref name="Parker 2005">{{cite book|last=Parker|first=Peter|title=Isherwood: A Life Revealed|year=2005|orig-year=2004|publisher=Picador|location=[[Londen]]|isbn=978-0-330-32826-5|url=https://books.google.com/books?id=CdF2UXFgcFcC|pages=192, 220}}</ref> <ref name="Spender 1966">{{cite book|last=Spender|first=Stephen|title=World Within World: The Autobiography of Stephen Spender|url=https://books.google.com/books?id=9OW3Ke7WKBMC|location=Berkeley, Kalifornië|publisher=University of California Press|year=1966|orig-year=1951|pages=125–130|isbn=978-0-679-64045-5}}</ref> <ref name="Spender 1977">{{cite news|last=Spender|first=Stephen|title=Life Wasn't a Cabaret|newspaper=The New York Times|publisher= New York Times Company|issn=1553-8095|oclc=1645522|page=198|date=October 30, 1977|access-date=February 20, 2020|url=https://www.nytimes.com/1977/10/30/archives/life-wasnt-a-cabaret-on-a-visit-to-the-berlin-festival-stephen.html}}</ref> <ref name="Thomson 2005">{{cite magazine|last=Thomson|first=David|title=The Observer as Hero|date=March 21, 2005|access-date=October 2, 2019|url=https://newrepublic.com/article/68111/the-observer-hero|magazine=The New Republic|location=[[New York]]}}</ref> <ref name="TCM Notes 2016">{{cite web|title=Cabaret (1972) – Notes – TCM.com|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/21780/cabaret#notes|year=2016|website=Turner Classic Movies|publisher=Warner Bros. Entertainment Inc.|access-date = February 8, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021035856/http://www.tcm.com/tcmdb/title/21780/Cabaret/notes.html|archive-date=October 21, 2017}}</ref> <ref name="Variety 1971">{{cite magazine|title= Cabaret|url=https://variety.com/1971/film/reviews/cabaret-2-1200422826/|magazine=Variety|publisher=Penske Media Corporation|issn=0042-2738|oclc=60626328|date=February 16, 1972|last=Murphy|first=A.D.|page=18|access-date=December 7, 2015}}</ref> <ref name="Academy Awards 2011">{{cite web|url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/help/helpMain.jsp?helpContentURL=statistics/indexStats.html|title=Films Winning 4 or More Awards Without Winning Best Picture|date=March 2011|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=September 15, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701093205/http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/help/helpMain.jsp?helpContentURL=statistics%2FindexStats.html|archive-date=July 1, 2016}}</ref> <ref name="Baines 2012">{{cite web|last=Baines|first=Christian|title=10 Classic Movies Every Gay Man Must See|url=http://www.samesame.com.au/features/8708/10-classic-movies-every-gay-man-must-see?page=2|website=samesame|date=July 24, 2012|access-date=February 21, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302135729/http://www.samesame.com.au/features/8708/10-classic-movies-every-gay-man-must-see?page=2|archive-date=March 2, 2016|df=mdy-all}}</ref> <ref name="BBFC 2019">{{cite web|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Cabaret|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/cabaret-1970-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20190512034517/https://www.bbfc.co.uk/releases/cabaret-1970-2|url-status=dead|archive-date=May 12, 2019|website=British Board of Film Classification|access-date=May 11, 2019}}</ref> <ref name="Belletto 2008">{{cite journal|last=Belletto|first=Steven|title='Cabaret' and Antifascist Aesthetics|year=2008|journal=Criticism|volume=50|number=4|pages=609–630|doi=10.1353/crt.0.0081|jstor=23130878|s2cid=194076043|url=https://sites.lafayette.edu/belletts/files/2010/06/50.4.belletto.pdf|access-date=January 6, 2026}}</ref> <ref name="Benedict 2002">{{cite news|last=Benedict|first=David|title=Win When You're Singing|url=https://www.theguardian.com/film/2002/jun/16/features.review2|newspaper=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|issn=1756-3224|oclc=60623878|date=June 15, 2002|access-date=February 7, 2016}}</ref> <ref name="Bletchly 2013">{{cite news|last=Bletchly|first=Rachel|title=Their True Characters|page=26|newspaper=Daily Mirror|publisher=Reach plc|oclc=223228477|date=April 2, 2013}}</ref> <ref name="Cabaret Soundtrack">{{cite web|title=Cabaret (1972) soundtrack details|url=http://www.soundtrackcollector.com/title/1268/Cabaret|access-date=March 25, 2013}}</ref> <ref name="Day 1974">{{cite episode|last1=Day|first1=James|last2=Isherwood|first2=Christopher|author-link2=Christopher Isherwood|title=Christopher Isherwood on Day at Night, with James Day|transcript=Episode Information|transcript-url=https://www.cuny.tv/show/dayatnight/PR1012147|url=https://www.youtube.com/watch?v=kx09mDenhKU|access-date=June 18, 2018|series=Day at Night|network=Public Broadcasting Service (PBS)|station=CUNY TV|date=April 25, 1974|season=2|number=32|language=en}}</ref> <ref name="Dirks 2013">{{cite web|last=Dirks|first=Tim|title=Cabaret (1972)|url=http://www.filmsite.org/caba.html|year=2013|website=Filmsite|access-date=February 7, 2016}}</ref> <ref name="Escandon 2024">{{cite magazine|last=Escandon|first=Rosa|title=The 35 Best Movie Musicals Of All Time|date=March 5, 2024|magazine=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/sites/entertainment/article/best-movie-musicals/|access-date=January 13, 2026|language=en}}</ref> <ref name="Filmsite.org">{{cite web|last=Dirks|first=Tim|title=100 Greatest Films of All Time|url=http://www.filmsite.org/filmfour4.html|website=Filmsite|access-date=February 6, 2016}}</ref> <ref name="Bradshaw 2013">{{cite news|last=Bradshaw|first=Peter|title=Top 10 Musicals|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2013/dec/03/top-10-movie-musicals|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|newspaper=The Guardian|publisher=Guardian Media Group|issn=1756-3224|oclc=60623878|date=December 3, 2013|access-date=December 3, 2013}}</ref> <ref name="Garebian 2011">{{cite book|last=Garebian|first=Keith|title=The Making of Cabaret|location=[[Oxford]]|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0199732500|url=https://books.google.com/books?id=PuD3p2IGW5oC}}</ref> <ref name="Guthmann 1997">{{cite news|last=Guthmann|first=Edward|title=A Hot 100 From Out of the Past|date=October 5, 1997|newspaper=The San Francisco Chronicle|url=https://www.newspapers.com/image/1232641014/|url-access=subscription|access-date=January 12, 2026|via=Newspapers.com}}</ref> <ref name="Kander, Ebb, and Lawrence 2004">{{cite book|last1=Kander|first1=John|last2=Ebb|first2=Fred|last3=Lawrence|first3=Greg|title=Colored Lights: Forty Years of Words and Music, Show Biz, Collaboration, and All That Jazz|date=September 9, 2004|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0571211692}}</ref> <ref name="Isherwood 1976">{{cite book|last=Isherwood|first=Christopher|author-link=Christopher Isherwood|title=Christopher and His Kind: A Memoir, 1929-1939|url=https://books.google.com/books?id=n0IOAQAAMAAJ|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|year=1976|isbn=978-0374-53522-3}}</ref> <ref name="Isherwood 2012">{{cite book|last=Isherwood|first=Christopher|author-link=Christopher Isherwood|title=Liberation: Diaries, Vol. 3: 1970–1983|location=[[New York]]|publisher=HarperCollins|year=2012|isbn=978-0-06-208474-3|url=https://books.google.com/books?id=q5Jbx9NeDV4C&pg=PP1}}</ref> <ref name="Johnstone 1975">{{cite magazine|last=Johnstone|first=Iain|title=The Real Sally Bowles|magazine=Folio|publisher=Hanson Publications, Inc.|pages=33–34|year=1975|location=[[Washington, D.C.]]}}</ref> <ref name="Minnelli 2006">{{cite episode|title=Liza Minnelli|title-link=Liza Minnelli|series=Inside the Actors Studio|date=February 5, 2006|season=12|number=6|language=en|network=Bravo}}</ref> <ref name="Original Recording">{{cite web|title=Cabaret: Original Soundtrack Recording (1972 Film)|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|website=Amazon|date=March 8, 1996|url=https://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/B000005KOH/soundtrackcollec|access-date=March 25, 2013}}</ref> <ref name="Out 2012">{{cite magazine|title=50 Essential Gay Films|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url=http://www.out.com/entertainment/movies/2011/02/09/50-essential-gay-films|magazine=Out|publisher= Pride Media|issn=1062-7928|date=December 9, 2012|access-date=February 21, 2016}}</ref> <ref name="Phipps 2020">{{cite web|last=Phipps|first=Keith|title=The Best Movies That Lost Best Picture at the Oscars|date=February 2020|url=https://www.vulture.com/article/best-oscar-best-picture-losers.html|website=Vulture|publisher=Vox Media|access-date=January 13, 2026}}</ref> <ref name="Riedel 2024">{{cite magazine|last=Riedel|first=Michael|title=The Untold History of Cabaret: Revived and Kicking|date=March 26, 2024|issue=April 2024|magazine=Vanity Fair|url=https://www.vanityfair.com/style/cabaret-revival|access-date=April 7, 2024}}</ref> <ref name="Russell 2002">{{cite news|last=Russell|first=Jamie|title=BBC – Films – Review – Cabaret|url=https://www.bbc.co.uk/films/2002/06/06/caberet_1972_review.shtml|website=BBC News|publisher=[[BBC]]|date=June 6, 2002|access-date=December 7, 2015}}</ref> <ref name="St. James 2017">{{cite web|last=St. James|first=James|title=The Gay Essentials: The 50 Movies Every Gay Man Needs to See|url=http://worldofwonder.net/gay-essentials-50-movies-every-gay-man-needs-see/|website=The WOW Report|date=June 8, 2017|access-date=February 21, 2016}}</ref> <ref name="Steyn 1997">{{cite news|last=Steyn|first=Mark|url=https://www.independent.co.uk/life-style/steins-of-the-times-1297021.html|title=Hammerstein, Bernstein, Blitzstein, Jule Styne – The great names of American musical theatre are Jewish.|date=November 29, 1997|newspaper=The Independent|publisher=Independent Digital News & Media Ltd|access-date=May 21, 2018}}</ref> <ref name="TCM Notes 2016">{{cite web|title=Cabaret (1972) – Notes – TCM.com|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url=https://www.tcm.com/tcmdb/title/21780/cabaret#notes|year=2016|website=Turner Classic Movies|publisher=Warner Bros. Entertainment Inc.|access-date = February 8, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021035856/http://www.tcm.com/tcmdb/title/21780/Cabaret/notes.html|archive-date=October 21, 2017}}</ref> <ref name="Movieline Magazine">{{cite web|last=Dirks|first=Tim|title=The 100 Best Movies Ever Made by Movieline Magazine|url=http://www.filmsite.org/movieline.html|website=Filmsiteaccess-date=February 6, 2016}}</ref> <ref name="TV Guide">{{cite web|last=Dirks|first=Tim|title=50 Greatest Movies from TV Guide|url=http://www.filmsite.org/tvguide.html|website=Filmsite|access-date=February 6, 2016}}</ref> }} ==Skakels== * [https://www.loc.gov/static/programs/national-film-preservation-board/documents/cabaret.pdf ''Cabaret''] 'n essay deur Stephen Tropiano op die webtuiste van die National Film Registry * {{cite book |last=Eagan |first=Daniel |chapter=Cabaret |chapter-url=https://books.google.com/books?id=deq3xI8OmCkC&pg=PA682 |title=America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry |publisher=A & C Black |year=2010 |pages=682–684 |isbn=978-0826-42977-3|ref=none}} * {{IMDb title|0068327|Cabaret}} {{Commonskat-inlyn|Cabaret (film)}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cabaret (1972 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Engelse rolprente]] ird78ovdti3mx390g4p1grhasajgpis 0 123212 2908705 2906806 2026-06-02T06:28:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908705 wikitext text/x-wiki In hierdie artikel word die '''Epiese teaterbeweging''' bespreek as 'n onderwerp van die dramatiese kunste. Die hoofspelers in die ontstaan van hierdie [[teater]]styl is Grotovski, Brecht, Piscator en Meyerhold. Die hoofeienskap van Epiese teater is dat dit die gehoor emosioneel sowel as rasioneel wil betrek. Dit word gedoen deur direkte kommunikasie met die gehoor en die afskaffing van konvensies soos gordyne en die feit dat tegniese aanpassings op die verhoog nou mag gesien word. Die Epiese teaterskryfstyl se storielyn word nie altyd in volgorde aangebied nie, maar daar word rondgespring in tyd en milieu. Dekor en rekwisiete suggereer net tonele en word minimalisties gebruik. == Die ontstaan van die Epiese teater<ref>Russell Brown, J. 2001. The Oxford illustrated history of theatre. New York: Oxford University Press.</ref> == Hierdie teaterbeweging begin tydens die middel van die twintigste eeu. Die beweging is aangevuur die politieke klimaat van die tyd. Teaterpraktisyns wat hierby betrokke was is Grotovski, [[Bertolt Brecht]], Piscator<ref>Stayan, JL. 1997. Modern drama in theory and practice. Volume 3: Epic theatre and Expressionism. Great Britain: Cambridge University Press. Pagina 121 – 128.</ref> en Meyerhold. Piscator wou die kontemporêre bestaan van mense aanspreek en dokumentêre effekte gebruik daarvoor. Verslaggewing en kommentaar op gebeure gee aan hierdie teater 'n epiese element. Piscator het van skyfies en films gebruik gemaak om 'n sosiale visie van die teaterstuk daar te stel. Later in sy lewe was hy die hoof van die Freie Volksbühne in Wes-Berlyn (1962–1966). Hy het dokumentêre stukke opgevoer soos ''“''Hochhuth”, “Kipphardt” en “Weiss”. == Die Epiese teater van Brecht == Bertolt Brecht<ref name="willet">Willet, J. 1992. Brecht on theatre: The development of an Aesthetic. New York: Hill and Wang.</ref> skryf 'n werk naamlik “A short organum for the theatre”. Later noem Brecht die Epiese teater die Dialektiese Teater (Dialekties is 'n sinoniem vir die woord debat – waar mense meer as een opinie huldig) juis omdat hy in dialoog met die gehoor wou tree. Dus wou Brecht die gehoor emosioneel aanraak en skok maar dan ook vir’n oomblik objektief laat dink. Hy wou hul met ander woorde vervreem van die inhoud van wat hulle sien sodat hul meer objektief daarna kan kyk. Die teater vorm is dus 'n spel met die gehoor om hul objektief en subjektief te betrek. Brecht gebruik dus die tegniek van vervreemding. Die gehoor kan dus nie totaal en al emosioneel en empaties met die karakters identifiseer nie want hul word vervreemd van die karakters. Dit lei dan, hoop Brecht, tot kritiese denke en 'n verhoogde betrokkenheid van die gehoor op 'n intellektuele wyse. Die vierde muur word gebreek deur direkte kontak met die gehoor te maak. Verder word die teaterbeligting en tegniese aspekte van die verhoog sigbaar gemaak sodat daar geen twyfel bestaan dat dit waarna die gehoor kyk – slegs 'n produksie is en nie die werklikheid nie. Selektiwisme is aangewend met betrekking tot die rekwisiete en die kostuums. Net dit wat nodig is word aangewend om die situasie te skep. Verder word komedie gebruik om distansie tussen die inhoud en emosies te skep, asook musiek en liedjies wat kommentaar op gebeure lewer. Hy maak gebruik van maskers, mimiek, gedigte en kore om gebeure in ander perspektiewe te plaas en die gehoor te laat reflekteer. Een akteur kan ook meer as een rol speel sodat die gehoor die hele tyd bewus is daarvan dat die akteur slegs 'n akteur is. Hy word ook beïnvloed deur die kabaretkuns van [[Berlyn]]. Hy noem 'n toneelstuk ‘Lehrstück’ omdat dit vir hom gaan oor wat die gehoor gaan leer. Vir hom is die teater van realisme soos 'n verdowingsmiddel wat die gehoor laat ontsnap van die werklikheid, maar nie daaroor laat dink nie. Na 1926 dien sy toneelstukke as middels om die Marxistiese ideologie te verkondig. Sommige van sy toneelstukke was histories van aard byvoorbeeld “Life of Galileo” en “Saint Joan of the Stockyards”. Deur historiese temas te gebruik kon hy vergelykings tussen die historiese en huidige tydperke maak.<ref>Brockett, OG. 1974. The theatre: An introduction. (3rd edition). New York: Holt, Rinehart and Winston. Pagina 365</ref> == Voorbeelde van Epiese teaterwerke == Piscator skryf “Russia’s Day” (1920), “Revue Roter Rummel” (1924), “Despite of Everything” (1925) en verwerk Tolstoy se “War and Peace” vir die teater. Brecht skryf onder andere: “Mother Courage and her children”, “The Caucasian Chalk Circle”, “The resistable rise of Aturo Ui”, “The three penny opera” and “Baal”. == Lees ook == * [[Naturalisme]] * [[Ekspressionisme]] * [[Teater van die Absurde]] == Bronnelys == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Teater]] fhwsyyhffarmwevsdyzo14j7voquzhm 0 123650 2908690 2903347 2026-06-02T06:13:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908690 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Billie Holiday, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (William P. Gottlieb 04251).jpg|duimnael|regs|Amerikaanse jazz-sangeres [[Billie Holiday]] in [[New York Stad]] in 1947.]] 'n '''Lied''' is 'n [[musikale komposisie]] wat deur die [[menslike stem]] uitgevoer word. Die stem dra dikwels die [[melodie]] ('n reeks duidelike en vaste [[Toonhoogte|toonhoogtes]]) met behulp van patrone van [[klank]] en stilte. Liedere het 'n struktuur, soos die algemene [[ABA-vorm]], en bestaan gewoonlik uit dele wat herhaal word of later met variasie uitgevoer word. 'n Lied sonder [[Musiekinstrument|instrumente]] word [[a cappella]] genoem. Geskrewe woorde wat spesifiek vir musiek geskep is, of waarvoor musiek spesifiek geskep word, word [[Liriek|lirieke]] genoem. As 'n bestaande gedig in klassieke musiek met gekomponeerde musiek gepaard gaan, word dit 'n [[kunslied]] genoem. Liedere wat op herhaalde toonhoogtes gesing word sonder duidelike kontoere en patrone wat styg en daal, word [[Gelyksang|gelyksange]] genoem. Liedere wat in 'n eenvoudige styl gekomponeer is en informeel deur die oor geleer word, word dikwels volksliedere genoem. Liedere wat vir die massamark gekomponeer is, ontwerp om deur professionele sangers gesing te word wat hul opnames of lewendige optredes verkoop, word [[gewilde liedere]] genoem. Hierdie liedere, wat 'n breë aantrekkingskrag het, word dikwels deur professionele liedjieskrywers, komponiste en liriekeskrywers geskryf; kunsliedere word deur opgeleide klassieke komponiste vir konsert- of resitaalpoptredes gekomponeer. Liedere word in [[Musiekateljee|ateljees]] uitgevoer en 'n [[Musiekopname|klankopname]] word gemaak, of hulle word lewendig vir 'n gehoor uitgevoer. (In sommige gevalle kan 'n lied lewendig uitgevoer en terselfdertyd opgeneem word.) Liedere kan ook in teater (bv. [[opera]]), rolprente en TV-programme voorkom. 'n Lied kan vir 'n solosanger wees, 'n hoofsanger wat deur [[agtergrondsangers]] ondersteun word, 'n [[duet]], [[Trio (musiek)|trio]], of groter groep met meer stemme wat in harmonie sing, hoewel die term gewoonlik nie gebruik word vir groot klassieke musiekvokale vorme soos opera en [[oratorium]] nie, wat eerder terme soos [[aria]] en [[resitatief]] gebruik.<ref name="Grove">Luise Eitel Peake. 1980. "Song". ''[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]'', sixth edition, 20 vols., edited by Stanley Sadie, Vol. 17: 510–23. London: Macmillan Publishers; New York: Grove's Dictionaries. {{ISBN|1-56159-174-2}}.</ref> 'n Lied kan sonder begeleiding deur instrumentaliste gesing word (a cappella) of met instrumente begelei word. In gewilde musiek kan 'n sanger saam met 'n akoestiese kitaarspeler, pianis, orrelspeler, trekklavierspeler of 'n begeleidingsorkes optree. In [[jazz]] kan 'n sanger met 'n enkele pianis, 'n klein groep (soos 'n trio of [[kwartet]]), of met 'n groot orkes optree. 'n Klassieke sanger kan met 'n enkele pianis, 'n klein ensemble of 'n jazz-orkes optree. In jazz en blues leer sangers dikwels liedere met die oor en kan hulle sommige melodielyne improviseer. In klassieke musiek word melodieë deur komponiste in bladmusiekformaat geskryf, sodat sangers leer om musiek te lees. Liedere met meer as een stem per deel wat in [[polifonie]] of [[harmonie]] sing, word as [[Koor|koorwerke]] beskou. Liedere kan breedweg in baie verskillende vorme en tipes verdeel word, afhangende van die kriteria wat gebruik word. Deur [[semantiese verbreding]] kan 'n breër betekenis van die woord "lied" na instrumentale werke verwys, soos die 19de-eeuse ''Songs Without Words''-stukke vir soloklavier.<ref>{{Cite web|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|publisher=Vice|title=RLYR's 'Actual Existence' Is 40 Minutes of Beautiful Chaos|last1=Ozzi|first1=Dan|date=2018-04-11|website=Noisey|language=en-US|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420200931/https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review|title=El Ten Eleven : Banker's Hill Eleven|last=Lewis |first=William |date=2018-08-08|website=treble|language=en-US|access-date=2019-01-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154444/https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review/ |archive-date= May 9, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tokafi.com/15questions/interview-jasper-tx/ |first1=Tobias |last1=Fischer |title=Interview with Jasper TX {{!}} Sweden Experimental interviews|website= tokafi.com|access-date=2019-01-26}}</ref> == Genres == === Kuns === : {{Hoofartikel|Kunslied}} Kunsliedere is liedere wat geskep is vir uitvoering deur klassieke kunstenaars, dikwels met klavier of ander instrumentale begeleiding, hoewel dit ook solo gesing kan word. Kunsliedere vereis sterk vokale tegniek, 'n begrip van taal, diksie en poësie vir interpretasie. Alhoewel sulke sangers ook gewilde of volksliedere in hul programme kan uitvoer, is dit hierdie eienskappe en die gebruik van [[poësie]] wat kunsliedere van gewilde liedere onderskei. Kunsliedere is 'n tradisie uit die meeste Europese lande, en nou ook ander lande met klassieke musiektradisies. Duitstalige gemeenskappe gebruik die term [[kunslied]] (''Kunstlied'') om sogenaamde ernstige komposisies van volksliedjies (''Volkslied'') te onderskei. Die lirieke word dikwels deur 'n digter of liriekskrywer geskryf en die musiek afsonderlik deur 'n komponis. Kunsliedere kan formeler en meer ingewikkeld wees as gewilde of volksliedjies, alhoewel baie vroeë ''Lieder'' deur figure soos [[Franz Schubert]] in eenvoudige [[strofiese vorm]] is. Die begeleiding van Europese kunsliedere word beskou as 'n belangrike deel van die komposisie. Sommige kunsliedere word so hoog geag dat hulle kenmerke van nasionale identifikasie aanneem. Kunsliedere spruit uit die tradisie van die sing van romantiese [[Hoofse liefde|liefdesliedere]], dikwels aan 'n ideale of verbeelde persoon, en uit godsdienstige liedere. Die [[Troebadoer|troebadoere]] en [[Bard|barde]] van Europa het die gedokumenteerde tradisie van romantiese liedere begin, wat voortgeset is deur die Elizabethaanse [[Luit|luitspelers]]. Sommige van die vroegste kunsliedere word gevind in die musiek van [[Henry Purcell]]. Die tradisie van die romanse, 'n liefdeslied met 'n vloeiende begeleiding, dikwels in driekwartmaat, het in die 19de eeu die opera betree en vandaar deur Europa versprei. Dit het uitgebrei na [[gewilde musiek]] en een van die grondslae van gewilde liedere geword. Terwyl 'n romanse oor die algemeen 'n eenvoudige begeleiding het, het kunsliedere geneig om ingewikkelde, gesofistikeerde begeleiding te hê wat die stem ondersteun, verfraai, illustreer of kontrasteer. Soms het die begeleidingspeler die melodie, terwyl die stem 'n meer dramatiese deel sing. === Volksliedjies === : {{Hoofartikel|Volksmusiek}} Volksliedjies is liedere wat dikwels van anonieme oorsprong is (of in die [[publieke domein]] is) en [[Mondelingse tradisie|mondelings]] oorgedra word. Hulle is gereeld 'n belangrike aspek van nasionale of kulturele [[identiteit]]. Kunsliedere bereik dikwels die status van volksliedjies wanneer mense vergeet wie die outeur was. Volksliedjies word ook dikwels nie-mondelings oorgedra (dit wil sê as [[bladmusiek]]), veral in die moderne era. Volksliedjies bestaan in byna elke kultuur. Die Duitse term ''Volkslied'' is aan die einde van die 18de eeu geskep, tydens die proses van die versameling van ouer liedere en die skryf van nuwes. Gewilde liedere kan uiteindelik volksliedjies word deur dieselfde proses van losmaking van hul bron. Volksliedjies is min of meer per definisie in die publieke domein, alhoewel daar baie folk-kunstenaars is wat oorspronklike materiaal met kopiereg publiseer en opneem. Hierdie tradisie het ook gelei tot die sanger-liedskrywer-styl van optrede, waar 'n kunstenaar [[belydenispoësie]] of persoonlike stellings skryf en dit met musiek sing, meestal met kitaarbegeleiding. Volksliedjies sluit ballades, [[Wieglied|wiegliedere]], [[Liefdeslied|liefdesliedere]], rouliedere, dansliedere, [[Werklied|werkliedere]], [[Ritueel|rituele]] liedere en vele meer in. === Gewilde musiek === Daar is baie genres van gewilde liedere, insluitend [[Fakkellied|fakkelliedere]], [[Ballade|ballades]], [[nuwigheidslied|nuwigheidsliede]], volksliedagtige liedere, ''rock''-, ''blues''- en ''soul''-liedere sowel as ''indie''-musiek. Ander kommersiële genres sluit [[kletsrym]] in. === Sport === 'n Sportlied is 'n volkslied wat [[vosjag]], [[Perdren|perdren]], [[dobbel]] en ander vorme van ontspanning vier. Alhoewel liedere oor boksers en suksesvolle renperde algemeen was in die negentiende eeu, word min daarvan deur hedendaagse sangers uitgevoer. Veral vosjag word as [[Politieke korrektheid|politiek inkorrek]] beskou. Die bekendste lied oor 'n vosjagter, "[[D'ye ken John Peel]]", is in 1906 in ''[[The National Song Book]]'' (Engels; "Die nasionale liedboek") opgeneem en word nou dikwels as 'n marsdeuntjie gehoor. [[A. L. Lloyd]] het twee [[Kortspeler|kortspelers]] van sportballades opgeneem: "Bold Sportsmen All" (1958) en "Gamblers and Sporting Blades (Songs of the Ring and the Racecourse)" (1962). Die [[High Level Ranters]] en Martin Wyndham-Read het in 1977 'n album genaamd ''English Sporting Ballads'' opgeneem. ''[[The Prospect Before Us]]'' (1976) deur [[The Albion Dance Band]] bevat twee selde gehoorde jagliedere. === Luit === : {{Hoofartikel|Luitlied}} Die term "luitlied" word gegee aan 'n musiekstyl uit die laat 16de eeu tot vroeë 17de eeu, laat [[Renaissance]] tot vroeë [[Barok]], wat hoofsaaklik in [[Engeland]] en [[Frankryk]] voorkom het. Luitliedere was oor die algemeen in strofiese vorm of versherhalend met 'n [[Homofonie|homofoniese]] tekstuur. Die komposisie is geskryf vir 'n solostem met 'n begeleiding, gewoonlik die [[Luit|luit]]. Dit was nie ongewoon vir ander vorme van begeleiding soos [[Basklavier|basklavier]] of ander [[Snaarinstrument|snaarinstrumente]] nie, en kon ook vir meer stemme geskryf word. Die komposisie kon óf solo óf met 'n klein groep instrumente uitgevoer word. === Deel === : {{Hoofartikel|Deellied}} 'n Deellied of deelgesang is 'n vorm van [[Koormusiek|koormusiek]] wat bestaan uit 'n [[Sekulariteit|sekulêre]] (teenoor kerklike) lied wat geskryf of verwerk is vir verskeie [[Stemtipe|vokale dele]]. Deelliedere word gewoonlik deur 'n [[SATB]]-koor gesing, maar soms vir 'n uitsluitlik manlike of uitsluitlik vroulike ensemble.<ref name="baker">{{cite book|last=Baker|title=A Dictionary of Musical Terms|publisher=Read Books|year=2007|isbn=978-1-4067-6292-1}}</ref> === Patter === : {{Hoofartikel|Patterlied}} Die patterlied word gekenmerk deur 'n matig vinnige tot baie vinnige [[Tempo|tempo]] met 'n vinnige opeenvolging van ritmiese patrone waarin elke lettergreep van die teks met een [[Noot (musiek)|noot]] ooreenstem. Dit is 'n kenmerk van [[Komiese opera|komiese opera]], veral [[Gilbert en Sullivan]], maar dit is ook in [[musiekblyspel|musiekblyspele]] en elders gebruik.<ref name=OnMusic>[http://dictionary.onmusic.org/terms/2507-patter_song "Patter song"], ''OnMusic Dictionary'', Connect For Education, Inc, accessed 2 May 2014</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marcello Sorce Keller (1984), "The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History", Folklore, XCV, no. 1, 100- 104. * Jean Nicolas De Surmont (2017), From vocal poetry to song, toward a Theory of Song Obects" with a foreword by Geoff Stahl, Stuttgart, Ibidem. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Songs}} * {{Wikt-inlyn|lied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Liedjies| ]] 0xjo1tskvx5caipsq7e0mcnqp0bz8qn 1 125716 2908530 2211523 2026-06-01T14:29:52Z BurgertB 2401 /* Nut? */ nuwe afdeling 2908530 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Skakel herstel == {| class="wikitable" ! Artikelnaam !! Oorspronklike adres !! Verander na |- | Slovene Governmental Commission for the Standardisation of Geographical Names || http://www.gov.si/kszi/ || http://web.archive.org/web/20070817160335/http://www.gov.si:80/kszi/ |- |} == Nut? == Ek vertaan nie wat die nut van dié artkel is nie. Is dit werklik nodig? Dit lyk my soos iemand se persoonlike projek. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:29, 1 Junie 2026 (UTC) r2onxvim2atnlgg7p6soo4uhh3st3g0 2908540 2908530 2026-06-01T14:57:14Z BurgertB 2401 /* Nut? */ 2908540 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Skakel herstel == {| class="wikitable" ! Artikelnaam !! Oorspronklike adres !! Verander na |- | Slovene Governmental Commission for the Standardisation of Geographical Names || http://www.gov.si/kszi/ || http://web.archive.org/web/20070817160335/http://www.gov.si:80/kszi/ |- |} == Nut? == Ek vertaan nie wat die nut van dié artkel is nie. Is dit werklik nodig? Dit lyk my soos iemand se persoonlike projek. Dit is nou benewens al die verkeerde transliterasies. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:29, 1 Junie 2026 (UTC) 9ci973uili89vr5m4esu95sarre23wz 0 126074 2908559 2907666 2026-06-01T18:00:08Z SpesBona 2720 Bygewerk 2908559 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {{Inligtingskas internasionale sokkerkompetisie | titel = FIFA Sokker-Wêreldbeker | jaar = 2026 | bo = 2026 FIFA World Cup {{en}}<br />Copa Mundial de Fútbol 2026 {{es}}<br />Coupe du monde de football de 2026 {{fr}} | beeld = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | grootte = 175px | onderskrif = | land = Kanada | land-vlagpar = | land2 = Meksiko | land2-vlagpar = | land3 = Verenigde State | land3-vlagpar = | stad = | datums = 11 Junie – 19 Julie | konfederasies = 6 | num_spanne = 48 | stadions = 16 | stede = 16 | kampioen = | aantal = | tweede = | derde = | vierde = | wedstryde = 104 | doele = | bywoning = | top_puntemaker = | speler = | vorige = [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]] | volgende = [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030|2030]] }} Die 23ste '''[[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi''' ([[Engels]]: ''2026 FIFA World Cup''; [[Spaans]]: ''Copa Mundial de Fútbol 2026''; [[Frans]]: ''Coupe du monde de football de 2026'') word van 11 Junie tot 19 Julie 2026 in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> FIFA het op 13 Junie 2018, net voor die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] in [[Rusland]], die gasheerlande aangekondig. Dit is die eerste toernooi wat deur drie lande saam aangebied word. Daarbenewens is dit die vierde toernooi in [[Noord-Amerika]], die eerste in Kanada, die tweede in die Verenigde State ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994-toernooi]], asook die derde in Meksiko ná die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970-]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986-toernooie]]. Kandidate vir gasheer was [[Marokko]] asook die gemeenskaplike Noord-Amerikaanse bod.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |title=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=11 Mei 2017 |accessdate=15 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915095957/https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top |archive-date=15 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:FIFA World Cup Icon (Campionato mondiale di calcio).svg|duimnael|links|upright|Die Sokker-Wêreldbekertrofee waarom meegeding word]] Die toernooi word vir die eerste keer deur 48 nasionale spanne beslis, waaronder dié van die drie gasheerlande.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |title=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=10 Januarie 2017 |accessdate=11 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211213938/https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html |archive-date=11 Desember 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die spanne is in twaalf groepe van vier elk verdeel, waarvan die twee beste spanne van elke groep en die agt beste derdeplek-spanne na die 16de eindrondte deurdring. Altesaam 104 wedstryde word gespeel, waarvan 60 in die Verenigde State en tien elk in Kanada en Meksiko.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913 |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |publisher=[[BBC]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 is die langste toernooi volgens beide aantal deelnemende spanne en wedstryde. Die nasionale sokkerspanne van [[Curaçao]], [[Kaap Verde]], [[Jordanië]] en [[Oesbekistan]] neem vir die eerste keer aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c79ve0qzy9go |title=Who are the 2026 World Cup debutants? |publisher=[[BBC]] |author=Gary Rose |date=5 Desember 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] neem vir die eerste keer sedert 2010 weer aan 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi deel. == Toewysing == [[Lêer:Mapa Candidaturas Mundial Fútbol 2026.png|duimnael|400px| {{sleutel|red|Kandidaat vir 2026}} {{sleutel|#a244ff|Gekanselleerde bod}} {{sleutel|#ff6600|Onverkiesbaar vir 2026}}]] [[Lêer:2026 world cup bid election.png|duimnael|400px|FIFA-lede en hul stemme vir die kandidate: {| ! Toegelaat om te stem !! Onbevoeg om te stem |- |{{sleutel|#867650|Stem vir die Verenigde bod}}||{{sleutel|#FFBD41|Kanada-Meksiko-Verenigde State}} |- |{{sleutel|#2770AB|Stem vir die Marokkaanse bod}}||{{sleutel|#55208D|Marokko}} |- |{{sleutel|#008E2A|Neutraal}}||{{sleutel|#000000|Geskors}} |- |{{sleutel|#B32A2F|Onthouding}}||{{sleutel|#C1C1C1|Nie 'n geassosieerde FIFA-lid}} |}]] Volgens FIFA se beleid mag net al om die derde toernooi deur dieselfde kontinentale beheerliggaam aangebied word. Lande van [[AFC]] en [[UEFA]] was dus onverkiesbaar vir 2026, omdat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018-toernooi]] aan [[Rusland]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022-toernooi]] aan [[Katar]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/7067187.stm |title=Fifa abandons World Cup rotation |publisher=[[BBC]] |date=29 Oktober 2007 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Kanada, Meksiko en die Verenigde State is op 13 Junie 2018 in [[Moskou]] deur FIFA gekies as die gasheerlande vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026. Die enigste ander kandidaatland was Marokko. Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 is een van vyf groot internasionale sporttoernooie wat die Verenigde State binne een dekade aanbied, saam met die [[T20I-wêreldbeker 2024]] (saam met [[Wes-Indië]]), die [[Olimpiese Somerspele 2028]], die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die [[Vrouerugbywêreldbeker 2033]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wpp.com/en/wpp-iq/2022/09/helping-sports-to-cross-the-atlantic |title=Helping sports to cross the Atlantic |publisher=WPP |author=Dominic Grainger |date=30 September 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |title=USA Rugby: 2033 Women’s Rugby and 2031 Rugby World Cup Hosts |publisher=Last Word On Sports |author=Raheem Bashir |date=12 Mei 2022 |accessdate=7 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107190038/https://lastwordonsports.com/rugby/2022/05/12/usa-rugby-2033-womens-rugby-2031-rugby-world-cup-hosts/ |archive-date= 7 Januarie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cityam.com/us-and-mexico-launch-bid-for-2027-football-womens-world-cup/ |title=US and Mexico launch bid for 2027 football Women’s World Cup |publisher=City A.M. |author=Matt Hardy |date=20 April 2023 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die stemming het as volg verloop: {|class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | Stemming vir gasheer van die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026<ref>{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/77948410df016fb/original/vpnl19m2xr8zk50mnor3-pdf.pdf |title=Voting Results for the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[FIFA]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> |- ! Land | style="background:silver;" | '''Rondte 1''' |- | {{vlagland|Kanada}}, {{vlagland|Meksiko}}, {{vlagland|Verenigde State}} || style="text-align:center;" | '''134''' |- | {{vlagland|Marokko}} || style="text-align:center;" | 65 |} == Kwalifisering == Die gashere Kanada, Meksiko en die Verenigde State se spanne het regstreeks vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 gekwalifiseer. Van die 45 oorblywende plekke was 16 vir [[UEFA]] ([[Europa]]) gereserveer, nege vir [[CAF]] ([[Afrika]]), agt vir [[AFC]] ([[Asië]]), ses vir [[CONMEBOL]] ([[Suid-Amerika]]), drie vir [[CONCACAF]] ([[Karibiese gebied]], [[Noord-Amerika|Noord]]- en [[Sentraal-Amerika]]) en een vir [[OFC]] ([[Oseanië]]). Twee plekke is tydens uitspeelwedstryde tussen Afrika en Noord-/Sentraal-Amerika en tussen Suid-Amerika en Oseanië beslis. Die kontinentale kwalifiseringswedstryde is tussen 7 September 2023 en 31 Maart 2026 beslis. Weens die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|voortgesette Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] het [[Rusland]] se skorsing deur beide [[FIFA]] en UEFA bly voortbestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c4gry9zp412o |title=Why are Russia still playing international football despite ban? |publisher=[[BBC]] |author=Daniel Austin |date=6 Junie 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Vir die eerste keer neem agt [[Arabiere|Arabiese]] lande ([[Algerië]], [[Egipte]], [[Irak]], [[Jordanië]], [[Katar]], [[Marokko]], [[Saoedi-Arabië]] en [[Tunisië]]) aan dieselfde Sokker-Wêreldbekertoernooi deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sana.sy/en/sport/2307218/ |title=Eight Arab teams make history at the 2026 World Cup |publisher=Syrian Arab News Agency |date=1 April 2026 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Noemenswaardige lande wat nie gekwalifiseer het nie sluit in die viermalige wêreldbekerwenner [[Italië]], [[Denemarke]], [[Kameroen]], [[Nigerië]] en [[Pole]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/football/news/9d3ac852-85ce-4a3a-839b-08f9774070d0/top-five-giants-who-will-miss-the-2026-fifa-world-cup |title=Top five giants who will miss the 2026 FIFA World Cup |publisher=[[SuperSport]] |date=1 April 2026 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende 48 spanne het vir die hooftoernooi gekwalifiseer:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-who-has-qualified |title=Qualified teams for the FIFA World Cup 26 |publisher=[[FIFA]] |date=18 November 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> [[Lêer:2026 world cup qualification map.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering: {{sleutel|#cccccc|Nie ’n geassosieerde lid van FIFA nie}} {{sleutel|#000000|Land het homself onttrek of is geskors}} {{sleutel|#ffcc00|Land het nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#2ad4ff|Land neem aan die kwalifisering deel}} {{sleutel|#0000ff|Land het gekwalifiseer}}]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Span !width=80|Verskynings by eindstryde !width=50|Agtereen-volgende deelnames !width=80|Laaste verskyning !width=80|Vorige beste prestasie |- |align="left"|{{vlagland|Algerië}} |5de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Argentinië}} |19de||14||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Australië}} |7de||6||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|België}} |15de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Brasilië}} |23ste||23||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|1962]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Colombia}} |7de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Curaçao}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Duitsland}} |21ste||19||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ecuador}} |5de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Egipte}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Engeland}} |17de||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Frankryk}} |17de||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ghana}} |5de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Haïti}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Irak}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Iran}} |7de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Ivoorkus}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Japan}} |8ste||8||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Jordanië}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Kaap Verde}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Kanada}} |3de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Katar}} |2de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Kongo}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Kroasië}} |7de||4||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Marokko}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Vierde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Meksiko}} |18de||9||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970|1970]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nederland}} |12de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |3de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Noorweë}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Oesbekistan}} |1ste||1||–||Debuut |- |align="left"|{{vlagland|Oostenryk}} |9de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Panama}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Paraguay}} |9de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Portugal}} |9de||7||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Saoedi-Arabië}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Agtste eindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Senegal}} |4de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Skotland}} |10de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1974|1974]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982|1982]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Spanje}} |17de||13||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |4de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Suid-Korea}} |12de||11||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Vierde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Swede}} |13de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1958|1958]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Switserland}} |13de||6||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Kwarteindrondte <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|1938]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1954|1954]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Tsjeggië}} |9de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]]||Naaswenner <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1934|1934]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1962|1962]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Tunisië}} |7de||3||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Groepfase <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1978|1978]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1998|1998]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|2018]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Turkye}} |2de||1||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|2002]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Uruguay}} |15de||5||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||'''Kampioen''' <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1930|1930]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1950|1950]])</small> |- |align="left"|{{vlagland|Verenigde State}} |12de||2||[[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]]||Derde plek <small>([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1930|1930]])</small> |} == Stadions == Die 104 wedstryde word op die volgende 16 stadions gespeel, waarvan twee in Kanada, drie in Meksiko en elf in die Verenigde State:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/fifa-world-cup-2026-full-list-stadiums-mexico-canada-usa |title=FIFA World Cup 2026: Full list of stadiums for the men's event in Canada, Mexico, and the United States |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Sebastian Mikkelsen |date=28 September 2023 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Meksikostad]]<ref name="bid_cities">{{en}} {{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |title=United 2026 bid book |publisher=[[FIFA]] |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[New York]]/[[New Jersey]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Dallas]]–[[Fort Worth]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Kansas City]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Azteca-stadion]]<br />'''(Estadio Banorte)'''<br /> | [[MetLife-stadion]]<br />'''(New York/New Jersey-stadion)'''<br /><small>([[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]])</small> | [[AT&T-stadion]]<br />'''(Dallas-stadion)'''<br /><small>([[Arlington, Texas|Arlington]])</small> | [[Arrowhead-stadion]]<br />'''(Kansas City-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|19|18|11|N|99|9|2|W|aansig=inlyn|name=Azteca-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|40|48|48.7|N|74|4|27.7|W|aansig=inlyn|name=MetLife-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|32|44|52|N|97|5|34|W|aansig=inlyn|name=AT&T-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|39|2|56|N|94|29|2|W|aansig=inlyn|name=Arrowhead-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''83&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit">{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/world-cup-2026-stadiums-fifa-soccer-football-mexico-usa-canada |title=The FIFA World Cup 26™ stadiums |publisher=[[FIFA]] |date=15 Julie 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> | Kapasiteit: '''82&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''94&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''73&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|200px]] | [[Lêer:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|200px]] | [[Lêer:Cowboys stadium inside view 4.JPG|200px]] | [[Lêer:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Houston]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Atlanta]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Los Angeles]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/ |title=Los Angeles 2026 |publisher=Los Angeles Sports & Entertainment Commission |accessdate=29 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/ |archive-date=29 Junie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Philadelphia]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[NRG-stadion]]<br />'''(Houston-stadion)''' | [[Mercedes-Benz-stadion]]<br />'''(Atlanta-stadion)''' | [[SoFi-stadion]]<br />'''(Los Angeles-stadion)'''<br /><small>([[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]])</small> | [[Lincoln Financial Field]]<br />'''(Philadelphia-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|29|41|5|N|95|24|39|W|aansig=inlyn|name=NRG-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|33|45|20|N|84|24|0|W|aansig=inlyn|name=Mercedes-Benz-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|10.8|N|118|20|20.4|W|aansig=inlyn|name=SoFi-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|39|54|3|N|75|10|3|W|aansig=inlyn|name=Lincoln Financial Field}}</small> |- | Kapasiteit: '''72&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''75&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''70&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''69&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:USA vs Argentina (Moments before Messi kicked a goal - color).jpg|200px]] | [[Lêer:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|200px]] | [[Lêer:SoFi Stadium interior 2021.jpg|200px]] | [[Lêer:United States v Paraguay, Copa América Centenario (cropped).jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Seattle]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[San Francisco]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Boston]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Miami]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[Lumen Field]]<br />'''(Seattle-stadion)''' | [[Levi's-stadion]]<br />'''(San Franciscobaaigebiedstadion)'''<br /><small>([[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]])</small> | [[Gillette-stadion]]<br />'''(Boston-stadion)'''<br /><small>([[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]])</small> | [[Hard Rock-stadion]]<br />'''(Miami-stadion)'''<br /><small>([[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]])</small> |- | <small>{{Koördinate|47|35|42.72|N|122|19|53.76|W|aansig=inlyn|name=Lumen Field}}</small> | <small>{{Koördinate|37|24|10.8|N|121|58|12|W|aansig=inlyn|name=Levi's-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|42|5|27.6|N|71|15|50.4|W|aansig=inlyn|name=Gillette-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|25|57|29|N|80|14|20|W|aansig=inlyn|name=Hard Rock-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''69&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''71&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''65&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''65&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast end.jpg|200px]] | [[Lêer:Entering Levi's Stadium.JPG|200px]] | [[Lêer:New England Revolution Game; 7.06.2013; 745pm.JPG|200px]] | [[Lêer:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|200px]] |- ! {{vlagikoon|Kanada}} [[Vancouver]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process |title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process |publisher=[[FIFA]] |date=14 April 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Monterrey]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Meksiko}} [[Guadalajara]]<ref name="bid_cities" /> ! {{vlagikoon|Kanada}} [[Toronto]]<ref name="bid_cities" /> |- | [[BC Place]]<br />'''(BC Place Vancouver)''' | [[Estadio BBVA]]<br />'''(Estadio Monterrey)'''<br /><small>([[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]])</small> | [[Estadio Akron]]<br />'''(Estadio Guadalajara)'''<br /><small>([[Zapopan]])</small> | [[BMO Field]]<br />'''(Toronto-stadion)''' |- | <small>{{Koördinate|49|16|36|N|123|6|43|W|aansig=inlyn|name=BC Place}}</small> | <small>{{Koördinate|25|40|9|N|100|14|40|W|aansig=inlyn|name=Estadio BBVA}}</small> | <small>{{Koördinate|20|40|54|N|103|27|46|W|aansig=inlyn|name=Estadio Akron}}</small> | <small>{{Koördinate|43|37|58|N|79|25|7|W|aansig=inlyn|name=BMO Field}}</small> |- | Kapasiteit: '''54&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''53&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''48&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''45&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|200px]] | [[Lêer:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|200px]] | [[Lêer:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|200px]] | [[Lêer:Bmo Field 2016 East Stand.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{location map+|Kanada|width=250|float=left|caption=Plekke in Kanada|places= {{location map~|Kanada|lat=49.276667|long=-123.111944|label=[[Vancouver]]|position=right}} {{location map~|Kanada|lat=43.633333|long=-79.418611|label=[[Toronto]]|position=left}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{location map+|Verenigde State|float=center|width=400|caption=Plekke in die Verenigde State|places= {{location map~|Verenigde State|lat=33.755|long=-84.39|label=[[Atlanta]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=42.358056|long=-71.063611|label=[[Boston]]|position=left}} {{location map~|Verenigde State|lat=32.775833|long=-96.796667|label=[[Dallas]]|position=top}} {{location map~|Verenigde State|lat=29.762778|long=-95.383056|label=[[Houston]]|position=top}} {{location map~|Verenigde State|lat=39.099722|long=-94.578333|label=[[Kansas City]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=34.05|long=-118.25|label=[[Los Angeles]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=25.775278|long=-80.208889|label=[[Miami]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=40.817097|long=-74.085024|label=[[New York|NY/NJ]]|position=right}} {{location map~|Verenigde State|lat=39.9500|long=-75.1667|label=[[Philadelphia]]|position=left}} {{location map~|Verenigde State|lat=37.354444|long=-121.969167|label=[[San Francisco]]|position=bottom}} {{location map~|Verenigde State|lat=47.5952|long=-122.3316|label=[[Seattle]]|position=bottom}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{location map+|Meksiko|float=right|width=320|caption=Plekke in Meksiko|places= {{location map~|Meksiko|lat=19.303056|long=-99.150556|label=[[Meksikostad]]|position=bottom}} {{location map~|Meksiko|lat=25.669167|long=-100.244444|label=[[Monterrey]]|position=left}} {{location map~|Meksiko|lat=20.681667|long=-103.462778|label=[[Guadalajara]]|position=left}} }} |}</center> == Formaat == Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 word oor 39 dae tussen 48 verskillende spanne oor 104 wedstryde beslis. Dit skop op 11 Junie 2026 op die Azteca-stadion, Meksikostad, Meksiko, met die openingswedstryd tussen die medegasheer Meksiko en Suid-Afrika af. Die toernooi eindig op die MetLife-stadion, East Rutherford, Verenigde State, op 19 Julie met die eindstryd, waartydens die wenner die Sokker-Wêreldbekertrofee inpalm. === Kalender === Die volgende tabel dui die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 se daaglikse program aan. ’n Pers blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase, ’n blou blokkie op die bronseindstryd en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Junie ! scope=col |Do<br />11 ! scope=col |Vr<br />12 ! scope=col |Sa<br />13 ! scope=col |So<br />14 ! scope=col |Ma<br />15 ! scope=col |Di<br />16 ! scope=col |Wo<br />17 ! scope=col |Do<br />18 ! scope=col |Vr<br />19 ! scope=col |Sa<br />20 ! scope=col |So<br />21 ! scope=col |Ma<br />22 ! scope=col |Di<br />23 ! scope=col |Wo<br />24 ! scope=col |Do<br />25 ! scope=col |Vr<br />26 ! scope=col |Sa<br />27 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 11 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center | align=left|Groep A <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep B <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep C <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep D <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep E <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep F <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep G <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep H <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep I <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 27 -->| |- align=center |align=left|Groep J <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- align=center |align=left|Groep K <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- align=center |align=left|Groep L <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Junie/Julie ! scope=col |So<br />28 ! scope=col |Ma<br />29 ! scope=col |Di<br />30 ! scope=col |Wo<br />1 ! scope=col |Do<br />2 ! scope=col |Vr<br />3 ! scope=col |Sa<br />4 ! scope=col |So<br />5 ! scope=col |Ma<br />6 ! scope=col |Di<br />7 ! scope=col |Wo<br />8 ! scope=col |Do<br />9 ! scope=col |Vr<br />10 ! scope=col |Sa<br />11 ! scope=col |So<br />12 ! scope=col |Ma<br />13 ! scope=col |Di<br />14 ! scope=col |Wo<br />15 ! scope=col |Do<br />16 ! scope=col |Vr<br />17 ! scope=col |Sa<br />18 ! scope=col |So<br />19 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 28 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 29 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 1 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 2 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 3 -->| bgcolor=#00cc33| 3 <!-- 4 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 7 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#00cc33| 2 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#3399ff| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#3399ff|Derde plek}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepfase === Die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 word tussen 48 nasionale sokkerspanne beslis. Vir die groepfase is die 48 deelnemende spanne in twaalf groepe van vier elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span drie wedstryde in die groepfase. Drie punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens aangetekende doele gerangskik. Klassifisering binne elke groep sal gegrond wees op die volgende puntestelsel: * Drie wedstrydpunte vir ’n oorwinning; * Een vir ’n gelykop; * geen vir ’n nederlaag. Aan die einde van die groepfase word die spanne gerangskik van die eerste na die vierde posisie, gegrond op versamelde wedstrydpunte, met die twee beste spanne en die agt beste derde-plekspanne wat na die uitklopfase deurdring. As twee spanne gelykop in punte is, word die rangorde deur hul aantal aangetekende doele bepaal. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit 32 wedstryde bestaan: 16 16de eindstryde, agt agtste eindstryde, vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde, ’n wedstryd om die derde plek en die eindstryd. Die wenner en naaswenner van elk van die groepe dring saam met die agt beste derde-plekspanne na die uitklopfase deur. Groepwenners speel teen naaswenners in ander groepe in die 16de eindstryde, byvoorbeeld: die wenner van Groep A speel teen die naaswenner van Groep B en die wenner van Groep B teen die naaswenner van Groep A. Spanne van dieselfde groep kan dus eers weer in óf die klein finale óf die eindstryd mekaar ontmoet. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná negentig minute van gewone spel ’n gelykopuitslag is, word daar verder gespeel word om die wenner te bepaal. Aanvanklik word daar twee periodes van [[ekstra tyd]] gespeel, 15 minute in elke rigting. As daar steeds nie ’n wenner ná 120 minute is nie, word die wenner deur ’n [[Strafskop (sokker)|strafskopkompetisie]] bepaal. == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike uitklopdeelname. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. Die loting is op 5 Desember 2025 in die John F. Kennedy Center in [[Washington, D.C.]] gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/final-draw-results |title=Groups revealed in star-studded Final Draw |publisher=[[FIFA]] |date=5 Desember 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> === Groepuitdunne === 48 spanne neem aan die groepfase deel. Die twee beste spanne dring saam met die agt beste derde-plekspanne in elke groep na die tweede rondte (die uitklopfase) deur. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Meksiko}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Afrika}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Suid-Korea}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Tsjeggië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Junie]] [[2026]] |time = 13:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = Wedstryd 1 |report = |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |score = Wedstryd 2 |report = |team2 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |score = Wedstryd 25 |report = |team2 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |score = Wedstryd 28 |report = |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Tsjeggië}}''' |score = Wedstryd 53 |report = |team2 = '''{{vlagland|Meksiko}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |score = Wedstryd 54 |report = |team2 = '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = |referee = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kanada}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Katar}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Switserland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = Wedstryd 3 |report = |team2 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Katar}}''' |score = Wedstryd 8 |report = |team2 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = Wedstryd 26 |report = |team2 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[18 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |score = Wedstryd 27 |report = |team2 = '''{{vlagland|Katar}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Switserland}}''' |score = Wedstryd 51 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kanada}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Bosnië en Herzegowina}}''' |score = Wedstryd 52 |report = |team2 = '''{{vlagland|Katar}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} ==== Groep C ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Brasilië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Marokko}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Haïti}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Skotland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = Wedstryd 5 |report = |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |score = Wedstryd 7 |report = |team2 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |score = Wedstryd 29 |report = |team2 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |score = Wedstryd 30 |report = |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Skotland}}''' |score = Wedstryd 49 |report = |team2 = '''{{vlagland|Brasilië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[24 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Marokko}}''' |score = Wedstryd 50 |report = |team2 = '''{{vlagland|Haïti}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} ==== Groep D ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Verenigde State}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Paraguay}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Australië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Turkye}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[12 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = Wedstryd 4 |report = |team2 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[13 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Australië}}''' |score = Wedstryd 6 |report = |team2 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |score = Wedstryd 31 |report = |team2 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[19 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |score = Wedstryd 32 |report = |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Turkye}}''' |score = Wedstryd 59 |report = |team2 = '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Paraguay}}''' |score = Wedstryd 60 |report = |team2 = '''{{vlagland|Australië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} ==== Groep E ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Duitsland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Curaçao}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ivoorkus}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ecuador}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 13:00 CDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = Wedstryd 9 |report = |team2 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |score = Wedstryd 10 |report = |team2 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |score = Wedstryd 33 |report = |team2 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |score = Wedstryd 34 |report = |team2 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Curaçao}}''' |score = Wedstryd 55 |report = |team2 = '''{{vlagland|Ivoorkus}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ecuador}}''' |score = Wedstryd 56 |report = |team2 = '''{{vlagland|Duitsland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} ==== Groep F ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nederland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Japan}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Swede}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Tunisië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = Wedstryd 11 |report = |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[14 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Swede}}''' |score = Wedstryd 12 |report = |team2 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |score = Wedstryd 35 |report = |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[20 Junie]] [[2026]] |time = 22:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |score = Wedstryd 36 |report = |team2 = '''{{vlagland|Japan}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Japan}}''' |score = Wedstryd 57 |report = |team2 = '''{{vlagland|Swede}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[25 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Tunisië}}''' |score = Wedstryd 58 |report = |team2 = '''{{vlagland|Nederland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} ==== Groep G ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|België}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Egipte}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Iran}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Nieu-Seeland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Iran}}''' |score = Wedstryd 15 |report = |team2 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|België}}''' |score = Wedstryd 16 |report = |team2 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|België}}''' |score = Wedstryd 39 |report = |team2 = '''{{vlagland|Iran}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = Wedstryd 40 |report = |team2 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Egipte}}''' |score = Wedstryd 63 |report = |team2 = '''{{vlagland|Iran}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |score = Wedstryd 64 |report = |team2 = '''{{vlagland|België}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} ==== Groep H ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Spanje}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kaap Verde}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Saoedi-Arabië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Uruguay}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = Wedstryd 13 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |score = Wedstryd 14 |report = |team2 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |score = Wedstryd 37 |report = |team2 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[21 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |score = Wedstryd 38 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Kaap Verde}}''' |score = Wedstryd 65 |report = |team2 = '''{{vlagland|Saoedi-Arabië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 CDT (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Uruguay}}''' |score = Wedstryd 66 |report = |team2 = '''{{vlagland|Spanje}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = |referee = }} ==== Groep I ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Frankryk}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Senegal}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Irak}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Noorweë}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = Wedstryd 17 |report = |team2 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Irak}}''' |score = Wedstryd 18 |report = |team2 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |score = Wedstryd 41 |report = |team2 = '''{{vlagland|Irak}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = Wedstryd 42 |report = |team2 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Noorweë}}''' |score = Wedstryd 61 |report = |team2 = '''{{vlagland|Frankryk}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[26 Junie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Senegal}}''' |score = Wedstryd 62 |report = |team2 = '''{{vlagland|Irak}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} ==== Groep J ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Argentinië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Algerië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Oostenryk}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Jordanië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = Wedstryd 19 |report = |team2 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[16 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |score = Wedstryd 20 |report = |team2 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |score = Wedstryd 43 |report = |team2 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[22 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |score = Wedstryd 44 |report = |team2 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Algerië}}''' |score = Wedstryd 69 |report = |team2 = '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 21:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Jordanië}}''' |score = Wedstryd 70 |report = |team2 = '''{{vlagland|Argentinië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} ==== Groep K ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Portugal}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kongo}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Oesbekistan}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Colombia}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = Wedstryd 23 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kongo}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |score = Wedstryd 24 |report = |team2 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |score = Wedstryd 47 |report = |team2 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 20:00 CST (UTC−6) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = Wedstryd 48 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kongo}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio Akron]], [[Zapopan]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 19:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Colombia}}''' |score = Wedstryd 71 |report = |team2 = '''{{vlagland|Portugal}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 19:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kongo}}''' |score = Wedstryd 72 |report = |team2 = '''{{vlagland|Oesbekistan}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} ==== Groep L ==== {| class="wikitable" style="text-align: center; !width=165|Land !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Engeland}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Kroasië}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#ffc" |style="text-align:left;"|{{vlagland|Ghana}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|{{vlagland|Panama}} |0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = Wedstryd 21 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[17 Junie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |score = Wedstryd 22 |report = |team2 = '''{{vlagland|Panama}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |score = Wedstryd 45 |report = |team2 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[23 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = Wedstryd 46 |report = |team2 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Panama}}''' |score = Wedstryd 67 |report = |team2 = '''{{vlagland|Engeland}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[27 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''{{vlagland|Kroasië}}''' |score = Wedstryd 68 |report = |team2 = '''{{vlagland|Ghana}}''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} ==== Ranglys van die derdeplek-spanne ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" !width=165|Land !width=30|Groep !width=20|{{Afkorting|Wed|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|Wen|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|Gel|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|Ver|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|DV|Doele vir}} !width=20|{{Afkorting|DT|Doele teen}} !width=20|{{Afkorting|+/–|Doelverskil}} !width=20|{{Afkorting|Pte|Punte}} |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep A |A||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep B |B||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep C |C||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep D |D||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep E |E||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep F |F||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep G |G||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- style="background:#cfc" |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep H |H||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep I |I||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep J |J||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep K |K||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |- |style="text-align:left;"|Derde Plek Groep L |L||0||0||0||0||0||0||0||'''0''' |} === Uitklopfase === {{Wedstrydskema laaste 32 | RD1 = 16de eindrondte | RD2 = Agtste eindrondte | RD3 = Kwarteindrondte | RD4 = Halfeindrondte | RD5 = Eindstryd | RD6 = derde plek | RD1-header-01 = 29 Junie – Foxborough | RD1-team01 = Wenner Groep E | RD1-score01 = | RD1-team02 = 3de Groep A/B/C/D/F | RD1-score02 = | RD1-header-02 = 30 Junie – East Rutherford | RD1-team03 = Wenner Groep I | RD1-score03 = | RD1-team04 = 3de Groep C/D/F/G/H | RD1-score04 = | RD1-header-03 = 28 Junie – Inglewood | RD1-team05 = Naaswenner Groep A | RD1-score05 = | RD1-team06 = Naaswenner Groep B | RD1-score06 = | RD1-header-04 = 29 Junie – Guadalupe | RD1-team07 = Wenner Groep F | RD1-score07 = | RD1-team08 = Naaswenner Groep C | RD1-score08 = | RD1-header-05 = 2 Julie – Toronto | RD1-team09 = Naaswenner Groep K | RD1-score09 = | RD1-team10 = Naaswenner Groep L | RD1-score10 = | RD1-header-06 = 2 Julie – Inglewood | RD1-team11 = Wenner Groep H | RD1-score11 = | RD1-team12 = Naaswenner Groep J | RD1-score12 = | RD1-header-07 = 1 Julie – Santa Clara | RD1-team13 = Wenner Groep D | RD1-score13 = | RD1-team14 = 3de Groep B/E/F/I/J | RD1-score14 = | RD1-header-08 = 1 Julie – Seattle | RD1-team15 = Wenner Groep G | RD1-score15 = | RD1-team16 = 3de Groep A/E/H/I/J | RD1-score16 = | RD1-header-09 = 29 Junie – Houston | RD1-team17 = Wenner Groep C | RD1-score17 = | RD1-team18 = Naaswenner Groep F | RD1-score18 = | RD1-header-10 = 30 Junie – Arlington | RD1-team19 = Naaswenner Groep E | RD1-score19 = | RD1-team20 = Naaswenner Groep I | RD1-score20 = | RD1-header-11 = 30 Junie – Meksikostad | RD1-team21 = Wenner Groep A | RD1-score21 = | RD1-team22 = 3de Groep C/E/F/H/I | RD1-score22 = | RD1-header-12 = 1 Julie – Atlanta | RD1-team23 = Wenner Groep L | RD1-score23 = | RD1-team24 = 3de Groep E/H/I/J/K | RD1-score24 = | RD1-header-13 = 3 Julie – Miami Gardens | RD1-team25 = Wenner Groep J | RD1-score25 = | RD1-team26 = Naaswenner Groep H | RD1-score26 = | RD1-header-14 = 3 Julie – Arlington | RD1-team27 = Naaswenner Groep D | RD1-score27 = | RD1-team28 = Naaswenner Groep G | RD1-score28 = | RD1-header-15 = 2 Julie – Vancouver | RD1-team29 = Wenner Groep B | RD1-score29 = | RD1-team30 = 3de Groep E/F/G/I/J | RD1-score30 = | RD1-header-16 = 3 Julie – Kansas City | RD1-team31 = Wenner Groep K | RD1-score31 = | RD1-team32 = 3de Groep D/E/I/J/L | RD1-score32 = | RD2-header-1 = 4 Julie – Philadelphia | RD2-team01 = Wenner Wedstryd 74 | RD2-score01 = | RD2-team02 = Wenner Wedstryd 77 | RD2-score02 = | RD2-header-2 = 4 Julie – Houston | RD2-team03 = Wenner Wedstryd 73 | RD2-score03 = | RD2-team04 = Wenner Wedstryd 75 | RD2-score04 = | RD2-header-3 = 6 Julie – Arlington | RD2-team05 = Wenner Wedstryd 83 | RD2-score05 = | RD2-team06 = Wenner Wedstryd 84 | RD2-score06 = | RD2-header-4 = 6 Julie – Seattle | RD2-team07 = Wenner Wedstryd 81 | RD2-score07 = | RD2-team08 = Wenner Wedstryd 82 | RD2-score08 = | RD2-header-5 = 5 Julie – East Rutherford | RD2-team09 = Wenner Wedstryd 76 | RD2-score09 = | RD2-team10 = Wenner Wedstryd 78 | RD2-score10 = | RD2-header-6 = 5 Julie – Meksikostad | RD2-team11 = Wenner Wedstryd 79 | RD2-score11 = | RD2-team12 = Wenner Wedstryd 80 | RD2-score12 = | RD2-header-7 = 7 Julie – Atlanta | RD2-team13 = Wenner Wedstryd 86 | RD2-score13 = | RD2-team14 = Wenner Wedstryd 88 | RD2-score14 = | RD2-header-8 = 7 Julie – Vancouver | RD2-team15 = Wenner Wedstryd 85 | RD2-score15 = | RD2-team16 = Wenner Wedstryd 87 | RD2-score16 = | RD3-header-1 = 9 Julie – Foxborough | RD3-team01 = Wenner Wedstryd 89 | RD3-score01 = | RD3-team02 = Wenner Wedstryd 90 | RD3-score02 = | RD3-header-2 = 10 Julie – Inglewood | RD3-team03 = Wenner Wedstryd 93 | RD3-score03 = | RD3-team04 = Wenner Wedstryd 94 | RD3-score04 = | RD3-header-3 = 11 Julie – Miami Gardens | RD3-team05 = Wenner Wedstryd 91 | RD3-score05 = | RD3-team06 = Wenner Wedstryd 92 | RD3-score06 = | RD3-header-4 = 11 Julie – Kansas City | RD3-team07 = Wenner Wedstryd 95 | RD3-score07 = | RD3-team08 = Wenner Wedstryd 96 | RD3-score08 = | RD4-header-1 = 14 Julie – Arlington | RD4-team01 = Wenner Wedstryd 97 | RD4-score01 = | RD4-team02 = Wenner Wedstryd 98 | RD4-score02 = | RD4-header-2 = 15 Julie – Atlanta | RD4-team03 = Wenner Wedstryd 99 | RD4-score03 = | RD4-team04 = Wenner Wedstryd 100 | RD4-score04 = | RD5-header-1 = 19 Julie – East Rutherford | RD5-team01 = Wenner Wedstryd 101 | RD5-score01 = | RD5-team02 = Wenner Wedstryd 102 | RD5-score02 = | RD6-header-1 = 18 Julie – Miami Gardens | RD6-team01 = Verloorder Wedstryd 101 | RD6-score01 = | RD6-team02 = Verloorder Wedstryd 102 | RD6-score02 = }} ==== 16de eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[28 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Naaswenner Groep A''' |score = Wedstryd 73 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep B''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 16:30 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Groep E''' |score = Wedstryd 74 |report = |team2 = '''Derde Groep A/B/C/D/F''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''Wenner Groep F''' |score = Wedstryd 75 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep C''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[29 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Groep C''' |score = Wedstryd 76 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep F''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Groep I''' |score = Wedstryd 77 |report = |team2 = '''Derde Groep C/D/F/G/H''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Naaswenner Groep E''' |score = Wedstryd 78 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep I''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[30 Junie]] [[2026]] |time = 19:00 CST (UTC−6) |team1 = '''Wenner Groep A''' |score = Wedstryd 79 |report = |team2 = '''Derde Groep C/E/F/H/I''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Groep L''' |score = Wedstryd 80 |report = |team2 = '''Derde Groep E/H/I/J/K''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Groep D''' |score = Wedstryd 81 |report = |team2 = '''Derde Groep B/E/F/I/J''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Levi's-stadion]], [[Santa Clara, Kalifornië|Santa Clara]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[1 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Groep G''' |score = Wedstryd 82 |report = |team2 = '''Derde Groep A/E/H/I/J''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 19:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Naaswenner Groep K''' |score = Wedstryd 83 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep L''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Groep H''' |score = Wedstryd 84 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep J''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[2 Julie]] [[2026]] |time = 20:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Groep B''' |score = Wedstryd 85 |report = |team2 = '''Derde Groep E/F/G/I/J''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 18:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Groep J''' |score = Wedstryd 86 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep H''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 20:30 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Groep K''' |score = Wedstryd 87 |report = |team2 = '''Derde Groep D/E/I/J/L''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[3 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Naaswenner Groep D''' |score = Wedstryd 88 |report = |team2 = '''Naaswenner Groep G''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} ==== Agtste eindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[4 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 74''' |score = Wedstryd 89 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 77''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[4 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 CDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 73''' |score = Wedstryd 90 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 75''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[NRG-stadion]], [[Houston]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Julie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 76''' |score = Wedstryd 91 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 78''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[5 Julie]] [[2026]] |time = 18:00 CST (UTC−6) |team1 = '''Wenner Wedstryd 79''' |score = Wedstryd 92 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 80''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Azteca-stadion]], [[Meksikostad]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Julie]] [[2026]] |time = 14:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 83''' |score = Wedstryd 93 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 84''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[6 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Wedstryd 81''' |score = Wedstryd 94 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 82''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 86''' |score = Wedstryd 95 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 88''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[7 Julie]] [[2026]] |time = 13:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Wedstryd 85''' |score = Wedstryd 96 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 87''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance = |referee = }} ==== Kwarteindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[9 Julie]] [[2026]] |time = 16:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 89''' |score = Wedstryd 97 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 90''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Gillette-stadion]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[10 Julie]] [[2026]] |time = 12:00 PT (UTC−7) |team1 = '''Wenner Wedstryd 93''' |score = Wedstryd 98 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 94''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[SoFi-stadion]], [[Inglewood, Kalifornië|Inglewood]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 91''' |score = Wedstryd 99 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 92''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[11 Julie]] [[2026]] |time = 20:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 95''' |score = Wedstryd 100 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 96''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Arrowhead-stadion]], [[Kansas City]] |attendance = |referee = }} ==== Halfeindrondte ==== {{sokkerwedstryd |date = [[14 Julie]] [[2026]] |time = 14:00 CDT (UTC−5) |team1 = '''Wenner Wedstryd 97''' |score = Wedstryd 101 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 98''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[AT&T-stadion]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance = |referee = }} {{sokkerwedstryd |date = [[15 Julie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 99''' |score = Wedstryd 102 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 100''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Mercedes-Benz-stadion]], [[Atlanta]] |attendance = |referee = }} ==== Klein finale (om die derde plek) ==== {{sokkerwedstryd |date = [[18 Julie]] [[2026]] |time = 17:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Verloorder Wedstryd 101''' |score = Wedstryd 103 |report = |team2 = '''Verloorder Wedstryd 102''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[Hard Rock-stadion]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance = |referee = }} ==== Eindstryd ==== {{sokkerwedstryd |date = [[19 Julie]] [[2026]] |time = 15:00 EDT (UTC−4) |team1 = '''Wenner Wedstryd 101''' |score = Wedstryd 104 |report = |team2 = '''Wenner Wedstryd 102''' |goals1 = |goals2 = |stadium = [[MetLife-stadion]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance = |referee = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Sokkerwêreldkampioen 2026 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] * [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2026 FIFA World Cup|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026}} * {{en}} {{es}} {{fr}} [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026 Amptelike webwerf] * {{en}} [http://www.worldcup-history.com/index.php?siden=VM&aaret=2026 worldcup-history.com: ''2026''] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/2026-FIFA-World-Cup|title=2026 FIFA World Cup|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Junie 2026}} * {{en}} {{IMDb-titel|32915471|2026 FIFA World Cup}} {{Navigasie Sokker-Wêreldbekertoernooie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kanada]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in Kanada]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in Meksiko]] [[Kategorie:Sokkerkompetisies in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi|2026]] [[Kategorie:Sport in 2026]] tmx3xr7dy804a0vjl9bx97be8vvy21r 0 142964 2908810 2055083 2026-06-02T10:50:48Z Aliwal2012 39067 /* Wat is die pligte wat die Versekerde dra? */ 2908810 wikitext text/x-wiki {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} == Wat is 'n korttermynversekeringspolis? == 'n Korttermynversekeringspolis is 'n kontrak<ref name="general">General Priciples of Insurance, Reinecke en van der Merwe, 1989 bl.2</ref> (ooreenkoms) tussen 'n versekerde (aansoeker) en versekeraar, waar die versekerde belowe om sekere dade te doen of nie te doen nie en waar die versekeraar belowe om dan sekere handelinge uit te voer. == Wat is die pligte wat die Versekerde dra? == Die belangrikste plig van die versekerde is om die nodige premie aan die versekeraar te betaal.<ref name="general"/> == Premies is vooruitbetaalbaar == Die premie is vooruitbetaalbaar en moet op aanvraag aan die versekeraar betaal word. Indien dit nie betaal word nie, bly die versekerde gedek vir die oorblywende termyn van die kontrak. Met die volgende aanvraag van die premie sal twee premies vir betaling aangevra word. Indien hierdie twee premies egter nie betaal word nie, sal die dekking gekanselleer word vanaf die datum wat die premie die eerste keer verskuldig was. Indien enige eis uitbetaal is vir daardie periode wat die premie nie betaal was nie, sal die versekerde die geld moet terugbetaal. Indien 'n eis hangende is sal dit nie verder hanteer word nie. Hierdie reëling geld egter net vir premies wat op 'n maandelikse basis betaal word. Indien die premies op 'n jaarlikse basis betaal word, sal dekking gekanselleer word sodra die premie uitstaande is.<ref name="Multiplex">SANTAM se Multiplexpolis, bl.1</ref> Dit is natuurlik moontlik dat die versekerde en versekeraar anders kan ooreenkom. == Ander handelinge en nie-handelinge van die Versekerde == Daar is nog ander handelinge wat die versekerde moet doen of nie doen nie. == Wat moet die Versekeraar doen? == Die versekeraar onderneem om die versekerde se eise te hanteer in ooreenstemming met die polisvoorwaardes.<ref name="Multiplex"/> == Opskrifstelling == Vir die polis om geldig te wees is dit nie nodig om op skrif te wees nie. Sodra die ooreenkoms gesluit is, is die polis geldig. Vir bewysdoeleindes bepaal die Korttermynversekeringswet egter dat die ooreenkoms op skrif gestel moet word. Die polis bestaan dan uit die '''Aansoekvorm''' (in die afwesigheid daarvan word daar gewoonlik 'n gesprek gevoer met die versekerde wat op band opgeneem word. Daardie opname vorm dan deel van die polis), die '''Polisbewoording''' (wat gewoonlik in 'n boekvorm gebind is) en die '''Skedule'''. == Sien ook == * [[Huisinhoudsversekering]] * [[Korttermynversekeringspolis Algemene Bepalings]] == Verwysings == {{Verwysings}} 166pg8zpolgnjhxkie9xqcotnadl4as 0 182400 2908803 2901266 2026-06-02T10:40:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908803 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Korttermynversekeringspolis}} {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie. Die gebruik van "ek" en "jy" is nie ensiklopedies of Wikipedia-beleid nie.|datum=15 Oktober 2019}} {{Doodloop}} == Versekerbare Belang == Ek begin met versekerbare belang.<ref>Sien General Principles of Insurance, Reinecke en van der Merwe, para.33</ref> U sal nerens in die polis 'n verwysing vind na verskerbare belang nie, maar dit is 'n baie belangrike beginsel. Die beginsel het 'n lang aanloop gehad, maar ek gee 'n verkorte weergawe. Dit het in Engeland gebeur dat iemand, 'n ander persoon se goedere wat per skip vervoer word, verseker en indien dit iets oorkom dat het hulle daarvoor eis en sodoende 'n wins maak. Op 'n stadium is die Gaming Act aangeneem wat dit 'n oortreding gemaak het om iemand anders se goed te verseker. Hierdie beginsel is in ons gemene reg opgeneem en daar moet nou 'n verband wees tusse jy en die eiendom watjy verseker. Dit is moeilik om alle senarios weer te gee, maar hier is 'n paar voorbeelde: # Dit is logies dat jy jou eie eiendom kan verseker of jy dit nou gekoop en gekry het. # 'n man en vrou wat bymekaar bly het 'n versekerbare belang in die ander se eiendom. # 'n Pa en ma het wedersydse belang in hulle kinders se eiendom, mits hulle finansieël van hul ouers afhanklik is. # Indien jy iets op huurkoop of bruikhuur gekoop het, het jy versekerbare belang indien die kontrak die risiko op u laat oorgaan. # Indien jy iets by jou buurman leen met die veronderstelling dat u dit moet onbeskadig moet terugbesorg, dan het jy verskerbare belang. # As ouma by julle kom kuier het jy nie versekerbare belang in haar eiendom nie. As sy egter finansieël van julle afhanklik is, dan het julle versekerbare belang in haar eiendom. == Geen Polis Dek Alles Nie == Onthou daar bestaan nie 'n polis wat alles dek nie. Dit is derhalwe nodig dat u nie net sal kyk wat die polis dek nie, maar ook wat uitgesluit is. == Die Polis == Die polis bestaan uit die Aansoekvorm, die Skedule en die Polisdokument. Hierdie drie dokumente moet saam gelees word, om te sien of daar dekking is of nie. === Aansoekvorm === Gewoonlik vereis die versekeraar dat die versekerde 'n aansoekvorm voltooi. In die afwesigheid van 'n aansoekvorm,sal die versekeraar gewoonlik die versekerde skakel en die gesprek op band opneem, die band vorm dan deel van die polis. Die aansoekvorm bevat dan persoonlike besonderhede van die versekerde, sowel as die dekkings wat die verskerde benodig. Aan die einde van die Aansoekvorm waarborg die versekerde dan die waarheid van die feite soos vervat in die aansoek. === Skedule === Die skedule is 'n dokument wat die besonderhede van die versekerde bevat soos sy naam, adres, telefoonnommers, eposadres ens. Verder bevat dit ook 'n lys van dekkings van toepassing, met die versekerde bedrae, wat gedek is en die bybetalings wat van toepassing is. === Polisdokument === Die polisdokument bevat die polisbewoording, maw wat gedek is, wat uitgesluit is, voorwaardes ens. Aangesien ons tedoen het met 'n saamgestelde polis, maw 'n dokument wat al die dekkings bevat, bestaan dit uit 'n algemene afdeling, wat op die hele dekking van toepassings is en dan die verskillende afdelings soos huisinhoud, geboue, alle risiko ens. Ons sal nog na al die afdelings kyk, dit sal net tyd neem. == Indemniteits en Nie-Indemniteitspolisse == 'n Indemniteitspolis is 'n polis waar die versekerde net dit kan eis wat hy/sy verloor het. Meeste korttermynversekringspolisse is indemiteitspolisse. As jy byvoorbeeld jou horlosie verloor kan jy net eis vir sodanige horlosie of die waarde daarvan. Indien so 'n horlosie verseker sou wees by meer as een versekeraar sal elke versekeraar net 'n deel uitbetaal sodat die versekerde op die ou ent net die waarde van die horlosie sal kry. 'n Voorbeeld van 'n nie-indemniteitspolis in korttermynversekering is Persoonlike Ongevalle. Jy kan nie 'n prys plaas op 'n lewe of ledemate nie. Dit is dus moontlik om Persoonlike Ongevalleversekering by verskeie versekeraars te plaas en dan vir die volle waarde by elke versekeraar eis. Indien die polis egter vir mediese koste voorsiening maak, is dit indemniteitsversekering en die versekerde kan dan net eis vir die werklike koste van die mediese koste wat aangegaan of aangegaan moet word. == Persoonlike en Besigheidspolisse == 'n Persoonlikepolis is 'n polis wat 'n individuele persoon of familie dek in hul private hoedanigheid. Dit sluit dan dinge soos huisinhoud, alle risiko ens. in. Ons sal in ander artikels daarna kyk. Die dekking maak gewoonlik voorsiening vir dekking vir klein besighede wat van die huis af bedryf word. Besigheidspolisse is weer polisse wat besighede van alle groottes dek. Dit sluit dan dinge soos brtanddekking op inhoud en geboue, geld, ens. == Die Polisdokument == === Algemeen<ref>Sien Multiplex Polis, bgl. 1</ref> === Ons kom nou by die dokument self. Soos reeds genoem het ons gewoonlik te doen met 'n samegestelde polis, dws dit dek die Algemene Bepalings, wat op die hele polis van toepassing is en dan kry 'n mens die bepaalde dekkings. Hierdie artikel dek net die Algemene Bepalings en in latere artikels sal ons dan die verskillende dekkings bespreek. Die polis begin gewoonlik met 'n Algemene Stelling.<ref>Sien Multiplex Polis bl. 1</ref> Hier kry mens die stelling dat daar 'n kontrak bestaan tussen die versekeraar en die versekerde, wat in die Skedule of Bylae genoem word. Dit stel verder, soos reeds genoem dat die aansoek ofverklaringt wat die versekerde ge maak het, die basis van die versekering vorm. Dit stel dan ook, soos reeds gemeld, dat indien die premie betaal is, sal die versekeraar die versekerde vergoed, in terme van die polis, vir gebeurtenisse wat die polis dek. Dit stel dan verder dat die versekeraar die reg het om die versekerde te vergoed na hulle '''goeddenke'''. Hulle kan die versekerde dan skadeloos stel deur '''betaling, hersteling, vervanging of 'n kombinasie daarvan'''. Dit maak dit verder duidelik dat indien hulle besluit om te vervang of te herstel, hoef hulle dit nie '''presies of volledig''' te vervang of te herstel nie,maar slegs soos omstandighede dit redelikerwys toelaat. Hulle sal dan ook nie meer betaal as die bedrag waarvoor dit gedek is nie. === Eisevoorbereidingskoste === Aangesien dit kostes kan meebring om eise voor te berei, gee sommige versekeraars aan die versekerde 'n genoemde bedrag om daarvoor voorsiening te maak. === Termyn van Kontrak === Die rede hoekom dit 'n korrttermynpolis genoem word, is omdat dit net 'n sekere tydperk dek. Indien dit 'n maandelikse polis is, dek die periode vanaf die aanvangsdatum tot die laaste dag van die kalendermaand waarin die aanvangsdatum voorkom. Daarna is die termyn 'n periode van een kalendermaand. Indien dit egter 'n jaarlikse polis is, selfs al word die premies maandeliks betaal, dan is die periode vanaf die aanvangsdatum dat die laaste dag van die kalendermaand die volgende jaar. Byv. indien die polis begin op 1 Aug. 2018 dan is die einde van die periode, 31 Julie 2019. Die partye kan natuurlik anders ooreenkom, maar die periode sal nooit langer as 2 jaar wees nie. === Betaling van Premie === Ek dit reeds bespreek sien Kortter4mynversekeringspolis. === Plig tot Versigtigheid === Die versekeraar verwag van jou om na jou eiendom om te sien of jy verseker is of nie. Jy moet alle redelike stappe neem om die versekerde eiendom te beveilig en in stand te hou. Verder moet jy, as daar skade is dit so laag as moontlik te hou.<ref>Sien Multipleks bl. 1</ref> === Beperkings en Wysigings === Die versekeraar kan beperkings en wysigings aan die poliskontrak maak, maar moet 30 dae skriftelik kennis aan jou gee by jou jongsbekende adres.<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Kansellasie === Die polis of enige deel van die polis kan gekanselleer word. As u die kansellasie versoek kan dit onmiddellik gedoen word. Indien die versekeraar dit egter doen, moet hulle 30 dae skriftelik kennis daarvan gee by jou jongsbekende adres.<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Regte Slegs aan U === Dele van die polis verleen dekking aan andere, soos byv. derde partye, besoekers en werkers. Jy moet egter namens hulle eis. Verder mag jy nie die polis sedeer nie<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref>. === Eise === * by die plaasvind van 'n gebeurtenis wat kan lei tot 'n eis, moet jy so spoedig moontlik die versekeraar daarvan in kennis, asook van enige ander polis wat dieselfde gebeurtenis dek<ref>Sien later Ander Versekering.</ref>; * binne 30 dae na die gebeurtenis moet jy die versekeraar voorsien van volle besonderhede, tesame met duidelike en volledige besonderhede en dokumente wat die versekeraar redelikerwys mag verlang; * indien jy bewus word van enige moontlike vervolging of regstappe of eise teen jou, moet die versekeraar onmiddellik in kennis gestel word; * enige gebeurtenis waarby diefstal of ander misdaad moet onmiddellik by die polisie aangemeld word en hulle verwysingsnommer moet aan die versekeraar verskaf word; * indien meer as een persoon gedek is, sal die versekeraar volgens hulle oordeel betaling van 'n eis aan enige van die versekerdes betaal word. * Hierdie is uiters belangrik, jy mag geen verklaring , erkentenis, aanbod, belofte of betaling of skadeloosstelling verleen sonder die versekerde se skriftelike toestemming nie<ref>Dit kan die versekeraar se subrogasieregte benadeel. Sien die volgende paragraaf Versekeraar se Regte na 'n Eis. Sien ook Multipleks bl. 1 en 2.</ref>. === Die Versekeraar se Regte na 'n Eis === * jy moet die versekeraar toelaat om die gebou of perseel waar die verlies of skade plaasgevind het, binne te gaan en die beskadigde eiendom in besit te neem; * jy is nie geregtig om die eiendom aan die versekeraar te gee nie; * jy moet hulle alle hulp en inligting gee wat hulle benodig; * jy gee hulle die reg om die verdediging en skikking van die eis in u naam waar te neem<ref>Subrogasie.</ref>; * hulle kan enige tyd u die skade vergoed en die verdediging ofskikking van die eis aan u oorlaat<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref>. === Bedrieglike en Opsetlike Opttrede === Indien jy die volgende doen kan die versekeraar weier om die eisbedrag aan u te vergoed: # die eis in enige opsig bedrieglik is; # die eis ontstaan weens 'n opsetliike daad van jou of wat jy toelaat; # enige inligting soos aan die versekeraar vrskaf nie waar is nie<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref>. === Verjaring === # indien die versekeraar jou eis wyer, het jy 90 dae om skriftelike vertoe te lewer; # jy het 'n verdere 90 dae daarna om 'n regsaksie in te stel indie jou vertoe onsuksesvol is; # die versekeraar is nie aanspreeklik om jou eis na 12 maande, behalwe as die eis die onderwerp van 'n regskasie of arbitrasie is of waar jy regsaanspreeklik gehou word deur 'n ander party<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref>. === Ander Versekering === Indien 'n eis wat ook onder 'n ander polis betaalbaar is, sal die versekeraar slegs 'n eweredige deel van die eis betaal. U sal dan 'n eis vir die balans moet instel teen die ander versekeraar<ref>Sien Multiplex bl.2.</ref>. === Subgrogasie === Dit is 'n groot woord, maar dit beteken net dat indien die versekeraar u eis betaal of sal betaal, hulle die regte verkry wat u gehad het om teen die persone op te tree wat vir die skade verantwoordelik is. Hulle kan in jou naam optree en jy moet alles doen wat hulle jou redelikerwys vra om te doen<ref>Sien Multiplex Bl. 2.</ref>. === Nietigverklaring === Die versekeraar kan die polis nietig verklaar indien enige besonderhede wat die risiko beïnvloed, deur jy verswyg word, verkeerd of gebrekkig beskryf of voorgestel word<ref>Multiplex bl.2</ref>. Dit beteken dat jy nie net vrae wat gevra word, korrek moet weergee nie, maar dat jy ook enigiets waarvan jy weet wat die risiko mag raak aan die versekeraar moet bekend maak. Hierdie klousule veroorsaak baie probleme en moet streng nagekom word. === Aanpassing vir Inflasie === Aangesien dit uiters belangrik is dat die versekerde bedrae moet tred hou met inflasie, sal die versekeraar 'n jaarlikse aanpassing maak wat inhoud en geboue betref. Dit bly egter jou verantwoorddelikheid om te verseker dat die versekerde bedrae korrek is<ref>Multiplex bl. 2</ref>. === Herstelling van Versekerde Bedrae === Dit is logies dat indien byv. jou horlosie gesteel word, die versekerde bedrag behoort te verminder. Maar die versekeraar sal die versekerde bedrag instandhou om jou te beskerm. Indien jy nie weer die horlosie gaan vervang nie, kan jy steeds daarvoor eis, maar jy sal dan die versekeraar in kennis stel sodat hy die bedrag kan verminder<ref>Multiplex bl.2</ref>. === Bybetaling === Op sommige polisafdelings is jy ten opsigte van 'n eis, aanspreeklik vir die eerste gedeelte<ref>Bybetaling.</ref> van enige bedrag wat deur die versekeraar betaalbaar is. Die bybetaling word in die skedule uiteengesit<ref>Multiplex bl.2.</ref>. === Regsgebied === Hierdie polis is onderworpe aan die regsbevoegdheid van howe van die RSA en Namibië. Die versekeraar is nie verantwoordelik vir enige regskoste en -uitgawes wat nie in die RSA en Namibië aangegaan is nie<ref>Multiplex bl.2.</ref>. === Algemene Uitsluitings === Soos ek reeds gesê het dek geen polis alles nie. Elke polis het 'n hele lys van uitsluitings. Jy moet seker maak dat jy dit lees en verstaan. Indien jy dit nie verstaan, moet jy jou versekeraar ofmakelaar vra om dit verduidelik. == Verwysings == {{verwysings}} rasjjfjdn4cryyv10yjeuyauc6kbyb1 2908823 2908803 2026-06-02T11:23:01Z Aliwal2012 39067 opruim; etlike taalfoute verbeter 2908823 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Korttermynversekeringspolis}} {{Doodloop}} == Versekerbare belang == Ek begin met versekerbare belang.<ref>Sien General Principles of Insurance, Reinecke en van der Merwe, para.33</ref> U sal nerens in die polis 'n verwysing vind na versekerbare belang nie, maar dit is 'n baie belangrike beginsel. Die beginsel het 'n lang aanloop gehad, maar ek gee 'n verkorte weergawe. Dit het in Engeland gebeur dat iemand, 'n ander persoon se goedere wat per skip vervoer word, verseker en indien dit iets oorkom dan het hulle daarvoor geëis en sodoende 'n wins gemaak. Op 'n stadium is die Gaming Act aangeneem wat dit 'n oortreding gemaak het om iemand anders se goed te verseker. Hierdie beginsel is in ons gemene reg opgeneem en daar moet nou 'n verband wees tussen jou en die eiendom wat jy verseker. Dit is moeilik om alle senarios weer te gee, maar hier is 'n paar voorbeelde: # Dit is logies dat jy jou eie eiendom kan verseker of jy dit nou gekoop of gekry het. # 'n man en vrou wat bymekaar bly het 'n versekerbare belang in die ander se eiendom. # 'n Pa en ma het wedersydse belang in hulle kinders se eiendom, mits hulle finansieël van hul ouers afhanklik is. # Indien jy iets op huurkoop of bruikhuur gekoop het, het jy versekerbare belang indien die kontrak die risiko op u laat oorgaan. # Indien jy iets by jou buurman leen met die veronderstelling dat u dit onbeskadig moet terugbesorg, dan het jy versekerbare belang. # As ouma by julle kom kuier het jy nie versekerbare belang in haar eiendom nie. As sy egter finansieël van julle afhanklik is, dan het julle versekerbare belang in haar eiendom. == Geen polis dek alles nie == Onthou daar bestaan nie 'n polis wat alles dek nie. Dit is derhalwe nodig dat u nie net sal kyk wat die polis dek nie, maar ook wat uitgesluit is. == Die polis == Die polis bestaan uit die aansoekvorm, die skedule en die polisdokument. Hierdie drie dokumente moet saam gelees word, om te sien of daar dekking is of nie. === Aansoekvorm === Gewoonlik vereis die versekeraar dat die versekerde 'n aansoekvorm voltooi. In die afwesigheid van 'n aansoekvorm, sal die versekeraar gewoonlik die versekerde skakel en die gesprek op band opneem, die band vorm dan deel van die polis. Die aansoekvorm bevat persoonlike besonderhede van die versekerde, sowel as die dekkings wat die verskerde benodig. Aan die einde van die aansoekvorm waarborg die versekerde dan die waarheid van die feite soos vervat in die aansoek. === Skedule === Die skedule is 'n dokument wat die besonderhede van die versekerde bevat soos sy naam, adres, telefoonnommers, e-posadres ens. Verder bevat dit ook 'n lys van die dekking van toepassing, met die versekerde bedrae, wat gedek is en die bybetalings wat van toepassing is. === Polisdokument === Die polisdokument bevat die polisbewoording, maw wat gedek is, wat uitgesluit is, voorwaardes ens. Aangesien ons hier te doen het met 'n saamgestelde polis, maw 'n dokument wat al die dekkings bevat, bestaan dit uit 'n algemene afdeling, wat op die hele dekking van toepassings is en dan die verskillende afdelings soos huisinhoud, geboue, alle risiko ens. == Vrywarings- en nievrywaringspolisse == 'n Vrywaringspolis is 'n polis waar die versekerde net dit kan eis wat hy/sy verloor het. Meeste korttermynversekeringspolisse is vrywaringspolisse. As jy byvoorbeeld jou horlosie verloor kan jy net eis vir sodanige horlosie of die waarde daarvan. Indien so 'n horlosie verseker sou wees by meer as een versekeraar sal elke versekeraar net 'n deel uitbetaal sodat die versekerde op die ou ent net die waarde van die horlosie terugkry. 'n Voorbeeld van 'n nie-vrywaringspolis in korttermynversekering is Persoonlike Ongevalle. Jy kan nie 'n prys plaas op 'n lewe of ledemate nie. Dit is dus moontlik om Persoonlike Ongevalleversekering by verskeie versekeraars te plaas en dan vir die volle waarde by elke versekeraar eis. Indien die polis egter vir mediese koste voorsiening maak, is dit vrywaringsversekering en die versekerde kan dan net eis vir die werklike koste van die mediese koste wat aangegaan of aangegaan moet word. == Persoonlike en besigheidspolisse == 'n Persoonlikepolis is 'n polis wat 'n individuele persoon of familie dek in hul private hoedanigheid. Dit sluit dan dinge soos huisinhoud, alle risiko ens. in. Ons sal in ander artikels daarna kyk. Die dekking maak gewoonlik voorsiening vir dekking vir klein besighede wat van die huis af bedryf word. Besigheidspolisse is weer polisse wat besighede van alle groottes dek. Dit sluit dinge in soos branddekking op inhoud en geboue, geld, ens. == Die Polisdokument == === Algemeen<ref>Sien Multiplex Polis, bgl. 1</ref> === Ons kom nou by die dokument self. Soos reeds genoem het ons gewoonlik te doen met 'n samegestelde polis, dws dit dek die Algemene Bepalings, wat op die hele polis van toepassing is en dan kry 'n mens die bepaalde dekkings. Hierdie artikel dek net die Algemene Bepalings en in latere artikels sal ons dan die verskillende dekkings bespreek. Die polis begin gewoonlik met 'n Algemene Stelling.<ref>Sien Multiplex Polis bl. 1</ref> Hier kry mens die stelling dat daar 'n kontrak bestaan tussen die versekeraar en die versekerde, wat in die Skedule of Bylae genoem word. Dit stel verder, soos reeds genoem dat die aansoek ofverklaringt wat die versekerde ge maak het, die basis van die versekering vorm. Dit stel dan ook, soos reeds gemeld, dat indien die premie betaal is, sal die versekeraar die versekerde vergoed, in terme van die polis, vir gebeurtenisse wat deur die polis gedek word. Dit stel dan verder dat die versekeraar die reg het om die versekerde te vergoed na hulle '''goeddunke'''. Hulle kan die versekerde dan skadeloos stel deur '''betaling, herstelling, vervanging of 'n kombinasie daarvan'''. Dit maak dit verder duidelik dat indien hulle besluit om te vervang of te herstel, hoef hulle dit nie '''presies of volledig''' te vervang of te herstel nie, maar slegs soos omstandighede dit redelikerwys toelaat. Hulle sal dan ook nie meer betaal as die bedrag waarvoor dit gedek is nie. === Eisevoorbereidingskoste === Aangesien dit kostes kan meebring om eise voor te berei, gee sommige versekeraars aan die versekerde 'n genoemde bedrag om daarvoor voorsiening te maak. === Termyn van kontrak === Die rede hoekom dit 'n korrttermynpolis genoem word, is omdat dit net 'n sekere tydperk dek. Indien dit 'n maandelikse polis is, dek die periode vanaf die aanvangsdatum tot die laaste dag van die kalendermaand waarin die aanvangsdatum voorkom. Daarna is die termyn 'n periode van een kalendermaand. Indien dit egter 'n jaarlikse polis is, selfs al word die premies maandeliks betaal, dan is die periode vanaf die aanvangsdatum dat die laaste dag van die kalendermaand die volgende jaar. Bv. indien die polis begin op 1 Aug. 2025 dan is die einde van die periode, 31 Julie 2026. Die partye kan natuurlik anders ooreenkom, maar die periode sal nooit langer as 2 jaar wees nie. === Plig tot versigtigheid === Die versekeraar verwag van jou om na jou eiendom om te sien of jy verseker is of nie. Jy moet alle redelike stappe neem om die versekerde eiendom te beveilig en in stand te hou. Verder moet jy, as daar skade is, dit so laag as moontlik hou.<ref>Sien Multipleks bl. 1</ref> === Beperkings en wysigings === Die versekeraar kan beperkings en wysigings aan die poliskontrak maak, maar moet 30 dae skriftelik kennis aan jou gee by jou jongsbekende adres.<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Kansellasie === Die polis of enige deel van die polis kan gekanselleer word. As u die kansellasie versoek kan dit onmiddellik gedoen word. Indien die versekeraar dit egter doen, moet hulle 30 dae skriftelik kennis daarvan gee by jou jongsbekende adres.<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Regte slegs aan U === Dele van die polis verleen dekking aan andere, soos bv. derde partye, besoekers en werkers. Jy moet egter namens hulle eis. Verder mag jy nie die polis sedeer nie.<ref>Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Eise === * by die plaasvind van 'n gebeurtenis wat kan lei tot 'n eis, moet jy so spoedig moontlik die versekeraar daarvan in kennis stel, asook van enige ander polis wat dieselfde gebeurtenis dek;<ref>Sien later Ander Versekering.</ref> * binne 30 dae na die gebeurtenis moet jy die versekeraar voorsien van volle besonderhede, tesame met duidelike en volledige besonderhede en dokumente wat die versekeraar redelikerwys mag verlang; * indien jy bewus word van enige moontlike vervolging of regstappe of eise teen jou, moet die versekeraar onmiddellik in kennis gestel word; * enige gebeurtenis waarby diefstal of ander misdaad betrokke is, moet onmiddellik by die polisie aangemeld word en hulle verwysingsnommer moet aan die versekeraar verskaf word; * indien meer as een persoon gedek is, sal die versekeraar volgens hulle oordeel betaling van 'n eis aan enige van die versekerdes betaal word. * Hierdie is uiters belangrik, jy mag geen verklaring, erkentenis, aanbod, belofte of betaling of skadeloosstelling verleen sonder die versekeraar se skriftelike toestemming nie.<ref>Dit kan die versekeraar se subrogasieregte benadeel. Sien die volgende paragraaf Versekeraar se Regte na 'n Eis. Sien ook Multipleks bl. 1 en 2.</ref> === Die Versekeraar se regte na 'n eis === * jy moet die versekeraar toelaat om die gebou of perseel waar die verlies of skade plaasgevind het, binne te gaan en die beskadigde eiendom in besit te neem; * jy is nie geregtig om die eiendom aan die versekeraar te gee nie; * jy moet hulle alle hulp en inligting gee wat hulle benodig; * jy gee hulle die reg om die verdediging en skikking van die eis in u naam waar te neem;<ref>Subrogasie.</ref> * hulle kan enige tyd u die skade vergoed en die verdediging of skikking van die eis aan u oorlaat.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Bedrieglike en opsetlike optrede === Indien jy die volgende doen kan die versekeraar weier om die eisbedrag aan u te vergoed: # die eis in enige opsig bedrieglik is; # die eis ontstaan weens 'n opsetliike daad van jou of wat jy toelaat; # enige inligting soos aan die versekeraar verskaf, nie waar is nie.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Verjaring === # indien die versekeraar jou eis afkeer, het jy 90 dae om skriftelike vertoë te rig; # jy het 'n verdere 90 dae daarna om regsaksie in te stel indien jou vertoë onsuksesvol is; # die versekeraar is nie aanspreeklik om jou eis na 12 maande uit te betaal nie, behalwe as die eis die onderwerp van 'n regsaksie of arbitrasie is of waar jy regsaanspreeklik gehou word deur 'n ander party.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Ander versekering === Indien 'n eis wat ook onder 'n ander polis betaalbaar is, sal die versekeraar slegs 'n eweredige deel van die eis betaal. U sal dan 'n eis vir die balans moet instel teen die ander versekeraar.<ref>Sien Multiplex bl.2.</ref> === Subgrogasie === Dit is 'n groot woord, maar dit beteken net dat indien die versekeraar u eis betaal of sal betaal, hulle die regte verkry wat u gehad het om teen die persone op te tree wat vir die skade verantwoordelik is. Hulle kan in jou naam optree en jy moet alles doen wat hulle jou redelikerwys vra om te doen.<ref>Sien Multiplex Bl. 2.</ref> === Nietigverklaring === Die versekeraar kan die polis nietig verklaar indien enige besonderhede wat die risiko beïnvloed, deur jou verswyg word, verkeerd of gebrekkig beskryf of voorgestel word.<ref>Multiplex bl.2</ref> Dit beteken dat jy nie net vrae wat gevra word, korrek moet weergee nie, maar dat jy ook enigiets waarvan jy weet wat die risiko mag raak aan die versekeraar moet bekend maak. Hierdie klousule veroorsaak baie probleme en moet streng nagekom word. === Aanpassing vir inflasie === Aangesien dit uiters belangrik is dat die versekerde bedrae moet tred hou met inflasie, sal die versekeraar 'n jaarlikse aanpassing maak wat inhoud en geboue betref. Dit bly egter jou verantwoordelikheid om te verseker dat die versekerde bedrae voldoende is.<ref>Multiplex bl. 2</ref> === Herstelling van versekerde bedrae === Dit is logies dat indien bv. jou horlosie gesteel word, die versekerde bedrag behoort te verminder. Maar die versekeraar sal die versekerde bedrag instandhou om jou te beskerm. Indien jy nie weer die horlosie gaan vervang nie, kan jy steeds daarvoor eis, maar jy sal dan die versekeraar in kennis stel sodat hy die bedrag kan verminder.<ref>Multiplex bl.2</ref> === Bybetaling === Op sommige polisafdelings is jy ten opsigte van 'n eis, aanspreeklik vir die eerste gedeelte<ref>Bybetaling.</ref> van enige bedrag wat deur die versekeraar betaalbaar is. Die bybetaling word in die skedule uiteengesit.<ref>Multiplex bl.2.</ref> === Regsgebied === Hierdie polis is onderworpe aan die regsbevoegdheid van howe van die RSA en Namibië. Die versekeraar is nie verantwoordelik vir enige regskoste en -uitgawes wat nie in die RSA en Namibië aangegaan is nie.<ref>Multiplex bl.2.</ref> === Algemene Uitsluitings === Soos reeds genoem, dek geen polis alles nie. Elke polis het 'n hele lys van uitsluitings. Jy moet seker maak dat jy dit lees en verstaan. Indien jy dit nie verstaan nie, moet jy jou versekeraar of makelaar vra om dit aan jou te verduidelik. == Verwysings == {{verwysings}} 4z3x49yar7xlky93attjb9ytdmvm04i 0 217828 2908572 2094894 2026-06-01T18:57:53Z ~2026-32664-11 208682 /* */ Geboort Austin, TX. 2908572 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Angela Bettis | Beeld = Bettis1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Angela Marie Bettis | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1973|1|9}} | Geboorteplek = [[Austin]], [[Texas|TX]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, vervaardiger, en regisseuse | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0079374 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Angela Bettis''' (gebore 9 Januarie 1973) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise, vervaardiger, en regisseuse. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Girl, Interrupted'' (1999), ''May'' (2002), en ''Toolbox Murders'' (2004). == Filmografie == === Rolprente === * 1993: ''Sparrow'' * 1999: ''Girl, Interrupted'' * 1999: ''The Last Best Sunday'' * 2002: ''May'' * 2002: ''People Are Dead'' * 2003: ''Toolbox Murders: As It Was'' * 2004: ''Toolbox Murders'' * 2004: ''Love Rome'' * 2005: ''The Circle'' * 2006: ''Roman'' * 2007: ''When Is Tomorrow'' * 2007: ''Scar'' * 2008: ''Wicked Lake'' * 2010: ''All My Friends Are Funeral Singers'' * 2012: ''The ABCs of Death'' * 2014: ''Tom Holland's Twisted Tales'' * 2015: ''Legs'' * 2017: ''Our Little Secret'' === Televisiereekse === * 2013: ''Twisted Tales'' * 2015: ''Dig'' * 2017: ''Arkansas Traveler'' === Televisierolprente === * 2001: ''The Ponder Heart'' * 2001: ''The Flamingo Rising'' * 2002: ''Carrie'' === Video's === * 2001: ''Lovindapocalypse'' * 2002: ''Lovindapocalypse 2'' * 2002: ''Skip Lotem Loves Carrie'' * 2003: ''Hollywould'' * 2003: ''Lovindapocalypse 3'' * 2005: ''Last Days of America'' * 2006: ''Working with a Master: Lucky McKee'' * 2007: ''Interviews with Roman People'' * 2008: ''Blue Like You'' * 2012: ''The Making of The Woman'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0079374|Angela Bettis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bettis, Angela}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 8sexjtk980bb3sxmp89nx9vewxc2gs0 0 221067 2908642 2907408 2026-06-02T05:32:19Z Oesjaar 7467 /* Video's */ Verbeter 2908642 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lisa Edelstein | Beeld = Lisa Edelstein crop.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise, vervaardiger, en skryfster | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0249046 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lisa Edelstein''' (gebore 21 Mei 1967)<ref>{{cite web|url=http://www.jwi.org/Page.aspx?pid=604|title=Interview with Edelstein in the December 2007 issue of Jewish Women Magazine, in which her 40th birthday that year is discussed|access-date=2018-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206210855/http://www.jwi.org/Page.aspx?pid=604|archive-date=2013-12-06}}</ref> is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] aktrise, vervaardiger, en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die televisiereekse ''Ally McBeal'' (1997), ''The West Wing'' (1999), ''House'' (2004), en ''Girlfriends' Guide to Divorce'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 1989: ''We Won't Go Back'' * 2013: ''She Loves Me Not'' * ''Dr. Bird's Advice for Sad Poets'' * ''Phoenix, Oregon'' === Televisiereekse === * 1990: ''Awake on the Wild Side'' * 1995: ''Almost Perfect'' * 1996: ''Relativity'' * 1997: ''Ally McBeal'' * 1998: ''In the Loop'' * 1999: ''The West Wing'' * 2002: ''Leap of Faith'' * 2004: ''House'' * 2014: ''Girlfriends' Guide to Divorce'' * 2018: ''[[The Kominsky Method]]'' === Televisierolprente === * 1998: ''Astoria'' * 1999: ''Legal Aid'' * 2001: ''Black River'' * 2002: ''Obsessed'' * 2003: ''A Date with Darkness: The Trial and Capture of Andrew Luster'' * 2006: ''House Unplugged'' * 2008: ''Special Delivery'' * 2009: ''The 2009 Whitney Museum Gala'' * ''Confessions of a Sociopath'' === Video's === * 2008: ''House, M.D., Season Four: New Beginnings'' == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0249046|Lisa Edelstein}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Edelstein, Lisa}} [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] iww1bcuiohwt27cd8u1x2ojfofk1wt6 0 224798 2908771 2900956 2026-06-02T09:03:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908771 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Hell-fresco-from-Raduil.jpg|duimnael|180px|Die hel, detail van ’n fresko in die Middeleeuse Kerk van Sint Nikolaas in Raduil, [[Bulgarye]].]] Die '''hel''' is in [[godsdiens]] en [[folklore]] ’n bestemming vir afgestorwenes, soms ’n plek van lyding en straf. Godsdienste met ’n lineêre uitkyk beskou die hel dikwels as ’n bestemming vir ewig, terwyl dié met ’n [[Reïnkarnasie|sikliese uitkyk]] dit dikwels sien as ’n plek vir tussen inkarnasies. Die hel word gewoonlik uitgebeeld as ’n plek onder die aardoppervlak wat ’n ingang vanaf die land van die lewendes het. Ander plekke van die [[hiernamaals]] sluit in die [[hemel]], [[vaevuur]], paradys en [[limbo]]. In ander tradisies, wat nie die heirnamaals beskou as ’n plek van straf of beloning nie, beskryf die hel bloot as ’n bestemming van die afgestorwenes, die [[graf]], ’n neutrale plek onder die oppervlak van die aarde (soos Sjeool of Hades.) ==Verskillende sienings== Die god [[Hades]] was in die [[Griekse mitologie]] bekend as die koning van die onderwêreld, ’n plek waarheen siele ná die dood gegaan het.<ref>F.P. Retief en L. Cilliers, "Burial customs, the afterlife and the pollution of death in ancient Greece", ''Acta Theologica'' '''26'''(2), 2006, p. 45 ([http://www.ajol.info/index.php/actat/article/viewFile/52560/41166 PDF]).</ref> [[Hermes]], die boodskapper van die gode, en [[Charon (mitologie)|Charon]], die bootsman, sou ’n afgestorwene se [[siel]] neem na die onderwêreld, wat ook Hades genoem is. Hier is die siel geoordeel. As die mens in die lewe boos was, is hy na [[Tartaros]] gestuur<ref>Perry L. Westmoreland, ''Ancient Greek Beliefs'', 2007, pp.&nbsp;68–70</ref> waar die siel gestraf is deur dit met [[lawa]] te brand of op ’n folterbank uitmekaar te trek. [[Sjeool]] is in die [[Bybel|Hebreeuse Bybel]] is ’n plek van donkerte waarheen alle afgestorwenes gaan, beide die regverdiges en goddeloses. Dit is ’n plek van stilte en donkerte wat van die lewe en van God afgesny is.<ref>{{harvnb|Rainwater|1996|p=819}}</ref> Dit word in die [[Afrikaans]]e Bybel as "doderyk" vertaal. In die [[Christendom]] is die hel die plek of toestand waarheen onboetvaardige sondaars gaan – óf met hul dood óf met die laaste oordeel.<ref name="Hell">[https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ&pg=PA753 Cross, F. L., Livingstone, E. (reds.), ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'' (Oxford University Press. 2005), artikel "Hell"]</ref> Die Nuwe Testament beskryf die hel dikwels as die "onblusbare vuur".<ref>Bv. Markus 5:22</ref> of "ewige vuur",<ref>Matteus 9:43</ref> Op ander plekke word gepraat van ’n plek waar mense "sal huil en op hulle tande sal kners"<ref>Matteus 8:12 en 22:13</ref> van "lyding" en "benoudheid",<ref>[[Brief aan die Romeine|Romeine]] 2:9</ref> "ewige verdoemenis",<ref>[[2 Tessalonisense]] 1:9</ref> "gloeiende vuur"<ref>[[Hebreërs]] 10:27</ref> en "veroordeel en verdelg".<ref>2 Petrus 3:7 en [[Judas]] 1:7</ref> [[Openbaring]] praat van "die poel van vuur en swael" waar "die duiwel, die [[dier]] en die vals profeet dag en nag gepynig [sal] word tot in alle ewigheid".<ref>Openbaring 20:10</ref> In [[Islam]] is [[jahannam]] gevul met vuur, kookwater en verskeie ander martelings vir dié wat nie in [[Allah]] geglo en die [[sjaria]] (wette) gevolg het nie of die profete en boodskappers van Islam verwerp het.<ref>{{cite web |title=A Description of Hellfire (part 1 of 5): An Introduction |url=http://www.islamreligion.com/articles/344/ |website=Religion of Islam |access-date=23 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150401220646/http://www.islamreligion.com/articles/344/ |archive-date=1 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Eksterne skakels== *{{Commons-kategorie inlyn|Hell}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Hell|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Nuwe Testament]] [[Kategorie:Christelike eskatologie]] [[Kategorie:Eskatologie]] [[Kategorie:Hiernamaals]] aj8higsu1seax03ptqq2wu8vpzcrru7 0 232048 2908715 2904504 2026-06-02T07:04:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908715 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Africa China Locator.svg|duimnael|regs|Afrika en China op die wêreldkaart.]] [[Lêer:Silk route.jpg|duimnael|Antieke [[Syroete|Syroete vanuit China]]]] '''China-Afrika verhoudinge''' verwys na die historiese, politieke, ekonomiese, militêre, sosiale en kulturele verbindings tussen [[China]] en die [[Afrika]]-vasteland. Min is bekend oor die antieke verhoudings tussen China en die Afrika-vasteland, alhoewel daar bewys is van vroeë handelsverbindings. Hoogtepunte van middeleeuse kontakte was die 14de-eeuse reis van [[Ibn Battuta]], die Marokkaanse geleerde en reisiger, na dele van China, <ref name=Ooi>{{cite book |last=Gin Ooi |first=Keat |title=Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor|origyear=2004 |year=2004 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-770-5 |page=626}}</ref>die 14de-eeuse besoek van Sa'id van Mogadishu, die Somaliese geleerde en ontdekkingsreisiger, na China;<ref>Between the Middle Ages and modernity: individual and community in the early By Charles H. Parker, Jerry H. Bentley, bl 160</ref> en die 15de eeuse [[Ming-dinastie]]-reise van Chinese admiraal [[Zheng He]] en sy vloot, wat verby die kus van [[Somalië]] gevaar het, die Ajuran-sultanaat verbygesteek het en daarna die kus na die [[Mosambiekkanaal]] gevolg het.<ref name="CCTV">{{cite web |url=http://www.cctv.com/english/TouchChina/GloryofChineseCivilization/HistoricalCelebrities/MilitaryLeaders/20021224/100353.html |author=CCTV |title=Zheng He's Voyages |date=24 Desember 2002 |access-date=13 Augustus 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423235648/http://www.cctv.com/english/TouchChina/GloryofChineseCivilization/HistoricalCelebrities/MilitaryLeaders/20021224/100353.html |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="What a borderless Africa could mean for China">{{cite web |url=https://www.hongkongfp.com/2016/07/14/what-a-borderless-africa-could-mean-for-china/ |title=What a borderless Africa could mean for China |publisher=Hong Kong Free Press |year=2016 |access-date=14 Julie 2016 |author=Mutanga, Innocent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816193724/https://www.hongkongfp.com/2016/07/14/what-a-borderless-africa-could-mean-for-china/ |archive-date=16 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Moderne politieke en ekonomiese verhoudinge het begin in die era van [[Mao Zedong]], die eerste leier van die [[Kommunistiese Party van China]], na aanleiding van die [[Chinese Burgeroorlog]]. Vanaf die 21ste eeu het die moderne staat van die [[Volksrepubliek China]] toenemend sterk ekonomiese bande met Afrika gebou. Daar is 'n geraamde een miljoen Chinese burgers wat in Afrika woon.<ref>{{cite news |title=Africa and China: More than minerals |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21574012-chinese-trade-africa-keeps-growing-fears-neocolonialism-are-overdone-more |access-date=29 Maart 2013 |newspaper=The Economist |date=23 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123211332/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21574012-chinese-trade-africa-keeps-growing-fears-neocolonialism-are-overdone-more |archive-date=23 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens word geskat dat 200 000 Afrika inwoners in China werk.<ref name="LowendGlobalization">{{cite web |url=https://www.scribd.com/doc/99879575/How-Africans-Pursue-Low-End-Globalization-in-Hong-Kong-and-Mainland-China-Journal-of-Current-Chinese-Affairs |title=How Africans Pursue Low-End Globalization in Hong Kong and Mainland China |publisher=Journal of Current Chinese Affairs |year=2012 |access-date=15 Julie 2012 |author=Mathews, Gordon and Yang Yang |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223035606/https://www.scribd.com/doc/99879575/How-Africans-Pursue-Low-End-Globalization-in-Hong-Kong-and-Mainland-China-Journal-of-Current-Chinese-Affairs |archive-date=23 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Swaziland]] is vanaf 2019 die enigste Afrika-land wat nog [[Taiwan]] as die [[Republiek China]] erken. Handel tussen die Volksrepubliek China en Afrika het gedurende die 1990's met 700% gestyg,<ref>[http://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica ''China's trade safari in Africa''] - ''Le Monde Diplomatique'', Mei 2005</ref> en China is tans Afrika se grootste handelsvennoot.<ref name="wsj">{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903392904576510271838147248 |title=In Africa, U.S. Watches China's Rise |author=Peter Wonacott |date=2 September 2011 |access-date=19 Julie 2012 |work=[[The Wall Street Journal]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219113326/https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903392904576510271838147248 |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Forum vir China-Afrika-Samewerking]] ([[FOCAC]]) is in Oktober 2000 gestig as 'n amptelike forum om die verhoudings te versterk. 'n Paar [[Weste]]rse lande, soos die [[Verenigde Koninkryk]] en die [[Verenigde State]], het bekommerd geword oor die belangrike politieke, ekonomiese en militêre rolle wat China in die vasteland van Afrika speel. Die Chinese Ministerie van Buitelandse Sake beklemtoon China se ontwikkelingsbetrokkenheid met Afrika, terwyl hy ook verklaar dat China en Afrika gesamentlike pogings doen om die wettige regte van ontwikkelende lande te handhaaf en die skepping van "'n nuwe, regverdige en billikke politieke en ekonomiese orde in die wêreld".<ref>[http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm "China-Africa Relations"], Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, April 25, 2002</ref> == Historiese verhoudinge == [[Lêer:ShenDuGiraffePainting.jpg|links|duimnael|'n [[Kameelperd]] wat uit Somalië in die twaalfde jaar van Keiser Yongle (AD 1415) na China gebring is.]] Afrika en China het 'n geskiedenis van handelsbetrekkinge, soms deur derde partye, wat sover terug dateer tot 202 v.C. en 220 n.C. Die eerste melding van Afrika in Chinese bronne was in die ''Yǒuyáng Zázǔ'' deur Duan Chengshi (863 dood), 'n samevatting van algemene kennis waar hy oor die land ''Po-pa-li'' geskryf het (verwysende na [[Somalië]]). Daar word geglo dat die eerste Afrikane wat ooit met die Chinese in kontak was, was die Somaliërs uit die Ajuran-ryk. Argeologiese opgrawings by [[Mogadishu]] uit die Ajuran-ryk en [[Kilwa]], [[Tanzanië]] het baie muntstukke van China herwin. Die meerderheid van die Chinese munte dateer tot die [[Song-dinastie]], hoewel die Ming-dinastie en [[Qing-dinastie]] ook volgens Richard Pankhurst verteenwoordig word.<ref>{{cite book | last =Pankhurst | first =Richard | title =An Introduction to the Economic History of Ethiopia | publisher =Lalibela House | year =1961 | location =London | id = ASIN B000J1GFHC }}, bl. 268</ref> In 1226 het Chao Jukua, kommissaris van buitelandse handel in [[Quanzhou]] in die [[Fujian]] provinsie van China, sy ''Chu-fan-chih'' (Beskrywing van Barbaarse Volke) voltooi wat [[Zanzibar]] (Ts'ong-Pa) en Somalië bespreek (Pi-P'a- Lo). Daarbenewens is [[kameelperd]]e, [[sebra]]s en [[wierook]] uitgevoer na die Ming-dinastie in China, wat Somaliese handelaars leiers in die handel tussen [[Asië]] en Afrika maak.<ref>East Africa and its Invaders pg.37</ref> en beïnvloed die Chinese taal oor Somali in die proses. In die [[14de eeu]] het Marokkaanse reisiger en geleerde Ibn Battuta 'n lang reis na Afrika en Asië onderneem. Hy het China in April 1345 na 'n verblyf in Indië bereik voordat hy as 'n gesant van Sultan Muhammad Tughlaq van die Indiese Tughlaq-dinastie na China gedien het.<ref name=Ooi/><ref>{{cite web|url=http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/ibn_battuta/Battuta%27s_Trip_Nine.html |title=Ibn Battuta's Trip: Part Nine - Malaysia and China (1345–1346) |accessdate=2009-03-19 |work= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090418073126/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/ibn_battuta/Battuta%27s_Trip_Nine.html |archivedate=April 18, 2009 }}</ref> Hy het geskryf: "China is die veiligste, die beste reguleerde van lande vir 'n reisiger. 'n Man kan op 'n reis van nege maande alleen gaan, met 'n groot bedrag geld saam met hom, sonder enige vrees. [[Sy]] word gebruik vir klere, selfs deur arm monnike en bedelaars. Die [[porselein]] is die beste van alle pottebakkersware en sy hoenders is groter as ganse in ons land."<ref>{{cite web |url=http://www.bangorschools.net/hs/SR/IbnBattutta.html |title=Ibn Battuta and Zheng He, the tourist and the admiral |access-date=19 Maart 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428032451/http://www.bangorschools.net/hs/SR/IbnBattutta.html |archive-date=28 April 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Zheng He.png|duimnael|[[Zheng He]] se ekspedisies.]] Die Ming-dinastie reis van Chinese admiraal Zheng He en sy vloot, wat die om die kus van Somalië gegaan het en daarna die kus na die Mosambiek-kanaal gevolg het. Die doel van die ekspedisies was om Chinese kultuur te versprei en die Chinese mag te vertoon. Zheng het geskenke gebring en titels van die Ming-keiser aan die plaaslike heersers gegee, met die doel om 'n groot aantal afhanklike state te vestig.<ref name="CCTV"/> In Oktober 1415 het Chinese ontdekkingsreisiger en admiraal Zheng He die ooskus van Afrika bereik en die eerste van twee kameelperde gestuur as geskenke aan die Chinese Yongle-keiser.<ref>Snow 1998, p. 23</ref> Daar is 'n paar bronne wat noem dat Chinese skepe in 1415 naby Lamu-eiland in Kenia gesink het. Oorlewendes het na bewering hulle op die eiland gevestig en met plaaslike vroue getrou.<ref>{{cite book |last=Eliot |first=Charles|title=The East African Protectorate |year=1966 |publisher=Routledge |location= |language= |isbn=0-7146-1661-3 |oclc= |doi= |id= |page=11}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ke.china-embassy.org/eng/sbgx/t202741.htm |title=Kenyan girl with Chinese blood steals limelight |access-date=3 April 2009 |work=Chinese Embassy in Kenya |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005180429/http://ke.china-embassy.org/eng/sbgx/t202741.htm |archive-date=5 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Argeoloë het Chinese porselein vervaardig tydens die [[Tang-dinastie]] (618-907) in Keniaanse dorpe gevind. Dit word egter geglo dat dit tydens die 15de eeuse oseaanreis deur Zheng He oorgebring is.<ref>{{citation|periodical=People's Daily|date=2006-11-03|accessdate=2009-03-30|url=http://english.people.com.cn/200611/03/eng20061103_317869.html|title=Children of the master voyager?}}</ref> Op Lamu-eiland langs die Keniaanse kus hou die plaaslike mondelinge tradisie aan dat 20 skipbreukelinge Chinese matrose, moontlik deel van Zheng se vloot, honderde jare gelede op die strand geland het. Hulle is toestemming gegee om te vestig deur plaaslike stamme nadat hulle 'n gevaarlike luislang doodgemaak het, is na [[Islam]] bekeer en met plaaslike vroue getroud. Nou word daar geglo dat hulle nog net ses afstammelinge daar het; In 2002 het DNS-toetse op een van die vroue bevestig dat sy van Chinese afkoms was. Haar dogter, Mwamaka Sharifu, het later 'n Chinese-regeringsbeurs ontvang om [[Tradisionele Chinese Medisyne|tradisionele Chinese medisyne]] (TCM) in China te studeer.<ref>{{citation|periodical=China Daily|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-07/11/content_459090.htm|date=2005-07-11|accessdate=2009-03-30|title=Is this young Kenyan Chinese descendant?}}</ref><ref>{{citation|date=2005-07-18|accessdate=2009-03-30|title=Revisiting the history of the high seas|last=York|first=Geoffrey|url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=https://www.theglobeandmail.com%2Fservlet%2FArticleNews%2FTPStory%2FLAC%2F20050718%2FCHINA18%2FTPInternational%2FAsia&ord=51366453&brand=theglobeandmail&force_login=true|periodical=The Globe and Mail|archivedate=2020-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200726184625/https://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe/?user_URL=https%3A%2F%2Fwww.theglobeandmail.com%2Fservlet%2FArticleNews%2FTPStory%2FLAC%2F20050718%2FCHINA18%2FTPInternational%2FAsia&ord=51366453&brand=theglobeandmail&force_login=true}}</ref><ref>Brautigam, Deborah (2009). "The Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa". Oxford University Press. bl. 28. {{Google books |id=X2g2rEMSdIYC |title= }}.</ref> == Hedendaagse verhoudinge == [[Lêer:1964-03 1964年 中国访问阿尔及利亚 周恩来与本·贝拉总统.jpg|duimnael|In die 1960's het die Volksrepubliek China in vinnige opeenvolging diplomatieke verhoudings met 'n aantal Afrika-lande gevestig. Op die foto is Premier Zhou Enlai se ontmoeting met president [[Ahmed Ben Bella]] tydens 'n besoek aan [[Algerië]] in 1964.]] Die vestiging van moderne China-Afrika verhoudinge dateer uit die laat 1950's toe China die eerste amptelike bilaterale handelsooreenkoms met [[Algerië]], Egipte, [[Guinee]], Somalië, [[Marokko]] en [[Soedan]] onderteken het. Zhou Enlai het tussen Desember 1963 en Januarie 1964 'n toer van tien lande in Afrika gedoen. Verhoudings in daardie tyd was dikwels weerspieëling van China se buitelandse beleid in die algemeen: China "..het bande gekweek en bied ... ekonomiese, tegniese en militêre steun aan Afrikalande en bevrydingsbewegings in 'n poging om oorloë van nasionale bevryding en [[revolusie]] aan te moedig as deel van 'n internasionale verenigde front teen beide supermoondhede."<ref>Muekalia 2004, bl.6</ref> === Diplomasie === Vroeg-moderne bilaterale verhoudings is hoofsaaklik geraak deur die [[Koue Oorlog]] en die [[Kommunisme|kommunistiese]] [[ideologie]]. China het oorspronklik noue bande gehad met die anti-apartheid- en bevrydingsbeweging, die [[African National Congress]] (ANC), in [[Suid-Afrika]], maar soos China se verhoudings met die [[Sowjetunie]] versleg het en die ANC nader aan die Sowjetunie beweeg het, het China van die ANC af weggedraai na die [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]] (PAC).<ref>Taylor 2000, bl. 93</ref> China het verskeie beginsels aangeneem, onder meer om die onafhanklikheid van Afrika-lande ondersteun terwyl hulle in infrastruktuurprojekte belê. Die Somaliese Demokratiese Republiek het goeie verhoudinge met die Sowjetunie in die Koue Oorlog-era gevestig. Toe Somalië probeer het om 'n Groter Somalië te skep, het dit oorlog in [[Ethiopië]] verklaar. Met die hulp van die Sowjetunie het Somalië die Ogaden-streek in drie maande ingeneem, maar die Sowjetunie het sy steun van Somalië na Ethiopië verskuif. Ethiopië het die [[Ogaden]]-streek herower. Dit het president [[Mohamed Siad Barre]] kwaad gemaak en alle Sowjet-adviseurs en burgers is uit Somalië gesit, maar Somalië het goeie verhoudings met China gehandhaaf wat gebreek het met die tradisionele Russiese Kommunisme. Gedurende die Koue Oorlog het 'n paar kleiner lande ook in alliansies met China gesluit, soos [[Burundi]] onder Michel Micombero. Die vraagstuk van Taiwan was 'n belangrike politieke kwessie vir die Volksrepubliek China. In 1971 was die ondersteuning van Afrika-nasies vir China van kritieke belang toe China by die [[Verenigde Nasies]] (VN) aangesluit het en die setel van die Republiek China (Taiwan) oorgeneem het.<ref>{{cite web |url=http://eg.china-embassy.org/eng/zagx/t274327.htm |title=From "brothers" to "partners": China, Africa building strategic ties |access-date=14 Maart 2009 |work=Embassy of the People's Republic of China in the Arab Republic of Egypt |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170531090153/http://eg.china-embassy.org/eng/zagx/t274327.htm |archive-date=31 Mei 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Baie Afrika-lande, soos Algerië, Egipte en [[Zambië]], het hul steun aan die "een-China-beleid" verleen. Slegs een Afrika-land, Swaziland, handhaaf steeds verhoudings met [[Taipei]].<ref>{{cite web |url=http://www.afrol.com/articles/22427 |title=China woos Taiwan's African friends |access-date=14 Maart 2009 |work=afrol.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630150222/http://www.afrol.com/articles/22427 |archive-date=30 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sedert 1997 het ongeveer 40 Afrika-staatshoofde China besoek.<ref>{{cite web |url=http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm |title=China-Africa Relations |access-date=14 Maart 2009 |work=Ministry of Foreign Affairs, the People's Republic of China |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604162604/http://www.fmprc.gov.cn/eng/ziliao/3602/3604/t18059.htm |archive-date= 4 Junie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die ministeriële vergadering, van die Forum vir China-Afrika-Samewerking (FOCAC), wat in Oktober 2000 in [[Beijing]] gehou is, was die eerste gesamentlike dialoog tussen China en Afrika-lande. === Ekonomie === In 1980 was die totale Afrika-China handelsyfers VSA$ 1 miljard.<ref name="wsj"/> In 1999 was dit VSA$ 6,5 miljard<ref>[http://www.chinaembassy.org.zw/eng/zt/zflt/t150398.htm chinaembassy.org.zw ''Sino-African Relations'']</ref> en in 2000, VSA$ 10 miljard.<ref name="wsj"/> Teen 2005 het die totale Afrika-China handel VSA $ 39,7 miljard bereik voordat dit in 2006 tot VSA $ 55 miljard gestyg het. Dit maak China die naasgrootste handelsvennoot van Afrika na die [[Verenigde State]], wat 'n handel van VSA $ 91 miljard met Afrika-lande gehad het. China het ook die tradisionele Afrika-ekonomiese vennoot en voormalige koloniale mag, [[Frankryk]], verbygesteek. Franse handel met Afrika het 'n waarde van VSA$ 47 miljard behaal.<ref name=csmonitor>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/centennial/timeline/2008/07/china-boosts-african-economies-offering-a-second-opportunity/ |title=China boosts African economies, offering a 'second opportunity' |access-date=14 Maart 2009 |work=Christian Science Monitor |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624051028/http://www.csmonitor.com/centennial/timeline/2008/07/china-boosts-african-economies-offering-a-second-opportunity/ |archive-date=24 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2010 was die handel tussen Afrika en China VSA$ 114 miljard<ref name="wsj"/> werd en in 2011 was dit VSA$ 166,3 miljard.<ref name="allafrica">{{cite web |url= http://allafrica.com/stories/201212090143.html|title= Mozambique-China Trade Continues to Grow|date=2012-12-09|accessdate= 2012-12-09|work= allafrica.com}}</ref> In die eerste 10 maande van 2012 was dit VS$ 163,9 miljard.<ref name="allafrica"/> Daar is sowat 800 Chinese korporasies wat sake doen in Afrika, waarvan die meeste private maatskappye is en belê in die infrastruktuur-, energie- en die banksektor.<ref name=FT>{{cite web|url=http://media.ft.com/cms/e13530f4-c9df-11dc-b5dc-000077b07658.pdf |title=Africa, China Trade |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Financial Times |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311160010/http://media.ft.com/cms/e13530f4-c9df-11dc-b5dc-000077b07658.pdf |archivedate=2009-03-11 }}</ref> Onvoorwaardelike en lae-tarief krediet lyne (tariewe van 1,5% oor 15 jaar tot 20 jaar)<ref name=MondeDiplo>{{cite web |url=http://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica |title=China's trade safari in Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=Le Monde Diplomatique |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219113342/https://mondediplo.com/2005/05/11chinafrica |archive-date=19 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het die plek van die meer beperkte en voorwaardelike Westerse lenings geneem. Sedert 2000 is meer as VS$ 10 miljard in skuld wat deur Afrika-state aan China verskuldig is, gekanselleer.<ref name=MondeDiplo/> Een derde van China se olievoorrade kom van die Afrika-vasteland, hoofsaaklik uit [[Angola]].<ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/9557/ |title=China, Africa, and Oil |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Council on Foreign Relations |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208133749/http://www.cfr.org/publication/9557 |archive-date=8 Februarie 2009 |df=dmy-all }}</ref> Beleggings van Chinese maatskappye in die energiesektor het in onlangse jare hoë vlakke bereik. In sommige gevalle, soos in [[Nigerië]] en Angola, het olie- en gasskseksplorasie- en produksietransaksies meer as VSA$ 2 miljard bereik.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/SB113680307278841473 |title=Cnooc Pays $2.27 Billion For Nigerian Oil, Gas Stake |access-date=14 Maart 2009 |work=Wall Street Journal |first1=Kate |last1=Linebaugh |first2=Shai |last2=Oster |date=10 Januarie 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204014713/https://www.wsj.com/articles/SB113680307278841473 |archive-date=4 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.latimes.com/2004/nov/14/business/fi-chinaoil14 |title=China Barrels Ahead in Oil Market |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Los Angeles Times | first=Don | last=Lee | date=2004-11-14}}</ref> Baie van die beleggings is gemengde pakkette van hulp en lenings in ruil vir infrastruktuurbou en handelstransaksies. In die [[landbou]] voorsien [[Benin]] en die Sahel-lande van [[Burkina Faso]] en [[Mali]] tot 20% van China se [[katoen]]behoeftes. Terwyl [[Côte d'Ivoire]] China voorsien van [[kakao]], word [[koffie]] uit [[Kenia]] ingevoer. Wat [[vis]]produkte betref, bly [[Namibië]] een van die belangrikste verskaffers. Gedurende die jaar 2011 het die handel tussen Afrika en China 'n verbysterende 33% van die vorige jaar tot VS$ 166 miljard toegeneem. Dit sluit in Chinese invoer uit Afrika, wat gelykstaande is aan VS$ 93 miljard, wat hoofsaaklik uit mineraalerts, [[petroleum]] en landbouprodukte bestaan en Chinese uitvoere na Afrika van VS$ 93 miljard. Dit bestaan hoofsaaklik uit vervaardigde goedere.<ref name="China and Africa trade">{{cite web |url=http://www.joc.com/global-trade/china-africa-trade-booms |title=China and Africa trade |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120720083055/http://www.joc.com/global-trade/china-africa-trade-booms |archive-date=20 Julie 2012 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=23 Januarie 2019 }}</ref> In die eerste vyf maande van die jaar 2012 het die handel tussen hierdie twee dele van die wêreld uitgebrei met meer as 22% tot VS$ 80,5 miljard in die groeiende handel tussen die Afrika-vasteland en China.<ref name="China and Africa trade"/> Invoer van Afrika het in die eerste vyf maande van 2012 met 25,5% tot VS$ 49,6 miljard gestyg. Uitvoer van Chinese produkte, soos masjinerie, elektriese en verbruikersgoedere en [[klere]] en [[skoen]]e het met 17,5% toegeneem tot VS$ 30,9 miljard.<ref name="China and Africa trade"/> China was in 2011 Afrika se grootste handelsvennoot vir die vierde agtereenvolgende jaar (beginnende in 2008). Die noodsaaklikheid om China se verhoogde beleggings in Afrika te beskerm, het 'n verskuiwing van China se tradisionele nie-inmenging in die interne aangeleenthede van ander lande na nuwe [[diplomasie|diplomatieke]] en militêre inisiatiewe gelei om onrus in [[Suid-Soedan]] en Mali te probeer oplos.<ref>{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/articles/2014/04/24/chinas_african_adventure |title=China's African Adventure |last1=Johnson |first1=Keith |date=24 April 2014 |website=www.foreignpolicy.com |publisher=Graham Holdings Company |access-date=25 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140920200249/http://www.foreignpolicy.com/articles/2014/04/24/chinas_african_adventure |archive-date=20 September 2014 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Tydens die FOCAC-vergadering van Desember 2015 in [[Johannesburg]], Suid-Afrika, het die Chinese president, [[Xi Jinping]], VS$ 60 miljard oor 'n ooreenkoms van drie jaar in lenings en bystand aan die Afrika-kontinent belowe.<ref name="www.reuters.com us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204">{{cite news |title=China's Xi cheers African leaders with pledge of $60 billion for development |url=https://www.reuters.com/article/us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204 |newspaper=Reuters |date=4 Desember 2015 |access-date=5 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313083356/https://www.reuters.com/article/us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204 |archive-date=13 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China het ook steun uitgespreek vir pogings om fabrieke wat goedere vir uitvoer vervaardig, te ondersteun. Saam met paaie en hawens het die Nigeriese president [[Muhammadu Buhari]] sy begeerte gewys om spoorwegprojekte langs die kuslyn te voltooi, spesifiek 'n 1400 km-spoor vanaf [[Lagos]] na Calabar wat ongeveer 200 000 werksgeleenthede kan skep.<ref>{{cite web |title=Buhari Meets With Chinese President Xi Jinping In South Africa |url=http://saharareporters.com/2015/12/04/buhari-meets-chinese-president-xi-jinping-south-africa |website=Sahara Reporters |access-date=5 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026000516/http://saharareporters.com/2015/12/04/buhari-meets-chinese-president-xi-jinping-south-africa |archive-date=26 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Ontwikkelingshulp === China het die Afrika-onafhanklikheidsbewegings sterk ondersteun en het in die 1960's en 1970's hulp verleen aan nuwe onafhanklike Afrika-state. Onder die bekendste vroeë projekte was die 1 860 km [[Tazara-spoorlyn]], wat Zambië en Tanzanië verbind het, wat China van 1970 tot 1975 gehelp het om te finansier en te bou.<ref>[[#Brautigam|Brautigam 2010]]: 40–41</ref> Sowat 50 000 Chinese ingenieurs en werkers is na die vasteland gestuur om die projek te voltooi. Teen 1978 het China hulp verleen aan meer Afrika-lande as die Verenigde State.<ref>[[#Brautigam|Brautigam 2010]]: 42</ref> Aangesien China 'n belangrike skenker vir Afrika geword het, was daar 'n behoefte aan Afrika-regerings om toepaslike meganismes te formuleer om dit te gebruik om Afrika-ekonomieë te bevorder.<ref>Paul Kipchumba, ''Africa in China's 21st Century: In Search of a Strategy'', Nairobi: Kipchumba Foundation, 2017</ref> === Gesondheidsorg === China is sedert die 1960's besig met 'n soort gesondheidsdiplomasie teenoor Afrika. Gesondheidsontwikkeling en mediese hulp was een van die belangrikste suksesvolle areas van samewerking. Tussen die vroeë 1960's en 2005 is meer as 15 000 Chinese [[dokter]]s na Afrika gestuur om te help om verskillende gesondheidsbehoeftes aan te spreek in meer as 47 lande.<ref>{{cite web |url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews[tt_news]=3901 |title=China's soft power in Africa: From the "Beijing Consensus" to health diplomacy|accessdate=2009-03-14 |last=Thompson |first=Drew |work=jamestown.org}}</ref> Die mediese spanne, bekend as ''yiliaodui'', het gedurende dieselfde tydperk meer as 170 miljoen pasiënte behandel.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/health/187358.htm |title=Medical Teams Continue to Help Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=china.org.cn |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927154224/http://www.china.org.cn/english/health/187358.htm |archive-date=27 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> n 2001 het die lidlande van [[G8]] die Verenigde Nasies se gesteunde Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria met 'n aanvanklike begroting van VS$ 10 miljard. In 2007 is nog 'n bykomende VS$ 1,1 miljard in [[Kunming]], China, goedgekeur, waarvan 66% aan Afrika toegewy is.<ref>{{cite web |url=http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA481365&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |title=China, U.S. and Africa: Competition or Cooperation? |accessdate=2009-03-14 |publisher=The Defense Technical Information Center bl.17 |archive-date=2012-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310042426/http://stinet.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA481365&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |url-status=dead }}</ref> In September van dieselfde jaar het China die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] belowe om 31 hospitaal-eenhede en 145 kleiner gesondheidsorgsentrums te bou, 'n projek wat in Maart 2010 voltooi moes word.<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/09/21/news/letter.php |title=The Chinese and Congo take a giant leap of faith |access-date=14 Maart 2009 |work=iht.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202105609/http://www.iht.com/articles/2007/09/21/news/letter.php |archive-date= 2 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalpolicy.org/security/issues/congo/2008/0701coppercolony.htm |title=Copper Colony in Congo |access-date=14 Maart 2009 |work=Le Monde diplomatique |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519182345/http://www.globalpolicy.org/security///issues/congo/2008/0701coppercolony.htm |archive-date=19 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Militêre samewerking === Militêre samewerking gaan terug na die Koue Oorlog-tydperk toe China gretig was om Afrika-bevrydingsbewegings te help. Afgesien van sommige tradisionele bondgenote soos Somalië en [[Oeganda]], het China ook militêre bande gehad met onverbonde lande soos Egipte. Militêre toerusting ter waarde van VSA$ 142 miljoen is tussen 1955 en 1977 aan Afrika-lande verkoop. Twee dekades na die ineenstorting van die Sowjetunie, is militêre verhoudings nou gebaseer op sakebelange eerder as [[ideologie]]. Meer onlangs het China troepe na die vasteland gestuur om aan vredesoperasies deel te neem. In 2004 het China ongeveer 1 500 militêre personeel onder die VN-sambreel uitgestuur, tussen [[Liberië]] en die Demokratiese Republiek van die Kongo<ref name="MondeDiplo" />, hoewel China eers sedert 2011 infanteriesoldate gestuur het wat waarskynlik as gevegseenhede kon funksioneer.<ref>{{cite web |url=http://complex.foreignpolicy.com/posts/2013/07/15/chinas_combat_troops_in_africa |title=China's Combat Troops in Africa |date=Julie 15, 2013 |access-date=31 Augustus 2014 |website=The Complex |last=Reed |first=John |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911073359/http://complex.foreignpolicy.com/posts/2013/07/15/chinas_combat_troops_in_africa |archive-date=11 September 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> China het ook in 2007 militêre attachés in 14 verskillende Afrika-lande, terwyl daar 18 Afrika-lande is wat hul militêre attachés in Beijing plaas.<ref>{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/china/if08ad02.html |title=Military backs China's Africa adventure |accessdate=2009-03-14 |work=Asia Times |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20120721210713/http://www.atimes.com/atimes/china/if08ad02.html |archivedate=2012-07-21 }}</ref> Afgesien van vredesoperasies, bied China militêre opleiding en toerusting aan 'n paar lande, alhoewel dit nie vereis dat militêre magte ontplooi word nie. Tydens die FOCAC-byeenkoms van Desember 2015 in Johannesburg, het die Chinese president, Xi Jinping, gestel dat: "China glo sterk dat Afrika aan die mense van Afrika behoort en Afrika-probleme moet deur die Afrikane hanteer word."<ref name="www.reuters.com us-china-africa-idUSKBN0TN0MD20151204"/> China se nuutste militêre pogings is om die [[terrorisme]] en radikalisme te bestry, en nie die plaaslike Afrika-konflikte nie. 'n Groeiende aantal Afrika-lande het hul verskaffingsbron van tradisionele verskaffers soos [[Rusland]] na China verskuif, hoofsaaklik as gevolg van die mededingende pryse wat deur Chinese verskaffers aangebied word.<ref>{{cite web |url=http://www.upiasia.com/Security/2008/12/19/russian_chinese_weapons_compete_in_africa/5472/ |title=Russian, Chinese weapons compete in Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=upiasia.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020191550/http://www.upiasia.com/Security/2008/12/19/russian_chinese_weapons_compete_in_africa/5472/ |archive-date=20 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wapenverkope deur China na sommige Afrika-state het Westerse kritici bekommerd wat daarop wys dat sommige kopers soos [[Soedan]] van oorlogsmisdade beskuldig word.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm |title=China 'is fuelling war in Darfur' |access-date=14 Maart 2009 |publisher=BBC |date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423221933/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7503428.stm |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In teenstelling met kritici het Carter Ham, 'n voormalige Amerikaanse weermaggeneraal in beheer van die Amerikaanse Afrika-bevelstruktuur, ten gunste van die voordele en moontlike samewerking tussen China en die VSA op die militêre gebied van Afrika gepraat. Hy het as voorbeeld aanbeveel dat Chinese patrolliebote wat aan die DRK verskaf is en die bou deur Chinese kontrakteurs van 'n militêre instituut in Tanzanië as Chinese hardeware gekombineer kan word met Amerikaanse opleiding om gesamentlike bystand vir Afrikaweermagte te verleen.<ref>http://www.africom.mil/Newsroom/Article/8639/transcript-general-ham-discusses--34-africom-persp</ref><ref>http://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Meetings/Meeting%20Transcripts/161112HamQA.pdf</ref> In Julie 2017 het China sy eerste oorsese militêre basis in [[Djibouti]] in Afrika gestig. === Kultuur === [[Lêer:華中農業大學的留學生.jpg|duimnael|Buitelandse studente van Afrika by Huazhong Landbou Universiteit, Wuhan]] Afrika is 'n gasheer van drie Chinese kulturele sentrums. Die eerste oorsese Chinese sentrum is in 1988 in [[Mauritius]] geopen.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/culture/2009-02/17/content_17288743.htm |title=Out of Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=China Daily |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927154155/http://www.china.org.cn/culture/2009-02/17/content_17288743.htm |archive-date=27 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Twee ander het in Egipte en [[Benin]] gevolg. Die Konfusius Instituut, wat fokus op die bevordering van die Chinese taal en kultuur, het 20 sentrums versprei oor 13 Afrika-lande.<ref>{{cite web |url=http://english.cri.cn/4406/2009/02/17/1122s454769.htm |title=Confucius Institute Bridges Friendship between China and Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=cri.com.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725083630/http://english.cri.cn/4406/2009/02/17/1122s454769.htm |archive-date=25 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Histories is min bekend oor vroeë Afrika-immigrasie na China. Weens die onlangse ontwikkelinge in verhoudings, het baie verhuis vir beter geleenthede. Plekke genaamd ''Little Africa'' en ''Chocolate City'' ontvang al hoe meer nuwe immigrante, meestal Nigeriërs. Die meeste van die Afrika-immigrante is in die omgewing van [[Guangzhou]] gekonsentreer met 'n beraamde getal van 20 000.<ref>{{cite web |url=http://www.newyorker.com/reporting/2009/02/09/090209fa_fact_osnos |authorlink=Evan Osnos |date=9 Februarie 2009 |author=Evan Osnos |title=The Promised Land |access-date=14 Maart 2009 |work=The New Yorker |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330004326/http://www.newyorker.com/reporting/2009/02/09/090209fa_fact_osnos |archive-date=30 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word beraam dat daar ongeveer 10 000 onwettige Afrika-immigrante in China is en dat aksies teen hulle van die polisie sedert die begin van 2009 toegeneem het.<ref>{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/china-and-its-neighbors/090219/chinas-little-africa-under-pressure |title=China's 'Little Africa' is under pressure |access-date=14 Maart 2009 |work=globalpost.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731083528/http://www.globalpost.com/dispatch/china-and-its-neighbors/090219/chinas-little-africa-under-pressure |archive-date=31 Julie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In teenstelling hiermee is vroeë Chinese immigrasie na die vasteland van Afrika effens beter gedokumenteer. In 1724 is 'n paar Chinese prisoniers deur die koloniale [[Nederlandse Ryk]] as arbeiders na Suid-Afrika vanuit die Oos-Indië (hedendaagse [[Indonesië]]) gebring. In die vroeë 19de eeu het 'n ander immigrantegolf na Suid-Afrika gekom as werkers wat deur die Britte gebring is om in landbou, infrastruktuurbou en mynbou te werk.<ref name=migration>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |title=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration |access-date=14 Maart 2009 |work=Migration Policy Institute |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129114909/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 |archive-date=29 Januarie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In onlangse jare was daar 'n toenemende teenwoordigheid van Chinese in Afrika, met een skatting wat Chinese in Afrika as een miljoen stel. == Kritiek == Daar is 'n verskeidenheid kritiese perspektiewe wat die Chinese rol in die verhouding met die balans van die magverhouding en [[menseregte]] ondersoek. Westerse lande is die hoofbron van beskuldigings dat China neo-kolonialisme in Afrika nastreef.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642345/Why-China-is-trying-to-colonise-Africa.html |title=Why China is trying to colonise Africa |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=David |last=Blair |date=31 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105211833/https://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3642345/Why-China-is-trying-to-colonise-Africa.html |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.atimes.com/atimes/China_Business/HK03Cb04.html |title=China as Africa's 'angel in white' |accessdate=2009-03-14 |work=Asia Times |archive-date=2013-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509142243/http://www.atimes.com/atimes/China_Business/HK03Cb04.html |url-status=dead }}</ref> As antwoord op sulke kritiek het China die Nege Beginsels uitgereik om Ondernemings se Buitelandse Belegging aan te moedig en te standaardiseer, 'n handves en gedragsriglyne vir Chinese maatskappye wat in die buiteland werk.<ref>{{cite web |url=http://www.tni.org/archives/acts/forestfortrees-sautman.pdf |title=The Forest for the Trees: Trade, Investment and the China-in-Africa Discourse |access-date=14 Maart 2009 |format=pdf |work=Barry Sautman, Hong Kong University of Science & Technology Yan Hairong, University of Hong Kong |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607133840/http://www.tni.org/archives/acts/forestfortrees-sautman.pdf |archive-date=7 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die verhouding tussen China en [[Zimbabwe]] het die aandag van sulke kritici gevestig. China is daarvan beskuldig dat Zimbabwe met straaljagters, voertuie en ander militêre toerusting voorsien word.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/18/china.armstrade |title=Chinese ship carries arms cargo to Mugabe regime |access-date=14 Maart 2009 |work=guardian.co.uk |location=London |first=David |last=Beresford |date=18 April 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114001132/https://www.theguardian.com/world/2008/apr/18/china.armstrade |archive-date=14 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China het in 2007 verklaar dat China sodanige hulp staak en alle toekomstige hulp humanitêr van aard sal wees.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1561824/China-is-to-withdraw-backing-for-Mugabe.html |title=China is to withdraw backing for Mugabe |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=Richard |last=Spencer |date=31 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814114914/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1561824/China-is-to-withdraw-backing-for-Mugabe.html |archive-date=14 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Julie 2008 het die Chinese diplomasie aan die destydse president [[Robert Mugabe]] 'n versoek gerig "om hom te gedra". Alhoewel kritici dit beskou as 'n manier van China om sy eie belange in hierdie land te beskerm, indien die regime sou verander, soos inderdaad gebeur het.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/2461693/Robert-Mugabe-forced-into-talks-with-opposition-after-China-told-him-to-behave.html |title=Robert Mugabe forced into talks with opposition after China told him 'to behave' |access-date=14 Maart 2009 |work=telegraph.co.uk |location=London |first=Ian |last=Evans |date=26 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118131014/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zimbabwe/2461693/Robert-Mugabe-forced-into-talks-with-opposition-after-China-told-him-to-behave.html |archive-date=18 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nog 'n hoëprofiel gebeurtenis met kritici van China in Afrika was in die aanloop tot die [[Olimpiese Somerspele 2008]]. Menseregtegroepe het China gekritiseer vir sy ondersteunende verhouding met die regering van Soedan, wat daarvan beskuldig word van massamoorde in [[Darfoer]].<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3847 |title=Why China Won't Save Darfur |access-date=14 Maart 2009 |work=Foreign Policy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630003033/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3847 |archive-date=30 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.foreignaffairs.org/20080501faessay87306/andrew-s-natsios/beyond-darfur.html |title=Beyond Darfur - Sudan's Slide Toward Civil War |access-date=14 Maart 2009 |work=Foreign Affairs |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218232815/http://www.foreignaffairs.org/20080501faessay87306/andrew-s-natsios/beyond-darfur.html |archive-date=18 Desember 2008 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> China is Soedan se grootste ekonomiese vennoot, met 'n 40% -aandeel in hul oliebedryf,<ref>{{cite web |url=http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&n1=3&n2=26 |title=The "Big 4" – How oil revenues are connected to Khartoum |accessdate=2009-03-14 |format= |work=Amnesty International USA |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003091005/http://www.amnestyusa.org/Business_and_Human_Rights/The_Big_4/page.do?id=1081006&n1=3&n2=26 |archive-date=3 Oktober 2008 |df=dmy-all }}</ref> en verkoop ook aan Soedan kleinwapens.<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/mar2008/gb20080314_430126.htm?chan=globalbiz_asia+index+page_economics+%2Bamp%3B+policy |title=Oil for China, Guns for Darfur |accessdate=2009-03-14 |format= |work=businessweek }}</ref> China het gedreig om die VN-[[Veiligheidsraad]] se optrede te veto om die Darfoer-krisis te bestry,<ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/wr2k5/darfur/3.htm |title=The United Nations and Darfur |access-date=14 Maart 2009 |work=Human Rights Watch |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126072440/http://www.hrw.org/wr2k5/darfur/3.htm |archive-date=26 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en het aangevoer dat "Aangesien die Darfoer-aangeleentheid nie 'n interne aangeleentheid van China is nie, en dit ook nie deur China veroorsaak is nie, is dit "onredelik, onverantwoordelik en onregverdig" om China daarvoor verantwoordelik te hou.<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/NR/exeres/D7B8BB0F-B5D3-40DA-8123-C7A7AA6A3FDC.htmm |title=China: Darfur-Olympic link 'unfair'|accessdate=2009-03-14 |format= |work=aljazeera.net }}</ref> Ander kritiek is ekonomies van aard, insluitend die eis dat Afrika-markte benadeel word deur lae-koste-Chinese produkte, wat groot druk op plaaslike nywerhede en besighede plaas.<ref>{{cite web |url=http://www.gpc.edu/~gpcglobe/Forms/ChinainAfrica.pdf |title=China in Africa - Is China Gaining Control of Africa's Resources |accessdate=2009-03-14 |format=pdf |work=Golobal Researcher |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528172646/http://www.gpc.edu/~gpcglobe/Forms/ChinainAfrica.pdf |archive-date=28 Mei 2010 |df=dmy-all }}</ref> Alhoewel sommige argumenteer dat China se betrokkenheid tans hoofsaaklik die elite bevoordeel, is daar gevalle van ekonomiese afwentel-effekte.<ref>http://www.fes-sambia.org/media/publications/FES_China_Africa_Report%20_3.pdf</ref> ==Sien ook== * ''[[Empire of Dust]]'' ==Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * Freeman-Grenville, G.P.S., ed. (1975). ''The East African Coast. Select Documents form the first to the earlier nineteenth century.'' London: Rex Collings. * Snow, Philip (1988). ''The Star Raft: China's encounter with Africa.'' New York: Weidenfeld & Nicolson. {{ISBN|1-55584-184-8}}. * Taylor, I. (1998). "''China's foreign policy towards Africa in the 1990s''". ''Journal of Modern African Studies''. 36 (3). pp. 443–460. doi:10.1017/S0022278X98002857. * Cornelissen, Scarlett; Taylor, Ian (2000). "''The Political Economy of China and Japan's Relationship with Africa: a Comparative Perspective''". ''Pacific Review.'' 13 (4): 615–633. doi:10.1080/095127400455350. * Muekalia, D.J. (2004). "''Africa and China's strategic partnership''". ''African Security Review.'' 13 (1). pp. 5–11. * Taylor, Ian (2006). ''China and Africa: Engagement and Compromise.'' London: Routledge. {{ISBN|0-415-39740-5}}. * Alden, Chris (2007). ''China in Africa: Partner, Competitor or Hegemon?''. Zed Books. {{ISBN|1-84277-864-1}}. * Breslin, Shaun; Taylor, Ian (2008). "''Explaining the Rise of 'Human Rights' in Analyses of Sino-African Relations''". ''Review of African Political Economy.'' 35 (115): 59–71. doi:10.1080/03056240802011469. * Hellström, Jerker (2009). ''China's Emerging Role in Africa: a Strategic Overview.'' Swedish Defence Research Agency (FOI). {{ISBN|1-84277-864-1}}. * Taylor, Ian (2009). ''China's New Role in Africa.'' Boulder: Zed Books. {{ISBN|1-58826-636-2}}. * Wyatt, Don J. (2009). ''The Blacks of Premodern China. Encounters with Asia.'' University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0-8122-4193-2}}. * Brautigam, Deborah (2010). ''The Dragon's Gift: The Real Story of China in Africa.'' Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-955022-7}}. * Taylor, Ian (2011). ''The Forum on China-Africa Cooperation (FOCAC).'' London: Routledge. {{ISBN|0415628512}}. * Caniglia, Laura (2011). "''Western ostracism and China's presence in Africa''". ''China Information''. 25 (2). Retrieved 2012-08-28. * Hsu, J, T Hildebrandt, and R Hasmath (2016). "'''Going Out' or Staying In? The Expansion of Chinese NGOs in Africa''". ''Development Policy Review''. 34 (3): 423-439. * Calabrese, Linda (ed.) (2016). ''China-Africa: a maturing relationship? Growth, change and resilience.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. * Taylor, Ian (2017). ''China’s Aid to Africa: Does Friendship Really Matter?''. London: Routledge. {{ISBN|9781138630390}}. * Calabrese, Linda (2017). ''Chinese investment and knowledge transfer in Africa.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. * Calabrese, Linda and Weng, Xiaoxue (2018). ''Chinese investment and small-scale commodity producers in Africa.'' London: DFID-ESRC Growth Research Programme. == Notas == {{en-vertaal|Africa-China relations}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] 9azu0od75gbw85cqw5x9hypnj4bagb2 0 232443 2908769 2901305 2026-06-02T08:59:58Z Oesjaar 7467 /* Adrift */ verbeter 2908769 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shailene Woodley | Beeld = Shailene Woodley 2018 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Shailene Diann Woodley | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1991|11|15|df=y}} | Geboorteplek = San Bernardino, [[Kalifornië]], [[VSA]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = Lonnie Woodley en Lori Victor | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 1999–nou | Noemenswaardige rolprente = ''The Descendants'', ''Divergent''-trilogie, ''Fault in Our Stars'' | Webwerf = | IMDb = 0940362 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Shailene Woodley''' (gebore [[15 November]] [[1991]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Descendants'' (2011), ''The Fault in Our Stars'' (2014), ''Divergent'' (2014), en ''Insurgent'' (2015). Sy is ook 'n omgewingsaktivis en bekend vir haar groen en natuurlike leefstyl. ==Biografie== Shailene Woodley is op [[15 November]] [[1991]] in San Bernardino, [[Kalifornië]] in die [[VSA]] gebore.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley |language=en |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/shailene-woodley-29853.php |website=www.thefamouspeople.com}}</ref> Haar pa, Lonnie, is van Britse afkoms en was 'n skoolhoof, maar word later 'n sielkundige. Haar ma, Lori, (die dogter van Stephan David Victor en Diana Lynn Fauria) is 'n skooladviseur en ook medestigter van haar en Woodley se nie-winsgewende organisasie, ''All it Takes''.<ref>{{Cite web |title=Who is Lori Woodley? Everything on Shailene Woodley's Mom Age and Instagram Details |language=en |url=https://www.wiki.ng/en/wiki/who-is-lori-woodley-everything-on-shailene-woodleys-mom-age-and-instagram-details-574996 |website=www.wiki.ng |access-date=23 November 2021 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123000736/https://www.wiki.ng/en/wiki/who-is-lori-woodley-everything-on-shailene-woodleys-mom-age-and-instagram-details-574996 |url-status=dead }}</ref> Woodley het 'n jonger broer, Tanner Stephan, en hulle groei op in Simi-vallei, wat minder as 100&nbsp;km van [[Los Angeles]] af geleë is.<ref>{{Cite web |title=Tanner Woodley - 5 Things You Need to Know About Shailene Woodley's Brother |language=en |url=https://www.someecards.com/entertainment/celebrity-siblings/tanner-woodley-shailene-woodley-brother-sibling-actor-environmentalist/ |first=Nicole |last=Anderson |website=www.someecards.com |date=10 September 2017 }}{{Dooie skakel|date=Maart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die feit dat haar ouers gereeld hulle huis oopgestel het vir slagoffers van huishoudelike geweld, was soms moeilik vir haar. Ten spyte daarvan dat haar ouers geskei is toe sy 'n tienermeisie was, vertel sy in 'n onderhoud dat sy net goeie herinneringe aan haar kindertyd het, want daar was altyd voedsel, ouerliefde en haar ouers het hul bes gedoen om vir haar en haar broer die beste moontlik te gee.<ref>{{cite web |title= The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |url= https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/ |first=Blaire |last=Erskine |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019}}</ref> Op vyftienjarige ouderdom word sy met [[skoliose]] gediagnoseer, 'n toestand waar die ruggraat 'n sywaartse kurwe het, nadat 'n vriendin langs die swembad opgemerk het dat haar ruggraat vreemd lyk. Sy word genoodsaak om 'n plastiese rugstut wat vanaf haar bors tot by haar heupe strek, vir twee jaar, en agtien ure per dag, te dra.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley's Scoliosis Story |language=en |url= https://www.hudsonvalleyscoliosis.com/celebrities-scoliosis/shailene-woodley/ |first= |last= |website= www.hudsonvalleyscoliosis.com |date=}}</ref> === Eerste rolle === Vanaf die ouderdom van vier doen sy modelleerwerk. Toe sy vyf jaar oud is, begin sy klasse in toneelspel neem by Anthony Meindl,<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley |language=en |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/shailene-woodley-29853.php |website=www.thefamouspeople.com}}</ref> nadat 'n vrou haar ma genader het met die voorstel dat die jonge Woodley ingeskryf word vir klasse, omdat sy haar raakgesien het terwyl Woodley en haar ma gewag het dat 'n familielid se oudisie vir 'n handelsflits, afgehandel word. Haar ma het nog geaarsel, maar Woodley was baie opgewonde daaroor.<ref>{{Cite web |title=The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |first=Erskine |last=Blaire |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019 |url=https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/}}</ref> Sy verskyn vir die eerste keer as agtjarige in 'n klein rolletjie in die televisierolprent, ''Replacing Dad'' (1999), waarna talle ander klein televisierolle in onder andere, ''The District'' en ''Crossing Jordan'' volg. Haar talent besorg haar in 2004 die hoofrol in 'n televisierolprent: ''A Place Called Home'', en sy word genomineer vir die ''Jong Kunstenaarstoekenning'' as ''Beste Jong Hoofrolaktrise in 'n Televisierolprent, Mini-reeks of Spesiale Uitsending''. Haar gewildheid as 'n kinderaktrise neem toe wanneer sy die rol van die jong Kaitlin Cooper in die eerste seisoen (2003) van die tiener-dramareeks, ''The O.C.'', vertolk. Sy kry die hoofrol in die televisierolprent, ''Felicity: An American Girl Adventure'' (2005) as Felicity Merriman wat haar nog 'n ''Jong Kunstenaarstoekenning''-nominasie, dié keer vir ''Beste Spel in 'n Televisierolprent, Mini-reeks of Spesiale Uitsending (Komedie of Drama)'' besorg. Sy verskyn in talle gasrolle in ander televisie-reekse, onder andere: ''Everybody Loves Raymond'', ''My Name Is Earl'', ''CSI: NY'', ''Close To Home'' en ''Cold Case''.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley |language=en |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/shailene-woodley-29853.php |website=www.thefamouspeople.com }}</ref> Hierna trek sy aandag met haar hoofrol in die ABC Gesinsreeks: ''The Secret Life Of The American Teenager'' (2008-2013) as Amy Juergens. Ken Tucker van 'n maandelikse Amerikaanse vermaaklikheidstydskrif, Entertainment Weekly, prys haar vertolking van Amy, deur te sê dat: "dit 'n goedbedoelde, brawe maar lamlendige reeks 'n hupstoot gee".<ref>{{cite web |title= The Secret Life of the American Teenager (critic reviews) |language= en |url= https://www.metacritic.com/tv/the-secret-life-of-the-american-teenager/critic-reviews|first= |last= |website= www.metacritic.com |date=}}</ref> ===The Descendants=== Dis egter met haar rolprent-debuut in die 2011-rolprent, ''The Descendants'', teenoor onder andere [[George Clooney]] waar sy naam begin maak het. Sy speel die rol van Alex, die moeilike tienerdogter van Matt King (gespeel deur Clooney) en word vir meer as twintig toekennings, waaronder 'n Golden Globe vir ''Beste aktrise in 'n Ondersteunende Rol'', genomineer, waarvan sy meer as sewe wen.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/name/nm0940362/awards |website=imdb.com}}</ref> Aldus ''New York Times''-resensent, A. O. Scott, lewer sy een van die taaiste, knapste en mees geloofwaardigste jongmens-vertonings in onlangse geskiedenis,<ref>{{Cite web |title=For One Man, Hawaii is a Land of Problems |language=en |url=https://www.nytimes.com/2011/11/16/movies/descendants-with-george-clooney-review.htm |first=A. O. |last=Scott |website=www.nytimes.com |date=15 November 2011}}</ref> terwyl Peter Debruge, van die Variety-tydskrif in [[New York]], sê dat sy haar rol as Alex skerp sowel as met die nodige diepte wat die rol vereis, vertolk.<ref>{{Cite web |title=The Descendants |language=en |url=https://variety.com/2011/film/reviews/the-descendants-1117945946/ |first=Peter |last=Debruge |website=variety.com |date=2 September 2011}} </ref> Bekende plaaslike resensent, [[Leon van Nierop]], skryf dat sy die aandag boei onder leiding van regisseur Alexander Payne en in haar rol teenoor Clooney, ook dat sy 'n sukses is wat wag om te gebeur met haar "unieke, pragtige en rustige gesig en hipnotiese oë wat lyk asof sy alles van jou weet".<ref>{{Cite web |title=Movie Review: The Spectacular Now |language=en |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/147377/young-stars-suggest-bright-hollywood-future/ |first=Leon |last=Van Nierop |website=www.citizen.co.za |date=21 Maart 2014}}</ref> George Clooney was heel verras deur die bedrewendheid waarmee Woodley die duiktoneel, wat wys waartoe sy as aktrise in staat is om haar karakter geloofwaardig en eg te maak, vertolk het. In 'n onderhoud vertel hy dat hoewel hy saam met sommige wonderlike akteurs en aktrises op die stel van ''The Descendants'' gewerk het, Woodley vir hom uitgestaan het as baie professioneel. Tydens die eerste toneel wat hulle saam geskiet het, waar sy karakter aan Woodley se karakter moes vertel dat haar siek ma nie beter gaan word nie, terwyl sy in die swembad was, het sy onder die water ingeduik en begin huil. Clooney vertel dat hy nog nooit so iets beleef het nie en dat hy aan Woodley gesê het dat ongeag hoe die rolprent ontvang gaan word, sy nooit oor haar loopbaan bekommerd hoef te wees nie.<ref>{{Cite web |title=The Truth About Shailene Woodley's Relationship with George Clooney |language=en |url=https://www.thethings.com/the-truth-about-shailene-woodleys-relationship-with-george-clooney/ |first=Dylan |last=Parker |website=www.thethings.com |date=9 Desember 2020 |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129230129/https://www.thethings.com/the-truth-about-shailene-woodleys-relationship-with-george-clooney/ |url-status=dead }}</ref> Volgens Woodley het haar interpretasie van die teks, wat net aangedui het dat sy onder die water moes induik terwyl haar gesig vertrek, natuurlik gekom omdat dit is wat mens in die werklikheid sal doen as mens sulke nuus ontvang.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley on 'The Descendants', Crying Underwater, and George Clooney's Fart Machine |language=en |url=https://www.vulture.com/2011/11/shailene-woodley-on-the-descendants-crying-underwater-and-george-clooneys-fart-machine.html |first=Sarah |last=Wexler |website=www.vulture.com |date=16 November 2011}}</ref> ===The Spectacular Now=== Vir haar hoofrol in haar volgende rolprent: ''The Spectacular Now'' (2013), die rolprent-weergawe van Tim Thorpe se gelyknamige roman, vertolk sy die rol van 'n onskuldige, boekwurm-tiener, Aimee Finecky, wat met die sjarmante en populêre, Sutter Keely (Miles Teller), begin uitgaan en wen sy 'n ''Cannes Trophée Chopard'' en word ook genomineer vir 'n ''Golden Globe Toekenning vir Beste byspeelster in 'n Rolprent''.<ref>{{Cite web |title=Complete Filmography of Shailene Woodley as of 2021 |language=en |website=listchallenges.com |url=https://www.listchallenges.com/complete-filmography-of-shailene-woodley-as-of}}</ref> Haar geloofwaardige en eerlike vertolking van Aimee beïndruk resensente: Die ''Los Angeles Times'' se Betsy Sharkey prys haar en Teller, omdat hulle emosies soos onder andere pyn, vriendskap, onverskilligheid en eerste liefde so opreg en geloofwaardig weergee.<ref>{{Cite web |title=Review: 'The Spectacular Now' is an intoxicating brew of teen angst |language= en |access-date= |first=Betsy |last=Sharkey |website=www.latimes.com |date=1 Augustus 2013 |url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-spectacular-now-review-20130802-story.html}}</ref> Aldus Leon van Nierop, kry Woodley en Teller die geleentheid om uit te blink in dié rolprent.<ref>{{Cite web |title=Movie review: The Spectacular Now |language=en |first=Leon |last= Van Nierop |website=citizen.co.za|url=https://www.citizen.co.za/entertainment/147377/young-stars-suggest-bright-hollywood-future/}}</ref> Toe Woodley voorgestel het dat sy Aimee as 'n sterk, selfstandige jong vrou moet uitbeeld, anders voel sy dat sy nie die regte keuse vir die rol is nie, het die regisseur, James Ponsoldt ingestem. Woodley wou ook so min as moontlik van grimering en haarstilering gebruik maak.<ref>{{Cite web |title=The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |first=Erskine |last=Blaire |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019|url=https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/}}</ref> ===White Bird in a Blizzard=== In die rolprent, 'White Bird in a Blizzard', wat alreeds in 2012 verfilm is, maar eers in Oktober 2014 vrygestel is, speel Woodley 'n tiener, Katrina "Kat" Connors, wie se wêreld in duie stort toe haar ma verdwyn. Hoewel die resensies vir die rolprent meestal negatief is, word sy steeds geloof vir haar vertolking. Volgens Brian Tallerico van die webtuiste, ''Rogerebert.com'', verander sy, soos gewoonlik, die rolprent in 'n werklikheid met haar natuurlike in-die-oomblik persoonlikheid wat die kyker geïnteresseerd hou, hoewel die storielyn verveel.<ref>{{Cite web |title=White Bird in a Blizzard |language=en |url=https://www.rogerebert.com/reviews/white-bird-in-a-blizzard-2014|first=Brian |last=Tallerico |website=www.rogerebert.com |date=24 Oktober 2014}}</ref> ===Divergent-trilogie=== In die wetenskaps-fiksie trilogie: ''Divergent'' (2014), ''Insurgent'' (2015) en ''Allegiant'' (2016), wat gebaseer is op Veronica Roth se boeke met dieselfde titels, speel Woodley die rol van Beatrice "Tris" Prior, 'n jong meisie wie se persoonlikheid "uiteenlopend" toets en in meer as een van die groepe waarin die samelewing verdeel is in 'n toekomstige [[Chicago]] kan pas, en daarom sal haar lewe in gevaar wees as die antagoniste dit sou uitvind omdat sulke mense nie maklik onder verstandelike beheer geplaas kan word nie. In 'n onderhoud vertel die regisseur van ''Divergent'', Neil Burger, dat hy Woodley in ''The Descendants'' gesien het en dadelik aan haar gedink het in die rol van Tris toe hy die draaiboek begin lees het en sy was dan ook die enigste aktrise wat 'n oudisie vir die rol van Tris afgelê het.<ref>{{Cite web |title=Divergent Spain -Director Neil Burger Interwiew |website=youtube.com |url=https://m.youtube.com/watch?v=Su2nnqSxLx8}}</ref> Sy was egter bang vir die roem en gebrek aan privaatheid wat noodwendig sou volg op so 'n groot projek, die grootste wat sy nog aangepak het. Jennifer Lawrence (wat deel was van soortgelyke projekte) het haar egter aangeraai om die rol te aanvaar as die karakter haar interesseer. In 'n onderhoud vertel Woodley dat dit die verhouding tussen die karakters, Tris en Four ([[Theo James]]), was wat haar in die eerste plek aangetrek het: "Een van die hoofaspekte wat my aangetrek het na ''Divergent'' was hulle verhouding. Dis nie een van daardie dramatiese tienerverhoudings waar dit liefde met die eerste oogopslag is nie. . . dit voel vir my baie eg en baie persoonlik en realisties soos baie verhoudings is."<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley was Drawn to 'Divergent' because of 1 Relationship |language=en |url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-drawn-divergent-1-relationship.html/ |first=Abeni |last=Tinubu |website=www.cheatsheet.com |date=25 Junie 2021}}</ref> Sy het dit aan die begin moeilik gevind om die gevegstoneel in ''Divergent'' teenoor [[Miles Teller]] te speel, omdat hulle goeie vriende is, maar soos die verfilming gevorder het, het dit makliker geraak om aggressief op te tree. Sy het etlike dae lank wapenopleiding by 'n sekuriteitsgroep ontvang vir haar rol en ook vir 'n paar weke fisiese opleiding saam met die res van die rolverdeling.<ref>{{Cite web |title=Divergent Imdb |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt1840309/trivia/?ref_=tt_trv_trv |website=imdb.com}}</ref> Sy het ook meeste van haar eie waagtoertjies gedoen, en is só een keer per ongeluk deur 'n trein op die stel van ''Divergent'' voortgesleep nadat sy geval het.<ref>{{Cite web |title='Divergent's' Shailene Woodley and Theo James on Ferris-wheel Stunt and 'Hunger Games' Comparisons |language=en |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2013/07/shailene-woodley-theo-james-interview |first=Julie |last=Miller |website=www.vanityfair.com |date=19 Julie 2013}}</ref> Waar Tris egter van 'n meer as 20m-hoë gebou moes afspring in dieselfde rolprent het Woodley nie kans gesien nie en 'n dubbelganger, Alicia Vela-Bailey, is gebruik. Laasgenoemde vertel dat dit 'n plesier was om saam met Woodley te werk en dat sy dierbaar en wonderlik is.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley's Stunt Double on Jumping off Buildings, Being Set on Fire, and Why You Should Take a Dance Class |language=en |url=https://www.teenvogue.com/story/shailene-woodley-divergent-stunt-double-tips |first=Phillip |last=Picardi |website=www.teenvogue.com |date=21 Maart 2014 }}</ref> Die eerste twee rolprente is redelik goed ontvang, en was beide 'n finansiële sukses maar na die derde rolprent se swak vertoning is die maak van die vierde rolprent opgeskort en daar is oorweeg om dit in 'n televisiereeks te verander, maar Woodley was nie daarin geïnteresseerd nie, hoewel sy geneë is om 'n verdere rolprent te doen aangesien sy geteken het om die volle verhaal van Tris te vertolk. Nadat van die ander rolverdeling ook geweier het om deel te wees van 'n televisiereeks, is die idee laat vaar.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley on 'Divergent' Finale 'Ascendant': We're in "Limbo" |language=en |url=https://www.eonline.com/news/793773/shailene-woodley-on-divergent-finale-we-re-in-limbo |first=Zach |last=Johnson |website=www.eonline.com}}</ref> [[Leon van Nierop]] loof ''Divergent'' as mensliker, meer gekarakteriseerd en makliker om te verstaan as ''The Hunger Games''.<ref>{{Cite web |title=Movie review: Divergent |language=en |first=Leon |last=Van Nierop |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/154359/looking-for-trouble/ |website=www.citizen.co.za}}</ref> Die vervaardiger, Sallas de Jager, voel dat ''Allegiant'' met die "stralende" Woodley en "hartebreker" Theo James baie suksesvoller as die gelyknamige roman van Roth is.<ref>{{Cite web |title=Van Boek tot Silwerdoek |language=af |url=https://www.rooirose.co.za/van-boek-tot-silwerdoek |website=www.rooirose.co.za |date=10 Augustus 2015}}</ref> Sam Allard van ''Orlando Weekly'' prys Woodley se vertolking in ''Divergent'' deur te sê dat sy 'n rolprent wat 'n volslae mislukking kon gewees het, red en ophef.<ref>{{Cite web |title=Film version of 'Divergent' is a Worthy Effort |language=en |url=http://m.orlandoweekly.com/film/film-version-of-divergent-is-a-worthy-effort-1.1656806 |first=Sam |last=Allard |website=web.archive.com |date=25 Maart 2014 |access-date= 5 Desember 2021 |archive-date=14 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514162128/http://m.orlandoweekly.com/film/film-version-of-divergent-is-a-worthy-effort-1.1656806 |url-status=bot: unknown }}</ref> Susan Wloszczyna van die webwerf ''RogerEbert.com'' skryf dat sy dit byna alleen regkry om hierdie rolprente daarvan te weerhou om ook deel te wees van die opgewonde nagmerrie-rolprente. Baie resensente loof onder andere Woodley en James se vertolkings in ''Insurgent'' en Daniel M. Kimmel skryf vir ''New England Movies Weekly'' dat Woodley soos gewoonlik 'n bestendige vertolking lewer en steeds iemand bly om dop te hou.<ref>{{Cite web |title=Review - Insurgent |language=en |website= |url=https://northshoremovies.wpcomstaging.com/2015/03/19/review-insurgent/ |first=Daniel M. |last=Kimmel |date=19 Maart 2015}}</ref> Sy is vir 'n paar toekennings benoem en het vir die eerste twee rolprente elk drie toekennings<ref>{{Cite web |title=Divergent (2014) Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt1840309/awards/?ref_=tt_awd |website=imdb.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Divergent Series: Insurgent (2016) |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt2908446/awards/?ref_=tt_awd |website=imdb.com}}</ref> en vir ''Allegiant'' een gewen,<ref>{{Cite web |title=Allegiant (2016) Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt3410834/awards |website=imdb.com}}</ref> waarvan sy sommige met mede-akteur, Theo James, deel. In 'n latere onderhoud onthul sy dat siek was terwyl sy besig was met die trilogie, dat sy gesukkel het met 'n moeilike en vreesaanjaende fisiese toestand en daarom baie geleenthede van die hand gewys het.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley says she 'let go' of her Career after 'Divergent' due to 'Very Scary' Situation |language=en |url=https://www.yahoo.com/entertainment/shailene-woodley-says-she-let-153752711.html |first=Ryan |last=Lattanzio |website=www.yahoo.com |date=11 April 2020}}</ref> ===The Fault in Our Stars=== Sy ontvang wye erkenning en meer as vyf toekennings vir haar hoofrol as 'n tiener-kankerpasiënt, Hazel Grace Lancaster, in die romantiese drama, ''The Fault in Our Stars'' (2014), wat op John Green se 2012-roman gebaseer is. Sy speel teenoor [[Ansel Elgort]] wat in ''Divergent'' haar broer gespeel het. Vir haar rol van Hazel Grace het Woodley haar lang hare kort geknip en moes sy die spiere wat sy tydens ''Divergent'' gebou het, weer verloor. Die regisseur, Josh Boone, sê dat daar omtrent 150 aktrises vir die oudisie was, waarvan hy omtrent 50 gesien het. Aanvanklik het Boone nie gedink dat Woodley die regte persoon vir die rol was nie omdat sy lank, sterk, atleties en fiks is. Hy het saam met haar middagete in Chicago gaan nuttig, maar hoewel hy baie van haar gehou het, was hy steeds nie tevrede nie. Die volgende môre egter met haar oudisie het hy binne die eerste vyftien sekondes van haar oudisie geweet dat sy Hazel Grace gaan wees. Sy het haar manuskrip regop gehou en net haar oë het bo-oor gekyk. Sy was nie haarself nie, maar Hazel Grace toe sy binne gegaan het.<ref>{{Cite web |title=The Fault in Our Stars Director Josh Boone on Being Earnest 'The Stand' and the many tears of Shailene Woodley |language=en |url=https://www.vulture.com/2014/06/josh-boone-interview-fault-in-our-stars-shailene-woodley-the-stand.html |first =Gilbert |last=Cruz |website=www.vulture.com |date= 5 Junie 2014}}</ref> ===Snowden=== In die 2016-rolprent, Snowden, wat handel oor die ware verhaal van Edward Snowden, speel sy die rol van Lindsay Mills, teenoor [[Joseph Gordon-Levitt]] wat Edward Snowden speel. Dit ontvang gemengde resensies, en volgens Brian Tallerico van die webwerf, RogerEbert.com, was daar nie die regte vonk tussen Woodley en Gordon-Levitt nie, hoewel beide hulle beste gelewer het met die tonele.<ref>{{cite web |title= Snowden (reviews) |language= en |url= https://www.rogerebert.com/reviews/snowden-2016 |first= Brian |last= Tallerico |website= www.rogerebert.com |date= 16 September 2016}} </ref> ===Endings, Beginnings=== In ''Endings, Beginnings'' (2019) is Woodley se karakter, Daphne, vasgevang tussen twee verhoudings. Dié rolprent verskil grootliks van die meeste rolprente waarin Woodley verskyn het. Wat die rolprent nog meer uniek maak, is dat dit nie 'n tradisionele teks gehad het nie. In plaas daarvan het die skrywer en regiseur, Drake Doremus, kortliks die hoofpunte van die storielyn gegee en die spelers toegelaat om self die teks te improviseer, 'n ervaring wat Woodley aangegryp het. Hoewel die rolprent net gemiddelde resensies ontvang,<ref>{{cite web |title= Endings, Beginnings review —seriously middling |language= en |url= https://www.theguardian.com/film/2020/aug/06/endings-beginnings-review-shailene-woodley-jamie-dorna|first= Peter |last= Bradshaw |website= amp.theguardian.com |date= 6 Augustus 2020}}</ref> dweep baie resensente haar spel in dié rolprent.<ref>{{Cite web |title= Shailene Woodley 'Needed Therapy' after Finishing 1 of Her Movies |language= en |url= https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-needed-therapy-finishing-1-movies.html/ |first= Abeni |last= Tinubu |website= cheatsheet.com |date= 8 Junie 2021 |access-date= 1 Maart 2022 |archive-date= 1 Maart 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220301132941/https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-needed-therapy-finishing-1-movies.html/ |url-status= dead }}</ref> ===Adrift=== Die 2018-rolprent, ''Adrift'', is gebaseer op die lewensverhaal van Tami Oldham en haar verloofde, Richard Sharp. Woodley, wat die rol van Oldham vertolk en ook 'n vervaardiger van die rolprent is, en [[Sam Claflin]], wat die rol van Sharp vertolk (wat eers deur Miles Teller gespeel sou word, maar wat hy van die hand moes wys weens sy skedule wat sou bots) <ref>{{cite web |title= Sam Claflin to Star Opposite Shailene Woodley in Survival Drama' Adrift ' (EXCLUSIVE) |language = en |url= https://variety.com/2017/film/news/sam-claflin-shailene-woodley-adrift-1202442377/ |first=Justin |last= Kroll |website= variety.com |date= 23 Mei 2017}} </ref> gaan in die jaar 1983 op 'n avontuurlike tog met 'n seilboot op die Stille Oseaan, maar vaar ontwetend in een van die mees noodlottigste orkane in opgetekende geskiedenis vas, waartydens Sharp oorboord gespoel word en waarna Oldham vir een-en-veertig dae op die seilboot moet oorleef. Woodley loop byna die rol mis toe die manuskrip sonder haar medewete per e-pos aan haar gestuur word die dag met haar arrestasie op 10 Oktober 2016 <ref>{{cite web |title= The Divergent actress live-streamed the entire incident on her Facebook-page|language = en |url= https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/33308/1/shailene-woodley-arrested-at-dakota-pipeline-protest |first= Dominique |last= Sisley |website= www.dazeddigital.com|date= 11 Oktober 2016}} </ref> weens haar deelname as aktivis in 'n vreedsame protes teen die Dakota toegangs-oliepyplyn. 'n Maand later vra haar agente aan haar of sy die broers, Aaron en Jordan Kandell ken en dat hulle verneem of sy al die teks gelees het wat hulle geskryf het, wanneer sy besef haar Hawaii-vriende se teks moes verlore geraak het. ''The Telegraph'' berig dat sy dié manuskripte kies wat haar prikkel en uitdaag. In die onderhoud vertel sy dat dié wat haar skoenlappers op die maag gee, haar aantrek, en 'Adrift' was een van húlle. <ref>{{cite web |title= Why we need a star like Shailene Woodley right now |language = en |url= https://www.telegraph.co.uk/films/adrift/who-is-shailene-woodley/ |first= Karen |last= Krizanovich |website= www.telegraph.co.uk |date= 8 Junie 2018}} </ref> Vir haar rol van Tami Oldham, wat die ruwe omstandighede van die Stille Oseaan moet verduur, het Woodley saam met 'n Fidjiaanse persoonlike afrigter geoefen om fisies, emosioneel en geestelik voor te berei, aangesien sy haar eie waagtoertjies gedoen het.<ref>{{cite web |title= Survival movie Adrift filmed on location in Fiji |language = en |url= https://www.kftv.com/news/2018/05/29/survival-movie-adrift-filmed-in-fiji |first= Melanie |last= Goodfellow |website= www-kftv-com.cdn.ampproject.org|date= 29 Mei 2018}} </ref> "Ek het baie geswem. Ek het ten minste 'n uur elke dag geswem om die skouersterkte te bou wat nodig was vir die karakter, want seilers moet regtig sterk wees. Om te seil lyk baie romanties en dit lyk so maklik omdat goeie seilers dit maklik laat lyk, maar dis eintlik baie moeilik en vereis baie krag in jou bolyf wat ek nie gehad het nie", vertel sy in bogenoemde onderhoud. Alhoewel sy nie normaalweg gewigsbewus is nie, moes sy ook 'n streng dieet volg om die meisie voor te stel wat vir meer as 'n maand op see moes oorleef. Tydens die laaste twee weke van verfilming kon sy net 350 kalorieë per dag inneem: 'n blik salm, twee eiergele en 'n bietjie gestoomde groente. Verder het sy vir 'n maand lank geen aandete gehad nie, 'n ervaring wat Woodley nie graag wil oorhê nie. Sy het saans voor slapenstyd 'n glas wyn gedrink om haar honger te stil.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Reveals Drastic 350 Calorie Diet To Drop Lbs To Play Starving Sailor |language= en |url= https://hollywoodlife.com/2018/06/28/shailene-woodley-adrift-diet-weight-loss-starving-sailor-miserable-interview/ |first= Jenna |last= Lemoncelli |website= hollywoodlife.com |date= 28 Junie 2018}}</ref> In die toneel waar sy en Claflin, in sy rol van die gewonde verloofde, smaaklik grondbootjiebotter eet, was hulle genot eg. <ref>{{cite web |title= Shailene Woodley goes 'Adrift' and talks seasickness, peanut butter and naked meditation |language = en |url= https://www.usatoday.com/story/life/movies/2018/05/29/shailene-woodley-experienced-seasickness-starvation-adrift/647131002/ |first= Bryan |last= Alexander |website= amp.usatoday. com|date= 1 Junie 2018}} </ref> Die filmspan het vir vyf weke vanaf Julie 2017 elke dag twee uur ver op die see naby [[Fidji]] uitgevaar vir verfilming <ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Said There Was Lots Of Puking While Filming ADRIFT |language = en |url= https://geektyrant.com/news/shailene-woodley-said-there-was-lots-of-puking-while-filming-adrift |first= Mick |last= Joest|website= geektyrant.com |date=}} </ref> en die span moes met onder andere seesiekte, geen selfoonseine en verfilming wat grootliks deur die weer bepaal is, saamleef. Woodley beskou egter die ongemak op see as slegs 'n klein prys om te betaal vir die ervaring. Regiseur, Baltasar Kormákur, het selfs die twee spelers se naar gesigsuitdrukkings verfilm om as die twee se bekommernis oor die naderende orkaan te dien. <ref>{{cite web |title= Shailene Woodley goes 'Adrift' and talks seasickness, peanut butter and naked meditation |language = en |url= https://www.usatoday.com/story/life/movies/2018/05/29/shailene-woodley-experienced-seasickness-starvation-adrift/647131002/ |first= Bryan |last= Alexander |website= amp.usatoday. com|date= 1 Junie 2018}} </ref>. Die rolprent is goed ontvang. Owen Gleiberman van ''Variety''-tydskrif skryf dat die erns in haar karakteruitbeelding wat die kyker toelaat om die dinge aan te voel wat sy uitbeeld, 'n talent sowel as 'n instink is wat net 'n ware toneelspeler, soos Woodley, het. In ''Adrift'' weet sy hoe om 'n gewone vrou met 'n wilde hart te speel en hou haar spel die kyker gevange. Sy dompel haarself in die oseaan, liefde en toneelspel. "Selfs verlore op see laat sy ons voel asof ons gevind is." <ref>{{cite web |title= Film Review: 'Adrift' |language = en |url= https://variety.com/2018/film/reviews/adrift-review-shailene-woodley-sam-claflin-1202824870/ |first= Owen |last= Gleiberman |website= variety.com |date= 31 Mei 2018}} </ref> Volgens ''Rotten Tomatoes'' se algemene kritiese mening seil ''Adrift'' rimpelloos tussen 'n liefdesverhaal en 'n oorlewingsdrama, grootliks te danke aan Woodley se boeiende sentrale spel. <ref>{{cite web |title= Adrift (2018) |language = en |url= https://www.rottentomatoes.com/m/adrift_2018 |first= |last= |website= www.rottentomatoes.com |date=}} </ref> Karen Krizanovich van ''The Telegraph'' skryf dat Woodley die ster is wat nou nodig is, want sy balanseer bekendheid met eensaamheid en sosiale aksie met gesonde verstand, wat haar perfek maak vir die hoofrol van die taai, vindingryke Tami Oldham in die hartverskeurende ware verhaal van ''Adrift''. <ref>{{cite web |title= Why we need a star like Shailene Woodley right now |language = en |url= https://www.telegraph.co.uk/films/adrift/who-is-shailene-woodley/ |first= Karen |last= Krizanovich |website= www.telegraph.co.uk |date= 8 Junie 2018}} </ref> By die 21ste Jaarlikse SCAD Savannah Rolprent Fees ontvang sy die Kollig-Toekenning <ref>{{cite web |title= SCAD Announces Honorees for 21st Annual SCAD Savannah Film Festival |language = en |url= https://filmfest.scad.edu/press/2018/scad-announces-honorees-21st-annual-scad-savannah-film-festival |first= |last= |website= filmfest.scad.edu |date= 28 September 2018}}</ref>asook die Opkomende Ster-Toekenning by die Deauville Amerikaanse Rolprent Fees. <ref>{{cite web |title= France's Deauville Film Festival to Honor Morgan Freeman, Sarah Jessica Parker|language= en |url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/morgan-freeman-sarah-jessica-parker-honored-by-deauville-film-festival-1136930/ |first= Rhonda |last= Richford |website= www.hollywoodreporter.com |date= 23 Augustus 2018 }} </ref> ===The Mauritanian=== In die 2021 regsdrama-rolprent, 'The Mauritanian', wat in Desember 2019 onder andere in [[Kaapstad]] <ref>{{cite web |title= The Mauritanian - The remarkable true story of an extraordinary man whose humanity triumphed, leaving those around him profoundly changed |language= en |url=https://writingstudio.co.za/the-mauritanian-the-remarkable-true-story-of-an-extraordinary-man-whose-humanity-triumphed-leaving-those-around-him-profoundly-changed/ |first= Daniel |last= Dercksen |website= writingstudio.co.za |date= 16 Maart 2021}} </ref> geskiet is, en gegrond is op die ware verhaal van Mohamedou Ould Slahi, 'n Mauritaanse man wat vir veertien jaar lank sonder 'n aanklag in 'n aanhoudingskamp in [[Amerika]] aangehou is, speel Woodley die rol van 'n regsgeleerde, Teri Duncan. Sy gaan saam met haar vennoot, Nancy Hollander ([[Jodie Foster]]) om dié te help om Mohamedou se saak te ondersoek. Die rolprent ontvang meestal goeie resensies.<ref>{{cite web |title= The Mauritanian (resensie) |language= en |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_mauritanian |first= |last= |website= www.rottentomatoes.com |date= }} </ref> ===The Fallout=== In Augustus 2020 voeg Woodley haar by die rolverdeling van die rolprent, ‘’The Fallout ‘’, waar sy ‘n klein rolletjie as die hoofkarakter (gespeel deur Jenna Ortega) se terapeut vertolk. Haar mede-aktrise van ‘’Secret Life of an American Teenager‘’, Megan Park, is die draaiboekskryfster sowel as die regisseur. Nadat Park die draaiboek aan haar gestuur het vir terugvoer, het Woodley so baie van dit gehou dat sy dadelik die rol van die terapeut wou gehad het.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Basically Cast Herself in The Fallout |language=en |url= https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-basically-cast-herself-the-fallout.html/ |first= Abeni |last= Tinubu |website=www.cheatsheet.com |date= 31 Januarie 2022}}</ref> Park vertel dat Woodley byna elke dag van verfilming met haar in aanraking was om uit te vind hoe dit vorder. Die dag voor die verfilming van haar en Ortega se eerste toneel het sy aan Park gevra of sy ‘n teksboodskap aan Ortega kan stuur en haarself voorstel. Park vertel verder dat Woodley blomme stel toe geneem het en baie ondersteunend was tydens die hele projek. Ortega beskryf haar as uiters talentvol en “’n skat, goedhartig en ‘n ongelooflike vennoot tydens tonele.”<ref>{{cite web |title=Megan Park on Reuniting With Secret Life Co-Star Shailene Woodley on New Movie 'The Fallout' (Exclusive) |language=en |url= https://www.wusa9.com/article/entertainment/entertainment-tonight/megan-park-on-reuniting-with-secret-life-co-star-shailene-woodley-on-new-movie-the-fallout-exclusive/603-de6126aa-df9b-4de7-9ec2-90cbdfcb4bdb |first= Jennifer |last= Drysdale |website= www.wusa9.com |date= 23 Maart 2021 }}</ref> ===Toekomstige rolle=== Woodley sal na verwagting in die volgende rolprente verskyn wat nog nie uitgereik is nie: In die beplande rolprent, '''After Exile''' wat sal handel oor ‘n man, Mike Delaney, se vrylating uit die gevangenis nadat hy ‘n onskuldige man gedood het ná ‘n gewelddadige roof, sal sy na verwagting die rol van Dana vertolk, wat saam met Delaney opgegroei het. Na sy vrylating probeer hul om die band wat tussen hulle was, te herstel.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Joins Robert De Niro & Shia LaBeouf in ‘After Exile’ |language=en |url= https://deadline.com/2019/08/shailene-woodley-robert-de-niro-shia-labeouf-after-exile-film-drama-1202705140/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 27 Augustus 2019}}</ref> In '''Panopticon''' wat na verwagting ‘n spanningsvolle riller sal wees, kry sy in die rol van ‘n ambisieuse Wall Street-handelaar, Chase, ‘n uitstekende beleggingsgeleentheid. In die proses ontdek sy egter ‘n groot organisasie met potensiële verwoestende gevolge. Terwyl sy in ‘n tweestryd verkeer oor wat haar te doen staan, span sy kragte saam met ‘n wag om deel te word van die skelm onderwêreld en om só agter die kap van die byl te kom.<ref>{{cite web |title= AGC Studios Firms 'Panopticon'; Shailene Woodley, Anthony Mackie, Jacob Latimore Star in Andres Baiz-directed thriller |language=en |url= https://deadline.com/2021/02/shailene-woodley-anthony-mackie-jacob-latimore-panopticon-agc-studios-andres-baiz-directed-thriller-berlin-market-1234701098/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 25 Februarie 2021}}</ref> In '''Girl Named Sue''' sal sy die hoofrol in dié drama-riller vertolk wat handel oor die ware verhaal van die Kaliforniese verdowingsmiddelspeurder, Sue Webber-Brown; haar stryd om die kinderslagoffers van die onwettige handel in verdowingsmiddels te help. Dit sal Webber-Brown se werk gedurende die 1990’s uitbeeld en in besonder hoe sy duisende kinderlewens gered het deur riglyne wat sy daargestel het.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley To Star In Fernando Coimbra-Directed ‘Girl Named Sue’ |language=en |url= https://deadline.com/2019/11/shailene-woodley-girl-named-sue-fernando-coimbra-director-1202786346/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 14 November 2019}}</ref> Sy sal in die verwagte rolprent, '''Robots''', speel wat handel oor twee onwelvoeglike karakters wat menslikheid leer wanneer hul noodgedwonge saam moet werk om hul robot-dubbelgangers te agtervolg.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley to Star with Jack Whitehall in Comedy 'Robots' — Cannes Market |language=en |url= https://deadline.com/2021/06/shailene-woodley-jack-whitehall-comedy-robots-1234778560/ |first= Tom |last= Grater |website=www.deadline.com |date= 21 Junie 2021}}</ref> Sy sal na verwagting saam met Miles Teller in die toekomstige rolprent, '''The Fence''', verskyn wat sal handel oor twee pasgetroudes wat standpunt inneem teen hul uiters konserwatiewe buurman wat volhou om ‘n groot muur ten einde sy huis teen moontlike terroriste te beskerm.<ref>{{cite web |title= Upcoming Shailene Woodley Movies: What's ahead for the Big Little Lies star |language=en |url= https://www.cinemablend.com/news/2569990/upcoming-shailene-woodley-movies-whats-ahead-for-the-big-little-lies-star |first= Will |last= Ashton |website=www.cinemablend.com |date= 12 Julie 2021}}</ref> == Filmografie == [[Lêer:Shailene Woodley March 18, 2014 (cropped).jpg|duimnael|Shailene Woodley, by die filmpremiere van "Divergent" in Kalifornië in Maart 2014]] === Rolprente === * 2011: ''The Descendants'' * 2013: ''The Spectacular Now'' * 2014: ''The Fault in Our Stars'' * 2014: ''Divergent'' * 2014: ''White Bird in a Blizzard'' * 2015: ''Insurgent'' * 2016: ''Allegiant'' * 2016: ''Snowden'' * 2018: ''Adrift'' * 2019: ''Endings, Beginnings'' * 2019: ''Arkie'' * 2021: ''The Mauritanian'' * 2021: ''The Fallout'' * 2023: ''To Catch a Killer * ''No Baggage'' === Televisiereekse === * 2008: ''The Secret Life of the American Teenager'' * 2012: ''Unscripted'' * 2014: ''Totally Clevver'' * 2017: ''Big Little Lies'' === Televisierolprente === * 2004: ''A Place Called Home'' * 2005: ''An American Girl Adventure'' === Video's === * 2011: ''Best Coast: Our Deal'' * 2014: ''Divergent: Beyond the Initiation'' * 2014: ''Divergent: Faction Fashions'' * 2014: ''Divergent: Meet Four'' * 2014: ''The Behind the Scenes of 'Divergent''' * 2014: ''Divergent: Choice'' * 2015: ''From Divergent to Insurgent'' * 2015: ''Insurgent: Anatomy of a Scene: The Train Fight'' * 2015: ''Insurgent Unlocked: The Ultimate Behind the Scenes Access'' * 2016: ''Allegiant: Book to Film'' * 2016: ''Finding the Future: Effects and Technology of 'Allegiant''' * 2016: ''Allegiant: Characters in Conflict'' * 2016: ''The Next Chapter: Cast and Characters of 'Allegiant''' * 2016: ''Snowden Live'' * 2017: ''Taboo Feat. Shailene Woodley: Stand Up/Stand N Rock'' * 2018: ''The Making of 'Adrift''' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0940362|Shailene Woodley}} * {{Twitter|shailenewoodley|Shailene Woodley}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Woodley, Shailene}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] qc1c0orjjg9imzei6hwtdqhulhqi1qm 0 237121 2908767 2901407 2026-06-02T08:56:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908767 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Vistaderagusa1667.jpg|duimnael|Voorstelling van Ragusa omstreeks die middel van die 17de eeu.]] Die '''taalstryd van Ragusa''' het hom uitgewoed onder die onderskeie tale van weleer wat in die Republiek Ragusa gepraat is, veral wat spreektaal betref. Hierdie taalturksvy het veral vanaf die middel van die 19de tot in die middel van die 20ste eeu groot belangstelling gewek, toe die "Kroatiese Herlewing (Risorgimento)" (''hrvatski narodni preporod'') toenemend druk begin uitoefen het vir taalregte en identiteit - in stryd met die Italiaanse "Irredentismo" (wat Italiaans op al die Italiaanssprekende gebiede ten sterkste wou uitbrei). Daar was 'n oor en weer getwis wie nou eintlik die nasionale karakter van die Republiek Ragusa behoort te weerspieël: moet dit eksklusief Slawies (Kroaties) wees, of eksklusief Italiaans? Van die eerste navorsing was betreklik eensydig geskryf, met bronne wat opsetlik weggelaat of verdraai is indien dit nie die eie ideologie sou pas nie. Van weerskante was die uitsluitlike doel voor oë om enige spoor van hetsy die Romaanse (Latyn, Italiaans, Regusa-dialek), hetsy die Slawiese tale uit te vee. Die afgelope dekades het die vraag weereens opgeduik op die wetenskaplike en kultuurgebied, maar hierdie keer word die polemiek terugskouend op 'n neutrale en wetenskaplike manier in 'n aangename atmosfeer aangepak. Die Kroatiese taalkundiges benadruk - met betrekking tot Ragusa - die uitruilbaarheid van die uitdrukkings "Slawiese taal" en "Kroatiese taal". Uit die bronne blyk daar 'n duidelike taalverskuiwing op straat wat in Ragusa oor die jare heen plaasvind: nog in die vyftiende eeu is dit niks snaaks om die Latynse of oorheersende Neoromaanse taal die botoon te laat voer nie, maar omstreeks 1500 is bordjies verhang toe die Slawiese tongval die Romaanse tale op straat heeltemal begin verdring, en uiteindelik die "natuurlike taal" van die plek inneem. Eers Latyn en toe later Italiaans kon hom egter vir eeue lank nog handhaaf, omdat hulle albei die tale was wat die hoëfunksies beklee, naamlik: die sosiale opgang, kultuur, wetenskap, handel en mag. Juis daarom is Italiaans (en Latyn) meer onder die mans van die heersende klasse gebesig as onder die vroue en die gewone volk. 'n Mens kan die oorheersende skryftaal van die inwoners van Ragusa soos volg kategoriseer: * Amptelike openbare regstaal: Latyn (en Italiaans) * Diplomatieke korrespondensie: Latyn (en Italiaans) * Wetenskaplike/filosofiese werke: Latyn (en Italiaans) * Digkuns en letterkundige werke: Slawies (asook Latyn en Italiaans) * Persoonlike briefwisseling: Italiaans (asook Slawies en Latyn) Hierdie indeling kan toegeskryf word aan die geografiese ligging van Ragusa, asook die taalgebruiklikheid van die onderskeie genres wat oor die Republiek versprei het: Latyn was eeuelank die kultuurtaal van Europa, en so is Italiaans ook as "klassieke taal" geag. Bowendien was die taalkeuse, hetsy Latyn, hetsy Italiaans, hetsy Slawies, heel logies gegrond op die "eindbestemming van die produk".<ref>Queste le conclusioni di Ivano Cavallini, ''Le Muse in Illiria: l'Accademia dei Concordi a Ragusa (Dubrovnik) e i "Ragionamenti sulla musica" di Nicolò Vito di Gozze e Michele Monaldi'', in ''Homo Adriaticus. Identità culturale e autocoscienza attraverso i secoli'', Edizioni Diabasis, Reggio Emilia 1998, p. 190.</ref> == Algemene oorsig == [[Beeld:Rector's palace.jpg|duimnael|Die Paleis van die Rektor van die Republiek Ragusa. Links staan die Palazzo Sponza, die ou munthuis van die Republiek Ragusa, waar die historiese stadsargief vandag gesetel is.]] Reeds sedert die Romeinse heerskappy kan die [[Adriatiese See]] allerweë as die naelstring beskou word wat kommunikasie, invloed en bowenal ''eenheid'' (eerder as verdeeldheid) bewerkstellig het: vanuit die Italiaanse skiereiland stroom veral die kultuurgoed en handel oorheersend vir eeue lank volgehoue na die afsetgebied ooswaarts, terwyl die politieke eenheid vergeleke hiermee maar 'n katspoegie bly.<ref>Sien meer hieroor Fernand Braudel, ''Civiltà e imperi del Mediterraneo nell'età di Filippo II'', Einaudi, Torino 1953, 2 voll., qui citato nell'edizione inglese del 1995, p. 131.</ref> Verskeie oertekste verraai die aanwesigheid van neoromaanse taalgemeenskappe aan die kusgebied van die streek sedert die ondergang van die Wes-Romeinse Ryk, selfs nadat die gebied grotendeels sedert die 6de-7de en 8ste eeu n.C. deur die Slawiese tongval ingesypel en verdring is.<ref>Sien hiervoor 'n oorsig in Giuseppe Praga, ''Storia di Dalmazia'', Padova, Cedam 1954</ref> Italiaans bly nietemin die hoëfunksietaal van Ragusa, soos die meeste dokumente in die historiese argief van hawestad dadelik laat blyk;<ref name="Fernand Braudel p. 132">Fernand Braudel, ''op. cit.'', p. 132.</ref> buiten tradisie wat nie die bande met die Romaanse wêreld wou verbreek nie,<ref>Ragusa - secondo la ricostruzione tramandataci da Costantino Porfirogenito - sarebbe stata eretta dai profughi latini della città di Πίταυρα (Epidauro), conquistata dagli slavi. Si veda in merito Robin Harris, ''Storia e vita di Ragusa - Dubrovnik, la piccola Repubblica adriatica'', Santi Quaranta, Treviso 2008, pp. 19 ss.</ref> moet die gerief daaraan toe te skrywe ook nie oor die hoof gesien word nie: Italiaans was immers die handelstaal van die hele Middellandse Seegebied. Hierdie skakel dien met verloop van tyd selfs as ereteken en statussimbool: nie alleen is die onderwysvoertale van die heersersklasse van Dalmasië en Ragusa in Latyn en Italiaans nie, maar boonop bied hierdie twee tale van geleerdheid toegang tot die Italiaanse skiereiland, met name die gesogte [[Universiteit van Padua]].<ref name="Fernand Braudel p. 132"/> Terwyl die amptenary daagliks hul papier- en sleurwerk in Italiaans en Latyn voltooi,<ref name="Fernand Braudel p. 132"/> het die adelfamilies hul geen moeite getroos om die stamregisters voos te sif om hul fantasieryke afstamming van die Oud-Romeinse ''gens'' van weleer na te spoor en hopelik te bewaarheid nie - al was die kanse ook hoe gering. Ragusa was ook, saam met die meeste ander stede aan die Dalmatiese kus, die bloeipunt van die kunste met 'n alte swaar Italiaanse afdruk. Tientalle beroemde Italiaanse beeldhouers, skilders en boukunstenaars is opgeroep om hul werke te leen en handjie by te sit aan die oostelike Adriatiese See. Op sy beurt reis die Dalmatiese kunstenaars weer na die Italiaanse skiereiland om hul vaardighede daar op te knap.<ref>Luigi Gigi Tomaz, ''Architettura adriatica tra le due sponde'', 2 voll., ANVGD, Conselve (PD) 2006; Giuseppe Maria Pilo, ''"Per trecentosettantasette anni". La gloria di Venezia nelle testimonianze artistiche della Dalmazia'', Edizioni della Laguna, Monfalcone 2000.</ref> == Die gesproke taal == [[Beeld:William of tyre.jpg|duimnael|[[Willem van Tyrus]] skryf sy ''Cronica''.<ref>Volgens 'n Franse vertaling uit die [[13de eeu]], [[Bibliothèque nationale de France]], [[Parys]]</ref>]] === Die eerste getuienisse === Dit is ontsettend moeilik om voor die 13de eeu ondubbelsinnige bewyse op te spoor rakende die taalgebruik in Ragusa. Soms word die Romeinse benaming ''Romani'' (in Grieks 'Ρωμᾶνοι) in die bronne gebruik om party gemeenskappe langs die Dalmatiese kus doelbewus van ander in die gebied te onderskei. So is daar die ''Romei'' (' Ρωμαῖοι) - as 't ware die Bisantynse Grieke ('Oos-Romeine') - en die Slawe wat in die gebied tussen die 6de en 8ste eeu aangekom het.<ref>Konstantin Jireček, ''L'eredità di Roma nelle città della Dalmazia durante il medioevo'', 3 voll., AMSD, Roma 1984-1986, Vol. I, p. 67.</ref> In ''De Administrando Imperio'' (geskryf tussen 948 en 952) omkring Konstantyn Porphyrogennetos die stede in die grondgebied wat deur die Romani bewoon word: Ragusa, Spalato, Traù, Zara, Arbe, Veglia en Ossero, waarby ook Cattaro toegevoeg word, soos twee eeue later eksplisiet gestel deur die Arabiese aardrykskundige Idrisi.<ref>Konstantin Jireček, ''op. cit.'', p. 67.</ref> ==== Willem van Tyrus ==== [[Willem van Tyrus]] (1130 - 1186) beskryf in sy ''Cronica'' getiteld ''Historia rerum in partibus transmarinis gestarum'' die Dalmasië ten tyde van die Eerste Kruistog so: {| border="0" |- | valign="top" align="left" | '''Latyn''' | valign="top" align="left" | '''Afrikaans''' | valign="top" align="left" | '''Frans'''<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k94609j.pdf?download=1 ''Collection des mémoires relatifs à l'histoire de France, depuis la fondation de la monarchie française jusqu'au 13e siècle ; avec une introduction, des supplémens, des notices et des notes'' (1823-1835). p. 110]</ref> | valign="top" align="left" | '''Italiaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Est autem Dalmatia longe patens regio inter Hungariam et Adriaticum Mare sita, quattuor habens metropoles: Iazaram et Salonam, que alio nomine dicitur Spaletum, Antibarim et Ragusam; populo ferocissimo, rapinis et cedibus assueto inhabitata, montibus et silvis, magnis quoque fluminibus, pascuis etiam longe lateque diffusis occupata penitus, ita ut raram habeat agrorum culturam, locorum incolis in gregibus et armentis omnem vivendi habentibus fiduciam, exceptis paucis qui in oris maritimis habitant, qui, ab aliis et moribus et lingua dissimiles, Latinum habent idioma, reliquis Sclavonico sermone utentibus et habitu barbarorum.<ref>Guillelmus Tyrensis, ''Historia rerum gestarum in partibus transmarinis'', Liber II, Caput XVII</ref> | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" |Dalmasië is 'n uitgestrekte land tussen Hongarye en die Adriatiese See geleë, en het vier hoofstede: Zara en Salona, wat ook Spalato genoem word, Antivari en Ragusa. Die land word deur 'n woeste volk bewoon, wat roof en doodslag nou al gewoond is. Die land is oortrek met berge en woude, groot riviere en ontsaglik groot weiveld, wat maar min ruimte laat vir akkerbou; die mense is daarom maar aangewese op hul stuks vee. Met die uitsondering van die handjievol wat langs die kus woon, wie se gebruike en taal van die ander verskil, praat hulle 'n Latynse taal; die res praat Slawies en het barbaarse gebruike. | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE"|La Dalmatie est un vaste pays, situé entre la Hongrie et la mer Adriatique, et qui compte quatre métropoles, Zara, Salone, autrement dite Spolète, Antibaris et Raguse. Elle est habitée par un peuple extrêment féroce, qui vit de meurtre et de pillage. Couverte de montagnes, de forêts, de grands fleuves, et d'imenses pâturages, elle offre peu de place à l'agriculture, et les habitans tirent leur principale subsistance de leurs nombreux bestiaux; il faut en excepter cependant ceux qui habitent en petit nombre sur les bords de la mer et qui diffèrent des autres de mœurs comme de langage; ceux-ci parlent l'idiome latin; tous les autres parlent l'esclavon, et ont toutes les habitudes des peuples barbares. | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" |La Dalmazia è un vasto paese, situato fra l'Ungheria e il mare Adriatico, e che conta quattro metropoli: Zara e Salona, che con altro nome è chiamata Spalato, Antivari e Ragusa. È abitata da un popolo ferocissimo, che vive di rapine e di omicidi. Ricoperta da montagne, foreste e grandi fiumi e di immensi pascoli, essa offre poco spazio all'agricoltura, così che gli abitanti traggono il loro principale sostentamento dal loro numeroso bestiame. Eccetto pochi che vivono nelle località marittime i quali dissimili dagli altri sia per costumi che per lingua, parlano un idioma latino, gli altri utilizzano la lingua slava e hanno dei costumi barbari. |} Die bovermelde aanhaling hier van belang het betrekking op ''die handjievol wat langs die kus woon'' (paucis qui in oris maritimis habitant) wat '''n Latynse taal praat'' (Latinum habent idioma). Dit is waarskynlik dat Willem van Tyrus met "Latynse taal" hier 'n inheemse Romaanse taal eie aan die Dalmatiese kus bedoel: indien wel, sou dit die eerste geskiedkundige getuienis wees van [[Dalmaties]] se bestaan.<ref>Diego Dotto, ''op. cit.'', p. 21.</ref> ==== Giovanni Conversini ==== Tussen 1384 en 1387 dien Giovanni Conversini, afkomstig uit Ravenna, as die kanselier van die Republiek Ragusa (''Johannes quondam magistri Conversini de Fregnano''). In sy een skriftelike getuienis teken hy beswaar aan omdat hy hom voortdurend op 'n tolk moes verlaat: {| border="0" |- | valign="top" align="left" | '''Latyn''' | valign="top" align="left" | '''Afrikaans''' | valign="top" align="left" | '''Italiaans''' |- | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Primum illud non deest incommodi, quod ego cunctis, omnes mihi sunt ydiote, per interpretem agenda omnia Id quoque tedium auget, quod ignaros latini sermonis nescio michi barbari, quorum opus habes, admoneri.<ref>Diego Dotto, ''op. cit.'', p. 22.</ref> | valign="top" align="left" style="background-color:#FFFFFF" |Ten eerste is daar die lastigheid dat almal vir my 'n spul leke is (wat die Latynse taal aanbetref) en ek moet met behulp van 'n tolk met elke liewe een die werk gedoen kry. Dit bring net 'n verdere beslommernis mee: omdat ek self nie die barbaarse taal magtig is nie, kan ek my nie wend tot diegene wat ek nodig het (wat bloot Latyn onkundig is) nie. | valign="top" align="left" style="background-color:#EEEEEE" |Per prima cosa non manca l'inconveniente che tutti per me sono inesperti (della lingua latina) e io con chiunque devo svolgere tutte le mansioni tramite l'interprete; e anche questo aumenta il fastidio: che non conoscendo la lingua barbara non so rivolgermi a questi dei quali ho bisogno, che ignorano il latino. |} Uit bogenoemde handeling het die Kroatiese geskiedskrywers aanvanklik die aanname gemaak dat in die tyd van Conversini slegs die plaaslike Slawiese taal byna uitsluitlik gebruik is. Meer onlangs is ander veronderstellings geopper (soos dié van Diego Dotto en Bariša Krekić) dat Conversini met die uitdrukking ''sermonis (...) barbari'' (barbaarse taal) eerder na die (verwilderde) inheemse Romaanse taal van Ragusa ([[Dalmaties]]) kon verwys het.<ref>Dus Diego Dotto, ''op. cit.'', p. 22, maar ook die Kroatiese geleerde Bariša Krekić maak dieselfde gevolgtrekking. Sien sy ''On the Latino-Slavic Cultural Symbiosis in Late Medieval and Renaissance Dalmatia and Dubrovnik'', in ''Viator'', n. 26, 1995, p. 323.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Taalpolitiek]] ca8dqak7kf71pjasmg24xu7wp3aps81 0 237901 2908793 2900916 2026-06-02T10:31:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908793 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Diep Web.jpg|duimnael|Grafiese voorstelling van die oppervlakweb en die diep web]] Die '''diep web''',<ref name="nhamilton">{{cite journal |citeseerx=10.1.1.90.5847 |title=The Mechanics of a Deep Net Metasearch Engine |last=Hamilton |first=Nigel}}</ref> '''onsigbare web''',<ref name="jal">{{cite journal |title=Beyond google: the invisible web in the academic library |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133304000801?np=y |volume=30 |issue=4 |date=Julie 2004 |bladsye=265–269 |last1=Devine |first1=Jane |last2=Egger-Sider |first2=Francine |journal=The Journal of Academic Librarianship |doi=10.1016/j.acalib.2004.04.010 |accessdate=6 Februarie 2014}}</ref> of '''verborge web'''<ref name="cthw">{{cite journal |title=Crawling the Hidden Web |journal=27th International Conference on Very Large Data Bases |date=11-14 September 2001 |first1=Sriram |last1=Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/725/}}</ref> is dele van die [[Wêreldwye Web]] waarvan die inhoud nie deur gewone websoekenjins geïndekseer word nie. Die teenoorgestelde term van die diep web is die oppervlakweb, wat toeganklik is vir enigiemand wat die [[internet]] gebruik.<ref>{{cite web |title=Surface Web |url=https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |publisher=Computer Hope |access-date=20 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505062819/https://www.computerhope.com/jargon/s/surface-web.htm |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Rekenaarwetenskap|Rekenaarwetenskaplike]] Michael K. Bergman word gekrediteer vir die skep van die term diep web in 2001 as ’n soekindeksterm. Die inhoud van die diep web is weggesteek agter [[HTTP]]-vorms,<ref>Madhavan, J., Ko, D., Kot, Ł., Ganapathy, V., Rasmussen, A., & Halevy, A. (2008). Google’s deep web crawl. Proceedings of the VLDB Endowment, 1(2), 1241–52.</ref><Ref> {{cite web |url=https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |title=How Do You Want Me to Do It? Does It Have to Look like an Accident? – an Assassin Selling a Hit on the Net; Revealed Inside the Deep Web |url-access=subscription |via=[[Questia]] |newspaper=Sunday Mail |date=8 Junie 2014 |first=Sam |last=Shedden |accessdate=5 Mei 2017 |archive-date= 1 Maart 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301174912/https://www.questia.com/article/1G1-370513892/how-do-you-want-me-to-do-it-does-it-have-to-look |url-status=dead }} </ref> en sluit baie algemene gebruike soos webpos, internetbankdienste en dienste in waar gebruikers voor moet betaal, en wat deur ’n betaalmuur beskerm word, soos onder meer video-op-aanvraag, sommige aanlyntydskrifte en -koerante. Die inhoud van die diep web kan deur ’n direkte [[URL]] of [[IP-adres]] gevind word en toegang tot die [[webwerf]] kan [[wagwoord]]e vereis. == Terminologie == Die eerste samesmelting van die terme “diep web” en “[[donker web]]” het in 2009 ontstaan toe die diep web soekterminologie saam met onwettige aktiwiteite op die Freenet darknet bespreek is.<ref>{{cite news |last1=Beckett |first1=Andy |title=The dark side of the internet |url=https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |date=26 November 2009 |access-date=9 Augustus 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230091703/https://www.theguardian.com/technology/2009/nov/26/dark-side-internet-freenet |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sedert die [[media]] verslag gelewer het van die [[Silk Road]], het baie<ref>{{cite news |last1=Daily Mail Reporter |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |title=The disturbing world of the Deep Web, where contract killers and drug dealers ply their trade on the internet |date=11 Oktober 2013 |access-date=25 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430090300/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2454735/The-disturbing-world-Deep-Web-contract-killers-drug-dealers-ply-trade-internet.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=fusion>{{cite web |url=http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |title=NASA is indexing the ‘Deep Web’ to show mankind what Google won’t |publisher=Fusion |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223091732/http://fusion.net/story/145885/nasa-is-indexing-the-deep-web-to-show-mankind-what-google-wont/ |archive-date=23 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> mense en media begin om die diep web as sinoniem van die donker web of donkernet te gebruik. Sodanige vergelyking behoort as onakkuraat verwerp te word,<ref name="confusion">{{cite web |url=http://www.brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |title=Clearing Up Confusion – Deep Web vs. Dark Web |publisher=BrightPlanet |date=27 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429005406/https://brightplanet.com/2014/03/clearing-confusion-deep-web-vs-dark-web/ |archive-date=29 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is gevolglik ’n deurlopende bron van verwarring.<ref>{{cite news |last1=Solomon |first1=Jane |title=The Deep Web vs. The Dark Web |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |date=6 Mei 2015 |access-date=26 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |archive-date=14 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die verslaggewers Kim Zetter<ref>{{cite news |last1=NPR Staff |title=Going Dark: The Internet Behind The Internet |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |access-date=29 Mei 2015 |date=25 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507012058/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2014/05/25/315821415/going-dark-the-internet-behind-the-internet |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Andy Greenberg<ref>{{cite news |last1=Greenberg |first1=Andy |title=Hacker Lexicon: What Is the Dark Web? |url=https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |date=19 November, 2014 |access-date=6 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506130022/https://www.wired.com/2014/11/hacker-lexicon-whats-dark-web/ |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beveel aan dat die terme in verskillende kontekste gebruik word. Terwyl die diep web verwys na enige webwerf wat nie deur ’n tradisionele soekenjin verkry kan word nie, is die donker web ’n gedeelte van die diep web wat doelbewus verborge is en ontoeganklik is vir standaard[[webblaaier]]s en ander soekmetodes.<ref>{{cite web |title=The Impact of the Dark Web on Internet Governance and Cyber Security |url=https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |accessdate=15 Januarie, 2017 |archive-date=16 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116173141/https://www.ourinternet.org/sites/default/files/publications/GCIG_Paper_No6.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lam |first1=Kwok-Yan |last2=Chi |first2=Chi-Hung |last3=Qing |first3=Sihan |title=Information and Communications Security: 18th International Conference, ICICS 2016, Singapore, Singapore, 29 November – 2 Desember 2016, Proceedings |publisher=Springer |isbn=9783319500119 |url=https://books.google.com/books?id=uraVDQAAQBAJ&pg=PA174 |language=en |date=23 November 2016 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=The Deep Web vs. The Dark Web {{!}} Dictionary.com Blog |url=http://blog.dictionary.com/dark-web/ |publisher=Dictionary Blog |date=6 Mei 2015 |accessdate=15 Januarie 2017 |archive-date=14 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814041932/http://blog.dictionary.com/dark-web/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |last1=Akhgar |first1=Babak |last2=Bayerl |first2=P. Saskia |last3=Sampson |first3=Fraser |title=Open Source Intelligence Investigation: From Strategy to Implementation |publisher=Springer |isbn=9783319476711 |url=https://books.google.com/books?id=39zTDQAAQBAJ&pg=PA112 |language=en |date=1 Januarie 2017 |accessdate=15 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=What is the dark web and who uses it? |url=https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |newspaper=The Globe and Mail |access-date=15 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721132015/https://www.theglobeandmail.com/technology/tech-news/what-is-the-dark-web-and-who-uses-it/article26026082/ |archive-date=21 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Nie-geïndekseerde inhoud == In ’n berig oor die diep web wat in''The Journal of Electronic Publishing'' gepubliseer is, het Bergman genoem dat Jill Ellsworth die term ''Invisible Web'' (onsigbare web) in 1994 gebruik het om te verwys na webwerwe wat nie by enige soekenjin geregistreer was nie.<ref name="bergman2001">{{cite journal |first=Michael K |last=Bergman |title=The Deep Web: Surfacing Hidden Value |journal=The Journal of Electronic Publishing |date=Augustus 2001 |volume=7 |issue=1 |url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=jep;view=text;rgn=main;idno=3336451.0007.104 |doi=10.3998/3336451.0007.104}}</ref> Bergman het ’n artikel deur Frank Garcia van Januarie 1996 aangehaal<ref>{{cite journal |last=Garcia |first=Frank |title=Business and Marketing on the Internet |journal=Masthead |volume=15 |issue=1 |date=Januarie 1996 |url=http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |accessdate=2009-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19961205083117/http://tcp.ca/Jan96/BusandMark.html |archivedate=5 Desember 1996}}</ref>: “Dit sal ’n webwerf wees wat moontlik redelik ontwerp is, maar hulle was nie gepla om dit met enige soekenjins te registreer nie. So, niemand kan hulle vind nie! Jy is versteek. Ek noem dit die onsigbare web.” Nog ’n vroeë gebruik van die term “onsigbare web”, was deur Bruce Mount en Matthew B. Koll van Personal Library Software, in ’n beskrywing van die # 1 Deep Web-hulpmiddel wat in ’n persverklaring van Desember 1996 gevind is.<ref name="PLS">@1 started with 5.7 terabytes of content, estimated to be 30 times the size of the nascent World Wide Web; PLS was acquired by AOL in 1998 and @1 was abandoned. {{cite press release |title=PLS introduces AT1, the first ‘second generation’ Internet search service |publisher=Personal Library Software |date=Desember 1996 |url=//www.pls.com/news/pr961212_at1.html |accessdate=24 Februarie 2009 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19971021232057/http://www.pls.com/news/pr961212_at1.html |archivedate=21 Oktober 1997 }}</ref> Die eerste gebruik van die spesifieke term diep web, wat nou algemeen aanvaar word, het in die bogenoemde 2001 Bergman-studie voorgekom.<ref name=bergman2001/> == Indekseringsmetodes == Metodes wat verhoed dat webbladsye deur tradisionele soekenjins geïndekseer word, kan as een of meer van die volgende gekategoriseer word: # '''Kontekstuele web''': bladsye met inhoud wat wissel vir verskillende toegangskontekste (bv. reekse van kliënt-IP-adresse of vorige navigasiereekse). # '''Dinamiese inhoud''': dinamiese bladsye, wat teruggestuur word in reaksie op ’n ingeslote navraag of slegs deur ’n vorm verkry word, veral as toevoerelemente van oop domein (soos teksvelde) gebruik word; sulke velde is moeilik om te navigeer sonder domeinkennis. # '''Beperkte toegangsinhoud''': webwerwe wat die toegang tot hul bladsye op ’n tegniese manier beperk (bv. die gebruik van die Robot-uitsluitingstandaard of CAPTCHAs, of geen-winkel-riglyn, wat soekenjins verbied om hulle te blaai en kopieë in die kasgeheue te maak.<ref>{{cite web |title=Hypertext Transfer Protocol (HTTP/1.1): Caching |publisher=Internet Engineering Task Force |year=2014 |url=http://tools.ietf.org/html/rfc7234#section-5.2.2.3 |access-date=30 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428041204/https://tools.ietf.org/html/rfc7234 |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> # '''Nie-HTML/teksinhoud''': teksinhoud geïnkripteer in multimedialêers (beeld of video) of spesifieke lêerformate wat nie deur soekenjins hanteer word nie. # '''Privaat web''': webwerwe wat registrasie en inskrywing benodig (wagwoordbeskermde hulpbronne). # '''Skrip inhoud''': bladsye wat slegs toeganklik is deur middel van skakels wat deur [[JavaScript]] geskep word, sowel as inhoud wat dinamies afgelaai is van webbedieners via Flash of [[AJAX]]-oplossings. # '''Programmatuur''': sekere inhoud is doelbewus weggesteek van die gewone internet, slegs toeganklik met spesiale sagteware, soos TOR (Uie-roeteerder-enkripteerder), I2P, of ander donkernetprogrammatuur. TOR verleen byvoorbeeld aan gebruikers anonieme toegang tot webwerwe met die .onion-bedieneradres deur hul IP-adres te versteek. # '''Onverwante inhoud''': bladsye wat nie deur ander bladsye gekoppel is nie, kan voorkom dat [[Webkruiper|webkruipprogramme]] toegang tot die inhoud verkry. Hierdie inhoud word na verwys as bladsye sonder terugskakels (ook bekend as binneskakels). Ook soek soekenjins nie altyd alle terugskakels vanaf gesoekte webblaaie nie. # '''Web argiewe''': Web argiefdienste soos die Wayback-masjien stel gebruikers in staat om argiefweergawes van webblaaie oor tyd te sien, insluitende webwerwe wat ontoeganklik geword het en nie deur soekenjins soos [[Google]] geïndekseer word nie.<ref name=fusion /> == Soorte inhoud == Alhoewel dit nie altyd moontlik is om ’n spesifieke [[webbediener]] se inhoud direk te ontdek nie, sodat dit geïndekseer kan word, kan indirek toegang tot so ’n webwerf wel verkry word (weens rekenaarkwesbaarhede). Om inhoud op die web te ontdek, gebruik soekenjins webkruipers wat hiperskakels volg deur bekende protokol virtuele poortnommers. Hierdie tegniek is ideaal vir die ontdekking van inhoud op die oppervlakweb, maar is dikwels ondoeltreffend om diep webinhoud te vind. Hierdie kruipers probeer byvoorbeeld nie dinamiese bladsye te vind wat die gevolg is van databasisnavrae as gevolg van die onbepaalde aantal navrae wat moontlik is nie.<ref name="wright2009">{{cite news |last=Wright |first=Alex |title=Exploring a ‘Deep Web’ That Google Can’t Grasp |work=The New York Times |date=2009-02-22 |url=https://www.nytimes.com/2009/02/23/technology/internet/23search.html?th&emc=th |accessdate=23 Februarie 2009}}</ref> Daar is opgemerk dat dit gedeeltelik oorkom kan word deur skakels te verskaf om resultate te vra, maar dit kan die gewildheid van 'n webwerf van die diep web onopopsetlik vergroot. DeepPeep, Intute, Deep Web Technologies, Scirus en Ahmia.fi is ’n paar soekenjins wat toegang tot die diep web het. Intute het sy finansiering verloor en is sedert Julie 2011 ’n tydelike statiese argief.<ref>{{cite web |url=http://www.intute.ac.uk/faq.html |title=Intute FAQ |access-date=13 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605094012/http://intute.ac.uk/faq.html |archive-date=5 Junie 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Scirus het aan die einde van Januarie 2013 opgehou funksioneer.<ref>{{cite web |title=Elsevier to Retire Popular Science Search Engine |url=http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |website=library.bldrdoc.gov |date=Desember 2013 |access-date=22 Junie 2015 |quote=by end of January 2014, Elsevier will be discontinuing Scirus, its free science search engine. Scirus has been a wide-ranging research tool, with over 575 million items indexed for searching, including webpages, pre-print articles, patents, and repositories. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229193810/http://library.bldrdoc.gov/newsarc/201312.html |archive-date=29 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Navorsers het ondersoek ingestel na hoe die diep web outomaties ondersoek kan word, insluitend inhoud wat slegs deur spesiale sagteware soos Tor verkry kan word. In 2001 het Sriram Raghavan en Hector Garcia-Molina van [[Stanford-universiteit]] se Departement Rekenaarwetenskap<ref name=raghavan2000>{{cite journal |author=Sriram Raghavan |first2=Hector |last2=Garcia-Molina |title=Crawling the Hidden Web |publisher=Stanford Digital Libraries Technical Report |year=2000 |url=http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |format=PDF |accessdate=27 Desember 2008 |archive-date= 8 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508094122/http://ilpubs.stanford.edu:8090/456/1/2000-36.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite conference |first=Sriram |last=Raghavan |author2=Garcia-Molina, Hector |year=2001 |title=Crawling the Hidden Web |booktitle=Proceedings of the 27th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB) pages=129–38 |url=http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728075031/http://www.dia.uniroma3.it/~vldbproc/017_129.pdf |date=28 Julie 2019 }}</ref> ’n argitektoniese model voorgestel vir ’n versteekte webkruiper wat sleutelterme wat deur gebruikers verskaf is of versamel is van die navraagkoppelvlakke om navraag te doen ’n webform en die diep webinhoud te ondersoek.<ref>{{cite journal |first=Ntoulas |last=Alexandros |first2=Petros |last2=Zerfos |first3=Junghoo |last3=Cho |title=Downloading Hidden Web Content |publisher=[[UCLA]] Computer Science |year=2005 |url=http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |format=PDF |accessdate=24 Februarie 2009 |archive-date= 5 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605005918/http://oak.cs.ucla.edu/~cho/papers/ntoulas-hidden.pdf |url-status=dead }}</ref> Verskeie vormnavraagtale (soos byvoorbeeld, DEQUEL<ref>{{cite journal |first=Denis |last=Shestakov |first2=Sourav S. |last2=Bhowmick |first3=Ee-Peng |last3=Lim |title=DEQUE: Querying the Deep Web |journal=Data & Knowledge Engineering |volume=52 |issue=3 |pages=273–311 |year=2005 |url=http://www.inf.ufsc.br/~r.mello/deepWeb/querying/DKE2005-Sourav.pdf |format=PDF}}</ref>) is voorgestel waar, buiten die uitreiki van ’n navraag, ook die uitruil van gestruktureerde data uit die resultaatbladsye toegelaat word. Nog ’n poging is DeepPeep, ’n projek van die [[Universiteit van Utah]] wat deur die National Science Foundation geborg is, wat verborge webbronne (webvorms) in verskillende domeine versamel het gebaseer op ’n gefokusde kruiper.<ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=An Adaptive Crawler for Locating Hidden-Web Entry Points |publisher=WWW Conference 2007 |year=2007 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |format=PDF |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082603/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/ache-www2007.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |first=Luciano |last=Barbosa |first2=Juliana |last2=Freire |author2-link=Juliana Freire |title=Searching for Hidden-Web Databases |publisher=WebDB 2005 |year=2005 |url=http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |accessdate=20 Maart 2009 |archive-date= 5 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082629/http://www.cs.utah.edu/~lbarbosa/publications/webdb2005.pdf |url-status=dead }}</ref> Kommersiële soekenjins het begin met die ondersoek van alternatiewe metodes om die diep web te ondersoek. Die ''sitemap''-protokol (wat in 2005 deur Google ontwikkel) en OAI-PMH, is meganismes waarmee soekenjins en ander belanghebbende webwerwe op sekere webbedieners kan ontdek. Beide meganismes laat webbedieners toe om die URL’s wat op hulle toeganklik is, te adverteer en sodoende outomatiese ontdekking van hulpbronne wat nie direk aan die oppervlakweb gekoppel is nie, toe te laat. Google se webwerwe vir diep webwerwe bereken voorleggings vir elke HTML-vorm en voeg die gevolglike HTML-bladsye by die Google-soekenjin-indeks. Die opgedateerde resultate is verantwoordelik vir ’n duisend navrae per sekonde op die diep webinhoud.<ref>{{cite journal |first=Jayant |last=Madhavan |first2=David |last2=Ko |first3=Łucja |last3=Kot |first4=Vignesh |last4=Ganapathy |first5=Alex |last5=Rasmussen |first6=Alon |last6=Halevy |title=Google's Deep-Web Crawl |publisher=VLDB Endowment, ACM |year=2008 |url=https://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |format=PDF |accessdate=17 April 2009 |archive-date=16 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916104001/http://homes.cs.washington.edu/~alon/files/vldb08deepweb.pdf |url-status=dead }}</ref> In hierdie stelsel word die voorberekening van voorleggings gedoen met behulp van drie algoritmes: # Invoerwaardes kies vir teks soek insette wat sleutelwoorde aanvaar, # identifiseer insette wat slegs waardes van ’n spesifieke tipe (bv. Datum) en # kies ’n klein aantal invoerkombinasies wat URL’s genereer wat geskik is vir insluiting in die web soek indeks. Om gebruikers van Tor-verborge-dienste in hul toegang en soektog na ’n verborge .onion-agtervoegsel te fasiliteer, het [[Aaron Swartz]] in 2008 Tor2web ontwerp - ’n ''proxy''-aansoek wat toegang verleen deur middel van algemene webblaaiers.<ref name=RELEASE>{{cite web |last=Aaron |first=Swartz |title=In Defense of Anonymity |url=http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |access-date=4 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820145558/http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web |archive-date=20 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Deur hierdie toepassing te gebruik, verskyn diep webskakels as ’n ewekansige string van letters, gevolg deur die .onion TLD. ==Verwysings == {{Verwysings|3}} {{en-vertaal|Deep web}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internet| ]] [[Kategorie:Internetsoekenjins]] juhmr1spm0v5so8ml1bwjcvzrwx7k79 0 243245 2908768 2900908 2026-06-02T08:58:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908768 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Brown's University Hall in 2007.jpg|duimnael|University Hall, Brown-universiteit se oudste gebou, is in 1770 opgerig en is 'n nasionale gedenkwaardigheid]] [[Lêer:Das östliche Eingangstor der Brown University.jpg|duimnael|Soldiers Memorial Gate (1921) het geruime tyd gedien as die oostelike grens van die kampus]] [[Lêer:The_iconic_Van_Wickle_Gates_at_Brown_University,_one_of_America's_prestigious_"Ivy_League"_colleges,_in_Providence,_the_capital_of,_and_largest_city_in,_Rhode_Island.jpg|duimnael|Die Van Wickle Gates staan op die hoogte van College Hill]] [[Lêer:John_Hay_Library_(Brown).jpg|duimnael|Die John Hay-biblioteek is die tuiste van skaars boekversamelings asook die universiteitsargiewe]] '''Brown-universiteit''' is 'n privaat [[Ivy League]]-navorsingsuniversiteit in [[Providence]], Rhode Island. Dit is gestig in 1764 as die "College in the English Colony of Rhode Island and Providence Plantations". Dit is die sewende oudste instituut van hoër onderwys in die [[Verenigde State van Amerika]], en een van die nege koloniale kolleges wat geoktrooieer was voor die Amerikaanse Revolusie.<ref>"Encyclopedia Brunoniana | Bicentennial celebration". Brown University. Opgespoor op 9 Julie 2009.</ref> By die universiteit se stigting was dit die eerste kollege in die VSA om studente te aanvaar, nieteenstaande hul religieuse affiliasie.<ref>Bronson (1914), bl. 30.</ref> Die universiteit se ingenieursprogram is opgerig in 1847. Dit is een van die vroegste VSA institute wat doktorale grade toegeken het in die laat 19de eeu, met die toevoeging van meesters- en doktorale studies in 1887.<ref>Bronson, Walter C., The History of Brown University. Providence: Gepubliseer deur die Universiteit, 1914, bladsye 407-408</ref> In 1969 het Brown Universiteit 'n nuwe kurrikulum aangeneem wat na verwys word as die "Brown Kurrikulum", na 'n tydperk van volgehoue studentepetisies. Die "nuwe kurrikulum" het die vereiste van verpligte "algemene opvoeding" geskrap, en studente die "argitekte van hul eie sillabus" gemaak en hul ook toegelaat om enige kursus te neem van bevredigende of onopgeneemde geen-krediet, vir 'n graadstudie.<ref>"Encyclopedia Brunoniana | Curriculum". Brown University. Opgespoor op 27 Desember 2014</ref> In 1971 is Brown Universiteit se "coordinate women's institution", Pembroke Kollege, ten volle geïntegreer in die universiteit, en Pembroke Kampus se slaapsale en klaskamers dienooreenkomstig deur die hele Brown Universiteit gebruik. Voorgraadse toelatings is hoogs selektief, met 'n aanvaardingskoers van slegs 7.2% vir die 2022 klas.<ref>"University admits record low 7.2 percent of applicants to Class of 2022". Brown University. Opgespoor op 28 Maart 2018.</ref> Die universiteit behels die Kollege, die Nagraadse Skool, die Alpert Mediese Skool, die Ingenieursskool, die Skool van Openbare Gesondheid, en die Skool van Professionele Studies (welke die IE Brown Executive [[MBA]] program insluit). Brown Universiteit se internasionale programme word georganiseer deur die Watson Instituut vir Internasionale en Openbare Aangeleenthede, en die university is op akademiese vlak geaffilieer met die Mariene Biologiese Laboratorium en die Rhode Island Ontwerpersskool. Die Brown/RISD "Dual Degree Programme", wat aangebied word in samewerking met die Rhode Island Ontwerpersskool, is 'n vyfjaar kursus wat grade toeken van beide institute. Brown Universiteit se hoofkampus is geleë in die College Hill Historiese Distrik in the stad van [[Providence]], [[Rhode Island]]. Die universiteit se buurt is 'n federaal gelyste argitekturele distrik met 'n digte konsentrasie van geboue uit die koloniale era. Benefit Street, op die westerse rand van die kampus, bevat "een van die fynste en mees samehangende versamelings van gerestoureerde sewentiende- en agtiende-eeuse geboue in die Verenigde State.<ref>"Providence, Rhode Island - Neighborhood Services - College Hill". City of Providence. Opgespoor op 8 Oktober 2014.</ref> Daar is reeds agt Nobel-pryswenners geaffilieer met Brown Universiteit as alumni, fakulteitslede of navorsers. Bykomend hiertoe, sluit Brown Universiteit se fakulteit en alumni vyf "National Humanities" Medaljewenners<ref>"Awards & Honors: National Humanities Medals". Ge-argiveer van die oorspronklike op 15 Maart 2015. Opgespoor op 15 Desember 2014.</ref> in, en tien "National Medal of Science laureates". Ander noemenswaardige alumni sluit in agt miljardêrs,<ref>"The 20 Universities That Have Produced the Most Billionaires". Business Insider. 7 September 2014. Opgespoor op 26 Julie 2015.</ref> 'n regter van die Hooggeregshof van die VSA, vier VSA Sekretarisse van Staat en ander kabinetslede, 54 lede van die VSA kongres, 56 Rhodes Scholar ontvangers, 52 Gates Cambridge Scholar ontvangers<ref>,"Colleges and Universities with U.S. Rhodes Scholarship Winners | The Rhodes Scholarships". www.rhodesscholar.org. Opgespoor 2016-08-06.</ref> 49 Marshall Scholar ontvangers,<ref>Statistics". www.marshallscholarship.org.</ref><ref>"Class of 2015 graduate awarded prestigious Marshall Scholarship". Opgespoor 2017-12-05</ref> 14 MacArthur Genius Fellows,<ref>"Brown eighth on list for producing most MacArthur Fellows". Opgespoor 2016-08-06.</ref> 21 Pulitzer pryswenners, verskeie koninklikes en adellikes, sowel as leiers en uitvinders van Fortune 500 maatskappy.<ref>"Prominent Brown Alumni". Brownbears.com. Ge-argiveer van die oorspronklike op 25 Mei 2016. Opgespoor op 12 Junie 2016.</ref> == Noemenswaardige alumni == * [[Dara Khosrowshahi]], [[HUB]] van [[Uber]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.brown.edu/}} {{Coord|41.8262|-71.4032|region:US_type:edu|display=title}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rhode Island]] [[Kategorie:Amerikaanse universiteite]] pmgjenjz50sgyarcy6x4snw79doelf3 0 250205 2908808 2900917 2026-06-02T10:45:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908808 wikitext text/x-wiki 'n '''Eensame wolf''', '''eensame wolf-terroris''' of '''alleen akteur terroris''', is iemand wat [[geweld]]dadige dade voorberei en uitvoer, sonder enige opdragstruktuur en sonder wesenlike hulp van enige groep. Hy of sy kan beïnvloed word of gemotiveer word deur die [[ideologie]] en oortuigings van 'n eksterne groep en mag ter ondersteuning van so 'n groep optree. In sy oorspronklike sin is 'n "eensame [[wolf]]" 'n [[dier]] of [[mens]] wat gewoonlik alleen woon of tyd alleen spandeer, in plaas van met 'n groep.<ref name="reference.com">{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/lone+wolf |title=Lone wolf - Define Lone wolf at Dictionary.com |work=Dictionary.com |access-date=14 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910053648/http://dictionary.reference.com/browse/lone%20wolf |archive-date=10 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Waarnemers stel dat die tipe aanvalle relatief skaars soort terreuraanval is, maar dit neem toe<ref name=pbs>{{cite news |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |title=Lone Wolf Attacks Are Becoming More Common -- And More Deadly |date=14 Julie 2016 |newspaper=FRONTLINE |access-date=4 Februarie 2017 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125012320/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |archive-date=25 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dit is soms moeilik om te sê of 'n akteur buite hulp ontvang het en dit wat blykbaar 'n eensame wolfaanval is, dalk eintlik versigtig georkestreer was van buite.<ref name=nytimes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |title=Not 'Lone Wolves' After All: How ISIS Guides World's Terror Plots From Afar |last=Callimachi |first=Rukmini |date=4 Februarie 2017 |newspaper=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=4 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401074543/https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gartenstein-Ross|first=Daveed|last2=Barr|first2=Nathaniel|date=26 Julie 2016|year=|title=The Myth of Lone-Wolf Terrorism|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/western-europe/2016-07-26/myth-lone-wolf-terrorism|journal=Foreign Affairs|volume=|pages=|via=|access-date=4 Februarie 2017}}</ref> == Oorsprong van die term == Die term "eensame wolf" ([[Engels]]ː''lone wolf'') is in die 1990's deur wit meerderwaardigheid ondersteuners Alex Curtis en Tom Metzger gewild gemaak. Metzger het individuele of kleinsel-ondergrondse aktiwiteite voorgestel, in teenstelling met bo-grondse lidmaatskapsorganisasies, wat "stryders wat alleen of in kleingroepe optree, wat die regering of ander teikens in "daaglikse anonieme dade" aanval.<ref name="Adl.org">{{cite web |url=http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |title=Tom Metzger and White Aryan Resistance (WAR) – Extremism in America |publisher=Adl.org |date= |accessdate=10 Desember 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120925190751/http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |archivedate=25 September 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last1=Kimmel|first1=Michael|title=Angry White Men: American Masculinity at the End of an Era|date=2013|publisher=Avalon|isbn=1568585136|pages=228–9}}</ref> [[Terrorisme]] deskundige Brian Michael Jenkins van die [[RAND Korporasie]] verkies die term “rondloperhond” bo eensame wolf. Volgens Jenkins, is die kenmerke van die meeste individue wat betrokke is by sulke aanvalle as volgː hulle "... sluip rond, snuffel vir geweld, is aggressief, maar skarrel sonder [[rugsteun]] rond."<ref name="Daily Beast">{{cite news |last1=Siegel |first1=Jacob |title=Lone Wolves, Terrorist Runts, and the Stray Dogs of ISIS |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |access-date=7 November 2014 |work=Daily Beast |date=24 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429195009/http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |archive-date=29 April 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Alhoewel hierdie individue skynbaar alleen optree, is daar dikwels bande tussen eensame wolwe en terroriste-organisasies, byvoorbeeld, terreur-ondersteunde aanlyn-inhoud.<ref>: http://doi.org/10.15664/jtr.405</ref> == Huidige gebruik == Die term eensame wolf word gebruik deur Amerikaanse wetstoepassingsagentskappe en die media om te verwys na individue wat gewelddadige dade van terrorisme buite 'n opdragstruktuur onderneem. Die [[FBI]] - en San Diego-polisie se ondersoek na die aktiwiteite van 'n self-benoemde wit meerderwaardigheid ondersteuner, Alex Curtis, is genoem ''Operation Lone Wolf'',<ref>{{cite press release|url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf|title=Operation Lone Wolf|publisher=[[FBI]]}}</ref> "hoofsaaklik as gevolg van Curtis se aanmoediging van ander wit meerderwaardigheid ondersteuners om te volg wat Curtis na verwys as 'eensaame wolf'-aktivisme ".<ref>{{cite web |title=Operation Lone Wolf |url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |publisher=FBI |access-date=6 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108011607/https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |archive-date=8 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term eensame wolf word gebruik om terroriste-optrede wat deur individue uitgevoer word te onderskei van die gekoördineer deur groot groepe.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=16}}</ref> Terroristaanvalle wat deur klein selle uitgevoer word, word nie as eensame wolfaanvalle geklassifiseer nie. Eensame wolfaanvalle is baie meer skaars as aanvalle wat deur groepe uitgevoer word. Sedert 1940 is daar net ongeveer 100 suksesvolle eensame wolfaanvalle in die Verenigde State geidentifiseer.<ref name=pbs /> Die aantal aanvalle is egter aan die toeneem, en het elke jaar sedert 2000 gegroei. Eensame wolwe kom meestal van diverse demografiese agtergrond veral van die wat nie deur regse ideologieë geïnspireer is nie. In vergelyking met diegene wat verregs is, is eensame aanvallers wat geïnspireer word deur [[al-Kaïda]] en [[Islamitiese Staat |Islamitiese Staat in Irak en die Levant (ISIL]]) geneig om jonger en beter opgevoed te wees. Volgens studies het eensame wolwe meer gemeen met [[massamoordenaar]]s as wat hulle het met lede van die georganiseerde terroriste groepe wat hulle dikwels inspireer. Terwyl die eensame wolf optree om die ideologiese of filosofiese oortuigings van 'n ekstremistiese groep te bevorder, tree hulle op hul eie, sonder enige buite-opdrag of -rigting. Die enigste wolf se taktiek en metodes word slegs op hul eie opgewek en gerig. In baie gevalle, soos die taktiek wat deur Curtis beskryf word, het die eensame wolf nooit persoonlike kontak met die groep waarmee hulle identifiseer nie. As sodanig is dit vir die teen-terroriste-amptenare aansienlik moeiliker om intelligensie oor eensame wolwe in te samel, aangesien hulle nie in aanraking kan kom met roetine-teen-terroristiese waarneming nie.<ref>{{cite news |url=https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |title=Understanding Lone Wolves: Towards a Theoretical Framework for Comparative Analysis |author1=Jan Leenaars |author2=Dr. Alastair Reed |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague (ICCT) |date=2 Mei 2016 |access-date=7 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214221306/https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onlangse studie en nuusberigte het die terme stogastiese terrorisme en opgestelde geweld gebruik om te beskryf hoe eensame wolf terrorisme funksioneer as 'n manier om 'n aanval te mobiliseer met geen direkte verband tussen die retoriese oproep tot aksie en die datum of tyd van die daad van terrorisme nie. 'n 2013-ontleding deur Sarah Teich, 'n navorsingsassistent by die International Institute for Counter-Terrorism, het tussen 1990 en 2013 vyf ontluikende tendense in die Islamitiese eensame wolfterrorisme in [[Noord-Amerika]] en [[Wes-Europa]] gevind: • 'n Toename in die aantal lande wat geteiken is deur eensame wolwe vanaf die 1990's tot in die 2000's. • 'n Toename in die aantal mense wat beseer en vermoor is deur eensame wolwe. • Toenemende doeltreffendheid van wetstoepassing en teen-terrorisme. • Konsekwentheid in die verspreiding van aanvalle deur "akteursoorte" (alleenlopers, eensame wolwe en eensame wolfpakke). • 'n Toename in die aantal aanvalle teen militêre personeel.<ref name="ict.org.il">{{cite web |url=http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |title=Trends and Developments in Lone Wolf Terrorism in the Western World |last=Teich |first=Sarah |date=Oktober 2013 |publisher=International Institute for Counter-Terrorism |access-date=23 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211527/http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die [[Verenigde State]] kan alleenwolwe 'n groter bedreiging as georganiseerde groepe bied, en terroriste is nie beperk tot [[Moslems]] nie.<ref name="Csmonitor.com">{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |title=Lone wolves pose explosive terror threat |publisher=Csmonitor.com |date=27 Mei 2003 |access-date=10 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828041841/https://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |archive-date=28 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die ''[[Financial Times]]'' verwys die teen-terrorisme amptenare na "alleenstaande individue wat aan owerhede bekend is, maar nie as belangrik genoeg beskou word om ondersoeke te eskaleer nie" as "bekende wolwe".<ref>{{cite web |url=https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |title='Known wolf' attackers force intelligence rethink |first=Sam |last=Jones |date=24 Maart 2017 |work=Financial Times |access-date=2 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108173453/https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige groepe propageer aktief vir eensame wolfaksies. Anti-aborsie militante terreur groep The Army of God gebruik "[[leierlose weerstand]]" as sy organiserende beginsel.<ref name="Jennifer Gonnerman">{{cite web |first=Jennifer |last=Gonnerman |url=http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |title=Villagvoice.com |publisher=Villagevoice.com |date=10 November 1998 |accessdate=10 Desember 2012 |archive-date= 7 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607003600/http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |url-status=dead }}</ref> Volgens die ''[[New York Times]]'', in die analise van die [[Boston]] Marathon-bombardamente, het die al-Kaïda-aktivis Samir Khan, wie in ''Inspire'' gepubliseer het, het individuele terroriste-aksies gerig teen Amerikaners en gedetailleerde resepte daarvoor aanlyn gepubliseer.<ref name=NYT5513>{{cite news |title=A Homemade Style of Terror: Jihadists Push New Tactics |url=https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |access-date=6 Mei 2013 |newspaper=The New York Times |date=5 Mei 2013 |author=Scott Shane |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211526/https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Verkeerde identifisering === Eensame wolf-terroriste mag simpatiseer met en beskou hulself as deel van groter groepe, maar hulle is nie aktiewe deelnemers nie.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=18}}</ref> Dikwels word die aanvalle toegeskryf aan mense wat 'n mengsel van politieke en persoonlike griewe het. Eensame wolf-terroriste het egter geen werklike affiliasie aan die groep wat op hulle aanspraak maak nie, maar word in plaas daarvan aanlyn en deur middel van eksterne media-afsetpunte geradikaliseer.<ref>{{Cite journal|first=Randy|last=Borum|title=OPINION What Drives Lone Offenders?|url=http://www.indrastra.com/2017/10/OPINION-What-Drives-Lone-Offenders-003-10-2017-0005.html|journal=IndraStra|issn=2381-3652}}</ref> 'n Groot aantal terroriste wie aanvanklik deur owerhede en verslaggewers beweer is dat hul eensame wolf-aanvalle geïnspireer is deur ISIL en / of sy ideologie, word wel later bewys dat hulle deur ISIL gewerf, opgelei en gerig is om die aanvalle uit te voer. Dit sou beteken dat hulle tegnies nie "eensame wolwe" was nie.<ref name=nytimes /> == Geestesgesondheidsfaktore == Eensame wolf-terroriste is hoogs waarskynlik om 'n [[geestesversteuring|geestesongesteldheid]] te hê. Studies het bevind dat meer as 40% van eensame wolf-terroriste op 'n stadium in hul lewe met 'n geestesongesteldheid gediagnoseer is. Dit stel eensame wolwe as 13,5 keer meer geneig om aan 'n geestesongesteldheid te ly as 'n lid van 'n georganiseerde terroriste groep, soos al-Kaïda of ISIL.<ref>{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |title=Lone Wolf Terrorism |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824220848/https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens bestaande denke oor [[geestesgesondheid]]suitdagings word dit beskou dat sommige individue wat aan sekere "sielkundige versteurings ly," kwesbaar is om geïnspireer te word deur ekstremistiese ideologieë om dade van eensame wolf-terrorisme te pleeg.<ref name="MentalIllnessKayFactor">{{cite news |title=Mental Illness: A Key Factor in "Terror" |url=http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |access-date=16 Februarie 2017 |agency=Johns Hopkins University |publisher=Bridge Initiative Team |date=8 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627223024/http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="LoneWoldTerrorism">{{cite book|last1=Alfaro-Gonzalez|first1=Lydia|title=Report: Lone Wolf Terrorism|date=27 Julie 2015|publisher=Security Studies Program, National Security Critical Issue Task Force|url=http://georgetownsecuritystudiesreview.org/wp-content/uploads/2015/08/NCITF-Final-Paper.pdf|accessdate=16 Februarie 2017}}</ref> == Vorme van indirekte aanhitsing == === Stogastiese terrorisme === Stogastiese terrorisme is 'n onlangse term wat uitsprake beskryf wat na verwagting terrorisme as 'n daad van stogastiese terrorisme kan aanspoor, met die woord "stogasties" wat die ewekansige aard van die teikens beskryf.<ref name=Hamm2017>{{cite book |last1=Hamm |first1=Mark S. |last2=Spaaij |first2=Ramón |date=2017 |title=The Age of Lone Wolf Terrorism |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54377-4 |lccn=2016050672 |pages=84–89}}</ref> Die "stogastiese terroriste" lei nie die optrede van lede van 'n groep nie, maar is eerder 'n ideoloog wat oor [[massamedia]] kommunikeer met individue wat nie met hom/haar geaffilieer is nie of deel van enige vorm van organisasie is nie.<ref name=Hamm2017 /> Volgens 'n anonieme blogger wat op die ''Daily Kos'' geskryf het, hits die propogandis, met opset of nie, diegene aan met 'n kombinasie van persoonlikheidseienskappe wat aanleiding gegee tot [[geweld]]. Aangesien die spreker slegs antagonisme teenoor die slagoffer fokus, in plaas van direk deelneem, kan hulle aanspreeklikheid vryspring en die oortreder mag deur die wetstoepassing 'n eensame wolf benoem word.<ref name=dailykos>{{cite news |url=https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |title=Stochastic Terrorism: Triggering the shooters. |work=Daily Kos |access-date=22 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181017/https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |archive-date=23 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term is meestal toegepas op binnelandse Amerikaanse voorvalle van geweld.<ref name="Hamm2017" /><ref name="rolling-stone">{{cite web |last1=Cohen |first1=David S. |title=Trump's Assassination Dog Whistle Was Even Scarier Than You Think |url=https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |website=Rolling Stone |access-date=4 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510130538/https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |archive-date=10 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In hul 2017 boek, ''Age of Lone Wolf Terrorism'',<ref name="Hamm2017" /> het kriminoloog Mark S. Hamm en sosioloog Ramón Spaaij stogastiese terrorisme bespreek as 'n vorm van "indirekte aanwending" deur terroriste. Hulle skryf dat "stogastiese terrorisme die metode van internasionale werwing is wat deur ISIS gebruik word", en hulle verwys na Anwar al-Awlaki en Alex Jones as stogastiese terroriste.<ref name="Hamm2017" />{{rp|157}} Hamm en Spaaij bespreek twee gevalle van geweld. In die 2010 Oakland-snelweg-skietery is Byron Williams op pad na die kantore van die Amerikaanse Civil Liberties Union en die Tides Foundation geskryf, en beplan om massamoord te pleeg, "indirek geaktiveer deur die [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]]"<ref name="Hamm2017" /> van Glenn Beck en Alex Jones. As 'n linkse voorbeeld noem hulle die skietvoorval van 2012 by die hoofkwartier van die Family Research Council. Die stogastiese terrorismemodel is 'n stogastiese proses, 'n ewekansige model van die terreuraanvalle wat deur die ewekansige aard van hul tydsberekening en doelwitte beoog word om 'n algemene vrees op te wek.<ref name=Woo2002>{{cite journal |last1=Woo |first1=Gordon |date=2002 |title=Quantitative terrorism risk assessment |journal=Journal of Risk Finance |volume=4 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.1108/eb022949}}</ref> Nietemin word dade van "stogastiese terrorisme" indirek geaktiveer deur die samesweringsteorieë wat in die massamedia versprei word,<ref name="Hamm2017" /> veral deur hoë politieke status figure of godsdienstige leiers. === Opgestelde geweld === Die frase "opgestelde geweld" (''scripted violence'' ) is sedert minstens 2002 in sosiale wetenskap gebruik.<ref name="Hamamoto-2002">{{cite journal |title=Empire of Death: Militarized Society and the Rise of Serial Killing and Mass Murder |author=Hamamoto, Darrell Y. |journal=New Political Science |year=2002 |volume=24 |issue=1 |pages=105-120}}</ref> Skrywer David Neiwert wat die boek ''Alt-America'' geskryf het, het aan die onderhoudvoerder van ''Salon'' Chauncey Devega gesê: {{cquote|"Opgestelde geweld is waar 'n persoon wat 'n nasionale platform het, die soort geweld beskryf wat hy/sy uitgevoer wil hê. Hy/sy identifiseer die teikens en laat dit aan die luisteraars toe om hierdie geweld uit te voer. Dit is 'n vorm van terrorisme. Dit is 'n daad en 'n sosiale verskynsel waar daar 'n ooreenkoms is om massiewe geweld op 'n hele segment van die samelewing te bewerkstellig. Weereens, hierdie geweld word gelei deur mense in hoëprofiel posisies in die media en die regering. Hulle is diegene wat die opstelling doen, en dit is gewone mense wat dit uitvoer. As 'n voorbeeld kan [[Charles Manson]] en sy volgelinge dien. Manson het die opstelling gedoen. Hy het nie enige van daardie moorde gepleeg nie. Hy het dit net deur sy volgelinge uitgevoer."<ref name="devega-neiwert-salon-2018">{{cite news |url=https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |title=Author David Neiwert on the outbreak of political violence: |work=Salon |date=1 November 2018 |access-date=13 Desember 2018 |author=DeVega, Chauncey |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417073632/https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat president [[Donald Trump]] besig was met 'stogastiese terrorisme'. [[CNN]] se regsontleder Danny Cevallos, het in 'n meningstuk gestel dat Trump se kommentaar waarskynlik beskermde spraak is, selfs wanneer verwysing na 'n presidensiële kandidaat, want dit was nie gerig op aanhits van onmiddellike onwettige aksie nie. En met betrekking tot of dit stogastiese terrorisme is, bygevoeg: "Dit is skrikwekkend en waarskynlik waar....Dit is moeilik om die effek met enige sekerheid te voorspel of te meet."<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |title=Did Trump comments break the law? |last=Cevallos |first=Danny |work=CNN |access-date=27 September 2017 |quote=Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat Trump betrokke is by 'stogastiese terrorisme', met behulp van taal en ander vorme van kommunikasie 'om willekeurige akteurs aan te moedig om gewelddadige of terroristiese dade uit te voer wat statisties voorspelbaar is, maar individueel onvoorspelbaar' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411215124/https://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |archive-date=11 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Lone wolf (terrorism)}} [[Kategorie:Terrorisme]] 73r88fmzovviaiy3qkg3oavoj165fbp 0 252153 2908762 2900777 2026-06-02T08:52:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908762 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Artur Schnabel | beeld = ArturSchnabel.png | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Artur Schnabel, omtrent 1906 | agtergrondkleur = klassiek | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[17 April]] [[1882]] | geboorteplek = | oorsprong = | sterfdatum = [[15 Augustus]] [[1951]] | sterfplek = | genre = Klassiek | beroep = [[Pianis]] | instrument = Klavier | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Artur Schnabel''' (17 April 1882 – 15 Augustus 1951) was 'n Oostenrykse pianis wat klassieke musiek gespeel het, asook 'n komponis en onderwyser. Schnabel was bekend om sy intellektuele erns as 'n musikant, en het derhalwe deurgaans pure tegniese bravade vermy. Hy is van die 20ste eeu se mees gerespekteerde en belangrike pianiste, en sy speelwerk het 'n merkbare lewendigheid, [[spiritualiteit]] en diepte getoon wat betref sy interpretasies van die klassieke Oostenryks-Duitse werke, veral die van [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] en [[Franz Schubert|Schubert]]. Sy vertonings van hierdie komposisies is dikwels beskou as modelle van interpretatiewe penetrasie. Sy bekendste opnames is sy opnames van Beethoven se klaviersonatas; wat tussen 1932 en 1935 opgeneem was. Dit was die heel eerste opname wat ooit gemaak was van die gehele siklus van 32 sonatas. Die musiekkritikus [[Harold C. Schonberg]] het Schnabel beskryf as "die man wat Beethoven uitgevind het".<ref>Schonberg, Harold C. ''The Great Pianists'', 1987 (revised edition)</ref> In 2018 het die Biblioteek van die Kongres (VSA) die werk geselekteer om geplaas te word in die Nasionale Opname Register om sy geskiedkundige belang.<ref> [https://www.loc.gov/item/prn-18-028/] </ref> == Lewe en werk == === Vroeë jare=== Schnabel is gebore as Aaron Schnabel in [[Lipnik, Bielsko-Biała|Lipnik (Kunzendorf)]] naby [[Bielsko-Biała]], [[Morawië]], [[Oostenryk-Hongarye]] (vandag 'n deel van [[Pole]]),<ref name=mylifeandmusic> {{cite book |pages= |first=Artur |last=Schnabel |title= My Life And Music |location=New York & London |publisher=Dover/Smythe |orig-year=1961 |year=1988}}</ref><ref name=musiker>{{cite book |pages= |title= Artur Schnabel: Musiker 1882-1951, Archives of the Akademie der Künste, Berlin |location=Berlin |publisher=Wolke-Verlag |year=2001 }}</ref> en hy was die jongste van drie kinders wat gebore is in die gesin van Isidor Schnabel, 'n tekstielhandelaar en sy vrou, Ernestine Taube (née Labin). Hy het twee susters gehad genaamd Clara en Frieda.<ref name=musiker /><ref name=cesar>{{cite book |pages= |first=Cesar |last=Saerchinger |title=Arthur Schnabel: A Biography |location=New York |publisher=Dodd, Mead & Co. |year=1957 }}</ref> Sy familie was [[Jood]]s.<ref>[http://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Mi-So/Schnabel-Artur.html]</ref> Toe Schnabel twee jaar oud was het sy ouers in 1884 na [[Wene]] getrek. Schnabel het op die ouderdom van vier die klavier begin leer, toe hy 'n spontane belang in sy ouer suster se klavierlesse geneem het. Op die ouderdom van ses jaar het hy begin om klasse te neem onder Professor Hans Schmitt van die Weense Konservatoria (vandag die [[Universiteit van Musiek en Uitvoerende Kunste, Wene]]). Drie jaar later het hy onder [[Theodor Leschetizky]] begin studeer.<ref name=musiker /><ref name=cesar /><ref>''88 notes pour piano solo'', [[Jean-Pierre Thiollet]], Neva Editions, 2015, bl. 356. {{ISBN|978-2-3505-5192-0}}</ref> Laasgenoemde onderwyser het eenmaal aan hom gese, "Jy sal nooit 'n pianis wees nie; jy is 'n musikant." Hy het Schnabel toegelaat om Liszt se ''Hongaarse Rapsodieë'' te los ten einde hom toe te laat om eerder te konsentreer op [[Schubert]] se sonatas, wat tot op daardie stadium verwaarloos was.<ref>William Glock and Stephen Plaistow. "Schnabel, Artur." Grove Music Online. Oxford Music Online. Oxford University Press, accessed 1 Julie 1 2016</ref> === Leschetizky jare === Schnabel het tussen 1891 en 1897 onder Leschetizky gestudeer vir sewe jare. Medestudente wat onder Leschetizky in daardie jare gestudeer het het [[Ossip Gabrilowitsch]], [[Mark Hambourg]], en [[Ignaz Friedman]] ingesluit. Hy het aanvanklik vir sy eerste jaar onder Leschetizky strawwe voorbereidende tegniese onderrig by [[Anna Yesipova]] ontvang. (Leschetizky se tweede vrou en 'n bekende pianis in haar eie reg) en ook van Malwine Bree, wat Leschetizky se assistent was.<ref name=cesar /> Vanaf die ouderdom van tien jaar het hy deelgeneem aan al Leschetizky se klasse.<ref name=mylifeandmusic /> Schnabel het na 'n aanvanklike mislukte toenadering tot [[Anton Bruckner]] musiekteorie en komposisie onder [[Eusebius Mandyczewski]] gestudeer. Mandyczewski was 'n assistent tot [[Johannes Brahms]], en deur hom was Schnabel bekendgestel aan Brahms se kring. Hy was dikwels in die Groot Meester se teenwoordigheid. Die jong Schnabel het eenmaal vir Brahms aangehoor in uitvoering van sy [[Klavierkwartet No. 1 (Brahms)|eerste klavierkwartet]]; vir al die gemiste note, het Schnabel gesê, "was dit op die ware grootse wyse" opgevoer."<ref name=mylifeandmusic /> Schnabel het sy amptelike konsertbuiging in 1897 gemaak in die [[Bösendorfer|Bösendorfer-Saal]] in Wene. Later in daardie selfde jaar het hy 'n reeks konserte in [[Boedapest]], [[Praag]] en [[Brünn]] (vandag [[Brno]], [[Tsjeggiese Republiek]]) gegee.<ref name=musiker /> === Berlynse jare === Schnabel het in 1898 na [[Berlyn]] getrek, en het aldaar sy buiging gemaak met 'n konsert by die [[C. Bechstein Pianofortefabriek|Bechstein-Saal]].<ref name=musiker /> Na die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Schnabel wyd getoer en die [[Verenigde State]] sowel as [[Rusland]] en Engeland besoek. Hy het aanvanklike bekendheid verwerf danksy orkestrale werke wat hy onder die dirigent [[Arthur Nikisch]] opgevoer het, sowel as in [[Kamermusiek]] en deur die begeleiding van sy toekomstige vrou, die [[Contralto]] [[Therese Behr]], in [[Liedere]]. Wat kamermusiek betref, het hy saam met die violis [[Alfred Wittenberg]] en die tjellis [[Anton Hekking]] die Schnabel trio gestig en hulle het tussen 1902 en 1904 saamgespeel. In 1905 het hy 'n Tweede Schnabel Trio saam met [[Carl Flesch]] (saam met wie hy ook vioolsonatas gespeel het) en die tjellis [[Jean Gérardy]] gestig. In 1914, met die uitbreek van die Eerste Wêreldoorlog het Gérardy ('n Belg) die trio verlaat omrede hy nie langer in Duitsland kon bly nie. Hy was deur [[Hugo Becker]] vervang, en dit het dus die Derde Schnabel Trio geword. Later het Schnabel ook in 'n strykkwartet gespeel saam met die violis [[Bronisław Huberman]], die komponis/violis [[Paul Hindemith]] en die tjellis [[Gregor Piatigorsky]] (saam met wie hy ook [[Tjello]]sonatas gespeel en opgeneem het). Schnabel het ook saam met 'n aantal ander bekende musikante gespeel, insluitende die violis [[Joseph Szigeti]] en die tjelliste [[Pablo Casals]] en [[Pierre Fournier]]. Hy was vriende van, en het saamgespeel met, die mees uitgelese dirigente van die dag, insluitende [[Wilhelm Furtwängler]], [[Bruno Walter]], [[Otto Klemperer]], [[George Szell]], [[Willem Mengelberg]], en [[Adrian Boult]]. Schnabel het van 1925 af onderrig gegee by die Berlyn Staatakademie, waar sy meesterklasse hom groot roem besorg het. === Latere jare === Schnabel<ref>Hierdie seksie kom kort aan voldoende verwysings</ref> was [[Jood]]s, en het Berlyn in 1933 verlaat nadat die [[Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty]] oorgeneem het. Hy het vir 'n rukkie in Engeland gewoon terwyl hy meestersklasse gegee het by [[Tremezzo]] naby die [[Como-meer]] in [[Italië]], voordat hy in 1939 aanbeweeg het na die [[Verenigde State]]. In 1944 het hy 'n genaturaliseerde burger van die V.S.A. geword. Hy het 'n onderwyspos aangeneem by die [[Universiteit van Michigan]]. Van sy leerlinge was onder andere die komponis [[Sam Raphling]]. Teen die einde van die Tweede Wereldoorlog het hy teruggekeer na Europa en hom in Switserland gevestig. Sy moeder,Ernestine Taube, het in Wene aangebly na die [[Anschluss]] en was op die ouderdom van drie-en-tagtig gedeporteer na die [[Theresienstadt konsentrasiekamp]] waar sy twee maande later dood is. Artur Schnabel het nooit na Duitsland of Oostenryk teruggekeer na die oorlog nie. Hy het tot die einde van sy lewe voortgegaan om konserte aan beide kante van die Atlantiese Oseaan te gee, sowel as om te komponeer en voort te gaan om opnames te maak, alhoewel hy nooit baie lief vir die hele ateljee proses was nie. Hy is in Axenstein, [[Switserland]] oorlede en was begrawe in [[Schwyz]], Switserland. === Gesinslewe === Schnabel se dogter [[Elizabeth Rostra]] is in 1899 in die Tsjeggiese stad van [[Brno]] gebore toe Schnabel maar sewentien jaar oud was. Elizabeth se geboorte was die gevolg van 'n jeugdige liefdesverhouding. Sy het 'n pianis en klavierpedagoog geword en was getroud met 'n psigoanalis. Sy is in 1995 in Switserland oorlede. In 1905 het Artur Schnabel getrou met die contralto en ''Lieder'' singer [[Therese Behr]] (1876-1959). Hulle het twee seuns gehad naamlik [[Karl Ulrich Schnabel]] (1909–2001) wat ook 'n klassieke pianis geword het sowel as 'n bekende pedagoog, en [[Stefan Schnabel]] (1912–99), wat 'n gerespekteerde akteur geword het. [[Lêer:SchnabelFamilyGrave-FriedhofSchwyz RomanDeckert15012024-02.jpg|duimnael|Die familiegraf in Januarie 2024.]] Die Schnabel gesin het 'n lewenslange, naby verhouding gehad met Artur Schnabel se dogter uit sy vroeëre verhouding, Elizabeth Rostra. Therese, hul seun Karl Ulrich, sy vrou Helen, née Fogel (1911–1974), wat 'n pianis van die VSA was, en hul kleinseun Claude Alain Mottier (1972–2002), wat ook 'n pianis was en onskuldig in 'n verkeer was. ongeluk gesterf het, is in Schnabel se graf begrawe. In 2006 het die munisipaliteit van Schwyz die familiegraf tot monument verklaar, wat beteken dit word permanent teen ontbinding beskerm.<ref>https://schnabelmusicfoundation.com/where-is-the-schnabel-grave-site</ref> == Repertorium == Schnabel was die beste bekend vir sy toewyding aan die kern van die Duitse komponiste, en veral die Weense klassiek werke van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], Beethoven en Schubert. Hy was ook bekend vir sy opvoerings van werke deur [[Johannes Brahms|Brahms]] en [[Robert Schumann|Schumann]]. Hy het ook werke deur [[Johann Sebastian Bach|Bach]] gespeel en opgeneem. Sy repertoire was agter breër as dit. Gedurende sy jong virtuose jare in Berlyn het hy ook werke deur ander komponiste gespeel insluitende [[Franz Liszt|Liszt]], [[Frédéric Chopin|Chopin]] en [[Carl Maria von Weber|Weber]]. Op sy vroeëre Amerikaanse toere het hy werke soos die [[Preludes (Chopin)]] en Schumann se [[Fantasie in C (Schumann) ]] gespeel.<ref>{{cite book |pages=426 |first=Harold C. |last=Schonberg |title=The Great Pianists |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1963 }}</ref> Ander werke wat hy gespeel het, soos in herinnering geroep deur persone soos [[Claudio Arrau]] en [[Vladimir Horowitz]], wat Schnabel hoor speel het in die 1920s, was die [[Klavierkonsert No. 1 in E-mineur (Chopin)]] en die [[Klaviersonata No. 2 in B-moll mineur (Chopin)]], sowel as Weber se ''[[Konzertstück in F mineur]]'', Klaviersonata No. 2, en ''[[Invitation to the Dance (Weber)]]''.<ref>{{cite book |pages= |first=Harold C. |last=Schonberg |title=Horowitz: His Life and Music |location=New York |publisher=Simon & Schuster |year=1992 }}</ref><ref name=arrau>Arrau in conversation with Peter Warwick, 31 Julie 1976</ref> Schnabel het self genoem dat hy die [[Liszt Klaviersonata in B Mineur]] "baie dikwels", gespeel het sowel as die [[Liszt Klavierkonsert in E-moll]].<ref name=mylifeandmusic /> Dit is nie duidelik waarom Schnabel nie die werke ingesluit het in sy opname-repertoire in die 1930's nie, na sy finale vertrek uit Duitsland nie. Hy het beweer dat dit so was omrede hy besluit het dat hy slegs "musiek wat beter is as wat dit opgevoer kan word" kan speel. <ref name=mylifeandmusic /> Dit is al egter deur sommige persone voorgestel dat "Schnabel, ontwortel van sy inheemse erfenis, dalk vasgeklou het aan die groot Duitse komponiste in 'n poging om sy kulturele oorsprong lewendig te hou".<ref>Harris Goldsmith, ''Artur Schnabel: Paradigm or Paradox?'', ''Keynote'' 3 Maart 1982</ref> Schnabel was bekend daarvoor dat hy die toe-verwaarloosde werke van Schubert vooropgestel het en selfs meer diè van Beethoven, insluitende sy meer uitdagende laat werke. Terwyl hy op toer was in Spanje, het Schnabel aan sy vrou geskryf en gesê dat hy gedurende 'n uitvoering van Beethoven se [[Diabelli-variasies]] jammer begin voel het vir die gehoor . "Ek is die enigste persoon hier wat dit geniet, en ek kry die geld; hulle betaal en moet ly!".<ref>Verwysing benodig|date=Augustus 2018</ref> Schnabel het baie bygedra om Beethoven se klaviermusiek gewild te maak, en het die eerste volledige opname van die sonatas gemaak; hy het in 1935 die eerste stel voltooi vir die Britse [[plaatetiket]] [[HMV]]. In Maart 2018 was dit een van slegs 25 opnames wat die Biblioteek van die Verenigde State Kongres geselekteer het om geplaas te word in die Nasionale Opnameregister gesien die werk se kulturele en geskiedkundige belang.<ref> [https://www.loc.gov/item/prn-18-028/]</ref> Hierdie stel opnames was nog nooit uit druk nie en word deur baie beskou as om die toetssteen van Beethoven se sonata interpretasies te wees, alhoewel tekortkominge in vingertegniek baie uitvoerings van die vinnige bewegings versuur. Daar word gesê dat [[Sergei Rachmaninoff]] veronderstel was om na hom te ge-verwys het as "die groot [[adagio]] komponis". Dit word ook gesê dat hy vreeslik op sy senuwees was toe hy opnames gemaak het; in 'n meer private opset was sy tegniek egter onberispelik en foutloos. [[Claudio Arrau]] het gesê dat Schnabel se lewendige opvoerings gedurende die 1920s tegnies "foutloos" was."<ref>[https://books.google.com/books?id=h3TQeUPNjWgC&lpg=PP1&dq=claudio%20arrau&pg=PA90#v=onepage&q&f=false Books.google.co.uk]</ref> Hy het ook al Beethoven se [[klavierkonsert]]e opgeneem. == Komposisionele Styl == Ten spyte daarvan dat sy repertoire vir opvoerings grootliks gekonsentreer was op die werke van Beethoven, Schubert, Mozart en Brahms, was amper al sy komposisies (geeneen wat in die aktiewe repertoire aanwesig is nie) [[Atonaal]] van aard. (Dit is in die verband interessant om kennis te neem dat Schnabel 'n goeie vriend was van [[Arnold Schoenberg]], sy Oostenryks-Amerikaanse genoot, wie bekend was as 'n pionier van atonale musiek en musiek wat gebruik maak het van die [[Twaalf-toon tegniek]] ) Hulle is "moeilike" dog ingewikkelde en fassinerende werke, en word gekenmerk deur 'n werklike oorspronklikheid van styl. Die komponiste [[Ernst Krenek]] en [[Roger Sessions]] het al daarop kommentaar gemaak dat hulle tekens wys van onbetwyfelbare genialiteit (sien biografie van Schnabel deur Cesar Saerchinger). Schnabel se lys van komposisies het uiteindelik drie simfonieë, 'n klavierkonsert, 'n klaviersonata (eerste gespeel deur [[Eduard Erdmann]] tydens die 1925 Venice ISCM Fees<ref>Grove's Dictionary of Music and Musicians, 5th uitg., 1954, [[Eric Blom]]. red.</ref>) en vyf [[strykkwartette]] ingesluit, sowel as verskeie kleiner werke. In onlangse jare is 'n aantal van sy komposisies (merkbaar voorgestaan deur die violis [[Paul Zukofsky]]) opgeneem en beskikbaar gemaak op CD, insluitende drie van sy strykkwartette, die drie simfonieë, 'n rapsodie vir orkes, en vier solo klavierwerke: sy sonata, Danssuite, Stuk in Sewe Bewegings (1935-37) en Sewe Stukke (1947). Die Pianis [[Jenny Lin]] sal Schnabel se volledige musiek vir klavier opneem vir die Steinway & Sons etiket vir vrystelling in die begin van 2019.<ref>http://jennylin.net/bio/</ref> == Boeke == *''My Life and Music''. Mineola, NY: Dover Publications. Reprinted 1988. {{ISBN|0-486-25571-9}}. Transkripsies van die twaalf lesings wat in 1945 deur Schnabel gegee is by die [[Universiteit van Chicago]]. *''Music, Wit, and Wisdom.'' Reds. [[Werner Grünzweig]] en Lynn Matheson. Hofheim: Wolke, 2009. {{ISBN|978-3-936000-53-5}}. Nuwe uitgawe van ''My Life and Music'', hersien volgens die bronne wat gehou word by die Musiekargief van die ''Akademie der Künste'', Berlyn. *''Music and the Line of Most Resistance.'' Hersiene en geredigeerde uitgawe. Red. Lynn Matheson en Ann Schnabel Mottier. Hofheim: Wolke, 2007. {{ISBN|978-3-936000-51-1}}. Eerste gepubliseer deur Princeton University Press, 1942. Transkripsies van lesings wat Schnabel gegee het by [[Harvard-universiteit]] en by die Universiteit van Chicago. == 2016 Herlewing en 2018 Dokumentêre Rolprent == Op 11 September 11 2016 het 'n grootse internasionale herlewing van Schnabel se werk begin deur 'n konsert by die ''Großer Sendesaal des rbb im Haus des Rundfunks'' wat aangebied was as deel van die Musikfest Berlyn.<ref>{{cite web |url=http://arturschnabelfilm.com/the-concert/ |title=THE CONCERT |website=Artur Schnabel: No Place of Exile |access-date=28 September 2018 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112043749/http://arturschnabelfilm.com/the-concert |archive-date=12 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die program het die pianis Markus Pawlik (wat ook die kurator was), die Szymanowski Strykkwartet, en die baritoon [[Dietrich Henschel]] ingesluit, met rolprent projeksies deur [[Matthew Mishory]]. Die duitse akteur [[Udo Samel]] het 'n seleksie van Artur Schnabel se briewe aan Mary Virginia Foreman voorgelees. The program was op Woensdag, 14 September 2016 by die ''RadioKulturhaus'' in Wene herhaal en ook by die ''Salle des congrès'' in [[Megève]], Frankryk op Donderdag 30 Augustus 2018. Daar word verdere opvoerings beplan.<ref>{{cite news |url=http://www.savoytruffle.fr/attend/#/event/artur-schnabel-no-place-of-exile |title=Attend - Megève Festival Savoy Truffle |work=Megève Festival Savoy Truffle |access-date=28 September 2018 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919141717/http://www.savoytruffle.fr/attend/#/event/artur-schnabel-no-place-of-exile |archive-date=19 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die 2016 Berlynse konsert was in sy geheel uitgesaai op [[Rundfunk Berlin-Brandenburg]] radio en verfilm vir die [[Arte]] dokumentêr ''Artur Schnabel: No Place of Exile,'' waarvan Matthew Mishory die direkteur van was. Die rolprent het sy buiging op Arte gemaak op 4 Februarie 2018.<ref>{{cite press release | url=https://www.bechstein.com/die-welt-von-bechstein/neuigkeit/film-ueber-bechstein-pianist-artur-schnabel-feiert-im-februar-auf-arte-seine-premiere/ | title=Film über Bechstein-Pianist Artur Schnabel feiert im Februar auf ARTE seine Premiere | publisher=C Bechstein | date=4 February 2018 | accessdate=2018-08-27}}</ref> Die rolprent was geskiet in Switserland, Italië, Wene en Berlyn, en het gebruik gemaak van onverwagse teksture (super8, drone beeldmateriaal, terugprojeksie) met die akteur [[Udo Samel]] wat Schnabel se koers deur die emosionele en fisiese landskappe van die Europese 20ste eeu vertel het. Dit het ook uitvoerings ingesluit van die 2016 ''Haus des Rundfunks'' konsert. == Verwysings == {{Verwysings}} == Verdere Leeswerk == *Saerchinger, Cesar. ''Artur Schnabel. A Biography''. London: Cassell, 1957 (with disc). == Eksterne skakels == {{Commons category|Artur Schnabel}} {{wikiquote}} *[http://www.noplaceofexile.com/ ''Artur Schnabel: No Place of Exile'']. Film commissioned by the [[Arte]] television network about Schnabel's life and work as a composer and pianist. *[http://www.schnabelmusicfoundation.com/ Schnabel Music Foundation] *[http://www.peermusicclassical.com/composer/composerdetail.cfm?detail=schnabel Peermusic Classical: Artur Schnabel] Composer's Publisher and Bio *[http://www.moonlightpianosonata.com/listen-to-moonlight-sonata/ listen to moonlight sonata] Beethoven's Moonlight Sonata performed by Artur Schnabel *[http://www.lafolia.com/archive/covell/covell200806schnabel.html The online music review La Folia] contains an article about Schnabel's compositions and selected recordings * [http://arturschnabelfilm.com/the-concert/ 'Artur Schnabel: No Place of Exile' - "The Concert"] * [https://www.matthewmishory.com/films/2018/5/29/artur-schnabel-no-place-of-exile-a-film-by-matthew-mishory-official-trailer Trailer for 'Artur Schnabel: No Place of Exile']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{IMSLP|id=Schnabel, Artur}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schnabel, Artur}} [[Kategorie:Oostenrykse komponiste]] [[Kategorie:Oostenrykse pianiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1882]] [[Kategorie:Sterftes in 1951]] afj0cws3wr1quf244xnb0s8dvkbntd3 0 256524 2908807 2900910 2026-06-02T10:44:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908807 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chris Schoeman | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1948|12|12}} | geboorteplek = [[Somerset-Oos]], [[Republiek van Suid-Afrika]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Chris Schoeman''' (gebore op [[12 Desember]] [[1948]] in [[Somerset-Oos]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse en [[Afrikaans]]e skrywer. Schoeman het meestersgrade behaal in geskiedenis aan die [[Universiteit van Port Elizabeth]] en die [[Colorado-staatsuniversiteit]], Fort Collins, [[VSA|Verenigde State]] Schoeman is 'n [[geskiedenis|geskiedkundige]] en joernalis, en die skrywer en mede-skrywer van verskeie boeke, soos onder meer ''Boerseun'', ''Broers in die stryd'', ''Engele in die Vreemde'', ''Churchill's South Africa'', ''The Historical Karoo'' en ''The Somme Chronicles''. Sy boek oor die lewe van [[Cornelis van Gogh]], broer van [[Vincent van Gogh]], ''Die onbekende Van Gogh – die lewe van Cornelis van Gogh, van [[Nederland]] tot Suid-Afrika'',<ref>Zebra Press, {{ISBN|9781770227941}}</ref> is deur [[Naòmi Morgan]], hoof van die Afdeling [[Frans]] aan die Universiteit van die Vrystaat (UV), op [[Litnet]] geresenseer.<ref>https://www.litnet.co.za/boekresensie-die-onbekende-van-gogh-deur-chris-schoeman/</ref> Schoeman is ook die skrywer van ''Vegter en Balling - Boereoorlog-ervarings van veldkornet Charles von Maltitz'' (2013) - uitgegee deur Tafelberg, ''Rebel: die lewe van kommandant [[Hans Lötter]], 1873-1901'' (2019),<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-rebel-die-lewe-van-kommandant-hans-lotter-1873-1901/ URL opgespoor en besoek op 3 Desember 2020</ref> ''Nêrens veilig - Twee eeue van Suid-Afrikaanse rampe'' (2021, die boek is deur Louise Viljoen op Maroela Media geresenseer), en ''Ongekende ellende - Rampe wat Suid-Afrika geruk het'' (2022)<ref>https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-rampe-wat-sa-geruk-het/ URL opgespoor en besoek op 6 Oktober 2022</ref>. Laasgenoemde drie boeke word deur [[Protea Boekhuis]] uitgegee. == Lys van werke == * ''Boerseun'' * ''Broers in die stryd'' * ''Engele in die Vreemde'' * ''Churchill's South Africa'' * ''The Historical Karoo'' * ''Angels of Mercy - Foreign Women in the Anglo-Boer War'' * ''Brothers in Arms - Hollanders in the Anglo-Boer War'' * ''The Somme Chronicles'' * ''Vegter en Balling - Boereoorlog-ervarings van veldkornet Charles von Maltitz'' * ''[[Os du Randt|Os]] - Die Outobiografie'' * ''Die onbekende Van Gogh – die lewe van Cornelis van Gogh, van Nederland tot Suid-Afrika'' * ''Rebel: die lewe van kommandant Hans Lötter, 1873-1901'' * ''Nêrens veilig - Twee eeue van Suid-Afrikaanse rampe'' * ''Ongekende ellende - Rampe wat Suid-Afrika geruk het'' == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schoeman, Chris}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1948]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] l4ks1ow3lk2l2qtreg3n1osltgjbu7h 0 256620 2908609 2643001 2026-06-01T20:28:41Z James Kevin McMahon 125651 beeld 2908609 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Adeel Akhtar | Beeld = Adeel Akhtar - Soccer Aid for UNICEF 2026.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Adeel Akhtar (2026) | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1980|9|18}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 2253821 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Adeel Akhtar''' (gebore 18 September 1980) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Four Lions'' (2010), ''The Dictator'' (2012), en ''The Big Sick'' (2017), en in die televisiereeks ''Utopia'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 2010: ''Four Lions'' * 2010: ''Stranger Things'' * 2012: ''The Dictator'' * 2013: ''Jadoo'' * 2013: ''Convenience'' * 2015: ''[[Pan (rolprent)|Pan]]'' * 2017: ''The Big Sick'' === Televisiereekse === * 2003: ''Coming Up'' * 2010: ''Angelos Epithemiou's Moving On'' * 2011: ''The Angelos Epithemiou Show'' * 2013: ''Utopia'' * 2013: ''The Job Lot'' * 2014: ''Weekend Kitchen with Waitrose'' * 2016: ''The Night Manager'' * 2016: ''Muslims Like Us'' * 2017: ''Ghosted'' === Televisierolprente === * 2016: ''Murdered by My Father'' * 2016: ''The Last Dragonslayer'' * 2016: ''The Circuit'' === Video's === * 2017: ''Unforgotten: Building the Series'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|2253821|Adeel Akhtar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Akhtar, Adeel}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] n2yuh43is9calord5jid6j3t93rbgzd 0 262750 2908676 2896962 2026-06-02T06:01:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908676 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Formula One logo.svg|thumb|260px|Formule 1 logo]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{GB-VLAG}} 2019 Formule 1 Britse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Silverstone 2011.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>14 Julie 2019</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Silverstone-renbaan|Silverstone]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:25.093</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:27.369 (ronde 52 van 52)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> || <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]]</small> || <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |} Die '''[[2019 Formule Een-seisoen|2019 Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op [[14 Julie]] [[2019]] op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. ==Bande== Bandverskaffer [[Pirelli]] verskaf spanne met die sagte, medium en harde samestellings van die P-Zero band - die drie hardste samestellings beskikbaar - vir die wedren, asook twee soorte reënbande. {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Silverstone |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|alt=Représentation des pneus durs|centré|55px]]<br />{{spaces|3}}Hard<br />(Tipe C1) |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|alt=Représentation des pneus medium|55px]]<br />{{spaces|1}}Medium<br />(Tipe C2) |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|alt=Représentation des pneus tendres|55px]]<br />{{spaces|4}}Sag<br />(Tipe C3) |[[Lêer:Neumático F1 Pirelli Verde.svg|55px]]<br/>Tussen-in |[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- style="vertical-align:top; background:#FFDAB9;" |- ! 1 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:27.173 |- ! 2 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:27.629 |- ! 3 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:28.009 |- ! 4 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:28.122 |- ! 5 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:28.253 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:26.712 |- ! 2 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:26.781 |- ! 3 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:26.909 |- ! 4 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:27.160 |- ! 5 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:27.229 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:25.905 |- ! 2 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:25.931 |- ! 3 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:25.954 |- ! 4 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.118 |- ! 5 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.440 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- ! 1 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:25.750 | 1:25.672 | '''1:25.093''' | 1 |- ! 2 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | '''1:25.513''' | 1:25.840 | 1:25.099 | 2 |- ! 3 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:25.533 | '''1:25.546''' | 1:25.172 | 3 |- ! 4 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 1:25.700 | 1:25.848 | 1:25.276 | 4 |- ! 5 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.273 | 1:26.038 | 1:25.590 | 5 |- ! 6 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:25.898 | 1:26.023 | 1:25.787 | 6 |- ! 7 | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:26.428 | 1:26.283 | 1:26.182 | 7 |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:26.079 | 1:26.385 | 1:26.224 | 8 |- ! 9 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.482 | 1:26.403 | 1:26.345 | 9 |- ! 10 | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:26.568 | 1:26.397 | 1:26.386 | 10 |- ! 11 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:26.449 | 1:26.519 | style="background-color:#ffcccc" | | 11 |- ! 12 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:26.558 | 1:26.546 | style="background-color:#ffcccc" | | 12 |- ! 13 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:26.203 | 1:26.578 | style="background-color:#ffcccc" | | 13 |- ! 14 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:26.347 | 1:26.757 | style="background-color:#ffcccc" | | 14 |- ! 15 | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:26.649 | 1:26.928 | style="background-color:#ffcccc" | | 15 |- ! 16 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:26.662 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 16 |- ! 17 | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.721 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 17 |- ! 18 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:26.762 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 18 |- ! 19 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:27.789 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 19 |- ! 20 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:28.257 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 20 |- !colspan="8"| 107% tyd: 1:31.498 |} [[Lêer:2019 10 GBR Qualy.png|duimnael|links|800px|Kwalifisering en ook wegspringrooster vir die 2019 Britse Grand Prix]] {{clr}} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- |- ! 1 | 44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | 56 | 1:21:08.452 | 2 | '''25+1'''<ref>Hamilton ontvang 'n ekstra punt vir die vinnigste ronde.</ref> |- ! 2 | 77 | {{FI-VLAG}} '''[[Valtteri Bottas]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | 52 | +24.928 | 1 | '''18''' |- ! 3 | 5 | {{MC-VLAG}} '''[[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | +30.117 | 3 | '''15''' |- ! 4 | 10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 52 | +34.692 | 5 | '''12''' |- ! 5 | 33 | {{NL-VLAG}} '''[[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 52 | +39.458 | 4 | '''10''' |- ! 6 | 55 | '''{{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]]''' | '''[[McLaren]]-[[Renault]]''' | 52 | +53.639 | 13 | '''8''' |- ! 7 | 3 | {{AU-VLAG}} '''[[Daniel Ricciardo]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 52 | +54.401 | 7 | '''6''' |- ! 8 | 7 | {{FI-VLAG}} '''[[Kimi Räikkönen]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]]''' | 52 | +65.540 | 12 | '''4''' |- ! 9 | 26 | '''{{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]]''' | '''[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' | 52 | +66.720 | 17 | '''2''' |- ! 10 | 27 | '''{{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 52 | +72.733 | 10 | '''1''' |- ! 11 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 52 | +74.281 | 8 | |- ! 12 | 23 | {{vlagikoon|Thailand}} [[Alexander Albon]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 52 | +75.617 | 9 | |- ! 13 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 52 | +81.086 | 18 | |- ! 14 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 51 | +1 ronde | 19 | |- ! 15 | 88 | {{PL-VLAG}} [[Robert Kubica]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 51 | +1 ronde | 20 | |- ! 16 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 51 | +1 ronde | 6 | |- ! 17 | 11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 51 | +1 ronde | 15 | |- ! DNF | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 18 | Tol | 11 | |- ! DNF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 9 | Ongelukskade | 14 | |- ! DNF | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 6 | Ongelukskade | 16 | |} == Puntestand na die Grand Prix == === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! No. !! Renjaer !! Span !! Punte |- | {{0}}1 || 44 || {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 223 |- | {{0}}2 || 77 || {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 184 |- | {{0}}3 || 33 || {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 136 |- | {{0}}4 || 5 || {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 123 |- | {{0}}5 || 16 || {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 120 |- | {{0}}6 || 10 || {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 55 |- | {{0}}7 || 55 || {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 38 |- | {{0}}8 || 7 || {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] || 25 |- | {{0}}9 || 4 || {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] || [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 10 || 3 || {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] || [[Renault F1|Renault]] || 22 |- | 11 || 27 || {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] || [[Renault F1|Renault]] || 17 |- | 12 || 20 || {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] || 14 |- | 13 || 18 || {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 13 |- | 14 || 26 || {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvyat]] ||[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 12 |- | 15 || 23 || {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] || [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 7 |- | 16 || 18 || {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 6 |- | 17 || 8 || {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] || [[Haas F1-span|Haas]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 2 |- | 18 || 99 || {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] || [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 1 |} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Span !! Punte |- ! 1 | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 407 |- ! 2 | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 243 |- ! 3 | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 191 |- ! 4 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Renault]] | 60 |- ! 5 | {{FR-VLAG}} [[Renault F1|Renault]] | 39 |- ! 6 | {{CH-VLAG}} [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 26 |- ! 7 | {{GB-VLAG}} [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 19 |- ! 8 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 19 |- ! 9 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 16 |- ! 10 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 0 |} ==Nota== {{Verwysings}} {{F1GP 2010–2019}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2019|Brittanje]] qzugohznq3k398jl9qyqvl3wlsc45hk 0 265200 2908703 2903686 2026-06-02T06:24:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908703 wikitext text/x-wiki Nadat [[Rome]], oorspronklik 'n Italiese stadjie wat lank onder die politieke en kulturele beheer van die [[Etruskers]] was, in [[500 v.C.]] onafhanklik geword het, het die Romeine in die eerste eeue daarna meer tyd en aandag bestee aan die handhawing en uitbouing van hulle nuwe selfstandigheid as aan die ontwikkeling van die beeldende kuns. Die toestand het egter in die loop van die [[3de eeu v.C.]] verander, eers deur die onderwerping van die Griekse kolonies in Suid-Italië ([[Magna Graecia]]), en later vanweë die magsuitbreiding ooswaarts na die Hellenistiese wêreld: [[Griekeland]] self, [[Anatolië|Klein-Asië]] en [[Egipte]]. Dit in ag genome is die '''Romeinse kuns''' vroeër bloot as 'n uitloper of nabloei van die [[Hellenisme]] beskou. Dit is egter beslis te simplisties gestel, want hoewel die Griekse invloed sterk was en baie van die kunstenaars in die Romeinse tyd Grieke was, het die Romeine daarin geslaag om die Grieks-Hellenistiese elemente met hulle inheemse Italo-Etruskiese kern te vermeng. In die proses het die Romeine nuwe aspekte beklemtoon en nuwe moontlikhede ontdek en uitgebou. Die boukuns verteenwoordig die Romeine se belangrikste prestasies op kunsgebied. == Griekse invloed == Rome het egter gegroei en mettertyd al hoe meer in aanraking met die Grieke gekom. Die Romeine se houding jeens die [[Grieke]] het dus ook begin verander. 'n Romeinse digter het op 'n keer gesê dat die Grieke na hul verowering hul veroweraars verower het; wat hy hiermee bedoel het, was dat die Griekse idees 'n groot invloed op die Romeine gebad het, en dit was veral waar op die gebied van die kuns. Hierdie proses het gedurende die [[Tweede Puniese Oorlog]] begin. In [[212 v.C.]] het Claudius Marcellus [[Sirakuse]], een van die belangrikste Griekse kolonies op [[Sisilië|Sicilië]], verower en 'n groot aantal pragtige standbeelde en ander kunswerke na Rome teruggestuur. Die opwinding en belangstelling wat die standbeelde by hul aankoms in Rome gewek het, was so groot dat Fabius Maximus, toe hy [[Tarentum]] drie jaar later verower, die Tarentyne toegelaat het om hul eie standbeelde van hul gode te behou - hulle het in elk geval weinig artistieke waarde gebad - maar talle groot Griekse meesterstukke, onder meer 'n uitstekende bronsbeeld deur die beroemde Griekse beeldhouer [[Lusippos]], na [[Rome]] laat bring het. In die Senaat het [[Cato die ouere|Cato]], beroemd vir sy verdediging van die ou sedes en die voorvaderlike leefwyse, 'n bitter aanval gedoen op hierdie versiersels, wat dan die strenge karakter van die stad sou vernietig. Maar die Romeine het nie eens na hom geluister nie. Soldate was aan die terugkeer van die oorlog in [[Griekeland]], en hulle het talle verhale te vertel gehad van al die wondere wat hulle in die beroemde stede van Griekeland gesien het - [[Athene]], [[Olimpia|Olumpia]] en [[Korinthe]]: marmergeboue versier met standbeelde, bronsbeelde, geverfde vase, gegraveerde drinkbekers van silwer, ens. 'n Liefde vir mooi dinge het by die Romeine begin posvat. == Boukuns == [[Lêer:Forum Romanum clouds.jpg|duimnael|regs|250px|Uitsig oor die [[Forum Romanum]] in 2021]] Die Romeinse boukuns word op grond van die monumentaliteit, ʼn sterker aksent op die interieur van geboue en die belangrike aandeel van utiliteitsdienste (brûe, akwadukte en so meer) van die Griekse en Etruskiese boukuns onderskei. Die uitvinding van beton in die [[2de eeu v.C.]] was 'n belangrike tegniese ontwikkeling wat die konstruksie van boë en gewelwe moontlik gemaak het. Bak- en tufsteen is as boumateriaal gebruik; soms is dit met stuccowerk en marmerblaaie beklee en soms nie. Die tempel het die basiese eienskappe van die Etruskiese tempel behou: Dit was reghoekig, het op 'n hoë podium gestaan en kon net van voor af binnegegaan word ('n Griekse tempel kon van alle kante betree word). Dit het beteken dat die Romeine meer aandag aan die gewel, wat op suile gerus het, gegee het. Oorspronklik was die suile van die [[Toskane|Toskaanse]] bouorde, 'n vereenvoudigde weergawe van die Grieks-Doriese suile, met 'n voetstuk en sonder kannelures (oorlangse groewe). Later is Ioniese en Korinthiese elemente oorgeneem en het daar selfs 'n kombinasie van die 2 ontstaan: 'n kapiteel met Ioniese volute (krulle) en Korinthiese akantblare. Die tempel van Fortuna Virilis (of Portunus) in Rome en die Maison Carrée ([[Nîmes]]), wat albei uit die 1ste eeu v.C. dateer, is goed bewaarde vroeë voorbeelde van Romeinse tempels. Naas die soort tempels is daar ook ronde tempels gebou, onder meer die tempel van Vesta (ca. 200 n.C.) en die beroemde [[Panteon in Rome|Panteon]] in Rome (27/5 v.C., ca. [[120 v.C.|120 n.C.]] <!-- opgerig en later herstel deur Agrippa --> herbou). Laasgenoemde is van buite af ʼn onopvallende grys gebou. Aan die voorkant is daar 'n driehoekige timpaan (gewelveld) wat op Korinthiese suile rus; daaragter is daar 'n ronde gebou met 'n deursnee van 43 m en 'n hoogte van ook 43 m. Die binnekant is ryklik met suile en marmer versier, en die lig val deur ʼn opening in die middel van die koepel na binne. Die gewelf bestaan uit reghoekige blokke wat in die middel dieper uitgesny is ('n kofferplafon). In die [[Renaissance]] het dit vir onder andere [[Brunelleschi]], [[Bramante]] en [[Michelangelo]] as voorbeeld gedien (St. Pieterskerk, Rome). Die gevoel van monumentaliteit kom veral sterk na vore in die thermae, die openbare badhuise, wat 'n belangrike sosiale funksie as ontmoetingsplek vervul het. Die badhuise het uit talle afsonderlike ruimtes bestaan, wat aanvanklik taamlik willekeurig (Pompeji), maar later meer simmetries georden is: ʼn swembad (natatio), baddens vir koue, lou en warm water (onderskeidelik frigidarium, tepidarium en caldarium), sweetbad (laconicum), kleedkamers (apodyterium), masseer- en sportvertrekke, asook allerlei bykomende geboue en ʼn wandelpark. Al die ruimtes is ryklik versier met motiewe wat aan die Griekse kuns ontleen is, maar wat egter hul oorspronklike funksie (by suile byvoorbeeld as stut van die dak) verloor het. Die thermae van [[Caracalla]] in Rome en die van [[Diocletianus]] is veral bekend. Die bouwerk aan eersgenoemde is in [[211 n.C.]] begin, terwyl laasgenoemde in die 3de eeu gebou is. Die Kaiserthermae in [[Trier]] (begin van die 4e eeu n.C.) is 'n goed bewaarde kompleks uit die provinsies. Die Romeine se voorkeur vir simmetrie kom ook na vore in die forum, die openbare plein van ʼn Romeinse stad. In Rome was die [[Forum Romanum]] nog 'n onreëlmatige plein waaraan daar met verloop van tyd steeds meer geboue verrys het: tempels, suilehalle, basilikas, eresuile, standbeelde en die verhoog of platform (die rostrum), waarvandaan toesprake gemaak is. Die onreëlmatigheid van die forum herinner 'n mens nog aan die Griekse agora (markplein). Die sogenaamde keiserforum wat noord hiervan geleë is, is in groter mate volgens 'n vaste bouplan opgerig. Die grootste van die forums is die Forum Trajani of Forum Ulpium, wat in 114 n.C. deur die boumeester Apollodorus van Damaskus voltooi is. 'n Poortgebou verleen toegang tot 'n reghoekige plein met ʼn suilegang rondom en 'n tempel aan die oorkant. Aan die een kant van die forum was daar dikwels ʼn basilika, 'n oordekte, reghoekige hal met suile rondom waar regspraak gelewer is, handel gedryf is en so meer. Die oudste basilikas in Rome dateer reeds uit die 2de eeu v.C. (Basilika Porcia), maar is in werklikheid nie veel meer as oordekte marksale nie. Hieruit het monumentale geboue soos die Basilika Ulpia op die Forum Trajani met halfronde uitgeboude stukke (absis) aan albei die kort kante, en die Basilika Constantini in Rome, met 'n middelskip van 35 m hoog, ontwikkel. Die vorm van die basilika het 'n belangrike rol gespeel in die latere Christelike kerke. Die Romeinse teaters het oor die algemeen die Griekse tradisie gevolg en bestaan uit 'n halfronde ruimte vir die toeskouers, afgesluit deur die scenae frans, 'n vaste, versierde agtermuur wat as dekor gedien het. In teenstelling met die Griekse teater was die Romeinse teater nie meer 'n opeluggebou nie, maar 'n ruimte wat heeltemal afgesluit was en in die reël met ʼn hout- of seildak oordek was. Die orchestra, wat oorspronklik vir dansers en musikante bedoel was, is toe ook van sitplekke voorsien. In Orange, Frankryk, is daar 'n goed bewaarde teater uit die tyd van [[Augustus Octavianus|keiser Augustus]]. Die amfiteater is 'n eie Romeinse bouvorm. Dit bestaan uit 'n ovaalvormige arena met sitplekke wat skuins na onder loop, waar daar gladiatorspele gehou is. Die oudste bewaarde amfiteater is in [[Pompeji]] (kort na 80 v.C.) en die grootste is die Amphiteatrum Flavium ([[Colosseum]]), wat tussen 70 en [[100 n.C.|100 n.C.]] gebou is. Dit is 188 m lank, 156 m breed en 48 m hoog (4 verdiepings). Daar was plek vir 50&nbsp;000 toeskouers, wat deur middel van 'n goed beplande stelsel van plekaanwysing vlot in en uit kon beweeg. Onder die arena was daar hokke vir die wilde diere, asook allerlei tegniese apparatuur waarmee die arena byvoorbeeld met water gevul kon word ten einde seegevegte na te boots. Ook die gebou is met seile oordek, wat selfs aangekondig is as "vela erunt" (die seile sal gespan word). Die sirkus vir die wa-wedrenne was ook ovaalvormig met oplopende rye sitplekke vir toeskouers. 'n "Ruggraat" (spina), met 'n keerpunt (meta) aan elke punt, het 'n renbaan in die arena afgebaken. Hier het die vierspan, wat deur middel van kleure in 2 groepe (rooi en wit) verdeel is, onder die fanatieke aanmoediging van die publiek teen mekaar meegeding; later het die groep of "partystryd" dikwels 'n politieke betekenis gehad. In Rome was daar verskeie sirkusse. Die oudste is die Circus Maximus, wat nog uit die koningstyd dateer. Wat suiwer dekoratiewe monumente betref, was die triomfboog, wat opgerig is as ereteken vir seevierende veldhere en keisers, iets nuuts waarmee die Romeine vorendag gekom het. Die triomfboë het meestal een deurgang gehad en was versier met reliëfs wat die roemryke dade van die vereerdes uitgebeeld het. Op die reghoekige bostuk (attica) is daar 'n inskripsie aangebring wat ook op die vereerdes betrekking gehad het. Bo-op was daar dikwels beelde of ʼn segewa. Die bes bewaarde voorbeelde in Rome is die boog van [[Titus (Keiser)|Titus]] ([[81 v.C.|81 n.C.]])<!-- WAT GAAN HIER AAN? --> ter ere van die oorname van [[Jerusalem]], en die Boog van Konstantyn (312- 315 n.C.). Die spiraalvormige eresuile wat met reliëfs versier was en waarop 'n beeld van die keiser (in die Christelike tyd 'n beeld van ʼn heilige) was, is ook opvallend. Die suil van Trajanus (ca. 114 n.C.) en die suil van Marcus Aurelius (einde van die 2de eeu n.C.) in Rome is albei 35 m hoog en bestaan geheel en al uit marmer. Monumente en gebouekomplekse soos hierbo beskryf, is ook op groter of kleiner skaal in die provinsies gebou. Waar dit in Rome as manifestasie van die keiser se mag gedien het of 'n teken van sy milddadigheid teenoor die volk was, het dit in die provinsies aan plaaslike hoëlui die geleentheid gebied om hulle rykdom ten toon te stel. Die oorblyfsels wat bewaar gebly het, gee 'n mens 'n goeie idee van die tegniese prestasies waartoe die Romeinse boumeesters, wat merendeels anoniem gebly het, in staat was en hoe hulle dit kon toepas in indrukwekkende bouwerke. === Stad- en woningbou === [[Lêer:House of the Wounded Bear atrium with fimpluvium and mosaic ountain in the rear Pompeii Prowalk.jpg|duimnael|regs|250px|Atrium met impluvium in die Huis van die Gewonde Beer, Pompeji. 'n Mosaïekfontein is sigbaar op die agtergrond.]] Uit voorbeelde soos [[Ostia]], die hawestad van Rome 1ste eeu v.C.), en [[Leptis Magna]] uit die tyd van Augustus (die huidige Misurata aan die Libiese kus) blyk dat die Romeine in die aanleg van stede hulle gehou het by die Grieks-Hellenistiese skaakbordpatroon van reghoekige blokke en strate wat mekaar loodreg kruis. Die Romeine het dit egter gekombineer met die indeling van hulle leërkamp, wat van poort tot poort deur twee hoofstrate, die cardo (noord-suid) en die decumanus (oos-wes), in vier dele verdeel is. Waar die tent van die kommandant op die kruispunt in die kamp gestaan het, het die forum in die stad op die kruispunt gestaan. Die strate was geplavei en daar was "oorsteekplekke" wat van stapstene voorsien was, sodat voetgangers se voete skoon kon bly. Die welgesteldes het in atriumtipe huise gewoon. Die vertrekke in die tipe huis is rondom 'n oordekte hof (atrium) gegroepeer, met ʼn vierkantige luik waardeur lig en reënwater deurgelaat en opgevang kon word. Van die 2de eeu v.C. af is die huise na die Griekse voorbeeld met 'n suilehof (peristyl) uitgebrei, wat ook vierkantig was met vertrekke rondom. Dié soort huise het gewoonlik hoogstens 2 verdiepings gehad en aan die straatkant was daar dikwels winkels. Die bes bewaarde voorbeeld is in Pompeji, waar 'n mens ook 'n goeie idee kry van die mooi versierings soos mosaïeke, muurskilderinge en ander dekorasies. Die woonblokke wat in rye of rondom 'n binneplaas in stede soos [[Ostia]] en Rome opgerig is nadat bougrond skaarser geword het, was heelwat minder gerieflik. Die insulae (letterlik "eilande") was van onbedekte baksteen of beton gebou en het 5 of 6 verdiepings, stelle trappe en soms balkonne gehad. Volgens gegewens uit die keisertyd is dit bekend dat daar 'n wesenlike brand- en instortingsgevaar in die huise was en dat mense gekla het oor die baie geraas. Die versugting van die digter [[Martialis]] (ca. 40- 104) oor die "landgoed in sy vensterbank" (die blomme wat daar geplant is) beklemtoon die ooreenkoms met die posisie van die moderne woonstelbewoner. Die paleise wat die keisers in Rome en elders laat bou het, het die skerpste denkbare teenstelling met die huise gevorm. Keiser Augustus se paleis op die Palatinus was nog taamlik eenvoudig, maar die van Nero, die [[Domus Aurea]] (Goue Huis), wat tussen 64 en 68 gebou is, was 'n uitgebreide kompleks met ʼn meer en omring deur parke. Die burgery was nie tevrede met die paleis nie, want inskripsies met die volgende strekking het verskyn: "Mense, maak dat julle uit die stad wegkom, want as dit so aangaan, bly daar vir die gewone sterfling geen plek meer oor nie." Die Domus Aurea is later grotendeels afgebreek en deur Domitianus (81-96 regeer) deur 'n keiserlike woning op die heuwel [[Palatinus]] vervang. Die naam van die tipe woning is van die heuwel se naam afgelei: paleis. Die bekendste voorbeeld van so ʼn paleis uit die provinsies is [[Diocletianus]] se "vestingslot" in [[Split]], [[Joego-Slawië]], wat ca. 300 n.C. opgerig is. Dit was 150 m breed, 180 m lank, het 'n galery aan die seekant en 3 poorte en 16 torings aan die landkant gehad. 'n Groot deel daarvan bestaan vandag nog as deel van die stadsentrum wat in die Middeleeue ontwikkel het. Die oorspronklike Romeinse bouvorm was die villa, waarvan daar twee tipes was. Die villa rustica was in werklikheid 'n opstal met stalle, skure en ander landbougeboue. Die soort villa het, met plaaslike variasies, tot ver in die provinsies voorgekom. Die Romeinse grootgrondbesitters het weer villas, die sogenaamde villa urbana, op die platteland laat bou ten einde van die stad se hitte en lawaai af weg te kom. Die villa urbana was 'n gerieflike huis wat in 'n mooi omgewing gebou is en volgens die smaak en rykdom van die eienaar ingerig is. Naas woon- en studeervertrekke het die villas dikwels baddens gehad. Die gebied rondom die huis het dikwels as tuin gedien waar die bewoners te midde van blombeddings, priële, fonteine en tuinbeelde en in die skadu van lanings kon ontspan. Die hoogtepunt van die soort villa is die Villa Hadriani in Tivoli, wat keiser Hadrianus in 125 n.C. laat bou het. Hy het elemente van verskeie plekke wat hy besoek en bewonder het, onder meer die [[Akademie]] in [[Athene]], in die villa laat opneem. Hy het dit ook as " museum" gebruik vir sy groot versameling kopieë van klassieke Griekse beelde, waarvan daar tans 'n groot aantal in die Vatikaanmuseum is. Hadrianus se grafmonument is ook baie indrukwekkend. Dit bestaan uit 'n 20 m hoë, ronde gebou op 'n 15 m hoë, reghoekige podium. Die sogenaamde Mausoleum van Hadrianus, wat in 135-139 n.C. gebou is, het in 590 die naam Engeleburg gekry omdat die engel Migael volgens oorlewering tydens 'n pesepidemie daarop verskyn het en sy swaard in sy skede gesteek het as teken dat die onheil sou ophou. Talle voorbeelde van siviele bouwerke soos paaie wat deur die eeue behoue gebly het, rioleringstelsels soos die Cloaca Maxima in Rome (in sy huidige vorm in 33 v.C. deur [[Marcus Vipsanius Agrippa|Agrippa]] aangelê), die talle akwadukte (byvoorbeeld die Pont du Gard in Nimes uit 14 n.C.) en brûe soos die by Alcantara in Spanje oor die rivier [[Taag]] (106 n.C.), waarvan die grootste boë 'n deursnee van 27 m het, was oor die hele ryk versprei. Hoewel dit argitektonies minder interessant is, is dit kenmerkend van die Romeinse boutegniek. == Beeldhoukuns == Toe daar aan die begin van die 2de eeu v.C. talle Griekse beeldhouwerke en kunstenaars na Rome begin kom het, het dit tot ʼn karakteristieke tradisie gelei, al was die tradisie nie so ryk soos die ou Griekse tradisie nie. Vir albei tipes beeldhouwerk waarin die Romeinse beeldhoukuns sy grootste prestasies bereik het, die portret en die histories-verhalende reliëf, het daar reeds 'n hegte grondslag bestaan waarop daar onder Griekse invloed voortgebou kon word. Die Romeinse beeldhoukuns het grotendeels bestaan uit nabootsings van oorspronklike Griekse standbeelde. 'n Goeie beeldhouer was nie veronderstel om nuwe beelde te maak nie, maar goeie nabootsings van Griekse beelde. Danksy hierdie houding van die Romeine besit ons vandag ʼn groot kennis van die Griekse beeldhoukuns wat ons andersins nie sou gehad het nie, aangesien baie van die oorspronklike Griekse beelde verlore gegaan het. Selfs wanneer hulle 'n standbeeld van 'n lewende persoon wou maak, het die Romeine hul idees van 'n Griekse standbeeld geneem. Die standbeeld van Augustus is wat die posisie van die arms en die bene betref, 'n presiese weergawe van 'n beroemde standbeeld deur die Griekse beeldhouer [[Polukleitos]]. Die Romeine het in slegs twee kunsvorms oorspronklikheid getoon: reliëfs en borsbeelde. Die reliëf rondom die beroemde Suil van Trajanus (113 n.C. opgerig) bied ons 'n duidelike beeld van [[Trajanus]] se veldtog teen die [[Dacia (Romeinse provinsie)|Daciërs]], en al die tonele is uitstekend uitgebeeld. Op hierdie reliëfs, soos op die op die Boog van Titus (opgerig 85 n.C.), is die geometriese karakter van die Etruskiese kuns ineengestrengel met Griekse harmonie en Romeinse realisme om dramatiese en kragtige meesterstukke te lewer. Die Romeinse belangstelling in lewensgetroue borsbeelde het 'n baie praktiese oorsprong gehad. Die voorste Romeinse families het die gewoonte gehad om gesigmaskers (''imagines'') van hul beroemde voorouers te maak. Die maskers is in [[was]] gevorm op die gesig van die oorledene en dan by die begrafnisoptogte van hul nakomelinge gedra. Baie van die maskers wat in Pompeji ontdek is, was uiters lewensgetrou. === Portret === [[Lêer:Philippus Arabicus.jpg|duimnael|240px|regs|Borsbeeld van Keiser Philippus Arabus]] 'n Gewoonte wat die Romeine van die [[Etruskers]] oorgeneem het, naamlik om dodemaskers van oorledenes te maak en dit as imagines maiorum (voorouerbeelde) in die huis te hou, het tot ʼn vorm van realistiese portretkuns gelei wat 'n mens as tipies Italies kan beskou. Dit is nie duidelik in watter mate kunstenaars uit Griekeland verantwoordelik was vir die soort beeldhouwerk en ander vroeë beeldhouwerke soos die ''Wolvin van die Kapitool'' (5e eeu v.C.) en die ''Mars van Todi'' (ca. 285 v.C.) nie. ʼn Standbeeld soos die ''Brutus Maior'' (ca. 400) dui egter op 'n onmiskenbaar Italiese styl. Die regstreekse aanraking met die Griekse kuns (klassiek sowel as Hellenisties) het tot 3 tendense gelei wat met wisselende klem die portretkuns sou oorheers: die sterk ekspressiwiteit wat aan die Hellenisme ontleen is, die idealisering wat uit die klassieke stam, en 'n [[Hellenistiese tydperk|Hellenistiese]] realisme, wat egter in groter mate tipes (die bedelaar, die kind) as die individu ingesluit het. Die laaste tendens is deur die Romeine tot 'n persoonlike gelykenis omvorm: die borsbeeld was 'n ware beeld van die mens en skoonheidsgebreke soos vratte, ʼn dubbele ken en so meer is lewensgetrou weergegee. Die tendens is ook in munte merkbaar. Tydens die regering van [[Augustus Octavianus|Augustus]] het die klassisistiese idealisering oorheers, soos wat duidelik te sien is in die ''Augustus van Primaporta'' (ca. 20 v.C.; Vatikaanmuseum), waarvan die borspantser met allegoriese voorstellings versier is. In Flavius se tyd het die realisme oorheers, soos blyk uit byvoorbeeld die kop van die ''Vespasianus'' en uit die ''Caecilius lucundus'' uit Pompeji. Daarna was daar, veral na Hadrianus, wat bowendien die portretbeeld met 'n baard bekend gestel het, 'n ewewigtige vermenging van die 2 tendense. ʼn Kenmerkende voorbeeld hiervan is die beeld van die keiser se jong gunsteling, Antinoös. In die 3de eeu het die realisme met 'n sterk ekspressiwiteit (woeste haardos, deurdringende blik deur plastiese weergawe van die oog) weer die botoon gevoer. Dit het uitgeloop op 'n idealisering van die "barbaarse" keisertipe: Caracalla en die soldatekeiser [[Philippus Arabus]] (Julius Verus Philippus, 244-249). Daarna het ʼn toenemende vervlakking ingetree, waarin die keiserportret steeds meer 'n simbool van die keiser se mag geword het: die kolossale kop van [[Konstantyn die Grote]], wat in sy basilika in Rome staan, is in sy abstraksie skaars nog menslik. === Reliëf === [[Lêer:RomaAraPacisDecorazioneVegetale.jpg|duimnael|regs|Vegetale reliëfversiering op die Vredesaltaar in Rome]] Die histories-verhalende reliëf was onbekend onder die Grieke, wat reële gebeurtenisse in ʼn mitologiese vermomming weergegee het. Die Romeinse nuwigheid het waarskynlik ontwikkel uit die Etruskiese reliëfs en skilderinge, en uit beeldhouwerk op sarkofae (grafkiste) en altare. Die oudste kenmerkende voorbeeld is op die altaar van Gnaeus Domitius Ahenobarbus (1ste eeu v.C.), met die  afbeelding van die suovetaurilia (die offer van 'n vark, 'n ram en 'n stier teen die einde van 'n sensusopname). Op die Ara Pacis Augustae, Augustus se vredesaltaar in Rome (13-9 v.C.), het dit tot volle bloei gekom. In 'n reeks opeenvolgende taferele wat in mekaar oorgaan, word 'n prosessie van die keiser, sy familie, senatore en magistrate uitgebeeld. Toneeltjies soos die van 'n vrou wat 'n groepie mense vermaan om hulle rustig te hou en ʼn kind wat die mense by hom se aandag probeer trek, word ook in die prosessie uitgebeeld. Die allegoriese figure en personifikasies, onder meer [[Tellus]] (Terra Mater, godin van die aarde) en Italia, is ook kenmerkend. Die Romeinse realisme en klassieke waardigheid is tot 'n ewewigtige geheel verwerk en deur die bondige behandeling van die agtergrond het die kunstenaars selfs 'n sekere dieptewerking bereik. Latere voorbeelde is die reliëfs op die Boog van Titus (81 n.C.), waar die tempelskatte van Jerusalem, onder meer die sewepuntkandelaar, in 'n triomftog na Rome gebring word, en die Suil van Trajanus, waarop sy veldtog in Itali (Roemenië; ca. 100 n.C.) uitgebeeld word. Die taferele loop in 'n band spiraalvormig om die suil. 'n Indruk van diepte is verkry deur geboue op die agtergrond te plaas. Minder belangrike persone is kleiner afgebeeld. Die Suil van [[Marcus Aurelius]], wat 75 jaar later opgerig is, toon reeds die neiging om die figure se waardigheid te beklemtoon deur hulle frontaal af te beeld, wat in die loop van die [[3de eeu|3de eeu]] gelei het tot ʼn strak, meer tweedimensionele weergawe. === Ander beeldhouwerk === In Italië sowel as in die provinsies is daar talle beeldhouwerke gevind. Op die platteland is die Romeinse invloed met die inheemse style vermeng. Van die belangrikste beeldhouwerk uit die provinsies is grafmonumente, van steles met 'n beeld van die oorledene tot ryk versierde mausoleums. Benewens 'n wye verskeidenheid van taferele uit die daaglikse lewe is daar vir die versiering van grafmonumente ook van landskappe en motiewe soos blomme, diere, kruike en kranse gebruik gemaak. Verder was daar ook wydingsreliëfs aan die Romeinse gode (Jupitersuil in [[Mainz]]), inheemse gode ([[Nehalennia]]) en gode wat deur middel van die soldate bekend geword het ([[Mitraïsme|Mithras)]]. == Skilderkuns == [[Lêer:Nationalbibliothek Papyrusmuseum.jpg|duimnael|regs|Van die Oostenrykse Nasionale Biblioteek – Papyrus-museum]] Byna niks van die Romeinse skilderkuns van voor die 1ste eeu v.C. het bewaar gebly nie. Die name van skilders is egter oorgelewer: die edelman [[Gaius Fabius Pictor]] ("die skilder") sou in [[301 v.C.|302 v.C.]] die tempel van Salus versier het, terwyl die tragediedigter [[Marcus Pacuvius]] (ca. 220-130) ook op die gebied bedrywig sou gewees het. Daar kan aanvaar word dat hulle styl waarskynlik uit 'n vermenging van Etruskiese en Grieks-Hellenistiese elemente bestaan het. Die ontwikkeling na die 1ste eeu v.C. kan aan die hand van die skilderinge in Pompeji bestudeer word. Die Duitser [[August Mau]] (1840- 1909) het 4 Pompejaanse skilderstyle onderskei. In die indeling gaan dit in werklikheid meer oor die style in binnenshuise versiering, wat saamhang met die horisontale verdeling van die muur in die sokkel, die middelste deel en die borand. In die eerste styl het die kunstenaars, na die Griekse voorbeeld, die indruk probeer wek dat die muur met marmer of inlegwerk van ander kosbare stene oordek was. Hierop het die sogenaamde argitektuurstyl of illusionistiese styl (ca. 90- 15 v.C.) gevolg, waarvolgens daar suile en balke geskilder is ten einde skynbouwerk te skep. Die trompe-l'oeil effek (oëverblindery) is verder gevoer deur landskaptonele en ander taferele tussen die suile te skilder (byvoorbeeld in die Huis van Livia, Rome). Later het die klem van die illusionistiese effek verskuif na mitologiese figure wat in die landskap geskilder is. Soms, soos by ''Die filosoof'' in die Villa Boscoreale, is lewensgroot figure, wat lyk asof hulle uit die muur na vore tree, teen 'n rooi vlak geskilder. Omstreeks [[15 v.C.]] het dit ontwikkel tot 'n 3e styl, waarin daar heeltemal van die illusie weggebreek is en die voorstelling bloot as 'n skildery gedien het. Om die voorstelling was daar 'n raam, terwyl daarrondom motiewe soos suiltjies, blomranke, palmette, kandelabers en so meer, wat dikwels verwantskap met werk uit Egipte getoon het, as versiering aangebring is: vandaar die naam Egiptiserende styl. Die 4e, die fantastiese styl, was weer 'n terugkeer na die skynargitektuur, maar dié keer nie om die werklikheid te suggereer nie, maar om vrye teuels aan die fantasie te gee. Die kunstenaars het hulle verlustig in verfynde perspektief-effekte en gewaagde konstruksies wat deur die toneeldekor geïnspireer is. === Figuratiewe skilderkuns === Net soos die beeldhoukuns het ook die Romeinse skilderkuns 'n sterk Hellenistiese inslag gehad. Omdat daar geen Griekse kunstenaars aan die werk was nie, is daar na alle waarskynlikheid van Hellenistiese voorbeelde en ikonografiese motiewe gebruik gemaak. Dit kom die sterkste na vore in die talle mitologiese voorstellings, en in werke soos die beroemde ''Aldobrandini-bruilof'' (Augustiese tydperk), waar 'n Romeinse huwelikseremonie deur Griekse godefigure bygewoon word. Die Romeine se eie voorkeure kom egter ook duidelik in die skilderkuns na vore. Dit blyk in die eerste plek uit die aandag wat daar aan die landskap bestee is. Dit is in die eerste plek as geïdealiseerde dekor vir mitologiese taferele gebruik en was dikwels romanties van aard met sonderlinge rotse en knoetserige bome. Die landskap as selfstandige onderwerp met figure bloot as inkleding en om dit te verlewendig, is tipies Romeins. Die soort skilderye is deur tydgenote toegeskryf aan die Romeinse skilder Studius (of Ludius) uit die tyd van Augustus. Dit is dikwels uitgevoer in 'n tegniek wat 'n mens impressionisties sou kon noem: sketsmatig opgestel met sagte lyne en die oordeelkundige gebruik van lig en skadu. Dergelike landskappe het herhaaldelik voorgekom in die versiering van geboue. Voorbeelde is die Odyssee-landskappe (middel van die 1ste eeu n.C.) met taferele uit [[Homeros|Homerus]] se epos met dieselfde naam. Die Romeine se voorliefde vir tonele uit die daaglikse lewe, dikwels met 'n humoristiese inslag, is verder kenmerkend (vergelyk die mosaïek met die straatmusikante uit 1ste eeu v.C. uit Pompeji, wat toegeskryf word aan Dioskourides van Sames), Stillewes met weldeurdagte komposisies van jagwild, voëls, blomme en vrugte was ook nie seldsaam nie. Hoewel daar portretstudies was, het byna niks daarvan bewaar gebly nie. 'n Mooi voorbeeld, wat aan die tegniek van die Egiptiese mummieportrette herinner, is die van [[Terentius Nero]] en sy vrou in Pompeji. Min het weer eens uit die tyd na die vernietiging van Pompeji ([[79 v.C.|79 n.C.]]) bewaar gebly. Oorblyfsels van die skilderkuns is egter wel in die laat-Antieke manuskripte soos die ''Vergilius Vaticanus'' (ca. 500) en in die vroeg-Christelike kuns gevind. === Mosaïeke === [[Lêer:Mosaico Camino de Albalate II.jpg|duimnael|Gedeeltelike uitsig op die Mosaïek van die Camino de la Vega de Albalate (Calanda)]] Die ontwikkeling van die skilderkuns was nou verweef met die van die Romeinse mosaïeke, wat dikwels kopieë van (Griekse) muurskilderinge was. Mosaïeke het as versiering van vloere en mure gedien: die growwer opus tesselatum, met 'n embleem van fyner opus vermiculatum in die middel, was vir die vloere bedoel, terwyl die opus musivum teen die mure gebruik is. Hiervoor is duurder materiale, soos glas, gebruik wat op die vloer te maklik beskadig sou kon word. Die kuns het ook meer verfyn geraak en na die provinsies versprei. In die westelike provinsies was die kunstenaars blykbaar merendeels Romeine. Op Trier en ander plekke het daar ateljees ontstaan waar daar geleidelik plaaslike style ontwikkel het, wat egter nog vir 'n geruime tyd met die van die moederland verband gehou het. == Kunsnywerheid == Ten einde 'n goeie begrip van die toegepaste kuns in die [[Romeinse Ryk]] te verkry, moet daar besef word dat daar in die bloeityd 'n lewendige handelsverkeer bestaan het, waardeur streke wat ver uitmekaar en van Rome gelê het, produkte kon uitruil. Dit het aanleiding gegee tot die ontstaan van massavervaardiging, waarin sommige provinsies selfs daarin geslaag het om die Italiese produksie te oortref. Gallië het byvoorbeeld in die middel van die 1ste eeu die erdewerkmark ten koste van [[Arretium]] verower. 'n Groot deel van die kunsnywerheidsprodukte is uit verganklike materiaal vervaardig; min daarvan het gevolglik bewaar gebly en 'n mens is dus aangewese op beskrywings en afbeeldings (muurskilderinge). Dit geld veral vir klere en skoeisel. Ook het daar min houtsnywerk en houtmeubels bewaar gebly. Daar was egter ook meubels van brons, marmer en ander meer duursame materiaal. Die meubels is dikwels met dierekoppe, palmette, volute en inlegwerk versier. === Keramiek === Hoewel daar talle soorte erdewerk in die Romeinse wêreld gemaak is, is die terra sigillata tog tiperend. Die erdewerk was rooi geglasuur en met 'n vorm of mal gemaak. Die versiering (plant- en diermotiewe) in reliëf is met ʼn stempel (sigillum) aangebring. Dit het omstreeks die helfte van die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in Arretium ([[Arezzo]]) verskyn nadat 'n sekere [[Marcus Perennius]] dit glo daar bekend gestel het. Sy assistent [[Tigranes die Grote|Tigranus]] was uit [[Klein-Asië]] afkomstig en die Arretynse ware kan inderdaad herlei word tot Hellenistiese keramiek soos die Megariese erdewerk (swart, later rooi met soms ingestempelde reliëfversiering) en die donkerrooi Pergameense erdewerk, wat van 150 tot [[50 v.C.]] besonder gewild was. Die tegniek het vinnig na die westelike provinsies versprei, veral na [[Gallië]]. Terra sigillata is 'n belangrike hulpmiddel by datering omdat baie daarvan gevind is en die vervaardigers hulle persoonlike merke op die keramiek aangering het. === Glas === [[Lêer:RomanglassMET.jpg|duimnael|Romeinse en Griekse glas in die [[Metropolitan Museum of Art]], New York]] Die glasblasery was 'n ander belangrike vertakking van die kunsnywerheid. Die tegniek is in die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in [[Feniciërs|Fenicië]] ontdek en het via Italië gou tot in Gallië en die Rynland versprei. In 'n groot aantal ateljees is daar 'n groot verskeidenheid soorte en vorme vervaardig. Daar was millefioriglas met bandversierings in kleur, goudglas (goudblad tussen lagies glas), reliëfglas met wit figure op 'n blou agtergrond en die beroemde diatretaglas (netglas), waarvan die buitelaag tot 'n uiters fyn netwerk bewerk is. In die Romeinse tyd was vensterglas ook bekend en het glasspieëls hul voorgangers van gepoleerde metaal begin verdring. === Edelsmeewerk === Wat smeewerk uit edelmetale betref, het die oostelike sentra soos Alexandrië die toon aangegee, hoewel [[Tarentum]] in Italië byvoorbeeld ook tot ‘n belangrike sentrum ontwikkel het. Die versiering dui ook op 'n sterk Hellenistiese inslag. Die produkte is op taamlik groot skaal uitgevoer. Tegnieke wat in silwersmeewerk gebruik is, was byvoorbeeld niëllo, waarby donker metaalpoeier in gegraveerde lyne vasgesmelt is. Wat goud betref, is daar van omstreeks 200 n.C. af van onder meer die tegniek bekend as opus interrasile ('n baie fyn verdiepte reliëf) gebruik gemaak. == Musiek en letterkunde == === Musiek === Vir inligting oor die Romeinse musiek is 'n mens op indirekte bronne soos die literatuur en die beeldende kunste aangewese omdat geen musiek bewaar gebly het nie. Tot omstreeks die helfte van die 20e eeu het musiekhistorici die musiekkultuur van Rome nie hoog aangeslaan nie. Naas die veelsydige Griekse tradisie is die Romeinse tradisie as 'n epigonistiese kultuur afgemaak. By nadere ondersoek van die bronne het dit egter aan die lig gekom dat musiek ook in Rome ʼn belangrike rol gespeel het, sowel as kunsvorm (teater, solo-optredes) as in die daaglikse lewe (arbeidersliedere, militêre musiek). Naas die Griekse musiek het die Etruskiese musiek veral 'n groot invloed op die Romeinse musiek gehad. By Etruskiese grafmonumente is daar met die tibia (fluit) en die kithara (lier) musiek gemaak om bose geeste te verdryf. Verder is daar ook van tibia-begeleiding gebruik gemaak by wapendanse en stoeigevegte (in die verband kan daar gewys word op die groot waarde wat die [[Romeinse Ryk|Romeine]] aan musiek tydens oorlogvoering geheg het). Oor die algemeen het die Etruskers, in verhouding tot byvoorbeeld die Grieke, baie blaasinstrumente bespeel, veral die horing en trompet. Daarnaas het hulle onder meer ook die dubbelfluit, die dwarsfluit, ritmiese slaginstrumente soos kastanjette, die lyra (lier) en die kithara bespeel. Dit is opvallend dat daar in die Etruskiese kuns nêrens sangers afgebeeld word nie; by die Romeine, daarenteen, was liedere (arbeiders- liedere en volksliedjies, sowel as geleentheidsliedere en later die kunslied) baie belangrik. Die Romeine het ook die dansdrama van die [[Etruskers]] oorgeneem, maar dit het op die agtergrond geraak toe die Griekse [[drama]] in Rome bekend gestel is. Musiek het egter hierin ook ʼn belangrike rol gespeel, veral as begeleiding by die danse. Vertolkers het later ook in toenemende mate fragmente uit 'n drama selfstandig uitgevoer. Alle lae van die bevolking het later met solo-uitvoerings aan musiekwedstryde deelgeneem. Daar is ook tydens die meeste rituele, byvoorbeeld die dodedienste en die verskillende mistieke kultusse, van musiekbegeleiding gebruik gemaak. Daar bestaan talle afbeeldings van slaginstrumente soos tromme, simbale en voetkastanjette. Verder het die kithara en die harp ook opgang gemaak. Wat blaasinstrumente betref, is die tuba (basuin), lituus (lang, trompetagtige klaroen met ʼn omhooggebuigde beker) en die cornu (horing) veral in militêre musiek gebruik. Die hidrouliese orrel (waterorrel) was 'n Hellenistiese uitvinding, en is nie net as huisinstrument gebruik nie, maar ook deur rondtrekkende musici. Omdat musiek so 'n belangrike rol gespeel het, is dit vanselfsprekend dat dit deel van die opvoeding sou uitmaak, eers in die vorm van praktiese onderrig en later ook wat musiekteorie betref. Teorie en praktyk het egter steeds verder van mekaar beweeg. Die musiekteorie, wat geheel en al op die Griekse musiekteorie berus het en veral deur die Grieke beoefen is, was teen die tyd dat die [[Romeinse Ryk]] begin verval het feitlik 'n matematiesfilosofiese wetenskap wat min of geen verband meer met die uitgevoerde musiek getoon het nie. === Letterkunde === Die Romeine se kenmerkendste eienskappe, naamlik die sin vir die praktiese en die nuttige, die aristokratiese gees en die konserwatiewe lewenshouding, is ook die kenmerkende eienskappe van die Romeinse letterkunde. Prosa was die literêre genre wat die meeste beoefen is. Die poësie was aanvanklik 'n soort verlengstuk van die satire; toe die poësie later, onder Griekse invloed, as 'n selfstandige genre tot stand gekom het, het dit dikwels in diens van 'n sedelike of nasionale ideaal gestaan. Die grootste Romeinse digters was [[Vergilius]], in wie se epiese werke die ontsag vir menslike leed en ongeluk die botoon voer, en [[Horatius]], wat in sy vername, oorspronklike en humoristies getinte werke hom beywer het vir waaragtige morele beginsels. Een van die vernaamste Latynse prosaïste was [[Cicero]], wat in sy redevoerings en briewe 'n soort [[Latyn]] gebruik het wat sedert die tyd van die Middeleeuse Humaniste die "Goue Latyn" genoem word. Die geskiedskrywer Livius, wat op onpartydige wyse en met eerbied vir oorlewering en die religie ʼn treffende beeld van die ou [[Romeinse provinsie|Romeine]] gegee het, en [[Tacitus]], die knapste en diepsinnigste van die Romeinse historici, is eweneens belangrik. == Bronnelys == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108266}}, volume 4, bl. 809 - 811 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. <!--?--> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ancient Roman art}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Romeinse Ryk]] 6qyb8n20nqp1nz6qqix27s4z7pujx54 0 266942 2908751 2096488 2026-06-02T08:41:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908751 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Serge Gainsbourg | bynaam = | beeld = Serge Gainsbourg par Claude Truong-Ngoc 1981.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Gainsbourg in 1981 | geboortenaam = Lucien Ginsburg | geboortedatum = [[2 April]] [[1928]] | geboorteplek = [[Parys]], Frankryk | sterfdatum = [[2 Maart]] [[1991]]) | sterfteplek = [[Parys]], Frankryk | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Frankryk}} | beroep = digter, sanger, komponis, akteur, regisseur en skilder | ander = | bekend = | salaris = | termyn = 1957–1991 | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = {{huwelik|Elisabeth "Lize" Levitsky|3 November 1951|1957|reason=geskei.}}<br>{{huwelik|Béatrice Pancrazzi|7 January 1964|February 1966|reason=geskei.}} | kinders = 4, insluitende Charlotte Gainsbourg | webblad = = [http://www.universalmusic.fr/serge-gainsbourg/ Official website from Universalmusic] | handtekening = }} [[Lêer:2007_Tags_Maison_Serge_Gainsbourg.jpg|duimnael|185x185px|Graffiti op Gainsbourg se huis in die Rue die Verneuil in Parys]] [[Lêer:Jane_Birkin,_Charlotte_Gainsbourg_1,_Inauguration_of_Jardin_Serge-Gainsbourg.jpg|duimnael|185x185px|Jane Birkin en Charlotte Gainsbourg by die inwyding van die "Jardin Serge Gainsbourg" in 2010]] '''Serge Gainsbourg''', geboortenaam '''Lucien Ginsburg''' ([[Parys]], [[2 April]] [[1928]] - [[2 Maart]] [[1991]]) was 'n Franse digter, sanger, komponis, akteur, regisseur en skilder. == Platelys == === Albums === * 1958 - Du chant à la une! * 1959 - N°2 * 1961 - L'Etonnant Serge Gainsbourg * 1962 - N°4 * 1963 - Gainsbourg confidentiel * 1964 - Gainsbourg percussions * 1967 - Anna (klankbaan) * 1968 - Bonnie and Clyde * 1968 - Initials B B * 1969 - Mister Freedom (klankbaan) * 1970 - Cannabis (klankbaan) * 1971 - Histoire die Melody Nelson * 1973 - Vu die l'exterieur * 1975 - Rock Around the Bunker * 1976 - Je t'aime moi non plus (klankbaan) * 1976 - L'Homme à tête de chou * 1977 - Madame Claude (klankbaan) * 1979 - Aux armes et caetera * 1980 - Enregistrement public au théâtre Le Palace * 1980 - Jou vous aime (klankbaan) * 1981 - Mauvaises nouvelles des étoiles * 1984 - Love on the beat * 1986 - Gainsbourg Live * 1986 - de Tenue die soirée (Putain die film !) (klankbaan) * 1987 - You're Under Arrest * 1989 - Le Zénith die Gainsbourg (lewendig) * 1989 - De Gainsbourg à Gainsbarre (9cd-boks) * ''Jane Birkin - Serge Gainsbourg'' (1969) (SG) * ''Di Doo Dah'' (1973) * ''Lolita Go Home'' (1975) (SG) * ''Ex-Fan des Sixties'' (1978) (SG) * ''Baby Alone in Babylone'' (1983) (SG) * ''Lost Song'' (1987) (SG) * ''Jane Birkin au Bataclan'' (1987) (lewendig, SG) * ''Amour des Feintes'' (1990) (SG) * ''Intégral Casino de Paris'' (1992) (lewendig) * ''Version Jane'' (1996) * ''Intégral Olympia'' (1996) (lewendig) * ''The Beste Of'' (1998) (kompilasie) * ''À la légère'' (1999) * ''Arabesque'' (2002) * ''Rendez-vous'' (2004) * ''Fictions'' (2006) (SG) = albums geskryf deur Serge Gainsbourg vir Jane Birkin === Albums === {| class="wikitable sortable collapsible" ! width="250" |[[Album (muziek)|Lys van album]]<nowiki/>s in die Vlaamse [[Ultratop 200 Albums (Vlaanderen)|Ultratop 200]] ! data-sort-type="date" width="100" |Jaar van<br /><br /><br /><br />verskyning ! data-sort-type="date" width="100" |Datum van<br /><br /><br /><br />uitreiking ! data-sort-type="number" |Hoogste<br /><br /><br /><br />posisie ! data-sort-type="number" |Aantal<br /><br /><br /><br />weke !Opmerkings |- | align="left" |''Les 100 plus belles chansons'' |2005 |05-03-2005 |80 |2 | |- | align="left" |''Best of Gainsbourg - comme un boomerang'' |2011 |05-03-2011 |23 |9 | |- | align="left" |''Gainsbourg - intégrale 20ème anniversaire'' |2011 |12-03-2011 |92 |1 | |- | align="left" |''London Paris 1963-1971'' |2016 |05-03-2016 |101 |4 | |- | align="left" |''Gainsbourg & co'' |2016 |12-03-2016 |66 |6* | |} == Lys van rolprente == === As regisseur === ** 1976 - Je t'aime moi non plus ** 1981 - Le Physique et le Figuré (kortfilm) ** 1983 - Équateur ** 1986 - Charlotte for Ever ** 1990 - Stan the flasher === As akteur === * 1959 - ''Voulez-vous danser avec moi ?'' van Michel Boisrond: Léon * 1960 - ''La Rivolta Degli Schiavi'' van Nunzio Malasomma: Corvino * 1961 - ''Sansone'' van Gianfranco Parolini: Warkalla * 1962 - ''La furia di Ercole'' van Gianfranco Parolini: Menistus * 1963 - ''Strip-tease'' van Jacques Poitrenaud: die pianis * 1963 - ''L'Inconnue de Hong Kong'' van Jacques Poitrenaud: die pianis * 1966 - ''Carré de dames pour un as'' van Jacques Poitrenaud: die man wat vra om 'n vuurtjie * 1966 - ''Le Jardinier d'Argenteuil'' van Jean-Paul Le Chanois: Patrick Gérard * 1967 - ''L'Inconnu de Shandigor'' van Jean-Louis Roy: "chef des Chauves" * 1967 - ''Toutes folles de lui'' van Norbert Carbonnaux * 1967 - ''Estouffade à la Caraïbe'' van Jacques Besnard: Clyde * 1968 - ''Ce sacré grand-père'' van Jacques Poitrenaud: Rémy * 1968 - ''Erotissimo'' van Gérard Pirès: de verdagte man * 1968 - ''Vivre la nuit'' van Marcel Camus: Mathieu * 1968 - ''Le Pacha'' van Georges Lautner: as hyself * 1969 - ''Mister Freedom'' van William Klein: M. Drugstore * 1969 - ''Slogan'' van Pierre Grimblat: Serge * 1969 - ''Les Chemins de Katmandou'' van André Cayatte: Ted * 1969 - ''Paris n'existe pas'' van Robert Benayoun: Laurent * 1970 - ''Cannabis'' van Pierre Koralnik: Serge Morgan * 1971 - ''19 djevojaka i mornar'' van Milutin Kosovac: die szeeman * 1971 - ''Romance of a Horsethief'' van Abraham Polonsky: Sigmund * 1972 - ''The Day the Clown Cried'' van [[:nl:Jerry_Lewis|Jerry Lewis]] * 1972 - ''Trop jolies pour être honnêtes'' van Richard Balducci: Albert * 1973 - ''La morte negli occhi del gatto'' van Antonio Margheriti: die polisie-inspekteur * 1974 - ''La Dernière Violette'' (kortfilm) van André Hardellet: die moordenaar * 1975 - ''Sérieux comme le plaisir'' van Robert Benayoun: die onbekende * 1980 - ''Je vous aime'' van [[:nl:Claude_Berri|Claude Berri]]: Simon * 1982 - ''Le Grand Pardon'' van Alexandre Arcady * 1986 - ''Charlotte for Ever'' : Stan * 1988 - ''Jane B. par Agnès V.'' van Agnès Varda : as homself tydens repetisie * 1990 - ''Stan the flasher'' : as vriend van David === Rolprente oor hom === * 2010 - Gainsbourg, vie héroïque van Joann Sfar == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [https://web.archive.org/web/20020806140003/http://www.sergegainsbourg.com.fr/ Amptelike webwerf] {{Commons-kategorie|Serge Gainsbourg}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gainsburg, Serge}} [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Franse Jode]] [[Kategorie:Franse komponiste]] [[Kategorie:Franse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Franse sangers]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 1991]] [[Kategorie:Franse pianiste]] [[Kategorie:Franse manlike akteurs van die 20ste eeu]] t876k1t3jjiwpvj95qj51gzis0w2f7h 0 267317 2908805 2901764 2026-06-02T10:42:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908805 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas skryfstelsel | kleur = pink | kop = Sipries-Minoïese lettergreepskrif | beeld = Tablet_cypro-minoan_2_Louvre_AM2336.jpg | breedte = 250 | onderskrif = 'n Sipries-Minoïese kleitablet uit Enkomi (CM&nbsp;II)<ref>Émilia Masson, Deux fragments de tablettes chypro-minoennes trouvés a Enkomi en 1953 et 1969, ''Journal des savants'' (1978) pp.49-86</ref> | soort = [[Lettergreepskrif]] | tyd = 1550-1050 v.C. | rigting = Links na regs | streek = | tale = Onbekend | fam1 = [[Lineêr A]] | fam2 = | suster = | dogter = [[Sipriese lettergreepskrif]] | iso15924 = Cpmn, 403 | unicode = | otherkop = Nota | other1 = <small>Hierdie bladsy kan fonetiese [[IFA]]-simbole of letters uit ander alfabette bevat</small> | portaal = Skryfstelsels }} [[Lêer:Clay_ball_cypro-minoan_Louvre_AM2226.jpg|duimnael|links|230px|Sipries-Minoïese kleiballetje (CM&nbsp;I)<ref>Emilia Masson, Étude de vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), p. 14, nr. 8, figuur 8</ref>]] Die '''Sipries-Minoïese skryfstelsel''' (ook genoem die '''Sipries-Minoïese lettergreepskrif''' of '''Lineêr C''', afgekort '''CM''') is 'n tot op heden nie volledig ontsyfer [[skryfstelsel]], vermoedelik 'n [[lettergreepskrif]], dat in die [[Bronstydperk|Late Bronstydperk]] (ca. 1600-1100 v.C.) gebruik geword. Die skryfstelsel is ook aangetref in [[Oegarit|Ugarit]] en [[Latakia]]. Die skryfstelsel het sig ontwikkel uit die [[Minoïese beskawing|Minoïsche]] [[Lineêr A|Lineêre A]] en is die voorganger van die [[Sipriese lettergreepskrif]], dat van die 11e tot die 4e eeu in gebruik was.<ref>Smith, Joanna (2002). Script and Seal Use on Cyprus in the Bronze and Iron Ages.</ref> Die naam "Siprominoïes" is nie presies nie; dit dui op die ooreenkoms van karakters met die skryfstelsels van Kreta; maar die taal was egter blykbaar anders. Die hele materiële kultuur van [[Siprus]] in die Bronstydperk was sigbaar anders as Kreta, maar het eerder kulture in [[Anatolië]] en die [[Midde-Ooste]] herinner. O. Masson het dit aanvaar dat drie nou verwante skripsisteme binne die Siprominoïese lettergreepskrif word onderskei (CM I, CM II en CM III).<ref>Olivier, Jean-Pierre (2007). Édition holistique des inscriptions chypro-minoennes.</ref> In teenstelling met sy hipotese het S. Ferrara aanvaar dat hierdie 3 variasies gelyktydig bestaan het en die aanpassing van tekens aan verskeie skryfmateriale (klip, klei, ens.) verteenwoordig het.<ref>Ferrara, Silvia (2012). Cypro-Minoan inscriptions. V. 1</ref> Daar is ook 'n argaïese weergawe, wat nog baie naby aan [[Lineêr A]] (of [[Kretensiese hiërogliewe]]) is. In vergelyking met verwante ontsyferde skrifstelsels soos [[Lineêr B]] en Sipriese lettergreepskrif, is ongeveer 30-40 simbole ontsyfer met redelike sekerheid. Tog is die tekste in die Siprominoïese lettergreepskrif nog nie leesbaar nie, want die Siprominoïese taal is nog onbekend. 'N variasie van die Siprominoïese lettergreepskrif is deur die [[Filistyne|Filistynse volk]] in Palestina gebruik<ref>Cross, Frank Moore ; Stager, Lawrence E. Cypro-Minoan Inscriptions Found in Ashkelon. Israel Exploration Journal, 1 January 2006, Vol.56(2), pp.129-159</ref>. == Verwysings == {{Verwysings|85%}} == Bronnelys == * Emilia Masson, Étude die vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,1, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 1. Åström, Göteborg 1971. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-42-4}} * Emilia Masson, Cyprominoica - Repertoires, Dokument se die Ras Shamra, Essais d'Interpretation, ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,2, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 2. Åström, Göteborg 1974. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-43-2}} (bevat o.a. 'n lys met lettergreepsimbole) * P. Meriggi, I nuovi testi Ciprominoici, in: ''Minos'' 13 (1973) 197ff. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel I, ''Kadmos'' 20 (1981) 52-63. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel II, ''Kadmos'' 23 (1984) 164-179. * Stephan Hiller, Dit kypro-minoischen Schriftsysteme, ''Archiv für Orientforschung'', Beiheft 20. Berger, Horn 1985. * E. Masson, A propos du grand cylindre inscrit d'Enkomi, ''Kadmos'' 12 (1973) 79-80. * O. Masson, Répertoire des inscriptions chypro-minoennes, ''Minos'' 5 (1957), 9-27. (met 'n deur latere tekstvondsten inmiddels onvolledig lys van Cypro-Minoïsche inskripsies se) {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Lettergreepskrif]] [[Kategorie:Siprus]] dhabz7ofrwimp5zqmalxzj2mezp0f6x 2908806 2908805 2026-06-02T10:43:29Z Oesjaar 7467 Ai, die taal. 2908806 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas skryfstelsel | kleur = pink | kop = Sipries-Minoïese lettergreepskrif | beeld = Tablet_cypro-minoan_2_Louvre_AM2336.jpg | breedte = 250 | onderskrif = 'n Sipries-Minoïese kleitablet uit Enkomi (CM&nbsp;II)<ref>Émilia Masson, Deux fragments de tablettes chypro-minoennes trouvés a Enkomi en 1953 et 1969, ''Journal des savants'' (1978) pp.49-86</ref> | soort = [[Lettergreepskrif]] | tyd = 1550-1050 v.C. | rigting = Links na regs | streek = | tale = Onbekend | fam1 = [[Lineêr A]] | fam2 = | suster = | dogter = [[Sipriese lettergreepskrif]] | iso15924 = Cpmn, 403 | unicode = | otherkop = Nota | other1 = <small>Hierdie bladsy kan fonetiese [[IFA]]-simbole of letters uit ander alfabette bevat</small> | portaal = Skryfstelsels }} [[Lêer:Clay_ball_cypro-minoan_Louvre_AM2226.jpg|duimnael|links|230px|Sipries-Minoïese kleiballetje (CM&nbsp;I)<ref>Emilia Masson, Étude de vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), p. 14, nr. 8, figuur 8</ref>]] Die '''Sipries-Minoïese skryfstelsel''' (ook genoem die '''Sipries-Minoïese lettergreepskrif''' of '''Lineêr C''', afgekort '''CM''') is 'n tot op heden nie volledig ontsyfer [[skryfstelsel]], vermoedelik 'n [[lettergreepskrif]], dat in die [[Bronstydperk|Late Bronstydperk]] (ca. 1600-1100 v.C.) gebruik geword. Die skryfstelsel is ook aangetref in [[Oegarit|Ugarit]] en [[Latakia]]. Die skryfstelsel het sig ontwikkel uit die [[Minoïese beskawing|Minoïsche]] [[Lineêr A|Lineêre A]] en is die voorganger van die [[Sipriese lettergreepskrif]], dat van die 11e tot die 4e eeu in gebruik was.<ref>Smith, Joanna (2002). Script and Seal Use on Cyprus in the Bronze and Iron Ages.</ref> Die naam "Siprominoïes" is nie presies nie; dit dui op die ooreenkoms van karakters met die skryfstelsels van Kreta; maar die taal was egter blykbaar anders. Die hele materiële kultuur van [[Siprus]] in die Bronstydperk was sigbaar anders as Kreta, maar het eerder kulture in [[Anatolië]] en die [[Midde-Ooste]] herinner. O. Masson het dit aanvaar dat drie nou verwante skripsisteme binne die Siprominoïese lettergreepskrif word onderskei (CM I, CM II en CM III).<ref>Olivier, Jean-Pierre (2007). Édition holistique des inscriptions chypro-minoennes.</ref> In teenstelling met sy hipotese het S. Ferrara aanvaar dat hierdie 3 variasies gelyktydig bestaan het en die aanpassing van tekens aan verskeie skryfmateriale (klip, klei, ens.) verteenwoordig het.<ref>Ferrara, Silvia (2012). Cypro-Minoan inscriptions. V. 1</ref> Daar is ook 'n argaïese weergawe, wat nog baie naby aan [[Lineêr A]] (of [[Kretensiese hiërogliewe]]) is. In vergelyking met verwante ontsyferde skrifstelsels soos [[Lineêr B]] en Sipriese lettergreepskrif, is ongeveer 30-40 simbole ontsyfer met redelike sekerheid. Tog is die tekste in die Siprominoïese lettergreepskrif nog nie leesbaar nie, want die Siprominoïese taal is nog onbekend. 'n Variasie van die Siprominoïese lettergreepskrif is deur die [[Filistyne|Filistynse volk]] in Palestina gebruik.<ref>Cross, Frank Moore ; Stager, Lawrence E. Cypro-Minoan Inscriptions Found in Ashkelon. Israel Exploration Journal, 1 January 2006, Vol.56(2), pp.129-159</ref> == Verwysings == {{Verwysings|85%}} == Bronnelys == * Emilia Masson, Étude die vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,1, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 1. Åström, Göteborg 1971. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-42-4}} * Emilia Masson, Cyprominoica - Repertoires, Dokument se die Ras Shamra, Essais d'Interpretation, ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,2, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 2. Åström, Göteborg 1974. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-43-2}} (bevat o.a. 'n lys met lettergreepsimbole) * P. Meriggi, I nuovi testi Ciprominoici, in: ''Minos'' 13 (1973) 197ff. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel I, ''Kadmos'' 20 (1981) 52-63. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel II, ''Kadmos'' 23 (1984) 164-179. * Stephan Hiller, Dit kypro-minoischen Schriftsysteme, ''Archiv für Orientforschung'', Beiheft 20. Berger, Horn 1985. * E. Masson, A propos du grand cylindre inscrit d'Enkomi, ''Kadmos'' 12 (1973) 79-80. * O. Masson, Répertoire des inscriptions chypro-minoennes, ''Minos'' 5 (1957), 9-27. (met 'n deur latere tekstvondsten inmiddels onvolledig lys van Cypro-Minoïsche inskripsies se) {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Lettergreepskrif]] [[Kategorie:Siprus]] bemr2pcd7g8n52wle2otr9yl9vu68mc 0 267398 2908696 2903697 2026-06-02T06:19:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908696 wikitext text/x-wiki [[Lêer:The Death of the Grave Digger.jpg|duimnael|''La Mort et le Fossoyeur'' (Dood en die grafgrawer) deur [[Carlos Schwabe]] is 'n visuele kompendium van simbolistiese motiewe. Die engel van die dood, ongerepte sneeu en die dramatiese houdings van die karakters spreek almal simbolistiese verlange na verheerliking uit.]] Die '''simbolisme''' is 'n [[kunsstroming]] wat aan die einde van die [[19e eeu]] in [[Frankryk]] ontstaan en na die res van [[Europa]] versprei het. By simbolisme word daarna gestreef om persoonlike gevoelens, emosies en drome deur middel van vorm en kleur weer te gee - verkieslik met 'n suggestie van die raaiselagtige en magiese. Die simboliste het gemeen dat ʼn voorwerp of situasie op sigself niks sê nie; vir hulle was dit altyd 'n teken of [[simbool]] van 'n dieper betekenis en die waarde daarvan het gelê in die wyse waarop dit aangevoel of beleef is. Die simbolisme het ontstaan as reaksie teen die realisme en die [[Naturalisme (toneelkuns)|naturalisme]] wat in die 19e eeu in die kunste geheers het. Die simboliste wou die kuns bevry van wat Gauguin “die kettings van die waarskynlikheid" genoem het en was sterk ten gunste van die gedagte van l'art pour l'art ("kuns ter wille van die kuns"). Voor die opkoms van die simbolisme het die beeldende kunste altyd 'n vaste simboletaal gehad waardeur gevoelens, idees en stemminge uitgebeeld is. Kuisheid en onskuld is byvoorbeeld uitgebeeld as 'n jong vrou in 'n wit kleed met 'n lelie in haar hand, of 'n ongeskonde vaas. In die loop van die 19e eeu het die simbole hul waarde verloor, veral onder die invloed van die [[Romantiek]]. Nuwe simbole moes geskep word om "die onsigbare sigbaar te maak" en "die onuitspreeklike uit te druk". In die 2e helfte van die 19e eeu het 'n nuwe tydsgees. ook ontstaan - optimisme en geloof in vooruitgang het geleidelik oorgegaan in somber noodlotsgedagtes en 'n verwagting van die ondergang van die Westerse beskawing. Ook hiervoor moes nuwe simbole geskep word. Een van die oorgangsfigure was [[Gustave Moreau]] ([[1826]]- [[1898]]), wie se werk vroeg reeds 'n simbolistiese inhoud gehad het hoewel hy nog lank die styl van die salonkuns gehandhaaf het. Sy skildery ''Jason'' ([[Louvre]], Parys) het die kenmerkende simbolistiese tema van die mag wat 'n mooi maar base vrou oor ʼn jong held het, maar is in die idealistiese styl van die salonkuns geskilder. 'n Latere werk, ''Die verskyning'' (Salome sien die kop van [[Johannes die Doper]], [[1876]]; Museé Gustave Moreau, [[Parys]]), het 'n geheimsinnige en dramatiese effek en die laaste sweem van salonkuns het verdwyn. Vir jong, ontwikkelende kunstenaars was die salonkuns en die impressionisme 'n doodloopstraat. Simbolisme was modern en het hulle sterk aangetrek. [[Paul Gauguin]] ([[1848]]- [[1903]]) was een van die jonger garde. Een van sy bekende werke is ''Visioen na die preek'' (Jakob wat met die [[engel]] worstel, [[1888]]; National Gallery, [[Edinburg]]h). 'n Abstrakte begrip (geloof) en die subjektiewe belewenis van die begrip (geloof is 'n taak) word in eenvoudige kleure en vorms uitgebeeld. Soos Gauguin, het [[Émile Bernard|Emile Bernard]] ([[1868]]-[[1941]]) en die groep Les Nabis graag religieuse temas geskilder. Die simboliste het intens in die onderbewuste van die mens belang gestel en dit probeer uitbeeld. Die werk van [[Odilon Redon]] (skilderye en gouache) lê dikwels klem op die grens tussen slaap en wakker wees. Die invloed van die simboliste het ook buite Frankryk versprei. [[Fernand Knopff]] ([[1858]]- [[1921]]) was die voorste Belgiese simbolis. Sy skildery ''Die sfinks'' (ook genoem ''Die kuns'' of ''Die liefkosing'', [[1896]]; Museum vir Skone Kunste, [[Brussel]]) kan beskou word as een van die mees simbolistiese skilderye van die hele fin de siècle-kuns. [[Fin de siècle]] was 'n tydstyl wat gekenmerk is deur 'n instelling op die einde van die beskawing en 'n gevoel van dekadensie. ''Die sfinks'' kan op verskeie maniere vertolk word: dit simboliseer onder meer die gevaarlike aantrekkingskrag van die vrou en die kuns. Daar is 'n vae, dreigende atmosfeer, met wasige buitelyne en donker, skaduagtige kleure. In [[Nederland]] was [[Jan Toorop]] ([[1858]] - [[1928]]) die belangrikste simbolis. Hy het daarvan gehou om ingewikkelde, fyn lynskilderye met religieus-mistiese temas te maak. Die werk van die Oostenryker [[Gustav Klimt]] ([[1862]]- [[1918]]) was kragtiger, met erotiese temas en gloeiende kleure. Hy het die vrou meestal as verleidster of ongelukbringer uitgebeeld. Ander simboliste was die Belg [[Félicien Rops]] ([[1833]]- [[1898]]) met sy voorliefde vir die makabere, die Skot [[Charles Rennie Mackintosh]] ([[1869]]- [[1928]]) en die Duitser [[Franz von Stuck]] ([[1863]]- [[1928]]), wat die moderne skilders [[Wassily Kandinsky]] en [[Paul Klee]] se leermeester was. Skilders soos [[James Ensor]] ([[1860]]- [[1949]]) en [[Edvard Munch]] ([[1863|1863-]][[1944|1944)]] word ook as simboliste beskou, hoewel hulle styl sterk ekspressionisties was. Die styl het ook later 'n sterk invloed op die [[surrealisme]] gehad. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409664}}, volume 25, bl. 112 {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsbewegings]] 9gdh8mbl5kw1r2nfzlcce4t0mc5e1qr 0 270594 2908799 2901258 2026-06-02T10:36:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908799 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Eric Weinstein in January 2019.png|duimnael|Eric Weinstein in 2019]] Die '''intellektuele donker web''' ([[Engels]]ː '''''intellectual dark web''''' - '''IDW''') is 'n [[neologisme]] wat deur die [[Amerikaanse]] [[wiskundige]] [[Eric Weinstein]] geskep is. Die term verwys na 'n groep openbare persoonlikhede wat soos hulle beskou, die oorheersing van progressiewe identiteitspolitiek en politieke korrektheid in die [[Media (kommunikasie)|media]] en die [[akademie]] teenstaan.<ref name="HamburgerNew">{{cite news |last1=Hamburger |first1=Jacob |title=The “Intellectual Dark Web” Is Nothing New |url=https://lareviewofbooks.org/article/the-intellectual-dark-web-is-nothing-new/#! |access-date=12 November 2018 |publisher=Los Angeles Review of Books |date=18 Julie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417062426/https://lareviewofbooks.org/article/the-intellectual-dark-web-is-nothing-new/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="LesterVoice">{{cite news |last1=Lester |first1=Amelia |title=The Voice of the ‘Intellectual Dark Web’ |url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/11/11/intellectual-dark-web-quillette-claire-lehmann-221917 |access-date=12 November 2018 |publisher=Politico |date=November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517150722/https://www.politico.com/magazine/story/2018/11/11/intellectual-dark-web-quillette-claire-lehmann-221917 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Phillips |first=Melanie |date=23 Mei 2018 |title='Intellectual Dark Web' leads fightback against academic orthodoxy |url=https://www.pressreader.com/australia/the-australian/20180523/281977493282862 |newspaper=The Australian |access-date=16 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106170008/https://www.pressreader.com/australia/the-australian/20180523/281977493282862 |archive-date=6 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term vergelyk idiomaties teenkanting teen die hoofstroommening met dit wat onwettig op die [[donker web]] voorkom.<ref name="McCarter 2018">{{cite web |last=McCarter |first=Reid |title=The only thing to do with the "intellectual dark web" is laugh at it |website=The AV Club |date=9 Mei 2018 |url=https://news.avclub.com/the-only-thing-to-do-with-the-intellectual-dark-web-i-1825882888 |access-date=29 Mei 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503165349/https://news.avclub.com/the-only-thing-to-do-with-the-intellectual-dark-web-i-1825882888 |archive-date=3 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel dit prominent geassosieer word met [[Regs (politiek)|regse]] figure en dit beskryf word as "die veronderstelde denkende vleuel van die alternatiewe-regses (''alt-right''),<ref>{{cite news |url=https://www.villagevoice.com/2018/05/14/conservatives-cheer-the-latest-right-wing-supergroup-the-intellectual-dark-web/ |title=Conservatives Cheer the Latest Right-Wing Supergroup, the Intellectual Dark Web |newspaper=The Village Voice |access-date=4 Augustus 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605145139/https://www.villagevoice.com/2018/05/14/conservatives-cheer-the-latest-right-wing-supergroup-the-intellectual-dark-web/ |archive-date=5 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=theguardian>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/politics/shortcuts/2018/may/09/the-ntellectual-dark-web-the-supposed-thinking-wing-of-the-alt-right |title=The ‘Intellectual Dark Web’ – the supposed thinking wing of the alt-right |last=Staff |first=Guardian |date=9 Mei 2018 |newspaper=[[The Guardian]] |access-date=4 Augustus 2019 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116043801/https://www.theguardian.com/politics/shortcuts/2018/may/09/the-ntellectual-dark-web-the-supposed-thinking-wing-of-the-alt-right |archive-date=16 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> meen talle bronne dat die IDW gekoöpteer word deur, eerder as om leiding te gee, aan die alternatiewe-regses.<ref>{{Cite news |url=https://politi.co/2JVltGO |title=The Voice of the ‘Intellectual Dark Web’ |last=Lester |first=Amelia |access-date=2019-08-04 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.newstatesman.com/world/north-america/2019/01/how-peterson-shapiro-and-online-right-would-rather-attack-left-debate |title=How Peterson, Shapiro and the online right would rather attack the left than debate them |access-date=4 Augustus 2019 |newspaper=New Statesman |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804102720/https://www.newstatesman.com/world/north-america/2019/01/how-peterson-shapiro-and-online-right-would-rather-attack-left-debate |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Gebruik van en kritiek op die term == [[Lêer:BretWeinstein TEDxTheEvergreenStateCollege.png|duimnael|[[Bret Weinstein]] in 2012]] Die term is weer in [[2018]] gebruik, nadat 'n meningsartikel deur Bari Weiss, [[redakteur]] van ''[[The New York Times]]'' gepubliseer is, getiteld "''Meet the Renegades of the Intellectual Dark Web''." In die stuk skryf Weiss die vorming van die term toe as 'n "half grappende" skepping van Eric Weinstein, [[wiskundige]] en [[ekonoom]].<ref name="Weiss">{{cite news |last=Weiss |first=Bari |date=Mei 8, 2018 |title=Meet the Renegades of the Intellectual Dark Web |url=https://www.nytimes.com/2018/05/08/opinion/intellectual-dark-web.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=8 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514061041/https://www.nytimes.com/2018/05/08/opinion/intellectual-dark-web.html |archive-date=14 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last1=Maitra |first1=Sumantra |title=The Intellectual Dark Web Is Collapsing Under Its Contradictions |url=https://thefederalist.com/2019/05/30/intellectual-dark-web-collapsing-contradictions/ |website=The Federalist |accessdate=25 Junie 2019}}</ref> Die term is bedink nadat Weinstein se broer, [[bioloog]] [[Bret Weinstein]], bedank het uit die Evergreen State College in reaksie op groot betogings teen sy kritiek op 'n kampusgeleentheid wat wit studente genooi het om van die kampus af weg te bly, in teenstelling met die vorige jaarlikse tradisie van swart studente wat vrywillig afwesig was van die kampus.<ref name=wapo>{{cite news |first1=Susan |last1=Svrluga |first2=Joe |last2=Heim |date=1 Junie 2017 |title=Threat shuts down college embroiled in racial dispute |url=https://www.washingtonpost.com/news/grade-point/wp/2017/06/01/threats-shut-down-college-embroiled-in-racial-dispute/ |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=1 Julie 2018}}</ref> Weiss het individue wat sy met die intellektuele donker web geassosieer het, gekenmerk as 'ikonoklastiese denkers, akademiese afvalliges, mediapersoonlikhede', wat 'gesuiwer is' van instellings wat al hoe meer vyandiggesind teenoor onortodokse denke geraak het, en in plaas daarvan na sosiale media, [[podsending]]s, in die openbaar, of ander alternatiewe plekke buite die 'nalatenskap media' ("''legacy media''") gemigreer het.<ref name=Weiss/><ref name="LesterVoice" /> Weiss se artikel het reaksies en kritiek ontlok. Jonah Goldberg, in die ''[[National Review]]'', het gesê dat die "etiket 'n bietjie oorlaái is." Hy skryf dat dit hom getref het "as 'n bemarkingsetiket - en nie noodwendig 'n goeie een nie: ... dit lyk my hierdie IDW-ding is nie eintlik 'n intellektuele beweging nie. Dit is net 'n koalisie van denkers en joernaliste wat toevallig 'n minagting deel vir die houers van die liberale ortodoksie."<ref>{{cite web |url=https://www.nationalreview.com/corner/intellectual-dark-web-bari-weiss/ |title=Evaluating the ‘Intellectual Dark Web’ |last1=Goldberg |first1=Jonah |authorlink1=Jonah Goldberg |date=Mei 8, 2018 |website=[[National Review]] |access-date=25 Junie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607140555/https://www.nationalreview.com/corner/intellectual-dark-web-bari-weiss/ |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Henry Farrell, skryf in ''Vox'', dat dit ongelooflik is dat konserwatiewe komentator Ben Shapiro of neurowetenskaplike Sam Harris, beide deur Weiss gelys as lede, geloofwaardig beskryf sou kon word as of hulle gesuiwer of stilgemaak word.<ref>{{cite web |last1=Farrell |first1=Henry |authorlink1=Henry Farrell |title=The "Intellectual Dark Web," explained: what Jordan Peterson has in common with the alt-right |url=https://www.vox.com/the-big-idea/2018/5/10/17338290/intellectual-dark-web-rogan-peterson-harris-times-weiss |website=Vox |access-date=25 Junie 2019 |date=10 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422172532/https://www.vox.com/the-big-idea/2018/5/10/17338290/intellectual-dark-web-rogan-peterson-harris-times-weiss |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kollega [[Paul Krugman]], meningskrywer van ''The New York Times'', het opgemerk die ironie van die aanspraak op populêre intellektuele onderdrukking deur die hoofstroom, terwyl hy in die ''Times'' gepubliseer het, onder die vooraanstaande koerante in die land.<ref>{{cite web |last1=Bonazzo |first1=John |title=NY Times ‘Intellectual Dark Web’ Story Savaged on Twitter—Even by Paper’s Staffers |url=https://observer.com/2018/05/new-york-times-bari-weiss-intellectual-dark-web-twitter/ |website=The New York Observer |access-date=25 Junie 2019 |date=5 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722165419/https://observer.com/2018/05/new-york-times-bari-weiss-intellectual-dark-web-twitter/ |archive-date=22 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> David A. French het aangevoer dat baie van die kritici die punt mis, en in plaas daarvan onbewustelik 'die behoefte aan 'n beweging van intellektuele vrydenkers bevestig'.<ref>{{cite web |last1=French |first1=David A. |title=Critics Miss the Point of the ‘Intellectual Dark Web’ |url=https://www.nationalreview.com/2018/05/intellectual-dark-web-meaning-audience/ |website=[[National Review]] |access-date=25 Junie 2019 |date=11 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200114224202/https://www.nationalreview.com/2018/05/intellectual-dark-web-meaning-audience/ |archive-date=14 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geassosieerde individue == [[Lêer:Ben Shapiro (42864840842).jpg|duimnael|Ben Shapiro in 2018]] Volgens Weiss sluit individue wat met die intellektuele donker web geassosieer kan word, benewens Eric en Bret Weinstein ook in Ayaan Hirsi Ali, Sam Harris, Heather Heying, Claire Lehmann, Douglas Murray, Maajid Nawaz, [[Jordan Peterson]], [[Steven Pinker]], Joe Rogan, Dave Rubin, Ben Shapiro, Lindsay Shepherd, Michael Shermer, Debra Soh, Stefan Molyneux, and Christina Hoff Sommers.<ref name="Weiss"/><ref>{{cite news |title=Editorial: Truth requires free thinking, honest talk |url=https://www.bostonherald.com/2018/05/14/editorial-truth-requires-free-thinking-honest-talk/ |work=Boston Herald |date=14 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921192123/https://www.bostonherald.com/2018/05/14/editorial-truth-requires-free-thinking-honest-talk/ |archive-date=21 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Diegene wat met die IDW geassosieer word, identifiseer sowel met die politieke [[Links (politiek)|linksgesindes]] as politieke regsgesindes,<ref name="HamburgerNew" /><ref name=Weiss/> en lede het kritiek van albei kante van die politieke spektrum getrek.<ref name="Weiss" /><ref name="HamburgerNew"/><ref>{{cite web |url=https://areomagazine.com/2019/05/06/yes-the-intellectual-dark-web-is-politically-diverse/ |title=Yes, The Intellectual Dark Web Is Politically Diverse |work=Areo |first=Blaine |last=Bowden |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516173014/https://areomagazine.com/2019/05/06/yes-the-intellectual-dark-web-is-politically-diverse/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ''[[The Guardian]]'' het die IDW gekenmerk as vreemde bedgenote wat nietemin die 'veronderstelde denkende vleuel van alternatiewe-regses' uitmaak.<ref name=theguardian /> Die ''Los Angeles Review of Books'' het die lede beskryf as identifiseerend met links en regs, maar verenig teen 'primêre teëstanders' wat hoofsaaklik van linksgesindes afkomstig is, insluitend [[postmodernisme]], [[poststrukturalisme]], [[marxisme]] en politieke korrektheid in die algemeen, en 'in 'n mindere mate die [[Neo-Fascisme|neo-fascistiese]] alternatiewe-regses'.<ref name="HamburgerNew" /> Hierdie karakterisering is deur ander verwerp binne die IDW, soos ''Quillette'', gestig deur Claire Lehmann en deur ''Politico'' beskryf as die "nie-amptelike oorsig' van die IDW. Hulle het Sam Harris en Daniel Miessler aangehaal en aangevoer dat die meerderheid van die mees prominente lede van die IDW geneig is om die meeste politieke kwessies vanuit 'n linkse perspektief te beskou, ondanks die feit dat hulle ook 'n aantal prominente konserwatiewes insluit wat dit nie doen nie.<ref>{{cite web |last1=Harris |first1=Uri |title=Is the ‘Intellectual Dark Web’ Politically Diverse? |url=https://quillette.com/2019/04/17/is-the-intellectual-dark-web-politically-diverse/ |website=[[Quillette]] |access-date=25 Junie 2019 |date=17 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416235835/https://quillette.com/2019/04/17/is-the-intellectual-dark-web-politically-diverse/ |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://politi.co/2JVltGO|title=The Voice of the ‘Intellectual Dark Web’|last=Lester|first=Amelia|website=POLITICO Magazine|language=en|access-date=2019-05-30}}</ref> Bronne is nie eens oor wat, indien daar enige verenigende faktore is wat regdeur die IDW bestaan nie. ''Psychology Today'' het dit gekariktariseer as 'oor die algemeen besorg oor politieke stamverband en vrye spraak',<ref>{{cite web |last1=Blum |first1=Alexander |title=The Intellectual Dark Web Debates Religion |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-guest-room/201807/the-intellectual-dark-web-debates-religion |website=[[Psychology Today]] |accessdate=25 Junie 2019}}</ref> of as 'n verwerping van 'hoofstroomaannames oor wat waar is'.<ref>{{cite web |last1=Baker |first1=Jennifer |title=The "Intellectual Dark Web" and the Simplest of Ethics |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-love-wisdom/201906/the-intellectual-dark-web-and-the-simplest-ethics |website=[[Psychology Today]] |accessdate=25 Junie 2019}}</ref> ''Salon'' noem dit 'n polities-konserwatiewe beweging meer verenig oor die verwerping van die Amerikaanse [[liberalisme]] as oor enige onderling gedeelde oortuigings.<ref>{{cite news |last1=Everson |first1=Ryan |title=Jordan Peterson announces new social media platform amid Pinterest controversy |url=https://www.washingtonexaminer.com/opinion/jordan-peterson-announces-new-social-media-platform-amid-pinterest-controversy |accessdate=30 Julie 2019 |publisher=The Washington Examiner |date=13 Junie 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Link |first1=Taylor |title=The Intellectual Dark Web conservatives fear |url=https://www.salon.com/2018/09/02/the-intellectual-dark-web-conservatives-fear/ |website=Salon |access-date=25 Junie 2019 |date=2 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509003234/https://www.salon.com/2018/09/02/the-intellectual-dark-web-conservatives-fear/ |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alternatiewelik stel die ''National Review'' dat IDW, ondanks die feit dat dit bestaan uit "alle politieke oortuigings", verenig is in 'n spesifieke konserwatiewe leunende konseptualisering van onreg en ongelykheid spesifiek.<ref>{{cite web |last1=Alejandro Gonzalez |first1=Christian |title=Inequality and the Intellectual Dark Web |url=https://www.nationalreview.com/2018/05/intellectual-dark-web-members-united-views-inequality/ |website=[[National Review]] |access-date=25 Junie 2019 |date=16 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620235155/https://www.nationalreview.com/2018/05/intellectual-dark-web-members-united-views-inequality/ |archive-date=20 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wat die organisasie van die IDW betref, het Daniel W. Drezner opgemerk dat dit in wese leierloos is en dat dit individueel deur hul gehore beskou kan word en dat dit nie in staat is om 'n samehangende agenda te voer nie.<ref>{{cite web |last1=Drezner |first1=Daniel W. |authorlink1=Daniel W. Drezner |title=The Ideas Industry meets the intellectual dark web |url=https://www.washingtonpost.com/news/posteverything/wp/2018/05/11/the-ideas-industry-meets-the-intellectual-dark-web/?utm_term=.468d99c9758d |website=[[The Washington Post]] |accessdate=25 Junie 2019 |date=11 Mei 2018}}</ref> Alice Dreger, 'n historikus van geneeskunde en wetenskap, het haar verbasing uitgespreek oor die feit dat sy hoegenaamd as 'n lid van die IDW beskou word en gesê dat sy ː "... geen idee het wie die helfte van die mense in hierdie spesiale netwerk was nie. Die paar IDW mense wat ek ontmoet het, ken ek nie baie goed nie. Hoe kon ek deel wees van 'n kragtige intellektuele alliansie as ek nie eens hierdie mense ken nie?"<ref>{{cite web |last1=Dreger |first1=Alice |authorlink1=Alice Dreger |title=Why I Escaped the ‘Intellectual Dark Web’ |url=https://www.chronicle.com/article/Why-I-Escaped-the/243399 |website=The Chronicle of Higher Education |access-date=25 Junie 2019 |date=11 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325061828/https://www.chronicle.com/article/Why-I-Escaped-the/243399 |archive-date=25 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Notas == {{en-vertaal|Intellectual dark web}} [[Kategorie:Filosofie]] 7xn2max51zpfuszmaz8feg6fhd5zj1k 0 271525 2908695 2903694 2026-06-02T06:17:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908695 wikitext text/x-wiki {{Wedstrydartikel}}{{Skoonmaak2|rede=Wikiteks en taalversorging}} [[Lêer:Tin foil hat 2.png|duimnael|Tinfoeliehoede is die komiese verpersoonliking van samesweringsteorieë]] 'n '''Samesweringsteorie''', of '''komplotteorie''' is 'n uiteensetting van 'n gebeurtenis of situasie wat 'n sameswering oproep deur onheilspellende en kragtige akteurs, dikwels polities van motivering,<ref name="Goertz"/> [[Ockham se skeermes|wanneer ander verduidelikings waarskynliker is]].<ref name="Voodoo"/> Daar word soms na hierdie wêreldbeskouing verwys as '''konspirasionisme'''{{R|Universalis‎}} of, meer gewoonlik, '''samesweringsdenke'''. Die term impliseer dat die beroep op 'n sameswering gebaseer is op vooroordeel of onvoldoende bewyse.<ref name="Byford"/> Sulke teorieë weerstaan vervalsing en word deur sirkulêre redenering versterk. Bewyse teen die sameswering sowel as 'n afwesigheid van bewyse daarvoor word weer geïnterpreteer as bewys van die waarheid daarvan,<ref name="Byford"/><ref name="Keeley"/> en die sameswering word 'n saak van geloof eerder as bewys.<ref name="Barkun"/> Navorsing stel voor dat op 'n sielkundige vlak samesweringsteorieë skadelik of [[Patologie|patologies]] kan wees.<ref name="Freeman"/><ref name="Barron"/> Die samesweringsteorieë wat eens tot beperkte gehore beperk is, het gereeld in [[massamedia]] verskyn en het as 'n kulturele verskynsel van die laat 20ste en vroeë 21ste eeu ontstaan.<ref name="Camp"/><ref name="Goldberg"/><ref name="Fenster"/> Samesweringsteorie-onderwerpe sluit beroemde sterftes, regeringsaktiwiteite, nuwe tegnologieë, [[terrorisme]] en vrae oor [[buiteaardse lewe]] in. Voorbeelde van die langste en mees erkende samesweringsteorieë is die moord op [[John F. Kennedy-sluipmoordsamesweringsteorieë|John F. Kennedy]], die [[Apollo-program|Apollo-maanlandings]] van 1969, en die [[Aanvalle op 11 September 2001|terreuraanvalle van 11 September 2001]], asook talle teorieë rakende beweerde komplotte vir wêreldoorheersing deur verskillende groepe, beide eg en denkbeeldig. Die volgende is die WAT se definisie van ’n '''samesweringsteorie''': “Teorie of hipotese vir iets wat moeilik verklaar kan word of waaroor daar legitieme vrae gevra kan word en waarvolgens sekere groepe, organisasies, regerings, of dergelike aanspreeklik gehou word vir onwettige of skadelike praktyke wat in die geheim beoefen word of beoefen is.” Dit kan ook as ’n manier gesien word om gebeure wat min mense wil aanvaar te verduidelik. Hierdie verduidelikings is egter somtyds heeltemal sinneloos en word dikwels op meer as een manier verkeerd bewys. Dit kan in sommige gevalle selfs met ’n kultus vergelyk word, omdat die wat dit glo dit blindelings navolg en nie die werklikheid aanvaar nie.  Daar is baie maniere hoe samesweringsteorië ontstaan. Dit volg gewoonlik na gebeure wat baie verwarring veroorsaak. Voorbeelde hiervan is die teorieë rondom die aanvalle op 11 September 2001, die oudpresident John F. Kennedy se sluipmoordaanval en natuurrampe soos tsunami’s, aardbewings en pandemies. Noudat ons ’n basiese riglyn het van wat ’n samesweringsteorie is, kan ons dieper delf en kyk na voorbeelde van die teorieë en hoe hulle verkeerd bewys of beredeneer is. == Die vervalste maanlandingteorie == Op die 20ste Julie 1969 het mense vir die eerste keer ooit op die maan geland. Dit was die einde van die [[ruimtewedloop]] wat een aspek van die koue oorlog tussen die Sowjetunie en die Verenigde State van Amerika (VSA) was. Die VSA het die [[Apollo 11]] tuig met drie ruimtevaarders na die maan gestuur. Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins was die eerste mense om op die maan te loop en het geskiedenis gemaak. Daar is egter ’n hele klomp mense wat baie, baie skepties is. Hierdie teorie is deur grootliks Bill Kaysing begin in 1976. Hy het ’n pamflet geskryf getiteld: ''We never went to the moon: America’s Thirty-Billion-dollar swindle''. Die teorieë in hierdie boek gebruik die wetenskap agter vuurpyle as een van sy grootste “bronne”. Die teorie is hoofsaaklik dat alles gesimuleer was. Dit gee baie deeglike teorieë en redes vir die “vervalsing” en stel alles voor as regte navorsing eerder as wat dit werklik was: ’n teorie. Die teorie van die simulasie word deeglik bespreek en ek gaan dit nou volledig uiteensit. Die boek beweer eerstens dat die National Aeronautics and Space Administration ([[Nasa|NASA]]) en die Defense Intelligence Agency (DIA) saam vergader en besluit het om alle Apollo missies te vervals en simuleer nadat hulle gedink het dat hulle die ruimtewedloop gaan verloor. Die projek is die kodenaam: Apollo Simulation Project (ASP) gegee. Tweedens beweer Kaysing dat die ASP ses hooftake gehad het: # Geheime, hoë gehalte organisasie en bestuur. # Uitstekende sekuriteit, wat ook spioenasie en inligting versameling teen die opposisie ingesluit het. # Geheime verkryging van werknemers. # Onderlangse ontwerp, vervaardiging, inrigting en gebruik van gespesialiseerde toestelle en masjinerie # Om fopnuus deur video’s en radiouitsendings te versprei. # Spesiale projekte en geheime beplanning. Die pamflet sit dan al hierdie redes volledig uiteen. Die rede waarom Kaysing sê niemand al ooit van die ASP gehoor het nie, is omdat dit in die destyds nuutgestigte DIA opgerig is en dié as ’n vals naam gebruik het. Die volgende is al die afdelings van die DIA en sy verduideliking van wat die ASP (as deel van die DIA) werklik gedoen het. Die wetenskaplike raad was verantwoordelik om met NASA se ASP lede te kommunikeer. Die nasionale foto analise groep was verantwoordelik om al die vervalste foto’s van die maan en Apollo missies te skep, insluitend foto’s van die aarde vanaf die maan af. Die fotografiese afdeling het eintlik voorstellings en nabootsings van die maan gemaak. Hulle moes ook tegnieke kry om dit te laat lyk asof foto’s op die maan geneem is. Die menslike hulpbronne afdeling was verantwoordelik vir die aanstel van werkers en akteurs insluitend die ruimtemanne en simulasie vervaardigers. Die stelsel beheer afdeling moes simulasie hardeware ontwikkel en toets. Die missie koördinasie afdeling was volgens Kaysing se teorie verantwoordelik daarvoor om alle uitsendings i.v.m. die Apollo missies te beheer en reguleer. Die “Teikens” moes geheime ASP inligting wat die publiek in die hande gekry het verwyder en geheim hou. Daar was ook ’n afdeling wat moes sorg dat die fotografiese afdeling se voorstellings akkuraat en geloofwaardig was. Die wetenskap en tegniese intelligensie afdeling sou by NASA inligting bymekaarskraap vir die simulasies en idees gee om dit te verbeter. Die afdeling verantwoordelik vir kaarte, filmstelle en vervaardiging van valse maanrotse was die kartografie en geodesie afdeling gedoop. Die afdeling genaamd spesiale projekte was blykbaar in beheer van internasionale handel wat nodig was. Hulle moes byvoorbeeld maanrotse bymekaarmaak uit Idaho. Die kommunikasie-afdeling moes fopnuus versprei aan die pers en uitsendings uitdink. Laastens moes die sekuriteitsafdeling seker maak niemand maak die ASP se planne aan die wêreld bekend maak nie. Kaysing het al die bogenoemde werke van die afdelings van die DIA opgemaak en as bewyse verskaf in sy boek. Kaysing het oorspronklik by ’n maatskappy genaamd Rocketdyne gewerk en het gehelp om die [[Saturn V]] vuurpylenjins te ontwerp. Alhoewel die teorie van die vervalste [[maanlanding]] al voor sy boek bestaan het, het hy die idee grootliks versprei en vernuwe. Die samesweringsteorie het al baie gegroei van sy boek se publikasie af en baie gewilde mense soos Joe Rogan en Shane Dawson het al hulle geloof in die teorie uitgespreek. Die teorie klink baie deeglik en selfs geloofwaardig, totdat ’n mens dieper grou. Een van die beste bewyse is eenvoudig deur die kwaliteit van die uitsendings en video’s van die maanlanding te vergelyk met wat selfs die grootste film-maatskappye in 1969 kon doen. Die hoofteorieë is ook lankal verkeerd bewys. Hier volg die vyf hoofteorieë en hoe hulle verkeerd bewys is: 1.    Die skaduwees wat nie uit dieselfde rigting uit kom nie (kyk na die foto langsaan) bewys dat stelligte gebruik is. Professor Anupam Ohja verduidelik dat dieselfde effek op Aarde gesien kan word. Omdat ’n die grond soos ’n twee-dimensionele oppervlakte is en die wêreld rondom ons driedimensioneel is, gaan dit maak dat lyne wat veronderstel is om parallel te wees, nie so lyk nie. ’n Mens kan selfs die effek sien as jy net buitentoe gaan as die son laag in die lug is, nes in die foto. 2.    Die Apollo 11 ruimtevaarders sou nie die aarde se radiasie-veld oorleef het nie. Planeet aarde is omring deur ’n area met gelaaide molekules. Hierdie word die Van Allen radiasie gordel genoem. Hierdie gebied is baie gevaarlik omdat dit energiebelaaide deeltjies bevat wat nie kan ontsnap nie. Die beste manier om hierdie teorie van die gras af te maak is met ’n vergelyking deur dieselfde professor Ohja. Hy sê dit is soos om deur vuur te loop. Al wat jy moet doen, is om vinnig te beweeg. So het jou liggaam nie genoeg tyd om die hitte te gelei nie. Dit is presies hoe die Aldrin en sy spanmaats die Van Allen gordel oorleef het. Hulle het vinnig genoeg beweeg. [[Lêer:1969 moonlanding commemorative stamp 10c.jpg|duimnael|'n Voorstelling van die maanlanding in 1969]] 3.    Waarom is daar geen sterre in die foto’s wat NASA geneem het nie? Hierdie teorie maak staat op die feit dat daar geen atmosfeer is om die beeld van die sterre te versteur nie. Dus moes daar baie meer sterre as op aarde sigbaar wees. Die verduideliking is egter eenvoudig. Dit was dag toe die foto’s geneem is. Al is die lug swart (juis omdat daar nie ’n atmosfeer is nie) het die son op die kant van die maan geskyn waar ons ruimtevaarders was. Verder kan die werking van kameras ook hierdie teorie verkeerd bewys. As foto’s in ’n goed beligte omgewing geneem word, gaan kleiner ligbronne in die agtergrond moeilik gesien word. 4.    Die VSA se vlag wat geplant is kon nie waai nie, as gevolg van die feit dat daar nie wind op die maan is nie. Almal ken die foto van die Amerikaanse vlag wat “wapper” op die maan. Die vlag wapper egter nie. Dit lyk net asof dit doen. Daar is twee redes hiervoor. Eerstens, die vlag is reguit aangesien daar ’n paal aan die bokant ingesit is om die vlag mooi ten toon te stel. Tweedens is al die kreukels wat op die vlag sigbaar is daar omdat die vlag vir vier dae in ’n ruimteskip opgefrommel was. ’n Baie eenvoudige, maar steeds baie sinvolle verduideliking. 5.    As ons rêrig in 1969 op die maan was, waarom het ons nog nie teruggekeer nie? Vanaf 1972 en [[Apollo 17]] het die mens nog nie na die maan teruggekeer nie. Die rede hieragter is egter hartseer. Die publiek het belangstelling verloor. Die idee dat die ruimtewedloop gewen is, het gemaak dat belangstelling en dus befondsing vir maansendings al minder geraak het. Die regering se prioriteite het ook verander, aangesien die Viëtnamese oorlog uitgebreek het. Dit is die eenvoudige, hartseer rede wat hierdie teorie belaglik maak. == Die Illuminati-teorie == Die Illuminati-teorie is een van die gewildste teorieë en word wydstreeks geglo. Die teorie is dat die hele wêreld, nie deur afsonderlike regerings nie, maar deur ’n klein groepie individue (die Illuminati) beheer word. Mense wat in hierdie teorie glo het al bekende politici en ander prominente gewilde persone aangekla daarvan dat hulle deel van hierdie groep is. Die Illuminati was egter ’n werklike groep in die laat 1700’s. Adam Weishaupt het die organisasie gestig in 1776. Hy het geglo dat die monargie van die destydse kerk die mens se vrye wil gekniehalter het. Hy wou met sy organisasie idees versprei en “die lig op mense se gedagtes laat skyn.” (Van daar ook die naam: Illuminati, afgelei van “Illumination”) Hy en sy organisasie wou die hiërargie van Europa verander. Hulle wou hê dat die manier waarop dinge regeer word ook moes verander. Hulle het baie geskrifte uitgegee wat die korrupsie in die regering bekend gemaak het. Die groep se getalle het vinnig gegroei, maar Weishaupt se planne is gou in die wiele gery toe Karl Theodor organisasies soos syne onwettig verklaar het in die laat 1780’s. As daar bevind is dat jy deel het in so ’n organisasie, was dit bokveld toe met jou. So het die organisasie stelselmatig ontbind. Die idee van die Illuminati het egter net gegroei. In die 1960’s het ’n era ontstaan waar die dwelm [[LSD]], vreemde kulture en ’n belangstelling in Oosterse filosofie kwaai kop uitgesteek het. Die skrywer David Bramwell het gesê dat hierdie wending in die samelewing ’n groot bydrae gelewer het in die nuwe idee van die Illuminati. In 1963 het ’n boek getiteld: ''Principia Discordia'' verskyn. Die boek het vertel van ’n teoretiese samelewing waar anargisme die oorhand gekry het. Anargisme is ’n samelewing sonder reëls of regerings. Die boek het hierdie ideologie baie voorgestaan en as die ideale leefwyse verkondig. Dit het mense probeer oortuig om deel te word van so ’n samelewing deur leuens te vertel, fisiese grappe te maak en in die algemeen fopnuus te versprei. Die denkwyse het bekendgestaan as Diskordianisme. Robert Anton Wilson was een van die groot aanhangers van die ideologie. Hy het mense aangeraai om dit te beoefen deur halwe waarhede, fopnuus en leuens te versprei op soveel maniere moontlik. Hy het sy volgelinge aangeraai om ’n geheime organisasie genaamd die Illuminati te beskuldig van sameswerings (soos die rondom die [[John F. Kennedy|JFK]] sluipmoord). Hy het hierdie idees en teorieë in drie boeke genaamd: ''The Illuminatus trilogy'' saamgevat. Die boek is in die toekoms deur baie kultusse bestudeer en gevolg. Die Illuminati soos ons dit vandag ken (die teorie dat ’n klein organisasie die hele wêreld beheer), het egter eers in die 1990’s behoorlik te voorskyn gekom. Min mense het dit destyds geglo, maar die wie wel die idee liefgekry het, het met die internet se ontstaan baie vinnig hul idees begin versprei. Die Illuminati-teorie is een van die gewildste samesweringsteorieë in die wêreld. Mense dink dat hulle verantwoordelik is vir groot wêreldgebeurtenisse en in die geheim die mensdom as slawe beheer om hulle wil uit te oefen. Aanhangers hiervan kyk na groot gebeurtenisse en probeer om bewyse daaruit te trek waarmee hulle kan sê dat die teorie waar is. Mense oorontleed enigiets met een van die beweging se “simbole” op, nl. die alwetende piramide, die getal 666, bokke en pentagramme. [[Lêer:Dollarnote siegel hq.jpg|duimnael|Die hoofsimbool van die Illuminati]] Hier volg ’n lys van ’n paar van die mense wie beskuldig is om deel van hierdie organisasie te wees: * [[Sean Combs|Sean “Diddy” Combs]] * [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]] * [[Jay-Z]] * [[Rihanna]] * [[Madonna]] * [[Donald Trump]] * [[Kim Kardashian]] * [[LeBron James]] * [[David Rockefeller]] * [[Henry Kissinger]] * [[Jacob Rothschild]] * [[Koningin Elizabeth II]] * [[Katy Perry]] Nog ’n aspek van hierdie teorie het te doen met die Denver Internasionale lughawe in die VSA. Baie mense dink dat dit die tuiste is van die hedendaagse Illuminati. Een van die redes hiervoor is die vreemde, onortodokse kunswerke en standbeelde in die lughawe. Nog ’n rede is die feit dat die oprig van die gebou baie kontroversieel was, hoofsaaklik omdat dit byna 3 miljard dollar buite die begroting gegaan het. Hulle probeer om nog bewyse te kry deur alternatiewe verduidelikings te gee vir die vreemde dekor en versierings. Hulle sê byvoorbeeld die kuns op die vloer wat die chemiese simbole vir goud (Au) en silwer (Ag) wys, ’n verwysing is na ’n opgemaakte kiem, terwyl dit eintlik verwys na die staat se geskiedenis en myne. Mense dink dat daar ’n ondergrondse basis is direk onder die lughawe. Hulle beweer die bunker is ses verdiepings diep en dat dit óf die saamkomplek van die Illuminati, óf die plek is waar hulle mense wat te veel weet aanhou is. Daar is egter geen egte bewyse dat hierdie teorie ’n feit is nie. == Gestorwe internetteorie == Hierdie is ’n baie nuwe teorie. Dit het die eerste keer op [[4chan]] te voorskyn gekom in 2010, maar het eers aandag begin kry nadat ’n plasing op ’n Agora Road's Macintosh Cafe forum in 2021 verskyn het. Die plasing is gemaak deur ’n anonieme man uit [[Kalifornië]], wat hierdie teorie opreg glo. Die teorie stel dat meeste van die inhoud van die internet nie deur regte mense gemaak is nie. Verder beweer die mense wat hierin glo dat kunsmatige intelligensie meeste plasings oplaai en stelselmatig leer wat kry die meeste kyke, reaksies en dus ook geld. Die robotte laai outomaties nuwe plasings en inligting op en maak hul eienaars net ryker. As ’n mens dieper delf, dink mense dat selfs reaksies en kommentaar deur kunsmatige intelligensie programme bevorder word. Aanhangers van die teorie dink ook dat dié programme gebruik word om mense se menings en oortuigings te verander en besoedel. Volgens aanhangers van die gestorwe internetteorie, het die internet amptelik in 2016 of 2017 gesterf, maar dat ons dit nie destyds agtergekom het nie. Die oorspronklike skrywer gaan egter vêrder as dit. Hy beweer ook dat hierdie programme verantwoordelik is vir meeste moderne “memes” (Internet grappe). Hy sê dat die vooruitgang van sulke grappies bewyse is dat die programme aktief besig is om te leer en aan te pas by die dinge wat mense snaaks vind en van hou. Vroeg in Januarie van 2024 het baie mense aanklank gevind by hierdie teorie, toe ’n gebruiker genaamd Odysseas ’n Twitter (nou X) plasing gemaak het waarin hy die toenemende valse rekeninge (Programme wat maak of hulle mense is) op die platform uitgewys het. Hierdie plasing het baie mense herinner aan die oorspronklike plasing op Agora Road's Macintosh Cafe in 2021. Die oorweldigende teenwoordigheid van kunsmatige intelligensie het al hoe duideliker geword en mense het baie ontsteld geraak. As die teorie waar is, kan dit egter  gevaarlik wees. In Australië word sosiale media deur 46% van alle jongmense (18-24 jariges) as hul primêre bron van nuus geag. In die res van die wêreld styg hierdie syfer ook. Dit beteken dat fopnuus baie vinnig versprei kan word as kunsmatige intelligensie die hele internet oorgeneem het. Die teorie is wel vals. Alhoewel daar baie vals rekeninge is, is dit nog nie op die vlak wat die teorie voorstel nie. [[Kunsmatige intelligensie]] is nog nie in staat om werklik goeie, relevante video’s en plasings te skep nie, aangesien dit nog nie die vermoë het om konteks te verstaan nie. Daar is wel dele van die oorspronklike plasing wat waar is. Wat elke individu op die internet sien word deur algoritmes en programme bepaal, maar dit is gedoen om elke persoon se voor- en afkeure te bevredig. Al is hierdie teorie verkeerd bewys, is dit ’n basis vir ’n baie gewilde uitkykpunt (wat deur baie navorsers soos bv. Jake Renzella gevolg word) na die internet as geheel. Die teorie stel dat die internet nie meer vir mense en deur mense gemaak is nie. Dit herinner ’n mens om nie net alles wat ’n mens sien of lees op die internet te glo nie, maar om ook eie navorsing te doen en dieper te delf. Dit is ’n belangrike gewoonte, omdat die internet gemaak is sodat enigiemand hulle eie idees kan deel. Sommige mense misbruik egter die internet om hul valse idees as die waarheid voor te stel. == Ruimtewesens == Lewe wat nie op aarde ontstaan het nie is bekend as ruimtewesens of, in Engels, “aliens”. [[Lêer:Alien icon.svg|duimnael|'n Gewilde voorstelling van ruimtewesens]] Geen buiteaardse lewe is al ontdek nie. Die spekulasie oor wat ons kan verwag van Ruimtewesens is van eensellige organismes tot wesens wat slimmer as mense is. Die wetenskap agter buiteaardse organismes is genoem [[astrobiologie]]. Die Idee van lewe op ander planete is nie ‘n moderne gedagte nie. Dit het al lank voor [[Jesus van Nasaret|Christus]] ontstaan by mense wie geteoretiseer het dat daar meer as een “wêreld” kan wees. Baie mense het al vreemde voorstelle gegee oor hoe Ruimtewesens te bestaan gekom het. Willion Vorilong het in die 15de eeu, die moontlikheid besef dat Jesus ook na ander planete toe gegaan het om hulle inwoners te kan verlos. Nicholas van Cusa het in 1440 geskryf dat die Aarde soos die son ‘n briljante ster is soos ander hemelliggame. Hy het ook geteoretiseer dat alle hemelliggame bewoon kon word deur plante, diere en mense. Descartes het geskryf dat daar geen manier is om te bewys dat ander planete nie bewoon is nie, maar hulle bestaan is net spekulasie. Vanaf die 20ste eeu het wetenskaplikes meer moeite begin doen met die soek van intelligente lewe in die buitenste ruim met behulp van teleskope en seine van radioskottels. Selfs al is daar geen egte bewyse dat of ruimtewesens rêrig bestaan nie, is die argument dat lewe nie op alle planete kan bestaan nie, ook nie eers bewys kan word nie, selfs met uiterste omstandighede, soos die hitte en giftige atmosfere van ander planete. Daar is ook besonderse omstandighede hier op aarde wat lewe ondersteun, soos areas met hidrotermiese vententilasie, suur warmwaterbronne, en vulkaniese mere. Wetenskaplikes dink dat lewe hier op aarde uit hierdie gevaarlike omstandighede ontstaan het. Net die idee van buiteaardse organismes het die kulturele wêreld verander, veral in fiksie, wat die publiek se idee en mening verander het van ruimtewesens se ontstaan, voorkoms en optrede. <u>Die ''Drake''-Vergelyking</u> Die idee dat daar ‘n oorvloed van lewe binne die heel-al is, is gebaseer op drie hoof standpunte. Eerstens, die grote van die heel-al, wat baie planete met dieselfde bewoonbaarheid as aarde kan bevat. Die ouderdom van die heel-al, wat geleentheid gee vir kolonies om te ontwikkel. Tweede, die feit dat elemente soos water en koolstof wat noodsaaklik is vir lewe byna alomteenwoordig is in die heel-al. Die derde standpunt is dat die fisiese wette universeel is, wat beteken dat die kragte wat die bestaan van lewe sal vergemaklik of voorkom, dieselfde sal wees as op aarde. Volgens hierdie argument, wat deur wetenskaplikes soos [[Carl Sagan|Carl Saga]]<nowiki/>n en [[Stephen Hawking]] geformuleer is, sou dit onwaarskynlik wees dat lewe nie êrens anders as op aarde bestaan nie. Hierdie argument het gebruik gemaak van die Copernicaanse beginsel, wat bepaal dat die aarde nie 'n unieke posisie in die heelal inneem nie, en die middelmatigheidsbeginsel, wat sê dat daar niks spesiaals aan lewe op aarde is nie. In 1961, het sterrekundige Frank Drake, die “''Drake''-vergelyking ontwerp as ‘n manier om gesprekke te begin met die Search for Extraterrestrial Intelligence (SETI). Die Drake vergelyking is ‘n rusie wat gebruik word om die hoeveelheid aktiewe beskawings in ons sterrestelsel uit te werk: N = R* · F''p'' · n''e'' · f''l'' · f''i'' · f''c'' · L Waar: N = die aantal Melkweg-sterrestelselbeskawings wat reeds in staat is om oor die interplanetêre ruimte te kommunikeer En R* = die gemiddelde tempo van stervorming in ons sterrestelsel f''p'' = die breukdeel van daardie sterre wat planete het n''e'' = die gemiddelde aantal planete wat potensieel lewe kan ondersteun f''l'' = die breukdeel van planete wat werklik lewe ondersteun f''i'' = die breukdeel van planete met lewe wat ontwikkel om intelligente lewe te word (beskawings) f''c'' = die breukdeel van beskawings wat 'n tegnologie ontwikkel om waarneembare tekens van hul bestaan in die ruimte uit te saai L = die tydsduur waaroor sulke beskawings waarneembare seine in die ruimte uitstraal Hierdie is Drake se voorgestelde waardes, maar getalle aan die regterkant van die vergelyking word ooreengekom as spekulatief en oop vir vervanging. 10000 = 5 · 0.5· 2 · 1 · 0.2 · 1 · 10000 Die Drake-vergelyking is onbetroubaar omdat die waardes van die getalle nie bekend was nie. Van die waardes kan eendag gemeet word, ander wat gebaseer is op sosiale wetenskappe is onmoontlik om natuurlik te bereken. Hierdie maak die vergelyking onbruikbaar vir enigiemand wat dit nuttig wil maak. Die teenstrydigheid van die hoë kans dat Ruimtewesens bestaan maar die gebrek van bewyse daarvan is bekend as die Fermi-paradoks. Zhi-Wei Wang en Samuel L. Braunstein stel voor dat ‘n heel-al wat die vermoë het om lewe te kan ondersteun ook heel moontlik net baie skaars dit regkry, wat die Fermi-paradoks ‘n antwoord gee. Tropiese eiland teorie Die Fermi-paradoks verwys na die teenstrydigheid tussen die hoë waarskynlikheid dat buiteaardse intelligensie bestaan en die gebrek aan bewyse vir die bestaan daarvan. Oseanië is 'n streek met tienduisende eilande wat oor miljoene vierkante kilometer versprei is, geskei deur 'n onvergewensgesinde, dodelike see. Soortgelyk aan die heelal. Die nedersettings op die Oseaniese eilande is ‘n onderwerp vir ‘n ander dag. Wetenskaplikes weet nie presies teen watse tye mense hulself daar ingerig het en weggetrek het nie. As gevolg van die gebrek van inligting het wetenskaplikes begin om genomiese navorsing te gebruik om die aktiwiteit van die eilande te bepaal. Op van die eilande is daar slegs ’n paar bome, terwyl ander weer baie gevaarlik is. Net so, al is daar duisende eilande in die omgewing is daar net op sommige permanent gebou. Nadat tyd verby gegaan het, was ruilhandel tussen hierdie eilande wat te vêr was, verwyder. Dit was nie meer die moeite werd om in kontak met hierdie kolonies te bly nie en hulle het later uitgesterf of getrek. Dit bring ons terug na ruimtewesens en planeet Aarde. Lewe in ons sterrestelsel mag volop wees, maar tussen hulle en ons is hope gevaarlike planete en sterre wat nie bewoonbaar is nie. Net so sal ruimtewesens nooit so vêr gaan soos ons planeet nie, aangesien ons vir hulle onsigbaar is. Selfs al weet hulle van ons bestaan, sou hulle nie met ons kontak kan hou nie, as gevolg van die afstand. <u>Die groot filter</u> ’n Groot vraag wat by ’n mens opkom as jy dink oor hierdie saak, is waarom ons hulle nog nie ontdek het of andersom nie. Een teorie hieroor word die Groot Filter teorie genoem. Die teorie is dat ons nog nie ruimtewesens ontdek het nie, omdat daar iets is wat meeste lewe in ’n sekere stadium van ontwikkeling uitwis. Dit kan enigiets wees. Ons kan al verby dit wees, of ons kan nog op pad wees daarheen. Die YouTube-kanaal Kurzgesagt – In a nutshell vergelyk dit met ’n stel trappe wat elle lewende spesies in die heelal moet klim. Die stel trappe, is die trappe van ontwikkeling. Êrens op die stel trappe is daar iets wat lewe keer om voort te gaan. Dit kan iets wees soos ’n oorlog wat alles uitwis, of ’n pandemie, of oorbevolking – enigiets. Dit word die Groot Filter genoem. Dit is dieselfde vir alle lewende spesies en gebeur op dieselfde stadium van ontwikkeling. As ons nog voor hierdie filter is, gaan ons waarskynlik iewers in die toekoms uitgewis word daardeur. As ons verby die filter is, beteken dit dat ons baie gelukkig en spesiaal is. Dit beteken wel dat daar baie min spesies is wat deur die filter kom. Dit beteken dat ons so te sê of alleen, of na ’n rukkie alleen sal wees in die heelal. David Wallace-Wells het geskryf in die New York Times Magazine dat beskawings wat ontstaan te vinnig uitsterf voordat hulle ooit die ruimte kon verken, net soos hoe ons planeet besig is om dood te gaan van industrialisasie en gierigheid. Verder is gesê dat ons nou eers aan die begin van die uitsterwing proses is en dat klimaatverandering nou eers begin het. Navorsing wys dat spesies wie vinniger voortplant en ‘n meer diverse dieet het, het ‘n groter kans om by klimaat verandering aan te pas. Mense is die teenoorgestelde van hierdie beskrywing en dit maak ons meer kwesbaar vir klimaatverandering. Oxford-neurowetenskaplike Anders Sandberg, lid van die Astronomiese Sterrewag van Belgrado, Milan Ćirković, en kunsmatige intelligensie (KI) kenner Stuart Armstrong het voorgestel dat ruimtewesens nie uitgesterf het nie, maar in “winterslaap” is en wag vir die heelal om “af te koel”. Professor Zaza Osmanov van die Vrye Universiteit van Tbilisi glo dat ons soek na tekens van megastrukture in die ruimte nog beloon moet word omdat ons rondom sterre kyk wanneer ons om pulsars moet kyk. En fisikus Brian Cox stel nog 'n moontlikheid voor; 'n waarskuwingsverhaal vir ons eie beskawing sowel as enige ander."Dit kan wees dat die groei van wetenskap en ingenieurswese onvermydelik die ontwikkeling van politieke kundigheid oortref, wat tot rampspoed lei," sê Cox.As intelligente lewe homself onwetend uitsterf sodra dit voldoende vorder, glo die fisikus, "kan ons daardie posisie nader." Na aanleiding van ‘n artikel wat gepubliseer is deur die BBC, is A[[Area 51|rea 51]] geleë in die omgewing van [[Nevada]] in die Verenigde State van Amerika.  Die basis is op ‘n droë meer geleë, Groom Lake, in die Nevada Woestyn.  Dit is onwettig om oor die area te vlieg, met ander woorde niemand weet verseker wat daar aan gaan nie.  Area 51 word streng bewaak deur gewapende wagte, kameras en ‘n heining wat met duidelike waarskuwings tekens gemerk.Bo en behalwe dat dit geleë is in die middel van ‘n woestein, in ‘n droeë meer, is Area 51 ook tussen 2 hoogs beperkte Amerikaanse militêre areas, die Nevada Test Site, waar daar tussen 1950-1990 Kern Wapens getoets was en dan ook die Nevada Toets en Opleidings basis. Die hele area is om en by 11 735 vierkante kilometer groot _.. Die gebied is nie net bekend vir sy hoogs gespesialiseerde opleiding en toetse nie, maar ook vir die vreemde besoekers wat daar gewaar word.  Daar is veskeie samesweringsteorie wat beweer dat ruimtewesens die area gereeld besoek.  Sersant Wayne Anderson het in 1959 ‘n VVV, Vreemde Vlieende Voorwerp, gewaar en sy storie aan die Reno Evening Gazette vertel onder die titel “More Flying Objects Seen In Clark Sky”. Sersant Anderson het die VVV beskryf as ‘n helder groenkleurige lig wat afwaards beweeg het na die aarde se oppervlak.  Die spoed was vinniger as ‘n vliegtuig. In die artikel word dit ook genoem dat 2 ander gewarings ook rondom die selfde tyd plaaasgevid het. Robert Lazar van BBC het beweer dat hy deel was van die span wat die Ruimtewesens se tegnologie ondersoek het. Hy het ook fotos gesien van ruimtewesens tydens ‘n lykopening in 1989. Vox.com het die volgende gepubliseer op 19/09/2019, “Area 51 and aliens: the myth, the meme, and the strange reality, explained”, gskryf deur Alex Ward en Aja Romano.  In die artikel skryf hulle dat dit reeds, teen die tyd van die publisering, 30 jaar is sedert die eerste VVV gesien is.  Dit is in Area 51 waar die Amerikaanse weermag, deur middel van “reverse-engineering” die buiteruimtelike tegnologie ondersoek het en aangepas het om te gebruik tot hul eie voordeel.  Mense is tot stilswye gedwing deur die ondertekening van kontrakte en dreigemente. Maar fluitjieblasers soos Bob Lazar het in 1989 die stilte verbreek tydens ‘n onderhoud met ‘n nuusstasie genaamd KLAS, en gesê dat Area 51 eintlik opgerig is met die uitsluitlike doel om ruimtewesens te vang en te bestudeer.  Hy het ook beweer dat ruimtewesens het selfs gehelp met die ontwerp en oprigting van die plek. Daar is egter bespiegeling dat Lazar sy opleiding aan MIT en CalTech vervals het en dat hy eintlik net ‘n foto en film ontwikkelaar was. == Plat Aarde == Die teorie oor die Plat Aarde is 'n argaïese en wetenskaplik verkeerd-bewysde opvatting van die Aarde se vorm as 'n plat oppervlak of skyf. Baie antieke kulture het ingeteken op 'n plat-aarde-kosmografie, veral “dié naby aan Oosterse kosmologie. Die teorie het onlangs herlewing gekry as 'n samesweringsteorie. Die idee van 'n sferiese Aarde verskyn in die antieke Griekse filosofie met [[Pythagoras]] (6de eeu v.C). Die meeste pre-Sokratici (6de–5de eeu v.C.) het egter die plat-aarde-model behou. In die vroeë 4de eeu v.C. het Plato oor 'n sferiese aarde geskryf. Teen ongeveer 330 v.C. het sy destydse student, Aristoteles sterk bewyse vir 'n sferiese aarde gegee. Kennis van die aarde se vorm het geleidelik buite die destyds bekende wêreld begin versprei. Teen die vroeë tydperk van die Christelike kerk, was die sferiese Aarde heeltemal erken as die vorm van die aarde, met 'n paar noemenswaardige uitsonderings. Daarteenoor beskryf antieke Chinese geleerdes die aarde gereeld as plat, en hierdie wanpersepsie het onveranderd gebly totdat hulle ontmoetings met Jesuïete sendelinge in die 17de eeu. Tradisionalistiese Moslem-geleerdes het volgehou dat die aarde plat is, hoewel in die 9de eeu was die Moslem-geleerdes geneig om in ‘n sferiese Aarde te glo. Ten spyte van die wetenskaplike feite en ooglopende gevolge van die aarde se sfeervormigheid, duur pseudowetenskaplike plat-aarde-samesweringsteorieë voort, en op die laatste vanaf die 2010's het gelowiges in 'n plat aarde opgegaan, beide as lidmaatskap van moderne plat aarde-samelewings, en as nie-geaffilieerde individue wat sosiale media gebruik. In 'n studie van 2018 waaroor Scientific American gerapporteer is, het slegs 82% van die 18 tot 24-jarige Amerikaanse respondente saamgestem met die stelling "Ek het nog altyd geglo die wêreld is rond". 'n Vaste geloof in 'n plat aarde is egter skaars, met minder as 2% aanvaarding in alle ouderdomsgroepe. Dit is 'n mite dat Middeleeuse Europeërs van mening was dat die aarde plat was. Hierdie mite is in die 17de eeu deur Protestante geskep om teen Katolieke leerstellings te stry. In die moderne era het die pseudowetenskaplike geloof in 'n plat aarde ontstaan by die Engelse skrywer, Samuel Rowbotham met die pamflet Zetetic Astronomy uit 1849. Lady Elizabeth Blount het die Universal Zetetic Society in 1893 gestig, wat tydskrifte gepubliseer het. In 1956 het Samuel Shenton die International Flat Earth Research Society, beter bekend as die "Flat Earth Society" in Dover, Engeland, gestig as 'n direkte afstammeling van die Universal Zetetic Society. In die internet-era het die beskikbaarheid van kommunikasietegnologie en sosiale media soos YouTube, Facebook en Twitter (nou X) dit maklik gemaak vir individue, beroemd of nie, om disinformasie te versprei en ander na foutiewe idees te lok, insluitend dié van die plat aarde. Moderne ondersteuners van 'n plat aarde staar oorweldigende publiek toeganklike bewyse van die aarde se sfeervormigheid in die gesig. Hulle moet ook verduidelik waarom regerings, media, skole, wetenskaplikes, landmeters, lugrederye en ander organisasies aanvaar dat die wêreld bolvormig is. Om hierdie spanning te bevredig en hul oortuigings uit te leef, omhels hulle oor die algemeen een of ander vorm van samesweringsteorieë. Daarbenewens is hulle geneig om nie waarnemings te vertrou wat hulle nie self gemaak het nie. In 1956 met die stigting van die “Flat Earth Society”, deur Samual Shenton, is dit oorgevat deur die afgetrede vliegtuigwerktuigkundige Charles K. Johnson in 1972. Johnson, wie gefunksioneer het as die president van die Flat Earth Society het ‘n groot hoeveelheid valse inligting versprei, wat nou selfs algemeen buite die Plat Aarde gemeenskap as waarheid aanvaar word. Byvoorbeeld dat die Apollo maan landing vervals is en dat ons na die Aarde moet kyk as Christene en besef dat die Aarde ‘n vlak is. Johnson het met hierdie stelling sy eie kennis in kosmologie, geskiedenis en teologie verkeerd bewys omdat orthodokse Christene al vanaf die 5de eeu geglo het dat die Aarde sferies is. Jeffrey Burton Russell van die universiteit van California het gestry dat baie min mense na die 3rde eeu geglo het dat die wêreld plat is. Veral uit die Westelike halfrond. Hierdie gaan direk teen die stelling wat ook gebruik word in die samesweringsteorie dat mense in die Middeleeuse tye gedink het die Aarde is plat. Dit beteken natuurlik dan nie dat niemand geglo het dat die aarde plat is in die Middeleeue nie. Dit beteken ook nie dat niemand dit vandag glo nie. Mohammed Yusuf, die stigter van Boko Haram, het beroemd beweer dat hy nie glo in 'n hele reeks moderne idees nie.  Hy het gedink dit is in stryd met sy Islam geloof – insluitend die sferiese vorm van die aarde. Een eksperiment wat die aarde se bolvormigheid probeer bewys is die volgende: ‘n Persoon van 5 voet en 11 duim kan die grond sien tot en met 4.79 kilometer. ‘n Persoon wie op die Eiffel Toring staan wat 273 meter lank is, kan die grond sien tot en met 58.98 kilometer weg Hierdie verskynsel bewys vir ons dat die Aarde konveks is. As die kurwe van die Aarde oral dieselfde is, en die oppervlakte was groot genoeg, is dit bewyse dat die Aarde sferies is. Hierdie metode is onbetroubaar omdat die Aarde se atmosfeer die lig wat daardeur beweeg buig, dan lyk die Aarde platter as wat dit regtig is. Die Maan se getyslot na die aarde lei daartoe dat die maan altyd dieslefde kant na die sarde wys. As die aarde plat was, en die maan daarbo gesweef het, sou die gedeelte van die maan se oppervlak wat vir mense op aarde sigbaar is, verskil volgens ligging op aarde, eerder as om 'n identiese "gesigkant" vir almal te wys. As die aarde plat was, met die maan wat om hom draai, sou die maan gelyktydig op alle plekke op aarde gelyktydig gesien word, maar sy oënskynlike grootte, die gedeelte wat na die persoon kyk, en die oriëntasie van die kant sou geleidelik vir elke persoon wie kyk verander afhangende van hoe sy posisie deur die loop van die nag deur die lug beweeg het. == Chemiese spore == Die laaste voorbeeld waarna ons gaan kyk, is die volgende teorie. Soos wat [[Vliegtuig|vliegtuie]] vlieg, is daar lang spore wat agter gelaat word, dit bestaan uit waterdamp wat vinnig verdwyn. Pseudo-wetenskaplikes beweer dat daar ‘n vreesaanjaende geheim agter hierdie spore lê. Hulle verklaar dat daar chemikalieë in hierdie spore is en die regering wil ons atmosfeer besoedel met die chemikalieë. Daar is nie ‘n spesifieke rede daaragter nie en die rede hoekom daar chemikalieë in die water damp spore is, word nie gespesifiseer deur mense wie in hierdie teorie glo nie. Dit kan vir biologiese oorlogvoering gebruik word, bevolkings behering, of om met die weer te peuter. Wetenskaplikes wie wolke bestudeer word gereeld aangeval deur mense wie in chemiese spore glo. Hulle dink die wetenskaplikes werk saam met die regering om chemikalieë te versprei en om die proses van die publiek af weg te steek. Volgens Harvard Universiteit se David Keith, het hy in ‘n 2016 studie self hierdie bewerings wetenskaplik verkeerd bewys. Hy het geen ongewone bestanddele of onbepaalde besoedeling gevind nie. Die chemtrail gelowiges se mening is nie verander nie deur sy ondervindings nie. == Voorbeelde van ander samesweringsteorieë == * Teorieë rondom die 9/11 aanvalle * Prinses Diana se moord * Advertering wat die onderbewussyn teiken * Paul McCartney se dood * John F Kennedy se sluipmoord * Die [[Roswellvoorval]] * Die protokol van die Sion ouderlinge * Die satanistiese paniek van die 1980’s * Barack Obama “Birtherism” * Sameswerings rondom COVID-19 * Sameswerings rondom 5G Internet * Voëls bestaan nie * Reptiel-mense beheer die VSA * Dokters steek noodsaaklike medisyne weg om geld te maak * Taylor Swift werk saam met die NFL * Avril Lavigne is eintlik dood en word net nageaap * Die Holocaust het nie gebeur nie * Ruimtewesens het die piramiedes van Egipte gebou * Mount Rushmore berg regeringsgeheime == Slot == Samesweringsteorieë is gewoonlik vals. Dit is wel interessant om te kyk na verskillende mense se sienings oor die wêreld en sy inwoners. Die impak wat hierdie teorieë op die samelewing het, kan wissel van onskuldige grappies daaroor, tot kultusse wat ontstaan en tot leefwyses ontwikkel. Dit is gevaarlik om onder die invloed van ’n verkeerde idee te kom en daar moet dus dieper gedelf en meer nagevors word voordat ’n mens iets blindelings glo. == Sien ook == *[[Pseudowetenskap]] *[[Ockham se skeermes]] == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Barkun"> {{cite book|last1=Barkun|first1=Michael|title=Fantasies agtervolg: realiteit, verbeelding en binnelandse sekuriteit sedert 9/11|date=2011|publisher=University of North Carolina Press|location=Chapel Hill|page=10|language=Engels}} </ref> <ref name="Barron"> {{Cite journal |last=Barron |first=D. | coauthors=Morgan, K.; Towell, T.; Altemeyer, B.; Swami, V.|date=November 2014 |title=Assosiasies tussen skisotipie en geloof in sameswerende idee |journal=Personality and Individual Differences |language=Engels |volume=70 |pages=156–159 |doi=10.1016/j.paid.2014.06.040}} </ref> <ref name="Byford"> {{Cite book |title=Samesweringsteorieë: 'n kritiese inleiding |last=Byford |first=Jovan |date=2011 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=9780230349216 |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire |oclc=802867724|language=Engels}} </ref> <ref name="Camp"> {{Cite book |author= Camp, Gregory S. |title= Verkoop van vrees: Samesweringsteorieë en eintyd-paranoia |publisher= Commish Walsh |year= 1997 |asin = B000J0N8NC|language=Engels}} </ref> <ref name="Fenster"> {{Cite book| author = Fenster, Mark | title = Samesweringsteorieë: Geheimhouding en mag in die Amerikaanse kultuur | publisher = University of Minnesota Press; 2nd edition | year = 2008 | isbn = 978-0-8166-5494-9|language=Engels}} </ref> <ref name="Freeman"> {{Cite journal |last=Freeman |first=Daniel | coauthors=Bentall, Richard P. |date=29 Maart 2017 |title=Die gepaardgaande van sameswering-kommer |journal=Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology |language=Engels |volume=52 |issue=5 |pages=595–604 |doi=10.1007/s00127-017-1354-4 |issn=0933-7954 |pmc=5423964 |pmid=28352955}} </ref> <ref name="Goertz"> {{cite journal|title=Geloof in samesweringsteorieë|first=T|last=Goertzel|date=Desember 1994|journal=Political Psychology|volume=15|issue=4|pages=731–742|doi=10.2307/3791630|jstor=3791630|language=Engels}} ''"verduidelikings vir belangrike gebeure wat geheime komplotte deur kragtige en kwaadwillige groepe behels"'' </ref> <ref name="Goldberg"> {{Cite book |author= Goldberg, Robert Alan |title= Vyande binne: Die kultuur van sameswering in die moderne Amerika |publisher= Yale University Press |year= 2001 |isbn= 978-0-300-09000-0 |url= https://archive.org/details/enemieswithincul00gold_0 |language=Engels}} </ref> <ref name="Keeley"> {{Cite journal |last=Keeley |first=Brian L. |date=Maart 1999 |title=Van samesweringsteorieë |journal=The Journal of Philosophy |volume=96 |issue=3 |pages=109–126 |doi=10.2307/2564659|jstor=2564659|language=Engels }} </ref> <ref name="Universalis‎">{{cite web | last=Universalis‎ | first=Encyclopædia | title=CONSPIRATIONNISME | website=Encyclopædia Universalis | url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/conspirationnisme/ | language=fr | access-date=9 November 2020}}</ref> <ref name="Voodoo"> {{cite book |last1=Aaronovitch |first1=David |title=Voodoo-geskiedenise: Die rol van samesweringsteorieë in die vorming van moderne geskiedenis |date=2009 |publisher=Jonathan Cape |isbn=9780224074704 |page=253 |url=https://books.google.co.uk/books?id=icxkMJK-WmgC |accessdate=28 Augustus 2019 |language=Engels |quote=Dit is die stelling van hierdie boek dat samesweringsteoretici nie die beginsel van Ockham se skeermes op hul argumente toepas nie.}} </ref> }} == Bronnelys == * Alder, D., 2023. ''Astronomy.com.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.astronomy.com/science/the-great-filter-a-possible-solution-to-the-fermi-paradox/</nowiki> [Accessed 10 Oktober 2024]. * Anon, N/A. ''National Geographic Kids.'' [Online] Available at: <nowiki>https://kids.nationalgeographic.com/history/article/moon-landing</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Anon, N/A. ''RMG.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.rmg.co.uk/stories/topics/moon-landing-conspiracy-theories-debunked</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Di Placido, D., 2024. ''Forbes.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2024/01/16/the-dead-internet-theory-explained/</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Kaysing, B, 1976. ''We never went to the moon.'' N/A ed. Pomeroy: N/A. Kelly, F., 2024. ''TheWeek.'' [Online] Available at: <nowiki>https://theweek.com/62399/what-is-the-illuminati-and-what-does-it-control</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Latifi, F. C. A., 2022. ''Teen Vogue.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.teenvogue.com/story/most-popular-conspiracy-theories</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Pappas, S. R. B., 2024. ''Livescience.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.livescience.com/11375-top-ten-conspiracy-theories.html#section-moon-landing-hoax</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Reid, S. A., 2024. ''Britannica.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.britannica.com/topic/conspiracy-theory#ref333998</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. * Renzella, J. R. V., 2024. ''UNSW.'' [Online] Available at: <nowiki>https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2024/05/-the-dead-internet-theory-makes-eerie-claims-about-an-ai-run-web-the-truth-is-more-sinister</nowiki> [Accessed 21 Oktober 2024]. == Eksterne skakels == {{Commons category-inline|Conspiracy theories|Samesweringsteorieë}} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} {{normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë| ]] mql4w46s69pmtui7uxnlbj5lsofih0b 0 271566 2908722 2905789 2026-06-02T07:13:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908722 wikitext text/x-wiki Die boek Josua voer die geskiedenis van Israel van die dood van Moses, deur die verowering van Kanaän, tot by die dood van Josua. Hoofstukke 1 tot 12 dek die eerste vyf of ses jaar na die dood van Moses. Die gebeurtenisse wat in die laaste twee hoofstukke verhaal word, het waarskynlik sowat 20 jaar later plaasgevind. Die verowering het, volgens onlangse argeologiese en ander bewyse, waarskynlik om en by 1240vC begin. Dit is waarskynlik dat hierdie verslag aan die begin van die monargie.<ref>1045 vC.</ref> geskryf is, gedurende die leeftyd van Samuel en voordat Dawid Jerusalem verower het<ref>Kyk Jos. 15:63.</ref> Josua is in Egipte gebore. Tydens die uittog en die omswerwinge in die woestyn was hy Moses se regterhand. Hy was 'n militêre bevelvoerder.<ref>Eks. 24:13.</ref> Toe die wet by sinai gegee is, het hy Moses vergesel. Josua was een van die 12 spioene wat deur Moses gestuur was om die land te verken. Net hy en Kaleb het die geloof en moed gehad aan te beveel dat die land binnegeval moet word<ref>Num. 14:6ev.</ref> en gevolglik was hulle die enigste twee wat die omswerwing van die 40 jaar oorleef het. Na die dood van Moses was Josua die klaarblyklike keuse om hom op te volg en die volk te lei.<ref>Deut. 34:9.</ref> == Israel trek die Beloofte Land binne == === Joshua neem oor as leier<ref>Jos. 1.</ref>=== Hierdie verslag van Josua se opvolging is een van die groot hoofstukke van die Bybel. Moses is dood, maar Good se plan vir die volk gaan voor. Die sleuteltoon van hierdie voorspel tot die verowering is die herhaalde oproepe: Wees sterk, wees vasberade.<ref>Jos. 1:6, 7, 9 en 18.</ref> Hierdie wetboek:<ref>Deut. 24-26.</ref> Joshua saam met Moses toe die wet by Sinai gegee is. Oor drie dae:<ref>Jos. 1:11.</ref> die gebeure in hoofstuk 2 het reeds plaasgevind, of dit beteken bloot binnekort. === Ragab en die spioene<ref>Jos. 2.</ref> === Jerigo, die palmstad, is net wes van die Jordaan geleë. Josia was van plan om eers die sentrale deel van Palestina aan te val om noord en suid te verdeel. Jerigo was reg in sy pad geleë, 'n vanselfsprekende eerste deel. Ragab het die spioene nie uit vrees geherberg nie, maar in die geloof dat die God van Israel die ware God.<ref>Kyk. Heb. 11:31. Waar haar geloof geprys word, nie haar onsedelikheid nie.</ref> Ragab se huis was op of in die stadsmure gebou. met 'n plat dak waar produkte uitgesprei is droog - in hierdie geval vlas, waaruit sy linnedraad sou weef. Haar huis was 'n plek waarheen die spioene kon gaan sonder om agterdog te wek; en ongetwyfeld 'n goeie plek om inligting in te win. Die Israeliete het hulbelofte aan haar nagekom.<ref>Josua 6:22ev.</ref> Ragab is naturaliseer, het met Salmon getrou en deur haar seun Boas<ref>Kyk. Rut 2-4.</ref> was sy 'n voorsaat van Dawid en van Jesus. === Die Israeliete steek die Jordaan oor<ref>Jos. 3.</ref> === God het sy volk deur die Jordaan gelei in die lente, en die rivier was vol vanweë die sneeu wat gesmelt het. Toe die priesters die rivier ingaan, het die water by Adam, sowat 20 km. hoor op, opgedam, wat die rivierbedding ondertoe droog gelaat het. In 1927 het aardskuddings die hoë klipbanke wan die rivier op dieselfde plek ineen laat stort en die Jordaan was 21 uur opgedam. Die verbondsark<ref>Jos. 3:3.</ref>: daarin was die kliptafels waarop die wet gegraveer was. Dit was 'n sigbare teken van God se teenwoordigheid by sy volk en van sy leiding. Reinig julle<ref>Jos. 3:5.</ref>: met ander woorde, berei julleself voor vir God. Deur rituale reiniging en morele selfondersoek === Die gedenkteken van klippe<ref>Jos. 4.</ref> === Twee klipstapels is gebou, een waar die priesters aan die oostelike oewer van die rivier gestaan het, die ander by Gilgal, hulle eerste laer aan die westelike oewer. Albei stapels moes dien as 'n voortdurende herinnering aan die grootheid van God. In dieselfde streek van die Jordaan het Johannes die Doper gepreekreek en is Jesus gedoop. Voor julle...voor ons:<ref>Jos. 4:23.</ref> Van diegene wat die Rietsee deurgetrek het, het min oorgebly. Van diegene ouer as 20 jaar was toe die spioene uitgestuur is, het net Josua en Kaleb nog geleef. == Israel word besny<ref>Jos. 5:1-12.</ref> == Die besnydenis is nie toegepas nie omdat die verbond 40 jaar lank so te sê opgehef was vanweë dié wantroue en ongehoorsaamheid van die volk<ref>Num. 14.</ref>. Die besnydenis van die nuwe geslag is 'n teken van die hernuwing van die ou verbondsverhouding tussen God en sy volk. Klipmesse<ref>Jos. 5:2.</ref>: bronswerktuie het klipwerktuie teen hierdie tyd vervang, maar die tradisionele werktuie word in die ritueel gebruik. Die manna het weggebly<ref>Jos. 5:12.</ref>: hierdie spesiale voorsiening van God deur al die jare in die wildernis is nou nie meer nodig nie. == Die val van Jerigo == Die verowering van Kanaän was 'n heilige oorlog onder die aanvoering van God. Niemand het dit beter besef nie as Josua, ná sy ontmoeting met die leërowerste van die Here<ref>Jos. 5:13ev.</ref>. Israel het dit ook geweet, want die ark van God het vooraangetrek. En Israel se vyande het dit geweet, en hulle was bang<ref>Jos. 2:10-11, 5:1.</ref>. Vir die manne van Jerigo was dit 'n senu-oorlog: die troepe wat in doodse stilte om die stad maarsjeer, die geskel van die ramshorings, dag na dag, tot by die groot klimaks van die sewende dag. Die banoffer<ref>Jos. 6:17.</ref>: die stad en die inhoud daarvan is volledig aan God gewy. Dit was dus heiligskennis as iemand vir hulself iets sou hou. Buite die kamp<ref>Jos. 6:23.</ref>: hulle moes 'n reinigingstydperk ondergaan. Die Here sal straf<ref>Jos. 6:28.</ref>: die puinhoop het 400 honderd jaar so gelê tot met die regering van Agab. Toe het Hiël Jerigo herbou en die vloek het op hom gekom<ref>1 Kon. 16:34.</ref>. == Akan se oortreding<ref>Jos. 7.</ref> == Vanweë 'n Akan se sonde het 36 manne by Ai omgekom en die hele volk voor hulle Kanaänitiese vyande in die skande gesteek. God vereis volkome gehoorsaamheid en die ongehoorsaamheid van een individu raak die hele volk van God. Ai<ref>Jos. 7:2.</ref>: beteken puinhoop. Deur die here aangewys<ref>Jos. 7:14.</ref>: die skuldige is deur middel van die heilige lot aangewys: die twee stene wat in die borsplaat van die hoëpriester gehou is. Dit is nie meer bekend hoe dit gewerk het nie. Met klippe doodgegooi...verbrand<ref>Jos. 7:25.</ref>: maw die gesteelde goedere, tensy sy gesin medepligtig was en dis ook gestraf is<ref>Kyk Deut. 24:16.</ref>. == Ai word verower<ref>Jos. 8.</ref> == Die getuienis van die opgrawings by Et-Al is moeilik te versoen met die Bybelse rekord, wat die vermoede laat ontstaan dat Ai dalk nie daar geleë was nie. Deur sy taktiek van vlug en hinderlaag trek Josua die grootste moontlike voordeel uit Israel se vorige nederlaag. Vanaf Ai beweeg Josua noordwaarts om hom by Sigem, in die vallei tussen Ebalberg en Gersijberg te vestig. Hy neem die land in die Naam van God in besit. En die verbond word bevestig soos Moses beveel het<ref>Deut. 27.</ref>. 30000<ref>Jos. 8:3.</ref>: moontlik die hele strydmag, tensy daar twee hinderlae was<ref>Jos. 8:12.</ref>. Bet-El<ref>Jos. 8:9.</ref>: die plek waar Jakob sy droom gehad het, 'n vooruitsrewende vestingstad in die vroeë dae van Israel se verblyf in Egipte. Tydens hierdie veldtog, Bet-El en Ai was nie ver van mekaar geleë nie, of later, is die koning van Bet-El verslaan<ref>Jos. 12:16.</ref>. == Die veldtog in die suide<ref>Jos. 9-10.</ref>; Die Gibeoniete bedrieg Israel en sluit 'n verbond met hulle<ref>Jos. 9.</ref>== Gibeon was 'n belangrike stad sowat 10Km benoorde Jerusalem. Die slinks beplande verdrag (daar is selfs voorgegee dat hulle nie weet van die onlangse oorwinnings by Jerigo en Ai nie), het ook drie ander stede ingesluit. Israel kon hom nie aan 'n vriendskapsverdrag (die gesamentlike maaltyd<ref>Jos. 9:14.</ref>) onttrek nie. Dit het in die tyd van Dawid nog gegeld. Die meeste wat hulle kon doen, was om slawe van die Gibeoniete te maak. == Verbond van die 5 Amoritiese konings; die lang dag<ref>Jos. 10.</ref> == Die verdrag met die Gibeoniete verwikkel Israel onmiddellik in 'n oorlog. Al 5 die Amoritiese konings is by Makkeda gedood en hulle stadstate verwoes in die veldtog wat op die verpletterende nederlaag by Bet-Heron gevolg het. Al die strategiese stede in die suide val. Israel beheer die land nou vanaf Kades-Barnea in die suide tot by Gasa in die weste, en Gibeon in die noorde. Die lang dag<ref>Jos. 10:12-14.</ref>: word gewoonlik verstaan as 'n verlenging van die daglig (beteken nie noodwendig dat die son letterlik stilgestaan het nie). Maar die donker is dalk verleng. Daar word vermoed dat dit 'n sonsverduistering was. Josua se verrassingsaanval het teen dagbreek plaasgevind (soos die posisies van die son en die maan in vers 12 ook te kenne gee) en die haelstorm het die donkerheid op daardie uur vererger en so ook die gevolglike verwarring. Boek van die opregte<ref>Jos. 10:13.</ref>: 'n liedereboek waarin nasionale helde geprys word. Sit julle voete op die...nekke<ref>Jos. 10:24.</ref>: die gebruiklike gebaar waardeur algehele onderwerping aangedui is. Goosengebied<ref>Jos. 10:41.</ref>: suid van Hebron, nie Goosen in Egipte nie. == Die veldtog in die noorde<ref>Jos. 11.</ref> == Die magtige koning van Hasor het 'n veel gevaarliker verbond met sy leenmanne gevorm as dié van die suide, maar eweneens sonder sukses. Hoewel die strategiese stede onder Israelse beheer was kort nadat hulle Kanaän binnegeval het, het die opruiming lank geduur<ref name="jos11">Jos. 11:1.</ref> . Hasor<ref name="jos11" />: groot stad met meer as 40 000 inwoners baie groter as Jerusalem in die tyd van koning Dawid. Die laageleë stad wat Josua verwoes het, is nooit herbou nie. By Groot-Sidon<ref>Jos. 11:8.</ref>: Tirus was klaarblyklik nog nie van belang nie. Die Enakiete<ref>Jos. 11:21.</ref>: die groot reus wat die spioene met vrees vervul het<ref>Num. 13:33.</ref>. Gasa, Gat...Asdod<ref>Jos. 11:22.</ref>: Filistynse vestings. Die reus Goliat het van Gat gekom<ref>1 Sam. 17:4.</ref>. == Die verslane vonings van Kanaän<ref>Jos. 12.</ref> == Die 31 konings wat genoem word, sluit die in wat deur Moses verslaan is. Met die lys word die afdeling oor die verowering afgesluit. == Verdeling van die land<ref>Jos. 13-21.</ref> == Nie al die gebiede wat toegewys is, is volledig onderwerp nie en nie al die stamme het hulle bevryde erfdeel heeltemal beset nie. Die skrywer lewer op verskeie plekke kommentaar oor die situasie in die tyd. === Grond wat nog nie verower is nie<ref>Jos. 13:1-7.</ref>=== Josua was al baie oud. Die Here het vir hom gesê:<blockquote>"Jy is al baie oud, en daar is nog 'n baie groot deel van die land wat in besit geneem moet word. </blockquote><blockquote>Die deel wat oorbly, is daar al die Filistynse gebiede en die hele Gesergebied. Die gebied van die se Sigor af teen Egipte tot by die Ekrongebied in die noorde word as Kanaänitiese gebied beskou. Dit is die gebiede van die vyf Filistynse regeerders, die van Gasa, Asdod, Askelon, Gat en Ekron, en dit sluit die gebied van die Awwiete in. Verder is daar die hele Kanaänitiese gebied van Teman af, die Gebalgebied van Meara af wat aan die Sidoniërs behoort, tot by Afek aan die Amoritiese grens en die hele Libanon aan die oostekant, van Baäl-Gad suid van Hermonberg af tot by Lebo-Hamat. Ek sal al die bewoners van die bergwêreld verdryf om vir die Israeliete plek te maak, van die Libanon af tot by Misrefor-Majim, al die Sidoniërs. Intussen moet jy hierdie gebiede as besittings aan Israel toewys soos Ek jou beveel het. Verdeel dis nou die land vir die nege stamme en die halwe manassestam." </blockquote> === Die gebied oos van die Jordaan<ref>Jos. 13:8-14.</ref> === Saam met die ander helfte van die Manasse-stam het die stamme Ruben en gad reeds hulle besitting ontvang wat Moses aan hulle toegeken het oorkant die Jordaan, aan die oostekant. ==== Die stamgebied van Ruben<ref>Jos. 13:15-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte bespreek die gebiede wat aan die families in die stam Ruben toegeken is. ==== Die stamgebied van Gad<ref>Jos. 13:24-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die stam Gad toegeken is. ==== Die stamgebied aan die een helfte van Manasse<ref>Jos. 13:29-33.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die families van die halwe stam van Manasse toegeken is. === Die Israelitiese gebied wes van die Jordaan<ref>Jos. 14:1-5.</ref> === Hierdie gedeelte gee 'n oorsig van die gebiede wat die Israeliete in Kanaän ontvang het. Die priester Eleasar n Josua seun van Nun het saam met die stamhoofde die gebiede aan die Israeliete toegeken, dit is dan die nege stamme en die halwe stam. Dit is gedoen deur loting soos die Here deur Moses beveel het. Aan die ander twee stamme en die halwe stam het Moses 'n gebied oorkant die Jordaan toegeken, en aan die Leviete het hy nie 'n gebied toegeken saam met die ander nie. Die nageslag van Josef het twee stamme gevorm, Manasse en Efraim, en die Leviete het nie 'n deel van die land ontvang nie, maar wel dorpe om in te woon en weidingsgebiede vir hulle veetroppe. Die Israeliete het gedoen wat die Here vir Moses beveel het, hulle het die land verdeel. === Hebron word aan Kaleb toegeken<ref>Jos. 14:6-15.</ref> === Kaleb het na Moses gegaan en Moses daaraan herinner dat hy die een van die spioene was wat aanbeveel het dat hulle Kanaän kon inneem. Hy vra dat hy die bergwerêld wil hê. Josua het sy seën uitgespreek oor Kaleb seun van Jefunne, die Kenasiet, en aan hom Hebron as besitting toegeken het, daarom behoort Hebron tot vandag toe aan Kaleb seun van Jefunne. Dit is omdat hy die Here die God van Israel getrou gevolg het. Die naam van Hebron was voorheen Kirjat-Arba. Arba was die naam van 'n groot man onder die enakiete. Die oorlog was verby, die land het gerus. === Die stam van Juda<ref>Jos. 15.</ref> === Juda se erfdeel het Kaleb se grondgebied ingesluit -asook Jerusalem, of deel daarvan<ref>Jos. 18:28.</ref> maar die stad was nog nie verower toe die boek Josua geskryf is nie. === Josef se seuns: die stamme van Efraim en Manasse<ref>Jos. 16-17.</ref> === Hulle sou hulle grond gebied deur verowering uitgebrei het, maar die perde en strydwaens van die Kanaäniete, wat die vlaktes beheer het, het hulle afgeskrik. === Verdeling van die res van die land<ref>Jos. 18.</ref> === Die hele Israelitiese volksvergadering het in Silo bymekaargekom en die tent van ontmoeting daar opgeslaan. Die land was nou onderwerp, maar daar was nog sewe van die Israelitiese stamme wat nie hulle eie grond gebied ontvang het nie. Josua het vir die israeliete gesê: <blockquote>"Hoe lank gaan julle nog talm voor julle die land in besit gaan neem wat die Here die God van julle voorvaders aan julle gegee het? Bring 3 man uit elke stam dat ek hulle kan stuur en dat hulle die res van die land kan deurgaan en 'n beskrywing kan maak van die verskillende dele en dit vir my bring.Hulle moet die gebied in sewe dele verdeel. Juda behou sy gebied in die suide en die nageslag van Josef hulle s'n in die noorde.Julle moet 'n beskrywing maak van die sewe dele van die land en dit vir my bring dat ek die loting hier in die teenwoordigheid van die Here ons God kan maak. Die Leviete kry nie 'n deel saam met julle nie, want hulle besondere voorreg is die priesterskap in diens van die Here. Gat, Rubenn en die helfte van Manasse het hulle deel oos van die Jordaan gekry waar Moses die dienaar van die Here dit aan hulle toegeken het." </blockquote>Die manne het toe klaargemaak en vertrek. Nadat hulle, hulle werk gedoen het is hulle terug na Josua in die kamp by Silo. Josua het toe die loting daar in Silo in die teenwoordigheid van die Here gedoen en die land tussen die Israelitiese stamme verdeel. ==== Die stamgebied van Benjamin<ref>Jos. 18:11-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grond wat aan die families van die stam van Benjamin toegeken is. ==== Die stamgebied van Simeon<ref>Jos. 19:1-9.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam Simeon toegeken is. ==== Die stamgebied van Sebulon<ref>Jos. 19:10-16.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Sebulon toegeken is. ==== Die stamgebied van Issaskar<ref>Jos. 19:17-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Issaskar toegeken is. ==== Die stamgebied van Aser<ref>Jos. 19:24-31.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Aser toegeken is. ==== Die stamgebied van Naftali<ref>Jos. 19:32-39.</ref> ==== hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Naftali toegeken is. ==== Die stamgebied van Dan<ref>Jos. 19:40-48.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Dan toegeken is. ==== Die eiendom van Josua<ref>Jos. 19:49-51.</ref> ==== Nadat die Israeliete die land in sy onderskeie gebiede aan die stamme toegewys het, het hulle aan Josua, seun van Nun, 'n eiendom tussen hulle toegeken. Op bevel van die Here het hom die land gegee wat hy gevra het. Dit was dan die woongebiede van die priester Eleasar en Josua, seun van Nun, saam met die familiehoofde van die Israelitiese stamme toegeken het. Hulle het die verdeling van die land af gehandel deur loting in Silo in die teenwoordigheid van die Here by die ingang van die tent van ontmoeting. ==== Die asielstede<ref>Jos. 20.</ref> ==== Die Here het vir Josua gesê dat hulle nou die asielstede moet afstaan wat Hy hulle deur Moses beveel het, sodat iemand wat onopsetlik en sonder voorbedagte rade die dood van 'n ander veroorsaak het daarheen kan vlug om aan die wrak van 'n bloedverwant van die oorledenes te ontkom. Wanneer iemand na een van die stede toe vlug moet hy by die ingang van die stadspoort gaan staan en sy saak stel aan die leiers van die stad. Hulle moet hom dan in die stad opneem en hom 'n woonplek by hulle gee. As die bloedverwant van die oorledene hom agtervolg, moet die leiers hom nie aan die bloedverwant uitlewer as hy onopsetlik die dood van 'n ander veroorsaak het en nie kwaadgesind was nie. Die vlugteling moet in die stad bly totdat hy voor die bevoegde vergadering tereggestaan het en totdat die hoëpriester van die tyd dood is. Eers dan mag die persoon wat die dood veroorsaak het, vry teruggegaan huis toe na die stad waar hy vandaan gevlug het. Kedes in Galilea op die Naftaliberge, Sigem in die Efraimberge, en Kirjat-Arba, dit is Hebron, in die Judaberge is afgestaan. Oos van die Jerigo-Jordaan is Beser in die woestyn op die hoogvlakte in die stamgebied van Ruben, Ramot in Gilead in die stamgebied van Gad, en Golan in Basan in die stamgebied van Manasse afgestaan. ==== Die stede van die Leviete<ref>Jos. 21.</ref> ==== Die Leviete ontvang geen stamerfdeel nie. God is hulle erfdeel. Maar hulle ontvang 48 stede, met weivelde in die grondgebied van die ander stamme. Dit verseker dat die geloofs- en godsdiensleiers van die volk onder die volk onder die stamme versprei is. == Die Stamme wat Oos van die Jordaan Gevestig is Keer Terug; die Altaar van Getuienis<ref>Jos. 22.</ref> == Ruben, Gad en Manasse het hulle verpligting om met die verowering te help nagekom en keer nou terug na hul tuiste, met die goedkeuring van Josua en 'n deel van die buit. Uit vrees dat Israel hulle dalk in die toekoms, as hulle eers oor die Jordaan is, kan miskien, bou hulle 'n altaar. Dit lei tot misverstand. Dit was nie 'n teken van afgodery nie ook nie 'n tweede heiligdom nie. Dit was 'n teken van die eenheid met die res van Israel met wie hulle verbind was deur die geloof en aanbidding van die enige God. Die here alleen is God<ref>Jos. 22:22.</ref>: 'n plegtige eed wat twee maal herhaal word en in die oorspronklike drie name van God gebruik, nl. El, Elohim en Yahwe. == Josua se laaste dae<ref>Jos. 23-24.</ref> == === Josua adviseer die leiers<ref>Jos. 23.</ref> === Etlike jare het verloop sedert die verdeling van die land. Josua het die einde van sy lang lewe bereik, maar stel nie 'n opvolger aan nie. Dit is dus lewensbelangrik om te verseker dat die leiers die wet sal hou en getrou sal bly aan God - die God wat sy beloftes hou<ref>Jos. 23:24 en kyk ook 21:45.</ref>. === Josua en die volk hernieu die verbond<ref>Jos. 24.</ref> === Soos in Deternomium stem die verbond hier baie ooreen met verdrae van die tyd. Die koning se titel<ref>Jos. 24:2a.</ref> word gevolg deur 'n relaas van sy guns te in die verlede<ref>Jos. 24:2b-13.</ref> die bepalings word in verse 14 tot 15 gestel met waarskuwings oor die gevolge van ongehoorsaamheid<ref>Jos. 24:19-20.</ref>. Josua is aan die einde van sy lang lewe steeds volkome aan God oorgegee. Die ywer van die volk om hom in die vernuwing van die verbond te volg, is op self genoeg hulde aan sy leierskap. Vers 31 is 'n aanduiding van hierdie man se invloed ten goede. == Sien ook == * [[Bybelse Gids - Genesis]] * [[Bybelse Gids - Rigters]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Die Bybel Nuwe Vertaling Bybelgenootskap van Suid-Afrika * Handboek By die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] q08rlfermc9iqjsdw0zqy7hpu7bnyew 0 274514 2908744 2902827 2026-06-02T08:37:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908744 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Arabiese wêreld |kleur = |titel = |beeld = Arab World Green.svg |beeld_wydte = 270px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Oppervlakte]] |1 = 13 132 327 km²<ref name="Oppervlakte">{{cite web |title=Arab World – Surface area |url=https://www.indexmundi.com/facts/arab-world/surface-area |website=indexmundi.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407231557/https://www.indexmundi.com/facts/arab-world/surface-area |archive-date=7 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |opskrif2 = [[Bevolking]] |2 = 423 000 000<ref>{{cite web|title=World Arabic Language Day {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/world-arabic-language-day/|website=unesco.org|language=Engels|date=15 Desember 2016}}</ref> |opskrif3 = [[Bevolkingsdigtheid|Digtheid]] |3 = 29,839/km²<ref>{{cite web|title=Population density (people per sq. km of land area) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST?locations=1A&view=chart|website=data.worldbank.org|language=en-us|access-date= 1 Oktober 2019|archive-date=15 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015204013/https://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST?locations=1A&view=chart|url-status=dead}}</ref> |opskrif4 = [[BBP]] ([[Koopkragpariteit|KKP]]) |4 = $2,501&nbsp;biljoen<ref>{{cite web|title=GDP (current US$) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=1A|website=data.worldbank.org|language=Engels}}</ref> |opskrif5 = BBP per kapita |5 = $6 647<ref>{{cite web|title=GNI per capita, Atlas method (current US$) {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=1A|website=data.worldbank.org|language=Engels|access-date= 1 Oktober 2019|archive-date=16 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016014204/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=1A|url-status=dead}}</ref> |opskrif6 = Demoniem |6 = Arabies |opskrif7 = [[Land]]e |7 = {{vlag|Algerië}} <br /> {{vlag|Arabiese Demokratiese Republiek Sahara}} <br /> {{vlag|Bahrein}} <br /> {{vlag|Comore}} <br /> {{vlag|Djiboeti}} <br /> {{vlag|Egipte}} <br /> {{vlag|Irak}} <br /> {{vlag|Jemen}} <br /> {{vlag|Jordanië}} <br /> {{vlag|Katar}} <br /> {{vlag|Koeweit}} <br /> {{vlag|Libanon}} <br /> {{vlag|Libië}} <br /> {{vlag|Marokko}} <br /> {{vlag|Mauritanië}} <br /> {{vlag|Oman}} <br /> {{vlag|Saoedi-Arabië}} <br /> {{vlag|Sirië}} <br /> {{vlag|Soedan}} <br /> {{vlag|Somalië}} <br /> {{vlag|Staat Palestina}} <br /> {{vlag|Tunisië}} <br /> {{vlag|Verenigde Arabiese Emirate}} |opskrif8 = Organisasie |8 = [[Arabiese Liga]] |opskrif9 = Tydsones |9 = [[UTC+01:00|+0]] tot [[UTC+01:00|+4]] |opskrif10 = Internetdomein |10 = .asia, .africa |opskrif11 = Grootste stede |11 = {{vlagikoon|Egipte}} [[Kaïro]] <br /> {{vlagikoon|Irak}} [[Bagdad]]<br /> {{vlagikoon|Saoedi-Arabië}} [[Riaad]]<br /> {{vlagikoon|Soedan}} [[Khartoem]] <br /> {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]]<br /> {{vlagikoon|Egipte}} [[Alexandrië]]<br /> {{vlagikoon|Koeweit}} [[Koeweit (stad)|Koeweit-stad]]<br /> {{vlagikoon|Marokko}} [[Casablanca]] <br /> {{vlagikoon|Saoedi-Arabië}} [[Djedda]] }} [[Beeld:Towers_on_the_Nile.jpg|thumb|306px|Kaïro, die grootste stad in die Arabiese wêreld.]] Die '''Arabiese wêreld''' ([[Arabies]]: العالم العربي, ''al-ʿālam al-ʿarabī''), of '''Arabiese state''',<ref>{{cite web |title=Majority and Minorities in the Arab World: The Lack of a Unifying Narrative |url=http://jcpa.org/article/majority-and-minorities-in-the-arab-world-the-lack-of-a-unifying-narrative/ |website=Jerusalem Center For Public Affairs |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118142322/https://jcpa.org/article/majority-and-minorities-in-the-arab-world-the-lack-of-a-unifying-narrative/ |archive-date=18 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> bestaan tans uit 22 [[Arabies]]sprekende lande wat lid van die [[Arabiese Liga]] is.<ref name="Frishkopf">{{Cite book | last = Baumann | first = Andrea | title = Influences of culture on the styles of business behaviour between Western and Arab managers | publisher = GRIN| year = 2006 | location = Norderstedt, Duitsland | url = https://books.google.com/?id=S33VxDyW0bAC | isbn = 978-3-638-86642-2}}</ref> Hulle lê in die [[Midde-Ooste]], [[Noord-Afrika]] en dele van [[Oos-Afrika]]; die gebiede strek van die [[Atlantiese Oseaan]] in die weste tot die [[Arabiese See]] in die ooste, en van die [[Middellandse See]] in die noorde tot die [[Horing van Afrika]] en die [[Indiese Oseaan]] in die suidooste.<ref name="Frishkopf" /> Die hedendaagse Arabiese wêreld het ’n gesamentlike [[bevolking]] van sowat 422&nbsp;miljoen, van wie meer as die helfte jonger as 25 jaar is.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/world-arabic-language-day/ |title=World Arabic Language Day |work=Unesco |date=18 Desember 2012 |access-date=12 Februarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027161442/http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/world-arabic-language-day/ |archive-date=27 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die voormoderne era was die Arabiese wêreld sinoniem met die historiese Arabiese emirate en [[Kalifaat|kalifate]]. Arabiese [[nasionalisme]] het in die tweede helfte van die [[19de eeu]] ’n aanvang geneem saam met ander nasionalistiese bewegings in die [[Ottomaanse Ryk]]. Die Arabiese Liga is in 1945 gestig om die belange van die Arabiese volke te verteenwoordig en veral om die politieke vereniging van die Arabiese state na te streef; ’n projek bekend as [[Pan-Arabisme]].<ref name="encyclopedia1">{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1P1-113946363.html |title=Arab League Sends Delegation to Iraq |encyclopedia=Encyclopedia.com |date=8 Oktober 2005 |accessdate=13 Februarie 2011}}</ref><ref name="encyclopedia2">{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1P1-113950671.html |title=Arab League Warns of Civil War in Iraq |encyclopedia=Encyclopedia.com |date=8 Oktober 2005 |accessdate=13 Februarie 2011}}</ref> ==Definisie== Die [[Taal|linguistiese]] en [[Politiek|politiese]] omvangsbepaling van die term "Arabies" is gewoonlik belangriker as die [[genealogie]]se oorwegings. In Arabiese lande is Moderne Standaardarabies die enigste taal wat deur die regering gebruik word. Die taal van ’n individuele nasie word [[Darija]] genoem; dit beteken "alledaagse of omgangstaal".<ref>Wehr, Hans: ''Dictionary of Modern Written Arabic'' (2011); Harrell, Richard S.: ''Dictionary of Moroccan Arabic'' (1966)</ref> Die grootste deel van Darija se woordeskat stem ooreen met dié van Standaardarabies, maar dit leen baie woorde uit die [[Berbertale]],<ref>Tilmatine Mohand, Substrat et convergences: Le berbére et l'arabe nord-africain (1999), in Estudios de dialectologia norteaafricana y andalusi 4, pp 99–119</ref> asook uit [[Frans]], die taal van die historiese [[Kolonialisme|koloniale]] besetter van die [[Magreb]]. Darija word gepraat en in ’n mate verstaan in die Magreblande, veral [[Marokko]], [[Algerië]] en [[Tunisië]], maar sprekers van ander Arabiese [[dialek]]te verstaan dit nie, veral dié in [[Egipte]] en die [[Midde-Ooste]].<ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ary |title=Arabic, Moroccan Spoken |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018170939/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ary |archive-date=18 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===Standaardgebiedsdefinisie=== Hoewel geen wêreldwye definisie van die Arabiese wêreld bestaan nie,<ref name="Frishkopf"/> word alle lande wat lid van die Arabiese Liga is gewoonlik gereken as deel daarvan.<ref name="Frishkopf"/><ref name="Hätinger">Benjamin Hätinger, ''The League of Arab States'', (GRIN Verlag: 2009), p.2.</ref> Die Arabiese Liga is ’n streekorganisasie wat onder meer ten doel het om op ’n algemene manier na die sake en belange van die Arabiese state om te sien, en gebruik die volgende definisie van ’n Arabier: "’n Arabier is ’n persoon wie se taal Arabies is, wat in ’n Arabiese land woon en wat simpatiseer met die aspirasies van die Arabiese volk."<ref>Dwight Fletcher Reynolds, ''Arab folklore'': a handbook, (Greenwood Press: 2007), p.1.</ref> Hierdie standaarddefinisie word soms as onvanpas<ref>Baumann: 8</ref> of problematies beskou,<ref>Deng: 405</ref> en word soms aangevul met sekere bykomende elemente (sien [[#Bykomende taaldefinisie|bykomende taaldefinisie]] hieronder).<ref name="Kronholm">Kronholm: 14</ref> ====Tale in die Arabiese Liga==== {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="0" style="width:70%;" ! style="width:33.33%; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:normal;"| * [[Algerië]] (Arabies: الجزائر ''al-Jazā’ir'') ([[Berbertale|Berbers]] is die ander amptelike taal, [[Frans]] word in opvoeding, die daaglikse lewe en die sakewêreld gebruik) * [[Bahrein]] (Arabies: البحرين ''al-Baḥrayn'') * [[Comore]] (Arabies: جزر القمر ''Juzur al-Qamar'') ([[Comoraans]] en Frans is die ander amptelike tale) * [[Djiboeti]] (Arabies: جيبوتي ''Jībūtī'') (Frans is die ander amptelike taal) * [[Egipte]] (Arabies: مصر ''Miṣr'') * [[Irak]] (Arabies: العراق ''al-‘Irāq'') ([[Koerdies]] is die ander amptelike taal (minderheid)) * [[Jemen]] (Arabies: اليمن ''al-Yaman'') * [[Jordanië]] (Arabies: الأردن ''al-Urdun'') * [[Katar]] (Arabies: قطر ''Qaṭar'') * [[Koeweit]] (Arabies: الكويت ''al-Kuwayt'') * [[Libanon]] (Arabies: لبنان ''Lubnān'') ! style="width:33.33%; text-align:left; vertical-align:top; font-weight:normal;"| * [[Libië]] (Arabies: ليبيا ''Lībyā'') * [[Marokko]] (Arabies: المغرب ''al-Maghrib'') (Berbers is die ander amptelike taal; Frans word gebruik in opvoeding, die daaglikse lewe en die sakewêreld) * [[Mauritanië]] (Arabies: موريتانيا ''Mūrītānyā'') * [[Oman]] (Arabies: عمان ''‘Umān'') * [[Saoedi-Arabië]] (Arabies: المملكة العربية السعودية ''al-Mamlakah al-‘Arabīyah as-Sa‘ūdīyah'') * [[Sirië]] (Arabies: سوريا ''Sūryā'') * [[Somalië]] (Arabies: الصومال ''aṣ-Ṣūmāl'') ([[Somalies]] is die ander amptelike taal) * [[Soedan]] (Arabies: السودان ''as-Sūdān'') * [[Staat Palestina]] (Arabies: فلسطين ''Filasṭīn'') * [[Tunisië]] (Arabies: تونس ''Tūnis'') * [[Verenigde Arabiese Emirate]] (Arabies: الإمارات العربيّة المتّحدة ''al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah'') |} Die [[Arabiese Demokratiese Republiek Sahara]] (Arabies: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية ''Al-Jumhūrīyya Al-`Arabīyya Aṣ-Ṣaḥrāwīyya Ad-Dīmuqrāṭīyya'') ([[Spaans]] is die ander amptelike taal) is nie 'n lidland van die Arabiese Liga nie aangesien die [[Wes-Sahara]] deur Marokko opgeëis en gedeeltelik beset word. Dit is egter wél 'n lidland van die [[Afrika-unie]]. ===Bykomende taaldefinisie=== As ’n alternatief of bykomend tot die standaardgebiedsdefinisie kan die Arabiese wêreld gedefinieer word as bestaande uit volke en state wat minstens in ’n mate verenig is deur die Arabiese taal, kultuur of geografiese naburigheid,<ref>Sullivan en Ismael: ix</ref> of dié state of streke waar die meerderheid van die bevolking Arabies praat; dit kan dan ook bevolkings van die [[Arabiese diaspora]] (wat in nie-Arabiese lande woon) insluit.<ref name="Frishkopf"/> [[Beeld:Arab League from Space.JPG|thumb|240px|’n Lugfoto van die Arabiese wêreld.]] Hoewel Arabiese dialekte in ’n paar lidlande van die Arabiese Liga gepraat word, is Moderne Standaardarabies in almal ’n amptelike taal. Sommige state het verklaar Arabies is ’n amptelike of nasionale taal, hoewel dit nie algemeen gepraat word nie. As lede van die Arabiese Liga word hulle egter gereken as deel van die Arabiese wêreld volgens die standaardgebiedsdefinisie. Somalië het twee amptelike tale, Arabies en Somalies, wat albei tot die groter [[Afro-Asiatiese tale|Afro-Asiatiese taalfamilie]] behoort. Hoewel Arabies algemeen gepraat word in die noordelike streke en in stadsgebiede in die suide, word Somalies die meeste gepraat en dit bevat baie Arabiese [[leenwoord]]e.<ref>Diana Briton Putman, Mohamood Cabdi Noor, ''The Somalis: their history and culture'', (Center for Applied Linguistics: 1993), p.15.</ref> Net so het Djiboeti twee amptelike tale, Arabies en Frans. Dit het ook verskeie formeel erkende nasionale tale; benewens Somalies praat baie mense [[Afar]], wat ook ’n Afro-Asiatiese taal is. Die meeste mense praat Somalies en Afar, hoewel Arabies ook algemeen gebruik word in [[handel]] en ander bedrywighede.<ref name="Legum">Colin Legum, ''Africa contemporary record: annual survey and documents'', Volume 13, (Africana Pub. Co.: 1985), p.B-116.</ref> Comore het drie amptelike tale: Arabies, Comoraans en Frans. Comoraans word die meeste gepraat, terwyl Arabies met godsdiens en Frans met die opvoedingstelsel verbind word. [[Tsjad]], [[Eritrea]] en [[Israel]] erken almal Arabies as ’n amptelike taal, maar nie een van hulle is ’n lidland van die Arabiese Liga nie. Tsjad en Eritrea is waarnemerstate van die liga en het baie burgers wat Arabies praat; hulle kan in die toekoms lid word. Israel is nie deel van die Arabiese wêreld nie. Volgens sommige definisies<ref name="Kronholm"/><ref>Rinnawi: xvi</ref> kan Arabiese burgers van Israel egter as ’n samestellende deel van die Arabiese wêreld beskou word. [[Iran]] het sowat 1,5&nbsp;miljoen Arabiessprekendes.<ref>{{cite web|title=Middle East {{ndash}} Iran |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |work=The World Factbook |accessdate=24 Oktober 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |archivedate=3 Februarie 2012 }}</ref> Iranse Arabiere woon hoofsaaklik in [[Ahvaz]], ’n suiwestelike streek van die provinsie [[Khuzestan]]; terwyl daar ook van hulle is in die provinsies [[Bushehr]] en [[Hormozgan]] en in die stad [[Qom]]. [[Mali]] en [[Senegal]] erken Hassaniya, die Arabiese dialek van die [[More|Moorse]] etniese minderheid, as ’n nasionale taal.<ref name="Hassaniyya">{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mey |title=Hassaniyya – A language of Mauritania |publisher=Ethnologue.com |access-date=17 Oktober 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819045936/http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mey |archive-date=19 Augustus 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Griekeland]] en [[Siprus]] erken ook Sipriotiese Arabies onder die Europese Handves vir Streek- en Minderheidstale. Malta, wat nie deel van die Arabiese wêreld is nie, se amptelike taal is [[Maltees]], wat grammaties verwant is aan Magreb-Arabies. ==Lidlande van die Arabiese Liga== {| class="sortable wikitable" |- ! style="width:175px;"| Land ! Oppervlakte (rang) ! Oppervlakte (km²)<ref group="Nota">{{anchor|**}}Bron, tensy anders vermeld: {{Cite journal |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2008 |accessdate = 24 September 2010 |postscript=<!--None--> }}<br /> Inskrywings in die tabel wat verskil van die syfers in dié bron word tussen hakies in die notakolom aangedui, en die rede vir die verskil word in die nota gegee. </ref> ! Oppervlakte (% van totaal) ! Notas: oppervlakte ! Bevolking ! Bev. (wêreld- <br>rang) ! Digtheid (rang) ! Digtheid (/km²) |- | Algerië | 1 || 2 381 741 || 18,1% || Grootste land in Afrika en die Arabiese wêreld. | 40 606 052|| style="text-align:right;" | 34 | 17 || 16 |- | Bahrein | 22 || 758 || 0,005% || | 1 425 171|| style="text-align:right;" | 155 | 1 || 1 646 |- | Comore | 21 || 2 235 || 0,01% || | 795 601|| style="text-align:right;" | 163 | 4 || 309 |- | Djiboeti | 16 || 23 200 || 0,1% || | 942 333|| style="text-align:right;" | 159 | 15 || 37 |- | Egipte | 6 || 1 002 000 || 7,6% || Uitsluitend die Hala'ib-driehoek (20&nbsp;580&nbsp;km²). | 95 688 681|| style="text-align:right;" | 16 | 9 || 101 |- | Irak | 10 || 435 244 || 3,3% || | 37 202 572|| style="text-align:right;" | 40 | 12 || 70 |- | Jemen | 8 || 527 968 || 4,0% || | 27 584 213|| style="text-align:right;" | 49 | 14 || 45 |- | Jordanië | 14 || 89 342 || 0,7% || | 9 455 802|| style="text-align:right;" | 106 | 11 || 71 |- | Katar | 18 || 11 586 || 0,08% || | 2 569 804|| style="text-align:right;" | 149 | 6 || 154 |- | Koeweit | 17 || 17 818 || 0,1% || | 4 052 584|| style="text-align:right;" | 134 | 5 || 200 |- | Libanon | 19 || 10 452 || 0,08% || | 6 006 668|| style="text-align:right;"| 125 | 3 || 404 |- | Libië | 4 || 1 759 540 || 11,4% || | 6 293 253|| style="text-align:right;" | 103 | 21 || 3,6 |- | Marokko | 9 || 446 550 || 3,3% || Insluitend [[Wes-Sahara]] (266&nbsp;000&nbsp;km²). | 35 276 786|| style="text-align:right;" | 35 | 10 || 80 |- | Mauritanië | 5 || 1 025 520 || 7,8% || | 4 301 018|| style="text-align:right;" | 138 | 22 || 3,2 |- | Oman | 11 || 309 500 || 2,4% || | 4 424 762|| style="text-align:right;" | 139 | 20 || 9,2 |- | Palestina | 20 || 27 000 || 0,05% || | 4 790 705|| style="text-align:right;" | 126 | 2 || 687 |- | Saoedi-Arabië | 2 || 2 149 690 || 16,4% || Grootste land in die Midde-Ooste. | 32 275 687|| style="text-align:right;" | 45 | 19 || 13 |- | Sirië | 12 || 185 180 || 1,4% || Insluitend die deel van die [[Golanhoogland]] (1&nbsp;200&nbsp;km²) wat tans deur Israel beset word. | 18 430 453|| style="text-align:right;" | 55 | 7 || 118 |- | Soedan | 3 || 1 861 484 || 14,2% || Voorheen die grootste land in Afrika. | 39 578 828|| style="text-align:right;" | 39 | 16 || 16 |- | Somalië | 7 || 637 657 || 5,0% || Langste kuslyn in Afrika en die Arabiese Liga. | 14 317 996|| style="text-align:right;" | 80 | 18 || 14 |- | Tunisië | 13 || 163 610 || 1,2% || | 11 403 248|| style="text-align:right;" | 77 | 13 || 65 |- | Verenigde Arabiese Emirate | 15 || 83 600 || 0,6% || | 9 269 612|| style="text-align:right;" | 93 | 8 || 99 |- style="font-weight:bold;" | Totaal | # || 13 130 695 || # || # | 406 691 829 || # || # || # |} {{Reflist|group=Nota}} ==Demografie== ===Godsdiens=== [[Beeld:Great Mosque of Kairouan Panorama - Grande Mosquée de Kairouan Panorama.jpg|thumb|230px|Die Groot Moskee van [[Kairouan]], Tunisië (ook bekend as die Moskee van Uqba), is in 670 deur die Arabiese generaal en veroweraar Uqba ibn Nafi gestig.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=sm0BfUKwct0C&pg=PA248&dq=kairouan+oldest+mosques+arab+world#v=onepage&q&f=false |title=Hans Kung, ''Tracing the Way: Spiritual Dimensions of the World Religions'', éd. Continuum International Publishing Group, 2006, p. 248 |date=31 Augustus 2006 |accessdate=17 Oktober 2011|isbn=9780826494238 |last1=Kng |first1=Hans }}</ref>]] Die meeste mense in die Arabiese wêreld hang [[Islam]] aan en die [[godsdiens]] het in die meeste lande amptelike status. [[Sjaria]]wette kom in sommige lande gedeeltelik in regstelsels voor, veral in die [[Arabiese Skiereiland]], terwyl ander se wetgewing [[Sekulariteit|sekulêr]] is. Die inwoners van die meeste lande is [[Soenni]]ete. In Irak en Bahrein is die meeste mense egter [[Sjia|Sjiiete]]. Libanon, Jemen en Koeweit het groot Sjia-minderhede. In Saoedi-Arabië word [[Ismaelitisme|Ismaelitiese]] groepe in die oostelike Al-Hasa-streek en die suidelike stad Najran aangetref. In Oman maak Ibadi-gelowiges sowat 75% van [[Moslems]] uit. Daar is ook [[Christen]]e in die Arabiese wêreld, veral in Egipte, Sirië, Libanon, Irak, Jordanië en Palestina. [[Kopties-Ortodokse Kerk|Koptiese]], [[Maronitiese Kerk|Maronitiese]] en [[Assiriese Kerk van die Ooste|Assiriese]] Christene kom voor in onderskeidelik die [[Nylrivier]]vallei, die [[Levant]] en Noord-Irak. Kleiner etniesgodsdienstige minderhede in die Arabiese Liga sluit groepe van Irak, Sirië, Libanon, Jordanië en Irak in. Voorheen was daar ook aansienlike hoeveelhede [[Jode]] in die Arabiese wêreld, maar die [[Arabies-Israeliese konflik]] het gelei tot ’n massa-emigrasie tussen 1948 en 1972. Vandag is nog net klein Joodse gemeenskappe oor. Volgens ’n groot opname deur die [[BBC]] onder 25&nbsp;000 mense in die Midde-Ooste en Noord-Afrika sê al hoe meer Arabiere hulle is nie meer godsdienstig nie. Van die redes wissel van [[vroueregte]] en [[migrasie]] tot [[veiligheid]] en [[seksualiteit]]. Die opname is van 2018 tot 2019 in 10 lande gedoen.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-48703377 BBC News, The Arab world in seven charts: Are Arabs turning their backs on religion?] 24 Junie 2019. Besoek op 2 Oktober 2019</ref> ===Opvoeding=== Volgens [[Unesco]] is gemiddeld 76,9% van volwassenes (ouer as 15) in die streek [[geletterdheid|geletterd]]. In Mauritanië en Jemen is die persentasie onder die gemiddelde – net oor 50%. In Sirië, Libanon, Palestina en Jordanië is dit egter tot sowat 90%. Die vlak van geletterdheid toon geleidelike verbetering, en die getal ongeletterdes het tussen 1990 en 2000-2004 van 64&nbsp;miljoen tot sowat 58&nbsp;miljoen afgeneem. Die genderongelykheid in geletterdheid is hoog in die streek,<ref>[http://www.e-joussour.net/en/node/1511 Gender equality in Arab world critical for progress and prosperity, UN report warns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906120412/http://www.e-joussour.net/en/node/1511 |date=2015-09-06 }}, E-joussour (21 Oktober 2008)</ref> met vroue wat sowat tweederdes van ongeletterdes uitmaak; daar is net 69 geletterde vroue vir elke 100 geletterde mans. Die ongelykheid kom veral in Egipte, Marokko en Jemen voor.<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001489/148972E.pdf |title=Regional overview: Arab States |publisher=Unesco |year=2007 |access-date=6 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010125525/http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001489/148972E.pdf |archive-date=10 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens ’n [[VN]]-opname lees die gemiddelde persoon in die Arabiese wêreld vier bladsye per jaar en word een nuwe titel per jaar vir elke 12&nbsp;000 mense gepubliseer.<ref name=RIA>{{cite web |url=http://en.rian.ru/world/20081111/118255514.html |title=Average Arab reads 4 pages a year |author=RIA Novosti |date=11 November 2008 |access-date=16 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724044525/http://en.rian.ru/world/20081111/118255514.html |archive-date=24 Julie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die Arab Thought Foundation streef net meer as 8% van mense in Arabiese lande na ’n opvoeding.<ref name=RIA/> Die VN het in 2002, 2003 en 2004 ’n Arabiese menslike ontwikkelingsverslag gepubliseer wat deur navorsers van die Arabiese wêreld geskryf is; daarin word ’n paar sensitiewe kwessies aangeroer in die ontwikkeling van Arabiese lande: onder meer [[Vroueregte|vrouebemagtiging]] en die beskikbaarheid van [[opvoeding]] en [[inligting]]. ===Gendergelykheid=== Vroue in die Arabiese wêreld het steeds nie dieselfde geleenthede as mans nie, hoewel die ontkenning van hulle regte ’n belangrike stok in die wiel is in die Arabiese state se poging om weer belangrike globale leiers in handel, opvoeding en kultuur te word, volgens ’n VN-geborgde verslag in 2008.<ref>[http://www.e-joussour.net/en/node/1511 Gender equality in Arab world critical for progress and prosperity, UN report warns] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906120412/http://www.e-joussour.net/en/node/1511 |date=6 September 2015 }}, E-joussour (21 Oktober 2008)</ref> ===Grootste stede in die Arabiese wêreld=== ’n Tabel van die grootste stede in die Arabiese wêreld (volgens eintlike stede):<ref>{{cite web|title=Demographia World Urban Areas|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|publisher=Demographia|accessdate=20 Julie 2017}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ececec;" !Rang !Land !Stad !Bevolking !Stigtingsdatum !Beeld |- style="vertical-align: top; text-align: left;" |1 | Egipe | [[Kaïro]] | 16 225 000 | 969 n.C. | [[Beeld:View from Cairo Tower 31march2007.jpg|150px]] |- |2 | Irak | [[Bagdad]] | 6 960 000 | 762 n.C. |[[Beeld:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|150px]] |- |3 | Saoedi-Arabië | [[Riaad]] | 6 030 000 | 100-200 n.C. |[[Beeld:KING FAHD ROAD FEB1.JPG|150px]] |- |4 | Soedan | [[Khartoem]] | 5 345 000 | 1821 n.C. |[[Beeld:Khartoum.jpg|150px]] |- |5 | Jordanië | [[Amman]] | 4 995 000 | 1948 n.C. |[[Beeld:View of 5th circle from Wadi Saqra.jpg|150px]] |- |6 | Egipte | [[Alexandrië]] | 4 870 000 | 331 v.C. |[[Beeld:Alexandria - Egypt.jpg|150px]] |- |7 | Koeweit | [[Koeweit (stad)|Koeweit-stad]] | 4 660 000 | 1613 n.C. |[[Beeld:Kuwait City cropped.jpg|150px]] |- |8 | Marokko | [[Casablanca]] | 4 370 000 | 768 n.C. |[[Beeld:Night of the Hassan II.jpg|150px]] |- |9 | Saoedi-Arabië | [[Djedda]] | 3 875 000 | 600 v.C. |[[Beeld:Jeddah Fountatain 1.jpg|150px]] |- |10 | Verenigde Arabiese Emirate | [[Doebai]] | 3 805 000 | 1833 n.C.<ref>{{cite web |title=History of Dubai |url=http://www.dubai.ae/en/aboutdubai/Pages/DubaiHistory.aspx |website=dubai.ae |publisher=Government of Dubai |accessdate=5 Augustus 2019 |archive-date= 3 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013549/http://www.dubai.ae/en/aboutdubai/Pages/DubaiHistory.aspx |url-status=dead }}</ref> |[[Beeld:DubaiSkyline.JPG|150px]] |} ==Geskiedenis== ===Vroeë geskiedenis=== Die [[Arabiere]] het histories as ’n [[Semitiese taalfamilie|Sentraal-Semitiese]] groep op die [[Arabiese Skiereiland]] ontstaan. Hulle uitbreiding na buite Arabië en die [[Siriese woestyn]] was as gevolg van [[Moslem]]se verowerings van die 7de en 8ste&nbsp;eeu.<ref>Goddard, Hugh Goddard, ''"Christians and Muslims: from double standards to mutual understanding"'', Routledge (UK), 26 Oktober 1995 ({{ISBN|0-7007-0364-0}})</ref> [[Mesopotamië]] (die moderne Irak) is in 633&nbsp;n.C. verower en die [[Levant]] (moderne Sirië, Israel, Palestina, Jordanië en Libanon) tussen 636 en 640&nbsp;n.C. Egipte is in 639 verower en in die [[Middeleeue]] geleidelik verarabiseer.<ref name="ReferenceA">"Omar (634-644)", The Islamic World to 1600 Multimedia History Tutorials by the Applied History Group, University of Calgary. Besoek op 20 Oktober 2006</ref> ’n Onderskeibare [[Egiptiese Arabies]] het teen die 16de&nbsp;eeu ontstaan. Die [[Magreb]] is ook in die 7de&nbsp;eeu verower en geleidelik onder die [[Fatimidiese Kalifaat]] verarabiseer.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC&pg=PA28&dq=arabs+conquest+tunisia+647&hl=fr&ei=QwJITeLPCYX4sgbEx6SFAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|title=A History of the Maghrib in the Islamic Period|publisher=|accessdate=15 Februarie 2015}}</ref> Die Islam is van die 8ste tot 11de&nbsp;eeu uit Egipte na Soedan gebring.<ref name="google16">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZSDBkKgNgx8C&pg=PA16&dq=jaalin#v=onepage&q&f=false|title=Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Volume 17|author=Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, JSTOR (Organization)|year=1888|edition=|editor=|page=16|isbn=|accessdate=8 Mei 2011}}</ref> Dié land se kultuur hang vandag af van die volk; sommige het ’n suiwer [[Nubiërs|Nubiese]], [[Beja]]- of Arabiese kultuur en sommige ’n mengsel van Nubiese en Arabiese elemente.<ref>Bechtold, Peter R (1991). "More Turbulence in Sudan" in ''Sudan: State and Society in Crisis''. red. John Voll (Westview Press (Boulder)) p. 1.</ref> ===Ottomaanse en koloniale heerskappy=== Die Arabiese [[Abbasidiese Kalifaat]] is in die 13de&nbsp;eeu deur die [[Mongoolse Ryk]] verower. Egipte, die Levant en Hejaz is ook deur die Turkse [[Mameluk]]sultanaat regeer. Teen 1570 het die Turkse [[Ottomaanse Ryk]] die grootste deel van die Arabiese wêreld beheer, buiten Marokko. [[Beeld:LocationUnitedArabEmirates.svg|thumb|260px|Die ligging van die Verdragskus.]] In die tweede helfte van die 19de eeu het Arabiese [[nasionalisme]] toegeneem saam met ander nasionalistiese bewegings in die tanende Ottomaanse Ryk. Toe die Ottomaanse Ryk ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] tot ’n einde kom, is ’n groot deel van die Arabiese wêreld deur [[Europa|Europese]] koloniale magte beheer, soos die [[Britse mandaat van Palestina]], Brits-Irak, Brits-Egipte, Frans-Marokko, Italiaans-Libië, Frans-Tunisië, Frans-Algerië, Frans-Sirië en -Libanon, en die sogenaamde [[Verdragskus]], ’n Britse protektoraat wat gevorm is deur die sjeikdomme aan die voormalige "Piratekus". Hierdie Arabiese state het eers tydens of ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] hulle onafhanklikheid gekry: Libanon in 1943, Sirië en Jordanië in 1946, Libië in 1951, Egipte in 1952, Marokko en Tunisië in 1956, Irak in 1958, Somalië in 1960, Algerië in 1962 en die Verenigde Arabiese Emirate in 1971. In teenstelling daarmee het Saoedi-Arabië met die val van die Ottomaanse Ryk verbrokkel en is dit teen 1932 onder [[Abdoel Aziz al-Saoed]] verenig. Jemen het ook in 1918 direk van die Ottomaanse Ryk afgestig. Oman was sedert die 8ste&nbsp;eeu selfregerend, buiten kort rukke onder [[Persiese Ryk|Persiese]] en [[Portugal|Portugese]] heerskappy. ===Opkoms van Arabiese nasionalisme=== Die [[Arabiese Liga]] is in [[1945]] gestig om die belange van die Arabiere te behartig en veral om die politieke vereniging van die Arabiese wêreld teweeg te bring, ’n projek bekend as Pan-Arabisme.<ref name="encyclopedia1"/><ref name="encyclopedia2"/> Daar was in die middel 20ste&nbsp;eeu kortstondige pogings tot sulke verenigings, veral die [[Verenigde Arabiese Republiek]] van 1958 tot 1961. Die Arabiese Liga se hoofdoel is om die Arabiese bevolkings polities te verenig. Die liga se permanente hoofkwartier is in [[Kaïro]]. Dit is in die 1980's tydelik na [[Tunis]] geskuif nadat Egipte uitgeskop is omdat hy die [[Camp David]]-ooreenkoms van 1978 onderteken het. Pan-Arabisme is sedert die 1980's as ’n [[ideologie]] verwerp en is aan die een kant vervang met [[Pan-Islamisme]] en aan die ander kant met individuele nasionalismes. ===Moderne konflikte=== ====Vereniging van Saoedi-Arabië==== [[Beeld:Ibn Saud.png|thumb|160px|Abdoel Aziz al-Saoed.]] Die vereniging van Saoedi-Arabië was ’n 30 jaar lange militêre en politieke veldtog waarin verskeie stamme, sjeikdomme en emirate van die grootste deel van die Arabiese Skiereiland tussen 1902 en 1932 deur die [[Huis van Saoed]], of ''Al Saoed'', verower is en waarna die hedendaagse Saoedi-Arabië gestig is. Die proses het plaasgevind onder die charismatiese Abdoel Aziz al-Saoed<ref>{{cite book|last=Almana|first=Mohammed|title=Arabia Unified: A Portrait of Ibn Saud|year=1982|publisher=Hutchinson Benham|isbn=0-09-147290-3|location=Londen|ref=harv}}</ref> en is soms die "Derde Saoedi-staat" genoem om dit te onderskei van die [[Emiraat Dirija|eerste]] en [[Tweede Saoediese Staat|tweede]] staat wat onder die Saoed-clan bestaan het.<ref>{{cite book|last=Troeller|first=Gary|title=The Birth of Saudi Arabia: Britain and the Rise of the House of Sa'ud|year=1976|publisher=Routledge|isbn=0-7146-3062-4|location=Londen|ref=harv}}</ref> Die Saoeds was sedert 1893 in bannelingskap in die Ottomaanse Irak ná die verbrokkeling van die Tweede Saoedi-staat en die opkoms van [[Jebel Sjammar]] van die [[Rasjid-dinastie]]. In 1902 het Ibn Saoed die Saoed-dinastie se voormalige hoofstad, [[Riaad]], herower. Tussen 1913 en 1926 het hy die res van die streke Nedzjed, el-Hasa, die Rasjid-emiraat, Asier en Hedzjaz (waar die heilige Moslemstede [[Mekka]] en [[Medina]] geleë is) onderwerp. Van 1927 was dit bekend as die "Koninkryk Nedzjed en Hedzjaz",<ref>Joseph Kostiner, ''The Making of Saudi Arabia, 1916–1936: From Chieftaincy to Monarchical State'' (Oxford University Press US, 1993), {{ISBN|0-19-507440-8}}, p. 104.</ref> totdat dit in 1932 verder verenig is in die Koninkryk Saoedi-Arabië. ====Arabies-Israeliese konflik==== Die stigting van die staat Israel in 1948<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Declaration+of+Establishment+of+State+of+Israel.htm |title=Declaration of Establishment of State of Israel: May 14, 1948 |publisher=Mfa.gov.il |access-date=19 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116103234/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Declaration%2Bof%2BEstablishment%2Bof%2BState%2Bof%2BIsrael.htm |archive-date=16 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het gelei tot die [[Arabies-Israeliese konflik]], een van die groot onopgeloste geopolitieke konflikte. Tussen 1948 en 1973 was die Arabiese state in ’n aantal oorloë teen Israel en sy Westerse bondgenote betrokke, insluitende die [[Arabies-Israeliese Oorlog van 1948]], die [[Suez-krisis]] van 1956 die [[Sesdaagse Oorlog]] van 1967 en die [[Jom Kippoer-oorlog]] van 1973. ’n Egipties-Israeliese vredesverdrag is in 1979 onderteken. ====Iran-Irakse Oorlog==== Die [[Iran-Irakse Oorlog]] (ook bekend as die "Eerste Golfoorlog" en onder verskeie ander name) was ’n gewapende konflik tussen die weermagte van Irak en Iran. Dit het geduur van September 1980 tot Augustus 1988<ref name="Woods 2010">{{cite web|last=Woods |first=Kevin |title=Saddam's Generals: A Perspective of the Iran–Iraq War |url=http://www.ndu.edu/inss/docuploaded/saddams-generals.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403150153/http://www.ndu.edu/inss/docuploaded/saddams-generals.pdf |archivedate=3 April 2013 }}</ref> en was die tweede langste konvensionele oorlog van die 20ste eeu. Die oorlog het begin toe Irak Iran op 22 September 1980 binneval met ’n gelyktydige lug- en grondoperasie ná ’n lang geskiedenis van grensdispute en vrese van ’n [[Sjia|Sjiitiese]] insurgensie onder Irak se lank onderdrukte Sjiameerderheid onder invloed van die [[Iranse Rewolusie]]. Irak wou ook Iran vervang as die oorheersende staat van die [[Persiese Golf]]. Hoewel Irak gehoop het om die chaos in Iran ná die rewolusie te misbruik en die land sonder ’n formele waarskuwing aangeval het,<ref name="DoD_report">{{cite journal|title=Formal Investigation into the Circumstances Surrounding the Attack of the USS Stark in 1987|url=http://www.dod.mil/pubs/foi/operation_and_plans/USS_Liberty_Pueblo_Stark/65rev.pdf|publisher=Office of the Secretary of Defense and Joint Staff|series=OSD/JS FOIA Library|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130210220555/http://www.dod.mil/pubs/foi/operation_and_plans/USS_Liberty_Pueblo_Stark/65rev.pdf|archivedate=10 Februarie 2013|df=dmy-all}}</ref> het hulle beperkte vordering in Iran gemaak en is hulle gou deur die Iranners teruggedryf.<ref name="molavi05">{{cite book|last=Molavi|first=Afshin|title=The Soul of Iran: A Nation's Journey to Freedom |year=2005|publisher=W. W. Norton & Company|location=England|isbn=978-0-393-32597-3|edition=Hersiene|page=152}}</ref> Iran het teen Junie 1982 feitlik al die verlore gebiede terugverower. ====Libanese Burgeroorlog==== Die [[Libanese Burgeroorlog]] was ’n burgeroorlog met vele fasette in Libanon wat geduur het van 1975 tot 1990. Dit het tot ’n geraamde 120&nbsp;000 sterftes gelei.<ref>UN Human Rights Council. [https://web.archive.org/web/20070115172923/http://www.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/specialsession/A.HRC.3.2.pdf "Implementation Of General Assembly Resolution 60/251 Of 15 March 2006 Entitled Human Rights Council,"] 23 November 2006, p.18.</ref> Nog ’n miljoen mense (’n kwart van die bevolking) is gewond en vandag is sowat 76&nbsp;000 mense in die land steeds ontheem.<ref>CIA World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html "CIA World Factbook: Lebanon: Refugees and internally displaced persons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912232328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html |date=12 September 2019 }}. CIA World Factbook, 10 September 2012.</ref> Amper ’n miljoen mense het ook die land verlaat.<ref>"Things Fall Apart: Containing the Spillover from an Iraqi Civil War" deur Daniel Byman, Kenneth Michael Pollack, bl. 139</ref> ====Wes-Saharakonflik==== [[Beeld:Morocco & Sahara.png|thumb|170px|links|Marokko (groen) en Wes-Sahara (geel).]] Die [[Wes-Saharakonflik]] was veral ’n gewapende stryd tussen die Sahrawi-Polisariofront en Marokko tussen 1975 en 1991. Die konflik het ontstaan ná die onttrekking van [[Spanje]] aan Spaans-Sahara ingevolge die Madridverdrag, waarkragtens dit administratiewe beheer oor die gebied moes oordra aan Marokko en Mauritanië, maar nie die soewereiniteit nie. In 1975 het die Marokkaanse regering die Groen Mars van sowat 350&nbsp;000 Marokkaanse burgers georganiseer. Hulle is vergesel deur sowat 20&nbsp;000 soldate en het Wes-Sahara binnegedring en ’n Marokkaanse teenwoordigheid probeer vestig. Hoewel hulle aanvanklik min teenstand van die Polisario gekry het, het Marokko later betrokke geraak by ’n lang tydperk van [[guerrilla-oorlogvoering]] met die Sahrawi-nasionaliste. In die laat 1970's het die Polisario suksesvol teen beide Marokko en Mauritanië geveg in ’n poging om ’n onafhanklike staat in die gebied te vestig. In 1979 het Mauritanië aan die konflik onttrek nadat hy ’n vredesooreenkoms met die Polisario onderteken het. Die oorlog het met ’n lae intensiteit deur die 1980's voortgeduur, hoewel Marokko in 1989-1991 verskeie pogings aangewend het om die oorhand te kry. ’n Skietstilstand is eindelik in September 1991 tussen die Polisario en Marokko bereik. ====Noord-Jemense Burgeroorlog==== Die [[Noord-Jemense Burgeroorlog]] het tussen 1962 en 1970 in Noord-Jemen plaasgevind tussen koningsgesindes van die [[Mutawakkilite-koninkryk van Jemen]]<ref>{{cite book |last1=Beit-Hallahmi |first1=Benjamin |title=The Israeli connection: who Israel arms and why |date=1987 |publisher=Pantheon Books |location=New York |isbn=9780394559223 |page=17 |edition=1st |url=https://archive.org/details/israeliconnectio00beit/page/17 |accessdate=28 September 2019}}</ref> en faksies van die Jemen-Arabiese Republiek.<ref name=sandler977>Sandler, Stanley. ''Ground Warfare: The International Encyclopedia''. Vol.1 (2002): p.977.</ref> Die oorlog het begin met ’n [[staatsgreep]] deur die republikeinse leier, Abdullah as-Sallal,<ref name=afterahmad>{{cite news |issn=0040-781X |title=After Ahmad the Devil |work=Time |access-date=26 Augustus 2008 |date=5 Oktober 1962 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,829180,00.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823184900/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,829180,00.html |archive-date=23 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat die pas gekroonde imam [[Mohammed al-Badr]] omvergewerp en die Republiek Jemen uitgeroep het met hom as president.<ref name=paxamericana>{{cite news |issn=0040-781X |title=Pax Americana? |work=Time |access-date=26 Augustus 2008 |date=28 Desember 1962 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,827947,00.html |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823193126/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,827947,00.html |archive-date=23 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ====Somaliese Burgeroorlog==== Die [[Somaliese Burgeroorlog]] is ’n voortdurende burgeroorlog in dié land. Dit het in 1991 begin toe ’n koalisie van clangebaseerde gewapende opposisiegroepe die land se militêre regering omvergewerp het.<ref name="Nstca">{{cite web |url=http://necrometrics.com/20c300k.htm#Somalia |title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls and Casualty Statistics for Wars, Dictatorships and Genocides |publisher=Users.erols.com |access-date=20 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024155245/http://necrometrics.com/20c300k.htm#Somalia |archive-date=24 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Verskeie faksies het om invloed begin meeding in die magsvakuum wat ontstaan het<ref name="Cwfbsomb">{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Somalia - Government - Judicial branch |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginië |year=2011 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html#so |access-date=2 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122140339/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2028.html |archive-date=22 November 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dit het ’n mislukte VN-vredespoging in die middel 1990's ontketen.<ref name="Cwfbsomgjb">{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Somalia - Government - Judicial branch |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginië |year=2003 |url=https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2003/factbook2003.zip |access-date=18 Mei 2015 |language=ms |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012035303/https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2003/factbook2003.zip |archive-date=12 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ’n Tydperk van desentralisasie het ontstaan, wat gekenmerk is deur ’n terugkeer na godsdiens- en [[gewoontereg]] in baie gebiede asook die stigting van outonome streekregerings in die noordelike deel van die land.<ref name="Cwfbsomgjb"/> Vroeg in die 2000's het tussentydse federale administrasies ontstaan en dit het gelei tot die stigting van die Federale Oorgangsregering (FOR) in 2004. In 2006 het die FOR met die hulp van [[Ethiopië|Ethiopiese]] soldate beheer oorgeneem oor die meeste suidelike konfliksones van die nuut gestigte [[Unie van Islamitiese Regbanke]] (UIR). Die UIR het daarna verbokkel in radikaler groepe, onder meer die [[Al-Sjabaab]], wat sedertdien teen die Somaliese regering veg vir beheer oor die streek.<ref>{{cite news |url=http://library.fundforpeace.org/fsi14-overview |title=Failed States Index 2014: Somalia Displaced as Most-Fragile State |first=J.J. |last=Messner |publisher=The Fund for Peace |date=24 Junie 2014 |access-date=18 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190317090145/http://library.fundforpeace.org/fsi14-overview |archive-date=17 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In 2011 het ’n gekoördineerde militêre operasie tussen die Somaliese weermag en multinasionale magte begin wat vermoedelik een van die finale fases van die oorlog se Islamitiese insurgensie is.<ref name="Eanbkois2">{{cite news |url=http://www.voanews.com/english/news/africa/East-African-Nations-Back-Kenyan-Offensive-in-Somalia-132374053.html |agency=Voice of America |title=E. African Nations Back Kenyan Offensive in Somalia |first=Peter |last=Heinlein |date=22 Oktober 2011 |access-date=23 Oktober 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120509173110/http://www.voanews.com/english/news/africa/East-African-Nations-Back-Kenyan-Offensive-in-Somalia-132374053.html |archive-date=9 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ====Arabiese Lente==== Die [[Arabiese Lente|proteste dwarsdeur die Arabiese wêreld]] van laat in 2010 tot die hede is gerig teen outoritêre leierskap en meegaande politieke [[korrupsie]].<ref>{{cite web |url=https://jacobinmag.com/2019/05/sudan-algeria-uprising-bouteflika-al-bashir |title=The Long Arab Spring |website=jacobinmag.com |access-date=17 September 2019 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210202420/https://www.jacobinmag.com/2019/05/sudan-algeria-uprising-bouteflika-al-bashir |archive-date=10 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ook eise vir meer [[Demokrasie|demokratiese regte]].<ref name="Hassan and Dyer">{{cite journal|last1=Hassan|first1=Islam|last2=Dyer|first2=Paul|title=The State of Middle Eastern Youth.|journal=The Muslim World|date=2017|volume=107|issue=1|pages=3–12|url=https://www.academia.edu/31029084|doi=10.1111/muwo.12175}}</ref> Die twee gewelddadigste en mees uitgerekte konflikte ná die [[Arabiese Lente]] is die Libiese en die [[Siriese Burgeroorlog]]. ===Petroleum=== Die Arabiese wêreld was voorheen van beperkte belang vir die Europese koloniale magte, met die [[Britse Ryk]] wat hoofsaaklik in die [[Suezkanaal]] belanggestel het as ’n roete na [[Brits-Indië]]. Die ekonomiese en geopolitiese situasie het drasties verander ná die ontdekking van groot [[petroleum]]neerslae in die 1930's, en dit het gepaardgegaan met ’n groot toename in die vraag na petroleum in die [[Weste]] as gevolg van die [[Tweede Nywerheidsomwenteling]]. Die Persiese Golf het veral baie van hierdie grondstof: Vyf Persiese Golf-state – Saoedi-Arabië, Irak, die VAE, Koeweit en Katar – is van die 10 grootste uitvoerders van petroleum of [[gas]] in die wêreld. In Afrika is Algerië (10de wêreldwyd) en Libië belangrike gasuitvoerders. Bahrein, Egipte, Tunisië en Soedan het almal kleiner maar aansienlike reserwes. Dit het ’n groot uitwerking op streekspolitiek gehad en verskeie [[Rentenierstaat|rentenierstate]] tot gevolg gehad. Dit het weer gelei tot groot ekonomiese ongelykhede tussen olieryk en oliearm lande en, veral in die yler bevolkte state van die Persiese Golf en Libië, uitgebreide [[trekarbeid]]. Die Arabiese wêreld het vermoedelik 46% van die wêreld se oliereserwes en ’n kwart van die natuurlikegasreserwes.<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/special-report/21580630-even-rich-arab-countries-cannot-squander-their-resources-indefinitely-haves-and |title=The haves and the have-nots |via=The Economist |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010013814/https://www.economist.com/news/special-report/21580630-even-rich-arab-countries-cannot-squander-their-resources-indefinitely-haves-and |archive-date=10 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===Onlangse geskiedenis=== Arabiese state word vandag gekenmerk deur hulle outokratiese heersers en gebrek aan demokratiese beheer. Die 2016-[[Demokrasie-indeks]] klassifiseer Libanon, Irak en Palestina as "basterregimes", Tunisië as ’n "gebrekkige demokrasie" en alle ander Arabiese state as "outoritêre regimes". Die [[Freedom House]]-verslag van 2011 klassifiseer Comore en Mauritanië as "elektorale demokrasieë",<ref>{{cite web |url=http://freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2008 |title=Freedom House Country Report |publisher=Freedomhouse.org |date=10 Mei 2004 |access-date=13 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712051236/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22 |archive-date=12 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Libanon, Koeweit en Marokko as "gedeeltelik vry" en alle ander Arabiese state as "nie vry nie". [[Beeld:USAF F-16A F-15C F-15E Desert Storm edit2.jpg|thumb|240px|Amerikaanse vliegtuie vlieg oor terugvallende Irakse magte in Koeweit tydens die Golfoorlog.]] Die inval deur Irak in Koeweit het gelei tot die [[Golfoorlog]] van 1990-'91. Egipte, Sirië en Saoedi-Arabië het ’n multinasionale koalisie gevorm wat Irak teengestaan het. Die toon van steun vir Irak deur Jordanië en Palestina het gelei tot gespanne betrekkinge tussen baie van die Arabiese state. Ná die oorlog het die sogenaamde Damaskusverklaring ’n alliansie geformaliseer vir toekomstige gesamentlike Arabiese verdedigingsoptrede tussen Egipte, Sirië en die lande van die Samewerkingsraad van die Arabiese Golfstate.<ref>Egypt's Bid for Arab Leadership: Implications for U.S. Policy, By Gregory L. Aftandilian, Published by Council on Foreign Relations, 1993, {{ISBN|0-87609-146-X}}, pages 6–8</ref> ’n Reeks gebeure wat gelei het tot die destabilisering van die outoritêre regerings wat in die 1950's in die Arabiese wêreld ontstaan het, het vroeg in die 21ste eeu ’n hoogtepunt bereik. Die inval in Irak in 2003 het gelei tot die val van die [[Baath]]istiese regering en eindelik die teregstelling van [[Saddam Hoesein]]. ’n Groeiende klas jong, opgevoede, sekulêre burgers met toegang tot moderne media soos [[Al Jazeera]] (sedert 1996) en wat op die [[internet]] kommunikeer, het ’n derde mag begin vorm naas die klassieke digotomie van Pan-Arabisme versus Pan-Islamisme wat die tweede helfte van die 20ste eeu oorheers het. In Sirië het die [[Damaskuslente]] van 2000 tot 2001 die moontlikheid ingehou van demokratiese veranderings, maar die Baathistiese regering het die beweging onderdruk. In 2003 is die [[Egiptiese Beweging vir Verandering]], algemeen bekend as ''Kefaya'', gestig om die [[Hosni Mubarak|Mubarak]]-regering teen te staan en om demokratiese hervormings en groter burgervryhede in Egipte daar te stel. ==Geografie== Die Arabiese wêreld strek oor meer as 13 miljoen km² van Noord- en Noordoos-Afrika en Suidwes-Asië.<ref name="Oppervlakte"/> Die Asiatiese deel vorm saam met Egipte en Soedan die [[Masjrek]].<ref>{{cite web |last1=bank |first1=world |title=Economic interrogation in the mashriq |url=http://siteresources.worldbank.org/INTMENA/Resources/MashreqStudypub.pdf |website=siteresources}}</ref> Laasgenoemde twee lande word ook soms die [[Nylrivier|Nylvallei]] genoem. Algerië, Marokko, Tunisië, Libië en dikwels Mauritanië is bekend as die [[Magreb]].<ref>{{Cite web|url=http://aei.pitt.edu/7628/1/31735055261808_1.pdf|title=The Countries of the Greater Arab Maghreb and the European Community|last=|first=|date=Januarie 1991|publisher=University of Pittsburgh|department=Europe Information: Development DE 68 |access-date=2018-08-06}}</ref> {{Kombi-beeld|Mashriq.png|Maghrib el arabi.PNG| |align=left |caption1=Die Masjrek (bo) is die oostelike deel van die Arabiese wêreld en die Magreb (onder) die westelike deel. |caption2= }} Die term "Arabies" word dikwels met die [[Midde-Ooste]] verbind, maar die grootste en digs bevolkte deel van die Arabiese wêreld lê in Noord-Afrika. Dit sluit twee van die grootse lande in Afrika, Algerië (2,4&nbsp;miljoen km²) in die middel van die streek en Soedan (1,9&nbsp;miljoen km²) in die suidooste, in. Die grootste land in die Arabiese Midde-Ooste is Saoedi-Arabië (2&nbsp;miljoen km²). Die kleinste Arabiese outonome vastelandstaat in Afrika en die Midde-Ooste is Libanon (10&nbsp;452&nbsp;km²), terwyl die kleinste eilandstaat Bahrein (665&nbsp;km²) is. Al die Arabiese state grens aan ’n oseaan of see, hoewel net ’n baie klein deel van Irak aan die Persiese Golf grens. Die grootste deel van die Arabiese wêreld val in die droogste streek op aarde. Byna 80% (10&nbsp;666&nbsp;637&nbsp;km²) is met [[woestyn]] bedek, van Mauritanië en Marokko tot Oman en die VAE. Die tweede mees algemene terrein is halfdroë terrein, wat in al die lande buiten Libanon en Comore aangetref word. ===Historiese grense=== Die politieke grense van die Arabiese wêreld het oor die eeue verskuif, met die gevolg dat daar Arabiese minderhede in nie-Arabiese lande van die [[Sahel]] en die [[Horing van Afrika]] is, sowel as in die Midde-Oosterse lande [[Siprus]], [[Turkye]] en [[Iran]]. Daar is ook nie-Arabiese inwoners in Arabiese lande. Tog vorm die geografie van see, woestyn en berg die blywende natuurlike grense van die streek. [[Beeld:Abbasids Dynasty 750 - 1258 (AD).PNG|thumb|240px|Die Abbasidiese Kalifaat (750-1258 n.C.).]] Die Arabiese wêreld strek oor twee kontinente, Afrika en [[Asië]]. Dit lê hoofsaaklik op ’n oos-wes-as. ====Arabiese Afrika==== Arabiese Afrika omvat die hele noordelike derde van die vasteland. Dit word aan drie kante (wes, noord en oos) deur water omring en in die suide deur woestyn of woestynstruikveld. In die weste grens dit aan die [[Atlantiese Oseaan]]. Van noordoos tot suidwes vorm Marokko, Wes-Sahara (grootliks eensydig deur Marokko geannekseer) en Mauritanië die Arabiese Atlantiese kuslyn van rofweg 2&nbsp;000&nbsp;km. Die streek se grens in die noorde is ook ’n kontinentale grens: die [[Middellandse See]]. Dié grens begin in die weste met die smal [[Straat van Gibraltar]], die 13&nbsp;km breë kanaal wat die Middellandse See met die Atlantiese Oseaan in die weste verbind en Marokko van [[Spanje]] in die noorde skei. Oos van Marokko met die kus langs is Algerië, Tunisië en Libië, gevolg deur Egipte, wat die streek (en vasteland) se noordoostelike hoek uitmaak. Die kuslyn loop vir ’n entjie skerp suid by Tunisië, daarna meer geleidelik suidooswaarts deur die Libiese hoofstad, [[Tripoli]], en dan weer skerp noord deur Libië se tweede grootste stad, [[Benghazi]]. Daarna loop dit weer reguit oos deur Egipte se tweede grootste stad, [[Alexandrië]], by die mond van die [[Nylrivier|Nyl]]. Tunisië vorm saam met [[Italië]] noord van hom die oorgang van die westelike na die oostelike deel van die Middellandse See, asook ’n kulturele oorgang: wes van Egipte begin die Arabiese streek bekend as die Magreb. [[Beeld:Spanje_satelliet.jpg|links|thumb|200px|Die Iberiese Skiereiland, waarvan dele eens tot die Arabiese wêreld behoort het.]] Histories het die 4&nbsp;000&nbsp;km lange Mediterreense grens gewissel. Daar was Arabiese kontak met en verkenning van die bevolkingsentrums noord daarvan in [[Europa]] – meestal vriendelik, maar soms nie. Eilande en skiereilande naby die Arabiese kus is verower. Die eilande [[Sisilië]] en [[Malta]] lê net 100&nbsp;km oos van die Tunisiese stad [[Kartago]], wat ’n kontakpunt met Europa was sedert sy stigting in die eerste millennium&nbsp;v.C.; beide Sisilië en Malta was by tye deel van die Arabiese wêreld. Net oorkant die Straat van Gibraltar van Marokko af lê die [[Iberiese Skiereiland]], waarvan dele deur die [[Middeleeue]] deel van die Arabiese wêreld was, en dit het ’n aansienlike invloed op die groter Europese en Westerse kultuur gehad. Die noordelike grens van Arabiese Afrika het ook vir kort tye in die teenoorgestelde rigting verskuif – eers as gevolg van die [[Kruistog]]te en later die imperiale betrokkenheid van [[Frankryk]], [[Brittanje]], Spanje en Italië. Nog ’n besoeker uit die noorde was [[Turkye]], wat die oostelike deel van die streek eeue lank beheer het, hoewel nie as ’n koloniseerder nie. Twee klein [[enklawe]]s aan die andersins Marokkaanse kus, [[Ceuta]] en [[Melilla]], word steeds deur Spanje geadministreer. [[Beeld:Red sea stony beach taba egypt.jpg|thumb|240px|Die Rooiseekus by Taba, Egipte.]] In die ooste vorm die [[Rooisee]] die grens tussen Afrika en Asië en dus ook tussen Arabiese Afrika en die Arabiese Midde-Ooste. Die Rooisee is lank en smal en loop 2&nbsp;300&nbsp;km van Egipte se [[Sinai]]skiereiland suidooswaarts na die [[Bab-el-Mandeb]]-straat tussen Djiboeti in Afrika en Jemen in Asië. Hoewel die hele see vaarbaar is, was die meeste kontak tussen Arabiese Afrika en die Arabiese Midde-Ooste óf oorland oor die Sinai óf oor die Middellandse See. Van noordwes na suidoos vorm Egipte, Soedan en Eritrea die Afrikakuslyn, terwyl Djiboeti die Afrikakus van Bab-el-Mendeb vorm. Suidoos van Djiboeti aan die kuslyn is Somalië, maar die Somaliese kuslyn draai 90&nbsp;grade skerp noordoos en volg die Jemense kuslyn. Daarna draai dit weer skerp suidwes om die Horing van Afrika te voltooi. Die suidelike grens van Arabiese Afrika is die strook struikveld bekend as die Sahel, wat suid van die Sahara oor die vasteland loop. ====Arabiese Midde-Ooste==== Die Wes-Asiatiese deel van die Arabiese wêreld omvat die Arabiese Skiereiland, die grootste deel van die Levant (uitsluitend Siprus en Israel), die grootste deel van [[Mesopotamië]] (buiten dele van Turkye en Iran) en die Persiese Golf-streek. Die skiereiland is rofweg ’n skuins reghoek wat in dieselfde rigting as die kuslyn van Noordoos-Afrika loop, met sy lang as wat na Turkye en Europa wys. == Verwysings == {{Verwysings|4}} ==Bronne== {{refbegin|2}} *{{Cite book | last = Baumann | first = Andrea | title = Influences of culture on the styles of business behaviour between Western and Arab managers | publisher = GRIN| year = 2006 | location = Norderstedt, Duitsland | url = https://books.google.com/?id=S33VxDyW0bAC | isbn = 978-3-638-86642-2}} *{{Cite book | last = Deng | first = Francis Mading | title = War of visions: Conflict of identities in the Sudan | publisher = The Brookings Institution | year = 1995 | location = Washington, D.C. | url = https://books.google.com/?id=iAPLHidx8MkC| isbn = 0-8157-1794-6 }} *{{Cite book | last = Frishkopf | first = Michael| contribution = Introduction: Music and media in the Arab world and ''Music and media in the Arab world'' as music and media in the Arab world: A metadiscourse | title = Music and media in the Arab world | editor-last = Frishkopf | editor-first = Michael | publisher = The American University in Cairo Press | year = 2010 | location = Kaïro | url = https://books.google.com/?id=KANOAYzkhA8C| isbn = 978-977-416-293-0}} * Hourani, Albert Habib (1991). ''A History of the Arab Peoples.'' Cambridge, Mass.: Warner Books. {{ISBN|978-0-674-39565-7}}. *{{Cite book | last = Kronholm | first = Tryggve | contribution = Arab culture: Reality or fiction? | title = The Middle East: Unity and diversity: Papers from the second Nordic conference on Middle Eastern studies | editor1-last = Palva | editor1-first = Heikki | editor2-last = Vikør | editor2-first = Knut S. | publisher = Nordic Institute of Asian Studies | series = Nordic proceedings in Asian studies | volume = 5 | year = 1993 | location = KCopenhagen | url = https://books.google.com/?id=aluD22J9SG8C | isbn = 87-87062-24-0}} * Reader, John (1997). ''Africa: A Biography of the Continent.'' New York: Vintage. {{ISBN|978-0-679-40979-3}}. *{{Cite book | last = Rejwan | first = Nissim| title = Nasserist ideology: its exponents and critics | publisher = Halsted Press| year = 1974 | location = New York| url = https://books.google.com/?id=AkQDAxVwaOEC| isbn = 0-470-71628-2}} *{{Cite book | last = Rinnawi | first = Khalil| title = Instant nationalism: McArabism, al-Jazeera and transnational media in the Arab world | publisher = University Press of America | year = 2006 | location = Lanham, Maryland| url = https://books.google.com/?id=xJYLNUBgSeUC | isbn = 978-0-7618-3439-7 }} *{{Cite book | editor1-last = Sullivan | editor1-first = Earl L. | editor2-last = Ismael | editor2-first = Jacqueline S.| contribution = Preface | title = The contemporary study of the Arab world | publisher = The University of Alberta Press| year = 1991 | location = Edmonton, Alberta | url = https://books.google.com/?id=YTkHGis-yYEC | isbn = 0-88864-211-3}} * Saint-Prot, Charles (2003). ''French Policy toward the Arab World''. AbuDhabi: Emirates Center for Strategic Studies and Research. {{ISBN|978-9948-00-336-6}}. *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Arab world|Engelse Wikipedia]] {{refend}} ==Verdere leesstof== {{refbegin|2}} *Ajl, Max. ''[http://monthlyreview.org/2016/09/01/imperialism-and-class-in-the-arab-world/ Imperialism and Class in the Arab World]'' (September 2016), Monthly Review * Ayalon, Amy (1987). ''[https://books.google.com/books?id=pc_wVEdT9QUC&vq=%22Arabic-English+Dictionary%22&dq=Arabic+English+thirsty&source=gbs_navlinks_s Language and change in the Arab Middle East: the evolution of modern political discourse Studies in Middle Eastern history]''. Oxford University Press US. {{ISBN|978-0-19-504140-8}}. * Hourani, Albert (1983). ''Arabic Thought in the Liberal Age, 1798–1939''. Rev., with a new preface. Cambridge, Eng.: Cambridge University Press. x, 406 p. {{ISBN|0-521-27423-0}} pbk. * Tausch, Arno. ''A Look at International Survey Data About Arab Opinion'' (31 Januarie 2014). "A look at recent (2013) international survey data about Arab opinion," Middle East Review of International Affairs, Vol. 17, No. 3 (Herfs 2013), 57–74. Beskikbaar by SSRN [https://ssrn.com/abstract=2388627 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2388627 hier] *{{Cite book | last=Tausch | first=Arno | title=The political algebra of global value change: General models and implications for the Muslim world, with Almas Heshmati and Hichem Karoui. |publisher=Nova Science Publishers, New York|year=2015 | edition=1ste | isbn=978-1-62948-899-8}} {{refend}} ==Eksterne skakels== * {{CommonsKategorie-inlyn|Arab world|Arabiese wêreld}} * [http://www.arableagueonline.org Arabiese Liga aanlyn] * [http://www.infosamak.org/english/countries.cfm INFOSAMAK – Arabiese wêreld] * [https://web.archive.org/web/20150723010825/http://www.al-hakawati.net/english/states/index.asp Arabiese state (inligting)] * [https://web.archive.org/web/20140807034239/http://www.winarab.net/ WinArab] – Arabiese artikel * [http://www.carboun.com Carboun] Inligting en bronne oor energie, omgewing en volhoubaarheid in die Arabiese wêreld {{Arabiese wêreld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Arabiese wêreld| ]] qbbu1gocglfyr9dgfaluy4tv8vh0s99 0 274801 2908816 2901763 2026-06-02T10:58:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908816 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TipuSultan1790.jpg|duimnael|Tipu Sultan 1790]] '''Tipu Sultan''' (gebore '''Sultan Fateh Ali Sahab Tipu''',<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |title=Tipu Sultan's 216th death anniversary: 7 unknown facts you should know about the Tiger of Mysore : Listicles: Microfacts |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=4 Mei 2015 |accessdate=13 November 2015 |archive-date=16 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116055952/http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |url-status=dead }}</ref> [[20 November]] [[1750]] - [[4 Mei]] [[1799]]), ook bekend as '''Tipu Sahab''' of die '''Tier van Mysore''',<ref>{{cite journal|last=Cavendish|first=Richard|title=Tipu Sultan killed at Seringapatam|journal=History Today|date=4 Mei 1999|volume=49|issue=5|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/tipu-sultan-killed-seringapatam|accessdate=13 Desember 2013}}</ref> was 'n heerser oor die Koninkryk van Mysore en 'n pionier van [[vuurpyl]][[artillerie]].<ref name=Narasimha>Roddam Narasimha (1985). [http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf Rockets in Mysore and Britain, 1750–1850 A.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303205010/http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf |date= 3 Maart 2012 }} National Aeronautical Laboratory and Indian Institute of Science.</ref><ref>{{cite book |last=Allana |first=Gulam |title=Muslim political thought through the ages: 1562–1947 |url=https://books.google.com/books?id=4nbiAAAAMAAJ |accessdate=18 Januarie 2013 |year=1988 |edition=2 |publisher=Royal Book Company |location=Pennsylvania State University, Pennsylvania |page=78}}</ref> Hy het tydens sy bewind 'n aantal administratiewe innovasies bekendgestel,<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |title=Tipu Jayanti debate: Akbar is the hero India should really celebrate |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509001312/https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> waaronder 'n nuwe muntstelsel en [[kalender]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC|title=History of Tipu Sultan|last=Hasan|first=Mohibbul|publisher=Aakar Books|year=2005|isbn=978-81-87879-57-2|location=|page=399|pages=|accessdate=19 Januarie 2013}}</ref>, en 'n nuwe stelsel vir grondinkomste wat die groei van die Mysore-[[sy]]bedryf geïnisieer het.<ref>{{cite book |last=R.k.datta |title=Global Silk Industry: A Complete Source Book |url=https://books.google.com/books?id=A8U1lmEGEdgC |accessdate=22 Januarie 2013 |year=2007 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-313-0087-9 |page=17 }}</ref> Hy verbeter die [[yster]]bedekte Mysoreanse-vuurpyle en gee opdrag vir die samestelling van die militêre handleiding die ''[[Fathul Mujahidin]]''. Hy het die [[vuurpyl]]e ontplooi teen die aanvalle van die Britse magte en hul bondgenote tydens die Anglo-Mysore-oorloë, insluitende tydens die Slag van Pollilur en die beleg van Seringapatam. Hy het ook begin met 'n ambisieuse [[ekonomie]]se ontwikkelingsprogram wat Mysore as 'n belangrike ekonomiese mag gevestig het, met van die wêreld se hoogste reële lone en lewensstandaarde in die laat 18de eeu.<ref name="Parthasarathi">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |url=https://books.google.com/books?id=1_YEcvo-jqcC}}</ref> [[Napoleon Bonaparte]], die Franse opperbevelvoerder, het 'n alliansie met Tipu Sultan versoek. Beide Tipu Sultan en sy vader gebruik hul leër wat deur die Franse opgelei is in alliansie met die Franse in hul stryd met die Britte<ref>Kaushik Roy, ''War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849'', (Routledge, 2011), 77.</ref>, en in Mysore se stryd met ander omringende magte, teen die Marathas, Sira en die heersers van Malabar, Kodagu, Bednore, Carnatic en Travancore. Die vader van Tipu, Hyder Ali, het die mag oorgeneem om Mysore te verower, en Tipu het hom opgevolg as die heerser van Mysore met die dood van sy vader in 1782. Hy het belangrike oorwinnings teen die Britte in die Tweede Anglo-Mysore-oorlog behaal en het met die Verdrag van Mangalore in 1784 onderhandel nadat sy pa in Desember 1782 tydens die Tweede Anglo-Mysore-oorlog aan kanker gesterf het. [[Lêer:Rocket warfare.jpg|links|duimnael|‘n Skildery wat die Mysore leër toon wat teen  die Britse magte met Mysoreanse- vuurpyle veg]] Tipu se konflik met sy bure was onder andere die Maratha– Mysore-oorlog, wat geëindig het met die ondertekening van die Verdrag van Gajendragad.<ref name="mohibbul">{{citation|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&pg=PA105|title=History of Tipu Sultan|author=Mohibbul Hasan|page=105–107|isbn=9788187879572|year=2005}}</ref> Die verdrag vereis dat Tipu Sultan 4,8 miljoen roepies moes betaal as 'n eenmalige oorlogskoste vir die Marathas, en 'n jaarlikse huldeblyk aan 1,2 miljoen roepies bykomend tot die teruggee van al die gebied wat deur Hyder Ali beset is.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=bxsa3jtHoCEC&pg=PA175&dq=tipu+48+lacs+maratha|title=Battles of the Honourable East India Company: Making of the Raj|last=Naravane|first=M. S.|date=2006|publisher=APH Publishing|isbn=9788131300343|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Y-kanqrtVhYC&lpg=PA59&dq=gajendragad+1787&pg=PA54#v=onepage&q=gajendragad%201787&f=false|title=Anglo-Maratha Relations, 1785-96|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1995|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171547890|language=en}}</ref> Tipu het 'n onverbiddelike vyand van die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]] gebly, wat konflik veroorsaak het met sy aanval op Brits-geallieerde Travancore in 1789. In die Derde Anglo-Mysore-oorlog is hy gedwing om die Verdrag van Seringapatam aan te gaan en het 'n aantal verowerde gebiede verloor, insluitend Malabar en Mangalore. Hy het gesante na buitelandse state, waaronder die [[Ottomaanse Ryk]], [[Afghanistan]] en [[Frankryk]] gestuur, in 'n poging om steun vir sy teenkanting teen die Britte te bekom. In die vierde Anglo-Mysore-oorlog is die imperiale magte van die Britse Oos-Indiese Kompanjie ondersteun deur die Nizam van Hyderabad en Marathas. Hulle het Tipu verslaan, en hy is op 4 Mei 1799 gedood terwyl hy sy fort Seringapatam verdedig het. In die post-koloniale [[Indiese subkontinent]] word Tipu Sultan gevier as 'n held van koloniale weerstand.<ref>{{cite book|title=Civil Society in the Muslim World: Contemporary Perspectives|url=https://books.google.com.pk/books?id=Vn2uneOVaKoC|first=Amyn|last=Sajoo|publisher=I.B.Tauris|year=2004|isbn=9781850435907}}</ref> Hy word egter ook gekritiseer vir sy onderdrukking van [[Hindoes]], [[Christene]] en selfs [[Moslems]] om godsdienstige en politieke redes.<ref name="alexander">{{cite book|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=y7GKwhuea9kC&pg=PA404&dq=tipu|first=Alexander|last=Varghese|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=9788126909032}}</ref><ref>{{Cite journal|last=1 Dr. Gurusiddaiah C, 2 Dr. BP Mahesh Chandra Guru, 3 Abhilash MS, 4 Dr. Sreekantaiah|date=Januarie 2018|title=Religious philosophy of Tipu Sultan |url=http://www.educationjournal.in/download/264/3-1-11-268.pdf |website=www.educationjournal.in |publisher=International Journal of Multidisciplinary Education and Research |volume=3 |pages=11–16 |issn=2455-4588}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oNekDAAAQBAJ|page=188|first=Sanjeev|last=Sanyal|title=The Ocean of Churn: How the Indian Ocean Shaped Human History|year=2016|isbn=9789386057617}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tipu Sultan}} {{en-vertaal|Tipu Sultan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Geboortes in 1750]] [[Kategorie:Sterftes in 1799]] 6otg23bm4w33znb9p4xya1330hcv35u 0 274811 2908647 2902151 2026-06-02T05:37:04Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2908647 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Infobox football biography | fullname = Kawin Thamsatchanan | image = [[Lêer:Kawin Thamsatchanan.JPG|240px]] | image_size = 150px | caption = Kawin in 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|1|26}} | birth_place = [[Bangkok]], [[Thailand]] | height = 1,83 m | position = Doelwagter | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 2002–2007 | youthclubs1 = [[Assumption College Thonburi]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[Rajpracha FC|Rajpracha]] | caps1 = 16 | goals1 = 0 | years2 = 2008–2018 | clubs2 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps2 = 247 | goals2 = 0 | years3 = 2018–2022 | clubs3 = [[Oud-Heverlee Leuven|OH Leuven]] | caps3 = 12 | goals3 = 0 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[Hokkaido Consadole Sapporo]] (leen) | caps4 = 0 | goals4 = 0 | years5 = 2022 | clubs5 = → [[Port F.C.|Port]] (leen) | caps5 = 6 | goals5 = 0 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[Muangthong United F.C.|Muangthong United]] | caps6 = 13 | goals6 = 0 | totalcaps = 294 | totalgoals = 0 | nationalyears1 = 2006–2007 | nationalteam1 = [[:en:Thailand national under-17 football team|Thailand o/16]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2008–2009 | nationalteam2 = [[:en:Thailand national under-20 football team|Thailand o/19]] | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2009–2014 | nationalteam3 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] | nationalcaps3 = 17 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2022 | nationalteam4 = [[:en:Thailand national under-23 football team|Thailand o/23]] (wildcard) | nationalcaps4 = 6 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2010–2022 | nationalteam5 = [[Thaise nasionale sokkerspan|Thailand]] | nationalcaps5 = 64 | nationalgoals5 = 0 }} '''Kawin Thamsatchanan''' ([[Thai]]: กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์, <small>uitgespreek</small> [kā.wīn tʰām.sàt.t͡ɕāː.nān]; gebore op 26 Januarie 1990), eenvoudig bekend as '''Tong''' (Thai: ตอง, <small>uitgespreek</small> [tɔ̄ːŋ]) is 'n [[Thailand|Thaise]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] wat as doelwagter gespeel het.<ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/54634 ปิดฉาก 17 ปี! "ตอง" กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์ ประกาศแขวนถุงมือ]</ref><ref>[https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2793774 สุดช็อก "กวินทร์" ผู้รักษาประตูทีมชาติไทย ร่ายยาวเปิดใจ หลังเลิกเล่นฟุตบอลอาชีพ]</ref><ref>[https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thaileague-1/487/ อีกไม่นานเกินรอ! "กวินทร์" เริ่มเวทฟื้นฟูร่างกายมุ่งมั่นเพื่อการกลับมา]</ref><ref>[https://www.thaipower.co/1754-2/ ฟุตบอลคือความหมายของชีวิต กวินทร์ ธรรมสัจจานันท์]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Thamsatchanan, Kawin}} [[Kategorie:Thaise sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] gnlt3oix2dq5ovif3ugc0k9igowm25w 0 286954 2908716 2901253 2026-06-02T07:05:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908716 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Herman van den Bergh.jpg|thumb|Herman van den Bergh]] '''Herman van den Bergh''' (gebore op [[30 Januarie]] [[1897]] in [[Amsterdam]]; sterf op [[1 Augustus]] [[1967]] in [[Rome]]) was 'n [[Joods]]e en [[Nederlanders|Nederlandse]] [[digter]], joernalis en uitgewer. Tussen 1918 en 1921 was hy die [[redakteur]] van ''Het Getij'' (1916-1924), en in 1924 mede oprigter en redakteur van ''De Vrije Bladen'', waaruit die ''Forum'' literêre tydskrif in 1932 ontwikkel het. Van den Bergh word gesien as die eerste vitalis.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/laan005lett01_01/laan005lett01_01_0677.php K. ter Laan - ''Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid.'', G.B. van Goor Zonen's Uitgeversmaatschappij, Den Haag / Djakarta 1952 (tweede druk)]</ref> ==Lewensloop== Van den Bergh is gebore in 'n Joodse gesin. Na sy studies in die regte in Amsterdam waar hy in 1919 gepromoveer het, neem van den Bergh musieklesse en speel hy [[viool]] in die [[Koninklike Concertgebouw-orkes]]. Hy was as joernalis van [[De Telegraaf]], waar hy tot 1941 in diens was, tussen 1930 en 1936 werksaam in [[Rome]] en [[Parys]]. Hy het ook rondgereis in [[Suidoos-Europa]], [[Anatolië|Klein-Asië]] en [[Noord-Afrika]]. In April 1938 het hy 'n toekenning van die Italiaanse Ministerie van Buitelandse Sake ontvang vir dienste aan die Italiaanse kultuur. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Van den Bergh (eind)redakteur van die Winkler Prins Ensiklopedie geword.<ref>[http://www.elseviermaandschrift.nl/EGM/1968/01/19680101/EGM-19680101-0246/story.pdf Uit ''encyclopedische notities bij de bijdragen'' van het Elsevier Maandschrift]</ref> In 1951 het hy aan die Rijks-Universiteit te Utrecht in lettere en wysbegeerte gepromoveer met 'n verhandeling oor Giambattista Casti. Daarna het hy teruggekeer na die [[Universiteit van Amsterdam]] waar hy in 1952 aangestel is as privaatdosent in [[Italië|Italiaanse]] [[kultuurgeskiedenis]]. In 1962 het hy aldaar 'n [[lektor]] in Italiaanse letterkunde geword. Nadat die aandag in 1950 opnuut op die vitale styl van sy vroeë digkuns gevestig is, het sy ''Verzamelde gedichten'' in [[1954]] verskyn. Slegs die gedigte uit sy ''De Boog'' en ''De Spiegel'' is egter daarin opgeneem. Daarna het 'n nuwe tydperk van digterlike werksaamheid begin, met poësie van 'n gans ander karakter as die uit sy eerste tydperk. In 1958 het van den Bergh die eerste ''Boekenmarkt-prijs'' vir sy gehele oeuvre ontvang. ==Plagiaat== In 1961 is Van den Bergh gedwing om in die ''De Gids'' tydskrif 'n ‘Verklaring’ te laat opneem wat 'n erkenning bevat het dat hy in 1959 in dieselfde tydskrif vertalings en gedigte van Wallace Stevens en Stephen Crane onder sy eie naam gepubliseer het. Hy het as rede vir die mistasting gesê dat hy die tekste uit 'n laai met allerlei kennisgewings gehaal het, en nooit eers van die genoemde digters gehoor het nie. Verder meer het hy gesê dat sy beheer oor Engels so swak is dat hy nouliks daaruit sou kon vertaal. In 1965 het daar 'n artikel van Kees Helsloot in die tydskrif ''Maatstaf'' oor die aangeleentheid, sowel as oor toe nog onbekende gevalle van plagiaat, verskyn. In 1982 het August Willemsen in dieselfde tydskrif nog enkele gevalle aan Van den Bergh toegeskryf: naamlik dat hy die gedigte van Fernando Pessoa en Carlos Drummond de Andrade as sy eie werk aangebied het.<ref>{{Cite web |url=http://www.textualscholarship.nl/?p=6070 |title=‘Wat loopt er toch al zoo rond in de litteraire wereld!' Textualscholarship.nl |access-date=17 Januarie 2020 |archive-date=26 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526072703/http://www.textualscholarship.nl/?p=6070 |url-status=dead }}</ref> ==Lys van verdere werke== ===Poësie=== * ''De boog'' (1917) * ''De spiegel'' (1925) * ''Nieuwe tucht'' (1928) (poëtiese beskouinge) * ''Het litteken van Odysseus'' (1956) * ''Kansen op een wrak'' (1957) * ''Verstandhouding met de vijand'' (1958) * ''Stenen tijdperk'' (1960) * ''Niet hier, niet heden'' (1962) ===Letterkundige kritiek en Wetenskap=== *''Nieuwe tucht. Studiën'', Amsterdam 1928 *''Schip achter het [[boegbeeld]]. Over het werk van [[J. Slauerhoff|Jan Jacob Slauerhoff]] (1898-1936)'', Den Haag 1958, Utrecht 1979 *''Pruiken, schelmen en koketten. Italië in de 18de eeuw'', Amsterdam 1959 *(Hrsg.) ''Repertorium van de moderne talen'', Amsterdam 1960–1961 === Reisberigte === *''Een lente in de Levant'', Amsterdam 1929 *''Urlaub zwischen Brenner und Adria. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1962 *''Urlaub zwischen Florenz und Neapel. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1963 *''Urlaub in Süditalien und Sizilien. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1964 == Literatuur == *''Herman van den Bergh bij zijn zeventigste verjaardag'', hrsg. von J. J. M. Bakker, Utrecht 1967 *Jaap Meijer, ''Waar wij ballingen zijn. Essays over joodse letterkundigen in Nederland'', Den Haag 1968 {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Herman_van_den_Bergh }} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bergh, Herman van den}} [[Kategorie:Nederlandse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1897]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] rh48qil181btetm2ggwczcdrkc954lq 2908721 2908716 2026-06-02T07:11:14Z Oesjaar 7467 Nie meer wees nie! 2908721 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Herman van den Bergh.jpg|thumb|Herman van den Bergh]] '''Herman van den Bergh''' (gebore op [[30 Januarie]] [[1897]] in [[Amsterdam]]; sterf op [[1 Augustus]] [[1967]] in [[Rome]]) was 'n [[Joods]]e en [[Nederlanders|Nederlandse]] [[digter]], joernalis en uitgewer. Tussen 1918 en 1921 was hy die [[redakteur]] van ''Het Getij'' (1916-1924), en in 1924 mede oprigter en redakteur van ''De Vrije Bladen'', waaruit die ''Forum'' literêre tydskrif in 1932 ontwikkel het. Van den Bergh word gesien as die eerste vitalis.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/laan005lett01_01/laan005lett01_01_0677.php K. ter Laan - ''Letterkundig woordenboek voor Noord en Zuid.'', G.B. van Goor Zonen's Uitgeversmaatschappij, Den Haag / Djakarta 1952 (tweede druk)]</ref> ==Lewensloop== Van den Bergh is gebore in 'n Joodse gesin. Na sy studies in die regte in Amsterdam waar hy in 1919 gepromoveer het, neem van den Bergh musieklesse en speel hy [[viool]] in die [[Koninklike Concertgebouw-orkes]]. Hy was as joernalis van [[De Telegraaf]], waar hy tot 1941 in diens was, tussen 1930 en 1936 werksaam in [[Rome]] en [[Parys]]. Hy het ook rondgereis in [[Suidoos-Europa]], [[Anatolië|Klein-Asië]] en [[Noord-Afrika]]. In April 1938 het hy 'n toekenning van die Italiaanse Ministerie van Buitelandse Sake ontvang vir dienste aan die Italiaanse kultuur. Na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Van den Bergh (eind)redakteur van die Winkler Prins Ensiklopedie geword.<ref>[http://www.elseviermaandschrift.nl/EGM/1968/01/19680101/EGM-19680101-0246/story.pdf Uit ''encyclopedische notities bij de bijdragen'' van het Elsevier Maandschrift]</ref> In 1951 het hy aan die Rijks-Universiteit te Utrecht in lettere en wysbegeerte gepromoveer met 'n verhandeling oor Giambattista Casti. Daarna het hy teruggekeer na die [[Universiteit van Amsterdam]] waar hy in 1952 aangestel is as privaatdosent in [[Italië|Italiaanse]] [[kultuurgeskiedenis]]. In 1962 het hy aldaar 'n [[lektor]] in Italiaanse letterkunde geword. Nadat die aandag in 1950 opnuut op die vitale styl van sy vroeë digkuns gevestig is, het sy ''Verzamelde gedichten'' in [[1954]] verskyn. Slegs die gedigte uit sy ''De Boog'' en ''De Spiegel'' is egter daarin opgeneem. Daarna het 'n nuwe tydperk van digterlike werksaamheid begin, met poësie van 'n gans ander karakter as die uit sy eerste tydperk. In 1958 het van den Bergh die eerste ''Boekenmarkt-prijs'' vir sy gehele oeuvre ontvang. ==Plagiaat== In 1961 is Van den Bergh gedwing om in die ''De Gids'' tydskrif 'n ‘Verklaring’ te laat opneem wat 'n erkenning bevat het dat hy in 1959 in dieselfde tydskrif vertalings en gedigte van Wallace Stevens en Stephen Crane onder sy eie naam gepubliseer het. Hy het as rede vir die mistasting gesê dat hy die tekste uit 'n laai met allerlei kennisgewings gehaal het, en nooit eers van die genoemde digters gehoor het nie. Verder meer het hy gesê dat sy beheer oor Engels so swak is dat hy nouliks daaruit sou kon vertaal. In 1965 het daar 'n artikel van Kees Helsloot in die tydskrif ''Maatstaf'' oor die aangeleentheid, sowel as oor toe nog onbekende gevalle van plagiaat, verskyn. In 1982 het August Willemsen in dieselfde tydskrif nog enkele gevalle aan Van den Bergh toegeskryf: naamlik dat hy die gedigte van Fernando Pessoa en Carlos Drummond de Andrade as sy eie werk aangebied het.<ref>{{Cite web |url=http://www.textualscholarship.nl/?p=6070 |title=‘Wat loopt er toch al zoo rond in de litteraire wereld!' Textualscholarship.nl |access-date=17 Januarie 2020 |archive-date=26 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526072703/http://www.textualscholarship.nl/?p=6070 |url-status=dead }}</ref> ==Lys van verdere werke== ===Poësie=== * ''De boog'' (1917) * ''De spiegel'' (1925) * ''Nieuwe tucht'' (1928) (poëtiese beskouinge) * ''Het litteken van Odysseus'' (1956) * ''Kansen op een wrak'' (1957) * ''Verstandhouding met de vijand'' (1958) * ''Stenen tijdperk'' (1960) * ''Niet hier, niet heden'' (1962) ===Letterkundige kritiek en Wetenskap=== *''Nieuwe tucht. Studiën'', Amsterdam 1928 *''Schip achter het [[boegbeeld]]. Over het werk van [[J. Slauerhoff|Jan Jacob Slauerhoff]] (1898-1936)'', Den Haag 1958, Utrecht 1979 *''Pruiken, schelmen en koketten. Italië in de 18de eeuw'', Amsterdam 1959 *(Hrsg.) ''Repertorium van de moderne talen'', Amsterdam 1960–1961 === Reisberigte === *''Een lente in de Levant'', Amsterdam 1929 *''Urlaub zwischen Brenner und Adria. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1962 *''Urlaub zwischen Florenz und Neapel. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1963 *''Urlaub in Süditalien und Sizilien. Ein Reiseführer für Menschen von heute'', Gütersloh 1964 == Literatuur == *''Herman van den Bergh bij zijn zeventigste verjaardag'', hrsg. von J. J. M. Bakker, Utrecht 1967 *Jaap Meijer, ''Waar wij ballingen zijn. Essays over joodse letterkundigen in Nederland'', Den Haag 1968 {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Herman_van_den_Bergh }} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bergh, Herman van den}} [[Kategorie:Nederlandse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1897]] [[Kategorie:Sterftes in 1967]] h6jkmis2shwzknx2xb1vi1i91gpdl7m 0 290642 2908708 2900775 2026-06-02T06:52:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908708 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|41|23|43|N|2|09|42|E|region:ES-CT_scale:5000_type:landmark|display=title}} [[Lêer:Casa Milà, general view.jpg|duimnael|'''La Pedrera''']] '''Casa Milà''' ([[Katalaans|Katalaanse]] uitspraak: [<nowiki/>[['kazә mi 'la]]]; [[Spaans|Spaanse]] uitspraak: ['[[kasa mi 'la]]]), is ook algemeen as ''La Pedrera'' of die "Steengroef" bekend. Dit is 'n verwysing na die onkonvensionele, ruwe gekapte voorkoms van die gebou. Casa Milà is 'n modernistiese gebou in [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]]. Dit was die laaste privaatwoning wat deur argitek [[Antoni Gaudí]] ontwerp is, en is tussen 1906 en 1912 gebou. Die gebou is in 1906 in gebruik geneem deur {{Intertaalskakel|Pere Milà|ca|Pere Milà i Camps|es|Pere Milà i Camps}} en sy vrou {{Intertaalskakel|Roser Segimon|ca|Roser Segimon i Artells|es|Roser Segimon i Artells}}. Die gebou was destyds kontroversieel vanweë die golwende klipfasade en gedraaide [[smee-yster]] balkonne, wat deur Josep Maria Jujol ontwerp is. Verskeie strukturele innovasies sluit 'n selfondersteunende klipgewel, 'n oopplan uitleg, ondergrondse motorhuis en die skouspelagtige terras op die dak, in. In 1984 is die gebou deur [[Unesco|UNESCO]] tot 'n [[wêrelderfenisgebied]] verklaar . Sedert 2013 is dit die hoofkwartier van die {{Intertaalskakel|Fundació Catalunya La Pedrera|ca||es||}} wat besoeke aan die gebou, <ref>{{cite web |url=https://www.lapedrera.com/en/home |title=La Pedrera |website=La pedrera |access-date=14 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430052808/http://www.lapedrera.com/en/home |archive-date=30 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> uitstallings en ander kulturele en opvoedkundige aktiwiteite by Casa Milà, administreer. == Geskiedenis van die gebou == === Argitek === Antoni Gaudí i Cornet is op 25 Junie 1852 in Katalonië, Spanje gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|title=Gaudí and Reus {{!}} Gaudí Centre|website=www.gaudicentre.cat|access-date=2019-12-03|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727091344/https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|url-status=dead}}</ref> As kind was Gaudí se gesondheid swak en het hy aan rumatiek gely. As gevolg hiervan het hy lang tydperke in die gesin se somerhuis in Riudoms deurgebring. Hier het hy 'n groot gedeelte van sy tyd in die buitelug deurgebring, wat dit vir hom moontlik gemaak het om die natuur in diepte te bestudeer.<ref>{{cite web |url=https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |title=Antoni Gaudí Biography |website=Casa Batlló |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504232336/https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit sou een van die belangrikste invloede in sy argitektuur word. Gaudí was 'n baie praktiese mens en in wese 'n ambagsman. In sy werk het hy op impulse gereageer, en kreatiewe planne in die werklikheid omskep. Sy bereidheid om nuwe style te aanvaar, tesame met 'n lewendige verbeelding, het daartoe bygedra om nuwe argitektuurstyle te skep en om die grense van konstruksie te verskuif. Vandag word hy beskou as 'n baanbreker van die moderne argitektuurstyl.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbrava.com/en/magazine/antoni-gaudi-the-sacred-architect/|title=Antoni Gaudí, the Sacred architect {{!}} CapCreus OnLine|website=www.cbrava.com|access-date=2019-12-03}}</ref> In 1870 het Gaudí na Barcelona verhuis om argitektuur te studeer. Hy was 'n inkonsekwente student wat periodieke tekens van briljantheid getoon het. As gevolg van 'n verskeidenheid van omstandighede soos gesondheidskomplikasies, militêre diens sowel as ander aktiwiteite, het dit hom agt jaar geneem om sy studies te voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Antoni-Gaudi|title=Antoni Gaudí {{!}} Spanish architect|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-12-03}}</ref> Na die voltooiing van sy studies het hy 'n baie produktiewe argitek geword, en het hy ook tuine, beeldhouwerke en ander dekoratiewe kunsvoorwerpe ontwerp. Gaudí se bekendste werke sluit verskeie geboue in: Parque Güell; Palacio Güell; Casa Mila; Casa Vicens. Hy het ook 'n baie belangrike bydrae gelewer met sy werk aan die krip en geboortefasade van La [[Sagrada Família]] <ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/320/ |title=Works of Antoni Gaudí |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510211151/http://whc.unesco.org/en/list/320 |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> . Destyds is Gaudí se werk bewonder sowel as gekritiseer vir sy moedige, innoverende oplossings <ref>{{cite web |url=https://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |title=Gaudi Designer :: Home :: |website=www.gaudidesigner.com |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120940/http://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |archive-date= 2 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> . Gaudí se lewe het tot 'n tragiese einde gekom toe hy deur 'n trem omgery is. 'n Paar weke later is hy op 10 Junie 1926, in die ouderdom van 74, in die hospitaal aan sy beserings oorlede <ref>{{cite web |url=http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |title=Antonio Gaudi (1852-1926) |website=www.art-nouveau-around-the-world.org |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105093638/http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> . 'n Paar jaar na sy dood is sy vermaardheid deur sowel die algmene publiek as kritici erken. === Eienaars van die gebou === {{Multibeeld|header=Die eienaars van Casa Milà in 1910|width=150|image1=PereMilaCamps.jpg|alt1=Portrait of Pere Milà.|image2=RoserSegimon.jpg|alt2=Roser Segimon, spouse of Pere Milà.}} Casa Milà is gebou vir Roser Segimón en haar man Pere Milà. Roser Segimón was die welgestelde weduwee van Josep Guardiola, 'n ''Indiano'' of ''Americano,'' of 'n voormalige kolonis wat uit Suid-Amerika teruggekeer het nadat hy sy fortuin met 'n koffieplantasie in Guatemala gemaak het. Haar tweede man, Pere Milà, was 'n ontwikkelaar bekend vir sy flambojante lewenstyl.<ref>{{cite web |url=http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=en&contenido=body_rutamodernisme_04en.htm |title=Ruta del Modernisme |date=23 Oktober 2011 |website=rutadelmodernisme.com |publisher=Institut Municipal del Paisatge Urbà i la Qualitat de Vida (IMPUiQV), Ajuntament de Barcelona |trans-title=Route of Modernism |access-date=27 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423051319/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?Idioma=en |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Konstruksie === [[Lêer:Casa_Milà_obras.jpg|links|duimnael|204x204px| La Casa Milà tydens die bouproses ]] In 1905 trou Milà en Segimón. Op 9 Junie koop Roser Segimón 'n huis en tuin met 'n totale oppervlakarea van 1 835 vierkante meter, geleë by Paseo de Gracia 92. In September het hulle vir Gaudí opdrag gegee om vir hulle 'n nuwe huis te bou met die idee om die hoofverdieping te bewoon en die res van die gebou as woonstelle te verhuur. Op 2 Februarie 1906 is die projek aan die stadsraad van Barcelona voorgelê. Hierna is die werk begin deur die bestaande gebou te sloop, in plaas daarvan om dit te hervorm, soos wat die geval was met die [[Casa Batlló]].<ref name=":0">{{cite web |url=http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |title=Cronology of La Pedrera (A place of memory) |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502003114/http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |archive-date= 2 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=13 Februarie 2020 }}</ref> Die gebou is in Desember 1910 voltooi en die eienaar het Gaudí gevra om 'n sertifikaat om die hoofverdieping te bewoon, uit te reik, wat die stadsraad in Oktober 1911 gemagtig het, en die egpaar het ingetrek. Op 31 Oktober 1912 het Gaudí die sertifikaat uitgereik waarin hy verklaar dat die werk, volgens sy planne en sy leiding, voltooi is en dat die hele huis gereed was om uit te verhuur.<ref name=":0" /> === Kritici en omstredenheid === Gaudi het baie kritiek ontvang omdat die gebou geen reëls van die konvensionele style nagevolg het nie. Eerstens is die naam "La Pedrera" in werklikheid 'n bynaam, wat die mense wat afkeurend was jeens die andersheid van die gebou, daaraan gegee het. Die unieke struktuur van die gebou, sowel as die verhouding tussen Gaudi en Pere Milà het die onderwerp van bespotting vir die mense van Barcelona geword, en het baie humoristiese publikasies van die tyd tot gevolg gehad.<ref>{{cite web |url=http://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |title=Satire (La Pedrera's untold stories) |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213160308/https://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Katolieke simbole ==== [[Lêer:Proyecto_Virgen_Milà.jpg|duimnael|200x200px| 'n 1906 Fragment van die eerste konsepplanne van die argitektuur, wat die beelde, op die boonste fasade gemonteer, toon. ]] Gaudí, 'n Katoliek en 'n toegewyde volgeling van die [[Maria|maagd Maria]], het beplan dat Casa Milà 'n geestelike simbool sou wees. Openlike godsdienstige elemente was byvoorbeeld 'n uittreksel uit die Rosekrans op die kroonlys, sowel as beplande standbeelde van Maria, spesifiek ''Ons Dame van die Rosekrans'', en twee aartsengele, [[Migael (aartsengel)|St. Michael]] en [[Gabriël|St. Gabriel]].<ref name="gaudiclub1906">[http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/pedrera.html La Pedrera (Casa Milà, 1906-1910)] Gaudiclub.com</ref> Die Casa Milà is egter nie heeltemal volgens Gaudí se spesifikasies gebou nie. Die plaaslike regering het beveel dat elemente wat die hoogte riglyne van die stad oorskry het, gesloop moet word. Die Milà-egpaar is ook vir verskeie oortredings van bouregulasies beboet.<ref>Gaudí: A Biography; Gijs van Hensbergen; Harper Collins; page 214-216</ref> Na Semana Trágica, 'n oproer teen klerikalisme in die stad, het Milà verstandig besluit om nie meer die godsdienstige standbeelde in te sluit nie. Gaudí het dit oorweeg om die projek te laat vaar, maar 'n priester het hom oorreed om voort te gaan.<ref name="gaudiclub1906"/> === Verandering van eienaarskap === [[Lêer:Interior_Casa_Milà.jpg|links|duimnael| Interieur van Casa Milà in 1910 ]] Milà is in 1940 oorlede. Segimon het die eiendom in 1946 vir 18 miljoen pesetas aan Josep Ballvé i Pellisé verkoop. Pellisé was bekend vir sy afdelingswinkels op {{Intertaalskakel|Ronda de Sant Antoni|ca}}, in vennootskap met die familie van Pío Rubert Laporta. Die Compañía Inmobiliaria Provenza, SA (CIPSA) is gestig om die gebou te administreer.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Roser Segimon het tot met haar dood in 1964, op die hoofverdieping bly woon. [[Lêer:Casa_Milà_(1914).jpg|duimnael| Casa Milà in 1914 ]] Die nuwe eienaars het die eerste verdieping, oorkant {{Intertaalskakel|Carrer de Provença|ca}} in vyf woonstelle, in plaas van die oorspronklike twee, verdeel. In 1953 het hulle {{Intertaalskakel|Francisco Juan Barba Corsini|es}} opdrag gegee om 13 keldervertrekke vol vullis, te omskep in woonstelle wat op die straat uitkyk, met 'n gemeenskaplike gang aan die kant wat aan die binnehowe grens. Sommige van hierdie twee of drie kamer-woonstelle het 'n solder gehad, en is ontwerp en gemeubileer in 'n tipiese vroeë 1950's-styl met baksteen, keramiek en hout. Van die meubels, byvoorbeeld die {{Intertaalskakel|Pedrera-stoel|ca|Cadira Pedrera}}, toon ooreenkomste met die werk van [[Eero Saarinen]].<ref name="corsini">[http://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 Barba Corsini, F.J. ''Apartamentos en el desván de la Pedrera''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200213160257/https://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 |date=13 Februarie 2020 }} Cuadernos de Arquitectura Núm. 22. Any: 1955</ref> Die versekeringsmaatskappy Northern het in 1966 in die hoofverdieping getrek. Teen daardie tyd het Casa Milà onder meer 'n bingosaal, 'n akademie en die kantore van Cementos Molins en Inoxcrom gehuisves.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Die instandhoudingskoste was hoog en die eienaars het toegelaat dat die gebou vervalle word, wat tot gevolg gehad het dat stene van die gebou in 1971 los geraak het. Josep Anton Comas het noodherstelwerk gedoen, veral aan die skilderye in die binnehowe, maar hy het die oorspronklike ontwerp gerespekteer.<ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> === Restourasie === [[Lêer:Pedrera_P1290401.JPG|links|duimnael| Nadat dit 'n droewige bruin kleur geverf is, is die kleure van die gebou in die 1980's herstel ]] Gaudí se werk is op 24 Julie 1969 as 'n historiese en artistieke [[monument]] aangewys. Casa Milà was in die vroeë 1980's in 'n slegte toestand. Dit is 'n droewige bruin kleur geverf, en baie van die kleurskemas in die gebou is laat vaar of toegelaat om agteruit te gaan. Dit is egter sedertdien herstel en baie van die oorspronklike kleure word weer gebruik. {{Feit|date=May 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2014)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> In 1984 het die gebou deel geword van 'n [[Wêrelderfenisgebied]] wat van Gaudí se werke ingesluit het. Die stadsraad van Barcelona het probeer om die hoofverdieping as kantoor te huur vir die [[Olimpiese Somerspele 1992|Olimpiese]] bod van [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]]. Uiteindelik, die dag voor [[Kersfees]] 1986, het Caixa Catalunya La Pedrera vir 900 miljoen pesetas gekoop. {{Feit|date=May 2014}} Op 19 Februarie 1987 is daar begin met dringende herstelwerk en skoonmaak van die fasade. Die werk is gedoen deur die argitekte Joseph Emilio Hernández-Cross en Rafael Vila. {{Feit|date=May 2014}} Die gerestoureerde hoofverdieping is in 1990 geopen as deel van die [[Olimpiade|Kulturele Olimpiade]] van Barcelona. Die vloer het 'n uitstallingsaal geword met voorbeelde van [[modernisme]] in die Eixample.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == Ontwerp == Die gebou se oppervlak is 1,323 m ² per vloer op 'n erf van 1,620 m² . Gaudí het die eerste sketse in sy werkswinkel in die Sagrada Família gemaak. Hy het die huis as 'n konstante kurwe, sowel buite as binne, met beheerde geometrie en naturalistiese elemente, ontwerp. [[Lêer:Casa_Mila-panoramic.jpg|regs|duimnael| Die binnehof ]] Casa Milà bestaan uit twee geboue wat rondom twee binnehowe, wat lig vir die nege verdiepings bied, gebou is: kelder, grondvloer, mezzanine, hoof (of edel) verdieping, vier boonste verdiepings en 'n solder. Die kelder was bedoel om die motorhuis te wees, die hoofverdieping, die woning van die Milàs ('n woonstel van altesaam 1 323 m²), en die res van die gebou is in 20 woonstelle opgedeel. Die gevolglike uitleg is 'n asimmetriese "8" as gevolg van die verskillende vorms en groottes van die binnehowe. Die was- en droogareas was in die solder, wat 'n isolerende ruimte vir die gebou gevorm het, en terselfdertyd die vlakke van die dak bepaal het. Een van die belangrikste elemente van die gebou is die dak, wat met dakvensters, trapuitgange, waaiers en skoorstene, gekroon is. Al hierdie elemente, gebou uit baksteen bedek met kalk, gebreekte marmer of glas, het 'n spesifieke argitektoniese funksie, maar is ook ware kunswerke wat in die ontwerp van die gebou geïntegreer is. Die woonstelle het gepleisterde plafonne met dinamiese reliëfwerk, handgemaakte houtdeure, -vensters en -meubels, sowel as hidrouliese teëls en verskillende ornamentele elemente. Die trappe was bedoel vir dienste verskaffers, met die hooftoegang tot die woonstelle per hysbak, behalwe vir die hoofvloer, waar Gaudí 'n prominente binnentrap bygevoeg het. Gaudí wou hê dat die mense wat in die woonstelle woon, mekaar moet ken. Om daardie rede was daar net hysbakke op alternatiewelike verdiepings, sodat mense op verskillende verdiepings mekaar sou ontmoet. === Struktuur === [[Lêer:CasaMila-Balcons.jpg|regs|duimnael|200x200px| Casa Mila-balkon wys die selfondersteunende klipgewel, ook ondersteun deur geboë ysterbalke ]] Casa Milà word gekenmerk deur sy selfondersteunende klipfasade, wat beteken dat dit vry is van gewigdraende mure. Die fasade is met die interne struktuur van elke vloer verbind deur middel van geboë ysterbalke wat die omtrek van elke vloer omring. Hierdie konstruksiestelsel laat aan die een kant groot openinge in die fasade toe wat lig aan die woonstelle gee, en aan die ander kant toeganklike strukturering van die verskillende vlakke, sodat binnemure bygevoeg en gesloop kan word sonder om die stabiliteit van die gebou te beïnvloed. Dit stel die eienaars in staat om van plan te verander en die gebou se interne uitleg sonder probleme te verander.<ref name="any2002a">[http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm Descripció casa Milà] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806225114/http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm |date= 6 Augustus 2011 }} a «any Gaudí» a l'Ajuntament de Barcelona</ref> === Konstruksie en dekoratiewe items === ==== Fasade ==== Die fasade bestaan op die eerste verdieping uit groot blokke kalksteen vanaf die Garraf Massif-berge, en op die hoër verdiepings uit kalksteen van die Villefranche-steengroef. Die blokke is gesny om die uitleg van die geprojekteerde model te volg. Dit is dan na die beoogde ligging opgelig en aangepas om 'n aaneenlopende kurwe te vorm met die stukke daarrondom. Van buite gesien het die gebou drie dele. Die hoof gedeelte bestaan uit die ses-verdieping gebou met kronkelende klipvloere. Twee vloere, met ander kurwes, is 'n blok na agter gebou. Hierdie gedeelte van die gebou het 'n gladder tekstuur en witter kleur, en klein gaatjies wat soos skietgate lyk. Die derde deel van die gebou is die dakmassa.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Van Gaudí se oorspronklike smee-ysterwerk, op die laer vlakke van die fasade, is verwyder. In 1928 het die kleremaker Mosella die eerste winkel in La Pedrera geopen; hy het die tralies verwyder. Niemand het omgegee dat dit verwyder is nie, want smee-yster het in die middel van die twintigste eeu min waarde gehad. Die ysterwerk het verlore gegaan tot 'n paar jaar later, toe Amerikaners een van hulle aan die MoMa, waar dit tans uitgestal word, geskenk het. Met restourasie-inisiatiewe wat in 1987 van stapel gestuur is, is klipstukke wat van die fasade afgeval het, weer terug geplaas. Om die getrouheid van die oorspronklike fasade te behou, is materiaal uit die steengroef van Villefranche verkry, selfs al was die steengroef toe nie meer in 'n operasionele werking nie.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> ==== Voorportaal en binnehowe ==== Die gebou gebruik 'n heel oorspronklike oplossing om die probleem van 'n te geslote en donker voorportaal op te los. Die oop en lugtige binnehowe bied areas vir beweging, en is direk sigbaar vir diegene wat die gebou nader. Daar is twee patio's, een aan die kant van Passeig de Gracia, en een aan Provencestraat se kant. ; '''_{<big>Patios</big>}''' [[Lêer:Staircase_-_Patio_of_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|regs|duimnael|240x240px| Die patio ]] Patios is struktureel gesproke die sleutel tot die ondersteuning van die ladings van die binne-fasades. Die vloer van die binnehof word deur pilare van gietyster ondersteun. In die binnehof is daar tradisionele elliptiese balke en dwarsbalke, maar Gaudí het van 'n vernuftige oplossing gebruik gemaak deur twee konsentriese silindriese balke met uitgestrekte radiale balke, soos die speke van 'n fiets, te gebruik. Hulle vorm 'n punt buite die balk tot twee punte bo en onder, wat die funksie van die sentrale balk 'n sluitsteen maak, terwyl dit gelyktydig spanning en kompressie tot gevolg het. Hierdie ondersteunde struktuur het 'n deursnee van twaalf voet en word beskou as die "siel van die gebou" met 'n duidelike ooreenkoms met Gotiese kripte. Die middelpunt is deur Josep Maria Carandell in 'n skeepswerf gebou. Hy het 'n stuurwiel gekopieër, na aanleiding van Gaudí se bedoeling om die roer van die skip van die lewe, weer te gee. ; '''<big>Interieur, hekke</big>''' [[Lêer:Front_gate_-_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|links|duimnael|240x240px| Skilderye bedek die mure, en toegang word deur 'n reuse ysterhek beskerm ]] Toegang tot die gebou word deur 'n massiewe ysterhek, met 'n ontwerp wat aan Jujol toegeskryf word, beskerm. Dit is oorspronklik vir toegang van sowel mense as motors gebuik, omdat die voorportaal toegang verleen het tot die motorhuis wat in die kelder was. Die kelder is deesdae 'n ouditorium. Die twee portale is baie veelkleurig, met olieverf skilderye op die gepleisterde oppervlaktes. Die skilderye toon eklektiese verwysings na die [[Mite|mitologie]] en blomme. Tydens die konstruksie is probleme ondervind met die insluiting van 'n kelder, as 'n motorhuis vir motors, die nuwe uitvindsel wat destyds die bourgeois opgewonde gemaak het. Die toekomstige buurman Felix Anthony Meadows, eienaar van Industrial Linera, het versoek dat 'n verandering gemaak moet word, omdat die motorhuis nie toegang vir sy Rolls Royce verleen het nie. Gaudí het ingestem om 'n pilaar, op die oprit wat na die motorhuis gelei het, te verwyder. Dit het dit vir Felix, wat verkope en 'n fabriek in Walls of Valles hanteer het, moontlik gemaak om, met sy motor vanaf La Pedrera, hierheen te ry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Vir die Casa Mila se vloere het Gaudí vierkantige ontwerpe, bestaande uit twee kleure hout, gebruik. Die hidrouliese voorkoms van die sypaadjie is verkry deur gebruik te maak van seskantige stukke met blou en see motiewe, wat oorspronklik vir die Batllo-huis ontwerp is. Dit is deur John Bertrand, onder toesig van Gaudí, ontwerp.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> ==== <big>Solder</big> ==== [[Lêer:Attic_of_Casa_Milà.jpg|regs|duimnael|225x225px| Die solder ]] Soos in Casa Batlló, maak Gaudí gebruik van die toepassing van die kettinglynboog as 'n drastruktuur vir die dak. Dit is 'n vorm wat hy gebruik het sedert hy daarin geslaag het om die houtraamwerke vir 'n gebou in Mataró, 'L'Obrera Mataronense', te ontwerp en bou. In hierdie geval het Gaudí die Katalaanse tamboryntegniek, wat tydens die veertiende eeu vanaf Italië bekend geword het, gebruik. Die solder, wat 'n ruimte was waar die wasgoed gedoen is, was 'n oop area onder 'n Katalaanse gewelf. Die dak word deur 270 paraboliese gewelwe van verskillende hoogtes, ongeveer 80 cm uit mekaar gespasieer, ondersteun. Die dak lyk tgelykertyd soos die ribbes van 'n groot dier en 'n palmboom. Dit verleen 'n baie onkonvensionele vorm, soortgelyk aan 'n landskap van heuwels en valleie, aan die dak. Die vorm en ligging van die binnehowe het tot gevolg dat die boë hoër is as die ruimte vernou, en laer as die ruimte groter is. Die bouer Bayó het die konstruksie soos volg verduidelik: 'Eers is die aansig van 'n breë muur met mortier gevul en gepleister. Toe het Canaleta die opening van elke boog aangedui en Bayó het 'n spyker op elke beginpunt van die boog aan die bokant van die muur gesit. Van hierdie spykers af hang 'n ketting sodat die laagste punt saamval met die buiging van die boog. Toe is die profiel wat deur die ketting teen die muur vertoon is, getrek en volgens hierdie profiel het die timmerman die ooreenstemmende sentrering gemerk en geplaas, en die timmerhoutkluis is met drie rye basisstene begin. Gaudí wou 'n lengteas van bakstene, wat alle kripte by hul sleutelstene verbind, byvoeg ”. ==== Dak en skoorstene ==== [[Lêer:Barcelona_Part_Deux_-_42_(3466892400).jpg|links|duimnael|240x240px| Dakargitektuur van ''Casa Milà. S''koorstene staan bekend as ''espanta bruixes'' (heksverskrikkers) ]] Die werk van Gaudí op die dak van La Pedrera het verbeter as gevolg van dit wat hy by die Palau Güell-projek geleer en toegepas het. Vir La Pedrera se dak het hy meer innoverende oplossings gebruik, deur groter, meer prominente vorms en volumes te skep, en dit minder veelkleurig te maak.<ref name="Permanyer, either 1996 or 2008">https://www.permanyer.com/345438/{{Dead link|date=December 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op die dak is daar ses dakvensters/trapuitgange (waarvan vier met gebreekte pottebakkery bedek is, en sommige met 'n dubbele kruis, tipies van Gaudí, eindig). Daar is agt-en-twintig skoorstene in verskillende groeperings, twee half-weggesteekte openinge waarvan die funksie is om die lug in die gebou te sirkuleer, en vier koepels. Die trappe huisves ook die watertenks, waarvan sommige slakvormig is. Die trapsgewyse dak van La Pedrera is deur die digter Pere Gimferrer 'die tuin van krygers' genoem is, omdat dit lyk asof die skoorstene die dakvensters beskerm. Hierdie area het radikale herstelwerk - byvoorbeeld die verwydering van later-toegevoegde skoorstene, televisie-antennas en ander elemente, wat afbreuk aan die area gedoen het - ondergaan. Die restourasie het die prag van die skoorstene en die dakvensters herstel. Dit was voorheen met marmerfragmente en gebreekte [[Valencia]]-teëls bedek. Een van die skoorstene was met glasstukke bedek. Daar is beweer dat Gaudí die glasstukke die dag na die inhuldiging van die gebou op die skoorstene geplak het, deur gebruik te maak van die leë bottels van die vorige aand se partytjie. Die skoorstene se glasmosaïekwerk is herstel met die basisse van sjampanjebottels uit die vroeë twintigste eeu. Die restourasiewerk het die oorspronklike impak van die oorhangsels, wat van Ulldecona-klip gemaak is, en met teëlfragmente versier is, herstel. Hierdie area is meer kleurvol as die fasade, hoewel roomkleurige skakerings oorheers.<ref name="ruta">[http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm Ruta del Modernisme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227083819/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm |date=27 Februarie 2020 }}. Ajuntament de Barcelona</ref> ==== Meubels ==== [[Lêer:Gaudi_p1.jpg|links|duimnael|185x185px| Die binnekant van die gebou (foto 2005) is verskeie kere verander - sowel die verf as die meubels ]] [[Lêer:Barcelona_i_el_modernisme.jpg|regs|duimnael|240x240px| Meubels in 2008 ]] Gaudí het, soos hy in Casa Batlló gedoen het, meubels ontwerp wat spesifiek vir die hoofverdieping bedoel was. Dit was in ooreenstemming met die konsep van modernisme, waarvolgens die ontwerp en estetika in alle relevante voorwerpe wat deel van die projek was, toegepas moes word. Hiervolgens het die argitek verantwoordelikheid vir oorkoepelende kwessies, soos die struktuur en die fasade, sowel as alle dekordetail, die ontwerp van meubels en toebehore soos lampe, plantbakke, vloere of plafonne, aanvaar. 'n Kwessie wat wrywing veroorsaak het was Segimon wat gekla het dat daar geen reguit muur was om haar Steinway-klavier teen te plaas nie. Gaudí se reaksie was kortaf: "So speel die viool." <ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> Die gevolg van hierdie meningsverskille was die verlies van Gaudí se dekoratiewe erfenis. Segimon het naamlik die meeste meubels weens klimaatsverandering verwyder, en ook na Gaudí se dood veranderinge aan die hoofverdieping aangebring. Sommige van die meubels is nog in privaatversamelings.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Gaudí het gesnede eikehoutdeure, soortgelyk aan wat hy vir die Casa y Bardes laat maak het, gespesifiseer. Toe Segimon egter die prys van die gesnede deure ontdek het, het sy, nadat dit reeds op twee verdiepings geïnstalleer was, besluit dat dit te duur is en dat die res van die deure nie van soortgelyke kwaliteit hoef te wees nie.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Catalunya_en_Miniatura-La_Pedrera.JPG|duimnael| Skaalmodel van La Pedrera in die Catalunya en Miniaturapark ]] ''Casa Milà'' is deel van die [[Wêrelderfenisgebied|UNESCO]] [[Wêrelderfenisgebied]] "Werke van [[Antoni Gaudí]]". Dit was 'n voorloper van 'n aantal geboue met soortgelyke biomorfiese voorkomste: * die 1921 Einstein-toring in [[Potsdam]], ontwerp deur Erich Mendelsohn * Solomon R. Guggenheim-museum in [[Manhattan]], [[New York (deelstaat)|New York]], ontwerp deur [[Frank Lloyd Wright]] * Chapelle Notre Dame du Haut, Ronchamp, [[Frankryk]], ontwerp deur [[Le Corbusier]] * die Hundertwasserhaus en ander werke van die Oostenrykse argitek [[Friedensreich Hundertwasser]] * Disney-konsertsaal in [[Los Angeles]], deur [[Frank Gehry]] Daar word gereeld gratis uitstallings op die eerste verdieping aangebied, wat ook die geleentheid bied om die interieurontwerp van die gebou te sien. Toegang tot die woonstel op die vierde verdieping en die dak is betaalbaar. Die ander vloere is nie vir besoekers oop nie. === Konstruktiewe ooreenkomste === Gaudí se La Pedrera is deur 'n berg geïnspireer, maar daar is geen ooreenstemming oor watter berg die verwysingsmodel was nie. Joan Bergós was van mening dat dit die rotse van Fray Guerau in die Pradesberge is. Joan Matamala het gedink dat die model St. Miquel del Fai kon gewees het, terwyl die beeldhouer Vicente Vilarubias glo dat dit geïnspireer is deur die Torrent Pareis-kranse in [[Minorka|Menorca]]. Ander opsies is die berge van Uçhisar in [[Kappadosië|Cappadocia]], wat deur Juan Goytisolo voorgestel is, of Mola Gallifa, wat Louis Permanyer se voorstel was, gebaseer op die feit dat Gaudí die gebied in 1885 besoek het om te ontsnap van 'n cholera-uitbreking in [[Barcelona]].<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Sommige mense is van mening dat die binne-uitleg van La Pedrera geïnspireer is deur die studie wat Gaudí van Middeleeuse vestings gemaak het. Hierdie idee word bevestig deur die oënskynlike voorkoms van die dakskoorstene as 'wagte' met groot helms.<ref name="ruta"/> Die struktuur van die ysterdeur in die voorportaal toon nie enige simmetrie, reguit of herhalende patrone nie. Inteendeel, dit lyk soos seepborrels of die strukture van 'n plantsel. == Kritiek en kontroversie == [[Lêer:Casa_Milà_am_Abend.jpg|duimnael| Casa Milà in die aand ]] Die onkonvensionele styl van die gebou het dit die onderwerp van baie kritiek gemaak. Dit het die bynaam "La Pedrera", wat "die steengroef" beteken, gekry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Casa Milà het in verskeie satiriese tydskrifte verskyn. Joan Junceda het dit deur middel van spotprente in ''Patufet'' as 'n tradisionele 'Paaskoek' voorgestel. Joaquim Garcia het 'n grap gemaak oor die probleem om die damask smee-ysterbalkonne in sy tydskrif plaas. Huiseienaars in Passeig de Gracia het kwaad geword vir Milà en opgehou om hom te groet, met die argument dat Gaudí se vreemde gebou die prys van eiendom in die omgewing sou afbring. === Administratiewe probleme === Casa Milà het ook administratiewe probleme veroorsaak. In Desember 1907 het die stadsraad die werk aan die gebou gestop, as gevolg van 'n pilaar wat 'n deel van die sypaadjie beslaan het, en nie die voorkoms van die ander fasades gerespekteer het nie. Op 17 Augustus 1908 het daar weer probleme ontstaan toe die gebou die voorgeskrewe hoogte- en grensriglyne van die bouperseel met 4000 m² oorskrei het. Die Raad het vir 'n boete van 100.000 pesetas (ongeveer 25% van die koste van projek) of vir die sloping van die solder en die dak, gevra. Die geskil is 'n jaar en 'n half later, op 28 Desember 1909, opgelos toe die Kommissie gesertifiseer het dat dit 'n monumentale gebou is en dus nie 'n 'streng nakoming' van die bepalings van die wetgewing vereis nie. === Ontwerpkompetisies === Die eienaar het La Pedrera vir die jaarlikse Artistiese Geboue Kompetisie van Barcelona, wat deur die stadsraad van Barcelona geborg is, ingeskryf (''Ayuntament''). Ander inskrywings vir die kompetisie was onder meer twee werke van Sagnier (Calle Mallorca 264, en een op Corsica en Av. Diagonal), die {{Intertaalskakel|Casa Gustà|ca}} deur die argitek {{Intertaalskakel|Jaume Gustà|ca|Jaume Gustà i Bondia|es|Jaume Gustà}} , en die {{Intertaalskakel|Casa Pérez Samanillo|ca}}, wat deur {{Intertaalskakel|Joan Josep Hervàs|ca|Joan Josep Hervás i Arizmendi|es|Joan Josep Hervàs}} ontwerp is. Alhoewel Casa Milà die mees dramatiese inskrywing en 'n groot gunsteling was, was die jurie van mening dat, hoewel die fasades voltooid is, "daar nog baie gedoen moet word voordat die gebou volledig voltooid, gefinaliseer en in 'n perfekte toestand van waardering is."   Die wenner in 1910 was Samanillo Perez, vir sy gebou wat nou die hoofkwartier van die [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/] [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/ Circulo Ecuestre] is. === Ontwerpsmeningsverskille === Gaudí se verhouding met Segimon het tydens die bou en versiering van die huis agteruit gegaan. Daar was baie meningsverskille tussen hulle. Een voorbeeld hiervan was die monumentale brons standbeeld van die maagd del Rosario. Gaudí wou hê dat die standbeeld as eerbetoon aan die naam van die eienaar, aan die voorkant van die gebou opgerig moes word. Die standbeeld sou deur die kunstenaar Carles Mani i Roig gemaak word, maar dit is uiteindelik nie uitgevoer nie. Die woorde " ''Ave gratia M plena Dominus tecum''" is wel aan die bokant van die fasade geskryf. Voortgesette meningsverskille het daartoe gelei dat Gaudí vir Milà hof toe geneem het oor sy fooie. Die regsgeding is in 1916 deur Gaudí gewen; en hy het die 105.000 pesetas wat hy in die saak gewen het aan liefdadigheid geskenk, omdat hy van mening was dat 'die beginsels van groter belang is, as geld'. Milà moes die verband betaal.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Na Gaudí se dood in 1926 het Segimon ontslae geraak van die meeste meubels wat Gaudí ontwerp het. Sy het gedeeltes van Gaudí se ontwerpe met nuwe versierings, in die styl van [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]], bedek. In 1986 is La Pedrera deur {{Intertaalskakel|Caixa Catalunya|ca||es}} bekom, en vier jaar later, toe restourasiewerk gedoen is, het van die oorspronklike dekoratiewe elemente weer sigbaar geword.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Toe die burgeroorlog in Julie 1936 uitgebreek het, was die Milà's met vakansie. 'n Gedeelte van die gebou is deur die Unified Socialist Party of Catalonia gekollektiviseer; die Milà's het met 'n paar kunswerke uit die area gevlug.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == In die media en letterkunde == * 'n Toneel in ''The Passenger'' (Italiaans: ''Professione: reporter'' ), 'n film geregisseur deur Michelangelo Antonioni, en met [[Jack Nicholson]] en Maria Schneider in die hoofrolle, is op die dak verfilm * 'n Toneel in Vicky Cristina Barcelona, geregisseur deur [[Woody Allen]], is op die dak verfilm * Word na verwys in die boek deur Eoin Colfer: Artemis Fowl and the Lost Colony * Word na verwys in die boek van Trudi Alexy "The Mezuzah in the Madonna's Foot" * Word na verwys in die 'Ballrooms and Biscotti'-episode (seisoen 4, episode 1) van Gilmore Girls * Verskeie tonele in die film, ''Gaudi Afternoon'' * 'n Skaalmodel word in die Catalunya en Miniatura-park uitgestal * Te sien in die musiekvideo vir Deep Forest se ' Sweet Lullaby ' * Die tuiste van Edmond Kirsch in [[Dan Brown]] se roman ''Origin'', die 5de boek met Robert Langdon as die hoofkarakter == Galery == <gallery> Lêer:Milà plano sótano.jpg|Ontwerp in 1906 Lêer:Barcelona Part Deux - 65 (3466899772).jpg|Ysterwerk aan die hoofhek Lêer:LaPedreraParabola.jpg|[[Catenary|Kettinglyn]][[Arch|boë]] onder die terras van ''Casa Milà'' Lêer:Casa mila atrium.jpg|''Casa Milà-'' atrium teen skemer, na restourasie Lêer:Casa Mila Rooftop.jpg|''Casa Milà-'' dak in die lente Lêer:Catenary arch - Roof of Casa Milà - Barcelona 2014 (2).jpg|Boog op die dak Lêer:Casa Milà 01.jpg|Ventilasietorings Lêer:Casa Milà (Barcelona) - 9.jpg|Glastorings op die dak Lêer:La Pedrera Staircase (5837381385).jpg|Trap Lêer:Barcelona Part Deux - 63 (3466899120).jpg|Skilderye teen die plafon Lêer:CaMilá25062006(005).JPG|Detail van 'n oorspronklike balkon Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain-2.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium, reflections), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium weerkaatsings Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (exterior details), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Eksterne detail </gallery> == Sien ook == * Lys van modernisme-geboue in Barcelona * Dan Brown: Origin == Bronne == * Rainer Zervst. Gaudí, 1852–1926, Antoni Gaudí i Cornet &nbsp; - 'n Lewe gewy aan argitektuur. Keulen: Benedikt Taschen Verlag GmbH & Co. KG., 1988. p176. == Verwysings == {{Verwysings|32em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [https://www.lapedrera.com/en La Pedrera amptelike webwerf] * [https://www.lapedrera.com/visita-virtual/ Virtuele toer] * [https://web.archive.org/web/20100202055504/http://barcelona.panorama.cat/pr/bcn/pedrera.html Opvallende foto's van Casa Milà] * [http://www.greatbuildings.com/buildings/Casa_Mila.html Skakel foto's] * [http://www.gaudidesigner.com/uk/casa-mila.html La Casa Milà, meubels en dekoratiewe kunste] {{Normdata}} [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] 0us3rviq3zjzcdab2iqn2ueunmw5ged 0 293174 2908820 2901745 2026-06-02T11:03:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908820 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Libyan Civil War.svg|duimnael|Militêre situasie in Libië<!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update --> in Junie 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Onder beheer van die Huis van Verteenwoordigers en die Libiese Nasionale Leër}}{{legend|#cae7c4|Onder die beheer van die Regering van Nasionale Akkoord (GNA) en verskillende milisies wat die Libië Skild magte vorm}}{{legend|#afc6e9|Beheer deur plaaslike magte}}</div>]] Die '''Tweede Libiese Burgeroorlog'''<ref>{{cite web|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |title=Libya's Second Civil War: How did it come to this? |work=Conflict News |accessdate=22 Maart 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |archivedate=20 Maart 2015}}<br />{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|author=National Post View|date=24 Februarie 2015|work=National Post|accessdate=22 Maart 2015}}</ref> was 'n konflik tussen mededingende faksies wat beheer oor Libië wou kry. Die konflik het van 2014 tot 2020 geduur. Nadat die [[burgeroorlog]] uitgebreek het, was die konflik meestal tussen: * die Algemene Nasionale Kongres (''General National Congress'' - GNC, wat sedert 2016 deur die Regering van Nasionale Akkoord - ''Government of National Accord'' - GNA - vervang is), gelei deur Fayez al-Sarraj, gebaseer in die hoofstad [[Tripoli]] en gestig ná mislukte militêre [[staatsgreep|staatsgrepe]] en die hervestiging van die Huis van Verteenwoordigers na Tobroek. Die GNA is die [[Verenigde Nasies]] erkende regering van [[Libië]]. * die Huis van Verteenwoordigers (''House of Representatives'' - HoR), wat in 2014 met 'n lae kiesersdeelname verkies is, en geskuif het na [[Tobroek]]. Die HoR het maarskalk [[Khalifa Haftar]] aangestel as opperbevelvoerder van die Libiese Nasionale Leër met die missie om die HoR se [[soewereiniteit]] oor die hele Libiese grondgebied te herstel. Die Huis van Verteenwoordigers (HoR) (ook bekend as die Raad van Afgevaardigdes) is die monokamerparlement van Libië wat na Tobroek verhuis het na die besetting van Tripoli in 2014 deur gewapende Islamitiese groepe. Die Huis van Verteenwoordigers is in beheer van Oos- en Sentraal-Libië en het die lojaliteit van die Libiese Nasionale Leër en generaal Khalifa Haftar wat op 2 Maart 2015 amptelik as bevelvoerder aangestel is. Die Huis van Verteenwoordigers is ondersteun deur lugaanvalle van [[Egipte]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (UAE).<ref name="guardianbriefing">{{cite news |last1=Stephen |first1=Chris |title=War in Libya - the Guardian briefing |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |access-date=19 Februarie 2015 |work=[[The Guardian]] |date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417013942/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Algemene Nasionale Kongres (GNC), gebaseer in die weste van Libië en gesteun deur verskillende milisies (hoofsaaklik ''Libië Dagbreek'' in die weste en ''Libië Skild'' in die ooste) met 'n mate van steun van [[Katar]] en [[Turkye]],<ref name=guardianbriefing /><ref>{{cite web |url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |title=Libya's Legitimacy Crisis |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=20 Augustus 2014 |access-date=6 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209162707/https://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |archive-date=9 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |title=That it should come to this |work=The Economist |date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206213311/https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |archive-date=6 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |work=Al-Ahram Online |title=Bashir says Sudan to work with UAE to control fighting in Libya |date=23 Februarie 2015 |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211709/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het aanvanklik die uitslag van die 2014-verkiesing aanvaar, maar dit verwerp nadat die Konstitusionele Hof 'n wysiging ten opsigte van die padkaart vir Libië se oorgangs- en Huis van Verteenwoordigers-verkiesing nietig verklaar het. As gevolg van omstredenheid oor grondwetlike wysigings, weier die Huis van Verteenwoordigers om die gesag van die GNC in Tripoli, te erken,<ref>{{cite web |url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/ |title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections |archive-date=8 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat deur sterk milisies uit die westelike kusstad [[Misrata]] ondersteun word. In Desember 2015 is die Libiese politieke ooreenkoms (LPO)<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement |publisher=UN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106071337/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |archive-date= 6 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2020 }}</ref> onderteken na lang samesprekings in Skhirat. Die LPO was die resultaat van uitgerekte onderhandelinge tussen mededingende politieke kampe in Tripoli, Tobroek en elders, wat ooreengekom het om te verenig as die Regering van Nasionale Akkoord (''Government of National Accord'' - GNA). Op 30 Maart 2016 het Fayez Sarraj, die hoof van die GNA, in Tripoli aangekom en daarvandaan begin werk ondanks teenkanting van GNC.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli |last=Stephen |first=Chris |date=30 Maart 2016 |website=The Guardian |access-date=28 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221084913/https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die Regering van Nasionale Akkoord tans die enigste internasionaal-erkende regering in die land is, bly die gesag daarvan nie erken deur die Huis van Verteenwoordigers (HoR) nie, aangesien daar nog nie ooreengekom is oor spesifieke besonderhede wat vir albei kante aanvaarbaar is nie, veral met betrekking tot die toekoms van Haftar. Benewens hierdie drie faksies, is daar ook kleiner mededingende groepe in die politieke prosesse in Libië soos die Islamitiese Shura Council of [[Benghazi]] Revolutionaries, gelei deur Ansar al-Sharia, wat die steun van die GNA gehad het en in 2017 in Benghazi verslaan is<ref name="Benghazi">{{cite news|date=1 August 2014|work=The International Business Times |title=Ansar Al-Sharia Claims Control Of Benghazi, Declares Islamic Emirate In Libya|url=http://www.ibtimes.com/ansar-al-sharia-claims-control-benghazi-declares-islamic-emirate-libya-1645328}}<br />{{cite news |newspaper=The Star |date=31 Oktober 2014 |url=http://www.thestar.com.my/News/World/2014/10/31/Libyan-army-says-recaptures-four-barracks-in-Benghazi/ |title=Libyan army says recaptures four barracks in Benghazi}}</ref><ref name=stronghold>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |title=Libyan army takes over remaining militant stronghold in Benghazi |agency=Xinhua News Agency |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818134829/http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |archive-date=18 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR |title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet |work=Libya Herald |date=18 November 2014 |access-date=14 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224712/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; die [[Islamitiese Staat|Islamitiese Staat van Irak en die Libiese Provinsies]] (ISIL);<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/ |title=Why Picking Sides in Libya won't work |work=Foreign Policy|date=6 Maart 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> die Shura-raad van Mujahideen in Derna wat ISIL in Julie 2015 uit Derna verdryf en later self in 2018 in Derna verslaan is deur die Tobroek-regering;<ref name="ISIL expelled from Derna">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia |work=International Business Times UK |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123636/https://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> sowel as baie milisies en gewapende groepe, wie se lojaliteit dikwels verander. In Mei 2016 het die GNA en die GNC 'n gesamentlike offensief geloods om gebiede in en om [[Sirte]] vanaf ISIL te ontset. Hierdie offensief het daartoe gelei dat ISIL beheer verloor het oor alle belangrike gebiede wat hul voorheen in Libië beheer het.<ref name="auto2">{{cite news|title=Attack on Sirte "imminent" says Presidency Council's new Operations Room|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|accessdate=7 May 2016|work=Libya Herald|date=7 Mei 2016}}<br />{{cite news|title=Central Region Joint Operations Room announces all-out war on ISIS in Sirte|url=http://www.libyanexpress.com/central-region-joint-operations-room-announces-all-out-war-isis-in-sirte/|accessdate=7 Mei 2016|work=Libyan Express|date=7 Mei 2016}}</ref><ref name="OffensiveSeized">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|work=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|access-date=16 May 2016|date=16 Mei 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 Junie 2016|accessdate=24 Junie 2016}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|access-date=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br />{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|work=The Libya Observer|access-date=2016-12-07|date=2016-06-09|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 Desember 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|work=Daily Sabah|date=6 Desember 2016|accessdate=6 Desember 2016}}</ref> Later in 2016 het magte wat lojaal teenoor Khalifa al-Ghawil was, 'n staatsgreep probeer teen [[Fayez al-Sarraj]] en die Presidentsraad van die GNA.<ref>{{cite web |url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya |work=Libyan Express |date=16 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211720/https://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 Oktober 2020 het die 5+5 Gesamentlike Libiese Militêre Kommissie wat die Libiese Nasionale Leër (Khalifa Haftar se magte) en die GNA verteenwoordig het 'n "permanente skietstilstandooreenkoms in alle gebiede van Libië" bereik. Die ooreenkoms, wat onmiddellik van krag was, het vereis dat alle buitelandse vegters Libië binne drie maande verlaat terwyl 'n gesamentlike polisiemag betwiste gebiede sou patrolleer. Die eerste kommersiële vlug tussen Tripoli en Benghazi het dieselfde dag plaasgevind.<ref name="auto6">{{cite news |last1=Nebehay |first1=Stephanie |last2=McDowall |first2=Angus |editor1-last=Jones|editor1-first=Gareth |editor2-last=Maclean |editor2-first=William|title=Warring Libya rivals sign truce but tough political talks ahead |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-ceasefire/warring-libya-rivals-sign-truce-but-tough-political-talks-ahead-idUSKBN2781BD?il=0 |access-date=23 Oktober 2020 |work=[[Reuters]] |date=23 Oktober 2020}}</ref><ref name="auto4">{{cite news |title=UN says Libya sides reach 'permanent ceasefire' deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/23/un-says-libya-sides-reach-permanent-ceasefire-deal |access-date=23 Oktober 2020 |agency=[[Al Jazeera]] |date=23 Oktober 2020}}</ref> Op 10 Maart 2021 is 'n tussentydse [[nasionale eenheidsregering]] gevorm, wat na verwagting in plek sou bly tot die volgende Libiese presidensiële verkiesing wat vir 10 Desember geskeduleer is.<ref name="alj">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/10/libyan-lawmakers-endorse-govt-of-pm-designate-dbeibah|title=Libyan lawmakers approve gov't of PM-designate Dbeibah|access-date=10 Maart 2021|agency=[[Al Jazeera]]|date=10 Maart 2021}}</ref> Die verkiesing is egter verskeie kere vertraag<ref>{{Cite web|title=Libya electoral commission dissolves poll committees|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/21/libya-electoral-commission-dissolves-poll-committees|access-date=21 December 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=17 Januarie 2022|title=UN: Libya elections could be held in June|url=https://www.africanews.com/2022/01/17/libya-elections-could-be-in-june-un-official/|access-date=23 Januarie 2022|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>sedert, wat die eenheidsregering effektief onbepaald aan bewind gebring het, wat spanning veroorsaak het wat dreig om die oorlog te laat herleef. == Oorsig oor die buitelandse betrokkenheid by die burgeroorlog == Sedert die val van Ghaddafi het die tweede Libiese burgeroorlog ontwikkel tot die stryd tussen maarskalk Haftar (met 'n magsbasis in die ooste van Libië) en die internasionaal erkende regering die GNA (met 'n magsbasis in die weste van Libië met die hoofstad Tripoli). Maarskalk Haftar word ondersteun deur [[Egipte]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Frankryk]] en [[Rusland]]. Die internasionaal erkende regering word ondersteun deur [[Italië]], [[Katar]] en [[Turkye]]. Egipte en die VAE verkies Haftar om geopolitieke en interne politieke redes weens 'n sterk afkeur van die Moslem-broederskap wat invloedryk in die internasionaal erkende regering is. [[Duitsland]] probeer as neutrale party in die konflik bemiddel. Die Turkse regering, vanweë sy oorsprong in die Moslem-broederskap, maar ook as gevolg van 'n bilaterale ooreenkoms met die internasionaal erkende regering rakende territoriale water, het 'n groot belang in die oorwinning / oorlewing van die internasionaal erkende regering. Op 2 Januarie 2020 het die Turkse parlement met 'n groot meerderheid ingestem om die regering se voorstel om troepe na Libië vir 'n jaar te stuur ter ondersteuning van die internasionaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj. Dat Turkye het hierdie stap geneem het - ondanks besware van die [[NAVO]]-bondgenote en die [[Arabiese Liga]] - en het te make met die beoogde beskerming van sy ekonomiese belange, veral energievoorsiening. As 'n voormalige koloniseerder het Italië 'n belang in Libië weens die olie- en gasbelange, sowel as die Libiese kuswag wat immigrante wat vir [[Europa]] bestem is, verhinder. Die huidige burgeroorlog word gekenmerk deur periodieke intensiewe gevegte, veral rondom die hoofstad Tripoli, asook baie internasionale diplomatieke konsultasies. Turkye het deur derde partye baie manskappe na Tripoli gestuur. As gevolg van sy konflik met [[Saoedi-Arabië]], het Katar 'n belang om sy bondgenoot Turkye te ondersteun: veral weens die opposisie van die absoluutste monargieë in die [[Persiese Golf]] teen die Moslem-broederskap en spanning met [[Iran]]. Alhoewel Katar 'n [[absolute monargie]] is, is daar 'n pro-Moslem-broederskapbeleid en goeie betrekkinge met Iran. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == * Daveed Gartenstein-Ross, [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''Terrorism in North Africa After Benghazi: The Jihadist Regional Outlook'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2013)] * Pelham, Nicolas. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ Libya Against Itself] (February 2015). "Libyans feel even more isolated than when the UN imposed sanctions on Qaddafi. The civil society that briefly emerged after the colonel's downfall has all but disappeared. Each activist can reel off the names of colleagues shot dead or kidnapped, often by Islamists." ''New York Review of Books'' * Kampmark, Binoy. [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ How Interventions Come Back to Haunt Us: Demolishing Libya] (Feb. 2015). ''CounterPunch'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tweede Libiese Burgeroorlog}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Libyan Civil War (2014–present) }} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Tweede Libische Burgeroorlog }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] 42amdkyg6kbf1sa2s8z46e9f5x97682 0 293216 2908537 2821307 2026-06-01T14:49:12Z BurgertB 2401 Onafrikaanse "dat" uitgehaal 2908537 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Wes-Kaapse topografie.jpg|duimnael|280px|Kaart van die [[Wes-Kaap]] waarop die Kaapse Plooiberge aangedui word. Dit is nie deel van die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]] nie (dié word in blou aangetoon). Die Kaapse Plooigordel strek so ver oos as [[Gqeberha]], sowat 150&nbsp;km buite die regterkant van die kaart.]] Die '''Kaapse Plooigordel''' is ’n plooi-en-oorskuiwingsgordel uit die laat [[Paleosoïkum]] wat die opeenvolging van die lae afsetselgesteentes van die Kaapse Supergroep in die suidwestelike hoek van [[Suid-Afrika]] beïnvloed het.<ref name="Shone_Booth">{{cite journal | title=The Cape Basin, South Africa: A review | author=Shone R.W. & Booth P.W.K. | journal=Journal of African Earth Sciences | year=2005 | volume=43 | issue=1–3 | pages=196–210 | doi=10.1016/j.jafrearsci.2005.07.013}}</ref> Die gesteentes is hoofsaaklik [[skalie]] en [[sandsteen]], met die skalie (Bokkeveld-groep) in die valleibodems terwyl die erosiebestande sandsteen (Skiereiland-formasie) die parallelle [[bergreeks]]e van die '''Kaapse Plooiberge''' vorm. Dié berge bereik ’n maksimum hoogte van 2&nbsp;325&nbsp;m by die [[Seweweekspoortpiek]]. Die Kaapse Plooiberge vorm ’n reeks parallelle bergreekse wat 850&nbsp;km ver al langs die suidwestelike kuslyn van Suid-Afrika afloop, vanaf die [[Sederberg (berg)|Sederberg]] 200&nbsp;km noord van die [[Kaapse Skiereiland]], en dan al langs die suidkus tot so ver as [[Gqeberha]] (Port Elizabeth), 650&nbsp;km oos van die skiereiland. (Sien kaart regs.) ==Geologiese oorsprong== [[Beeld:Aarde - geologiese tydlyn.svg|thumb|450px|links|’n Tydlyn van die [[aarde]] se [[geologie]]se geskiedenis, met nadruk op die gebeure in [[Suider-Afrika]]. Die '''geel blokkie''' wat '''C''' gemerk is, dui aan wanneer die Kaapse Supergroep afgeset is in verhouding tot die [[Karoo-supergroep]], '''K''', net daarna. Die '''W''' dui aan wanneer die [[Witwatersrand-supergroep]] afgeset is, baie vroeër.]] [[Beeld:Suid-Gondwana.jpg|thumb|links|320px|Suid-Gondwana tydens die [[Kambrium]] tot [[Ordovisium]]. Die kontinente waarin die superkontinent eindelik opgebreek het, word in bruin aangedui. Die skeur wat Suider-Afrika en die Falklandplato geskei het, is oorvloei en het die Agulhassee gevorm.]] [[Beeld:Vorming van Kaapse Plooiberge.jpg|thumb|320px|links|’n Noord-suid-deursnee van die Agulhassee. Die bruin strukture is kontinentale plate, die dik swart laag links is die paleo-Pasifiese plaat, rooi dui die boonste [[aardmantel]] aan en blou die oorstroomde gebiede of oseaan. Op die boonste skets word die geologie van sowat 510&nbsp;miljoen jaar gelede uitgebeeld, met die afsettings wat eindelik die Kaapse Supergroep sou vorm wat in die Agulhassee afsak. Die middelste skets wys die Falklandplato wat weer noordwaarts dryf om die Agulhassee toe te maak, wat veroorsaak dat die Kaapse Supergroep in ’n reeks plooie gedruk word, wat hoofsaaklik tussen wes en oos loop. Die onderste skets wys hoe die subduksie van die paleo-Pasifiese plaat onder die Falklandplato tydens die vroeë Perm ’n enorme bergreeks laat ontstaan. Dit is eindelik weggevreet om die Karoo-binnesee te vorm.]] [[Beeld:SwartbergPICT3193.JPG|thumb|240px|Geplooide rotsformasies van die Swartberg]] [[Beeld:Kaapse erosie.svg|thumb|240px|’n Geologiese deursnee van wes tot oos deur tafelberg, die Kaapse Vlakte (die landengte wat die skiereiland met die vasteland verbind) en die [[Hottentots-Hollandberge]] op die vasteland. Dit wys hoe die Kaapse Plooiberge in hierdie streek deur erosie weggevreet is en net Tafelberg met sy plat bokant, wat eens die bodem van ’n vallei was, agtergelaat het.<ref name=compton/>]] [[Beeld:Table Mountain Cape Town South Africa 19Mar2018 SkySat.jpg|thumb|240px|’n Satellietfoto van Tafelberg en Kaapstad.]] Die rotse is afgeset as sediment in ’n [[skeurvallei]] wat tydens die [[Periode (geologie)|periodes]] [[Kambrium]] en [[Ordovisium]] (sowat 510&nbsp;miljoen tot 330-350&nbsp;miljoen jaar gelede) in die suide van die superkontinent [[Gondwana]] ontstaan het, net suid van die huidige [[Suider-Afrika]].<ref name=compton>Compton, J.S. (2004).''The Rocks and Mountains of Cape Town''. p. 24-26, 44–70. Double Storey Books, Cape Town.</ref><ref name=McCarthy>McCarthy, T., Rubridge, B. (2005). ''The Story of Earth and Life.'' pp. 159–161, 182, 187–199, 202–207, 247–248, 267–269, 302. Struik Publishers, Cape Town</ref><ref name=Truswell>Truswell, J.F. (1977). ''The Geological Evolution of South Africa''. pp. 93–96, 114–159. Purnell, Cape Town.</ref> (Sien die geel blokkie wat '''C''' gemerk is op die [[aarde]] se geologiese tydlyn links.) ’n Laag afsetting van 8&nbsp;km dik, bekend as die '''Kaapse Supergroep''' (sien onder), het op die bodem van die skeurvallei versamel.<ref name=McCarthy /> Die sluiting van die skeurvallei, wat 330&nbsp;miljoen jaar gelede begin het, is veroorsaak deur die ontwikkeling van ’n [[subduksie]]sone aan die suidgrens van Gondwana en die daaropvolgende verskuiwing van die Falklandplato terug na [[Afrika]] tydens die periodes [[Karboon]] en vroeë [[Perm (geologie)|Perm]]. Die Kaapse Supergroep is in ’n reeks parallelle plooie gedruk wat hoofsaaklik tussen oos en wes loop. Ná die sluiting van die skeurvallei het die voortgesette subduksie van die paleo- Pasifiese Plaat onder die Falklandplato en die daaropvolgende botsing van laasgenoemde met Suider-Afrika ’n enorme bergreeks suid van die vorige skeurvallei opgestoot. Die geplooide Kaapse Supergroep het die noordelike voorheuwels van hierdie hoë bergreeks gevorm. Die gewig van die berge van die Falkland-Kaapse Supergroep het veroorsaak dat die kontinentale kors van Suider-Afrika gesak het, en so is ’n [[bekken]] gevorm waarin die [[Karoo-supergroep]] afgeset is.<ref name="Shone_Booth"/><ref name=McCarthy /><ref name="Catuneanu">{{cite journal | url=http://research.eas.ualberta.ca/catuneanu/files/Papers_PDF%20files/2004_Catuneanu_Forelands_JAES.pdf | title=Retroarc foreland systems––evolution through time | author=Catuneanu O. | journal=Journal of African Earth Sciences | year=2004 | volume=38 | issue=3 | pages=225–242 | doi=10.1016/j.jafrearsci.2004.01.004}}</ref> Eindelik is ’n groot deel van die Kaapse Supergroep onder hierdie Karoo-afsettings begrawe, maar dit het weer as berge verskyn met die styging van die subkontinent sowat 180&nbsp;miljoen jaar gelede, en weer 20&nbsp;miljoen jaar gelede. Hiermee is ’n tydperk van aanhoudende [[erosie]] begin wat baie kilometers van die oppervlak van Suider-Afrika verwyder het.<ref name=McCarthy /> Hoewel die bokant van die oorspronklike Kaapse Plooiberge deur erosie weggevreet is, het dit stadiger verloop as met die aansienlik sagter Karoo-afsetting noord daarvan. Dus het die Kaapse Plooigordel uit die weggevrete Afrika-landskap verrys en die parallelle bergreekse gevorm wat vandag 800&nbsp;km ver aan die suidelike en suidwestelike kuslyn van die [[Wes-Kaap]] loop. Eintlik vorm hulle die kuslyn – hulle loop óf steil af tot in die see óf hulle word deur ’n relatief smal kusvlakte van die see geskei. Die grootste deel van die Falklandbergreeks was waarskynlik teen die middel van die [[Jura]] deur erosie weggevreet, en dit het suidwes begin verskuif kort ná die verbrokkeling van Gondwana 150&nbsp;miljoen jaar gelede. Dit het veroorsaak dat die Kaapse Plooigordel die suidekant van die nuut gevormde kontinent Afrika gevorm het. Hoewel die berge baie oud is in vergelyking met die [[Andes]] en [[Alpe]], het hulle steil en ru gebly vanweë hulle [[kwarts]]sandsteengeologie (sien onder), wat hulle bestand teen verwering maak. [[Tafelberg]] vorm deel van die Kaapse Plooigordel – dit bestaan uit strata van die Kaapse Supergroep wat hier die laagste (oudste) is. Dit word gevorm deur hoofsaaklik kwartssandsteen wat die indrukwekkende, feitlik vertikale kranse skep wat die berg en die res van die reeks wat die ruggraat van die [[Kaapse Skiereiland]] vorm, kenmerk.<ref name=compton>Compton, J.S. (2004).''The Rocks and Mountains of Cape Town''. p. 24-26, 44–70. Double Storey Books, Cape Town.</ref><ref>[https://archive.is/20120719105740/http://web.uct.ac.za/depts/geolsci/cape.htm Geology of the Cape Peninsula – Cape Fold Belt]</ref> Die mate waarin die oorspronklike Kaapse Plooiberge (wat tydens die Karboon en vroeë Perm ontstaan het) deur erosie weggevreet is, word bewys deur die feit dat die 1&nbsp;km hoë Tafelberg op die Kaapse Skiereiland ’n [[plooidal]]berg is, wat beteken dit het deel gevorm van die bodem van ’n vallei toe die Kaapse Supergroep aanvanklik geplooi is. Die [[plooirug]], of hoogste deel van die plooi tussen Tafelberg en die [[Hottentots-Hollandberge]] (1,2 tot 1,6&nbsp;km hoog), aan die ander kant van die landengte wat die skiereiland met die vasteland verbind, is deur erosie weggevreet. Die Malmesbury-skalie en granietgesteente waarop hierdie plooirug gelê het, het ook ’n plooirug gevorm, maar omdat dit uit baie sagter gesteentes bestaan het, is dit weggevreet tot ’n 50&nbsp;km breë, plat vlakte (wat nou deur sand bedek is), bekend as die [[Kaapse Vlakte]].<ref name=compton /> Die berge van die Kaapse Plooigordel strek van omtrent [[Clanwilliam]] (sowat 200&nbsp;km noord van [[Kaapstad]]) tot by omtrent [[Gqeberha]] (sowat 650&nbsp;km oos van Kaapstad). Die afsetting van die Kaapse Supergroep buite hierdie punte is nie in berge geplooi nie, maar vorm plek-plek steil kranse of klowe, waar die omringende afsetting weggevreet is (’n voorbeeld is die [[Oribiravyn]] in die suide van [[KwaZulu-Natal]]).<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /> Hoewel die berge nie baie hoog is nie, is hulle majestueus en dramaties. Dit is danksy verskeie geologiese faktore. Die reeks het gewoonlik min of geen voorheuwels nie en styg direk vanuit die valleie omhoog. Die basis van die berge is gewoonlik op of naby die seevlak.<ref>{{Cite web |url=http://web.uvic.ca/~stj/Assets/PDFs/STJ%20JAES%2000.pdf |title=The Cape Fold Belt |access-date=21 Februarie 2020 |archive-date=18 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170918135823/http://web.uvic.ca/~stj/Assets/PDFs/STJ%20JAES%2000.pdf |url-status=dead }}</ref> ==Kaapse Supergroep== Die berge van die Kaapse Plooigordel bestaan uit gesteentes wat tot die Kaapse Supergroep behoort; laasgenoemde strek veel verder as die plooigordel. Die supergroep word in verskeie [[Litostratigrafiese eenheid|groepe]] verdeel. Die westelike en suidelike dele van die supergroep is in ’n reeks berge geplooi deurdat die Falklandplato gebots het teen wat later Suid-Afrika sou word (sien sketse links). Die hele supergroep in hierdie streek loop egter laer na die noorde en ooste, sodat die oudste gesteentes in die suide en weste blootgelê is en die jongste gesteentes in die noorde, waar die hele Kaapse Supergroep onder die [[Karoo-supergroep|Karoogesteentes]] verdwyn. Boorwerk in die [[Karoo]] het onthul die Kaapse Supergroep se gesteentes word onder die oppervlak aangetref, tot sowat 150&nbsp;km noord van die noordelikste punt waar hulle selfs op die oppervlak gesien kan word.<ref name=Truswell /> Die Kaapse Supergroep strek tot buite die plooigordel, tot in die [[Oos-Kaap]] en Noord-[[KwaZulu-Natal]], waar geen plooiing plaasgevind het nie.<ref name=Truswell /> ===Klipheuwel- en Natal-groep=== Die aanvanklike afsetting in die skeurvallei wat in Suid-Gondwana ontstaan het (sien diagram links bo) was beperk tot die westelike en oostelike punte van die skeur. [[Rivier]]e wat hier uitgeloop het, het sand en gruis vervoer wat die Klipheuwel-groep in die weste en die Natal-groep in die ooste gevorm het.<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /> Hierdie formasies bevat geen [[fossiel]]e nie. Vandag is die Klipheuwel-groep op verskeie klein kolle naby [[Lambertsbaai]], [[Piketberg]] en die suidwestelike [[Paarl]]rots blootgelê.<ref name=geologicalmap>''Geological Map of South Africa, Lesotho and Swaziland''. (1970). Council for Geoscience, Geological Survey of South Africa.</ref> Die Natal-groep, wat soortgelyk aan die Tafelberg-groep is (sien onder), word aangetref in verskeie lang stroke naby die kus van die noordelike [[Oos-Kaap]] en [[KwaZulu-Natal]]. Dit word die indrukwekkende kranse van die [[Oribiravyn]], en kan ook gesien word aan die kant van ’n pad tussen [[Durban]] en [[Pietermaritzburg]], veral by die Marian Hill-tolplaza.<ref name=McCarthy /> Die grootste deel van die groep is weggevreet deur talle riviere, wat die getande plato's en eskarpe in die Durban-Pietermaritzburg-omgewing geskep het.<ref name=Truswell /><ref name=tankard>Tankard, A.J., Jackson, M.P.A., Erikson, K.A., Hobday, D.K., Hunter, D.R., Minter, W.E.L. (1982) ''Crustal Evolution of Southern Africa: 3.8 Billion Years of Earth History. '' pp. 333–363. Springer-Verlag. New York.</ref> ===Tafelberg-groep=== Namate die skeurvallei breër en dieper geword het, is die hele suidelike deel van wat Suid-Afrika sou word, oorstroom tot so ver as ’n lyn tussen [[Calvinia]] in die weste en [[Oos-Londen]] in die ooste, plus die KwaZulu-Natalse kuslyn.<ref name=Truswell /> Dit het gelei tot ’n seestraat oor die suidelike en oostelike dele van die land wat die Agulhassee genoem word.<ref name=McCarthy /> Die seebodem het bestaan uit die Klipheuwel-groep in die weste, die Natal-groep in die ooste en geërodeerde pre-[[Kambrium|Kambriese]] gesteentes tussenin.<ref name=McCarthy /> [[Beeld:Nuweland Graafwater.jpg|thumb|230px|Van die oostelike kranse van Tafelberg, bo die [[Universiteit van Kaapstad]]. Twee van die lae van die Tafelberg-groep wat op die Kaapse Skiereiland voorkom, die Graafwater- en die Tafelbergsandsteen- of Skiereiland-formasie, kan duidelik onderskei word. Die ander laag, die Pakhuis-formasie, vorm ’n klein oorblyfsel op Tafelberg en is nie op die foto sigbaar nie. Die granietfondament waarop die Tafelberg-groep lê, word deur die bome voor verberg.]] Die eerste afsetsel in die aanvanklik vlak, en moontlik binnelandse, see was wisselende lae maroenkleurige moddersteen en seemkleurige sandsteen, elk meestal tussen 10 en 30&nbsp;cm dik.<ref name=compton /> Die moddersteeneenhede toon gewoonlik rimpelmerke van die eb en vloed van die [[gety]]strome, sowel as veelhoekige sandgevulde modderkrake wat dui op sporadiese blootstelling aan verdroging.<ref name=compton /> Hierdie laag, bekend as die Graafwater-formasie, bereik ’n maksimum diepte van 400&nbsp;m,<ref name=tankard /> maar op die Kaapse Skiereiland is dit net 60-70&nbsp;m dik.<ref name=compton /> Geen fossiele is in die Graafwater-gesteentes aangetref nie, maar vlakwaterdierespore is gevind.<ref name=McCarthy /><ref name=tankard /> ’n Besonder goeie voorbeeld van hierdie spore kan gesien word in die foyer van die departement geologie van die [[Universiteit Stellenbosch]], waar ’n stuk Graafwater-rots van die [[Sederberg (berg)|Sederberg]] in die muur ingebou is.<ref name=Truswell /> [[Beeld:Ou Kaapse weg af.jpg|thumb|230px|links|Die rots aan die kant van ’n deel van Ou Kaapse Weg. Die oorgang tussen die onderste laag van die Tafelberg-groep op die Kaapse Siereiland – die Graafwater-formasie – en die laag daarbo – die Skiereiland-formasie – kan duidelik gesien word.]] [[Chapmanspiek-rylaan]] loop deur die Graafwater-formasie wat op ’n basis van Kaapse Graniet onder die pad lê. Die Graafwater-formasie kan duidelik gesien word in ’n deel van [[Ou Kaapse Weg]] tussen Westlake en die Silvermineplato. Die skielike oorgang na die Skiereiland-formasie daarbo kan ook gesien word. Met die verdere sinking van die bodem van die skeurvallei, moontlik tot in die oseaan, het die afsetting sanderiger geword, wat dui op ’n skielike toename in die diepte van die Agulhassee. Sediment is afgeset wat bestaan het uit dik lae kwartssandsteen, tot ’n maksimum dikte van 2&nbsp;000&nbsp;m. Dit is bekend as die Skiereiland-formasie, ook genoem die Tafelbergsandsteen-formasie. Hierdie sandsteen is baie hard en bestand teen erosie. Dit vorm dus die grootste deel van die berge, steil kranse en ruwe rotse van die Kaapse Plooigordel, insluitende die boonste 600&nbsp;m van die 1&nbsp;km hoë Tafelberg. Dit bevat geen fossiele nie. Die Skiereiland-formasie kan nagespeur word van 300&nbsp;km noord van Kaapstad (of sowat 50&nbsp;km noord van [[Vanrhynsdorp]] aan die [[Weskus]]) suidwaarts tot by Kaapstad en van daar ooswaarts tot by Noord-[[KwaZulu-Natal]], ’n algehele afstand van sowat 1&nbsp;800&nbsp;km, rofweg al met die Suid-Afrikaanse kuslyn langs.<ref name=geologicalmap /> Net die deel tussen Clanwilliam en Port Elizabeth is in die Kaapse Plooiberge gedruk. Tydens die afsetting van die sediment van die Skiereiland-formasie is die westelike deel van die streek vir ’n rukkie met [[gletser]]s bedek. Die [[diamiktiet]]sediment wat deur die gletsers afgeset is, of in glasiale mere, is bekend as die Pakhuis- en die Sederberg-formasie.<ref name=McCarthy /> ’n Klein stuk Pakhuis-[[tilliet]] kom op Tafelberg voor,<ref name=compton /> maar die grootste deel van dié twee formasies word in ’n dun laag (gemiddeld net 60&nbsp;m dik)<ref name=Truswell /> aangetref in die gesteentes van die Skiereiland-formasie van die berge meer na die binneland, wes van ’n lyn tussen [[Swellendam]] en Calvinia.<ref name=Truswell /> Hierdie diamiktietgesteentes bestaan uit fyngemaalde modder, wat ’n mengelmoes [[skulp]]e bevat wat in vlakkies geslyp is. Hulle kan dikwels op ’n afstand uitgeken word omdat hierdie formasie maklik weggevreet word tot vrugbare groen hellings in ’n landskap waar dit duidelik uitstaan teen die kaal kwartsrotse daarbo.<ref name=Truswell /> Die Pakhuisformasie is ook duidelik te sien op die pad van [[Michellspas]] net onder die tolhuis,<ref name=compton /> en veral op die [[Pakhuispas]] naby Clanwilliam, van waar die formasie sy naam kry.<ref name=Truswell /> Die gletsers wat die Pakhuis- en Sederberg-formasie gevorm het, het uit die noordweste gekom, in die rigting van die [[Suidpool]], wat in dié tyd in die omgewing van [[Kameroen]] geleë was.<ref name=tankard /> Die Bo-Skiereiland-formasie, bo die Pakhuis- en Sederberg-formasie, bestaan uit sagter sandsteen as die onderste Skiereiland-formasie en word dikwels die Nardouw-formasie genoem.<ref name=Truswell /><ref name=whitfield>{{cite book |last1= Whitfield |first1= Gavin | title=In: 50 Must-see geological sites in South Africa. |chapter= Stadsaal Caves. Cederberg Conservancy. |location= Century City |publisher= Struik Nature|date= 2015 |pages= 64–67 |isbn= 978-1-92057-250-1 }}</ref> In die Sederberg is dié formasie deur wind weggevreet tot ’n groot verskeidenheid "beelde", grotte en ander betowerende strukture waarvoor die berg bekend is.<ref name=whitfield /> ===Bokkeveld-groep=== Sowat 400&nbsp;miljoen jaar gelede (in die vroeë [[Devoon]]) het die skeurvallei se bodem verder afgesak. Terselfdertyd is die fyn sediment van die Bokkeveld-groep in die dieper water afgeset. Dit is in skerp teenstelling met die hoofsaaklik sanderige afsetting van die Tafelberg-groep. Die Bokkeveld-groep bestaan hoofsaaklik uit moddersteen.<ref name=McCarthy /> Nadat die Kaapse Supergroep in die Kaapse Plooiberge ineengedruk is, is hierdie sagte moddersteen vinnig van die berge af gespoel en het dit net in die valleie oorgebly. Hier het hulle die vrugbare grond gevorm waarin die wingerde en vrugteboorde van die Wes-Kaap floreer met behulp van [[besproeiing]] uit die riviere wat in die omringende berge ontstaan het.<ref name=McCarthy /> Die Bokkeveld-groep strek nie tot by die Kaapse Skiereiland of sy landengte (die Kaapse Vlakte) nie. Hier by [[Stellenbosch]], [[Franschhoek]], [[Paarl]], [[Durbanville]], [[Tulbagh]] en [[Constantia]] is wingerde geplant in die grond van die Kaapse Graniet en Malmesbury-skalie, wat die fondament vir die Kaapse Supergroep vorm. Die Bokkeveld-groep strek ooswaarts tot by [[Port Alfred]] (naby [[Grahamstad]]), sowat 120&nbsp;km anderkant die oostelike deel van die Kaapse Plooigordel.<ref name=geologicalmap /> Die meeste fossiele wat in die Kaapse Supergroep ontdek is, is in die Bokkeveld-moddersteen aangetref. Dit sluit ’n verskeidenheid [[Brachiopoda|bragiopodes]] in, sowel as [[trilobiet]]e, [[weekdier]]e, [[stekelhuidiges]] (insluitende [[seester]]re en die uitgestorwe [[Blastoidea|blastoïede]]), [[Foraminifera]] en [[vis]]se met kakebene ([[Placodermi]]).<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /><ref name=tankard /> ===Witteberg-groep=== Die boonste lae van die Bokkeveld-groep het al hoe sanderiger geword en die sandsteen gevorm van die Witteberg-groep, wat genoem is na die bergreeks suid van [[Matjiesfontein]] en [[Laingsburg]] in die Suid-Karoo. Hierdie gesteentes is 370-330&nbsp;miljoen jaar gelede afgeset in die toegeslikte, en dus vlak, mariene toestande van wat van die Agulhassee oorgebly het.<ref name=McCarthy /> Dié groep bevat minder fossiele as die Bokkeveld-groep, maar sluit wel primitiewe visse, ’n uitgestorwe [[haai]]spesie, bragiopodes, [[tweekleppige]]s en ’n meter lange [[seeskerpioen]] in. Daar is ook plantfossiele en talle dierespore.<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /> Die Witteberg-groep lê onder die [[Karoo-supergroep#Dwyka-groep|Dwyka-afsetting]] van glasiale oorsprong. Laasgenoemde vorm deel van die [[Karoo-supergroep]]. Die Witteberg-groep is dus die heel boonste laag van die Kaapse Supergroep en vorm dikwels die dele van laasgenoemde supergroep wat meer na die binneland geleë is. Dit strek so ver as die Bokkeveld-groep (dus tot by Port Alfred), sowat 120&nbsp;km buite die Kaapse Plooigordel.<ref name=Truswell /><ref name=geologicalmap /> Die Bokkeveld- en Witteberg-groep kom nie in die noordoostelike deel van die Oos-Kaap en KwaZulu-Natal voor nie; hier word die Kaapse Supergroep net verteenwoordig deur die Natal-groep en ’n deeltjie van die Skiereiland-formasie (sonder die tussenliggende Graafwater-formasie).<ref name=geologicalmap /> ===Vorming van die plooiberge=== [[Beeld:Agulhas Bank NOAA ETOPO1.jpg|thumb|250px|Die [[Agulhasbank]] is die breë, vlak deel van die Suider-Afrikaanse [[kontinentale plat]] wat tot 250&nbsp;km suid van [[Kaap Agulhas]] strek voordat dit in die dieptes afsak. Dit verteenwoordig die oorblyfsel van die Falklandplato wat nog aan Suider-Afrika vas is. Die Agulhasrif, wat 1&nbsp;200&nbsp;km ver van die suidoostelike hoek van die bank suidwes oor die Suid-Atlantiese Oseaan loop, is die transformbreuk waarlangs die res van die Falklandplato na die suidelike punt van Suid-Amerika gedryf het, kort nadat Gondwana 110&nbsp;miljoen jaar gelede verbrokkel het.<ref name=McCarthy />]] Die Witteberg-sediment is afgeset in wat oorgebly het van die Agulhassee – ’n vlak, kleiner waterliggaam in vergelyking met wat dit was tydens die Bokkeveld-tydperk.<ref name=Truswell /> Onmiddellik ná die Witteberg-tydperk (sowat 330&nbsp;miljoen jaar gelede) is ’n groot deel van Gondwana (veral wat nou Afrika en [[Antarktika]] is, maar ook dele van [[Suid-Amerika]] en [[Indië]]) bedek met ’n kilometers dik laag ys terwyl die superkontinent oor die Suidpool geskuif het.<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /><ref name=norman>Norman, N., Whitfield, G. (2006). "Geological Journeys. A Traveller’s Guide to South Africa’s Rocks and Landforms". pp. 28, 208–212. Struik, Kaapstad. {{ISBN|1-77007-062-1}}.</ref> Die diamiktietafsettings wat deur hierdie gletsers agtergelaat is, vorm die eerste laag van die Karoo-supergroep, die [[Karoo-supergroep#Dwyka-groep|Dwyka-groep]]. Tydens die vergletseringstydperk het die Falklandplato noordwaarts begin skuif na die huidige Suider-Afrika en die depressie wat die Agulhassee was, gesluit. Dit het terselfdertyd die Kaapse Supergroep aan die huidige suidwestelike en suidelike kuslyn van Suid-Afrika in plooie gedruk. Hierdie bergvorming het voortgeduur tot in die volgende fase van die Karoo-afsetting, wat sowat 260&nbsp;miljoen jaar gelede begin het, nadat die yslae gesmelt en ’n groot meer (die Karoo-binnesee) gevorm het wat ’n groot deel van Suid-Afrika bedek het. Die afsetting daaruit vorm die Karoo se [[Karoo-supergroep#Ecca-groep|Ecca-groep]]. Voortdurende botsings van die Falklandplato teen Suider-Afrika en die subduksie van die oseaankors onder die plato het ’n bergreeks so groot soos die [[Himalaja]] suid van Suid-Afrika gevorm.<ref name=McCarthy /> In dié tyd het die Kaapse Plooiberge ten volle gevorm en die noordelike voorheuwels van hierdie enorme bergreeks geword. Die plooiing wat in dié tyd plaasgevind het, het dus nie net die afsetting van die Kaapse Supergroep ingesluit nie, maar ook die suidelike deel van die Dwyka- en Ecca-groep van die Karoo-supergroep.<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /> Teen die tyd dat Gondwana verbrokkel het, was die Falklandberge feitlik heeltemal deur erosie weggevreet voordat dit suidwes gedyf het na hulle huidige posisie aan die kus van suidelike Suid-Amerika, naby [[Kaap Hoorn]]. Net die ondersese Agulhasbank het aan die suidelike kuslyn van Afrika oorgebly. Die plooiberge het uitwissing deur erosie waarskynlik vrygespring danksy hulle uiters harde gesteentes (die sandsteen van die Skiereiland-formasie), maar moontlik ook omdat hulle begrawe is onder die Karoo-afsettings uit die Falklandberge. Spore van Karoo-afsettings word byvoorbeeld nog aangetref in die [[Worcester]]-[[Robertson]]-vallei in die middel van die plooigordel.<ref name=geologicalmap /><ref name=norman2>{{cite book |last1= Norman |first1=Nick | title=In: Geology off the beaten track. Exploring South Africa's hidden treasures. |chapter= N15/R62: Worcester to Zoar.|location= Century City |publisher= Struik Nature|date= 2013 |pages=67–71 |isbn= 978-1-43170-082-0 }}</ref> Hoewel die Dwyka- en Ecca-afsettings langs die Kaapse Plooiberge aan dieselfde kompressiekragte onderwerp is, het hulle nie dieselfde soort bergreekse gevorm nie. Dit is omdat hulle uit baie sagter gesteentes bestaan as die sandsteen van die Skiereiland-formasie, en hulle is dus weggevreet tot die plat vlaktes van die Karoo. Net waar hulle deur harde, erosiebestande [[doleriet]] van die [[Karoo-supergroep#Drakensberg- en Lebombo-groep|Drakensberg- en Lebombo-groep]] of [[turbidiet]] van die Ecca-groep beskerm is, het hulle alleenstaande koppies gevorm wat uit die vlaktes verrys.<ref name=McCarthy /><ref name=norman2 /> ==Voorkoms== [[Beeld:SW-NO-deursnee SA.jpg|thumb|300px|’n Geologiese deursnee van Suid-Afrika van suidwes tot noordoos, met die [[Kaapse Skiereiland]] (en [[Tafelberg]]) heel links, en Noordoos-[[KwaZulu-Natal]] regs. Dit is net rofweg volgens skaal. Die verskil in beide samestelling en struktuur tussen die Kaapse Plooiberge en die [[Karoo-supergroep|Sentrale Plato]], omring deur die [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]], veral die [[Drakensberge]], kan duidelik gesien word.]] [[Beeld:NS-deursnee Suid-Kaap.jpg|thumb|300px|’n Deursnee van 400&nbsp;km van noord na suid deur die suidelike deel van Suid-Afrika omtrent 21°&nbsp;30'&nbsp;O (dus naby [[Calitzdorp]] in die [[Klein-Karoo]]), wys die verhouding tussen die Kaapse Plooiberge (en hulle geologiese struktuur) en die [[Karoo-supergroep|geologie van die Klein- en Groot-Karoo]], sowel as die ligging van die Groot Eskarp. Die kleurkode vir die geologiese lae is dieselfde as in die diagram hier bo. Die dik swart lyn met pyle is die breuk wat byna 300&nbsp;km ver strek langs die suidelike hoek van die [[Swartberg]]e. Die Swartbergreeks se hoogte is te danke aan die opheffing met dié breuk langs. Die strukture onder die oppervlak is nie volgens skaal nie.]] Die berge is nie besonder antiek nie, al lyk hulle oud. Hulle het in geologiese terme ’n gemiddelde ouderdom. Hulle is gevorm toe die Falklandplato met Suider-Afrika gebots het terwyl die superkontinent [[Pangaea]] gevorm het tydens die [[Kambrium]] en [[Ordovisium]] (van 510&nbsp;miljoen tot 330-350&nbsp;miljoen jaar gelede).<ref name="compton"/><ref name=McCarthy /><ref name="Truswell"/> Hulle grootte, met hoogtes wat wissel tussen 1&nbsp;000&nbsp;m en 2&nbsp;300&nbsp;m, is veral danksy die weerbestande gesteentes van kwartssandsteen van die Skiereiland-groep. Hulle kom voor in lang, parallelle stroke wat elk nie veel meer as 10&nbsp;km breed is nie, en word geskei deur ewe lang valleie met ’n maksimum breedte van sowat 50&nbsp;km (meestal net 15-30&nbsp;km breed). Feitlik al hierdie reekse bestaan uit harde, erosiebestande gesteentes van die Skiereiland-formasie. Die bodems van die valleie bestaan gewoonlik uit moddersteen van die Bokkeveld-groep. ’n Merkwaardige eienskap van hierdie reekse is dat baie smal, feitlik vertikale klowe deur die 1&nbsp;500&nbsp;m hoë berge (van die basis tot die kruin) loop. Hulle is onder nie veel meer as 50-70&nbsp;m breed nie, en riviere vloei deur hulle van die binnelandse Groot Eskarp na die see. Dit is van binne dié smal klowe, waardeur ’n mens dikwels per pad kan reis, dat ’n mens ’n dwarsdeursnee van die berge en die intense plooiing en verwringing kan sien. Hulle oorsprong is soos volg: Nadat die plooiberge gevorm het, is hulle begrawe onder sediment van die enorme Falklandberge suid van die Kaapse Plooigordel.<ref name=McCarthy /><ref name=Norman >Norman, N., Whitfield, G. (2006). ''Geological Journeys''. pp. 300–311. Struik, Kaapstad.</ref> Materiaal wat van hierdie berge weggevreet is, het die grootste deel van die 6&nbsp;km dik [[Karoo-supergroep#Beaufort-groep|Beaufort-sediment]] in die Karookom gevorm,<ref name=McCarthy /> maar hulle het ook die Kaapse Plooigordel bedek en die berge so teen erosie beskerm. Aan die einde van die Karoo-tydperk, sowat 180&nbsp;miljoen jaar gelede, was die subkontinent bedek met ’n dik laag Drakensberg-lawa. Dit het gepaard gegaan met die opstoting van Suider-Afrika, en dit het ’n aaneenlopende tydperk van erosie tot gevolg gehad wat tot vandag voortduur. Daardeur is kilometers van die oppervlak van die hele subkontinent weggevreet.<ref name=McCarthy /> Riviere wat van hierdie opgestote binneland af in die seë geloop het wat om Suid-Afrika ontstaan het terwyl Gondwana verbrokkel het, het eindelik rotsagtige riwwe getref namate die beskermende laag oor die Kaapse Plooigordel weggevreet en die bopunt van die berge ontbloot is. Die riviere het deur hierdie riwwe gebreek, nadat hulle moontlik vir ’n kort tyd opgedam het, en dit het smal deurgange deur die lae, rotsagtige versperrings gevorm. Voortgesette erosie het al hoe meer van hierdie kwartsbergreekse ontbloot, maar die riviere het deur elke versperring bly breek terwyl die omringende landskap al hoe laer weggevreet is, veral gedurende die afgelope 20&nbsp;miljoen jaar.<ref name=McCarthy /> Hierdie 150&nbsp;miljoen jaar oue riviere het dus die poorte en klowe wat vandag kenmerkend van die berge is, geskep deur eers oor die versperrings te vloei en eindelik daarin te sny. Die bekendste klowe is: [[Meiringspoort]], [[Seweweekspoortpiek|Seweweekspoort]], [[Tradouwpas]], [[Kogmanskloofpas|Kogmanskloof]], [[Garciapas]], [[Gouritsrivier]]kloof, en [[Michellspas]]. ’n Aantal parallelle breuke loop steeds rofweg parallel met die kus; hulle het gevorm terwyl Gondwana opgebreek en Suid-Amerika en die Falklandplato van Afrika geskei geraak het. [[Patagonië]] was wes van Kaapstad en die [[Falklandeilande]] suid daarvan tydens die Jura, net voor die verbrokkeling. Die meeste van die breuke is vandag onaktief, maar op 29 September 1969 is die dorpe [[Ceres]] end [[Tulbagh]], sowat 160&nbsp;km noordoos van Kaapstad, erg deur ’n groot [[aardbewing]] beskadig – dit het ontstaan weens die beweging van die noordelike punt van die Worcesterbreuk.<ref name=McCarthy /><ref name=Truswell /> Nog ’n onaktiewe breuk loop 300&nbsp;km ver al langs die suidelike punt van die [[Swartberg]]. Die Swartberg is met dié breuk langs opgelig, in so ’n mate dat die gesteentes wat die basis van die Kaapse Supergroep vorm, in die [[Oudtshoorn]]-omgewing blootgelê is. Dit is plaaslik bekend as die "Kango-groep", maar loop waarskynlik aaneen met die Malmesbury-groep wat die basis vorm van Tafelberg en soortgelyke dele van die [[Wes-Kaap]].<ref name=McCarthy /> In die Klein-Karoo bestaan die gesteentes uit [[kalksteen]]. ’n Ondergrondse stroom het die indrukwekkende [[Kangogrotte]] daarin uitgekalwe.<ref name=geologicalmap /><ref name=Norman /><ref name=Readers>''Reader’s Digest Illustrated Guide to Southern Africa''. (5th Ed. 1993). pp. 78–89. Reader’s Digest Association of South Africa Pty. Ltd., Cape Town.</ref><ref name=Bulpin>Bulpin, T.V. (1992). ''Discovering Southern Africa''. pp. 271–274, 301–314. Discovering Southern Africa Productions, Muizenberg.</ref> ==Die bergreekse== [[Beeld:Buffelshoek-pano.jpg|senter|duimnael|700px|Die Hexrivierberge, met Buffelshoekpiek (2&nbsp;060&nbsp;m) en Milnerpiek (1&nbsp;995&nbsp;m).]] Hier volg ’n lys van die grootste individuele bergreekse in die Kaapse Plooigordel, van wes na oos: [[Beeld:Suráfrica, Piketberg 4.jpg|duimnael|200px|Piketberg.]] [[Beeld:Du toitskloof Pass02.jpg|duimnael|200px|Deel van die Du Toitskloofpas.]] [[Beeld:Outeniqua Pass02.jpg|duimnael|200px|Die Outeniekwapas.]] *[[Sederberg (berg)|Sederberg]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Olifantsrivierberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Piketberg]]e – ''Tafelberg-groep'' *[[Groot-Winterhoekberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberg]] – ''Witteberg-groep'' *[[Hexrivierberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Kaapse Skiereiland]] en [[Tafelberg]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Du Toitskloofpas|Du Toitskloofberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Drakenstein]]berge – ''Tafelberg-groep'' *[[Simonsberg]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Hottentots-Hollandberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Kogelberg]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Stettynsberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Langeberg]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Riviersonderendberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Kleinrivierberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Witteberge]] – ''Witteberg-groep'' *[[Swartberg]]e – ''Tafelberg-groep'' *[[Outeniekwaberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Langkloof]]berge – ''Tafelberg-groep'' *[[Kougaberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Tsitsikammaberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Baviaanskloofberge]] – ''Tafelberg-groep'' *[[Suurberge]] – ''Witteberg-groep'' ==Sien ook== * [[Kaapse Skiereiland]] * [[Tafelberg]] * [[Karoo-supergroep]] * [[Groot Eskarp, Suider-Afrika|Groot Eskarp]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Cape Fold Belt}} {{vertaaluit| taalafk = en| il = Cape Fold Belt}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{Sjabloon:Bergreekse van die Kaapse Plooigordel}} [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] [[Kategorie:Oos-Kaap]] [[Kategorie:Tafelberg]] 0em33say4cevugix8go46q27u86tvv4 0 295539 2908755 2893304 2026-06-02T08:43:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908755 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas pryse |naam = {{nowrap|{{Kleurstreep|#FAF0BE|Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings}}}} |beeld = |breedte = 260 |onderskrif = |toegeken = Uitmuntendheid in die Afrikaanse musiekbedryf |borg = Pretoria FM, AfriForum, Dapper Media<ref>{{cite web |url=https://www.afriforum.co.za/afrikaanse-kunstenaars-in-die-wolke-oor-aitsa-musiektoekennings/ |title=Afrikaanse kunstenaars in die wolke oor Aitsa Musiektoekennings |publisher=www.afriforum.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422031801/https://www.afriforum.co.za/afrikaanse-kunstenaars-in-die-wolke-oor-aitsa-musiektoekennings/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |land = {{vlagland|Suid-Afrika}} |datum = Jaarliks |vorigenaam = |eerste = {{GDEO|2019|10|6}} |ander = |webtuiste = [https://www.pretoriafm.co.za/afrikaanse-musiektoekennings/ www.pretoriafm.co.za/afrikaanse-musiektoekennings] }} Die '''Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings''' is 'n toekenningsaand wat sedert 2019 aangebied word om baanbrekers in die [[Afrikaans]]e musiekbedryf te vereer, terwyl spesiale gilde vir Afrikaanse kuns en kultuur ook oorhandig word.<ref>{{cite web |url=https://afrmusieknuus.co.za/2019/09/15/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-hiers-die-benoemdes/ |title=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings 2019: Hier's die benoemdes! |publisher=afrmusieknuus.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422031720/https://afrmusieknuus.co.za/2019/09/15/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-hiers-die-benoemdes/ |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Beoordelingsproses== Die beoordelingsproses word deur 'n paneel van 12 beoordelaars behartig, wat verteenwoordigers van die groot platemaatskappye, een beoordelaar van [[Pretoria FM]] en ook onafhanklike beoordelaars insluit.<ref>{{webaanhaling |url=https://www.pretoriafm.co.za/wp-content/uploads/2019/09/Beoordelingsproses.pdf |titel=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings - Beoordelingsproses |uitgewer=www.pretoriafm.co.za |toegangsdatum=2020-03-14}}</ref> Publieke stemme word vir 5 van die kategorieë per [[SMS]] geneem. Kategoerieë waarin die publiek mag stem: Album van die jaar, Kunstenaar van die jaar, Gewildste liedjie van die jaar, Musiekvideo van die jaar en Nuweling van die jaar.<ref>{{webaanhaling |url=https://www.pretoriafm.co.za/wp-content/uploads/2019/09/Aitsa-SMS-Bepalings-en-Voorwaardes-2.pdf |titel=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings - Bepalings en voorwaardes: Aitsa Toekennings Publieke Stemme|uitgewer=www.pretoriafm.co.za |toegangsdatum=2020-03-14}}</ref> == 1ste Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings (2019) == Die eerste Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings was op Woensdag 16 Oktober 2019 in die Moreleta-ouditorium in [[Pretoria]] aangebied. Die trofeë wat aan die wenners oorhandig was, is deur die beeldhouer Francois Visser ontwerp en vervaardig. [[Steve Hofmeyr]], [[Ricus Nel]], [[Snotkop]], Danny Smoke, [[Monique]], [[Demi Lee Moore]], [[Corlea Botha]], [[Adam Tas (sanger)|Adam Tas]] en ander kunstenaars het tydens die geleentheid opgetree.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/die-kunstenaars-by-nuwe-musiektoekennings-te-sien/ |title=Dié kunstenaars by nuwe musiektoekennings te sien |publisher=www.maroelamedia.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221061825/https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/die-kunstenaars-by-nuwe-musiektoekennings-te-sien/ |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Lys van wenners:<ref>{{cite web |url=https://afrmusieknuus.co.za/2019/10/16/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-en-die-wenners-is/ |title=Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings 2019: En die wenners is... |publisher=afrmusieknuus.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229022438/https://afrmusieknuus.co.za/2019/10/16/aitsa-afrikaanse-musiektoekennings-2019-en-die-wenners-is/ |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Boere- of tradisionele musiekalbum van die jaar: Die Ventertjies vir ''Vanaand dans ons weer'' * Humoristiese album van die aar: Die Flooze, vir ''Die Bliengmasjien'' * Kontemporêre album van die jaar: [[Jo Black]] vir ''Voel jy die genade'' * Instrumentale album van die jaar: [[Rocco de Villiers]] vir ''Kortbroek, langkouse'' * Alternatiewe album van die jaar: [[Spoegwolf]] vir ''Koma'' * Hip-hop-album van die jaar: Early B vir ''Aangename kennis'' * Popalbum van die jaar: [[Demi Lee Moore]] vir ''Mis, Eet, Slaap, Herhaal'' * Musiek in ’n TV-reeks of -program: Jo Black in ''Kom Ons Gaan Groot'' * Musiekvideo van die jaar: [[Elandré]] vir ''Vuur op die water'' (Vervaardiger: Christian Wolf) * Nuweling van die jaar: [[Douvoordag]] * Liriek van die jaar: Juan Boucher vir ''Twaalf Rondtes'' * Vervaardiger van die jaar: Danny Smoke * Liedjieskrywer van die jaar: Elandré en Niel Schoombie * Gewildste liedjie van die jaar: Die Land (Gesing deur: Steve Hofmeyr, [[Jay]], [[Bobby van Jaarsveld]], Ruhan du Toit, [[Bok van Blerk]]; Skrywer: [[Johan Oberholzer]]) * Kunstenaar van die jaar: Spoegwolf * Album van die jaar: Demi Lee Moore vir ''Mis, Eet, Slaap, Herhaal'' * Ere-toekennings vir lewenslange bydrae: [[Sonja Herholdt]] en Kosie van Niekerk == 2de Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings (2020) == Pretoria FM het in Februarie 2020 aangekondig dat die 2de Aitsa Afrikaanse Musiektoekennings op 15 Oktober 2020 sal plaasvind<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/aitsa-musiektoekennings-weer-vanjaar-uitgedeel/ |title=Aitsa-musiektoekennings weer vanjaar uitgedeel |publisher=www.maroelamedia.co.za |access-date=14 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206115455/https://maroelamedia.co.za/vermaak/musiek/aitsa-musiektoekennings-weer-vanjaar-uitgedeel/ |archive-date=6 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Musiektoekennings]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiektoekennings]] mft8pplna8qh22la5gt8xqa8h81omf0 0 296358 2908608 2842742 2026-06-01T20:23:38Z Jcb 223 2908608 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Living on the rainforest.jpg|thumb|270px|[[Pigmee]]-jagter-versamelaars in 2014 in die [[Kongorivier|Kongobekken]].]] '''Jagter-versamelaars''' is gemeenskappe wat die meeste van of al hulle [[kos]] kry deur wilde [[dier]]e te jag en wilde [[plant]]e te versamel. Daarteenoor is [[landbou]]gemeenskappe afhanklik van gedomestiseerde [[spesie]]s. Om te [[jag]] en versamel was die [[mens]] se eerste en suksesvolste aanpassing – dit het deur minstens 90 persent van die menslike [[geskiedenis]] voortgeduur.<ref>{{cite book |last1=Lee |first1=Richard B. |last2=Daly |first2=Richard Heywood |title=Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521609197 |page=inside front cover |url=https://books.google.com/?id=5eEASHGLg3MC&pg=PP2}}</ref> Ná die [[Neolitiese Omwenteling]], waarin landbou ontwikkel het, is baie jagter-versamelaars wat nie hulle leefstyl verander het nie, deur landbougemeenskappe verdring of verower.<ref name="step">{{Cite journal|last=Stephens|first=Lucas|last2=Fuller|first2=Dorian|last3=Boivin|first3=Nicole|last4=Rick|first4=Torben|last5=Gauthier|first5=Nicolas|last6=Kay|first6=Andrea|last7=Marwick|first7=Ben|last8=Armstrong|first8=Chelsey Geralda|last9=Barton|first9=C. Michael|date=2019-08-30|title=Archaeological assessment reveals Earth's early transformation through land use|journal=Science|language=en|volume=365|issue=6456|pages=897–902|doi=10.1126/science.aax1192|pmid=31467217|issn=0036-8075|hdl=10150/634688}}</ref> Net ’n paar moderne gemeenskappe word as jagter-versamelaars geklassifiseer, en baie van hulle vul hulle versameling aan met eenvoudige vorme van landbou.<ref name=":0">{{Cite book|title=Why Forage? Hunters and Gatherers in the Twenty-first Century|editor-last=Codding|editor-first=Brian F.|editor-last2=Kramer|editor-first2=Karen L.|publisher=School for Advanced Research, University of New Mexico Press|year=2016|isbn=978-0826356963|location=Santa Fe; Albuquerque|pages=|via=}}</ref><ref>{{Cite book|title=Why Forage? Hunters and Gatherers in the Twenty-First Century|last=Greaves|first=Russell D.|display-authors=etal|publisher=School for Advanced Research, University of New Mexico Press|year=2016|isbn=978-0826356963|location=Santa Fe, Albuquerque|pages=241–262|chapter=Economic activities of twenty-first century foraging populations|via=}}</ref> ==Argeologiese bewyse== [[Beeld:San-man preparing poison arrows, using roasted seeds of Bobgunnia madagascariensis and innards of Diamphidia nigroornata, Namibia 2007-3.jpg|thumb|links|200px|’n Lid van die [[San]] van [[Suider-Afrika]] berei ’n gifpyl voor. Sommige lede van die Sanbevolking is nog jagter-versamelaars.]] Die Amerikaanse [[argeoloog]] Lewis Binford het in die 1970's voorgestel die [[mens]] het aanvanklik sy kos gekry deur [[Aasdier|te aas]] en nie te jag nie.<ref>{{cite journal | last1 = Binford | first1 = Louis | year = 1986 | title = Human ancestors: Changing views of their behavior | url = | journal = Journal of Anthropological Archaeology | volume = 3 | issue = | pages = 235–257 | doi = 10.1016/0278-4165(84)90003-5 }}</ref> Mense in die [[Steentydperk#Paleolitikum|vroeë Steentydperk]] het in [[woud]]e en beboste gebiede gewoon en [[seekos]], eiers, neute en vrugte bymekaargemaak wat hulle saam met die aas geëet het. Volgens dié [[hipotese]] het hulle nie groot diere doodgemaak vir [[vleis]] nie, maar die karkasse gebruik van diere wat óf deur [[roofdier]]e doodgemaak is óf aan natuurlike oorsake dood is.<ref>''The Last Rain Forests: A World Conservation Atlas'' by David Attenborough, Mark Collins</ref> Jagter-versameling en aasetery kon ná mekaar of selfs terselfdertyd toegepas gewees het. ''[[Homo erectus]]'' het vermoedelik jagter-versameling sowat 1,8&nbsp;miljoen jaar gelede begin, en blykbaar het ''[[Homo sapiens]]'' sowat 0,2&nbsp;miljoen gelede daarmee begin. [[Voorgeskiedenis|Prehistoriese]] jagter-versamelaars het in klein groepe gewoon wat uit verskeie [[familie]]s bestaan het.<ref>{{cite web |url=https://www.ancient.eu/article/991/prehistoric-hunter-gatherer-societies/ |title=Prehistoric Hunter-Gatherer Societies |last=Groeneveld |first=Emma |date=9 Desember 2016 |website=Ancient History Encyclopedia |access-date=9 April 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517110411/https://www.ancient.eu/article/991/prehistoric-hunter-gatherer-societies/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het die enigste bron van voeding gebly tot aan die einde van die [[Steentydperk#Mesolitikum / Epipaleolitikum|Mesolitikum]] sowat 10&nbsp;000 jaar gelede en is geleidelik deur die verspreiding van die Neolitiese Omwenteling vervang. Vanaf die oorgang tussen die Middel- tot Laat Paleolitikum, sowat 80&nbsp;000 tot 70&nbsp;000 jaar gelede, het sommige jagter-visser-versamelaarsgroepe begin spesialiseer deur minder (en groter) diere te jag en ’n kleiner versameling kos bymekaar te maak. Dit het ook die ontwikkeling van gespesialiseerde gereedskap soos visnette, vishoeke en beenharpoene tot gevolg gehad.<ref>Fagan, B. (1989). ''People of the Earth'', pp. 169–181. Scott, Foresman.</ref> Die oorgang na die daaropvolgende Neolitikum is hoofsaaklik gekenmerk deur die ongekende ontwikkeling van landboupraktyke. Landbou het sowat 12&nbsp;000 jaar gelede in die [[Midde-Ooste]] begin ontwikkel, asook onafhanklik in baie ander wêrelddele, insluitende [[Suidoos-Asië]], dele van [[Afrika]], [[Meso-Amerika]] en die [[Andes]]. [[Beeld:ArchaeoGLOBE FHG.gif|thumb|270px|’n Wêreldkaart wat die afname van jagter-versameling wys.<ref name="step" />]] In dié tydperk is die verbouing van plante in woude ook toegepas. Dit het in prehistoriese tye begin aan beboste rivieroewers en aan die nat voorheuwels van die [[moeson]]streke. Families het hulle lewe probeer verbeter deur hulle onmiddellike omgewing aan te pas – hulle het nuttige plante geïdentifiseer, beskerm en verbeter terwyl ongewenste spesies uitgeskakel is.<ref>{{Google books |title=The forest-garden farms of Kandy, Sri Lanka |author=Douglas John McConnell |year=1992 |page=1 |id=G3QPo7lThXsC |isbn=978-9251028988}}</ref> Sommige groepe het hulle jagter-versameling voortgesit, maar hulle getalle neem voortdurend af. Baie van hulle kom in die [[ontwikkelende wêreld]] voor, in óf droë streke óf tropiese woude. Gebiede wat hulle voorheen bewoon het, word al hoe meer deur nedersettings en landbougrond oorgeneem, en dit lei daartoe dat hulle dikwels na ander plekke trek. Die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] antropoloog [[Jared Diamond]] meen ook dit het gelei tot die afname in wilde kossorte, veral diere. Volgens hom het die meeste [[soogdier]]spesies in [[Noord-Amerika|Noord-]] en [[Suid-Amerika]] teen die einde van die [[Pleistoseen]] uitgesterf weens oorbenutting deur mense:<ref name=Diamond>{{cite book |author=Jared Diamond |title=Guns, Germs and Steel |location=London |publisher=Vintage |year=1998 |isbn=0-09-930278-0}}</ref> een van verskeie verduidelikings wat bestaan vir die [[Kwartêre Uitwissing]] daar. Vanweë die byna universele afhanklikheid van die mens op landbou, kom die paar hedendaagse jagter-versamelaarskulture meestal voor in streke wat nie vir landbou geskik is nie. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Hunter-gatherer}} {{Normdata}} [[Kategorie:Antropologie]] [[Kategorie:Paleolitikum]] 4wqxj98rfekjb62f7a3m3z1t24gbmbk 0 304403 2908610 2231766 2026-06-01T20:30:44Z Jcb 223 2908610 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jahrom |ander_naam= |inheemse_naam=جهرم |nedersetting_tipe= |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Jahrom wiews.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif= |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Iran |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Iran}} |onderafdelingtipe1=Provinsie |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Fars]] |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Alireza Nazari |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=30 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=10 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=1050 |hoogte_voet=3440 |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|28|30|00|N|53|33|39|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2016 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=141634 |bevolkingsdigtheid_km2=4754 |bevolkingsdigtheid_myl2=12310 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=IRST |utcafset=+03:30 |tydsone_DST=IRDT |uctafset_DST=+04:30 |poskodetipe= |poskode= |skakelkode=071 |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[http://Jahrom.ir/ Jahrom.ir] }} '''Jahrom''' ([[Persies]]: جهرم") is 'n [[Perse|Perses]]-bewoonde [[stad]] wat in die provinsie [[Fars]] in die Suid van [[Iran]] geleë is. Die stad het ongeveer 141&nbsp;634 inwoners (2016). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Iran]] t93m9lujj6xbmimxvziqcuw67avllkm 0 310058 2908677 2896987 2026-06-02T06:02:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908677 wikitext text/x-wiki [[Lêer:F1 70 Logo retraced.svg|thumb|260px|Logo - 70 jaar Formule 1]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{GB-VLAG}} 2020 Formule 1 Britse Grand Prix |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Circuit Silverstone 2011.svg|200px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>2 Augustus 2020</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Silverstone-renbaan|Silverstone]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:24.303</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:27.097 op rondte 52</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> || <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |} Die '''[[2020 Formule Een-seisoen|2020 Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op [[2 Augustus]] [[2020]] op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] met geen toeskouers op die pawiljoene gehou. Dit was die vierde wedren van die kampioenskapseisoen. ==Bande== Bandverskaffer [[Pirelli]] verskaf spanne met die sagte, medium en harde samestellings van die P-Zero band - die drie hardste samestellings beskikbaar - vir die wedren, asook twee soorte reënbande. Daar is egter vir die [[70ste Herdenking Grand Prix]], wat ook by Silverstone gehou is die volgende naweek, die C2, C3 en C4 seleksie gebruik. Die bedoeling was om 'n groter strategiese verskil te skep tussen die twee wedrenne, en ook om die spanne te verplig om hul oefentyd volledig te benut op die tweede naweek, eerder as om te vertrou op die vorige week se data.<ref>{{Cite web|last=Cooper|first=Adam|date=11 Junie 2020|title=Tyre compounds will switch for second F1 race of Silverstone double-header|url=https://www.autosport.com/f1/news/149913/f1-reveals-tweaked-tyres-for-second-silverstone-race|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Silverstone |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|centré|55px]]<br />{{spaces|3}}Hard<br />(Tipe C1) |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />{{spaces|1}}Medium<br />(Tipe C2) |[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />{{spaces|4}}Sag<br />(Tipe C3) |[[Lêer:Neumático F1 Pirelli Verde.svg|55px]]<br/>Tussen-in |[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br/>{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- |- style="vertical-align:top; background:#FFDAB9;" |- ! 1 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:27.422 |- ! 2 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:27.896 |- ! 3 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:28.004 |- ! 4 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:28.129 |- ! 5 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:28.221 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:27.274 |- ! 2 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:27.364 |- ! 3 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:27.431 |- ! 4 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:27.570 |- ! 5 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:27.581 |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- ! 1 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:25.873 |- ! 2 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:26.011 |- ! 3 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | 1:26.173 |- ! 4 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:26.576 |- ! 5 | | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] | 1:26.664 |} [[Sergio Pérez]] het na sy terugkeer van [[Meksiko]] positief getoets vir [[Covid-19-pandemie|Covid-19]]. Hy is op kort kennisgewing deur [[Nico Hülkenberg]] vervang, wat die negende vinnigste oefentydtyd, 1.170 sekondes agter Verstappen, behaal het met sy terugkeer agter die stuur van 'n Formule 1-motor.<ref name="practice1">{{cite web|language=en|author=Formula One Management| title=Formula 1 Pirelli British Grand Prix 2020 - PRACTICE 1|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1048/greatbritain/practice-1.html |website=formula1.com|date=31 Julie 2020|access-date=31 Julie 2020}}</ref> Weens 'n tegniese probleem met die tussenverkoeler van sy Ferrari SF1000 het [[Sebastian Vettel]] nie tydens die eerste vrye oefening 'n enkele rondte voltooi nie. == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- ! 1 | 44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:25.900 | 1:25.347 | '''1:24.303''' | 1 |- ! 2 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | '''1:25.801''' | '''1:25.015''' | 1:24.616 | 2 |- ! 3 | 33 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 1:26.115 | 1:26.144 | 1:25.325 | 3 |- ! 4 | 16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:26.550 | 1:26.203 | 1:25.427 | 4 |- ! 5 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:26.855 | 1:26.420 | 1:25.782 | 5 |- ! 6 | 18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:26.243 | 1:26.501 | 1:25.839 | 6 |- ! 7 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 1:26.715 | 1:26.149 | 1:25.965 | 7 |- ! 8 | 3 | {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:26.677 | 1:26.339 | 1:26.009 | 8 |- ! 9 | 31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Renault F1|Renault]] | 1:26.396 | 1:26.252 | 1:26.209 | 9 |- ! 10 | 5 | {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:26.469 | 1:26.455 | 1:26.339 | 10 |- ! 11 | 10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda]] | 1:26.343 | 1:26.501 | style="background-color:#ffcccc" | | 11 |- ! 12 | 23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] | 1:15.722 | 1:15.715 | style="background-color:#ffcccc" | | 12 |- ! 13 | 11 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 1:26.327 | 1:26.566 | style="background-color:#ffcccc" | | 13 |- ! 14 | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvjat]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda]] | 1:26.774 | 1:26.744 | style="background-color:#ffcccc" | | 14 |- ! 15 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:26.732 | 1:27.092 | style="background-color:#ffcccc" | | 15 |- ! 16 | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:27.158 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 16 |- ! 17 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:27.164 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 17 |- ! 18 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 1:27.366 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 18 |- ! 19 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:27.643 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 19 |- ! 20 | 6 | {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:27.705 | style="background-color:#ffcccc" | | style="background-color:#ffcccc" | | 20 |- |- !colspan="8"| 107% tyd: 1:31.807 |- !colspan="8"| Bron: formula1.com<ref>{{cite web|language=en|author=Formula One Management|title=FORMULA 1 Pirelli British Grand Prix 2020 QUALIFYING|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2020/races/1048/greatbritain/qualifying.html|date=1 Augustus 2020}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 44 | '''{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | 52 | 1:28:01.283 | 1 | '''26''' |- ! 2 | 33 | '''{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]]''' | 52 | +5.856 | 3 | '''19'''{{Pictogram vinnigste ronde}} |- !3 | 16 | '''{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | +18.474 | 4 |'''15''' |- !4 | 3 | '''{{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]]''' | '''[[Renault F1-span|Renault]]''' | 52 | +19.650 | 8 |'''12''' |- !5 | 4 | '''{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Renault]]''' | 52 | +22.277 | 5 |'''10''' |- !6 | 31 | '''{{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]]''' | '''[[Renault F1-span|Renault]]''' | 52 | +26.937 | 9 |'''8''' |- !7 | 10 | '''{{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]]''' | '''[[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda]]''' | 52 | +31.188 | 11 |'''6''' |- !8 | 23 | '''{{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]]''' | 52 | +32.670 | 12 |'''4''' |- !9 | 18 | '''{{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]]''' | '''[[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]]''' | 52 | +37.311 | 6 |'''3''' |- !10 | 5 | '''{{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | +41.857 | 10 |'''1''' |- !11 | 77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 52 | +42.167 | 2 | |- !12 | 63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 52 | +52.004 | 20 | |- !13 | 55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[McLaren]]-[[Renault]] | 52 | +53.370 | 7 | |- !14 | 99 | {{IT-VLAG}} [[Antonio Giovinazzi]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 52 | +54.205 (insl. 5 s straf) | 15 | |- !15 | 6 | {{CA-VLAG}} [[Nicholas Latifi]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 52 | +54.549 | 18 | |- !16 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Romain Grosjean]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 52 | +55.050 | 18 | |- !17 | 7 | {{FI-VLAG}} [[Kimi Räikkönen]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] | 51 | +1 ronde | 17 | |- ! DNF | 26 | {{RU-VLAG}} [[Daniil Kvjat]] | [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda]] | 11 | Ongeluk | 16 | |- !DNF | 20 | {{DK-VLAG}} [[Kevin Magnussen]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1 | Botsing | 19 | |- !DNS | 27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] | 0 | Meganiese probleem | 14 | |} == Puntestand na die Grand Prix == === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! No. !! Renjaer !! Span !! Punte |- | 1 || 44 || {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 88 |- | 2 || 77 || {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] || [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 58 |- | 3 || 33 || {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 52 |- | 4 || 16 || {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 33 |- | 5 || 4 || {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 36 |- | 6 || 23 || {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] || [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 26 |- | 7 || 11 || {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 22 |- | 8 || 18 || {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] || [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 20 |- | 9 || 5 || {{AU-VLAG}} [[Daniel Ricciardo]] || [[Renault F1|Renault]] || 20 |- | 10 || 55 || {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] || [[McLaren]]-[[Renault]] || 15 |- | 11 || 31 || {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] || [[Renault F1|Renault]] || 12 |- | 12 || 10 || {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] || [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda Racing F1|Honda]]|| 12 |- | 13 || 5 || {{DE-VLAG}} [[Sebastian Vettel]] || [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 10 |- |} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Span !! Punte |- | 1 || {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] || 146 |- | 2 || {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 78 |- | 3 || {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Renault F1|Renault]] || 51 |- | 4 || {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] || 43 |- | 5 || {{GB-VLAG}} [[Racing Point F1-span|Racing Point]]-[[Mercedes-Benz|BWT Mercedes]] || 42 |- | 6 || {{FR-VLAG}} [[Renault F1|Renault]] || 32 |- | 7 || {{IT-VLAG}} [[Scuderia AlphaTauri|AlphaTauri]]-[[Honda Racing F1|Honda]] || 13 |- | 8 || {{CH-VLAG}} [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]-[[Ferrari]] || 2 |- | 9 || {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] || 1 |- | 10 || {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] || 0 |- |} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2020|Britse]] bn1gibp1bv5q2qp47pz8j088n6xlw5j 2 310311 2908578 2894929 2026-06-01T19:30:27Z SpesBona 2720 Hersien 2908578 wikitext text/x-wiki <gallery class="center centered"> Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|Landartikels volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]] Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia German Wikipedia Good Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia </gallery> ; Nuwe voorbladartikels {| class="wikitable" |'''Artikel''' |'''Rede om die artikel uit te brei''' |'''Stand van sake''' |'''Prioriteit''' |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinee]]<br />'''(Klaar)''' |Self geskepte artikel, derde grootste eilandstaat wêreldwyd en ná Australië en Nieu-Seeland een van die mees interessante lande in die streek. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederland]]<br />'''(Klaar)''' |Baie mooi land wat ek al selfs aanskou het. Vir Afrikaanssprekendes waarskynlik nog voor Duitsland, Frankryk en die Verenigde Koninkryk die belangrikste land buite Suider-Afrika. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Beste nasionale span van Australië nog voor die [[Wallabies]]. Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Australië (saam met Engeland) was die eerste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as eerste nasionale krieketspan op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van Engeland se drie suksesvolle nasionale spanne (krieket, rugby, sokker). Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Engeland (saam met Australië) was die eerste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het het as tweede nasionale krieketspan op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />'''(Klaar)''' |'''Suid-Afrika''', hoe anders? Tweede beste nasionale span van Suid-Afrika net na die suksesvolle [[Springbokke]]. Vorm bowendien deel van ons krieketreeks om al die twaalf toetsnasies tot op voorbladstatus te bring. Suid-Afrika was die derde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as derde nasionale krieketspan (ná die Engelse en Aussies) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Baie stoute span, die Karibiese lande het veral deur hierdie sportsoort respek verdien, veral teen die ou beheerder Engeland. Kyk maar ''Fire in Babylon'' op YouTube. Wes-Indië was die vierde "nasie" om toetsstatus te verkry, hulle het dus as vierde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies en Proteas) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Tweede beste nasionale span van Nieu-Seeland net na die suksesvolle [[All Blacks]]. Nieu-Seeland was die vyfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as vyfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas en Windies) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Almal in Indië is mal oor hulle, moenie steur as hulle speel nie, hoor! Veral toetswedstryde teen Pakistan voel altyd soos 'n oorlog. Indië was die sesde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as sesde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies and Black Caps) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pakistanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Groot teenstander van Indië, meer as een miljard mense hou hierdie mededinging dop. Pakistan was die sewende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as sewende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps en Indiërs) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Sri Lanka was die agste nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as agste nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs en Pakistanis) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groter suksesverhale in 'n deur korrupsie en armoed geteisterde nasie. Die tweede groot krieketnasie in Afrika net ná Suid-Afrika en by verre die suksesvolste nasionale span van Zimbabwe. Zimbabwe was die negende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as negende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis en Sri Lankane) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bengaalse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Bangladesj was die tiende nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as tiende nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane en Zimbabwiërs) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Tweede beste nasionale span van Ierland net na die [[Ierse nasionale rugbyspan]]. Ierland was saam met Afghanistan die twaalfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as elfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane, Zimbabwiërs en Bengale) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die grootste suksesverhale in 'n deur oorlog en terrorisme geteisterde nasie. Afghanistan was saam met Ierland die twaalfde nasie om toetsstatus te verkry, hulle het dus as twaalfde nasionale krieketspan (ná die Engelse, Aussies, Proteas, Windies, Black Caps, Indiërs, Pakistanis, Sri Lankane, Zimbabwiërs, Bengale en Iere) op ons voorbladartikel verskyn. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2003]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groot toernooie wat in Suid-Afrika aangebied is. Tot dusver die enigste toernooi wat in drie Afrikalande aangebied is en waaraan vier Afrikalande deelgeneem het; Kenia het die beste toernooi in sy geskiedenis gehad. Die artikel het ter geleentheid van die 20ste herdenking op die voorblad verskyn. Dink maar ook aan die beplande voorbladartikel [[Rugbywêreldbeker 2003]]. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2007]]<br />'''(Klaar)''' |Een van die groot toernooie wat in die Amerikas aangebied is. Tot dusver die enigste toernooi wat in Wes-Indië aangebied is en waaraan drie Europese, maar ook drie Noord-Amerikaanse spanne deelgeneem het. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2011]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde formaat as in 2015 en een van dieselfde gashere as in 2023. Vorm deel van die reeks drie toernooie in die 2010's wat deur die onderskeidelike gasheer gewen is. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Rugbywêreldbeker 2003]]<br />'''(Klaar)''' |Eerste toernooi wat deur 'n Europese span (Engeland) gewen is. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Rugbywêreldbeker 2023]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde rede as by al die vorige toernooie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieketwêreldbeker 2023]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde rede as by al die vorige toernooie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2021]]<br />'''(Klaar)''' |Dit was die eerste internasionale kriekettoernooi wat in beide Oman en die Verenigde Arabiese Emirate aangebied is, asook die eerste vername kriekettoernooi wat geheel en al deur geassosieerde lede van die IKR gehuisves is. Tydens die toernooi het ook Namibië geskiedenis gemaak en vir die eerste keer die tweede rondte van enige IKR-toernooi gehaal. In die eindstryd het met Australië en Nieu-Seeland twee spanne mekaar ontmoet wat nog nie ’n T20I-wêreldbekertitel ingepalm het nie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2022]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde formaat as in 2021. Dié keer het Zimbabwe pleks van Namibië (wat wel deelgeneem het) geskiedenis gemaak en vir die eerste keer die tweede rondte van 'n T20I-toernooi gehaal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2024]]<br />'''(Klaar)''' |Nuwe en uitgebreide formaat. Kanada, Uganda en die Verenigde State het hul T20I-wêreldbekerdebuut gemaak. Die Proteas het ook geskiedenis gemaak deur vir die eerste keer die eindstryd van 'n krieketwêreldbeker- of T20I-wêreldbekertoernooi vir mans te haal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Krieket]]<br />'''(Klaar)''' |Die artikel is ná die voorbeeld van die opgeknapte, ou voorbladartikel [[rugby]] uitgebrei. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kampioenetrofee 2025]]<br />'''(Klaar)''' |Terugkeer van 'n internasionale kriekettoernooi na Pakistan, maar Indië het daarop aangedring om op 'n neutrale plek te speel. Afghanistan het sy Kampioenetrofeedebuut gemaak en kon 'n skokoorwinning oor Engeland aanteken. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]]<br />'''(Klaar)''' |In die eindstryd het met Indië en Suid-Afrika twee spanne mekaar ontmoet wat nog nie ’n vrouekrieketwêreldbekertitel ingepalm het nie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-wêreldbeker 2026]]<br />'''(Klaar)''' |Selfde formaat as in 2024. Italië het sy T20I-wêreldbekerdebuut gemaak. Indië het ook geskiedenis gemaak en die eerste span geword wat sy titel suksesvol verdedig en ook sy derde titel ingepalm het. Daarbenewens het Zimbabwe vir die tweede keer die tweede rondte van 'n T20I-toernooi gehaal. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2026 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]]<br />'''(Klaar)''' |Dit was die eerste internasionale vrouekriekettoernooi wat in die Verenigde Arabiese Emirate aangebied is, asook die eerste vername vrouekriekettoernooi wat geheel en al deur 'n geassosieerde lid van die IKR gehuisves is. In die eindstryd het met Nieu-Seeland en Suid-Afrika twee spanne mekaar ontmoet wat nog nie ’n T20I-vrouewêreldbekertitel ingepalm het nie. |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2024 |} ; Projek van uitstekende voorbladartikels in twee tale (in Afrikaans en Duits). 32 uit 32 rugbyartikels en 29 uit 29 krieketartikels is reeds klaar, d.w.s. 61 uit 61 sportartikels in albei tale is identies en klaar. Elke Afrikaanse voorbladartikel is nou 'n lesenswaardige artikel op die Duitstalige Wikipedia. {| class="wikitable" |'''Afrikaanse artikel''' |'''Duitse artikel''' |'''Vergelyking''' |'''Maand se werk''' |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[All Blacks]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon Exzellent.svg|15px]] [[:de:Neuseeländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Neuseeländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]] (selfde status)<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, tussenin afgehandel |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Springbokke]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südafrikanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Englische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Franse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Französische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Walliese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Walisische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wallabies]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Australische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Schottische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2020 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Irische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Italienische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Argentynse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Argentinische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Japannese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Japanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Rugby-Union-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]<br />'''(Klaar)''' |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Englische Cricket-Nationalmannschaft|Englische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Australische Cricket-Nationalmannschaft|Australische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft|Südafrikanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wes-Indiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:West Indies Cricket Team|West Indies Cricket Team]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft|Neuseeländische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Indische Cricket-Nationalmannschaft|Indische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pakistanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft|Pakistanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft|Sri-lankische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Augustus 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft|Simbabwische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bengaalse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft|Bangladeschische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ierse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Irische Cricket-Nationalmannschaft|Irische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afghaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Afghanische Cricket-Nationalmannschaft|Afghanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kenianische Cricket-Nationalmannschaft|Kenianische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kanadische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nepalese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft|Nepalesische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Fidschianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2021 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Niederländische Cricket-Nationalmannschaft|Niederländische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Samoaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Samoanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Schottische Cricket-Nationalmannschaft|Schottische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Tongaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Tongaische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Januarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Namibische Cricket-Nationalmannschaft|Namibische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Roemeense nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Rumänische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kanadische Cricket-Nationalmannschaft|Kanadische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Georgiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Georgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Staaten]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, April 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Uruguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Julie 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bermudaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Bermudische Cricket-Nationalmannschaft|Bermudische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Namibische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate|Cricket-Nationalmannschaft der Vereinigten Arabischen Emirate]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Simbabwische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Omaanse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Omanische Cricket-Nationalmannschaft|Omanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Portugese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Portugiesische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft|Hongkonger Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Spaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Spanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Maart 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft|Papua-neuguineische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, September 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ugandese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Ugandische Cricket-Nationalmannschaft|Ugandische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, November 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Chileense nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Chilenische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft|Deutsche Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Junie 2023 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Deutsche Cricket-Nationalmannschaft|Deutsche Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2026 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Britse en Ierse Leeus]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:British and Irish Lions|British and Irish Lions]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2022 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Belgiese nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Belgische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Brasilianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Ivorische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft|Hongkonger Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Desember 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Kenianische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Koreaanse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Februarie 2025 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale rugbyspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Niederländische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Oktober 2024 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nigeriese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Nigerianische Cricket-Nationalmannschaft|Nigerianische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2026 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Tanzaniese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|Tansanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2026 |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Tanzaniese nasionale krieketspan]]<br />('''Klaar''') |[[Lêer:Qsicon lesenswert.svg|15px]] [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|Tansanische Cricket-Nationalmannschaft]]<br />('''Klaar''') |{{uitgevoer}}, '''klaar''' |{{uitgevoer}}, Mei 2026 |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Articles for improvement star.svg|20px]] [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]]<br />(voltooiing beplan) |[[Lêer:Qsicon inArbeit.svg|15px]] [[:de:Paraguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Paraguayische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />(beplan) |Inhoud is klaar daargestel, slegs statistieke word benodig |iewers in 2026 |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Articles for improvement star.svg|20px]] [[Taiwannese nasionale rugbyspan]]<br />(voltooiing beplan) |[[Lêer:Qsicon inArbeit.svg|15px]] [[:de:Taiwanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Taiwanische Rugby-Union-Nationalmannschaft]]<br />(beplan) |Inhoud is klaar daargestel, slegs statistieke word benodig |iewers in 2026 |} == Sien ook == * [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] * [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]] * [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]] * [[Gebruiker:SpesBona/Voorbladreeks]] hbxuk56cani20figtldal7yitvamvsv 0 310771 2908747 2764897 2026-06-02T08:38:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908747 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Suid-Ossetië | Artikel = | Beeld = Flag of South Ossetia.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 100000 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[26 November]] [[1990]]<ref name="FOTW-Suid-Ossetië">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/ge-so.html |title=Suid-Ossetië |accessdate=3 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111091921/https://www.crwflags.com/fotw/flags/ge-so.html |archive-date=11 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> | Ontwerp = Drie horisontale bane in wit, rooi en geel. | Ontwerper = Алан Чочиев (Alan Tsjotsjiëf) }} {{Inligtingskas Vlag | Naam = Noord-Ossetië-Alanië | Artikel = | Beeld = Flag of North Ossetia.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 100000 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = [[2 Oktober]] [[1991]]<ref name="FOTW-Noord-Ossetië">{{en}} {{cite web |publisher=Flags of the World |url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/ru-15.html |title=Noord-Ossetië |accessdate=3 Augustus 2020}}</ref> | Ontwerp = Drie horisontale bane in wit, rooi en geel. | Ontwerper = Алан Чочиев (Alan Tsjotsjiëf) }} Die '''vlag van Ossetië''' is op [[26 November]] [[1990]] deur die [[Suid-Ossetië|Republiek Suid-Ossetië]] en op [[2 Oktober]] [[1991]] deur die [[Noord-Ossetië-Alanië|Republiek Noord-Ossetië-Alanië]] in gebruik geneem. Die vlag vertoon drie horisontale bane in wit, rooi en geel. == Kleure == Die kleurskema word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Lêer:Flag of South Ossetia.svg|30px]] ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} ! style="background:#FF0000; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} ! style="background:#FFDF00; width:200px" | {{Kleur|black|Geel}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>255/255/255</code> || <code>255/0/0</code> || <code>255/223/0</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#FFFFFF</code> || <code>#FF0000</code> || <code>#FFDF00</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>0/0/0/0</code> || <code>0/1/1/0</code> || <code>100/0.125/1/0</code> |} === Interpretasie van kleure === {| class="wikitable" ! Skema ! Tekstielkleur |- ! style="background:#FFFFFF|Wit | Morele reinheid. |- ! style="background:#FF0000"| <span style="color:#ffffff">Rooi</span> | Krygsheldhaftigheid. |- ! style="background: #FFDF00| Geel | Rykdom en welvaart. |} == Geskiedenis == Die vlag wat deur Noord- en Suid-Ossetië gebruik word, is op 26 November 1990 deur die voormalige leier van die Adjamon Nichas ([[Osseties]]: Адæмон Ныхас, letterlik ''nasionale vergadering'') en Suid-Ossetiese historikus, Alan Tsjotsjiëf, geskep en is aanvanklik as wapen van hierdie beweging gebruik. Die Suid-Ossetiese weergawe is op 26 November 1990 deur die grondwet van Suid-Ossetië voorgeskryf, en op 30 Maart 1992 bekragtig deur die Regulasie op die Nasionale Vlag.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://www.parliamentrso.org/node/8 |title=Государственная символика Республики Южная Осетия {{!}} Парламент Республики Южная Осетия |website=www.parliamentrso.org |accessdate=3 Augustus 2020 }}</ref> Die vlag word ook gebruik deur die pro-Georgiese Voorlopige Administratiewe Entiteit van Suid-Ossetië wat vroeër vanuit Kurta geopereer het en nou in [[Tbilisi]] is, wat die Russies gesteunde separatistiese regering in [[Zchinwali]] teenstaan. Die vlae van Noord-Ossetië-Alanië en Suid-Ossetië is byna identies met slegs die kleurskakerings wat verskil. Onder die [[Sowjetunie]] het Noord-Ossetië ’n rooi vlag met ’n blou vertikale baan aan die vlagpaalkant, die [[hamer en sekel]] en die woorde “Noord-Ossetiese ASSR” in [[Russies]] en [[Osseties]] gebruik. Kort voor die ontbinding van die Sowjetunie is dit met die huidige vlag vervang, wat op 2 Oktober 1991 aanvaar is. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1937-1938).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1937 tot 1938 Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1938-1954).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1938 tot 1954 Lêer:Flag of North-Ossetian ASSR (1954-1981).gif| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1954 tot 1981 Lêer:Flag of the North Ossetian ASSR.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Noord-Ossetiese ASSR, 1981 tot 1991 </gallery></center> == Ander vlae == === Soortgelyke vlae === ’n Paar nedersettings in Pole asook een [[woiwodskap]], en die stad [[Santa Barbara, Kalifornië]] gebruik ook vlae in horisontale bane van wit, rooi en geel. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:POL Grudziądz flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Grudziądz]] (stad in Pole) Lêer:POL Inowrocław flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Inowrocław]] (stad in Pole) Lêer:POL Wiązów flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Wiązów]] (stad in Pole) Lêer:POL województwo małopolskie flag.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van die [[Woiwodskap Klein-Pole]] Lêer:Flag of Santa Barbara, California.svg|{{FIAV|normal}} Vlag van [[Santa Barbara, Kalifornië|Santa Barbara]] (stad in Kalifornië) Lêer:POL Świebodzin flag.svg|Vlag van [[Świebodzin]] (stad in Pole) </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of South Ossetia|Vlae van Suid-Ossetië}} * {{en}} [https://flagspot.net/flags/ge-so.html Suid-Ossetië] by ''Flags of the World''. * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/ru-15.html Noord-Ossetië] by ''Flags of the World''. {{Asiëvlae}} {{Europavlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of Ossetia}} [[Kategorie:Nasionale vlae|Ossetie]] [[Kategorie:Suid-Ossetië]] 1n5regrlu4epz2gyzho1j5myzcgi59k 0 315976 2908711 2900923 2026-06-02T06:57:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908711 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {{Inligtingskas Skaakspeler | Naam = Eros Riccio | Beeld = Eros Riccio nel 2020.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Eros Riccio in 2020 | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1977|12|1}} | Geboorteplek = [[Lucca]], [[Italië]] | Nasionaliteit = {{vlagland|Italië}} | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Titel = Grootmeester ICCF | FIDE rang = | Beste gradering = | Wêreldkampioen = }} '''Eros Riccio''' (gebore 1 Desember [[1977]]) is 'n [[Italiaanse]] [[skaak|skaakspeler]]. Hy is 'n grootmeester van korrespondensie-skaak,<ref>[https://www.iccf.com/player?id=241018 (en) Player details]</ref> onderkampioen van Europa en Olimpiese brons met die Italiaanse nasionale span, en wêreldkampioen in korrespondensie-skaak FICGS.<ref>[http://www.ficgs.com/titles.html (en) FICGS Correspondence Chess World Championship]</ref> Hy is bowenal 'n kampioen van [[:en:Advanced chess|Gevorderde skaak]] en ook die outeur van 'n persoonlike skaakboek genaamd Sikanda.<ref>{{Cite web |url=http://scacchi.blogcindario.com/2011/12/00059-sikanda.html |title=(en) Sikanda |access-date= 6 Oktober 2020 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235638/http://scacchi.blogcindario.com/2011/12/00059-sikanda.html |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [https://www.iccf.com/RatingList.aspx (en) ICCF rang] {{commonscat|Eros Riccio}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Riccio, Eros}} [[Kategorie:Italiaanse sportlui]] [[Kategorie:Skaakspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] o2vj617vy5kij9vtw7nhbspufow256n 1 364595 2908777 2544826 2026-06-02T09:08:24Z JMK 649 JMK het bladsy [[Bespreking:KwaZulu-Natal Middeland]] na [[Bespreking:KwaZulu-Natalse Middeland]] geskuif: kort "-" of "-se" 2544826 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:KwaZulu-Natal Middelland]] ngg8d4d0x26ip71znnatgg62qhc96jr 0 367785 2908773 2901273 2026-06-02T09:05:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908773 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. En [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] tb41tb59qisqht30y7mjgxysrceaedr 0 370383 2908743 2651610 2026-06-02T08:36:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908743 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = André Markgraaff | beeld = | byskrif = | vollenaam = Andries Thomas Markgraaff | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1956|12|23}} | geboorteplek = [[Kimberley]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = | gewig = | ru_posisies = [[Slot (rugby)|Slot]] | springbokid = | sarugbyno = | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = | ru_proklubs = | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = | ru_klubopdatering = | super14 = | super14jare = | super14wedstryde = | super14punte = | ru_currentclub = | super14opdatering = | ru_provinsie = [[Luiperds|Wes-Transvaal]]<br />{{rut WP}}<br />[[Griekwas (rugbyspan)|Griekwaland-Wes]]<br />[[Suidwes-Afrika]] | ru_provinsiejare = ~1976–1980<br />~1981-1983<br />~1984–1986<br />~1987<!-- almal geskatte jare, die ESPNscrum-webwerf wys dit nie meer nie --> | ru_provinsiewedstryde = | ru_provinsiepunte = | ru_provinsieopdatering = | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = | ru_nasionalejare = | ru_nasionalewedstryde = | ru_nasionalepunte = | ru_nsopdatering = | ru_afrigtingklubs = {{RSAru}}<br />[[Griekwas (rugbyspan)|Griekwaland-Wes]]<br />[[Lions (Superrugbyspan)|Cats]] | ru_afrigtingjare = 1996<br />~1988-2000<br />~1998-2000 | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = | eggenote = | kinders = | familie = | skool = [[Hoërskool Diamantveld]] | universiteit = [[Noordwes-Universiteit|Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] | url = }} '''Andries Thomas "André" Markgraaff''' (gebore [[23 Desember]] [[1956]]) is 'n oud-[[Springbokke|Springbokrugbyspeler]]. Hy het in 1974 in [[Kimberley]] aan die [[Hoërskool Diamantveld]] gematrikuleer. Hy was ook 'n kontroversiele nasionale rugbyafrigter, wat moes bedank nadat hy op 'n afluisterapparaat uitgevang is om die "K-woord" uit te spreek in 1997.<ref name="Independent">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/sa-rugby-coach-quits-over-racist-outburst-1279426.html|title=SA rugby coach quits over racist outburst|date=1997-02-19|work=The Independent|access-date=2018-01-09|language=en}}</ref> In 1998 het Markgraaff die Griekwas tot 'n oorwinning in die Vodacombeker gelei en daarna tot die halfeindstryd van die Curriebeker teen {{rut WP}}.<ref>{{en}} [http://www.scrum.com/scrum/rugby/story/60216.html Griquas and Cheetahs meet in pick of the Currie Cup action] Scrum.com, 20 Julie 2005</ref> Hy het ook die Cats in SuperRugby afgerig en is 'n stigterslid van die PUK Rugbyinstituut. Markgraaff het later jare sy terugkeer tot rugbyadministrasie gemaak. Hy was die Adjunkpresident van SARFU en die sameroeper van SARFU se tegniese komitee. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Rugbysaadjie}} {{Suid-Afrikaanse-bio-saadjie}} {{beginboks}} {{opvolgboks| voor=[[Kitch Christie]] | titel=[[Springbokafrigters]] | jare=1996 | na=[[Carel du Plessis]] }} {{eindboks}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Markgraaff, Andre}} [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Sterftes in 2010]] px2ub7f8eevc2btahdoqtu2i7ul01g2 0 370475 2908746 2835261 2026-06-02T08:38:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908746 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Hans Bethe | image = Hans Bethe.jpg | caption = Hans Bethe | birth_date = {{Geboortedatum|1906|7|2}} | birth_place = [[Strasbourg]], [[Duitse Keiserryk]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2005|3|6|1906|7|2}} | death_place = [[Ithaca, New York|Ithaca]], New York, VSA | nationality = | citizenship = [[Duitsland]]<br />[[Verenigde State van Amerika|VSA]] | known_for = [[Kernfisika]]<br />Sterre kernsintese<br />Kwantumelektrodinamika<br />Kristalveldteorie<br />Bethe – Salpeter vergelyking<br />Bethe-Slater kurwe<br />Bethe-formule<br />Kwantum meganiese verstrooiing van foton en kern<br />Bethe-Heitler-formule<br />Bethe – Feynman-formule<br />Mott-Bethe formule <br /> Bethe-matriks<br /> Bethe ''ansatz''<br />Bethe – Weizsäcker- formule<br />Bethe – Weizsäcker proses<br />Waterstofbom | alma_mater = Johann Wolfgang Goethe-universiteit (Frankfurt)<br />Universiteit van München | awards = | signature = | spouse = | children = }} '''Hans Albrecht Bethe''' ( [[2 Julie]] [[1906]] – [[6 Maart]] [[2005]]) was 'n Duits-Amerikaanse kernfisikus wat belangrike bydraes gelewer het tot [[astrofisika]], kwantumelektrodinamika en vaste toestand fisika, en wat in 1967 die [[Nobelprys vir Fisika]] gewen het vir sy werk oor die teorie van sterre kernsintese.<ref name=frs>{{cite journal |doi=10.1098/rsbm.2007.0018 |title=Hans Albrecht Bethe. 2 July 1906 -- 6 March 2005: Elected ForMemRS 1957 |date=2007 |last1=Lee |first1=S. |last2=Brown |first2=G. E. |journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society |volume=53 |pages=1|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1038/scientificamerican1092-32 |title=Illuminator of the Stars |date=1992 |last1=Horgan |first1=John |journal=Scientific American |volume=267 |issue=4 |pages=32–40|bibcode = 1992SciAm.267d..32H }}</ref> Die grootste deel van sy loopbaan was Bethe professor aan die [[Cornell-universiteit]].<ref name="Keck1947">Available at www.JamesKeckCollectedWorks.org [http://www.jameskeckcollectedworks.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509175534/http://www.jameskeckcollectedworks.org/ |date=9 Mei 2019 }} are the class notes taken by one of his students at Cornell from the graduate courses on Nuclear Physics and on Applications of Quantum Mechanics he taught in the spring of 1947.</ref> Gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] was hy hoof van die Teoretiese Afdeling by die geheime Los Alamos-laboratorium en deel van die [[Manhattan-projek]] waar die eerste [[kernwapen]]s ontwikkel is. Daar het hy 'n sleutelrol gespeel in die berekening van die kritieke massa van hierdie wapens en die ontwikkeling van die teorie onderliggend tot die inploffingsmetode wat in die [[Trinity-kernwapentoets]] gebruik was. Voorts werk hy ook op die ''[[Fat Man]]'' wapen wat in Augustus 1945 in [[Nagasaki]] ontplof is. Na die oorlog het Bethe ook 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van die [[waterstofbom]], hoewel hy oorspronklik by die projek aangesluit het met die hoop om te bewys dat dit nie gemaak kon word nie. Bethe het later 'n veldtog gevoer met [[Albert Einstein]] en die Noodkomitee van Atoomwetenskaplikes teen kernwapentoetsing en die kernwapenwedloop. Hy het gehelp om die administrasies van [[John F. Kennedy|Kennedy]] en [[Richard Nixon|Nixon]] te oorreed om onderskeidelik die 1963-verdrag vir gedeeltelike verbod op kerntoetse en die verdrag teen anti-ballistiese missiele (SALT I) van 1972 te onderteken. Sy wetenskaplike navorsing het nooit opgehou nie en hy het tot in sy negentigerjare artikels gepubliseer, wat hom een van die min wetenskaplikes gemaak het wat gedurende elke dekade van sy loopbaan ten minste een groot artikel in sy vakgebied gepubliseer het, wat in Bethe se geval byna oor sewentig jaar gestrek het. [[Freeman Dyson]], eens sy doktorale student, noem hom die "grootste probleemoplosser van die 20ste eeu".<ref name="Wark2007">{{cite journal |title=The Supreme Problem Solver |journal=Nature |date=11 Januarie 2007 |first=David |pages=149–150 |last=Wark |volume=445|doi=10.1038/445149a |bibcode=2007Natur.445..149W |issue=7124|doi-access=free }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://openvault.wgbh.org/catalog/V_4883F5B3D049498CA208AFD5B9545FCC 1986 Video Interview] War and Peace in the Nuclear Age *[http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/hans-bethes-interview 1993 Audio Interview with Hans Bethe by Richard Rhodes] Voices of the Manhattan Project *[http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/hans-bethes-interview-1982 1982 Audio Interview with Hans Bethe by Martin Sherwin] Voices of the Manhattan Project *[http://manhattanprojectvoices.org/oral-histories/rose-bethes-interview 2014 Video Interview with Rose Bethe by Cynthia C. Kelly] Voices of the Manhattan Project * [http://bethe.cornell.edu/index.html Three Lectures by Hans Bethe], van die Cornell-universiteit * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1961QJRAS...2..107. Text of the Eddington Medal award speech] {{Nobelprys vir Fisika}} {{Manhattan-projek}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bethe, Hans}} [[Kategorie:Amerikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1906]] [[Kategorie:Sterftes in 2005]] [[Kategorie:Manhattan-projek]] awi1v8k5dxmjv3vryxs8jgwpo3njfws 0 372777 2908724 2900780 2026-06-02T07:14:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908724 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Atos |kenteken = [[Lêer:Atos Origin 2011 logo.svg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1997 |ligging_stad = [[Bezons]] |ligging_land = [[Frankryk]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Elie Girard (hoof uitvoerende beampte) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = |produkte = Raad, Stelselintegrasie, Uitkontraktering, Groot data, Kuber sekuriteit, Wolk |dienste = |inkomste = €11,58 miljard |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 110&nbsp;000 |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [https://www.atos.net ''atos.net''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Atos''' is 'n [[Frankryk|Franse]] digitale dienste-onderneming (ESN), gestig in 1997. Dit is een van die 10 grootste ESN's wêreldwyd,<ref>{{fr}}[http://www.boursier.com/actualites/economie/atos-integre-le-top-10-mondial-des-ssii-9481.html Atos intègre le TOP 10 mondial des SSII !] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512190415/https://www.boursier.com/actualites/economie/atos-integre-le-top-10-mondial-des-ssii-9481.html |date=12 Mei 2021 }}</ref> met 'n jaarlikse omset van byna 11 miljard euro in 2019 en ongeveer 110.000 werknemers versprei oor 73 lande.<ref>{{fr}}[https://www.boursorama.com/bourse/actualites/les-resultats-annuels-2017-d-atos-7c29a27e5fe11b970c7fe8d5e45e5042 Les résultats annuels 2017 d'Atos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514072301/https://www.boursorama.com/bourse/actualites/les-resultats-annuels-2017-d-atos-7c29a27e5fe11b970c7fe8d5e45e5042 |date=14 Mei 2021 }}</ref> Die groep, wat sedert die verkryging van Bull, Europese leier is in wolk, kuberveiligheid en superrekenaars, is op die [[CAC 40]] genoteer.<ref>{{fr}}[http://www.lefigaro.fr/societes/2014/08/11/20005-20140811ARTFIG00311-atos-s-empare-de-bull-et-devient-un-leader-du-cloud.php Atos s'empare de Bull et devient un leader du cloud]</ref> Sedert 2001 is Atos die wêreldwye IT-vennoot van die [[Olimpiese Spele|Olimpiese en Paralimpiese Spele]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Franse maatskappye]] h4akzvnepmy8h6l9lxp0egsztir69u3 0 372835 2908764 2899286 2026-06-02T08:54:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908764 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Unibail-Rodamco-Westfield |kenteken = [[Lêer:Unibail-Rodamco-Westfield.jpg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1968 |ligging_stad = [[Parys]] |ligging_land = [[Frankryk]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Jean-Marie Tritant (hoof uitvoerende beampte) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = |produkte = Winkelsentrums, kantore, konferensie-uitstallingsentrums |dienste = |inkomste = €2,211 miljard |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 3&nbsp;100 |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [https://www.urw.com ''urw.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Unibail-Rodamco-Westfield''' is die voorste genoteerde kommersiële vaste eiendomsgroep ter wêreld, teenwoordig in 13 lande en met 'n portefeulje van bates ter waarde van 56,3 miljard euro op 31 Desember 2020. Die groep is in 1968 gestig en het in 2021 3.100 werknemers. Hy spesialiseer in die bestuur, promosie en belegging van groot winkelsentrums in groot stede in [[Europa]] en die [[Verenigde State]], in groot kantoorgeboue en in kongres- en uitstallingsentrums in die [[Parys]]-streek.<ref>{{fr}}[https://www.lefigaro.fr/decideurs/jean-marie-tritant-a-la-barre-du-geant-des-centres-commerciaux-urw-20201120 Jean-Marie Tritant à la barre du géant des centres commerciaux URW]</ref> Die groep het in 2020 87 winkelsentrums.<ref>{{fr}}[http://www.parismatch.com/Actu/Economie/Unibail-Rodamco-champion-des-centres-commerciaux-949090 Unibail-Rodamco, champion des centres commerciaux]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Franse maatskappye]] tomos6mdbg9hs3t2912eprlgwet09ng 3 382325 2908630 2423536 2026-06-02T05:12:33Z Bunnypranav 188902 Bunnypranav het bladsy [[Gebruikerbespreking:Lee Matthews 13]] na [[Gebruikerbespreking:UnobtrusiveGoblin]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Lee Matthews 13|Lee Matthews 13]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/UnobtrusiveGoblin|UnobtrusiveGoblin]]" 2423536 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br />Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening – sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 10:39, 30 Julie 2021 (UTC) bkkhaxfz4e4yxwg99864aed011xz53c 0 385269 2908671 2867244 2026-06-02T05:59:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908671 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | image = Moraea viscaria (5).JPG | image_caption = ''[[Moraea viscaria]]'' | display_parents = 3 | taxon = Moraea | authority = Mill. | subdivision_ranks = Spesies | subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> | synonyms = * ''Barnardiella'' <small>[[Peter Goldblatt|Goldblatt]]</small> * ''Diaphane'' <small>Salisb.</small> * ''Freuchenia'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]]</small> * ''Galaxia'' <small>Thunb.</small> * ''Gynandriris'' <small>Parl.</small> * ''Helixyra'' <small>Salisb. ex N.E.Br.</small> * ''Hexaglottis'' <small>Vent.</small> * ''Homeria'' <small>Vent.</small> * ''Hymenostigma'' <small>Hochst.</small> * ''Iridopsis'' <small>[[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]] ex Baker</small> * ''Jania'' <small>Schult. & Schult.f.</small> * ''Phaianthes'' <small>Raf.</small> * ''Plantia'' <small>Herb.</small> * ''Rheome'' <small>Goldblatt</small> * ''Roggeveldia'' <small>Goldblatt</small> * ''Sessilistigma'' <small>Goldblatt</small> * ''Sisyrinchium'' <small>Mill.</small> * ''Vieusseuxia'' <small>D.Delaroche</small> }} '''''Moraea''''' (Kaapse tulpe) is 'n [[genus]] van [[blomplante]] wat hoort tot [[Iridaceae]] en die eerste keer in 1758 beskryf is. Die genus is vernoem na die Engelse [[Plantkundige|botanis]] Robert More.<ref name=Goldblatt2008>{{cite book |author1=Manning, John |author2=Goldblatt, Peter |title=The Iris Family: Natural History & Classification |publisher=Timber Press |location=Portland, Oregon|pages=91–93 |year=2008|isbn=978-0-88192-897-6}}</ref> Plante van die genus is bladwisselend en [[Geofiet|geofiete]].<ref>John Manning. 2018. Field Guide to Fynbos, Struik Nature, 2018 {{ISBN|978 1 77584 590 4}}</ref> == Spesies == Daar is 230 spesies wat tot die genus hoort:<ref>http://plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331244-2</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Moraea acocksii]]'' <small>[[Peter Goldblatt|Goldblatt]] & [[John Charles Manning|J.C.Manning]]</small> * ''[[Moraea afro-orientalis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea albicuspa]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea albiflora]]'' <small>G.J.Lewis, Goldblatt</small> * ''[[Moraea algoensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea alpina]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea alticola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea amabilis]]'' <small>Diels</small> * ''[[Moraea amissa]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea angolensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea angulata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea angusta]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea anomala]]'' <small>G.J.Lewis</small> * ''[[Moraea ardesiaca]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea aristata]]'' <small>(D.Delaroche) Asch. & Graebn.</small> * ''[[Moraea aspera]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea atropunctata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea australis]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea autumnalis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea balundana]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea barkerae]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea barnardiella]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea barnardii]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Moraea bella]]'' <small>Harms</small> * ''[[Moraea bellendenii]]'' <small>(Sweet) N.E.Br.</small> * ''[[Moraea bifida]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea bipartita]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Moraea bituminosa]]'' <small>(L.f.) Ker Glawer</small> * ''[[Moraea bolusii]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea bovonei]]'' <small>Chiov.</small> * ''[[Moraea brachygyne]]'' <small>(Schlechter) Goldblatt</small> * ''[[Moraea brevifolia]] <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea brevistyla]] <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea brevituba]] <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea britteniae]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea bubalina]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea bulbillifera]]'' <small>(G.J.Lewis) Goldblatt</small> * ''[[Moraea caeca]]'' <small>Barnard ex Goldblatt</small> * ''[[Moraea calcicola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea callista]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea cantharophila]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea carnea]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea carsonii]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea cedarmontana]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea cedermonticola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea ciliata]]'' <small>(L.f.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea citrina]]'' <small>(G.J.Lewis) Goldblatt</small> * ''[[Moraea clavata]]'' <small>R.C.Foster</small> * ''[[Moraea collina]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Moraea comptonii]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea contorta]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea cookii]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea cooperi]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea crispa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Moraea cuspidata]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea debilis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea decipiens]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea deltoidea]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea demissa]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea deserticola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea doleritica]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea dracomontana]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea eburnea]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea elegans]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Moraea elliotii]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea elsiae]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea exiliflora]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea falcifolia]]'' <small>Klatt</small> * ''[[Moraea fenestralis]]'' <small>(Goldblatt & [[Edward George Hudson Oliver|E.G.H.Oliv.]]) Goldblatt</small> * ''[[Moraea fenestrata]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea fergusoniae]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Moraea filamentosa]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea filicaulis]]'' <small>Baker, 1896</small> * ''[[Moraea fistulosa]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea flaccida]]'' <small>(Sweet) Steud.</small> * ''[[Moraea flava]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea flavescens]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea flexicaulis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea fragrans]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea fugacissima]]'' <small>(L.f.) Goldblatt</small> * ''[[Moraea fugax]]'' <small>(D.Delaroche) Jacq.</small> * ''[[Moraea fuscomontana]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea galaxia]]'' <small>(L.f.) Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea galpinii]]'' <small>(Baker) N.E.Br.</small> * ''[[Moraea garipensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea gawleri]]'' <small>Spreng.</small> * ''[[Moraea geminifolia]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea gigandra]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Moraea gracilenta]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea graminicola]]'' <small>[[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> * ''[[Moraea grandis]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea graniticola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea hainebachiana]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea helicoidea]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea helmei]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea herrei]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea hesperantha]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea hexaglottis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea hiemalis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea huttonii]]'' <small>(Baker) Oberm.</small> * ''[[Moraea inclinata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea inconspicua]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea incurva]]'' <small>G.J.Lewis</small> * ''[[Moraea indecora]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea insolens]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea intermedia]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea inyangani]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea iringensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea kamiesensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea kamiesmontana]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea karroica]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea knersvlaktensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea lazulina]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea lewisiae]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea lilacina]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea linderi]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea longiaristata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea longiflora]]'' <small>Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea longifolia]]'' <small>(Jacq.) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> * ''[[Moraea longipes]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea longistyla]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea loubseri]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea louisabolusiae]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea lugubris]]'' <small>(Salisb.) Goldblatt</small> * ''[[Moraea lurida]]'' <small>Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea luteoalba]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea macgregorii]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea macrantha]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea macrocarpa]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea macronyx]]'' <small>G.J.Lewis</small> * ''[[Moraea margaretae]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea marginata]]'' <small>J.C.Manning & Goldblatt</small> * ''[[Moraea marionae]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Moraea marlothii]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea maximiliani]]'' <small>(Schlechter) Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea mediterranea]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea melanops]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea miniata]]'' <small>Andrews</small> * ''[[Moraea minima]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea minor]]'' <small>Eckl.</small> * ''[[Moraea modesta]]'' <small>Killick</small> * ''[[Moraea moggii]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Moraea monticola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea muddii]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Moraea namaquamontana]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea namaquana]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea namibensis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea nana]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea natalensis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea neglecta]]'' <small>G.J.Lewis</small> * ''[[Moraea niassensis]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea nubigena]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea ochroleuca]]'' <small>(Salisb.) Drapiez</small> * ''[[Moraea ogamana]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea orthrosantha]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea pallida]]'' <small>(Baker) Goldblatt</small> * ''[[Moraea papilionacea]]'' <small>(L.f.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea patens]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea pearsonii]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea pendula]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea petricola]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea pilifolia]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea polyanthos]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Moraea polystachya]]'' <small>(Thunb.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea pritzeliana]]'' <small>Diels</small> * ''[[Moraea pseudospicata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea pubiflora]]'' <small>N.E.Br.</small> * ''[[Moraea punctata]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea pyrophila]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea quartzicola]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea radians]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea ramosissima]]'' <small>(L.f.) Druce</small> * ''[[Moraea reflexa]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea regalis]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea reticulata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea rigidifolia]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea riparia]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea rivulicola]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea robusta]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea saldanhensis]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea saxicola]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea schimperi]]'' <small>(Hochst.) Pic.Serm.</small> * ''[[Moraea schlechteri]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea serpentina]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea serratostyla]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea setifolia]]'' <small>(L.f.) Druce</small> * ''[[Moraea simplex]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea simulans]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea singularis]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea sisyrinchium]]'' <small>(L.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea spathulata]]'' <small>(L.f.) Klatt</small> * ''[[Moraea speciosa]]'' <small>(L.Bolus) Goldblatt</small> * ''[[Moraea stagnalis]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea striata]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea stricta]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea tanquana]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea tanzanica]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea teretifolia]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea textilis]]'' <small>(Welw. ex Baker) Baker</small> * ''[[Moraea thermarum]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea thomasiae]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea thomsonii]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea tortilis]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea tricolor]]'' <small>Andrews</small> * ''[[Moraea tricuspidata]]'' <small>(L.f.) G.J.Lewis</small> * ''[[Moraea trifida]]'' <small>R.C.Foster</small> * ''[[Moraea tripetala]]'' <small>(L.f.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea tulbaghensis]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Moraea umbellata]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Moraea unguiculata]]'' <small>Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea unibracteata]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea unifoliata]]'' <small>R.C.Foster</small> * ''[[Moraea upembana]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea vallisavium]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea vallisbelli]]'' <small>(Goldblatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea variabilis]]'' <small>(G.J.Lewis) Goldblatt</small> * ''[[Moraea vegeta]]'' <small>(L.)</small> * ''[[Moraea venenata]]'' <small>Dinter</small> * ''[[Moraea ventricosa]]'' <small>Baker</small> * ''[[Moraea verdickii]]'' <small>De Wild.</small> * ''[[Moraea verecunda]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea versicolor]]'' <small>(Salisb. ex Klatt) Goldblatt</small> * ''[[Moraea vespertina]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea vigilans]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea villosa]]'' <small>(Ker Gawl.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea virgata]]'' <small>Jacq.</small> * ''[[Moraea viscaria]]'' <small>(L.f.) Ker Gawl.</small> * ''[[Moraea vlokii]]'' <small>Goldblatt</small> * ''[[Moraea vuvuzela]]'' <small>Goldblatt & J.C.Manning</small> * ''[[Moraea worcesterensis]]'' <small>Goldblatt</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Moraea| ]] r4m2pjn881h2athg0qmopppt2ipjbf7 0 388706 2908706 2903701 2026-06-02T06:32:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908706 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Volksrepubliek Donetsk |volle_naam = <small>Донецкая Народная Республика ([[Russies]])</small> |algemene_naam = die Volksrepubliek Donetsk |beeld_vlag = Flag of Donetsk People's Republic.svg |beeld_wapen = Coat of Arms of the Donetsk People's Republic.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location of Donetsk People's Republic.png |leuse = |volkslied = Государственный Гимн Донецкой Народной Республики<br /><small>''(Russies vir: "Staatsvolkslied van die Volksrepubliek Donetsk")''</small> |amptelike_tale = [[Russies]]<ref>{{ru}} {{cite web |url=https://rg.ru/2020/03/06/russkij-priznali-v-dnr-edinstvennym-gosudarstvennym-iazykom.html |title=Русский признали в ДНР единственным государственным языком |website=Rossijskaja Gaseta |accessdate=7 Maart 2020}}</ref> |hoofstad = [[Donetsk]] {{Koördinate|48|00|N|37|48|O}} |latd = 48 |latm = 00 |latNS = N |longd = 37 |longm = 48 |longEW = O |grootste_stad = [[Donetsk]] |regeringsvorm = In naam 'n unitêre<br />presidensiële [[republiek]] |leiertitels = <br />• Hoof<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Denis Poesjilin]]<br />[[Witalij Khotsenko]] |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 8&nbsp;902 |oppervlakmi² = 3&nbsp;437 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 2&nbsp;302&nbsp;444<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://glavstat.govdnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_0118.pdf |title= Численность населения Донецкой Народной Республики на 1 января 2018 года |accessdate=28 Mei 2018 |archive-date=16 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516172556/http://glavstat.govdnr.ru/pdf/naselenie/chisl_naselenie_0118.pdf |url-status= dead}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2018 |bevolking_rang = – |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = |bevolkingsdigtheidmi² = |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = |BBP_PPP_per_kapita = |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Gedeeltelik erkende staat |onafhanklikheidsgebeure = • Stigting<br />• Onafhanklikheidsreferendum<br />• Ooreenkoms van Minsk<br />• Tweede ooreenkoms van Minsk<br />• Russiese erkenning<br />• Russiese anneksasie |onafhanklikheidsdatums = <br />van [[Oekraïne]]<br />[[7 April]] [[2014]]<br />[[11 Mei]] [[2014]]<br />[[5 September]] [[2014]]<br />[[12 Februarie]] [[2015]]<br />[[21 Februarie]] [[2022]]<br />[[30 September]] [[2022]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Roebel|Russiese roebel]] |geldeenheid_kode = RUB |land_kode = – |tydsone = MSK |utc_afwyking = [[UTC+03:00|+3]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+3]] |internet_domein = – |skakelkode = 380 62 |voetskrif = }} Die '''Volksrepubliek Donetsk''' ([[Russies]]: Донецкая Народная Республика, ''Donetskaja Narodnaja Respublika'', [dɐˈnʲetskəjə nɐˈrodnəjə rʲɪˈspublʲɪkə]) is volgens [[internasionale reg]] 'n deel van [[Oekraïne]], maar het van 2014 tot 2022 ''[[de facto]]'' 'n onafhanklike republiek gevorm, sonder algemene internasionale erkenning. Sedert die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne in 2022]] is dit deur [[Rusland]] beset en op 30 September 2022 in weerwil van [[internasionale reg]] geannekseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://press.un.org/en/2022/ga12458.doc.htm |title=With 143 Votes in Favour, 5 Against, General Assembly Adopts Resolution Condemning Russian Federation’s Annexation of Four Eastern Ukraine Regions |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=12 Oktober 2022 |accessdate=23 Junie 2023 |archive-date=18 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018211154/https://press.un.org/en/2022/ga12458.doc.htm |url-status=dead }}</ref> [[Lêer:Map of Ukraine, with Russian-occupied regions highlighted.svg|duimnael|links|'n Kaart van Oekraïne met deur Rusland geannekseerde gebiede]] Hoewel Oekraïne nie beheer oor die Volksrepubliek Donetsk uitoefen nie, beskou die Oekraïense regering, die [[Verenigde Nasies]] en die meerderheid van die wêreld se regerings die Volksrepubliek Donetsk as 'n deel van Oekraïne, waarvan die grondwet na dié gebied as [[Donetsk-oblast]] verwys. Die Volksrepubliek Donetsk is langs die Oekraïens-Russiese grens en die [[Swartsee]]kus geleë. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Donetsk]]. Die Volksrepubliek Donetsk beslaan 'n oppervlakte van 8&nbsp;902&nbsp;km² en het 'n bevolking van 2&nbsp;302&nbsp;444 in 2018 gehad. Die Volksrepubliek Donetsk grens in die ooste aan die Russiese deelgebied [[Rostof-oblast]]. == Politiek == === Internasionale erkenning === [[Lêer:International Recognition of Donetsk and Lugansk.svg|duimnael|links|Internasionale erkenning van die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk: {{sleutel|#1b6565|Veroordeling van die Russiese erkenning van onafhanklikheid}} {{sleutel|#ffdd55ff|Ondersteuning van Oekraïense territoriale integriteit}} {{sleutel|#d93cd9|Ondersteuning vir die erkenning van die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk}} {{sleutel|#6a1f1f|Amptelike erkenning van die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk}}]] ; VN-lidlande * {{vlagland|Rusland}} erken die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk sedert 21 Februarie 2022. * {{vlagland|Sirië}} erken die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk sedert 29 Junie 2022.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-recognizes-independence-sovereignty-donetsk-luhansk-state-news-agency-2022-06-29/ |title=Syria recognizes independence, sovereignty of Donetsk, Luhansk -state news agency |publisher=[[Reuters]] |date=29 Junie 2022 |accessdate=29 Junie 2022}}</ref> * {{vlagland|Noord-Korea}} erken die Volksrepublieke Donetsk en Loehansk sedert 13 Julie 2022.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/13/n-korea-recognises-breakaway-of-russias-proxies-in-east-ukraine |title=Ukraine cuts N Korea ties over recognition of separatist regions |publisher=[[Al Jazeera]] |date=13 Julie 2022 |accessdate=13 Julie 2022}}</ref> ; Gedeeltelik erkende en nieerkende gebiede * {{vlagland|Suid-Ossetië}} erken die Volksrepubliek Donetsk sedert 27 Junie 2014. * {{vlagland|Volksrepubliek Loehansk}} erken die Volksrepubliek Donetsk sedert 11 Mei 2014. * {{vlagland|Abchasië}} erken die Volksrepubliek Donetsk sedert 26 Februarie 2022.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://civil.ge/archives/478282 |title=Luhansk Recognizes Abkhazia |publisher=Civil Georgia |date=10 Maart 2022 |accessdate=10 Maart 2022}}</ref> == Sien ook == * [[Federale deelgebiede van Rusland]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Donetsk People's Republic|Volksrepubliek Donetsk}} * {{en}} {{Wikivoyage|Donetsk_People's_Republic|Volksrepubliek Donetsk}} {{Deelgebiede van Rusland}} {{Lande van Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Volksrepubliek Donetsk| ]] [[Kategorie:Omstrede gebiede]] [[Kategorie:Russiese republieke]] bl8zvgiqupnprpuz6tknfm7bq2bm2dw 0 389918 2908682 2898049 2026-06-02T06:07:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908682 wikitext text/x-wiki '''André Walters''' (1940- [[10 Junie]] [[2025]]) was 'n Suid-Afrikaanse radio-omroeper, TV-persoonlikheid en skakelbeampte.<ref name="rsg" /><ref name="n24-20250612" /> ==Biografie== Walters het in sy skoolloopbaan by nie minder as 12 skole skool gegaan nie, en het aan die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] in [[Kaapstad]] gematrikuleer. Hy het 'n [[Baccalaureus artium|BA]]-graad in [[sielkunde]] en [[Engels]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] behaal. Hy het ook 'n driejarige dramakursus voltooi. ==Bydrae tot uitvoerende kunste== In sy vroeë jare het Walters 'n redelike hoeveelheid verhoogwerk gedoen. Hy het byvoorbeeld in 1959 'n rol in ''Our Town/Ons Dorp'' gespeel, teenoor Babs Laker in Hedda Gabler (CAPAB 1964) gespeel en "Armand" in ''Die dame met die kamelias'' vertolk, saam met Berdine Grünewald (1966). Hy is egter miskien primêr bekend vir sy werk in [[radio]] en [[televisie]]. Sy eerste uitsaaiwerk was op die Afrikaanse radiodiens. As omroeper was hy 'n pionier van sowel Radio Goeie Hoop (in die 1960's) as Radio Port Natal. In 1979 is hy aangestel as bestuurder van [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] Ondernemings. Met die koms van televisie was hy op 'n tyd 'n aanbieder van die natuurleweprogram ''[[50/50]]'' en het ook oorklankingswerk vir SAUK TV gedoen. As stemakteur het hy in tallose radiodramas verskyn, asook in 'n paar rolprente, soos ''[[Eendag op ’n reëndag]]'', ''Tien oor tien'' en ''Pressure Burst'' en was 'n gasakteur in die televisiereeks ''Willem''. Hy het ook in die sepies ''[[7de Laan]]'' en [[Egoli: Plek van goud|''Egoli'']] gepeel. == Bronnelys == * ''The Argus'' 12 Februarie 1979. * [https://www.imdb.com/name/nm4956023/ André Walters | Actor, Sound Department] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="n24-20250612">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/mense/5050-baanbreker-sterf-20250612|title=‘50/50’-baanbreker sterf|first=Quinton|last=Lourens|website=Netwerk24|accessdate=2025-06-14|archive-date=2025-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613053313/https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/mense/5050-baanbreker-sterf-20250612|url-status=live}}</ref> <ref name="rsg">{{Cite web|url=https://www.rsg.co.za/rsg/nuusbulletins/20250612to2300/|title=20250612TO23:00|accessdate=2025-06-14}}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walters, André}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Alumni van Hoërskool Jan van Riebeeck]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] s5fxl4nrp4f37v4b3618k89ra0yel5v 0 390625 2908662 2893846 2026-06-02T05:52:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908662 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Pondospookbos | status = CR | status_system = iucn3.1 | status_ref = | image = Brunia trigyna 1DS-II 9846.jpg | image_caption= | genus = Brunia (plant) | species = trigyna | binomial_authority = (Schltr.) Class.-Bockh. & [[Edward George Hudson Oliver|E.G.H.Oliv.]], (2011) | synonyms = * ''Berardia trigyna'' <small>Schltr.</small> * ''Raspalia trigyna'' <small>(Schltr.) Dümmer</small> }} Die '''Pondospookbos''' (''Brunia trigyna'') is 'n [[struik]] of klein boompie wat tot die ''[[Bruniaceae]]'' [[Familie (biologie)|familie]] hoort. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] in [[KwaZulu-Natal]] en die [[Oos-Kaap]]. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 100 km². Hierdie plant se getalle het begin daal sedert die 1900's omrede sy [[habitat]] vernietig is en teen 1960 was sy getalle krities laag. Daar is onlangs een subpopulasie ontdek, tans is daar slegs drie subpopulasies en die totale aantal plante is slegs 12. Dit kom slegs by die [[Umtamvuna-natuurreservaat]] en by Mkambati voor. In Engels staan die plant as die ''Pondoland Ghost-bush'' bekend. Die boom se FSA-nommer is 141.1.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=772-35 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77114367-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Brunia]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 951o4t0mp1e5b629jed4dlz22bzv9yx 0 392102 2908692 2903226 2026-06-02T06:15:01Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908692 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jana Luther | bynaam = | beeld = Luthja.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jana Luther | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Leksikograaf | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jana Luther''' is ’n [[leksikograaf]] en [[Redakteur|teksredakteur]] wat spesialiseer in [[Afrikaans]]. Sy het in [[Johannesburg]] grootgeword, aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] studeer en in 1991 'n [[MA-graad]] (Afrikaans en [[Nederlands]]) met lof behaal.<ref name="tk" /><ref name="litnet" /><ref name="afvan" /> Sy werk sedert 2019 as mederedakteur aan die ''[[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]]''. Sy dien van 2013 af in die [[Taalkommissie]] (van 2019 af as sekretaris) en werk af en toe as fiksieredakteur, herskrywer en vertaler vir verskillende [[Uitgewery|uitgewers]]. Van 1991 tot 1995 was sy jeugboekredakteur en daarna woordeboekredakteur by [[Tafelberg Uitgewers]]. Van 1996 tot 2006 werk sy bedags as woordeboekmaker by Pharos en saans en Sondae gereeld as nasienredakteur in die nagkantoor van ''[[Die Burger]]''. Van 2007 tot 2017 was sy voltyds redakteur van die sesde uitgawe van die [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|''Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal'']] (''HAT 6'') by Pearson SA. In haar vrye tyd lees sy, skryf ’n tweeweeklikse rubriek vir ''[[Beeld]]'' en ''[[Netwerk24]]'' en versamel en bewerk intyds nuwe woorde, betekenisse, uitdrukkings, asook ouer vorme wat nog nie elders opgeneem is nie, in die ''[https://afrikaans-vandag.co.za/ Woordeboek van Afrikaans Vandag]''. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="tk">[https://www.taalkommissie.co.za/ontmoet/?fbclid=IwAR2dKnJ8TsTJPurgGBBjEVr0pqDsp7kv-QuYTYK6QFhsEJcnoyd9azyXHAo Taalkommissie]</ref> <ref name="litnet">https://www.litnet.co.za/author/jana-luther/</ref> <ref name="afvan">https://www.afrikaans-vandag.co.za/aktueel/jana-luther/</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://twitter.com/janaluther Jana Luther] op [[Twitter]]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Luther, Jana}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Leksikografie]] nhxhtlic99eu9eys3ftqfanrksr22qb 2908693 2908692 2026-06-02T06:15:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908693 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jana Luther | bynaam = | beeld = Luthja.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jana Luther | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Leksikograaf | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jana Luther''' is ’n [[leksikograaf]] en [[Redakteur|teksredakteur]] wat spesialiseer in [[Afrikaans]]. Sy het in [[Johannesburg]] grootgeword, aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] studeer en in 1991 'n [[MA-graad]] (Afrikaans en [[Nederlands]]) met lof behaal.<ref name="tk" /><ref name="litnet" /><ref name="afvan" /> Sy werk sedert 2019 as mederedakteur aan die ''[[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]]''. Sy dien van 2013 af in die [[Taalkommissie]] (van 2019 af as sekretaris) en werk af en toe as fiksieredakteur, herskrywer en vertaler vir verskillende [[Uitgewery|uitgewers]]. Van 1991 tot 1995 was sy jeugboekredakteur en daarna woordeboekredakteur by [[Tafelberg Uitgewers]]. Van 1996 tot 2006 werk sy bedags as woordeboekmaker by Pharos en saans en Sondae gereeld as nasienredakteur in die nagkantoor van ''[[Die Burger]]''. Van 2007 tot 2017 was sy voltyds redakteur van die sesde uitgawe van die [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|''Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal'']] (''HAT 6'') by Pearson SA. In haar vrye tyd lees sy, skryf ’n tweeweeklikse rubriek vir ''[[Beeld]]'' en ''[[Netwerk24]]'' en versamel en bewerk intyds nuwe woorde, betekenisse, uitdrukkings, asook ouer vorme wat nog nie elders opgeneem is nie, in die ''Woordeboek van Afrikaans Vandag''. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="tk">[https://www.taalkommissie.co.za/ontmoet/?fbclid=IwAR2dKnJ8TsTJPurgGBBjEVr0pqDsp7kv-QuYTYK6QFhsEJcnoyd9azyXHAo Taalkommissie]</ref> <ref name="litnet">https://www.litnet.co.za/author/jana-luther/</ref> <ref name="afvan">https://www.afrikaans-vandag.co.za/aktueel/jana-luther/</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://twitter.com/janaluther Jana Luther] op [[Twitter]]. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Luther, Jana}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Leksikografie]] rsuub7mkyg9hggbhgb9ak4uneip3icx 0 392192 2908663 2621985 2026-06-02T05:52:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908663 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Bosveldhalfmaanranker <!-- Afrikaanse naam --> |image = |status = NE |status_system = iucn3.1 |status_ref = |genus = Cocculus |species = hirsutus |authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) W.Theob., (1860) |range_map = |synonyms =* ''Cebatha hirsuta'' <small>(L.) Kuntze</small> * ''Cebatha villosa'' <small>C.Chr.</small> * ''Cocculus aristolochiae'' <small>DC.</small> * ''Cocculus hastatus'' <small>DC.</small> * ''Cocculus holopeira-torrida'' <small>Broun & R.L.Massey</small> * ''Cocculus linnaeanus'' <small>Kurz</small> * ''Cocculus sepium'' <small>Colebr.</small> * ''Cocculus villosus'' <small>DC.</small> * ''Holopeira auriculata'' <small>Miers</small> * ''Holopeira laeviuscula'' <small>Miers</small> * ''Holopeira torrida'' <small>Miers</small> * ''Holopeira villosa'' <small>Miers</small> * ''Limacia villosa'' <small>W.Theob.</small> * ''Menispermum hastatum'' <small>Lam.</small> * ''Menispermum hirsutum'' <small>L.</small> * ''Menispermum myosotis'' <small>L.</small> * ''Menispermum myosotoides'' <small>L.</small> * ''Menispermum myosuroides'' <small>Hill</small> * ''Menispermum villosum'' <small>Lam.</small> }} Die '''Bosveldhalfmaanranker''' (''Cocculus hirsutus'') is 'n [[boom]] wat [[inheems]] is aan [[Angola]], [[Bangladesj]], [[Botswana]], suid-ooste van [[China]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Indië]], [[Jemen]], [[Katar]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mianmar]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Saoedi-Arabië]], [[Sri Lanka]], [[Soedan]], [[Tanzanië]], [[Thailand]], [[Verenigde Arabiese Emirate]], West Himalaya, [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In [[Suid-Afrika]] kom die plant in [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]] en [[Mpumalanga]] voor. Die boom se FSA-nommer is 104.6.<ref>https://www.treetags.co.za/national-list-of-indigenous-trees/</ref> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=2616-1 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:941634-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Katar]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mianmar]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Nepal]] [[Kategorie:Flora van Pakistan]] [[Kategorie:Flora van Saoedi-Arabië]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Thailand]] [[Kategorie:Flora van die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] 93wl5rutaxz6ejpwr0p3q6quxmepgqk 0 392703 2908673 2656381 2026-06-02T06:00:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908673 wikitext text/x-wiki {{skuinse titel}} {{Spesieboks | name = <!-- Afrikaanse naam --> | image = | image2 = | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Ruschia putterillii | authority = ([[Louisa Bolus|L.Bolus]]) L.Bolus 1950 | synonyms =* ''Mesembryanthemum putterillii'' <small>L.Bolus</small> }} '''''Ruschia putterillii''''' is 'n [[vetplant]] uit die [[vygies|vygiefamilie]] wat [[inheems]] aan [[Suid-Afrika]] is en in die [[Oos-Kaap]], [[Vrystaat]] asook [[Lesotho]] voorkom. == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=163-274 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:364453-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Ruschia|putterillii]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] i4i0c14cboix5bh85x2dx4qpwy3fk4c 0 395385 2908675 2875182 2026-06-02T06:01:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908675 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | image = | status = CR | status_system = IUCN2.3 | taxon = Widdringtonia whytei | authority = Rendle, (1894) |synonyms =* ''Callitris whytei'' <small>(Rendle) [[Adolf Engler|Engl.]]</small> * ''Widdringtonia nodiflora var. whytei'' <small>(Rendle) Silba</small> * ''Widdringtonia nodiflora subsp. whytei'' <small>(Rendle) Silba</small> }} '''''Widdringtonia whytei''''' is 'n [[boom]] wat hoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] ''Cupressaceae'' en is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Malawi]]. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:264042-1 Plants of the WorldOnline] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Widdringtonia]] [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Endemiese plante van Malawi]] ta9akizys106i21sjsntsxvrppl3isp 100 397283 2908580 2884310 2026-06-01T19:40:07Z SpesBona 2720 Nuwe nuus 2908580 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ICC Men's T20 World Cup Trophy at COA - BugWarp (20) (cropped).jpg|regs|150px|Die T20I-wêreldbekertrofee waarom meegeding is]] * Die twaalf deelnemende nasionale vroue[[krieket]]spanne is besig met opwarmingswedstryde vir die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|tiende T20I-vrouewêreldbeker]]; dié toernooi word van 12 Junie tot 5 Julie in [[Engeland]] beslis. * In die eindstryd van die '''[[T20I-wêreldbeker 2026]]''' op die Narendra Modi-stadion in [[Ahmedabad]] verslaan die medegasheer en verdedigende wêreldkampioen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] vir [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] met 96 lopies en palm sodoende sy derde [[T20I-wêreldbeker]]titel in. [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Proteas|Suid-Afrika]] was die ander twee semi-finaliste. * Die verdedigende kampioen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] behou [[die As]]-urn, nadat hulle die 2025–26-tuisreeks teen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] met 4–1 wen. * In die eindstryd van die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|13de Vrouekrieketwêreldbekertoernooi]] op die DY Patil-stadion in [[Navi Mumbai]] verslaan die medegasheer [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] met 52 lopies en palm sodoende sy eerste [[vrouekrieketwêreldbeker]]titel in. Die verdedigende kampioen [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] was die ander twee semi-finaliste. * [[Proteas|Suid-Afrika]] verslaan [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] op [[Lord’s]]; voor die eindstryd is onder andere [[Hashim Amla]] en [[Graeme Smith]] in die IKR se Heldesaal opgeneem. <noinclude> [[Kategorie:Portaal:Krieket|Nuus]] </noinclude> cq1db6etbbvng8c5mqm66vqk942a6r9 0 400402 2908670 2655221 2026-06-02T05:58:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908670 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = LC | status_system = iucn3.1 | image = | taxon = Mesembryanthemum vanheerdei | authority = ([[Louisa Bolus|L.Bolus]]) Klak, (2007) | synonyms =* ''Amoebophyllum roseum'' <small>L.Bolus</small> * ''Phyllobolus roseus'' <small>(L.Bolus) Gerbaulet</small> * ''Sphalmanthus vanheerdei'' <small>L.Bolus</small> }} '''''Mesembryanthemum vanheerdei''''' is 'n [[vetplant]] wat deel is van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en dit kom in die [[Noord-Kaap]] voor. == Bronne== * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=116-30 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77083432-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum|vanheerdei]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] pnn5tj320zpm6k1ws63rk8dubff3gdk 0 400893 2908821 2901739 2026-06-02T11:04:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908821 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Sweet-2018.jpg|duimnael|regs|William Sweet.]] '''William Sweet''' (gebore 1955, St Albert, [[Kanada]]) is 'n filosoof en voormalige president van die Canadian Philosophical Association<ref>https://www.acpcpa.ca/cpages/presidential-address Presidential Addresses, Canadian Philosophical Association</ref> en die Canadian Theological Society.<ref>https://web.archive.org/web/20210724163819/http://cts-stc.ca/executive/ Canadian Theological Society, Executive</ref> == Lewe en werk == Sweet is gebore in Edmonton, Alberta, Kanada, en studeer [[politieke wetenskap]], [[teologie]], en filosofie in Kanada, Suid-Afrika, Frankryk en Duitsland.<ref>https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/sweet-william-1955|title=Sweet, William 1955- & Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com</ref> Hy het 'n DEA in Politieke Wetenskap aan die [[Sorbonne]] aan die [[Université Paris I Panthéon-Sorbonne|Université de Paris]] voltooi, 'n PhD in Filosofie aan die [[Universiteit van Ottawa]], 'n ThD in Sistematiese Teologie aan die Universiteit van Suid-Afrika in Pretoria, en 'n Ph.D. aan die [[Universiteit van Manitoba|Saint Paul Universiteit]]. == Professionele opleiding == Sweet spesialiseer hoofsaaklik in die filosofie van kultuur, maar ook in die [[geskiedenis van die filosofie]], hoewel hy dit as 'n hulpbron en voertuig gebruik om hedendaagse kwessies in [[politieke filosofie]], toegepaste etiek en godsdiensfilosofie aan te spreek. Sy mees onlangse publikasies is in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse filosofie, Godsdiensfilosofie, en interkulturele filosofie.  Hy het artikels gepubliseer oor die Suid-Afrikaanse filosowe [[Marthinus Versfeld]],<ref>[https://www.pdcnet.org/pct/content/pct_2017_0013_0011_0025/+W.+Sweet,+Martin+Versfeld,+Citizenship,+and+the+‘Civitas+Dei’,+Philosophy,+Culture,+and+Traditions+13+(2017):+11-25.]</ref> A.R. Lord,<ref>William Sweet, “A. R. Lord and Later Idealist Political Philosophy,” ''The British Journal of Politics and International Relations'', Vol. 7, Iss.1, 2005. </ref> Andrew H. Murray,<ref>William Sweet, “Philosophy under Apartheid,” in J. A. Lavery, L. Groarke and W. ''Sweet'', eds, ''Ideas Under Fire: Historical Studies of Philosophy and Science in Adversity'' (Madison, NJ: Farleigh Dickinson University Press, 2013).</ref> en R.F.Alfred Hoernlé, en [[Jan Christian Smuts]]. Sy vroeë essays, sowel as sy eerste boek, het gefokus op die politieke filosofie van die [[Britse idealisme|Britse idealistiese]] filosowe van die laat 19de en vroeë 20ste eeue,<ref>William Sweet, ''Idealism and Rights: The Social Ontology of Human Rights in the Political Thought of Bernard Bosanquet'' 2nd edition (Lanham, MD, 2005). </ref> maar hy het 'n aantal werke en vertalings gepubliseer oor die personalistiese tradisie in Frans Filosofie, veral dié van Jacques Maritain. Onlangse navorsing fokus op 20ste-eeuse filosofiese debatte in Suid-Afrika en Indië en die verskynsel van die migrasie van filosofiese tekste en tradisies tussen kulture. Sweet reis baie, en gee gereeld lesings of onderrig in Oos-Asië, Indië en Wes-Europa. Hy was 'n groot bydraer tot die internasionale programme van die Council for Research in Values and Philosophy en van die World Union of Catholic Philosophical Associations en die Istituto Internazionale Jacques Maritain.. Hy is die redakteur van Philosophy, Culture, and Traditions, Études maritainiennes/Maritain Studies, en 'n redakteur van Collingwood and British Idealism Studies. Sy boeke en artikels word in verskeie tale gepubliseer: Afrikaans, Kastiliaans, Chinees, Engels, Frans, Gallego, Duits, Italiaans, Persies, Pools en Viëtnamees. == Eerbewyse == Hy is verkies as 'n genoot van die Royal Historical Society in 2014 en 'n genoot van die Royal Society of Canada in 2017.<ref>https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017|title {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614073237/https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017%7Ctitle |date=14 Junie 2023 }} = Best in their field – STFX faculty members Dr. Brendan Murphy and Dr. William Sweet elected as Fellows of the Royal Society of Canada|date = 7 September 2017</ref> In November 2021 is hy verkies as 'n permanente lid van die wêreld se vooraanstaande akademie van filosofie, die Institut international de philosophie. == Publikasies == === Boeke === * Filosofie om kulture en lewenswyses weer te betrek, (met G.F. McLean) (Washington, DC, 2022) * Sorg vir self en betekenis van die lewe, (met Cristal Huang) (Washington, DC, 2015). * Wat is interkulturele filosofie?, (Washington, DC: CRVP, 2015). * Kulturele botsing en godsdiens, (Washington, DC: CRVP, 2014) * Ideas Under Fire, (met Jonathan Lavery en Louis Groarke) (Fairleigh Dickenson University Press, 2013) * Philosophy Emerging from Culture, (met Wonbin Park, George F. McLean en Olivia Blanchette) (CRVP, 2013) * Migrerende tekste en tradisies, (University of Ottawa Press, 2012). * Antwoorde op die Verligting. 'n Uitruil oor grondslae, geloof en gemeenskap. (met Hendrik Hart) (Rodopi, 2012) * Interkulturele dialoog en menseregte, met Luigi Bonanate en Roberto Papini (CRVP Press, 2011). * Biographical Encyclopedia of British Idealism (Continuum 2010) * Die morele, sosiale en politieke filosofie van die Britse idealiste (Afdruk Academic 2009) * Heroorweging van die rol van filosofie in die globale era (red., met Pham Van Duc) (2009) * The Dialogue of Cultural Traditions (red., met Tomonobu Imamichi, G.F. McLean, et alii) (2008) * Uitgawe van die werke van Arthur Ritchie Lord (met Errol E. Harris), 3 vols. (met inleidings en kritiese biografieë) * (2006) * Filosofie van Godsdiens [Vol. 8, Proceedings of the XXI World Congress of Philosophy, 2003] (2006) * Benaderings tot metafisika (Kluwer/Springer, 2004) * The Philosophy of History: a her-examen (Ashgate, 2004) * Husserl en Stein (2003) [ed. met Richard Feist] * Godsdiens, wetenskap en nie-wetenskap (2003) * Religious Belief: The Contemporary Debate (2003) * Filosofiese teorie en die Universele Verklaring van Menseregte (2003) * Filosofie, Kultuur en Pluralisme (2002) * Idealisme, metafisika en gemeenskap (2001) * Britse idealisme en estetika (2001) * Uitgawe van Bernard Bosanquet se The Philosophical Theory of the State and Related Essays (2001) [red., met Gerald F. Gaus] * Uitgawe van Natural Law: reflections on theory and practice, deur Jacques Maritain (2001; gekorrigeerde uitgawe, 2003) * The Bases of Ethics (2000) * Idealisme en regte: Die sosiale ontologie van menseregte in die politieke denke van Bernard Bosanquet (1997; sagteband 2005). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese filosowe]] 25juc9usuwhbg8p3p3eycp4wmittz2s 2908822 2908821 2026-06-02T11:04:51Z Oesjaar 7467 /* Professionele opleiding */ Verbeter 2908822 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Sweet-2018.jpg|duimnael|regs|William Sweet.]] '''William Sweet''' (gebore 1955, St Albert, [[Kanada]]) is 'n filosoof en voormalige president van die Canadian Philosophical Association<ref>https://www.acpcpa.ca/cpages/presidential-address Presidential Addresses, Canadian Philosophical Association</ref> en die Canadian Theological Society.<ref>https://web.archive.org/web/20210724163819/http://cts-stc.ca/executive/ Canadian Theological Society, Executive</ref> == Lewe en werk == Sweet is gebore in Edmonton, Alberta, Kanada, en studeer [[politieke wetenskap]], [[teologie]], en filosofie in Kanada, Suid-Afrika, Frankryk en Duitsland.<ref>https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/sweet-william-1955|title=Sweet, William 1955- & Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com</ref> Hy het 'n DEA in Politieke Wetenskap aan die [[Sorbonne]] aan die [[Université Paris I Panthéon-Sorbonne|Université de Paris]] voltooi, 'n PhD in Filosofie aan die [[Universiteit van Ottawa]], 'n ThD in Sistematiese Teologie aan die Universiteit van Suid-Afrika in Pretoria, en 'n Ph.D. aan die [[Universiteit van Manitoba|Saint Paul Universiteit]]. == Professionele opleiding == Sweet spesialiseer hoofsaaklik in die filosofie van kultuur, maar ook in die [[geskiedenis van die filosofie]], hoewel hy dit as 'n hulpbron en voertuig gebruik om hedendaagse kwessies in [[politieke filosofie]], toegepaste etiek en godsdiensfilosofie aan te spreek. Sy mees onlangse publikasies is in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse filosofie, Godsdiensfilosofie, en interkulturele filosofie.  Hy het artikels gepubliseer oor die Suid-Afrikaanse filosowe [[Marthinus Versfeld]],<ref>[https://www.pdcnet.org/pct/content/pct_2017_0013_0011_0025/+W.+Sweet,+Martin+Versfeld,+Citizenship,+and+the+‘Civitas+Dei’,+Philosophy,+Culture,+and+Traditions+13+(2017):+11-25.]</ref> A.R. Lord,<ref>William Sweet, “A. R. Lord and Later Idealist Political Philosophy,” ''The British Journal of Politics and International Relations'', Vol. 7, Iss.1, 2005. </ref> Andrew H. Murray,<ref>William Sweet, “Philosophy under Apartheid,” in J. A. Lavery, L. Groarke and W. ''Sweet'', eds, ''Ideas Under Fire: Historical Studies of Philosophy and Science in Adversity'' (Madison, NJ: Farleigh Dickinson University Press, 2013).</ref> en R.F.Alfred Hoernlé, en [[Jan Christian Smuts]]. Sy vroeë essays, sowel as sy eerste boek, het gefokus op die politieke filosofie van die [[Britse idealisme|Britse idealistiese]] filosowe van die laat 19de en vroeë 20ste eeue,<ref>William Sweet, ''Idealism and Rights: The Social Ontology of Human Rights in the Political Thought of Bernard Bosanquet'' 2nd edition (Lanham, MD, 2005). </ref> maar hy het 'n aantal werke en vertalings gepubliseer oor die personalistiese tradisie in Frans Filosofie, veral dié van Jacques Maritain. Onlangse navorsing fokus op 20ste-eeuse filosofiese debatte in Suid-Afrika en Indië en die verskynsel van die migrasie van filosofiese tekste en tradisies tussen kulture. Sweet reis baie, en gee gereeld lesings of onderrig in Oos-Asië, Indië en Wes-Europa. Hy was 'n groot bydraer tot die internasionale programme van die Council for Research in Values and Philosophy en van die World Union of Catholic Philosophical Associations en die Istituto Internazionale Jacques Maritain. Hy is die redakteur van Philosophy, Culture, and Traditions, Études maritainiennes/Maritain Studies, en 'n redakteur van Collingwood and British Idealism Studies. Sy boeke en artikels word in verskeie tale gepubliseer: Afrikaans, Kastiliaans, Chinees, Engels, Frans, Gallego, Duits, Italiaans, Persies, Pools en Viëtnamees. == Eerbewyse == Hy is verkies as 'n genoot van die Royal Historical Society in 2014 en 'n genoot van die Royal Society of Canada in 2017.<ref>https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017|title {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614073237/https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017%7Ctitle |date=14 Junie 2023 }} = Best in their field – STFX faculty members Dr. Brendan Murphy and Dr. William Sweet elected as Fellows of the Royal Society of Canada|date = 7 September 2017</ref> In November 2021 is hy verkies as 'n permanente lid van die wêreld se vooraanstaande akademie van filosofie, die Institut international de philosophie. == Publikasies == === Boeke === * Filosofie om kulture en lewenswyses weer te betrek, (met G.F. McLean) (Washington, DC, 2022) * Sorg vir self en betekenis van die lewe, (met Cristal Huang) (Washington, DC, 2015). * Wat is interkulturele filosofie?, (Washington, DC: CRVP, 2015). * Kulturele botsing en godsdiens, (Washington, DC: CRVP, 2014) * Ideas Under Fire, (met Jonathan Lavery en Louis Groarke) (Fairleigh Dickenson University Press, 2013) * Philosophy Emerging from Culture, (met Wonbin Park, George F. McLean en Olivia Blanchette) (CRVP, 2013) * Migrerende tekste en tradisies, (University of Ottawa Press, 2012). * Antwoorde op die Verligting. 'n Uitruil oor grondslae, geloof en gemeenskap. (met Hendrik Hart) (Rodopi, 2012) * Interkulturele dialoog en menseregte, met Luigi Bonanate en Roberto Papini (CRVP Press, 2011). * Biographical Encyclopedia of British Idealism (Continuum 2010) * Die morele, sosiale en politieke filosofie van die Britse idealiste (Afdruk Academic 2009) * Heroorweging van die rol van filosofie in die globale era (red., met Pham Van Duc) (2009) * The Dialogue of Cultural Traditions (red., met Tomonobu Imamichi, G.F. McLean, et alii) (2008) * Uitgawe van die werke van Arthur Ritchie Lord (met Errol E. Harris), 3 vols. (met inleidings en kritiese biografieë) * (2006) * Filosofie van Godsdiens [Vol. 8, Proceedings of the XXI World Congress of Philosophy, 2003] (2006) * Benaderings tot metafisika (Kluwer/Springer, 2004) * The Philosophy of History: a her-examen (Ashgate, 2004) * Husserl en Stein (2003) [ed. met Richard Feist] * Godsdiens, wetenskap en nie-wetenskap (2003) * Religious Belief: The Contemporary Debate (2003) * Filosofiese teorie en die Universele Verklaring van Menseregte (2003) * Filosofie, Kultuur en Pluralisme (2002) * Idealisme, metafisika en gemeenskap (2001) * Britse idealisme en estetika (2001) * Uitgawe van Bernard Bosanquet se The Philosophical Theory of the State and Related Essays (2001) [red., met Gerald F. Gaus] * Uitgawe van Natural Law: reflections on theory and practice, deur Jacques Maritain (2001; gekorrigeerde uitgawe, 2003) * The Bases of Ethics (2000) * Idealisme en regte: Die sosiale ontologie van menseregte in die politieke denke van Bernard Bosanquet (1997; sagteband 2005). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese filosowe]] e00rbsj1v3g89zhsgfpferh3m4y3no2 0 400934 2908818 2906950 2026-06-02T11:00:49Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2908818 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar |Name=Marco Misciagna |image=Marco Misciagna.jpg |birth_date={{Birth date and age|1984|02|05|df=yes}} |birth_place=[[Bari]], Italië |genre=[[klassieke musiek]] |occupation=[[Violis]] [[Altviolis]] |instrument=[[Altviool]] [[Viool]] |label=[[Brilliant Classics]] |website=https://www.marcomisciagna.com/ }} '''Marco Misciagna''' (gebore 5 Februarie 1984) is 'n Italiaanse violis en [[Altviool|altviolis]]. == Biografie == Marco Misciagna is in [[Bari]], Italië, gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.ercolefragasso.it/2021/11/03/marco-misciagna-eccelso-violinista-violista-internazionale-e-soldato-di-pace/|title=Marco Misciagna: eccelso violinista/violista internazionale e soldato di pace!|date=3 November 2021|website=ercole fragasso|language=it|access-date=15 March 2023}}</ref> Hy studeer op die ouderdom van 15 in viool en altviool aan die N.Piccinni Konservatorium van Bari en verwerf later die diploma aan die [[Accademia Nazionale di Santa Cecilia|Nasionale Akademie van Santa Cecilia]] in [[Rome]]. <ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy is deur die voormalige President van die [[Italië|Italiaanse Republiek]] [[Carlo Azeglio Ciampi]] na die [[Quirinaalpaleis|Quirinal-paleis]] in Rome genooi, as die beste student van die konservatorium.<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy het by Corrado Romano en by Đorđe Trkulja gestudeer.<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy het gevorder om saam met [[Salvatore Accardo]] aan die Accademia Stauffer in Cremona te studeer, met [[Boris Belkin]] en met [[Juri Bashmet|Jury Bashmet]] by die Accademia Chigiana in [[Siëna|Siena]], waar hy met twee Ere-diplomas bekroon is en twee keer die Monte dei Paschi di Siena Prys gewen het as beste violis en beste altvioolspeler in die skool (eerste keer in die geskiedenis van die Akademie).<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-03-19}}</ref> Hy was jare lank solis van die Spaanse strykorkes van Màlaga<ref>{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/v/20120811/cultura/marco-misciagna-concerto-malaga-20120811.html|title=Marco Misciagna, de Concerto Málaga, rinde tributo al violinista Ruggiero Ricci|date=2012-08-11|website=Diario Sur|language=es-ES|access-date=2023-03-19}}</ref> en was 'n gas van die groot sale en internasionale instellings, insluitend die Berliner Philarmonie,<ref>{{Cite web|url=https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php|title=Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.V. Berlin - PHILHARMONIKA 2016|website=www.pantonale.com|access-date=2023-03-14}}</ref> Essen Philarmonie, Hamburg Laieszahalle, Mannheim Rosengarten, die Meistersingerhalle Neurenberg, die Prinzeregententeater van Monaco, Arriaga-teater in Bilbao,<ref>{{Cite web|url=https://www.teatroarriaga.eus/programacion/kissar-quartet-wolfgang-amadeus-mozart-juan-crisostomo-de-arriaga/|title=Kissar Quartet: Wolfgang Amadeus Mozart - Juan Crisóstomo de Arriaga|last=Antzokia|first=Teatro Arriaga|website=Teatro Arriaga Antzokia|language=es-ES|access-date=2023-04-14}}</ref> Musikverein in [[Wene]],<ref>{{Verwysing|title=Bach in Jazz reportage Vienna Musikverein|url=https://www.youtube.com/watch?v=X7iPV3Kvmgc|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Victoria Eugenia-teater in San Sebastian, Komitas Chamber Music Hall,<ref>{{Cite web|url=https://www.tomsarkgh.am/hy/event/38997/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8-%D5%84%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A1.html|title=Մարկո Միշանիա|website=Tomsarkgh.am|language=en|access-date=2023-04-14}}</ref> Kiev Opera House, Dar Sebastian in Tunisië,<ref>{{Cite web|url=https://www.challenges.tn/economie/a-dar-sebastian-rien-que-pour-le-plaisir-de-jouer-avec-francesco-mariozzi-marco-misciagna-et-todor-petrov/|title=A Dar Sebastian: Rien que pour le plaisir de jouer avec Francesco Mariozzi, Marco Misciagna et Todor Petrov|last=challenges|date=2016-05-25|website=Challenges TN|language=fr-FR|access-date=2023-04-14}}</ref> Sala Sinopoli ''Auditorium Parco della Musica'' in Rome, Balboa-teater in San Diego in Kalifornië, Fox Tucson teater, St. Francis ouditorium van Santa Fe in New Mexico, CW Eisemann-sentrum, Rudder-teater, Empire-teater in Texas, Amerikaanse teater in Hampton in Virginia, Lehman-sentrum en [[Carnegie Hall]] in New York. <ref>{{Verwysing|title=Italiano: Marco Misciagna durante il concerto tenuto presso la Carnegie Hall di New York - 23 maggio 2015|date=2015-05-23|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Marco_Misciagna_durante_il_concerto_tenuto_presso_la_Carneige_Hall_di_New_York_-_23_maggio_2015.jpg|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy het saamgewerk met Uto Ughi,<ref>{{Cite web|url=https://www.vivoumbria.it/uto-ughi-in-quartetto-a-gubbio/|title=Uto Ughi in quartetto a Gubbio|last=Umbria|first=Redazione Vivo|date=2019-08-29|website=Vivo Umbria|language=it-IT|access-date=2023-03-13}}</ref> Alexander Rudin,<ref>{{Cite web|url=https://www.sanattanyansimalar.com/aima-ustalik-siniflari-18-haziran-da-basliyor/2905/|title=AIMA ustalık sınıfları 18 Haziran'da başlıyor|language=tr|access-date=2023-03-19}}</ref> Sergey Stadler,<ref>{{Cite web|url=https://sonumid.ee/2018/08/08/virtuoosid-kinkisid-publikule-unustamatu-kontserdielamuse/|title=Virtuoosid kinkisid publikule unustamatu kontserdielamuse|date=2018-08-08|website=Raplamaa Sõnumid|language=et|access-date=2023-03-19}}</ref> Alexander Markov, Mariana Sirbu, Gianluigi Gelmetti, Ramin Bahrami, Antony Pay,<ref>{{Cite web|url=https://ravellofestival.photoshelter.com/gallery-image/09-03-Quartetto-Prometeo-Antony-Pay/G0000an2F.6M92ok/I0000BZdBYXeqaoM/C0000MRAvHVAlM.U|title=DSC_0358.JPG {{!}} Fondazione Ravello|website=ravellofestival.photoshelter.com|access-date=2023-04-14}}</ref> Franco Petracchi, José Serebrier, en Vladimir Zubitsky.<ref>{{Verwysing|title=Vladimir Zubitsky: Omaggio ad Astor Piazzolla (Marco Misciagna, vl) Konzert Berliner Philharmonie|url=https://www.youtube.com/watch?v=fnDXd3fgn68|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Hy is Ereprofessor van die [[Sergei Rachmaninoff|S.Rachmaninov]] Staatskonservatorium in [[Tambof|Tambov]],<ref>{{Cite web|url=https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya|title=Марко Мишанья|website=rachmaninov.ru|access-date=2023-03-14}}</ref> die Verre Oosterse Staatsakademie vir Kuns van [[Wladiwostok|Vladivostok]] (Rusland), <ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> die Institut Supérieur de Musique de Sousse (Universiteit van Sousse, Tunisië),<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> die Estaban Salas-konservatorium van Santiago de Cuba, <ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> die Pettman Nasionale Junior Akademie vir Musiek (Auckland, Nieu-Seeland), die Komitas-staatskonservatorium van Jerevan (Armenië). <ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy is ere-hoofsolis van die [[Archangelsk]] Staatskamerorkes<ref>{{Cite web|url=https://pravdasevera.ru/2016/01/09/60b0a0feb43ef52e7c683526.html|title=Известный итальянский скрипач выступит с Архангельским государственным камерным оркестром|website=pravdasevera.ru|access-date=2023-03-27}}</ref>, die Camerata Esteban Salas en die Orchestra Sinfonica de Oriente (Kuba).<ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna for Cuba Television|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAkrqwlEifU|access-date=2023-04-15}}</ref> In 2018 het hy die Goue Medalje van die Adjunk Eerste Minister van [[Oekraïne]] ontvang vir die herdenking van die 150ste bestaansjaar van die Kiëf-operahuis.<ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy is luitenant-kommissaris van die Vrywillige Militêre Korps van die Italiaanse Rooi Kruis, hulp van die Gewapende Magte, met dekreet van die President van die Republiek.<ref>{{Cite web|url=http://www.one-magazine.it/la-speranza-vede-linvisibile/|title=LA SPERANZA VEDE L'INVISIBILE|date=2020-03-27|website=One Magazine|language=en|access-date=2023-03-19}}</ref> == Diskografie == === Albums === * ''Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro'' - Werke deur Henri Wieniawski, Heinrich Wilhelm Ernst en [[Niccolò Paganini]]. Uitgegee deur Dynamic (CDT5065). Marco Misciagna (viool). Vrygestel in 2003.<ref>{{Citation |title=Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro |url=https://www.discogs.com/it/release/24747410-Marco-Misciagna-Note-di-Solidarietà-per-Casalnuovo-Monterotaro |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Christmas In Classic'' - Klassieke Kersfees-ordeninge vir viool/bratsj en kitaar. Bevat: ''Joy To The World'', ''Silent Night'', ''We Wish You A Merry Christmas'', ''Jingle Bells''. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Terramiamusic. Vrygestel in 2010.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna, Vito Vilardi - Christmas In Classic |url=https://www.discogs.com/release/24747050-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Christmas-In-Classic |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Carulli, Giuliani, Paganini'' - Bevat: ''Fantasia con variazioni sulle arie de La Gazza Ladra'' deur Ferdinando Carulli; ''Grand Duo Concertant Op. 85'' deur Mauro Giuliani; en ''Sonatas Nos. 1, 2 & 6 Op. 2'' deur Niccolò Paganini. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Digressione Music (DCTT113). Vrygestel in 2018.<ref>{{Citation |title=Carulli {{!}} Giuliani {{!}} Paganini - Marco Misciagna, Vito Vilardi - Carulli, Giuliani, Paganini |url=https://www.discogs.com/release/14533436-Carulli-Giuliani-Paganini-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Carulli-Giuliani-Paganini |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Curve Of A Day'': ''L'ultima strada di Janusz Korczak'' (viool) en ''Canto Per Groznyj'' (bratsj). Marco Misciagna (viool, bratsj). Idyllium. Vrygestel in 2016.<ref>{{Citation |title=L'ultima strada di Janusz Korczak |url=https://www.youtube.com/watch?v=-C6YfWch-Cw |access-date=2023-04-15 |language=en}}</ref> * ''Sette'' - Marco Misciagna (viool). Digressione Music (DIGR77). Vrygestel in 2017.<ref>{{Cite web |title=Sette |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/sette/ |access-date=2023-04-15 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3'' - Marco Misciagna (bratsj). IMD. Vrygestel in 2020.<ref>{{Cite web |title=Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3 |url=https://www.qobuz.com/ar-es/album/chamber-and-piano-solo-works-vol-3-marco-ciannella/iqm11s7bedchc |access-date=2023-04-15 |website=Qobuz |language=es-AR}}</ref> * ''Beautiful Melodies for Viola and Piano'' - Werke deur [[Johann Sebastian Bach]], Johann Georg Benda, [[Joseph Haydn]], [[Camille Saint-Saëns]], [[Claude Debussy]]. Marco Misciagna (bratsj). IMD100. Vrygestel in 2021.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - Beautiful Melodies for Viola and Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749288-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-Beautiful-Melodies-for-Viola-and-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Greatest Movie Soundtracks for Viola and Piano'' - Bevat: Gabriel's Oboe, Over The Rainbow, Summertime, Last Tango In Paris, Merry Christmas Mr. Lawrence. Marco Misciagna (bratsj). IMD200. Vrygestel in 2022.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - The Greatest Movie Soundtracks For Viola And Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749663-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-The-Greatest-Movie-Soundtracks-For-Viola-And-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Maurice Vieux: Complete Music for Unaccompanied Viola (World Premiere Recording)'' - Bevat: 20 Études (1927); 10 Études sur des traits d'orchestre (1928); 10 Études sur les intervalles (1931); 10 Études nouvelles (1956). Marco Misciagna (bratsj). Digressione Music (DCTT129). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Maurice Vieux |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ |access-date=2023-03-14 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Bartolomeo Campagnoli: 41 Caprices for Viola, Op. 22, gearrangeer vir bratsj en klavier deur Carl Albert Tottmann''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (96551). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, arranged for Viola & Piano by Carl Albert Tottmann - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ |access-date=2023-03-14 |website=www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Federigo Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (97018). Vrygestel in 2023.<ref>{{Cite web |title= Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/f/fiorillo-36-caprices-op3-for-violin-transcribed-for-viola-by-marco-misciagna/ |access-date=2023-08-17 |website= www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Albrecht Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2023.<ref>{{Citation |title=Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/29217133-Marco-Misciagna-Blumenstengel-24-Etudes-Op33-for-Violin-Transcribed-for-Viola-By-Marco-Misciagna|access-date=2023-12-15}}</ref> * ''Richard Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title=Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola|url= https://www.discogs.com/it/release/30144461-Marco-Misciagna-Hofmann-15-Studies-Op87-for-Viola|access-date=2024-03-18}}</ref> * ''Francesco Paolo Supriani: 12 Toccatas for Cello, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Supriani: 12 Toccatas for Cello, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/30726404-Marco-Misciagna-Supriani-12-Toccatas-for-Cello-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Émile Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/31321767-%C3%89mile-Poilleux-Marco-Misciagna-20-%C3%89tudes-chantantes-et-caract%C3%A9ristiques-for-Violin|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Antonio Bartolomeo Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/32304222-Antonio-Bruni-Marco-Misciagna-Bruni-25-Etudes-for-Viola-World-Premiere-Recording | title=Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)|website=Discogs|date=2024-11-16|language=en-US|access-date=2024-11-16}}</ref> * ''Franz Anton Hoffmeister: 12 Etudes for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33469751-Franz-Anton-Hoffmeister-Marco-Misciagna-12-Etudes-for-Viola | title=Hoffmeister: 12 Etudes for Viola|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Agustín Barrios Mangoré: Compositions arranged for Viola Solo by Marco Misciagna'' - Bevat: Julia Florida, Las Abejas, Canción de Cuna, Leyenda de España, La Catedral ''(I. Preludio Saudade, II. Andante Religioso, III. Allegro Solemne)'', Una Limosna por el Amor de Dios, Preludio, Capricho Español, Gavota al Estilo Antiguo, Villancico de Navidad. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33864405-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Marco-Misciagna-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Compositions-Arranged-for-Viola- | title=Agustín Barrios Mangoré: Compositions Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (gearrangeer vir bratsj deur Marco Misciagna)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/34509157-Georg-Abraham-Schneider-Marco-Misciagna-6-Solos-for-Viola-Op-19-Variations-Op-44- | title=Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (arr. Misciagna)|website=Discogs|date=2025-07-11|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> === Singels en EP’s === * ''[[Bohemian Rhapsody (rolprent)|Bohemian Rhapsody]], Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM04.<ref>{{Citation |title=Bohemian Rhapsody, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/release/30797481-Marco-Misciagna-Bohemian-Rhapsody |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Tico-Tico no Fubá, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM05.<ref>{{Citation |title=Tico Tico No Fubá, Arranged for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31018411-Marco-Misciagna-Tico-Tico-No-Fubá-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Marco Misciagna: Samba for Viola Solo (Live)'' (2024) – Oorspronklike komposisie deur Marco Misciagna – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM06.<ref>{{Citation |title=Samba for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31281698-Marco-Misciagna-Samba-for-Viola-Solo-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Heinrich Ignaz Franz Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM08.<ref>{{Citation |title=Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31551832-Marco-Misciagna-Biber-Passacaglia-for-Solo-Viola-Arranged-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-08-23}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM09.<ref>{{Citation |title=Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31779158-Marco-Misciagna-Bach-Sonata-No1-BWV-1001-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-09-20}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM10.<ref>{{Citation |title=Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31901515-Marco-Misciagna-Bach-Toccata-Fugue-BWV-565-Arranged-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-10-04}}</ref> * ''Marco Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo'' (2024) – Etudes Nos. 2 & 5 (1919) / Nos. 2 & 11 (1929). Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM11.<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/it/release/32170062-Marco-Anzoletti-Marco-Misciagna-Four-Etudes-for-Viola-Solo |title=Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo|website=Discogs|date=2024-11-01|language=en-US|access-date=2024-11-01}}</ref> * ''Jiří Herold: Études for Viola (World Premiere Recording)'' (2025) – Ses Études vir solo bratsj. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM17.<ref>{{cite web |title=Jiří Herold: Études for Viola |url=https://www.discogs.com/release/33010086-Jiří-Herold-Études-for-Viola |access-date=2025-01-31}}</ref> == Oorspronklike komposisies en verwerkings == '''Oorspronklike komposisies''' : * Drie [[Flamenco]] Caprices vir onbegeleide altviool - El Vito / Capricho Andaluz / Malagueña (ook 'n weergawe vir onbegeleide viool) <ref>{{Verwysing|title=Misciagna: Three Flamenco Caprices for Solo Viola – El Vito – Capricho Andaluz – Malagueña (2010) für Viola|url=https://www.universaledition.com/Werke/Three-Flamenco-Caprices-for-Solo-Viola/P0350473 |access-date=2026-02-18 |website=www.universaledition.com |language=en}}</ref><ref>{{Verwysing|title=El Vito - Caprice Flamenco for viola sola (Marco Misciagna)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6oOtmOd7hhc|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Inleiding en variasies oor die tema Mer Hayrenik (Armeense volkslied) vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna - Variations on Armenian National Anthem for viola solo|url=https://www.youtube.com/watch?v=JJ6ShQHOQak|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Morricone Film Suite vir solo altviool (Suite in 8 bewegings, hulde aan [[Ennio Morricone]] ) <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * Altviool Blues vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=VIOLA BLUES - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9jzriePZXE|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * 6 Jazz Viola Preludes vir onbegeleide altviool (1-Ragtime, 2-Cafè Concerto, 3-Ragtime Boogie, 4-Ballade, 5-A J.S.Bach Joke, 6-Just After Midnight) <ref>{{Verwysing|title=VIOLA BLUES - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9jzriePZXE|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Fantasie vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Jerusalem Fantasy (for viola solo) - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=1In6qJ7efEU|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Samba vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=SAMBA for viola solo, Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=0GpdZV1egoM|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Star Wars Suite vir onbegeleide altviool (huldiging aan [[John Williams]]) <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * Jazz Caprices vir onbegeleide altviool <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * 3 stukke, hulde aan Charlie Byrd vir onbegeleide altviool (1-Swing'59, 2-Blues vir Felix, 3-Spaanse Altviool Blues) <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * Fantasia op die Ierse volksliedjie "The last rose of summer" : vir viool en klavier / Romolo Pio Misciagna ; (hersiening en vioolkadens deur Marco Misciagna) <ref>{{Cite web|url=http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|title=Ricerca bibliografica|last=Admin|website=www.bncs.beniculturali.it|language=it|access-date=2023-03-14|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314222158/http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|url-status=dead}}</ref> '''Reëlings''' : * [[Isaac Albeniz|Isaac Albéniz]] : Asturias vir altviool (uit: Suite española No. 1, vir klavier, op. 47) / Rumores de la caleta vir altviool (uit: Recuerdos de viaje, vir klavier, op. 71) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * [[Francisco Tárrega]] : Tango, Recuerdos de la Alhambra, Caprice Arabe vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Fernando Sor : Andante - Duo for one Viola (uit: 24 leçons progressives, vir kitaar, op. 31) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Manuel De Falla : Danza del molinero aus El sombrero de tres picos vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Julio Salvador Sagreras : El colibrí - Imitación al vuelo del picaflor vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Jacques Bittner : Suite vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Pedaloefening, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Sonate in a mineur, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/augustin-barrios-mangore-1885-1944-la-caterdal-julia-floridafuer-viola/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida für Viola |website=partitura-verlag.com|access-date=2024-06-07 }}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir tjello (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url= https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida for Violoncello |website= partitura-verlag.com |access-date= 2024-06-07 |archive-date= 2024-06-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240607214519/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |url-status= dead }}</ref> == Toekennings == * 2017 - [https://garanteminori.consiglio.puglia.it/-/alla-garante-regionale-dell-infanzia-e-dell-adolescenza-rosy-paparella-il-premio-speciale-all-educatore Toekenning "Arte, Sport e territorio" - Uitnemendheid van Puglia.] * 2019 - Internasionale Toekenning "Fontane di Roma" (37ste uitgawe) <ref>{{Cite web|url=https://www.agenziacomunica.net/2019/06/12/37-premio-fontane-di-roma-i-vincitori-e-la-cerimonia/?print=print|title=37° Premio Fontane di Roma, i vincitori e la cerimonia - Agenzia Comunica|website=www.agenziacomunica.net|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Elmo Prys "Stories van Gewone Kultuur" <ref>{{Cite web|url=https://www.eventspress.it/2019/08/04/nomi-di-eccezione-per-il-premio-elmo-2019-rizziconi-rc-6-agosto-2019-ore-21/|title=NOMI DI ECCEZIONE PER IL PREMIO ELMO 2019 RIZZICONI (RC) 6 AGOSTO 2019 - ORE 21 » Eventspress|website=Eventspress|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Prys - Goue Medalje "Maison des Artistes" ( [[Universiteit van Rome|Sapienza Universiteit van Rome]] ); * 2019 - Constantinus Magnus Internasionale Toekenning (Konstantiniese Nemagniese Orde van St.Stephen); <ref>{{Cite web|url=http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830|title=IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL "CONSTATINUS MAGNUS".|website=www.consolatorusan.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - "Vigna d'Argento" Award ( Palazzo Montecitorio, Kamer van Afgevaardigdes, Rome); <ref>{{Cite web|url=https://www.romatoday.it/eventi/premio-vigna-d-argento-26-settembre-2019.html|title=Da Lecce a Roma: il premio Vigna D'argento, edizione speciale in collaborazione con l'Associazione Pugliesi nel mondo|website=amp.romatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Toekenning "Hertogin Lucrezia Borgia" <ref>{{Cite web|url=https://www.cronacacomune.it/notizie/37226/iv-edizione-del-premio-internazionale-duchessa-lucrezia-borgia-bisceglie-ba.html#null|title="IV Edizione del Premio Internazionale Duchessa Lucrezia Borgia" a Bisceglie (Ba)|website=www.cronacacomune.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - City of Naples International Award for Art, Culture and Fashion, 9th Edition Academy Oscar <ref>{{Cite web|url=http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|title=Meritato successo per la nona edizione del premio "Città di Napoli" al Maschio Angioino|date=2019-09-12|website=Occhio all'Artista Magazine|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123842/http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|url-status=dead}}</ref> * 2019 - "Cicero Award" ''(Fondazione "Marco Tullio Cicerone")'' <ref>{{Cite web|url=https://fondazionecicerone.it/cicero-award-2019/|title=Cicero Award 2019 {{!}} Fondazione M.T. Cicerone|last=Castellucci|first=Pubblicato da Ciro|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Vincenzo Crocitti- Award ("VINCE International", Rome) ''<ref>{{Cite web|url=https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|title=Premiazioni 2019|date=2020-03-26|website=Premio Vincenzo Crocitti International|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123840/https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|url-status=dead}}</ref>'' * 2019 - Goue Histonium Award <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-27}}</ref> * 2019 - [[Mona Lisa]] Award 2019 <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Ubaldo Lay Award <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Die "Silver Chimera" 2020 Award <ref>{{Cite web|url=https://www.cataniatoday.it/cronaca/premio-chimera-argento-medici-operatori-sanitari-comune-catania.html|title=Il premio Chimera d’argento 2020 assegnato a medici e sanitari|website=amp.cataniatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2021 - Nasionale Toekenning "Silver Eagle" <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-19}}</ref> == Eerbewyse == * Silwer Jubileum Meriete Medalje van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 16/04/2016; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * Silwer Medalje van Verdienste vir die 300ste herdenking van die ''Bolla Militantis Ecclesiae'' ''afgekondig deur Pous Clemens XI'' van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 27/05/2018; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15}}</ref> * Goue Medalje - Herdenking van die 150ste herdenking van die Nasionale Opera van Oekraïne (Mei 2018) <ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-15}}</ref> * Ereburgerskap van die stad Ayvalık – Turkye (Februarie 2018) <ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977|title=Fahri Ayvalıklı Misciagna’dan çılgın İspanyol dansları|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr|access-date=2023-03-14}}</ref> * Medalje vir samewerking in die Oekraïne. No. 988 - 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/znak-narodnoyi-poshani-za-plidnu-spivpracyu|title=Medal for Cooperation in Ukraine. No. 988 (02/11/2020)}}</ref> * Medalje van die Orde van St George Oekraïne. No.1725 – 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/vidznaka-za-sluzhinnya-bogu-i-ukrayini-dlya-kapela|title=Medal of the Order of St. George Ukraine. No.1725 – 2 November 2020;}}</ref> * Geagte Besoeker van die Stad [[Santiago de Cuba]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.marcomisciagna.com/Marco Misciagna Amptelike webwerf] * [https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ MAURICE VIEUX] * [https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, verwerk vir Altviool & Klavier deur Carl Albert Tottmann - Brilliant Classics] * [https://www.discogs.com/it/artist/7545335-Marco-Misciagna Marco Misciagna] * [https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya Марко Мишанья] * [http://alionbalticfestival.com/miscignia.html Alion Baltiese Musiekfees | Marco Misciagna] * [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.] [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php V. Berlyn - PHILHARMONIKA 2016] * [http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830 IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL “CONSTATINUS MAGNUS”.] * [https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977 Fahri Ayvalıklı Misciagna'dan çılgın İspanyol dansları] {{Normdata}} [[Kategorie:Violiste]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate]] e6atblgkxtmpr50b65bsfkim9t2uy7n 0 403193 2908597 2862337 2026-06-01T20:16:05Z Jcb 223 2908597 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Iljin02.jpg|duimnael|Ivan Iljin]] '''Iwan Aleksandrowitsj Iljin''' ([[Russies]]: Иванъ Александровичъ Ильинъ, [[9 April]] [O.S. 28 Maart] [[1883]] – [[21 Desember]] [[1954]]) was 'n Russiese regsgeleerde, godsdienstige en politieke [[filosoof]], [[Slawofilie|slawofiel]], redenaar en konserwatiewe monargis. Hy het die [[Februarie-rewolusie]] as 'n "tydelike wanorde" en die [[Oktober-rewolusie]] as 'n "nasionale katastrofe" beskou en het aktief by die stryd teen die [[Bolsjewis|Bolsjewistiese]] regime aangesluit.<ref name="marsiada.ru">{{cite web | url=http://marsiada.ru/359/407/644/668/ | title=Иван Александрович Ильин. Биография }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het 'n [[Wit beweging|wit]] emigrant-[[joernalis]], 'n slawofiel en 'n [[Ideologie|ideoloog]] van die Russiese Al-Militêre Unie geword wat geglo het dat geweld die enigste manier was waardeur die [[Sowjet]]-regime omvergewerp kon word.<ref>[http://whiterussianshistory.org/rovs From the Russian Army to Underground Organizations: The Trajectory of the Whites in the European and French matrix]</ref> As 'n anti-kommunis<ref name="Ivan Ilyin: A Fashionable Fascist">{{cite web | url=https://ridl.io/ivan-ilyin-a-fashionable-fascist/ | title=Ivan Ilyin: A Fashionable Fascist }}</ref> het Iljin [[Hitler]] aanvanklik verdedig, maar sy kritiek op [[totalitarisme]] is glad nie deur die [[Nazi-Duitsland|Nazi-regime]] waardeer nie. Boonop het hy in 1934 geweier om hul bevele te aanvaar om Nazi-propaganda in die Russiese Akademiese Instituut te versprei en is daarna uit sy pos verwyder en van alle verdere indiensneming verbied.<ref>"Il'in, Ivan Aleksandrovich (1883–1954) ." ''Encyclopedia of Philosophy.'' Encyclopedia.com. 22 Desember 2022 <https://www.encyclopedia.com>.</ref> Binne 'n jaar is hy ontslaan omdat hy Russies was, gearresteer en daarna verbied om openbare verskynings by die Russiese Wetenskaplike Instituut te maak omdat hy geweier het om [[Antisemitisme|antisemitiese]] beleid te bevorder.<ref name="val">Valliere, P. (2021). "Ivan Ilyin: Philosopher of Law, Force, and Faith". In Valliere, P.; Poole, R. (eds.). Law and the Christian Tradition in Modern Russia. New York and Oxon: Routledge. bl. 306–337. doi:10.4324/9781003017097-15. {{ISBN|9781003017097}}.</ref> Terwyl Iljin sy hoofbron van inkomste verloor het, het [[Sergei Rachmaninoff]] hom finansieel gehelp om in 1938 in [[Switserland]] te bly. Aangesien Iljin nie toegelaat is om te werk of polities aktief te wees nie,<ref>{{cite news |title=Vladimir Putin sits atop a crumbling pyramid of power |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/27/vladimir-putin-russia-ukraine-power |work=The Guardian |date=27 Februarie 2022}}</ref> het hy meestal estetiese, etiese en sielkundige vrae bestudeer.<ref>[https://www.academia.edu/41824323/ETHICAL_AND_PSYCHOLOGICAL_PROBLEMS_IN_THE_WORKS_OF_I_A_ILYIN ETHICAL AND PSYCHOLOGICAL PROBLEMS IN THE WORKS OF I.A. ILYIN by Olga Savvina and Ivan Lapshin]</ref> Ivan Iljin, dikwels siek, het meer as 40 boeke en honderde artikels en pamflette in Russies en [[Duits]] geskryf. Byna al sy werke is deurdrenk van [[godsdiens]] en hou verband met Rusland. Iljin het nie tot die groep volgelinge van Vladimir Solovyof behoort nie, wat wêreldwye teokrasie verkondig het en met wie die Russiese godsdienstige en filosofiese Renaissance van die vroeë 20ste eeu gewoonlik geassosieer word.<ref name="marsiada.ru"/> Hy het gevra vir 'n patriargale vorm van heerskappy vir Rusland, gebaseer op Ortodoksie en geloof in die [[tsaar]] (die outokraat, nie die tiran nie).<ref>{{cite web | url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/putin-s-plan-restore-romanovs-part-3-0 | title=Putin's plan to restore the Romanovs (Part 3) &#124; Lowy Institute }}</ref><ref>[http://www.odinblago.ru/filosofiya/ilin/ilin_o_monarkhii_i_resp/10, Ilyin I. A., On the monarchy and the Republic. The danger of Monarchy, p. 568]</ref><ref>[https://www.lander.odessa.ua/doc/Putinism.pdf Walter Laquer (2015)]</ref> Beroepe op heldhaftigheid en morele aristokratisme verskyn regdeur Iljin se geskrifte.<ref name="val" /> Hy het die verskaffer van die leerstelling van Westerse Russofobie geword.<ref>[https://books.google.com/books?id=v3zCCXSC7joC&q=Il%27in&pg=PA165 Philip T. Grier (1994) The Complex Legacy of Ivan Il'in, bl. 151. In: Russian Thought After Communism: The Recovery of a Philosophical Heritage edited by James Patrick Scanlan]</ref> Iljin het sy lewe lank 'n regte Hegelian gebly en die temas van die staat, wet en mag in die wêreldgeskiedenis ondersoek.<ref>{{cite web | url=https://rodinananeve.ru/ivan-ilyin-voyna-uchit-nas-jit-lubia-nechto-visshee/ | title=Иван Ильин: Война учит нас жить, любя нечто высшее · Родина на Неве | date=3 Augustus 2022 }}</ref> Iljin het federalisme, neutraliteit,<ref>{{cite web | url=https://www.derbund.ch/ich-moechte-mit-allem-dem-geliebten-schweizervolk-dienen-192592923504 | title="Ich möchte dem Schweizervolk dienen" }}</ref> verwerp en was 'n vyand van Westerse [[analitiese filosofie]]. Die ultranasionalistiese Iljin was krities oor Westerse-styl demokrasie, en het eerder die belangrikheid van 'n sterk regering in ooreenstemming met Rusland se outokratiese erfenis beklemtoon.<ref>{{Cite news |last=Snyder |first=Timothy |date=2016-09-20 |title=Opinion {{!}} How a Russian Fascist Is Meddling in America's Election |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/09/21/opinion/how-a-russian-fascist-is-meddling-in-americas-election.html |access-date=2022-10-21 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="crisismagazine.com">{{cite web | url=https://www.crisismagazine.com/2017/read-ivan-ilyin-understand-modern-russia | title=Read Ivan Ilyin to Understand Modern Russia | date=24 Augustus 2017 }}</ref> Hy het die ineenstorting van die Sowjetstaat voorspel. Iljin se sienings oor die sosiale struktuur van Rusland en wêreldgeskiedenis het 'n groot invloed gehad op post-Sowjet-intellektuele en politici, insluitend [[Aleksandr Solzhenitsyn]], en die Russiese president [[Wladimir Poetin]].<ref>{{Cite web |title=Александр Солженицын. Как нам обустроить Россию |url=http://www.lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/s_kak_1990.txt |access-date=2022-05-11 |website=www.lib.ru}}</ref><ref>Robinson, Paul (2012-03-28). "Putin's Philosophy". The American Conservative. Besoek op 2022-02-27.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Iljin, Ivan}} [[Kategorie:Russiese filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1883]] [[Kategorie:Sterftes in 1954]] q0kz2s6i15wv8xsqteb3080cq8bpyix 0 405008 2908694 2903259 2026-06-02T06:17:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908694 wikitext text/x-wiki 'n '''Kakistokrasie''' is 'n [[regering]] wat deur die slegste, minste gekwalifiseerde, of mees gewetenlose burgers bedryf word.<ref>{{Cite book |last=Bowler |first=Peter |url=https://www.worldcat.org/oclc/11757334 |title=The superior person's book of words |date=1985 |isbn=0-87923-556-X |edition=1 |location=Boston |oclc=11757334}}</ref>{{Rp|page=54}}<ref name="fiske">{{cite book|last1=Fiske|first1=Robert Hartwell|title=The Best Words|date=2011|publisher=Marion Street Press|isbn=9781933338828|url=https://books.google.com/books?id=az5IE6Tu8OkC&pg=PA71|accessdate=21 November 2016|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Bowler |first=Peter |url=https://www.worldcat.org/oclc/1021803310 |title=The Completely Superior Person's Book of Words. |date=2017 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |isbn=978-1-4088-8595-6 |location=London |oclc=1021803310}}</ref> Die woord word sedert die [[17de eeu]] gebruik.<ref name="mw2962017">{{cite news|title=Trending: When Government Is Just The Worst|url=https://www.merriam-webster.com/news-trend-watch/when-government-is-just-the-worst-20170629|accessdate=22 August 2017|work=Merriam Webster|date=29 June 2017|language=en}}</ref> Peter Bowler het in sy boek opgemerk dat daar geen woord is vir 'n regering wat deur die beste burgers bedryf word nie, en dat die ''[[aristargie]]'' moontlik die regte term mag wees, maar dat so 'n regering moontlik 'n kakistokrasie kan wees wat as 'n [[aristokrasie]] vermom is. == Etimologie == Die woord is afgelei van twee [[Grieks|Griekse]] woorde, ''kakistos'' (κάκιστος; slegste) en ''kratos'' (κράτος; heerskappy), met 'n letterlike betekenis van regering deur die slegste mense. == Geskiedenis == Die vroegste gebruik van die woord dateer uit die 17de eeu, in Paul Gosnold se preek met die titel "A sermon Preached at the Publique Fast the ninth day of Aug. 1644 at St. Maries": <blockquote> Daarom hoef ons geen gewetenskonflik te hê om teen sulke mense te bid nie: teen daardie Skynheilige Oproerstokers wat vuur uit die hemel gehaal het om hul land aan brand te steek, wat Godsdienstigheid voorgegee het om 'n uiterstes slegte opstand te begin en aan te hou: teen daardie [[Nero]]'s, wat die moeder wat hulle gebaar het, oopgeskeur het, en die borsies wat hulle gevoed het, verwond het: teen daardie Kannibale wat vlees eet en dronk is van die bloed van hul eie broers: teen daardie Catiline's wat hul private doelwitte in die openbare onrus soek, en die Koninkryk aan die brand gesteek het om hul eie eiers te rooster: teen daardie storms van die Staat, daardie rustelose geeste wat nie langer kan leef as om te baklei en te mors nie; wat deur 'n voortdurende jeuk van verandering en vernuwing geprikkel word, ons ou Hiërargie in 'n nuwe Presbiterium omskep, en dit weer in 'n nuwer Onafhanklikheid; en ons welgematigde Monargie in 'n dol soort Kakistokrasie. Goeie Hemel! </blockquote> Die Engelse skrywer Thomas Love Peacock het later die term in sy roman van 1829, ''The Misfortunes of Elphin'', gebruik, waarin hy verduidelik dat kakistokrasie die teenoorgestelde van aristokrasie verteenwoordig, aangesien ''aristos'' (ἄριστος) "uitmuntend" in Grieks beteken. In sy ''Memoir on Slavery'' van 1838, het die Amerikaanse senator William Harper kakistokrasie met anargie vergelyk en gesê dit het selde voorgekom: <blockquote> Anargie is nie soseer die afwesigheid van regering nie as wel die regering van die slegstes—nie aristokrasie nie, maar kakistokrasie—'n toestand van sake wat, tot eer van ons aard, selde onder mense voorgekom het, en wat miskien net ten volle geïllustreer is gedurende die slegste tye van die [[Franse Rewolusie]], toe daardie afgryslike hel met sy afgryslikste vlamme gebrand het. In so 'n toestand van sake is om beskuldig te word om skuldig verklaar te word—om die onskuldige te beskerm, is om skuldig te wees; en wat miskien die ergste gevolg is, selfs mense van beter aard, vir wie hul eie dade gruwelik is, word deur vrees aangepor om voorwaarts te gaan en aandadig te wees aan dade van skuld en geweld. </blockquote> Die Amerikaanse digter James Russell Lowell het die term in 1876 gebruik, in 'n brief aan Joel Benton, waarin hy skryf: "Wat my met twyfel en benoudheid vervul, is die verlaging van die morele standaard. Is dit wel of nie 'n resultaat van [[Demokrasie]] nie? Is ons 'n 'regering van die mense deur die mense vir die mense,' of eerder 'n Kakistokrasie, ten bate van skurke ten koste van dwase?" == Gebruik == Die term word gewoonlik deur kritici van 'n land se regering gebruik. Dit is wisselend in die verlede gebruik om die [[Rusland|Russiese]] regering onder [[Boris Jeltsin]] en later [[Wladimir Poetin]] te beskryf, die regering van [[Egipte]] onder [[Abdel Fattah el-Sisi]], regerings in [[Afrika suid van die Sahara]], die regering van die [[Filippyne]] onder [[Rodrigo Duterte]], en verskeie administrasies van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]. Die term het toegeneemde gebruik gesien gedurende die presidentskap van [[Donald Trump]] en het viraal gegaan toe die gasheer van MSNBC, Joy Reid, en voormalige CIA-direkteur John Brennan dit in 2017 en 2018 onderskeidelik gebruik het om Trump te beledig. Die woord is deur kommentators in verskeie koerante, politieke publikasies, en boeke gebruik om die Trump-administrasie te beskryf. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{wiktionary|kakistokrasie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Regeringstelsels]] q7y4qyiwwx2xkkfb7bvxxsuepeb0o8y 0 405589 2908674 2609264 2026-06-02T06:00:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908674 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = | status = | status_system = iucn3.1 | taxon = Vangueria loranthifolia | authority = K.Schum., (1895) | synonyms =* ''Pachystigma loranthifolium'' <small>(K.Schum.) Verdc.</small> * ''Rytigynia loranthifolia'' <small>(K.Schum.) Robyns</small> }} '''''Vangueria loranthifolia''''' is 'n [[boom]] wat deel is van die ''Rubiaceae'' [[Familie (biologie)|familie]]. Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Subspesies == Die spesie het twee subspesies: * ''Vangueria loranthifolia subsp. loranthifolia'' * ''Vangueria loranthifolia subsp. salaensis'' <small>(Verdc.) Lantz</small> == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:769847-1 Plants of the World Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Vangueria|loranthifolia]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 87v7u4ws8ijmpay0bedm61c9pjmavkc 3 406670 2908625 2907049 2026-06-01T21:09:13Z MediaWiki message delivery 55541 /* Tech News: 2026-23 */ nuwe afdeling 2908625 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:01, 20 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:06, 27 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:21, 11 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:22, 18 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:52, 25 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:09, 1 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> 02ty3g9aiofjqqbweqi6f0tqaex9d11 0 406957 2908701 2903833 2026-06-02T06:22:26Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908701 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Redox_Flow_Zelle_Deutsch_Farbverlauf.png|duimnael|'n Vloeibattery]] Die '''[[redoksreaksie|redoks]]-vloeiselbattery''' of '''vloeibattery''' - meer algemeen ook ''vloeibare battery'' of '' "nat sel"'' is 'n vorm van 'n [[elektrochemiese sel]]. Dit stoor [[elektriese energie]] in chemiese verbindings, waarby die reaktante in ''opgeloste vorm'' in 'n [[oplosmiddel]] teenwoordig is. Twee energiebergende [[elektroliet]]e sirkuleer in twee afsonderlike stroombane, waartussen die ioonuitruiling in die [[galvaniese sel]] met behulp van 'n [[membraan]] plaasvind. In die sel word die een van die opgeloste stowwe chemies gereduseer en die ander geoksideer, waardeur elektriese energie vrygestel word. == Algemeen == In vergelyking met 'n battery sonder massa-oordrag, is dit 'n meer komplekse ontwerp wat, benewens die tenk en pype, minstens twee pompe benodig om die elektroliete te sirkuleer, insluitend die nodige beheer- en moniteringstoestelle. Vloeibatterye is dus nie besonder geskik vir klein verbruikers nie. Die mees algemeen gebruikte en belangrikste tipe vloeibattery tot dusver is die [[vanadiumredoksbattery]]. Daar is ook ander tipes soos die polisulfiedbromiedbattery, natriumchloriedredoksbattery, sinkbromiedbattery en die uraanbattery.<ref name="Actin">{{cite journal |authors=Yoshinobu Shiokawa, Hajimu Yamana, Hirotake Moriyama |journal=Journal of Nuclear Science and Technology |title=An Application of Actinide Elements for a Redox Flow Battery |volume=37 |issue=3 |year=2000 |pages=253-256 |doi=10.1080/18811248.2000.9714891}}</ref> Aangesien die chemiese verbindings wat in 'n oplosmiddel opgelos is, in tenks geberg word wat apart van die sel is en van enige grootte kan wees, hang die hoeveelheid energie wat gestoor word nie van die selgrootte af nie. Die redoksvloeibattery is verwant aan die omkeerbare [[brandstofsel]] vanweë sy elektrochemiese omkeerbaarheid. Die [[Elektriese spanning|Selspanning]] word gegee deur die [[Nernst-vergelyking]] en wissel van 1[[Volt|V]] tot 2.2&nbsp;V in praktiese stelsels. == Navorsing == === Geskiedenis === Die grondslae vir vloeiselle is in die middel van die 20ste eeu in Duitsland ontwikkel deur [[Walther Kangro]] van die Technische Universität Braunschweig, toe die moontlikhede van energieberging met redokspare vir die eerste keer ondersoek is.<ref>{{Citation | country-code=DE | patent-number=914264 | title=Verfahren zur Speicherung von elektrischer Energie | publication-date=1949-06-28 | inventor=Walther Kangro, Braunschweig }}</ref><ref>{{cite book |authors=Heinz Pieper |title=Zur Frage der Speicherung von elektrischer Energie in Flüssigkeiten in: Dissertation Technische Hochschule Braunschweig |place=Braunschweig |year=1958 }}</ref><ref>{{cite journal |authors=W. Kangro, H. Pieper |title=Zur Frage der Speicherung von elektrischer Energie in Flüssigkeiten |journal=Electrochimica Acta |volume=7 |issue=4 |year=1962 |pages=435 - 448 |doi=10.1016/0013-4686(62)80032-2}}</ref><ref>{{Citation | country-code=DE | patent-number=1006479 |title=Verfahren zur Speicherung von elektrischer Energie in Flüssigkeiten | publication-date=1954-07-14 | inventor=Walther Kangro, Braunschweig }}</ref> In die 1970's was [[NASA]] betrokke by die ontwikkeling van hierdie tegnologie.<ref name="US3996064">{{Citation| country-code = US | patent-number = 3996064 | title = Energy storage system | publication-date = 1975-08-22 | inventor = Lawrence H. Thaller}}</ref> Die suiwer vanadiumoplossing is die eerste keer in 1978 voorgestel en is in die 1980's by die [[Universiteit van Nieu-Suid-Wallis]] ontwikkel deur [[Maria Scyllas-Kazacos]] en haar kollegas. Hierdie oplossing is in 1986 gepatenteer en is tans die mees wydverspreide. Dit is verder ontwikkel tot 'n vanadiumbromied-gebaseerde sel, wat energiedigthede toelaat wat twee keer so hoog is. === Onlangse navorsing === In Januarie 2014 het navorsers by [[Harvard Universiteit]] 'n redoksvloeisel aangebied wat op organiese [[kinone]] gebaseer is wat nie die gebruik van skaars en dus betreklik duur stowwe vereis nie. Kragdigthede van 600 milliwatt per vierkante sentimeter is in prototipes gemeet. Navorsing is tans aan die gang oor die langtermynstabiliteit van sulke selle.<ref>{{cite web|url=https://www.seas.harvard.edu/news/2014/01/organic-mega-flow-battery-promises-breakthrough-renewable-energy |title=''Organic mega flow battery promises breakthrough for renewable energy.''|publisher=Harvard University|access-date=5 Oktober 2023}}</ref><ref>{{cite journal|authors=Brian Huskinson |title= ''A metal-free organic––inorganic aqueous flow battery.''|journal=Nature|volume=505|year= 2014|pages= 195–198|doi=10.1038/nature12909]}}</ref> In 2015 is in die tydskrif Energy and Environmental Science 'n redoksvloeisel gebaseer op [[yster]] en [[sink]] voorgestel. Deur die goedkoop materiale yster en sink te gebruik, behoort 'n stelselprys van minder as 100 Amerikaanse dollar in kapitaalkoste/kWh op mediumtermyn moontlik te wees, wat hierdie selle mededingend sal maak met pompopgaarkragsentrales. Tot dusver word redoksvloeiselle teen $300 tot $800/kWh geprys. Die kragdigtheid sal ongeveer 680 milliwatt per vierkante sentimeter wees.<ref>{{cite journal|authors=Gong|title=''A zinc–iron redox-flow battery under $100 per kW h of system capital cost.''|journal=Energy and Environmental Science|volume=8|year=2015|pages=2941–2945|doi=10.1039/c5ee02315g}}</ref> Die Friedrich Schiller Universiteit in Jena het in 2015 nog 'n innovasie aangebied, 'n [[polimeer]]-gebaseerde redoksvloeibattery wat heeltemal van metale as aktiewe materiaal afsien. Hierdie nuwe tipe battery gebruik organiese polimere, wat 'n redoks-aktiewe eenheid dra, vir die anode en katode. Geen korrosiewe sure word as oplosmiddel benodig nie; 'n eenvoudige soutoplossing is voldoende. Die gebruik van waterige polimeeroplossings maak ook die gebruik van dialisemembrane moontlik om die anode en katode te skei, wat baie makliker en goedkoper is om te vervaardig as klassieke ioonuitruilmembrane. Terwyl die groot makromolekules (polimere) teengehou word, kan die relatief klein natriumione en chloriedione ongehinderd deur die membraan beweeg en die sel se interne stroombaan sluit. === Eienskappe === Afhangende van die grootte en tipe, kan die redoksvloeisel krag van 'n paar 100 watt tot verskeie megawatt lewer en het 'n doeltreffendheid in rondom die 75 tot 80 persent. Daarbenewens het die stelsel 'n lae [[selfontlading]] en 'n lang [[dienslewe]]. Laasgenoemde is gebaseer op die feit dat die elektrodemateriaal self nie chemies reageer wanneer die elektroliet reageer nie en dus nie degenereer nie. Daarteenoor is die [[energiedigtheid]] betreklik laag; Gewoonlik, met vanadiumvloeiselle gebaseer op [[sulfaat]], kan ongeveer 25&nbsp;Wh per liter elektrolietvloeistof bereik word, en met [[bromied]] kan ongeveer 50&nbsp;Wh per liter elektrolietvloeistof bereik word.<ref name="carm1" >{{cite web |url=https://www.carmen-ev.de/sonne-wind-co/stromspeicher/batterien/315-akkutypen/650-redox-flow-batterien |title=Redox-Flow-Batterien |publisher=carmen-ev.de |access-date=2014-07-27 |archive-date=2014-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140809165046/http://www.carmen-ev.de/sonne-wind-co/stromspeicher/batterien/315-akkutypen/650-redox-flow-batterien |url-status=dead }}</ref> Onder ideale laboratoriumtoestande kan effens hoër waardes ook behaal word. Teen ongeveer 10 kWh per liter het [[dieselbrandstof]] 'n energiedigtheid wat ongeveer 400 keer hoër is as dié van die elektroliet van vanadiumvloeibatterye; kommersieel beskikbare [[loodbatterye]] bereik 'n energiedigtheid van ongeveer 42&nbsp;Wh /kg, gebaseer op die hele massa van die battery.<ref name="powersonic" >{{cite web |url=https://www.power-sonic.com/ps_psg_series.php |title=PS and PSG General Purpose Battery Specifications |access-date=2014-01-01 |archive-date=2018-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229145049/http://power-sonic.com/ps_psg_series.php |url-status=dead }}</ref> Slegs gebaseer op die elektroliet van die loodbattery, wat ongeveer 50% van die battery uitmaak, lei dit tot 'n waarde van ongeveer 80 Wh per liter elektrolietvloeistof vir 'n loodbattery. In vergelyking met 'n gepompte bergingsaanleg met 'n energiedigtheid van 0,272 Wh/(l 100 m) gestandaardiseer tot 'n hoogteverskil van 100 m, is die energiedigtheid egter aansienlik hoër. 'n Paar redoksvloeibatterytipes met hulle selspanning en energiedigtheid per liter elektrolietvloeistof is in die volgende tabel saamgevat: {| class="wikitable sortable" ! Dude!! Selspanning (V)!! [[Energiedigtheid]] per liter<br />Elektrolietvloeistof (Wh/l) |- | Vanadiumvloeisel || 1.25 || 15 – 25 |- | Polisulfiedbromiedbattery || 1,54 || 25 – 50 |- | Sink-broom-battery || 1,85 || 50 – 80 |} == Toepassings == As gevolg van sy eienskappe word die redoksvloeisel hoofsaaklik in toetsing en prototipes gebruik. Redoksvloeiselle, byvoorbeeld in die vorm van vanadiumvloeiselle, word as 'n reserwebron vir mobiele radiobasisstasies of rugsteunbatterye vir [[windturbines]] gebruik. ’n Stelsel van hierdie tipe met 4 MW-uitset en 'n bergingskapasiteit van 6 MWh word sedert 2012 by 'n Japannese windturbine gebruik.<ref>{{cite journal|authors=Andrew Stiel, Maria Skyllas-Kazacos |title=Feasibility Study of Energy Storage Systems in Wind/Diesel Applications Using the HOMER Model |journal=Applied Sciences |volume=2 |issue=4 |year=2012|doi=10.3390/app2040726 |pages=726–737 |url=https://www.mdpi.com/2076-3417/2/4/726}}</ref> Die vanadiumvloeibattery <ref>{{cite web|url=https://www.solarserver.de/2012/12/18/gildemeister-energy-solutions-meldet-grossauftrag-fuer-photovoltaik-kraftwerke-und-stromspeicher-technik|title=Gildemeister meldet Großaufträge|publisher=Solar Server|access-date=18 Desember 2012}}</ref>het 'n bergingskapasiteit van 1,6 MWh en 'n laai-/ontladingskapasiteit van 200 kW.<ref>{{cite web|publisher=euwid-energie.de|url=https://www.euwid-energie.de/smartregion-pellworm-testet-wirtschaftlichkeit-von-speichern|title=Pellworm testet Wirtschaftlichkeit von Speichern|access-date=28 Junie 2017|archive-date=17 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517155815/https://www.euwid-energie.de/smartregion-pellworm-testet-wirtschaftlichkeit-von-speichern/|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Elektrochemie]] oo941r1epg8z7oe7p4zbgwxy9qtzfzh 0 407401 2908688 2907531 2026-06-02T06:11:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908688 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref>https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref>https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref>. Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]]<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres|Oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[Pepermentolie|pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] qjpjczmenyqjl076lwlkst3ip6v5nhq 2908798 2908688 2026-06-02T10:35:18Z Oesjaar 7467 /* Groen-tee */ verbeter 2908798 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref>https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref>https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]]<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref>. Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres|Oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[Pepermentolie|pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] 9ebvumvbtlt64zxi99cnspavzt361qu 0 411487 2908651 2650962 2026-06-02T05:39:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908651 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Badewannen-Ruhebank in München - 446b.jpg|duimnael|In [[München]] is die bad is in 'n bank omskep.]] '''Hergebruik''' is die aksie of praktyk om 'n item te hergebruik, hetsy vir sy oorspronklike doel (konvensionele hergebruik) of om 'n ander funksie te vervul (kreatiewe hergebruik). Dit moet onderskei word van [[herwinning]], wat die afbreek van gebruikte items is om grondstowwe vir die vervaardiging van nuwe produkte te maak. Hergebruik – deur voorheen gebruikte items aan te wend, maar nie te herverwerk nie – help om [[tyd]], [[geld]], [[energie]] en hulpbronne te bespaar. In breër ekonomiese terme kan dit [[kwaliteit]] produkte beskikbaar stel aan [[mens]]e en organisasies met beperkte middele, terwyl dit [[werk]] en sake-aktiwiteit genereer wat bydra tot die [[ekonomie]].<ref>{{Cite web|url=http://www.wm.com/location/california/san-diego/city/environment/reuse.jsp|title=Reuse|website=www.wm.com|access-date=2019-02-05}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ekologie]] [[Kategorie:Ekonomie]] ll4rjugqeiaiq9lle4276ymxhc3p8gl 0 412657 2908683 2892114 2026-06-02T06:08:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908683 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sketch portrait of Anton Wilhelm Amo (c. 1703 – c. 1759).jpg|duimnael|Tekening van Anton Wilhelm Amo.]] '''Anton Wilhelm Amo''' (Latyns ''Antonius Guilielmus Amo Afer ab Aximo in Guinee'') ([[1703]]-[[1756]]) was die eerste bekende filosoof van 'n Afrika-agtergrond in [[Duitsland]].<ref>Paulin J. Hountondji: "Afrikanische Philosophie. Myth and Reality''. 2de uitgawe Indiana University Press, Bloomington/Indianapolis 1996, bl. 114.</ref> Hy is gebore in Nkubeami naby Aximia in [[Ghana]]. == Lewe en werk == Dit is onduidelik hoe Amo na [[Europa]] gekom het. Hy dien in [[Amsterdam]] in Hertog van Brunswyk se hof en is onder sy beskerming gedoop. Amo het aan [[Wittenberg]] gestudeer en daar sy doktorsgraad in [[filosofie]] verwerf. Nadat hy in [[Jena]], [[Halle, Sakse-Anhalt|Halle]] en Wolfenbüttel gewerk het, het hy na [[Afrika]] teruggekeer.<ref>Norbert Lochner: Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Übersee-Rundschau 10, uitgawe 1 (1958), bl. 22-31 = Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Transactions of the Historical Society of Ghana 3 (1958), bl. 169-179.</ref> == Ontvangs == In onlangse jare in [[Duitsland|Duitsland]] is voorgestel dat openbare pleine na Amo vernoem word, en in sommige gevalle is dit reeds gedoen (bv. [[Stuttgart|Stuttgart]]).<ref>https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.signal-gegen-rassismus-stuttgart-benennt-nun-doch-einen-platz-nach-anton-wilhelm-amo.b03e1cc2-5ee3-444e-8977-eb002da3e55c.html</ref> Hy is in verskeie museumuitstallings herdenk, insluitend "''Anton Wilhelm Amo. Between the Worlds''" in Wittenberg in 2024.<ref>https://www.wittenberg.de/kultur-tourismus/kultur/ausstellungen/sonderausstellung-anton-wilhelm-amo-zwischen-den-welten-/</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Amo, Anton Wilhelm}} [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1703]] [[Kategorie:Sterftes in 1756]] eof8kehfkg76dvo6x00hddmuen6hy2q 0 412659 2908664 2673092 2026-06-02T05:53:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908664 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Gunniopsis intermedia (8693024176).jpg |image_caption = ''Gunniopsis intermedia'' |display_parents = 3 |taxon = Gunniopsis |authority = Pax, (1889) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Gunnia'' <small>F.Muell.</small> * ''Neogunnia'' <small>Pax & K.Hoffm.</small> }} '''''Gunniopsis''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] ''Aizoaceae''. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Australië]] en kom in die volgende deelstate voor: [[Nieu-Suid-Wallis]], [[Noordelike Gebied]], [[Queensland]], [[Suid-Australië]] en [[Wes-Australië]]. Dit is een van die min genera wat nie in [[Suid-Afrika]] gevind kan word nie. == Spesies == Daar is veertien [[spesies]] wat tot die genus hoort:<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:16206-1</ref> {{div col|colwidth=26em}} * ''[[Gunniopsis calcarea]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis calva]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis divisa]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis glabra]]'' <small>(Luehm. ex Ewart) C.A.Gardner</small> * ''[[Gunniopsis intermedia]]'' <small>Diels</small> * ''[[Gunniopsis kochii]]'' <small>(R.Wagner) Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis papillata]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis propinqua]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis quadrifida]]'' <small>(F.Muell.) Pax</small> * ''[[Gunniopsis rodwayi]]'' <small>(Ewart) C.A.Gardner</small> * ''[[Gunniopsis rubra]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis septifraga]]'' <small>(F.Muell.) Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis tenuifolia]]'' <small>Chinnock</small> * ''[[Gunniopsis zygophylloides]]'' <small>(F.Muell.) Diels</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Gunniopsis| ]] [[Kategorie:Flora van Australië]] 1ydx99sj9aj61w2jm1yo01zmrupg2m3 0 412730 2908689 2905170 2026-06-02T06:12:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908689 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Acf_new.svg|regs|duimnael|400x400px| Bo: 'n Plot van 'n reeks van 100 ewekansige getalle wat 'n sinusfunksie verberg. Onder: Die sinusfunksie wys 'n korrelogram wat deur outokorrelasie geproduseer word.]] [[Lêer:Comparison_convolution_correlation.svg|duimnael|400x400px| Visuele vergelyking van konvolusie, kruiskorrelasie en '''outokorrelasie'''. Vir die bewerkings wat funksie {{Wiskundige veranderlike|f}} behels, en met die veronderstelling dat die hoogte van {{Wiskundige veranderlike|f}} 1.0 is, word die waarde van die resultaat by 5 verskillende punte aangedui deur die geskakeerde area onder elke punt. Ook die simmetrie van {{Wiskundige veranderlike|f}} is die rede <math>g*f</math> en <math>f \star g</math> is identies in hierdie voorbeeld.]] '''Outokorrelasie''', is wanneer iets ditself beïnvloed. Formeel is dit die ooreenstemming tussen waarnemings van 'n [[ewekansige veranderlike]] as 'n funksie van tydsverloop. Wiskundige analise daarvan word gebruik om herhalende patrone, soos die teenwoordigheid van 'n [[Periodieke funksie|periodieke sein]] in [[ruis]], te vind, of om 'n ontbrekende fundamentele frekwensie te vind. Dit word dikwels in [[seinverwerking]] gebruik vir die ontleding van [[sein|tyddomeinseine]]. Die definisie van outokorrelasie varieër tussen velde en is soms uitruilbaar met outokovariansie. Spesifieke vorme van prosesse met outokorrelasie sluit in: [[Wortel_(wiskunde)|Eenheidswortelprosesse]], tendens-stasionêre prosesse, outoregressiewe prosesse en bewegende-gemiddelde prosesse. == Outokorrelasie van stogastiese prosesse == In [[statistiek]] is die outokorrelasie van 'n reële of komplekse [[stogastiese proses]], die Pearson-korrelasie tussen waardes van die proses op verskillende tye as 'n funksie van twee tydstippe, of van die tydsvertraging. Laat <math>\left\{ X_t \right\}</math> 'n ewekansige proses wees, en <math>t</math> enige tydstip (<math>t</math> kan 'n [[heelgetal]] wees vir 'n diskrete-tyd proses of 'n [[reële getal]] vir 'n kontinue-tydproses). Dus is <math>X_t</math> is die waarde geproduseer deur 'n gegewe afloop van die proses teen 'n tyd <math>t</math>. Veronderstel dat die proses 'n [[gemiddelde]] <math>\mu_t</math> het, en variansie <math>\sigma_t^2</math> het teen tyd <math>t</math>, vir elke <math>t</math>. Dan is die definisie van die '''outokorrelasiefunksie''' tussen tye <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ X_{t_1} \overline{X}_{t_2}\right]</math><br>waar <math>\operatorname{E}</math> die verwagte waarde- operateur is, en die staaf die komplekse vervoeging verteenwoordig. Deur die gemiddelde voor vermenigvuldiging af te trek, lewer die '''outo-kovariansiefunksie''' tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math>: <ref name="KunIlPark">Kun Il Park, Fundamentals of Probability and Stochastic Processes with Applications to Communications, Springer, 2018, {{ISBN|978-3-319-68074-3}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-319-68074-3|978-3-319-68074-3]]</ref><br><math display=block>\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2) = \operatorname{E} \left[ (X_{t_1} - \mu_{t_1})\overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right] = \operatorname{E}\left[X_{t_1} \overline{X}_{t_2} \right] - \mu_{t_1}\overline{\mu}_{t_2}</math> Let daarop dat hierdie uitdrukking nie goed gedefinieer is vir alle tydreekse of prosesse nie, omdat die gemiddelde moontlik nie bestaan nie, of die variansie nul kan wees (vir 'n konstante proses) of oneindig (vir prosesse met verspreiding wat nie goedgedrade momente het nie, soos sekere tipes magswette). === Definisie vir 'n wyd-stilstaande stogastiese proses === As <math>\left\{ X_t \right\}</math> is 'n wyd-stilstaande proses dan die gemiddelde <math>\mu</math> en die variansie <math>\sigma^2</math> is tydonafhanklik, en verder hang die outokovariansiefunksie slegs af van die vertraging tussen <math>t_1</math> en <math>t_2</math> : die outokovariansie hang slegs af van die tyd-afstand tussen die waardepaar maar nie van hul posisie in tyd nie. Dit impliseer verder dat die outokovariansie en outokorrelasie uitgedruk kan word as 'n funksie van die tydsvertraging, en dat dit 'n eweredige funksie van die vertraging sal wees <math>\tau=t_2-t_1</math>.<br><br>Dit gee die meer bekende vorme vir die '''outokorrelasiefunksie''':<br><math display="block">\operatorname{R}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right]</math><br>en die '''outo-kovariansie funksie''':<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(\tau) = \operatorname{E}\left[ (X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)} \right] = \operatorname{E} \left[ X_{t+\tau} \overline{X}_{t} \right] - \mu\overline{\mu}</math><br>Let daarop dat:<br><math display="block">\operatorname{K}_{XX}(0) = \sigma^2.</math> === Normalisering === Dit is algemene praktyk in sommige dissiplines (bv. statistiek en tydreeksanalise) om die outokovariansiefunksie te normaliseer sodat mens 'n tydafhanklike Pearson-korrelasiekoëffisiënt kan kry. In ander dissiplines (bv. ingenieurswese) word die normalisering egter gewoonlik laat vaar en word die terme "outokorrelasie" en "outokovariansie" uitruilbaar gebruik. Die definisie vir die outokorrelasiekoëffisiënt van 'n stogastiese proses is:<br><math display="block">\rho_{XX}(t_1,t_2) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(t_1,t_2)}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}} = \frac{\operatorname{E}\left[(X_{t_1} - \mu_{t_1}) \overline{(X_{t_2} - \mu_{t_2})} \right]}{\sigma_{t_1}\sigma_{t_2}}</math> As die funksie <math>\rho_{XX}</math> goed gedefinieer is, moet die waarde daarvan in die reeks lê <math>[-1,1]</math>, met 1 wat perfekte korrelasie aandui en −1 wat perfekte teenkorrelasie aandui. Vir 'n wyesin stilstaande (WSS) proses is die definisie: <math display="block">\rho_{XX}(\tau) = \frac{\operatorname{K}_{XX}(\tau)}{\sigma^2} = \frac{\operatorname{E} \left[(X_{t+\tau} - \mu)\overline{(X_{t} - \mu)}\right]}{\sigma^2}</math>Die normalisering is belangrik beide omdat die interpretasie van die outokorrelasie as 'n korrelasie 'n skaalvrye maatstaf bied van die sterkte van statistiese afhanklikheid, en omdat die normalisering 'n effek het op die statistiese eienskappe van die geskatte outokorrelasies. == Outokorrelasie van lukrake vektore == Die (potensieel tydafhanklike) '''outokorrelasiematriks''' (ook genoem "tweede moment") van 'n (potensieel tydafhanklike) [[lukrake vektor]] <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> is 'n <math>n \times n</math> matriks wat as elemente die outokorrelasies van alle pare elemente van die ewekansige vektor bevat <math>\mathbf{X}</math>. Die outokorrelasiematriks word in verskeie [[Digitale seinverwerking|digitale seinverwerkingsalgoritmes]] gebruik. Vir 'n lukrake vektor <math>\mathbf{X} = (X_1,\ldots,X_n)^{\rm T}</math> wat [[Lukraak|lukrake elemente]] bevat waarvan die verwagte waarde en variansie bestaan, word die '''outokorrelasiematriks''' gedefinieer deur:<ref name="Papoulis2">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991</ref> p.190:<ref name=Gubner>{{cite book |first=John A. |last=Gubner |year=2006 |title=Probability and Random Processes for Electrical and Computer Engineers |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86470-1}}</ref> p.388 <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \triangleq\ \operatorname{E} \left[ \mathbf{X} \mathbf{X}^{\rm T} \right] </math> waar <math>{}^{\rm T}</math> die getransponeerde matriks van dimensies <math>n \times n</math> aandui. Komponentsgewys geskryf:<math display="block">\operatorname{R} _{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \begin{bmatrix} \operatorname{E}[X_1 X_1] & \operatorname{E}[X_1 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_1 X_n] \\ \\ \operatorname{E}[X_2 X_1] & \operatorname{E}[X_2 X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_2 X_n] \\ \\ \vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\ \\ \operatorname{E}[X_n X_1] & \operatorname{E}[X_n X_2] & \cdots & \operatorname{E}[X_n X_n] \\ \\ \end{bmatrix} </math> Indien <math>\mathbf{Z}</math> is 'n komplekse lukrake vektor, word die outokorrelasiematriks eerder gedefinieer deur: <math display="block">\operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \triangleq\ \operatorname{E}[\mathbf{Z} \mathbf{Z}^{\rm H}].</math>Hier <math>{}^{\rm H}</math> dui Hermitiese transponering aan. Byvoorbeeld, as <math>\mathbf{X} = \left( X_1,X_2,X_3 \right)^{\rm T}</math> is dan 'n ewekansige vektor <math>\operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}}</math> is 'n <math>3 \times 3</math> matriks wie se <math>(i,j)</math> -de inskrywing is <math>\operatorname{E}[X_i X_j]</math>. === Eienskappe van die outokorrelasiematriks === * Die outokorrelasiematriks is 'n Hermitiese matriks vir komplekse ewekansige vektore en 'n simmetriese matriks vir werklike ewekansige vektore.<ref name="Papoulis">Papoulis, Athanasius, ''Probability, Random variables and Stochastic processes'', McGraw-Hill, 1991 : p.190</ref> * Die outokorrelasiematriks is 'n positiewe semi-bepaalde matriks, <ref name="Papoulis" /> : p.190 dws <math>\mathbf{a}^{\mathrm T} \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{R}^n</math> vir 'n werklike ewekansige vektor, en onderskeidelik <math>\mathbf{a}^{\mathrm H} \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} \mathbf{a} \ge 0 \quad \text{for all } \mathbf{a} \in \mathbb{C}^n</math> in die geval van 'n komplekse ewekansige vektor. * Alle eiewaardes van die outokorrelasiematriks is reëel en nie-negatief. * Die ''outokorrelasiematriks'' is soos volg verwant aan die outokorrelasiematriks:<math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} = \operatorname{E}[(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])(\mathbf{X} - \operatorname{E}[\mathbf{X}])^{\rm T}] = \operatorname{R}_{\mathbf{X}\mathbf{X}} - \operatorname{E}[\mathbf{X}] \operatorname{E}[\mathbf{X}]^{\rm T}</math>en vir komplekse lukrake vektore: <math display="block">\operatorname{K}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} = \operatorname{E}[(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])(\mathbf{Z} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}])^{\rm H}] = \operatorname{R}_{\mathbf{Z}\mathbf{Z}} - \operatorname{E}[\mathbf{Z}] \operatorname{E}[\mathbf{Z}]^{\rm H}</math> == Outokorrelasie van deterministiese seine == In [[seinverwerking]] word die bogenoemde definisie dikwels sonder die normalisering gebruik, dit wil sê sonder om die gemiddelde af te trek en deur die variansie te deel. Wanneer die outokorrelasiefunksie genormaliseer word deur gemiddelde en variansie, word dit soms na verwys as die '''outokorrelasiekoëffisiënt'''<ref name="dunn">{{cite book |first=Patrick F. |last=Dunn |title=Measurement and Data Analysis for Engineering and Science |location=New York |publisher=McGraw–Hill |year=2005 |isbn=978-0-07-282538-1 }}</ref> of outokorrelasiefunksie. === Outkorrelasie van deurlopende tydseine === Vir 'n sein <math>f(t)</math>, w word deurlopende outokorrelasie <math>R_{ff}(\tau)</math> meed dikwels gedefinieer as die kontinue kruis-korrelasieintegraal van <math>f(t)</math> met ditself, by lag <math>\tau</math>.<ref name="Gubner"/> : p.411  <math display="block">R_{ff}(\tau) = \int_{-\infty}^\infty f(t+\tau)\overline{f(t)}\, {\rm d}t = \int_{-\infty}^\infty f(t) \overline{f(t-\tau)}\, {\rm d}t</math> waar <math>\overline{f(t)}</math> die komplekse vervoeging van <math>f(t)</math> verteenwoordig. Let daarop dat die parameter <math>t</math> in die integraal is 'n skynveranderlike en is slegs nodig om die integraal te bereken. Dit het geen spesifieke betekenis nie. === Eienskappe === In die volgende sal ons eienskappe van eendimensionele outokorrelasies slegs beskryf, aangesien die meeste eienskappe maklik van eendimensionele na multidimensioneel oorgedra word. Hierdie eienskappe geld vir wye sintuiglike stilstaande prosesse. * 'n Grondslaggewende eienskap van die outokorrelasie is simmetrie, <math>R_{ff}(\tau) = R_{ff}(-\tau)</math>, wat maklik uit die definisie bewys kan word. In die deurlopende geval, ** die outokorrelasie is 'n ewe funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n werklike funksie, en ** die outokorrelasie is 'n Hermitiese funksie <math>R_{ff}(-\tau) = R_{ff}^*(\tau)</math> wanneer <math>f</math> is 'n komplekse funksie. * Die deurlopende outokorrelasiefunksie bereik sy hoogtepunt by die oorsprong, waar dit 'n reële waarde neem, dws vir enige vertraging <math>\tau</math>, <math>|R_{ff}(\tau)| \leq R_{ff}(0)</math>.: p.410 Dit is 'n gevolg van die herrangskikkingsongelykheid. Dieselfde resultaat geld in die diskrete geval. * Die outokorrelasie van 'n [[periodieke funksie]] is self periodiek met dieselfde periode. * Die outokorrelasie van die som van twee heeltemal ongekorreleerde funksies (die kruiskorrelasie is nul vir almal <math>\tau</math> ) is die som van die outokorrelasies van elke funksie afsonderlik. * Aangesien outokorrelasie 'n spesifieke tipe kruiskorrelasie is, behou dit al die eienskappe van kruiskorrelasie. * Deur die simbool te gebruik <math>*</math> [[konvolusie]] voor te stel en <math>g_{-1}</math> is 'n funksie wat die funksie manipuleer <math>f</math> en word gedefinieer as <math>g_{-1}(f)(t)=f(-t)</math>, die definisie vir <math>R_{ff}(\tau)</math> kan geskryf word as: <math display="block">R_{ff}(\tau) = (f * g_{-1}(\overline{f}))(\tau)</math> == Multidimensionele outokorrelasie == Multidimensionele outokorrelasie word op soortgelyke wyse gedefinieer. Byvoorbeeld, in [[Driedimensioneel|drie dimensies]] sal die outokorrelasie van 'n vierkant-someerbare diskrete sein wees<math display="block">R(j,k,\ell) = \sum_{n,q,r} x_{n,q,r}\,\overline{x}_{n-j,q-k,r-\ell}.</math>Wanneer gemiddelde waardes van seine afgetrek word voordat 'n outokorrelasiefunksie bereken word, word die resulterende funksie gewoonlik 'n outo-kovariansiefunksie genoem. == Doeltreffende berekening == Vir data uitgedruk in 'n diskrete volgorde, is dit dikwels nodig om die outokorrelasie met 'n hoë berekeningsdoeltreffendheid uit te werk. 'n Brute kragmetode gebaseer op die seinverwerkingsdefinisie <math>R_{xx}(j) = \sum_n x_n\,\overline{x}_{n-j}</math> kan gebruik word wanneer die seingrootte klein is. Byvoorbeeld, om die outokorrelasie van die werklike seinvolgorde te bereken <math>x = (2,3,-1)</math> (bv <math>x_0=2, x_1=3, x_2=-1</math>, en <math>x_i = 0</math> vir alle ander waardes van {{Wiskundige veranderlike|i}} ) met die hand, erken ons eerstens dat die definisie wat sopas gegee is, dieselfde is as die "gewone" vermenigvuldiging, maar met verskuiwings regs, waar elke vertikale optelling die outokorrelasie vir spesifieke vertragingswaardes gee:<math display="block">\begin{array}{rrrrrr} & 2 & 3 & -1 \\ \times & 2 & 3 & -1 \\ \hline &-2 &-3 & 1 \\ & & 6 & 9 & -3 \\ + & & & 4 & 6 & -2 \\ \hline & -2 & 3 &14 & 3 & -2 \end{array}</math>Die vereiste outokorrelasievolgorde is dus <math>R_{xx}=(-2,3,14,3,-2)</math>, waar <math>R_{xx}(0)=14,</math><math>R_{xx}(-1)= R_{xx}(1)=3,</math> en <math>R_{xx}(-2)= R_{xx}(2) = -2,</math> die outokorrelasie vir ander vertragingswaardes is nul. In hierdie berekening voer ons nie die oordragbewerking tydens optel uit soos gewoonlik in normale vermenigvuldiging nie. Let daarop dat ons die aantal bewerkings wat benodig word kan halveer deur die inherente simmetrie van die outokorrelasie te ontgin. As die sein toevallig periodiek is, dws <math>x=(\ldots,2,3,-1,2,3,-1,\ldots),</math> dan kry ons 'n sirkelvormige outokorrelasie (soortgelyk aan sirkelvormige konvolusie ) waar die linker- en regtersterte van die vorige outokorrelasievolgorde sal oorvleuel en gee <math>R_{xx}=(\ldots,14,1,1,14,1,1,\ldots)</math> wat dieselfde tydperk as die seinvolgorde het <math>x.</math> Die prosedure kan beskou word as 'n toepassing van die konvolusie-eienskap van Z-transformasie van 'n diskrete sein. Terwyl die brute krag-algoritme orde {{Math|''n''²}} is, bestaan verskeie doeltreffende algoritmes wat die outokorrelasie in orde {{Math|''n'' log(''n'')}} kan bereken. Byvoorbeeld, die Wiener-Khinchin-stelling maak dit moontlik om die outokorrelasie uit die rou data {{Math|''X''(''t'')}} met twee vinnige Fourier-transformasies (FFT) te bereken:<ref>{{cite book |last1=Box |first1=G. E. P. |first2=G. M. |last2=Jenkins |first3=G. C. |last3=Reinsel |title=Time Series Analysis: Forecasting and Control |edition=3de |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Prentice–Hall |year=1994 |isbn=978-0130607744 }}</ref> <math display="block">\begin{align} F_R(f) &= \operatorname{FFT}[X(t)] \\ S(f) &= F_R(f) F^*_R(f) \\ R(\tau) &= \operatorname{IFFT}[S(f)] \end{align}</math>waar IFFT die inverse vinnige Fourier-transform aandui. Die asterisk dui komplekse vervoeging aan. Alternatiewelik kan 'n meervoudige {{Wiskundige veranderlike|τ}} korrelasie uitgevoer word deur brute kragberekening vir lae {{Wiskundige veranderlike|τ}} waardes te gebruik, en dan progressief die {{Math|''X''(''t'')}} -data met 'n [[Logaritme|logaritmiese]] digtheid te bind om hoër waardes te bereken, wat dieselfde {{Math|''n'' log(''n'')}} -doeltreffendheid tot gevolg het, maar met laer geheue vereistes.<ref>{{cite book |first1=D. |last1=Frenkel |first2=B. |last2=Smit |title=Understanding Molecular Simulation |edition=2de |location=London |publisher=Academic Press |year=2002 |chapter=chap. 4.4.2 |isbn=978-0122673511 }}</ref><ref>{{cite journal |first1=P. |last1=Colberg |first2=F. |last2=Höfling |title=Highly accelerated simulations of glassy dynamics using GPUs: caveats on limited floating-point precision |journal=Computer Physics Communications |volume=182 |issue=5 |pages=1120–1129 |year=2011 |doi=10.1016/j.cpc.2011.01.009 |arxiv=0912.3824 |bibcode=2011CoPhC.182.1120C |s2cid=7173093 }}</ref> == Skatting == Vir 'n [[Diskrete sein|diskrete]] proses met 'n bekende gemiddelde en variansie waarvoor ons waarneem <math>n</math> waarnemings <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_n\}</math>, kan 'n skatting van die outokorrelasiekoëffisiënt verkry word as<math display="block"> \hat{R}(k)=\frac{1}{(n-k) \sigma^2} \sum_{t=1}^{n-k} (X_t-\mu)(X_{t+k}-\mu) </math>vir enige positiewe heelgetal <math>k<n</math>. Wanneer die ware gemiddelde <math>\mu</math> en variansie <math>\sigma^2</math> bekend is, is hierdie skatting '''onbevooroordeeld'''. As die ware gemiddelde en variansie van die proses nie bekend is nie, is daar verskeie moontlikhede: * As <math>\mu</math> en <math>\sigma^2</math> vervang word deur die standaardformules vir steekproefgemiddelde en steekproefafwyking, dan is dit 'n '''bevooroordeelde skatting'''. * 'n Periodogram -gebaseerde skatting vervang <math>n-k</math> in die bogenoemde formule met <math>n</math>. Hierdie skatting is altyd bevooroordeeld; dit het egter gewoonlik 'n kleiner gemiddelde kwadraatfout.<ref>{{cite book |title=Spectral Analysis and Time Series |first=M. B. |last=Priestley |location=London, New York |publisher=Academic Press |year=1982 |isbn=978-0125649018 }}</ref><ref>{{cite book | last=Percival | first=Donald B. | author2=Andrew T. Walden | title=Spectral Analysis for Physical Applications: Multitaper and Conventional Univariate Techniques | url=https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105 | url-access=limited | year=1993 | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-43541-3 | pages=[https://archive.org/details/spectralanalysis00perc_105/page/n217 190]–195}}</ref> * Ander moontlikhede spruit voort uit die behandeling van die twee gedeeltes van data <math>\{X_1,\,X_2,\,\ldots,\,X_{n-k}\}</math> en <math>\{X_{k+1},\,X_{k+2},\,\ldots,\,X_n\}</math> afsonderlik en die berekening van afsonderlike steekproefgemiddeldes en/of steekproefafwykings vir gebruik in die definisie van die skatting. Die voordeel van skattings van die laaste tipe is dat die stel geskatte outokorrelasies, as 'n funksie van <math>k</math>, vorm dan 'n funksie wat 'n geldige outokorrelasie is in die sin dat dit moontlik is om 'n teoretiese proses met presies daardie outokorrelasie te definieer. Ander skattings kan ly aan die probleem dat, indien hulle gebruik word om die variansie van 'n lineêre kombinasie van die <math>X</math> se, kan die afwyking wat bereken word negatief mag wees. == Regressie-analise == In regressie-analise deur tydreeksdata te gebruik, word outokorrelasie in 'n veranderlike van belang tipies gemodelleer met 'n outoregressiewe model (AR), 'n bewegende gemiddelde model (MA), hul kombinasie as 'n outoregressiewe-bewegende-gemiddelde model (ARMA), of 'n uitbreiding van laasgenoemde genoem 'n outoregressiewe geïntegreerde bewegende gemiddelde model (ARIMA). Met veelvuldige onderling verwante datareekse word vektoroutoregressie (VAR) of sy uitbreidings gebruik. In gewone kleinste kwadrate kan die toereikendheid van 'n modelspesifikasie gedeeltelik gekontroleer word deur vas te stel of daar outokorrelasie van die regressieresidue is. Problematiese outokorrelasie van die foute, wat self nie waargeneem word nie, kan oor die algemeen opgespoor word omdat dit outokorrelasie in die waarneembare residue produseer. (Foute staan ook bekend as "foutterme" in [[ekonometrie]].) Outokorrelasie van die foute oortree die gewone kleinste kwadrate-aanname dat die foutterme ongekorreleerd is, wat beteken dat die Gauss Markov-stelling nie van toepassing is nie, en dat OLS-beramers nie meer die Beste is nie. Lineêre onbevooroordeelde beramers. Alhoewel dit nie die OLS-koëffisiëntskattings vooroordeel nie, is die standaardfoute geneig om onderskat te word (en die t-tellings oorskat) wanneer die outokorrelasies van die foute by lae vertragings positief is. Die tradisionele toets vir die teenwoordigheid van eerste-orde outokorrelasie is die Durbin–Watson statistiek of, as die verklarende veranderlikes 'n vertraagde afhanklike veranderlike insluit, Durbin se h statistiek. Die Durbin-Watson kan egter lineêr gekarteer word na die Pearson-korrelasie tussen waardes en hul vertragings. <ref>{{Cite web|url=http://statisticalideas.blogspot.com/2014/05/serial-correlation-techniques.html|title=Serial correlation techniques|date=26 May 2014|website=Statistical Ideas}}</ref> 'n Meer buigsame toets, wat outokorrelasie van hoër ordes dek en van toepassing of die regressors vertragings van die afhanklike veranderlike insluit of nie, is die Breusch-Godfrey-toets. Dit behels 'n hulpregressie, waarin die residue wat verkry word uit die skatting van die model van belang geregresseer word op (a) die oorspronklike regressors en (b) ''k'' lags van die residue, waar 'k' die volgorde van die toets is. Die eenvoudigste weergawe van die toetsstatistiek van hierdie hulpregressie is ''TR'' ², waar ''T'' die steekproefgrootte is en ''R'' ² die bepalingskoëffisiënt is. Onder die nulhipotese van geen outokorrelasie, is hierdie statistiek asimptoties versprei as <math>\chi^2</math> met ''k'' vryheidsgrade. Reaksies op nie-nul outokorrelasie sluit veralgemeende kleinste kwadrate en die Newey–West HAC beramer in (Heteroskedastisiteit en Outokorrelasie Konsekwent). In die skatting van 'n bewegende gemiddelde model (MA), word die outokorrelasiefunksie gebruik om die toepaslike aantal vertraagde foutterme wat ingesluit moet word te bepaal. Dit is gebaseer op die feit dat vir 'n MA proses van orde ''q'', ons het <math>R(\tau) \neq 0</math>, vir <math> \tau = 0,1, \ldots, q</math>, en <math> R(\tau) = 0</math>, vir <math>\tau >q</math>. == Toepassings == Outokorrelasie se vermoë om herhalende patrone in [[data]] te vind lewer baie toepassings op, insluitend: * Outokorrelasie-analise word baie gebruik in fluoressensie-korrelasiespektroskopie om kwantitatiewe insig in molekulêre vlak diffusie en chemiese reaksies te verskaf. * Nog 'n toepassing van outokorrelasie is die meting van [[Sigbare spektrum|optiese spektra]] en die meting van baie kort tydsduur [[Lig|ligpulse]] wat deur [[Laser|lasers]] geproduseer word, beide met behulp van optiese outokorrelators. * Outokorrelasie word gebruik om dinamiese ligverstrooiingsdata te ontleed, wat veral die bepaling van die deeltjiegrootteverspreidings van nanometer-grootte deeltjies of miselle wat in 'n vloeistof gesuspendeer moontlik maak, moontlik maak. 'n Laser wat in die mengsel skyn, produseer 'n spikkelpatroon wat voortspruit uit die beweging van die deeltjies. Outokorrelasie van die sein kan ontleed word in terme van die diffusie van die deeltjies. Hieruit kan die groottes van die deeltjies bereken word, deur die viskositeit van die vloeistof te ken. * Word in die [[GPS|GPS-]] stelsel gebruik om reg te stel vir die voortplantingsvertraging, of tydverskuiwing, tussen die tydpunt by die uitsending van die drasein by die satelliete, en die tydpunt by die ontvanger op die grond. Dit word gedoen deur die ontvanger wat 'n replika-sein van die 1 023-bis C/A (Growwe/Verkryging)-kode genereer, en lyne kodeskyfies [-1,1] in pakkies van tien op 'n slag of 10 230 skyfies (1 023) genereer × 10), wat effens skuif soos dit aangaan om te akkommodeer vir die [[Doppler-effek|doppler-verskuiwing]] in die inkomende satellietsein, totdat die replika-sein van die ontvanger en die satellietseinkodes ooreenstem. * Die kleinhoek X-straalverstrooiingsintensiteit van 'n nanogestruktureerde sisteem is die Fourier-transformasie van die ruimtelike outokorrelasiefunksie van die elektrondigtheid. * In [[Oppervlaktechemie|oppervlakwetenskap]] en skanderingsondemikroskopie word outokorrelasie gebruik om 'n verband tussen oppervlakmorfologie en funksionele eienskappe te vestig. * In optika gee genormaliseerde outokorrelasies en kruiskorrelasies die mate van samehang van 'n elektromagnetiese veld. * In [[sterrekunde]] kan outokorrelasie die [[frekwensie]] van [[Pulsar|pulsars]] bepaal. * In [[musiek]] word outokorrelasie (wanneer toegepas op tydskale kleiner as 'n sekonde) gebruik as 'n toonhoogtebespeuringsalgoritme vir beide instrumentstemmers en "Auto Tune" (gebruik as 'n vervormingseffek of om intonasie vas te stel).<ref>{{Cite news | last1 = Tyrangiel | first1 = Josh | title = Auto-Tune: Why Pop Music Sounds Perfect | magazine = [[Time (magazine)|Time]] | date = 2009-02-05 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20090210004826/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1877372,00.html| url-status = dead| archive-date = February 10, 2009}}</ref> Wanneer dit toegepas word op tydskale groter as 'n sekonde, kan outokorrelasie die musikale maatslag identifiseer, byvoorbeeld om tempo te bepaal. * Outokorrelasie in ruimte eerder as tyd, via die Patterson-funksie, word deur X-straaldiffraksieiste gebruik om te help om die "Fourier-fase-inligting" te herwin op atoomposisies wat nie deur diffraksie alleen beskikbaar is nie. * In statistieke help ruimtelike outokorrelasie tussen steekproefliggings ook 'n mens om gemiddelde waarde- onsekerhede te skat wanneer 'n heterogene populasie gesteek word. * Die SEQUEST- algoritme vir die ontleding van massaspektra maak gebruik van outokorrelasie in samewerking met kruiskorrelasie om die ooreenkoms van 'n waargenome spektrum met 'n geïdealiseerde spektrum wat 'n [[peptied]] verteenwoordig, te bepaal. * In [[astrofisika]] word outokorrelasie gebruik om die ruimtelike verspreiding van [[Sterrestelsel|sterrestelsels]] in die heelal te bestudeer en te karakteriseer en in multi-golflengte waarnemings van lae massa [[X-straaldubbelster|X-straal binaries]]. * In paneeldata verwys ruimtelike outokorrelasie na korrelasie van 'n veranderlike met homself deur die ruimte. * In die ontleding van Markov-ketting Monte Carlo -data moet outokorrelasie in ag geneem word vir korrekte foutbepaling. * In [[Aardwetenskap|geowetenskappe]] (spesifiek in [[geofisika]] ) kan dit gebruik word om 'n outokorrelasie seismiese kenmerk te bereken, uit 'n 3D seismiese opname van die ondergrond. * In mediese ultraklankbeelding word outokorrelasie gebruik om bloedvloei te visualiseer. * In intertemporele portefeuljekeuse kan die teenwoordigheid of afwesigheid van outokorrelasie in 'n bate se [[opbrengskoers]] die optimale gedeelte van die portefeulje om in daardie bate te hou, beïnvloed. * In numeriese koppelaars is outokorrelasie gebruik om die kragstelselfrekwensie akkuraat te meet. <ref>{{Cite web|url=https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|title=A New Method for Fast Frequency Measurement for Protection Applications|last=Kasztenny|first=Bogdan|date=March 2016|publisher=Schweitzer Engineering Laboratories|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cdn.selinc.com/assets/Literature/Publications/Technical%20Papers/6734_NewMethod_BK_20151112_Web.pdf|archive-date=2022-10-09|access-date=28 May 2022}}</ref> == Reeksafhanklikheid == '''Reeksafhanklikheid''' is nou gekoppel aan die idee van outokorrelasie, maar verteenwoordig 'n duidelike konsep (sien Korrelasie en afhanklikheid ). Dit is veral moontlik om reeksafhanklikheid te hê, maar geen (lineêre) korrelasie. In sommige velde word die twee terme egter as sinonieme gebruik. 'n Tydreeks van 'n [[ewekansige veranderlike]] het seriële afhanklikheid as die waarde op 'n sekere tyd <math>t</math> in die reeks is [[Statistiese onafhanklikheid|statisties afhanklik]] van die waarde op 'n ander tyd <math>s</math>. 'n Reeks is reeksonafhanklik as daar geen afhanklikheid tussen enige paar is nie. As 'n tydreeks <math>\left\{ X_t \right\}</math> is stilstaande, dan statistiese afhanklikheid tussen die paar <math>(X_t,X_s)</math> sou impliseer dat daar statistiese afhanklikheid tussen alle pare waardes teen dieselfde vertraging is <math>\tau=s-t</math>. == Sien ook == * [[Outokorrelasiematriks]] * [[Outokorrelasie tegniek|Outokorrelasietegniek]] * [[Outokorreleerder]] * [[Cochrane–Orcutt skatting]] (Transformasie van outokorrelasie fout-terme) * [[Korrelasiefunksie]] * [[Korrelalogram]] * [[Kruis-korrelasie]] * [[CUSUM]] * [[Fluoresentasie-korrelasiespektroskopie]] * [[Toonhoogtebespeuringsalgoritme]] * [[Optiese outokorrelasie]] * [[Gedeeltelike outokorrelasiefunksie]] * [[Phylogenetiese outokorrelasie]] (Galton se probleem) * [[Prais–Winsten transformasie]] * [[Geskaalde korrelasie]] * [[Trippelkorrelasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{cite book |last=Kmenta |first=Jan |author-link=Jan Kmenta |title=Elements of Econometrics |location=New York |publisher=Macmillan |year=1986 |edition=Second |isbn=978-0-02-365070-3 |pages=[https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 298–334] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/elementsofeconom0003kmen/page/298 }} * {{cite book|author=Marno Verbeek|author-link = Marno Verbeek|title=A Guide to Modern Econometrics|url=https://books.google.com/books?id=SQxDDwAAQBAJ|date=10 August 2017|publisher=Wiley|isbn=978-1-119-40110-0}} * Mojtaba Soltanalian, and Petre Stoica. "[http://ieeexplore.ieee.org/xpl/login.jsp?tp=&arnumber=6142119 Computational design of sequences with good correlation properties]." IEEE Transactions on Signal Processing, 60.5 (2012): 2180–2193. * Solomon W. Golomb, and Guang Gong. [http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/computer-science/cryptography-cryptology-and-coding/signal-design-good-correlation-wireless-communication-cryptography-and-radar Signal design for good correlation: for wireless communication, cryptography, and radar]. Cambridge University Press, 2005. * Klapetek, Petr (2018). ''[https://www.elsevier.com/books/quantitative-data-processing-in-scanning-probe-microscopy/klapetek/978-0-12-813347-7 Quantitative Data Processing in Scanning Probe Microscopy: SPM Applications for Nanometrology]'' (Second ed.). Elsevier. pp.&nbsp;108–112 {{ISBN|9780128133477}}. * {{MathWorld | urlname=Autocorrelation | title=Autocorrelation}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seinverwerking]] crf5fx3fxrtvqmvhqckl7eq2kh5z7pl 0 413337 2908697 2903320 2026-06-02T06:20:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908697 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Eilande | naam = Kos | inheemse naam= Κως | land = Griekeland | liggingskaart= PE Ko in Greece.svg | ligging = [[Egeïese See]] | argipel = [[Dodekanesos]] | hoofdplaats = [[Kos (stad)|Kos]] | km2 = 290 | lengte = 40 km | breedte = 8 km | hoogste berg = [[Dikeos]] (846 m) | omtrek = | koördinate = {{Koördinate|36|49|N|25|6|O|aansig=inlyn, titel}} | bevolking = 33&nbsp;300 | jaar = 2011 | detailkaart = RhodesAndKos2022OSM.png | beeld naam = Kos by Sentinel-2 Cloudless.jpg | beeld byskrif = Kos vanuit de ruimte }} [[Lêer:Harbour of Kos.jpg|duimnael|Haven van [[Kos (stad)|Kos]]]] [[Lêer:Asklepieion Kos.jpg|duimnael|Die [[asklepieion]] op [[Kos (stad)|Kos]]]] '''Kos''' ([[Grieks]]: Κως) is 'n eiland in die ooste van die [[Egeïese See]], wat aan [[Griekeland]] behoort. Kos is die derde grootste eiland van die [[Dodekanesos]], die Twaalf Eilande. Die hoofstad van die eiland is die dorp met dieselfde naam, [[Kos (stad)|Kos]], wat in die noordooste van die eiland geleë is. Die eiland is aan die kus van [[Turkye]] by [[Bodrum (stad)|Bodrum]] geleë, noordwes van [[Rodos]] en suidoos van [[Samos (eiland)| Samos]] . Kos is ook die naam van die munisipaliteit (δήμος, ''dimos''), waaraan die stad Kos behoort. Die eiland is 40 km by 8 km groot en het 'n oppervlakte van ongeveer 290 km². By die 2011-sensus het die eiland 'n bevolking van 33 300 gehad. Hierdie inwoners is oor drie sub-munisipaliteite verdeel: [[Dikaio]], [[Irakleides]] en Kos-dorp. [[Toerisme]] is 'n baie belangrike bron van inkomste vir Kos. == Geskiedenis == Die eiland is oorspronklik deur [[Karië]]rs gekoloniseer. Die [[Doriërs]] het die eiland in die elfde eeu v.C. ingeneem. Die meeste van die Doriërs het van [[Epidaurus (Griekeland)|Epidaurus]] gekom en hulle het hul [[Asklepios]]-kultus met hulle saamgebring. Tydens die [[Persiese Oorloë]] is Kos deur [[tiran]]ne regeer, terwyl dit amptelik 'n [[Oligargie|oligargiese]] bewind gehad het. Later het die eiland hom by die [[Deliese Liga]] aangesluit. Tydens die [[Peloponnesiese oorlog|Peloponnesiese Oorlog]] het Kos as die hoofbasis op die [[Egeïese See]] vir Atheense troepe en vloot (411-407 vC) gedien, nadat [[Rodos]] in opstand gekom het. Die [[Perse]] is twee keer verdryf. In 366 v.C. is op Kos 'n demokrasie gevestig en is die stad Kos gebou. Tydens die [[Geallieerde se Oorlog (357-355 vC)]] het Kos teen [[Athene]] gedraai, net om onder die heerskappy van koning [[Maussollos]] van Karië te val. Die ontwikkeling van Kos het sy hoogtepunt bereik onder [[Alexander die Grote]] en die [[Ptolemeïese Ryk|Ptolemeërs]]. In 310 v.C. het [[Ptolemeus I Soter]] Kos op [[Antigonus I Monophthalmos]] verower. Die Ptolemeërs het Kos as 'n maritieme buitepos gebruik om die Egeïese See te beheer. Die Ptolemaïese vorste is opgevoed by die anneks van die gimnasium van Alexandrië op Kos. [[Cleopatra VII|Cleopatra]] het 'n deel van haar goudreserwes op Kos gehou. In antieke tye is Kos ook Meropis of Nymphaea genoem. [[Diodoros van Sicilië]] en [[Strabo (historikus)|Strabo]] beskryf 'n goed ommuurde hawe. Kos se ligging het dit 'n belangrike rol in die Egeïese handel gegee, terwyl die eiland self bekend was vir sy goeie wyn en, volgens [[Plinius die ouere|Plinius]], later ook vir sy [[sy]]bedryf. Digters wat moeg is vir Alexandrië, het hulle in Kos gevestig. In antieke tye was Kos bekend vir sy sanatorium, die Asclepeion. Behalwe [[Hippokrates]], is die skilder [[Apelles (skilder)|Apelles]] en die digter [[Philitas]] en miskien ook [[Theocritus]] bekende Griekse burgers van Kos. In die jaar [[2]] het Kos deel geword van die [[Romeinse Ryk]] waar dit vanaf die jaar 53 die titel van "vrye stad" ontvang het. Nadat die Romeinse Ryk uitmekaar geval het, het Kos deel geword van die [[Bisantynse Ryk]]. In die Middeleeue het die [[Republiek Venesië]] beheer oor die eiland oorgeneem, wat dit weer in 1315 aan die Malteserorde verkoop het. Die Johannieters was vir tweehonderd jaar op die eiland aanwesig, waarna hulle weer Kos verlaat het. Kos was in gevaar om deur Turkye beset te word, dit was vanaf 1523 deel van die [[Ottomaanse Ryk]]. Dit het in 1912 [[Italië|Italiaans]] geword. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] was die eilande vir 'n lang tyd deur die Italianers beset. Nadat Italië gekapituleer het, het 'n stryd om die mag in die Dodekanesos-eilande ontstaan. Britse en Duitse troepe het probeer om die gebied te beset. Die Duitsers het die eiland na die [[Slag van Kos]] ingeneem. Na die Tweede Wêreldoorlog het die eiland onder 'n Britse [[protektoraat]] gekom, waarna dit vanaf [[1947]] deel geword het van [[Griekeland]]. 'n Groot aardbewing het in die nag van 20 Julie tot 21 Julie 2017 omstreeks 01:30 Kos en die Turkse stad [[Bodrum (stad)|Bodrum]] getref. Die aardbewing is die meeste gevoel in die stad Kos, met 'n sterkte van 6,7 op die [[Richterskaal]]. Die aardbewing is gevolg deur 'n klein [[tsoenami]]. Twee mense is dood. 115 mense is beseer, waarvan 12 ernstig. == Geografie == Kos is 'n langwerpige eiland wat rofweg in 'n oos-noordoostelike rigting georiënteer is. Die oorspronklik vulkaniese eiland het beide vrugbare vlaktes en kaal bergland. Die grootste deel van die eiland meet meer as 30 by 8 km en word oorheers deur 'n ketting van heuwels en berge aan die suidelike helfte, met die hoogste piek [[Dikeos]] (846 m). Aan die suidekant van hierdie ketting is die kusstrook baie smal, aan die ander kante is daar uitgebreide golwende en plat areas. Die Dikeos (of Dikaios) is nie meer aktief vulkanies nie, maar sy karakter is merkbaar in sommige warmwaterbronne, soos die [[Embros Thermae]]. Aan die suidwestelike punt van Kos is daar 'n heuwelagtige skiereiland, [[Kefalos]], met die dorpie met dieselfde naam. Verskeie spesies van [[skilpad|seeskilpaaie]] kom aan die kus van Kos voor, insluitend die beskermde [[karkopskilpad]]. Verder kan mens oral op die eiland skilpaaie teëkom. [[Kos (stad)]] is die [[hoofstad]] van die eiland en het die grootste [[hawe]]. Dit is die toeriste- en kulturele sentrum. Naby sy hawe is die 14de-eeuse vesting van [[Neratzia]], gebou in [[1315]] deur die ridders van St. Jan van Rodos. In die middel van die stad is daar 'n ou markplein, 'n [[agora]]. Die antieke Asclepieion is tussen Kos-stad en die Dikeos geleë. Afgesien van die hoofdorp was die eiland se vernaamste nedersettings tradisioneel in die heuwelland geleë, soos die dorp [[Antimachia]]. Die kusdorpe het satellietdorpies gevorm waar mense hoofsaaklik tydelik gebly het. As gevolg van die opkoms van toerisme het die fokus na die kusoorde verskuif. Die toeristedorpie [[Zia (Kos)|Zia]] is teen die helling van die Dikeos geleë. === Dorpe === Sommige groter plekke op die eiland is [[Kos (stad)|Kos]], [[Kefalos]], [[Kardamena]], [[Tigaki]], [[Antimachia]], [[Mastichari]], [[ Marmari (Kos)|Marmari]] en [[Pyli (Kos)|Pyli]]. Kleiner dorpe is [[Asfendiou]], [[Zipari]], [[Platani (Kos)|Platani]] en [[Zia (Kos)|Lagoudi]]. === Klimaat === {{Tabel weergemiddeldes | locatie=Kos | bron=[https://www.worldmeteo.info/nl/europa/griekenland/kos/weer-101553/ Weer Kos - Worldmeteo] | jan_gem_ns=158 | feb_gem_ns=118 | mrt_gem_ns=78 | apr_gem_ns=36 | mei_gem_ns=16 | jun_gem_ns=6 | jul_gem_ns=1 | aug_gem_ns=2 | sep_gem_ns=12 | okt_gem_ns=53 | nov_gem_ns=81 | dec_gem_ns=149 | jaar_gem_ns=59.2 | jan_gem_min=6.5 | jan_gem_max=16.5 | feb_gem_min=6.5 | feb_gem_max=16.5 | mrt_gem_min=8.2 | mrt_gem_max=18.2 | apr_gem_min=11.2 | apr_gem_max=21.2 | mei_gem_min=15.4 | mei_gem_max=25.4 | jun_gem_min=20.1 | jun_gem_max=30.0 | jul_gem_min=24.6 | jul_gem_max=30.9 | aug_gem_min=24.3 | aug_gem_max=30.6 | sep_gem_min=21.1 | sep_gem_max=27.4 | okt_gem_min=17.2 | okt_gem_max=23.5 | nov_gem_min=13.0 | nov_gem_max=19.3 | dec_gem_min=9.9 | dec_gem_max=16.5 | jaar_gem_min=14.8 | jaar_gem_max=23.0 }} == Administratiewe afdeling == Sedert die administratiewe herorganisasie van 2011, met die Kallikratis-program, iss die eiland Kos een munisipaliteit (δήμος = dimos). Die voormalige munisipaliteite op die eiland ([[Dikaio]]s, [[Irakleides]] en Kos Town) is toe ontbind as 'n onafhanklike administratiewe liggaam en het [[Sub-munisipaliteit (Griekeland)|sub-munisipaliteite]] van Kos geword. Per munisipaliteit word die verskillende plekke in plaaslike gemeenskappe gegroepeer (δημοτικές κοινότητες = dimotikes kinótites).<ref>{{el}} [https://web.archive.org/web/20120120180208/http://www.aftodioikisi.gr/storage/site/PDF/YA_DIOIKITIKI_DIAIRESI.pdf ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ] (2010), die administratiewe afdeling van Griekeland vanaf 2011, met bevolkingsyfers vanaf 2001; sien p. 17442 'M6. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΩ' vir die streekseenheid en munisipaliteit van Kos.</ref> Saam met die naburige eilandmunisipaliteit [[Nisyros]] vorm Kos 'n streekseenheid, ook Kos genoem (Περιφερειακή ενότητα Κω), binne die streek [[Suid-Egeïese Eilande]]. {| class="wikitable sortable" !Plek !!Poskode!! Deelmunisipaliteit |- | [[Antimachia]] || || [[Irakleides]] |- | [[Asfendiou]] || || [[Dikaio]] |- | [[Kardamena]] || || Irakleides |- | [[Kefalos]] || || Irakleides |- | [[Kos (stad)|Kos]] || 853 00 || Kos |- | [[Marmari (Kos)|Marmari]] || 853 00 || Dikaio |- | [[Mastichari]] || || Irakleides |- | [[Platani (Kos)|Platani]] || || |- | [[Pyli (Kos)|Pyli]] || || Dikaio |- | [[Tigaki]] || || Dikaio |- | [[Zia (Kos)|Zia]] || 853 00 || Dikaio |- | [[Zipari]] || || Dikaio |} == Ekonomie == [[Toerisme]] is 'n belangrike bron van inkomste vir Kos. Die sandstrande is die belangrikste trekpleister. Daar is ook groot hotelle, spysenieringsinstellings en aandenkingswinkels. === Landbou === Die vrugbare dele van die eiland, veral die platter deel, word vir landbou gebruik. Die belangrikste produkte wat verbou word, is [[druiwe]], [[Amandel (neut)|amandels]], [[Vye (vrugte)|vye]] en [[olywe]]. === Vis === Alhoewel Kos 'n eiland is, is daar relatief min vis te koop. Daar word lankal met [[dinamiet]] rondom Kos gehengel. Die ontploffings het veroorsaak dat die visse verdwaas na die oppervlak dryf, wat dit maklik maak om hulle te vang. Alhoewel dit na 'n doeltreffende manier van visvang gelyk het, het dit later geblyk dat die visgronde so erg beskadig is dat die visvoorraad rondom Kos ernstig afgeneem het. Baie restaurante huur plaaslike vissermanne wat daagliks vars vis voorsien. == Besienswaardighede == Op Kos is daar verskeie gedenktekens vir die geneesheer [[Hippokrates van Kos|Hippokrates]], asook vir die god van medisyne uit die Griekse [[panteon]]: [[Asklepios]]. Van hom word gesê dat hy 'n onderwyser van Hippokrates gewees het. Bekend is byvoorbeeld die [[plataan van Hippokrates]], wat in die hoofstad Kos geleë is. Daar is ook 'n museum gewy aan Hippokrates en verskeie argeologiese terreine in of naby die stad, insluitend die Asclepeion, 'n Romeinse teater en 'n gimnasium. <gallery> Plane tree of Hippocrates.jpg|Plataan van Hippokrates Kos roman amphitheater.jpg|Romeinse teater Windmill Antimahia Kos.jpg|Windmeulens in Antimachia </gallery> == Verkeer en vervoer == Kos het 'n lughawe, [[Kos-lughawe]]. Daar is goeie veerbootverbindings vanaf Kos-dorp, tussen Kos en ander [[Lys van Griekse Eilande|Griekse Eilande]]. Van die suide van Kos, vanaf die hawe van [[Kardamena]], is daar 'n bootverbinding na [[Nisyros]], na die noorde vanaf [[Mastichari]], insluitend na [[Kalymnos]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = nl | pl = https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kos&oldid=65402324 }} == Eksterne skakels == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20170426005506/http://www.kos.gr/en/default.aspx Visit Kos] * [http://www.kosinfo.gr/ Amtelike webwerf] {{Commonscat|Kos}} {{Normdata}} [[Kategorie:Eilande van Griekeland]] rviw5rnpj7oem6sxzakirg84pwksvp9 0 413989 2908665 2666233 2026-06-02T05:53:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908665 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = IUCN2.3 | name = Khadiwortel | image = | taxon = Khadia acutipetala | authority = (N.E.Br.) N.E.Br., (1931) | synonyms =* ''Khadia nationae'' <small>(N.E.Br.) N.E.Br.</small> * ''Mesembryanthemum acutipetalum'' <small>N.E.Br.</small> * ''Mesembryanthemum nationae'' <small>N.E.Br.</small> }} '''Khadiwortel''' (''Khadia acutipetala'') is 'n [[sukkulent]] wat deel van die ''Aizoaceae'' [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[Gauteng]] en die [[Noordwes]]-provinsies voor. == Galery == <gallery> Khadia acutipetala, vrugkapsules, Skeerpoort, a.jpg Khadia acutipetala00.jpg Khadia acutipetala, blom en insekte, Skeerpoort, b.jpg Khadia acutipetala, blom, Skeerpoort, b.jpg Khadia acutipetala, habitus, Skeerpoort, a.jpg </gallery> == Bronne == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=83-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:362141-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Khadia|acutipetala]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 356vk73olns54vcebli7bz2e4o299gy 0 414880 2908745 2782869 2026-06-02T08:37:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908745 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Doja Cat | beeld = Doja Cat Planet Her Day Party 1 (cropped).jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Doja Cat in 2021 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Amala Ratna Zandile Dlamini | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1995|10|21}} | geboorteplek = [[Los Angeles]], [[V.S.A.]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Kletskuns | beroep = Kletskunstenaar<br />Sanger | instrument = | jare_aktief = 2012 – hede | etiket = | assosiasies = | webwerf = {{URL|dojacat.com}} | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Amala Ratna Zandile Dlamini''', verhoognaam '''Doja Cat''' (gebore 21 Oktober 1995), is 'n Amerikaanse kletskunstenaar, sanger, liedjieskrywer en platevervaardiger gebaseer in [[Los Angeles]], Kalifornië. == Vroeë lewe == Amala Ratna Zandile Dlamini<ref>{{Cite web |last=Contreras |first=Cydney |date=May 20, 2021 |title=Tracing Doja Cat's Meteoric Rise From Meme Queen to R&B Superstar |url=https://www.eonline.com/ap/news/1271500/tracing-doja-cats-meteoric-rise-from-meme-queen-to-r-b-superstar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184821/https://www.eonline.com/ap/news/1271500/tracing-doja-cats-meteoric-rise-from-meme-queen-to-r-b-superstar |archive-date=July 9, 2021 |access-date=July 5, 2021 |website=[[E!]]}}</ref> is gebore op 21 Oktober 1995,<ref>{{Cite web |last=Rose |first=Mike |date=October 21, 2021 |title=Today's famous birthdays list for October 21, 2021 includes celebrities Kim Kardashian, Judge Judy |url=https://www.cleveland.com/entertainment/2021/10/todays-famous-birthdays-list-for-october-21-2021-includes-celebrities-kim-kardashian-judge-judy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021105544/https://www.cleveland.com/entertainment/2021/10/todays-famous-birthdays-list-for-october-21-2021-includes-celebrities-kim-kardashian-judge-judy.html |archive-date=October 21, 2021 |access-date=October 21, 2021 |website=[[Cleveland.com]] |publisher=[[The Plain Dealer]]}}</ref> in die Tarzana gebied van [[Los Angeles]], [[Kalifornië]].<ref name="BBcover" /> Haar ma, Deborah Sawyer, is 'n Amerikaanse grafiese ontwerper van Joodse afkoms,<ref name="Meyer-Horn-2019">{{Cite web|last=Meyer-Horn|first=Maxim|date=March 10, 2019|title=Interview: Meet Doja Cat, the Artist Behind the Legendary Song 'Mooo!'|url=https://enfntsterribles.com/interview-meet-doja-cat-the-artist-behind-the-legendary-song-mooo/|access-date=May 10, 2020|website=Enfnts Terribles|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604191457/https://enfntsterribles.com/interview-meet-doja-cat-the-artist-behind-the-legendary-song-mooo/|url-status=live}}</ref><ref name="Dickson-2021b">{{Cite magazine|last=Dickson|first=E. J.|date=December 16, 2021|title=Doja Cat DGAF If You Read This*|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/doja-cat-planet-her-tour-mooo-dr-luke-say-so-1269896/|access-date=December 16, 2021|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-date=January 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113185303/https://www.rollingstone.com/music/music-features/doja-cat-planet-her-tour-mooo-dr-luke-say-so-1269896/|url-status=live}}</ref> en haar pa, [[Dumisani Dlamini]], is 'n Suid-Afrikaanse kunstenaar van [[Zoeloes|Zoeloe]]-afkoms,<ref>{{Cite news|last=Hevesi|first=Dennis|date=October 13, 1987|title=For South African Actors, New York Is a Wonder|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1987/10/13/nyregion/for-south-african-actors-new-york-is-a-wonder.html|access-date=October 8, 2021|issn=0362-4331|archive-date=October 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008095353/https://www.nytimes.com/1987/10/13/nyregion/for-south-african-actors-new-york-is-a-wonder.html|url-status=live}}</ref> veral bekend vir die rol van "Crocodile" in die oorspronklike [[Broadway (teater)|Broadway]] rolverdeling van die musiekblyspel ''[[Sarafina! (musiekblyspel)|Sarafina!]]'' en die [[Sarafina! (1992 film)|1992 film aanpassing]].<ref>{{Cite news|last=Collins|first=Glenn|date=April 3, 1989|title=For 'Sarafina!' Cast, Life Without Apartheid|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1989/04/03/theater/for-sarafina-cast-life-without-apartheid.html|access-date=October 8, 2021|issn=0362-4331|archive-date=October 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008095356/https://www.nytimes.com/1989/04/03/theater/for-sarafina-cast-life-without-apartheid.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Tjiya|first1=Emmanuel|last2=Bambalele|first2=Patience|last3=Ledwaba|first3=Karabo|date=June 16, 2020|title=The cast of Sarafina! - Where are they now and what are their thoughts on today's youth |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2020-06-16-the-cast-of-sarafina-where-are-they-now-and-what-are-their-thoughts-on-todays-youth/|access-date=October 8, 2021|website=[[The Sowetan]]|archive-date=October 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008095353/https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2020-06-16-the-cast-of-sarafina-where-are-they-now-and-what-are-their-thoughts-on-todays-youth/|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBcover">{{Cite magazine|last=Garvey|first=Meaghan|date=April 22, 2021|title=Can't Stop the Feline: How Doja Cat Took Pop to a New Dimension|url=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9560274/doja-cat-billboard-cover-story-interview-2021|access-date=April 22, 2021|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=April 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422140424/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/9560274/doja-cat-billboard-cover-story-interview-2021/|url-status=live}}</ref> }} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1995]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kletsrymers]] srugdoqho8ngosmqv78tu7p6u3u05q9 0 416685 2908661 2680179 2026-06-02T05:51:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908661 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = IUCN2.3 | name = | image = | taxon = Brachycorythis iantha | authority = (Wight) Summerh., (1955) | synonyms =* ''Habenaria iantha'' <small>(Wight) Hook.f.</small> * ''Platanthera affinis'' <small>Wight</small> * ''Phyllomphax iantha'' <small>(Wight) Schltr.</small> * ''Platanthera iantha'' <small>Wight.</small> }} '''''Brachycorythis iantha''''' is 'n knolagtige [[geofiet]] wat deel van die Orchidaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Indië]]. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:617943-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Brachycorythis|iantha]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Endemiese plante van Indië]] 6fdxrjpke6c6sn2mjate27j5cpbiz9k 0 417793 2908588 2884933 2026-06-01T20:05:24Z Jcb 223 2908588 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ismail Haniyeh | beeld = 03-03-2020 Ismail Haniyeh (3x4 cropped).jpg | beeldonderskrif = Haniyeh in 2020 | geboortenaam = Ismail Abd al-Salah Ahmad Haniyeh | geboortedatum = 29 Januarie 1962 | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Al-Shati-vlugtelingkamp]], [[Gasastrook]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2024|7|31|1962|1|29|df=yes}} | sterfplek = [[Teheran]], [[Iran]] | party = [[Hamas]] | nasionaliteit = [[Lêer:Flag_of_Palestine.svg|raamloos|24px]] [[Palestyne|Palestyns]] | orde = Voorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang = 6 Mei 2017 | termyneinde = 31 Julie 2024 | leier = | vise = [[Saleh al-Arouri]] | president = | eersteminister = | premier = | voorganger = [[Khaled Mashal]] | opvolger = [[Khaled Mashal]] (waarnemend)<br>[[Yahya Sinwar]] | orde1 = Adjunkvoorsitter van die Politieke Buro van Hamas | termynaanvang1 = 4 April 2013 | termyneinde1 = 6 Mei 2017 | leier1 = [[Khaled Mashal]] | vise1 = | president1 = | eersteminister1 = | premier1 = | voorganger1 = [[Mousa Abu Marzook]] | opvolger1 = [[Saleh al-Arouri]] | orde2 = 1ste Leier van Hamas in die [[Gasastrook]] | termynaanvang2 = 14 Junie 2007 | termyneinde2 = 13 Februarie 2017 | leier2 = | vise2 = | president2 = | eersteminister2 = | premier2 = | voorganger2 = Posisie geskep | opvolger2 = [[Yahya Sinwar]] | orde3 = Eerste Minister van die<br/>Palestynse Nasionale Owerheid (betwis) | termynaanvang3 = 29 Maart 2006 | termyneinde3 = 2 Junie 2014 | leier3 = | vise3 = | president3 = [[Mahmoud Abbas]] | eersteminister3 = | premier3 = | voorganger3 = [[Ahmed Qurei]] | opvolger3 = [[Rami Hamdallah]] | orde4 = Lid van die Palestynse Wetgewende Raad | termynaanvang4 = 18 Februarie 2006 | termyneinde4 = 31 Julie 2024 | leier4 = | vise4 = | president4 = | eersteminister4 = | premier4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | ouers = | eggenoot = Amal | kinders = 13 | alma_mater = {{nobr|[[Islamitiese Universiteit van Gasa]] ([[Baccalaureus artium|BA]])}} | religie = Islam | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = | webtuiste = }} '''Ismail Haniyeh''' ([[Arabies]]: إسماعيل هنية) (1962 of 1963 – [[31 Julie]] [[2024]]) was 'n Palestynse politikus wat algemeen beskou is as die hoof politieke leier van [[Hamas]], wat die [[Gasastrook]] sedert 2007 regeer.<ref>{{Cite web |last=Alshawabkeh |first=Lina |date=2023-10-17 |title=Who are the leaders of Hamas? |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |access-date=2024-02-19 |website=BBC News |language=en |archive-date=19 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019162128/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67103298 |url-status=live }}</ref> Hy was die voorsitter van die Hamas Politieke Buro. Van 2023 tot sy dood het hy in [[Katar]] gewoon.<ref>{{Cite web |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |access-date=28 Oktober 2023 |website=Counter Extremism Project |language=en |archive-date=28 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028182247/https://www.counterextremism.com/extremists/ismail-haniyeh |url-status=live }}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse Egipte-beheerde Gasastrook gebore,<ref name="vin">{{Cite news |last=Vinall |first=Frances |date=31 July 2024 |title=What to know about Ismail Haniyeh, the Hamas leader killed in Iran |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731125427/https://www.washingtonpost.com/world/2024/07/31/who-is-hamas-leader-ismail-haniyeh-killed/ |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 Julie 2024 |newspaper=[[The Washington Post]] |quote= Haniyeh is in Januarie 1963 gebore, volgens die Hamas-mediakantoor [...]}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Haniyeh |access-date=31 Julie 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=born 1962?}}</ref><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fischbach |first=Michael R. |title=Haniyeh, Ismail |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/haniyeh-ismail-1962 |access-date=31 Julie 2024 |website=encyclopedia.com |quote= Haniyeh is in 1962 gebore (sommige bronne sê Januarie 1963) [...]}}</ref> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref>{{Cite web |title=Profile: Ismail Haniya, Hamas' political chief |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/5/9/profile-ismail-haniya-hamas-political-chief |access-date=5 Junie 2024 |website=Al Jazeera |language=en |date=9 Mei 2017}}</ref> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na Libanon verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/07/31/middleeast/ismail-haniyeh-death-hamas-profile-intl-hnk/index.html|title=Who was Ismail Haniyeh, the Hamas political leader killed in Tehran?|publisher=CNN}}</ref> Haniyeh is in 1962 of 1963 in die al-Shati-vlugtelingkamp in die destydse [[Egipte]]-beheerde [[Gasastrook]] gebore,<ref name="vin" /><ref>{{Cite web |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh |url=https://www.britannica.com/biography/Ismail-Haniyeh |access-date=31 Julie 2024 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=born 1962?}}</ref><ref name="nytimes-ismail-haniyeh-dead">{{Cite news |last1=Livni |first1=Ephrat |last2=Abdulrahim |first2=Raja |date=31 Julie 2024 |title=Ismail Haniyeh, a Top Hamas Leader, Is Dead at 62 |url=https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731065214/https://www.nytimes.com/2024/07/31/world/middleeast/ismail-haniyeh-dead.html |archive-date=31 Julie 2024 |access-date=31 July 2024 |work=[[The New York Times]] |language=en |quote= Mnr. Haniyeh is in 1962 gebore [...]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fischbach |first=Michael R. |title=Haniyeh, Ismail |url=https://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/haniyeh-ismail-1962 |access-date=31 Julie 2024 |website=encyclopedia.com |quote= Haniyeh is in 1962 gebore (sommige bronne sê Januarie 1963) [...]}}</ref> vir ouers wat tydens die Palestynse oorlog van 1948 uit [[Ashkelon]] verdryf of gevlug het. Hy verwerf 'n baccalaureusgraad in Arabiese letterkunde in 1987 aan die Islamitiese Universiteit van Gasa,<ref>{{Cite web |title=Profile: Ismail Haniya, Hamas' political chief |url=https://www.aljazeera.com/features/2017/5/9/profile-ismail-haniya-hamas-political-chief |access-date=5 Junie 2024 |website=Al Jazeera |language=en |date=9 Mei 2017}}</ref> waar hy die eerste keer by Hamas betrokke geraak het nadat dit tydens die Eerste Intifada teen die Israeliese besetting geskep is, wat gelei het tot sy tronkstraf vir drie kort tydperke nadat hulle aan betogings deelgeneem het. Na sy vrylating in 1992 is hy na [[Libanon]] verban, en het 'n jaar later teruggekeer om 'n dekaan by Gasa se Islamitiese Universiteit te word. Haniyeh is in 1997 aangestel as hoof van 'n Hamas-kantoor en het daarna in die geledere van die organisasie opgang gemaak.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2024/07/31/middleeast/ismail-haniyeh-death-hamas-profile-intl-hnk/index.html|title=Who was Ismail Haniyeh, the Hamas political leader killed in Tehran?|publisher=CNN}}</ref> == 7 Oktober-aanvalle == Op 7 Oktober 2023 het beelde van sy kantoor in die Katarse hoofstad [[Doha]] Haniyeh getoon terwyl hy die Hamas-geleide 7 Oktober-aanval saam met ander Hamas-amptenare gevier het, voordat hulle gebid en God geprys het. Volgens die Britse koerant ''The Telegraph'' het Haniyeh die "publieke gesig" van die aanval geword en dit openbaar beskryf as die begin van 'n nuwe era in die Israelies-Palestynse konflik.<ref name=":2">{{Cite news |last1=Makoii |first1=Akhtar |last2=Confino |first2=Jotam |last3=Zagon |first3=Chanel |last4=Cleave |first4=Iona |date=31 Julie 2024 |title=Israel-Hamas-oorlog nuutste: Hamas-politieke leier Ismail Haniyeh vermoor in Iran |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=31 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731040020/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/07/31/israel-hamas-war-latest-news-leader-ismail-haniyeh-killed/ |url-status=live }}</ref><ref name=":1">{{Cite news |last1=Rothwell |first1=James |last2=Shamalakh |first2=Siham |date=8 Oktober 2023 |title=Ismael Haniyeh-profiel: Hamas-leier wat 7 Oktober gejuig het en wapenstilstandonderhandelinge gelei het |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |access-date=31 Julie 2024 |work=The Telegraph |issn=0307-1235 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115213404/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/10/08/hamas-leader-ismail-haniyeh-behind-attack-on-israel/ |url-status=live }}</ref> Haniyeh het 'n televisie-toespraak gegee waarin hy bedreigings teen die [[Al-Aqsa-moskee]], die Israeliese blokade van Gaza en die lot van Palestynse vlugtelinge genoem het:<ref name="reuters">{{cite news|title=Israel belowe 'magstryd' na verrassingsaanval|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|access-date=30 Desember 2023|archive-date=8 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008133733/https://www.reuters.com/world/middle-east/sirens-warning-incoming-rockets-sound-around-gaza-near-tel-aviv-2023-10-07/|url-status=live|work=Reuters|date=7 Oktober 2023|first1=Maayan |last1=Lubell |first2=Nidal |last2=Al-Mughrabi |first3=Ammar |last3=Awad}}</ref> "Hoeveel keer het ons julle gewaarsku dat die Palestynse mense al 75 jaar in vlugtelingkamp leef, en julle weier om die regte van ons mense te erken?"<ref name="reuters" /> Hy het verder gesê dat Israel, "wat homself nie kan beskerm teen weerstandbieders nie", nie ander Arabiese lande kan beskerm nie, en dat "al die normaliseringsakkoorde wat julle met daardie entiteit gesluit het, hierdie [Palestynse] konflik nie kan oplos nie."<ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh: Stryd 'sal na Wesbank, Jerusalem versprei' |url=https://www.arabnews.com/node/2387146/middle-east |work=Arab News |date=8 Oktober 2023 |publisher=Retuers, Associated Press |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115211714/https://www.arabnews.com/node/2387146-middle-east |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Hamas-leier Haniyeh sê Israel kan nie Arabiese lande beskerm nie |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |work=Reuters |date=7 Oktober 2023 |access-date=15 November 2023 |archive-date=15 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115052135/https://www.reuters.com/world-middle-east/hamas-leader-haniyeh-says-israel-cant-provide-protection-arab-countries-2023-10-07/ |url-status=live }}</ref> == Sluipmoord == Op 31 Julie 2024 is Haniyeh in [[Teheran]] vermoor, waar hy die inhuldiging van die nuutverkose President van Iran, [[Masoud Pezeshkian]], bygewoon het.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|title=Hamas's political chief Ismail Haniyeh assassinated in Iran|date=31 July 2024|website=[[Al Jazeera]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034454/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/hamass-political-chief-ismail-haniyeh-assassinated-in-iran-state-media|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hamas het gesê dat hy saam met een van sy liggaamwagte deur 'n "Sionistiese" lugaanval op 'n woning vermoor is.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|title=Hamas chief Ismail Haniyeh killed in Israeli airstrike in Iran, Hamas says|last=Aggarwal|first=Mithil|date=31 July 2024|website=NBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731034620/https://www.nbcnews.com/news/world/hamas-chief-ismail-haniyeh-killed-israeli-airstrike-iran-hamas-says-rcna164425|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref><ref name="arabiya2">{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|title=Palestinian President Abbas 'strongly condemns' killing of Hamas chief Haniyeh|date=31 July 2024|website=al-Arabiya|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731051348/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/07/31/palestinian-president-abbas-strongly-condemns-killing-of-hamas-chief-haniyeh|archive-date=31 July 2024|access-date=31 July 2024|url-status=live}}</ref> Hy was 62 jaar oud. Volgens ''[[The New York Times]]'' en ander bronne is Haniyeh vermoor met 'n op afstand geaktiveerde bom wat twee maande tevore in sy gastehuiskamer weggesteek is, wat afgaan toe hy binne bevestig is.<ref name="nytbombplot">{{Cite news|last1=Bergman|first1=Ronen|last2=Mazzetti|first2=Mark|last3=Fassihi|first3=Farnaz|date=2024-08-01|title=Bomb Smuggled Into Tehran Guesthouse Months Ago Killed Hamas Leader|url=https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|access-date=2024-08-01|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801133058/https://www.nytimes.com/2024/08/01/world/middleeast/how-hamas-leader-haniyeh-killed-iran-bomb.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ara.tv/j23c7|title=هنية قتل بعبوة ناسفة كانت مزروعة داخل غرفته.. مصادر تكشف|newspaper=العربية}}</ref> Die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] van Iran het gesê dat Haniyeh deur "’n kortafstandprojektil met sowat 7 kg springstof" vermoor is wat van buite die gebou van waar hy gebly het, afgevuur is.<ref>{{Cite news|date=3 August 2024|title=Haniyeh killed by 'short-range projectile' fired from outside home: IRGC residence|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|access-date=3 August 2024|work=Al Jazeera|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803113623/https://www.aljazeera.com/news/2024/8/3/haniyeh-killed-by-short-range-projectile-fired-from-outside-home-irgc|url-status=live}}</ref> ’n Begrafnis is vir Haniyeh in Teheran op 1 Augustus gehou, met Iran se hoogste leier [[Ali Chamenei]] wat die gebede gelei het. Haniyeh se oorskot is die volgende dag na Katar geneem en in [[Lusail]] begrawe.<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|title=Haniyeh Funeral Procession Under Way In Iran|date=August 1, 2024|work=RFE/RL|access-date=1 August 2024|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801073259/https://www.rferl.org/a/haniyheh-funeral-tehran-khamenei/33058880.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|title=Hamas leader Haniyeh buried in Qatar|date=2 August 2024|work=[[BBC]]|access-date=3 August 2024|archive-date=3 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803101458/https://www.bbc.com/news/articles/c9wvwyx07m1o|url-status=live}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Haniyeh, Ismail}} [[Kategorie:Geboortes in 1965]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Palestynse politici]] [[Kategorie:Palestynse terroriste]] 6pz60znfz18q23lzq9uv2rkaa02ynk6 0 417944 2908635 2901118 2026-06-02T05:23:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908635 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Two people playing Sony PS4 consoles.jpg|regs|raamloos|304x304px]] Hierdie artikel verken die wêreld van '''videospeletjies''', wat oor die laaste paar dekades in gewildheid gegroei het en nou 'n belangrike deel vorm van moderne kultuur. Terwyl sommige videospeletjies gekritiseer word weens die potensiële negatiewe impak wat dit op spelers het, het navorsing getoon dat daar wel talle voordele verbonde is aan dié vorm van vermaak. Van die verbetering van kognitiewe vaardighede tot die aanmoediging van kreatiwiteit en samewerking, bied videospeletjies talle voordele wat dikwels misgekyk word. ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Hoe videospeletjies die jeug se lewens beïnvloed == Met die drastiese verandering in tegnologie vanaf die 1950’s, leef ons in ‘n era waar 42% van huishoudings toegang het tot 'n rekenaar, selfoon en selfs die internet.<ref>Statista (6 November 2023); Thomas Alsop (https://www.statista.com/statistics/748551/worldwide-households-with-computer/) Besoek op 7 Augustus 2024)</ref> Dit het dit maklik gemaak vir hierdie industrie om tot groter hoogtes te groei. Vandag is daar meer as 5 miljoen rekenaarspeletjies wêreldwyd beskikbaar. Vandag speel meer as 90% van kinders videospeletjies. 90% van speletjies wat gespeel word bevat geweld. Douglas Gentile en Craig Anderson van die Universiteit van Iowa, het in een van hul studies geskryf dat geweld as geregverdig, pret en sonder negatiewe gevolge gesien word onder die jong generasie.<ref>Healthline (20 Oktober 2018); Rachel Barcley (https://www.healthline.com/health-news/video-games-saints-or-psychopaths-082814#:~:text=More%20than%2090%20percent%20of,E10%2B%20or%20above%20contain%20violence) Besoek op 7 Augustus 2024</ref> Daar is ook 'n paar fisiese maniere hoe videospeletjies jong mense beïnvloed, naamlik: === Toename in breinmateriaal === Navorsing<ref>VSA Goverment (2022) (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32164847/) Besoek op 7 Augustus 2024</ref>toon dat videospeletjies breinplastisiteit (jou brein se vermoë om te verander in reaksie op leer) beïnvloed deur die gebruik van aandagbeheer en beloningsverwerking. Hoe meer jy jou aandag op 'n sekere taak vestig, hoe meer gestimuleer word jy deur daardie taak te voltooi. Dit is veral belangrik as jy in ag neem dat jou brein se grysstof (die buitenste laag van jou brein) miljarde neurone bevat en verantwoordelik is vir die beheer van jou bewegings, die behou van jou herinneringe en die regulering van jou emosies. In wese, hoe meer jy leer, hoe meer kan jou brein aanpas. Dit het 'n groot impak op jou kognitiewe funksies. === Verbeter fokus en visuomotoriese vermoëns soos hand-oog-koördinasie === As gevolg van die vlak van kompleksiteit en interaksie, vereis videospeletjies gereeld dat jy groot aandag aan visuele en ouditiewe leidrade moet gee om bepaalde take te voltooi. "Wanneer jy 'n videospeletjie kyk, moet jy aandag gee aan elke dingetjie wat in jou visuele veld kom en daarop reageer," sê Dr. Manos. "Om visueel te kontrasteer, om die verskil tussen een ding en 'n ander te kan onderskei, is ook 'n vaardigheid wat ontwikkel kan word deur videospeletjies te speel." Dit is algemeen in aksie-avontuurspeletjies soos "Tomb Raider of Resident Evil", waar jy binne 'n baie kort tydperk 'n knoppie moet druk wat ooreenstem met 'n simbool op die skerm om iets te laat gebeur. Dr. Manos raai egter aan dat, hoewel videospeletjies fokus en hand-oog-koördinasie kan verhoog deur kenmerke soos QTE's (Quick Time Event), werklike voorbeelde, soos om deur mis te ry, 'n groter potensiaal vir leer bied.<ref name=":1">Cleveland Kliniek (15 Mei 2022) https://health.clevelandclinic.org/are-video-games-good-for-you Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verbeter die vermoë vir ander kognitiewe funksies === Stelverskuiwing is die vermoë om vinnig agtereenvolgens heen en weer tussen verskillende take te beweeg. Ons verwar stelverskuiwing dikwels met om 'n dubbeldoener te wees, maar die vermoë om ons aandag van een ding na die volgende te rig is 'n belangrike vaardigheid om te hê. "Mense wissel die hele tyd tussen take," sê Dr. Manos. "Daardie uitvoerende funksie is geneig om 'n bietjie beter te word wanneer jy 'n videospeletjie speel." Aksievideospeletjies word geassosieer met die verbetering van iemand se vermoë om hul aandag te rig en spesifieke inligting te filtreer. Tradisionele legkaartspeletjies, soos Tetris, word geassosieer met verhoogde prestasie in navigasie, persepsie en herkenning van voorwerpe. == Voordele van videospeletjies speel == === Help kinders en jong mense om waardevolle probleemoplossingsvaardighede te ontwikkel<ref>instituut vir opvoedkundige vooruitgang (21 Mei 2022) https://educationaladvancement.org/blog-the-good-and-the-bad-effects-of-video-games-on-children/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Daar is 'n groeiende hoeveelheid navorsing wat die positiewe uitwerking wat rekenaarspeletjies op kinders en jong mense het beklemtoon. Sekere rekenaarspeletjies bied vir kinders en jong mense die geleentheid aan om probleme op te los soos wat struikelblokke voorkom. Daar is ook ‘n groot verskeidenheid van rekenaarspeletjies wat vir mense meer leer oor geskiedenis, kuns en kultuur. Om speletjies te speel gee ook vir jong mense die geleentheid om ander te ontmoet wat ook dieselfde voorkeure as hulle het. Meeste van die moderne speletjies bevorder prososiale gedrag, soos spanwerk, mededeelsaamheid en empatie lewer vir ander. Een ontleding het bevind dat die speel van eerstepersoonskietspeletjies visueel-ruimtelike vaardighede verhoog en dat die speel van strategie- of rolspeletjies kreatiewe probleemoplossingsvaardighede 'n hupstoot gee. Speletjies dra ook in groot mate deel tot verbetering van buie en vermindering van stres en angs. Ander voordele sluit in, maar is nie beperk tot: * Bied gesonde kompetisie tussen jong mense * Motiveer jong mense om ander te leer * Verbeter jou algehele geheue * Maak jou gelukkig === Die fondament van spelgebaseerde leer<ref name=":0">Iberdrola (https://www.iberdrola.com/talent/benefits-video-games-learning Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Al was rekenaarspeletjies nooit bedoel om vir onderrig gebruik te word nie, kan mens vandag ‘n groot verskeidenheid speletjies kry wat leer en lees bevorder. Dit maak leer ook meer wenslik as wat die tradisionele manier van leer is, wat meer leerders betrek sal hou by die soort speletjies. Hierdie speletjies gee vir leerders die kans om hulle eie hoofkarakter te wees, wat beloon word deur sekere aansporings soos medaljes en punte, wat vir die speler motivering gee om ‘n doelwit te bereik, wat veroorsaak dat elke speler meer belang sal stel in leer as tevore. In die spelgebaseerde leerveld is daar opvoedkundige videospeletjies wat bekend staan as ernstige speletjies. Hierdie segment van leer poog om studente spesifieke vakke soos tale te leer, of om professionele persone soos polisiebeamptes, vlieëniers en selfs brandbestryders op te lei. Opvoedkundige videospeletjies is 'n vinnig stygende mark en sal na verwagting $24 miljard werd wees teen 2024 in die Verenigde State alleen - 685% meer as in 2021 - volgens voorspellings wat deur die Statista-portaal gepubliseer is. Voorbeelde van hierdie speletjies sluit in: {| class="wikitable" |Duolingo |‘n Gratis taalleer toep wat meer as 40 van die grootste tale op aarde aanbied, soos Frans, Spaans en selfs Zoeloe, wat tans deur meer as 500 miljoen mense wêreldwyd gebruik word. |- |Extreme event |‘n Gratis aflaaibare toep wat vir leerders inligting oor natuurrampe gee, en wat spanbou aanmoedig. |- |Blood Typing |'n Speletjie wat deur ‘n Sweedse maatskappy ontwikkel is om mense meer te leer oor bloedtipes en bloedoortappings, en tot watter mate dit ander se lewens kan red. |- |Dragon Box |'n Toep wat jong kinders blootstel aan die wêreld van wiskunde en algemene meetkunde. |- |''Spore'' |'n Toep nuttig vir die onderrig van biologie, spesifiek die evolusie van lewende wesens. |} === Hoe rekenaarspeletjies jou ‘n hupstoot gee met alledaagse verantwoordelikhede === Baie speletjies wat geskep word in ‘n driedimensionele wêreld, soos Mojang se bekende Minecraft, help kinders om navigasievaardighede aan te leer, sonder om afhanklik te wees van ‘n selfoon of ‘n globale posisioneringstelsel (GPS). Hierdie tipe speletjies versterk ook kinders se visuele ruimtelike vaardighede, wat help met die verstaan van afstand en spasie. Deur jou tyd sinvol te spandeer, kan videospeletjies: * reaksietyd versnel; * spanwerk aanmoedig; * die brein stimuleer om meer oorspronklike en unieke idees te vorm; * fokus verbeter; * strategie en leierskapvaardighede aan te leer; * tale aanleer; * kritiese denkvaardighede leer. == Nadele van videospeletjies speel == Baie moderne videospeletjies bevat ‘n baie hoë graad van geweld. Hierdie sluit speletjies in soos GTA, Fortnite, CSGO en vele meer eerste persoon skiet speletjies. Navorsing het bewys dat kinders/tieners wat hierdie speletjies speel meer geneig was om gewelddadig op te tree teenoor hul ouers en hul mede mense. Daar is ook die gevaar dat kinders geïsoleer kan raak vanaf die regte wêreld. Kinders wat meer as 6 ure per dag videospeletjies speel, is meer geneig om ander belangrike take soos huiswerk, sport en kosbare tyd saam met families af te skaf om eerder tyd in die virtuele wêreld te spandeer. Studies toon dat hoe meer tyd kinders spandeer op videospeletjies, hoe laer is hul prestasie op skool, hulle toon ook meer vernietigende gedrag teenoor hul ouers, onderwysers en ander leerlinge, wat lei tot boeliegedrag. Ander nadelige gevolge sluit in: === Spelbeserings === Herhalende stresbeserings, of oorgebruikbeserings, is beserings wat ontstaan a.g.v. die herhaalde gebruik van spiere en senings, tot die punt dat pyn en inflammasie ontwikkel. Een baie bekende voorbeeld is karpeltonnelsindroom. Karpale tonnelsindroom, wat dikwels by kantoorwerkers gesien word, behels inflammasie van 'n senuwee in die pols, wat pyn en gevoelloosheid veroorsaak. Visieprobleme is die mees algemene klagte onder spelers. Die mees algemene sigprobleem is oogstremming, wat kan lei tot hoofpyn en swak konsentrasie.<ref>Universiteit van Harvard (22 Desember 2020)[https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections. https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Spelverslawing === Speletjies is ook gekoppel aan sielkundige afwykings. Dit is tans onduidelik of videospeletjieverslawing, of internetspelversteuring (IGD), 'n duidelike sindroom is. Jy lei dalk onder IGD as jy minstens vyf van die volgende agt simptome oor 'n tydperk van twaalf maande ervaar: * spelbeheptheid * ontrekkingsimptome * onverdraagsaamheid * verlies aan belangstelling in ander aktiwiteite * verlies aan verhoudings, opvoedkundige of loopbaangeleenthede * speletjies om angs, skuldgevoelens of ander negatiewe gemoedstoestande te ontsnap of te verlig * versuim om beheer te neem in moeilike situasies * voort te gaan met spel ten spyte van psigososiale probleme. ʼn Ander studie bewys dat tussen 0.3% en 1% van Amerikaners moontlik 'n internetspelversteuring het.<ref>chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S030646031730254X/first-page-pdf</nowiki></ref><ref>Goverment van die VSA (1 Maart 2017); Andrew K Przybylski, Netta Weinstein, Kou Murayana https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27809571/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verhoogde aggressievlakke === Navorsing dui daarop dat die speel van videospeletjies, veral gewelddadige videospeletjies, 'n risikofaktor vir aggressie en geweld is. 'n Oorsig van 2015 deur die American Psychiatric-vereniging<ref name="review">chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.apa.org/pi/families/review-video-games.pdf</nowiki></ref> het gevind dat daar 'n konsekwente verband is tussen gewelddadige videospeletjiegebruik en toenames in aggressiewe gedrag, sowel as afname in prososiale gedrag en empatie.<ref name="review" /><ref>Goverment van die VSA (2013); Christopher J Ferguson, Adolfo Garza, Jessica Jerabeck, Raul Ramos, Mariza Galindo https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875464/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Goverment van die VSA (1993); L Berkowitz<nowiki/>https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/aggression-its-causes-consequences-and-control Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Sekere speletjies bevorder dobbel === Vandag is daar baie speletjies wat dobbel onder jong mense bevorder, deur geheime items aan die gebruiker te verkoop, sonder om te spesifiseer wat die items is. Hierdie is baie gevaarlik en kan lei tot slegte gewoontes (soos dobbelverslawing) soos wat kinders ouer word. === Verminderde fisiese en geestelike gesondheid === Oormatige speeltyd kan lei tot fisiese en geestelike gesondheidskwessies, wat insluit: * Depressie en sosiale angs * Gebrek aan motivering * Swak emosionele regulering * Swak slaaphigiëne * Spierverlies en vettoename * Dehidrasie * Uitputting === Slaapontwrigting === Speletjies word ook geassosieer met slaaptekort, slapeloosheid en sirkadiese ritmeversteurings. Alhoewel videospeletjies baie vermaaklik is, kan dit jou daaglikse slaaproetine drasties beïnvloed. Jou sirkadiese ritme is jou liggaam se interne horlosie wat op 'n 24-uur-siklus loop. Dit is verantwoordelik vir jou persepsie van tyd. Deur 'n oormaat van jou tyd aan videospeletjies te spandeer, verander jy jou sirkadiese ritme, wat jou meer geneig sal maak om te sukkel om aan die slaap te raak. Nog 'n faktor wat jou slaap beïnvloed, is die vrystelling van blou lig. Meeste moderne skerms en projektors stel blou lig vry. Die hormoon wat verantwoordelik is vir moegheid, melatonien, word ontwrig wanneer jy blootgestel word aan blou lug. 'n Paar wenke om swak slaap te voorkom is:<ref>Goverment van die VSA (2022); Marcia Ines Silvani, Robert Werder, Claudio Perret https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9424753/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Sleepopolis (13 Desember 2024);Jessica Timmons [https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits. https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> # Skakel die speletjie ten minste een uur voor slaaptyd af; # Volg 'n konstante slaapskedule; # Vermy die inname van kafeïen en energie drankies; # Skyf rekenaarspeletjiekonsoles uit die slaapkamer uit; # Dra brille wat blou lig voorkom terwyl jy speletjies speel; === Vetsug en ander siektes === Speletjies word geassosieer met vetsug by tieners. Dit is te danke aan die feit dat as 'n tiener elke dag ure lank voor 'n skerm sit, hy/sy nie veel oefening kry nie. Die vetsug is ook vermoedelik as gevolg van verhoogde voedselinname terwyl jy videospeletjies speel. Volgens 'n studie in die Journal of Clinical Nutrition,<ref>Die American Journal of Clinical Nutrition (2024) https://ajcn.nutrition.org/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> word 'n enkele sessie van videospeletjies in gesonde manlike adolessente geassosieer met 'n verhoogde voedselinname, ongeag eetlussensasies. Die seine wat versadiging (volheid) aandui word benadeel en die geestelike stres betrokke by die speel van videospeletjies die beloningsentrums aktiveer, wat lei tot verhoogde voedselinname. == Hoe ouers hul kinders kan beskerm == So lekker en opvoedkundig soos videospeletjies kan wees, is dit belangrik dat ouers bewus is daarvan dat dit beide voordelig en nadelig vir jou kind se ontwikkeling kan wees. Ouers moet betrokke wees by die oorsig van hul kinders se videospeletjie-speelgewoontes.  Dit sluit in om bewus te wees van watter videospeletjies hul kinders speel en om te weet wanneer om in te gryp in hul kinders se speletjies.  Wees bedag op enige soort videospeletjies met geweld en die uitwerking daarvan op jou kinders.  Daar is 'n paar dinge wat ouers kan doen om te verhoed dat ongesonde videospeletjiegewoontes ontwikkel. Om op hoogte te bly van hoeveel jou kinders alle vorme van media gebruik, kan help. Hier is hoe: # Kry 'n gesinsmediaplan. Gebruik hierdie [https://www.healthychildren.org/English/media/Pages/hhh.aspx mediaplan-hulpmiddel] om jou te help. Dink mooi oor watter aktiwiteite die videospeletjies moontlik vervang in hul daaglikse roetine. Maak seker dat media, insluitend speletjies, nie ander belangrike aktiwiteite soos huiswerk, oefening of slaap beïnvloed nie. # Wees bewus op hoe jou kind elektroniese toestelle en videospeletjies gebruik en watter speletjies en programme jou kind aflaai. Maak seker dat hulle verstaan dat internetspeletjies gewoonlik [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Dangerous-Internet-Challenges.aspx versteekte boodskappe] en advertensies het. Speletjies kan ook jou kind se [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/5-Unhealthy-Ways-Digital-Ads-May-Be-Targeting-Your-Child.aspx persoonlike inligting] insamel. # Hou aan om in gemeenskaplike areas te speel. Dit is natuurlik nie altyd moontlik nie. Tieners gaan na hul kamers met hul fone en doen skoolwerk op hul skootrekenaars. Dit is amper onmoontlik om tred te hou met alles wat hulle doen. Maar in die mate wat dit moontlik is, probeer om die aktiwiteit te hou waar almal kan sien. # Speel speletjies saam met hulle en stel 'n goeie voorbeeld. Dit help jou nie net om te sien wat hulle doen en hoe hulle dit doen nie, maar dit kan ook help om tydsbeperkings op speletjies te plaas. # [https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/serve-and-return/ Fokus op werklike speletjies vir jonger kinders]. Jong kinders leer baie wanneer hulle met ander mense kontak maak. Moedig hulle aan om met speelgoed, boeke en kryte te speel. Die [https://www.aap.org/ American Academy of Pediatrics] stel voor dat kinders onder die ouderdom van twee geen skermtyd moet hê nie, en kinders van 2 tot 5 slegs een uur per weeksdag en drie ure op naweekdae mag kry. Maar 'n onlangse studie van meer as 2 200 kinders het gevind dat spelers wat meer as 21 uur per week gespeel het, beter gevaar het as nie-spelers toe hulle vir impulsiewe gedrag en memorisering getoets is. Navorsers het ook waargeneem dat spelers meer aktiwiteit as nie-spelers gehad het in dele van hul brein wat met aandag en geheue geassosieer word. <ref name=":1" /><ref>Healthy Children (2023);''Claire McCarthy, MD, FAAP''https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Unhealthy-Video-Gaming.aspx Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Sien ook == * [[Videospeletjie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Videospeletjies]] iam708qfo55pcb953ivczbmikhlgarl 0 418593 2908761 2901586 2026-06-02T08:51:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908761 wikitext text/x-wiki [[Lêer:St. Louis Cardinals insignia logo.svg|regs|duimnael|Die St. Louis Cardinals se kenteken wat op hul bofbalpette pruik.]] [[Lêer:BuschStadium 2006-05-30.jpg|duimnael|regs|Busch-stadion.]] Die '''St. Louis Cardinals''' is 'n Amerikaanse professionele [[bofbal]]span wat gebaseer is in [[St. Louis]], [[Missouri]]. Die Cardinals kompeteer in [[Major League Baseball|Hoofligabofbal]] (MLB) as 'n lid van die Nasionale Liga (NL) se Sentrale Divisie (NL-Sentraal). Die Cardinals speel sedert 2006 hul tuiswedstryde by Busch-stadion in die middestad van St. Louis. Die Cardinals is een van die Verenigde State se oudste en mees suksesvolle professionele bofbalspanne, en het reeds 11 [[World Series (bofbal)|Wêreldreekse]] gewen. Dit is die meeste van enige span uit die Nasionale Liga, en tweede na die [[New York Yankees]] se MLB rekord van 27 titels.<ref>{{Cite web |last=Hechtman |first=Jim |date=4 Mei 2018 |title=How the Cardinals Strategy Leads to Success |url=https://www.thehechtmangroup.com/how-the-cardinals-strategy-in-consistency-leads-to-success/ |access-date=13 November 2022 |website=The Hechtman Group |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Noles |first=Chris |date=25 Februarie 2013 |title=3 Reasons the St. Louis Cardinals Have Had so Much Homegrown Success |url=https://bleacherreport.com/articles/1544379-3-reasons-the-st-louis-cardinals-have-had-so-much-homegrown-success |access-date=13 November 2022 |website=Bleacher Report |language=en}}</ref> Die span het 19 Nasionale Liga-wimpels gewen, die derde meeste van enige span na die [[Los Angeles Dodgers]] en [[San Francisco Giants]]. St. Louis het ook 15 divisietitels in die Nasionale Liga se Oostelike (NL-Oos) en Sentrale (NL-Sentraal) divisies gewen. In 1881 het Chris von der Ahe, 'n entrepeneur, die '''Brown Stockings''' gekoop, dit herdoop na die '''St. Louis Browns''' en dit 'n "charter member" van die "American Association" bofballiga gemaak. Die span het vier ligakampioenskappe gewen, wat dit vir hulle moontlik gemaak het om in die era se professionele bofbalkampioenskapsreeks, 'n voorloper van die moderne [[World Series (bofbal)|Wêreldreeks]], te speel.<ref name="Cardinals franchise index">{{cite web|url=https://www.baseball-reference.com/teams/STL/ |title=St. Louis Cardinals Team History & Encyclopedia |publisher=Baseball-Reference.com |access-date=13 Februarie 2013}}</ref> Die Browns het in twee van hierdie kampioenskappe kragte gemeet met die Chicago White Stockings, nou die [[Chicago Cubs]], en sodoende het die blywende Cardinals–Cubs wedywering 'n aanvang geneem. In 1892 het die Browns – ook genoem die '''Perfectos''' – by die Nasionale Liga aangesluit. In 1900 is die span herdoop na die '''Cardinals''' (Twee jaar later het 'n onverwante St. Louis Browns-span by die Amerikaanse Liga aangesluit). Van die Cardinals se mees noemenswaardige prestasies sluit in die bestuurder/eienaar Branch Rickey se uitvinding van die "farm system",<ref>In sport is 'n "farm team" (plaasspan), "farm system" (plaasstelsel), "feeder team" (voederspan) of "feeder club" (voederklub) gewoonlik 'n span of klub wie se rol dit is om ervaring en opleiding aan jong spelers te verskaf, met die verstandhouding dat enige suksesvolle spelers na 'n hoër vlak kan opbeweeg op 'n gegewe punt, gewoonlik in ooreenstemming met die hoof- of ouer-span. Hierdie stelsel kan op baie maniere geïmplementeer word, beide formeel en informeel. Dit moet nie verwar word nie met 'n oefengroep, wat 'n soortgelyke ontwikkelingsdoel vervul, maar waar die spelers van die oefengroep deel is van die hoof- of ouer-span.</ref> Rogers Hornsby se twee "Triple Crowns",<ref name="Morosi">{{cite web|url=http://msn.foxsports.com/mlb/story/miguel-cabrera-has-shot-at-triple-crown-060210|title=Cabrera has a legit shot at triple crown|last=Morosi|first=Jon Paul|date=4 Junie 2010|work=Fox Sports|access-date=11 Junie 2010|archive-date=6 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100606211022/http://msn.foxsports.com/mlb/story/miguel-cabrera-has-shot-at-triple-crown-060210|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Lockwood|first=Wayne|date=Desember 1997|title=A Batter's Top Challenge: Winning the Triple Crown| magazine=Baseball Digest|volume=56|issue=12|pages=60–63|issn=0005-609X|url=https://books.google.com/books?id=6S4DAAAAMBAJ&q=triple+crown+baseball&pg=PA60 }} {{dead link|date=Oktober 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>In [[bofbal]] verdien 'n speler 'n "Triple Crown" wanneer hy 'n liga in drie spesifieke statistiese kategorieë in dieselfde seisoen lei. Die term "Triple Crown" verwys oor die algemeen na die kolfprestasie om 'n liga te lei in kolfgemiddeld, tuislopies ("home runs") en lopies ingekolf ("Runs batted in" of "RBI's") in dieselfde seisoen. 'n "Run batted in" of "runs batted in" (RBI) (lopie(s) ingekolf) is op sy beurt 'n statistiek in bofbal en [[sagtebal]] wat 'n kolwer krediteer met 'n spelstuk (bv. 'n kolfhou of "hit") wat daartoe lei dat 'n lopie ("run") aangeteken word (behalwe in sekere situasies soos wanneer 'n fout "error" deur die span wat veldwerk doen – die "defensiewe span" – gemaak word, wat nie tot die krediet van die kolwer of "batter" self strek nie). Byvoorbeeld, wanneer die kolwer 'n "base hit" (bofhou) slaan wat 'n spanmaat op 'n hoër bof (1ste, 2de of 3de bof) in staat stel om Tuisbof of "Home plate/base" te bereik en daarmee sodoende 'n "run" of lopie aan te teken, word die kolwer wat die bal geslaan het gekrediteer met 'n RBI. Die term "Pitching Triple Crown" verwys na die boulprestasie om 'n liga te lei in "wins" (oorwinnings), "strike outs" en "earned run average" (ERA). Met ERA word op sy beurt bedoel "earned run average" (ERA) (verdiende lopiegemiddeld). D.w.s. die gemiddeld van die lopies wat deur 'n bouler toegelaat word per nege kolfbeurte geboul (d.i. die tradisionele lengte van 'n bofbalwedstryd). Die ERA word bepaal deur die aantal lopies wat toegelaat is deur die aantal kolfbeurte te deel en met nege te vermenigvuldig. Dus stel 'n laer ERA 'n beter prestasie daar. Dit kan as volg uitgedruk word ERA = 9 X earned runs allowed/innings piched. Die laagste loopbaan-ERA is 1.82, opgestel deur die Chicago White Sox se bouler, Ed Walsh.</ref> Dizzy Dean se 30-oorwinning ("win") seisoen in 1934, Stan Musial se 17 MLB en 29 NL rekords, Bob Gibson se 1.12 ERA (verdiende lopiegemiddelde) gedurende die 1968 MLB-seisoen, Whitey Herzog se "Whiteyball", Mark McGwire se enkel-seisoen tuislopierekord in 1998,<ref> Tydens die 1998 Major League Baseball-seisoen het Mark McGwire van die St. Louis Cardinals en Sammy Sosa van die [[Chicago Cubs]] die liga se hoogs gesogte enkelseisoen-tuislopierekord (61), wat in 1961 opgestel is deur Roger Maris, probeer verbeter. Die seisoenlange jaagtog het op 8 September 1998 'n hoogtepunt bereik toe McGwire, teen Sosa en die Cubs, sy 62ste tuislopie van die seisoen geslaan het om die rekord te breuk. McGwire het die seisoen met 70 tuislopies afgesluit, terwyl Sosa met 66 geëindig het. Die 1998 tuislopierekord-jaagtog, sowel as die vorige jaar se strewe na die rekord, is deur sportontleders bestempel as die rede vir hernieude belangstelling in MLB ná die 1994-staking wat daartoe gelei het dat die seisoen voortydig geëindig het en die 1994 Wêreldreeks gekanselleer is. McGwire se rekord is later in 2001 gebreek deur Barry Bonds, wat 73 tuislopies geslaan het.</ref> die 2011 kampioenskapspan se ongekende terugvegpogings,<ref>[[#Eis99|Eisenbath 1999]]: 251</ref> en Albert Pujols se 700ste tuislopie. Die Cardinals het 105 of meer wedstryde in vier seisoene gewen, en nege keer 100 wedstryde of meer gewen. Cardinals-spelers het 21 liga MVP's ("Most Valuable Player" of in Afrikaans: "Mees Waardevolle Speler"), vier kolf-Triple Crowns, en drie Cy Young-toekennings gewen. Cardinals-spelers wat ingehuldig is in die Baseball Hall of Fame sluit in Lou Brock, Dizzy Dean, Bob Gibson, Whitey Herzog, Rogers Hornsby, Tony LaRussa, Joe Medwick, Stan Musial, Enos Slaughter, Branch Rickey, Red Schoendienst, Ozzie Smith, Ted Simmons, Bruce Sutter en Scott Rolen. In 2018 het ''Forbes'' die Cardinals op [[VSA-dollar|$]]1,9&nbsp;miljard gewaardeer, die 7de hoogste onder MLB-klubs en veel meer as die $147&nbsp;miljoen wat in 1995 betaal is deur die eienaar William DeWitt Jnr. se beleggingsgroep. In 2017 het die klub inkomste van $319&nbsp;miljoen verdien op 'n bedryfsinkomste van $40.0&nbsp;miljoen.<ref name=forbes2023>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=11 April 2018 |access-date=12 April 2018}}</ref><ref name=forbes2016>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=23 Maart 2016}}</ref><ref name=Forbes2015>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=Maart 2015}}</ref> John Mozeliak is the President van Bofbalbedrywighede, Mike Girsch is die algemene bestuurder en Oliver Marmol is die bestuurder.<ref name=Frontoffice>{{cite web|title=Front Office Directory|url=https://www.mlb.com/cardinals/team/front-office|publisher=MLB Advanced Media|website=Cardinals.com|access-date=25 Junie 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Langosch|first=Jenifer|title=Cards promote Mozeliak, name Girsch GM|url=https://www.mlb.com/cardinals/news/cardinals-promote-john-mozeliak-mike-girsch-c239680908|publisher=MLB Advanced Media|website=Cardinals.com|date=30 Junie 2017|access-date=25 Junie 2020}}</ref> Die Cardinals is bekend om hul sterk ondersteunersbasis: ten spyte daarvan dat die span deel is van die sport se middelvlak mark, is hul bywoningssyfers onder die hoogste van die liga, en is die span konsekwent onder die top drie in MLB wat plaaslike televisiekykergetalle betref.<ref name="Cardinals fans best">{{cite news|last=Saunders|first=Patrick|title=Cardinals fans get another vote as best in baseball|url=http://www.denverpost.com/lunchspecial/ci_21219530/cardinals-fans-get-another-vote-best-baseball|newspaper=The Denver Post|date=2 Augustus 2012|access-date=1 Julie 2016}}</ref><ref name="Ratings among highest">{{cite news|title=Busch Stadium facts|url=http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/facts/index.jsp|publisher=St. Louis Cardinals|access-date=1 Julie 2016|archive-date=19 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219185659/http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/facts/index.jsp|url-status=dead}}</ref> Met inbegrip van die 2023-seisoen, is die Cardinals se algehele wen-verloor-gelykop rekord 11,202 wedstryde gewen, 10,323 wedstryde verloor en 152 wedstryde gelykop gespeel (.520).<ref>{{Cite web|title=St. Louis Cardinals Team History & Encyclopedia|url=https://www.baseball-reference.com/teams/STL/index.shtml|access-date=29 November 2023|website=Baseball-Reference.com|language=en}}</ref> == Huidige spanlede == <gallery> Lêer:MikeMathenyphotoday2013.jpg|Mike Matheny Lêer:Adam Wainright.jpg|Adam Wainwright Lêer:DSC00636 Yadier Molina.jpg|Yadier Molina Lêer:Michael Wacha August 2013.jpg|Michael Wacha Lêer:MattCarpenter2013photoday.jpg|Matt Carpenter Lêer:Sandy Alcantara Nawlins (cropped).jpg|Sandy Alcántara </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Nog leesstof == * {{cite book |last=Cash |first=Jon |title=Before They Were Cardinals: Major-League Baseball in Nineteenth-Century St. Louis |publisher=University of Missouri Press |year=2002 |isbn=0-826-21935-7 |ref=Cas02}} * {{cite book |last=Eisenbath |first=Mike |title=The Cardinals Encyclopedia |publisher=Temple University Press |location=Philadelphia |year=1999 |isbn=1-56639-703-0 |oclc=40193767 |ref=Eis99 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/deepvegetarianis0000foxm }} * {{cite book |last=Judd |first=Dennis |title=The Infrastructure of Play: Building the Tourist City |publisher=M.E. Sharpe |location=Armonk, N.Y. |year=2002 |isbn=978-0-7656-0956-4 |ref=Jud02}} * {{cite book |last=Weintraub |first=Robert |year=2013 |title=The Victory Season: The End of World War II and the Birth of Baseball's Golden Age |location=New York |publisher=Little, Brown & Company |isbn=978-0-316-20591-7 }} == Eksterne skakels == {{Commons category|St. Louis Cardinals}} * [http://www.stltoday.com/sports/baseball/professional/ St. Louis Cardinals news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811093153/https://www.stltoday.com/sports/baseball/professional/ |date=11 Augustus 2023 }} (uit die ''St. Louis Post-Dispatch'') * [https://www.baseball-reference.com/teams/STL/ St. Louis Cardinals Team Index] (by Baseball Reference) * [http://www.thecardinalnation.com/ St. Louis Cardinals Team Page] (by Scout.com) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:St. Louis Cardinals}} [[Kategorie:Bofbal]] eyb6s5yz795r7p9aon4sof3p5pwjyqi 0 419051 2908667 2874626 2026-06-02T05:56:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908667 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = |image = Lasiosiphon capitatus 1DS-II 3-1202.jpg |image_caption = ''Lasiosiphon capitatus'' |display_parents = 3 |taxon = Lasiosiphon |authority = Fresen., (1838) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Lasiosiphon''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Thymelaeaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]] en [[Asië]]. == Spesies == Daar is vyftig [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:39272-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lasiosiphon afer]]'' <small>[[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''[[Lasiosiphon ambondrombensis]]'' <small>Boiteau</small> * ''[[Lasiosiphon angustifolius]]'' <small>(C.H.Wright) Burtt Davy</small> * ''[[Lasiosiphon anthylloides]]'' <small>(L.f.) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon bojerianus]]'' <small>Decne.</small> * ''[[Lasiosiphon burchellii]]'' <small>Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon calocephalus]]'' <small>(Meisn.) Domke</small> * ''[[Lasiosiphon canoargenteus]]'' <small>C.H.Wright</small> * ''[[Lasiosiphon capitatus]]'' <small>(Lam.) Burtt Davy</small> * ''[[Lasiosiphon danguyanus]]'' <small>(Leandri) Boatwr. & [[John Charles Manning|J.C.Manning]]</small> * ''[[Lasiosiphon daphnifolius]]'' <small>(L.f.) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon decaryi]]'' <small>Leandri</small> * ''[[Lasiosiphon deserticola]]'' <small>(Gilg) C.H.Wright</small> * ''[[Lasiosiphon dregeanus]]'' <small>(Meisn.) Endl.</small> * ''[[Lasiosiphon eminii]]'' <small>([[Adolf Engler|Engl.]] & Gilg) H.Pearson</small> * ''[[Lasiosiphon esterhuyseniae]]'' <small>Magee & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon gilbertae]]'' <small>(Drake) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon glaucus]]'' <small>Fresen.</small> * ''[[Lasiosiphon gnidioides]]'' <small>(Baker) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon hibbertioides]]'' <small>S.Moore</small> * ''[[Lasiosiphon humbertii]]'' <small>Leandri</small> * ''[[Lasiosiphon insularis]]'' <small>(Gardner) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon kraussianus]]'' <small>(Meisn.) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon kuntzei]]'' <small>(Gilg) Kolokoto & Magee</small> * ''[[Lasiosiphon lampranthus]]'' <small>(Gilg) H.Pearson</small> * ''[[Lasiosiphon latifolius]]'' <small>(Oliv.) Brenan</small> * ''[[Lasiosiphon leandrianus]]'' <small>Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon macropetalus]]'' <small>(Meisn.) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon meisnerianus]]'' <small>Endl.</small> * ''[[Lasiosiphon microcephalus]]'' <small>(Meisn.) J.C.Manning & Magee</small> * ''[[Lasiosiphon microphyllus]]'' <small>(Meisn.) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon mollissimus]]'' <small>E.A.Bruce</small> * ''[[Lasiosiphon nanus]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lasiosiphon occidentalis]]'' <small>Leandri</small> * ''[[Lasiosiphon ornatus]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lasiosiphon pedunculatus]]'' <small>(Beyers) J.C.Manning & Boatwr.</small> * ''[[Lasiosiphon perrieri]]'' <small>Leandri</small> * ''[[Lasiosiphon polyanthus]]'' <small>(Gilg) C.H.Wright</small> * ''[[Lasiosiphon polycephalus]]'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Meisn.) H.Pearson</small> * ''[[Lasiosiphon pulchellus]]'' <small>(Meisn.) Decne.</small> * ''[[Lasiosiphon razakamalalanus]]'' <small>(Z.S.Rogers) Boatwr. & J.C.Manning</small> * ''[[Lasiosiphon rigidus]]'' <small>J.C.Manning & Boatwr.</small> * ''[[Lasiosiphon rubescens]]'' <small>(B.Peterson) J.C.Manning & Magee</small> * ''[[Lasiosiphon sericocephalus]]'' <small>(Meisn.) J.C.Manning & Boatwr.</small> * ''[[Lasiosiphon sisparensis]]'' <small>(Gardner) Meisn.</small> * ''[[Lasiosiphon socotranus]]'' <small>Balf.f.</small> * ''[[Lasiosiphon somalensis]]'' <small>(Franch.) H.Pearson</small> * ''[[Lasiosiphon splendens]]'' <small>(Meisn.) Endl.</small> * ''[[Lasiosiphon triplinervis]]'' <small>Decne.</small> * ''[[Lasiosiphon wilmsii]]'' <small>C.H.Wright</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lasiosiphon| ]] kcyzzmenf4j09nfgfbvyjcobunqf3lm 0 419414 2908795 2902992 2026-06-02T10:33:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908795 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Skryfkompetisie|jaar=2024|rang=5}} '''Geslagsverwarring''' is die innerlike konflik wat 'n persoon as gevolg van 'n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul gevoel rondom hul eie geslagtelikheid) en hul geslag met geboorte ervaar. Hormoonwanbalans veroorsaak fisiese veranderinge in die liggaam en kan 'n rol speel in geslagsverwarring. Die mens is 'n ingewikkelde en komplekse spesie: fisies, emosioneel en geestelik en ervaar soms geslagsverwarring (GV).<ref>Garg G, Elshimy G, Marwaha R. (2024). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532313/. National Library of Medicine. Besoek op 17 September 2024.</ref> Hierdie artikel handel oor die volgende aspekte wat geslagsverwarring in die menslike liggaam raak: * hormone wat 'n rol speel in die moontlike diagnose van geslagsverwarring * die plek waar die hormone in die liggaam vrygestel word * die fisiese uitwerking van die hormone wat in wanbalans is * androgeenongevoeligheidsindroom * hoe hierdie hormone wat in wanbalans is, verhoog of verlaag kan word * die begrip geslagsverwarring * die verbintenis tussen hormone in wanbalans en GV * die komplikasies van ‘n verkeerde diagnose * die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV-diagnose * behandeling van GV * die voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is == Hormone wat ‘n rol speel == Hormone<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/article/22464-hormones{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is chemiese boodskapdraers wat verskillende funksies in die liggaam beheer en koördineer. Verskeie kliere, organe en weefsel produseer en stel hormone vry. Tydens hormoonwerking kan ‘n klein hoeveelheid hormone ‘n groot funksie verrig. As gevolg hiervan, kan ‘n klein verandering in hormoonvlakke ‘n groot uitwerking op die liggaam hê en dit kan tot toestande lei wat mediese sorg vereis. Die hormone ter sprake in hierdie artikel is [[testosteroon]], estrogeen en [[androgeen]]. Testosteroon is ‘n steroïed hormoon wat die ontwikkeling van sekondêre manlike geslagseienskappe stimuleer. Estrogeen<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22353-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is ‘n groep steroïed hormone wat die ontwikkeling en instandhouding van vroulike eienskappe in die liggaam aanspoor. Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon, soortgelyk aan testosteroon. [[Lêer:Hypothalamus.gif|duimnael|Hipotalamus: area waar hormoonvrystelling beheer en stimuleer word.]] == Plek van hormoonvrystelling == Verskillende hormone word op verskillende plekke in die liggaam vrygestel en die area van vrystelling verskil dikwels tussen mans en vroue. === Testosteroon === Die hormoon testosteroon, hoofsaaklik geïdentifiseer as die manlike geslagshormoon, word deur die Leydig-selle<ref>Aladamat N, Tadi P. (2022).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556007/#. National Library of Medicine. Besoek op 21 September 2024.</ref> in die testis van mans geproduseer en in die eierstokke van vrouens. Tydens puberteit sal die [[hipotalamus]] (die area van die brein wat hormoonvrystelling beheer en stimuleer) die hormoon se produsering en vrystelling reguleer en beheer. Voor puberteit is testosteroonvlakke laer, wat ‘n aanduiding is van die lae vrystelling/afskeiding van die gonadotropien-vrystellende hormoon (GnRH)<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22525-gonadotropin-releasing-hormone. Cleveland Clinic. Besoek op 24 September 2024.</ref> en gonadotropiene. Hierdie hormoon (GnRH) veroorsaak dat die pituïtêre klier in die brein hormone produseer en vrystel. Hierdie hormoon wat deur die pituïtêre klier vrygestel word, staan bekend as die luteïniserende hormoon (LH) en die follikelstimulerende hormoon (FSH) en dit veroorsaak dat testosteroon in mans asook estrogeen en progesteroon in vroue geproduseer word. Veranderinge in neuronale insette aan die hipotalamus en breinaktiwiteit gedurende puberteit veroorsaak ‘n drastiese verhoging in GnRH vrystelling. Soos later bespreek, stel testosteroon die manlike eienskappe in werking en bevorder die sekondêre geslagseienskappe van mans. === Estrogeen === Die hormoon estrogeen,<ref>Blanco A, Blanco G. (2017). https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/estrogen-release. ScienceDirect. Besoek op 24 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as die vroulike geslagshormoon, word hoofsaaklik deur die granulosa selle in die eierstokke, bynier en liggaamsvet geproduseer en vrygestel. Sodra estrogeen vrygestel is, beweeg dit deur die liggaam en bind aan ‘n proteïen, naamlik estrogeenreseptors, wat prosesse aan die gang sit. Soortgelyk aan testosteroon, word estrogeen vrystelling deur GnRH gestimuleer en beheer. === Androgeen === Die hormoon androgeen,<ref>Indran I.R, Yong E. (2016). https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/androgen-release#:~:text=An%20estimated%2090%25%20of%20androgens,reductase%20(5. ScienceDirect. Besoek op 25 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as ‘n manlike geslagshormoon, word grootliks in die testis geproduseer en tot ‘n mindere mate in die bynier. Androgeen word deur Leydig-selle vrygestel. Die vrystelling van androgeen word deur die hipotalamus-pituïtêre-gonadale-bynier-asse gestimuleer en gereguleer. Die hipotalamus speel ‘n groot rol in die beheer van basiese funksies soos bloeddruk, immuunrespons en liggaamstemperatuur. Soos later bespreek, het ‘n wanbalans van androgeen uiterse effekte op die liggaam en die werking daarvan. == Effek van hormoonwanbalans op fisiese voorkoms == === Testosteroon === Testosteroon<ref>You and your Hormones. (2020). https://www.yourhormones.info/hormones/testosterone/#. You and your Hormones. Besoek op 26 September 2024.</ref>, wat grootliks ‘n rol in die lewende manlike liggaam speel, kan effekte op die vroulike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die testosteroonvlakke te hoog is: * verhoogde spiermassa * verdieping van stem en vergroting van larinks * toename in gesigshare * afname in borsgrootte (werk in teenstelling met estrogeen) * vergrote geslagsorgane (klitoris raak meer sigbaar en opvallend) Soos later bespreek, speel fisiese voorkoms ‘n groot rol op die selfbeeld en ervaring/gevoel van GV. === Estrogeen === ==== Veranderinge in mans ==== Estrogeen, wat grootliks ‘n rol in die vroulike liggaam speel, kan effekte op die manlike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die manlike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te hoog is<ref>Kingston H. (2021). [https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen. https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen.].LetsGetChecked. Besoek op 26 September 2024.</ref>: * toename in borsgrootte (werk in teenstelling met testosteroon) * erektiele disfunksie * toename in liggaamsmassa * osteoporose * ‘n afname in spiermassa ==== Veranderinge in vroue ==== Veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te laag is<ref>Cleveland Clinic (2022).https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22354-low-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>: * vaginale droogheid * ongereelde menstruasiesiklusse * pynlike omgang * gereelde vaginale/blaas infeksies === Androgeen === Androgeen, wat grootliks ‘n rol in die manlike liggaam speel, kan die vroulike liggaam beïnvloed as daar ‘n wanbalans in die vlakke daarvan is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die androgeenvlakke te hoog is<ref>MedlinePlus (2024).[https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women. https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women.].National Library of Medicine. Besoek op 15 Oktober 2024.</ref>: * verdieping van stem * afname in borsgrootte * toename van gesigs-, abdominale- en skaamhare (hirsutisme) * gebrekkige of geen menstruasie-siklus * insulienweerstandigheid [[Lêer:Adrenal Gland detail - English.png|duimnael|313x313px|Bynier: klier wat bo-op die nier voorkom waarin androgeen produseer word.]] == [[Androgeenongevoeligheidsindroom]] (AOS) == Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon wat hoofsaaklik deur die testis en bynier geproduseer en vrygestel word. Androgeenongevoeligheidsindroom<ref>Cleveland Clinic (2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22199-androgen-insensitivity-syndrome. Cleveland Clinic. Besoek op 4 Oktober 2024.</ref> is ‘n toestand wat die onvermoë om op androgene te reageer, insluit; hoofsaaklik te wyte aan androgeenreseptorsdisfunksie. Individue wat androgeenongevoeligheidsindroom (AOS) het, is dikwels mans wat nie eksterne manlike geslagsdele ontwikkel nie, omdat hul liggame nie op die manlike geslagshormone (androgeen) kan reageer nie. AOS kan tydens puberteit probleme veroorsaak en ook tot onvrugbaarheid lei. AOS verskyn wanneer ‘n individu wat geneties manlik is terselfdetyd onsensitief vir androgeen is. Dit beteken dat die individu manlike geslagschromosome het (een X-chromosoon en een Y-chromosoon), maar moontlik vroulike geslagsorgane besit. AOS beïnvloed manlike fetusse wat in die baarmoeder ontwikkel, sowel as die seksuele ontwikkeling tydens puberteit. Daar is drie verskillende tipes/vlakke van androgeenongevoeligheidsindroom, naamlik: volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS), gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) en laastens, ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS). [[Lêer:Quigley scale for androgen insensitivity syndrome.jpg|duimnael|269x269px|Androgeen-onsensitiwiteitsindroom: verskillende fisiese veranderinge wat deur androgeen-reseptors beïnvloed word.]] === Volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS)<ref>Gottlieb B, Trifiro MA. (1999). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1429/# . National Library of Medicine. Besoek op 29 September 2024.</ref> === VAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane as vroulik voorkom, maar die individu het geen interne vroulike geslagsorgane (eierstokke, fallopiusbuise of baarmoeder) nie. Individue met VAOS word dikwels as dogters grootgemaak. Ander simptome van VAOS sluit in: * abnormale lengte in dogters tydens puberteit * die onvermoë om ‘n menstruasie-siklus te hê * min of geen skaam- en onderarmhare tydens puberteit * nou of vlak vagina * testikels wat in die abdominale holte voorkom === Gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) === GAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane gedeeltelik (nie ten volle) as manlik óf vroulik ontwikkel, maar nie noodwendig duidelik as die een óf die ander identifiseer nie. Individue met GAOS word meestal as seuns grootgemaak. Ander simptome van GAOS sluit in: * bifid skrotum (skrotum wat in twee gedeel is) * vergrote klitoris * vergrote borsweefsel in mans * die opening van die uretra kom aan die onderkant van die penis voor in plaas van die voorkant * labia hegging (die vel rondom die vagina sluit) * abnormale klein penis === Ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS) === LAOS is die verskynsel waar ‘n individu se geslagsorgane as manlik voorkom, maar die individu is gewoonlik onvrugbaar. Die individue kwesbaar vir AOS is mans wat ‘n abnormale geen, naamlik die androgeenreseptor-geen, vanaf hul vroulike voorouers erf en het ‘n een uit vier kans om AOS te ontwikkel. Ander simptome van LAOS sluit in: * vergrote borsweefsel in mans * abnormale klein penis * die skaarsheid van liggaamshare Vrouens kan ook die geen erf, maar dit sal nie tot AOS ontwikkel nie. Die mees algemene simptoom van AOS is onvrugbaarheid. Die diagnosering van AOS word deur ‘n mediese kenner gemaak. GAOS kan dikwels by geboorte raakgesien en gediagnoseer word, maar VAOS of LAOS word dikwels eers tydens puberteit opgemerk en gediagnoseer. == Hoe om hormone wat in wanbalans verkeer, te normaliseer/balanseer == [[Lêer:Contraceptive Pills.jpg|duimnael|Mondelingse voorbehoedmiddel: verlaag die testosteroonvlakke in die liggaam.]] === Balansering van testosteroon<ref>Shkodzik K. (2021). https://flo.health/menstrual-cycle/health/symptoms-and-diseases/high-testosterone-in-women. Flo. Besoek op 30 September 2024.</ref> === ==== Vroulike liggaam ==== Testosteroon kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende oplossings te oorweeg<ref>HealthMatch staff. (2023). https://healthmatch.io/pcos/how-to-lower-testosterone-pcos. HealthMatch. Besoek op 21 September 2024.</ref>: * mondelingse voorbehoedmiddels om testosteroonvlakke te verlaag (die voorbehoedmiddel bevat dikwels estrogeen wat teen testosteroon werk) * gewigsverlies, tesame met gereelde oefening, kan testosteroonvlakke verlaag * anti-androgene kan ook gebruik word om testosteroonvlakke te verlaag indien mondelingse voorbehoedmiddels nie effektief werk nie. Die toename van soja-inname verlaag testosteroonvlakke. Soja bevat ‘n chemikalie, naamlik fito-oestrogeen, wat die werking van die vroulike hormone naboots en die testosteroonvlakke na normaal laat terugkeer indien dit verhoog was ==== Manlike liggaam ==== Indien testosteroon vlakke in die manlike liggaam te laag is, kan die volgende opsies gevolg word om dit te verhoog<ref>Mawer R, Ajmera R. (2023). https://www.healthline.com/nutrition/8-ways-to-boost-testosterone#exercise. Healthline. Besoek op 5 Oktober 2024.</ref>: * vermy die ontwikkeling van diabetes * kry genoeg oefening * vermy tabak- en alkoholprodukte * vermy onnodige stres * verhoog die inname van soja en vesel [[Lêer:Soya beans.jpg|duimnael|Soja produkte boots vroulike hormone na en verhoog estrogeenvlakke.]] === Balansering van estrogeen<ref>Kingston H. (2021). https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr. LetsGetChecked. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> === Estrogeen kan in die manlike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg<ref>Klein E. (2020). https://www.medicalnewstoday.com/articles/323224. MedicalNewsToday. Besoek op 14 Oktober 2024.</ref>: * verlaagde inname van sojaprodukte sal die inname van fito-oestrogeen, die chemikalieë wat die vroulike hormoon naboots, verlaag en die werking daarvan beperk * hoë estrogeen kan ‘n effek/gevolg van hoë stresvlakke wees * die hormoon “kortisol” word tydens stresvolle situasies vrygestel. In die manlike liggaam onderdruk kortisol die testosteroonvlakke. Soos die testosteroonvlakke verlaag, sal die estrogeenvlakke weer verhoog === Balansering van androgeen === ==== Vroulike liggaam ==== Androgeen kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg: * deeglike monitoring kan die verhoogde androgeenvlakke opspoor en verdere prosedures kan gevolg word * gewigsverlies, soortgelyk aan dié van verhoogde testosteroonvlakke, kan die hormoonvlakke stabiliseer * medikasie, soos hormonale voorbehoedmiddels, kan androgeenvlakke verlaag in die vroulike liggaam * anti-androgene kan ook deur ‘n mediese dokter voorgeskryf word om die androgeenvlakke te verlaag. Anti-androgene verhoed dat androgene bind aan die androgeenreseptorproteïen [[Lêer:Spier 21 Gables.jpg|duimnael|210x210px|Die gebruik van alkohol verlaag androgeenvlakke in die liggaam.]] ==== Manlike liggaam ==== Alhoewel androgene hoofsaaklik ‘n manlike geslagshormoon is, kan die verlaagde vlakke daarvan in die manlike liggaam ook komplikasies hê. Verlaagde androgeenvlakke kan deur die volgende opsies verhoog word: * vermy alkohol en tabak * testosteroon vervangingsterapie Die misbruik van alkohol kan die testosteroon- en androgeenvlakke verlaag. Deur alkohol te vermy, sal die androgeenvlakke nie onnodig daal nie. Vermy die gebruik van tabakprodukte, want dit verlaag testosteroon- en androgeenvlakke. Testosteroonvervangingsterapie, ‘n inspuiting wat die testosteroonvlakke normaliseer, kan gebruik word om die androgeenvlakke te stimuleer. == Die begrip geslagsverwarring (GV) == Geslagsverwarring<ref>Turban J. (2022). https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria. American Psychiatric Association. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, voorheen ook bekend as geslagsidentiteitversteuring<ref>Berger F.K, Jolla L, Dugdale D.C, Conaway B. (2022). https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/gender-dysphoria#:~:text=The%20emotional%20pain%20and%20distress,in%20many%20cases%2C%20even%20suicidal. Mount Sinai. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, is die innerlike konflik wat ‘n persoon ervaar as gevolg van ‘n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul persoonlike gevoel van hul eie geslag) en hul geslag by geboorte. Geslagsverwarring hou soms ‘n verband met transgeslag of “[[transgender]]”, ‘n term wat verduidelik kan word as die geslag by geboorte wat nie ooreenstem met die geslagsidentiteit en persoonlike psigologiese ervaring van geslag, nie. Geslagsverwarring word gereeld tydens kinderjare ervaar, maar sommige individue mag dit eers gedurende of na puberteit begin ervaar. === Vereistes om met geslagsverwarring gediagnoseer te word<ref>Nokoff N.J. (2022). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK577212/table/pediat_transgender.T.dsm5_criteria_for_g/#. National Library of Medicine. Besoek op 19 Oktober 2024.</ref> === [[Lêer:PSYCHOLOGY BOOK.jpg|duimnael|Gids wat gebruik word om geslagsverwarring te diagnoseer.]] Daar is twee afdelings waartussen onderskei word om met geslagsverwarring gediagnoseer te word: afdeling vir kinders en afdeling vir volwassenes. Die “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)” word gebruik om die simptome volledig uiteen te sit. ==== Diagnosering van geslagsverwarring by kinders<ref>Mayo Clinic Staff. (2024). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gender-dysphoria/symptoms-causes/syc-20475255#:~:text=A%20diagnosis%20for%20gender%20dysphoria,by%20the%20American%20Psychiatric%20Association. Mayo Clinic. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in kinders as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste ses van die volgende: * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word, of die drang dat ‘n persoon as die teenoorgestelde geslag identifiseer * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om vroulike kleredrag te dra en geweldige weerstand teenoor manlike kleredrag; of in dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om slegs manlike klere te dra en geweldige weerstand teenoor vroulike kleredrag * ‘n sterk begeerte om die teenoorgestelde geslag in rolspel of fantasiewêrelde te verteenwoordig en te vertolk * ‘n sterk begeerte na speelgoed, speletjies en aktiwiteite wat stereotipies vir die teenoorgestelde geslag bedoel is * ‘n sterk begeerte om slegs met maats van die teenoorgestelde geslag te meng * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese manlike speelgoed, speletjies en aktiwiteite en die definitiewe vermyding van rowwe en fisiese spel. By dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese vroulike speelgoed, speletjies en aktiwiteite * ‘n sterk afkeur van die biologiese seksuele anatomie * ‘n sterk begeerte/behoefte om die fisiese geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te hê ==== Diagnosering van geslagsverwarring by volwassenes en adolessente ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in volwassenes en adolessente as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste twee van die volgende: * ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n persoon se beleefde/uitgedrukte geslag en primêre/sekondêre geslagseienskappe (of in jong adolosente, die verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe) * ‘n sterk begeerte om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (of in jong adolessente, ‘n begeerte om die ontwikkeling van verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe, te voorkom) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag behandel te word * ‘n sterk oortuiging dat ‘n mens die tipiese gevoelens en reaksies/uitdrukkings as die teenoorgestelde geslag besit Om aan die kriteria vir 'n diagnose te voldoen, moet die toestand ook met klinies beduidende nood of waardedaling in sosiale, beroeps- of ander belangrike areas van funksionering geassosieer word. == Die verbintenis tussen hormone wat in wanbalans is en GV == Daar is verskeie aspekte wat ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Geleerdes is van mening dat aspekte soos hormone in die baarmoeder, gene, kulturele- en gemeenskapfaktore ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Die wanbalans van hormone veroorsaak verskeie fisiese veranderinge, wat die selfbeeld en siening van ‘n individu kan beïnvloed en uiteindelik tot geslagsverwarring kan lei. Die fisiese en emosionele aspekte in die liggaam werk baie na aan mekaar en kan mekaar grootliks beïnvloed. Die vereiste om met GV gediagnoseer te word, is in die bostaende punte genoem, maar verskeie van daardie voorwaardes kan direk aan die fisiese veranderinge as gevolg van hormone in wanbalans, gekoppel word. Voorbeelde volg: * ‘n sterk behoefte om as die teenoorgestelde geslag geïndentifiseer te word, of aan te dring dat ‘n persoon wel as die teenoorgestelde geslag identifiseer (fisiese veranderinge soos vergrote borste, ‘n dieper stem en toename in liggaamshare kan die selfbeeld geweldig beïnvloed en assosiasie met die teenoorgestelde geslag tot gevolg hê) * ‘n sterk behoefte aan die fisiese geslagseienskappe wat met die teenoorgestelde geslag ooreenstem. Dit kan voorkom in ‘n biologiese man wat vroulike kenmerke ervaar, of andersom, wat vervolgens kan lei tot die direkte assosiasie en begeerte na die eienskappe van die teenoorgestelde geslag en om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (die teenoorgestelde geslag se geslagseienskappe verskyn as gevolg van ‘n wanbalans in hormone, en veroorsaak dus ‘n wroeging tussen die biologiese geslag en die eienskappe van die teenoorgestelde geslag wat ervaar word) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit (indien eienskappe soos vergrote borste, vergrote geslagsorgane en toename in liggaamsmassa voorkom, kan die individu ‘n geslagsverwarring ervaar en smag na meer van die eienskappe van die teenoorgestelde geslag) Hierdie veranderinge in verskeie kenmerke wat ‘n biologiese vrou uniek maak, asook wat ‘n biologiese man uniek maak, kan selfbeeld en selfvertroue geweldig affekteer. ‘n Individu wat kwesbaar en onseker van hulself is, is dikwels meer geneig om te sukkel met hul identiteit. Individue met so 'n denkwyse ervaar dikwels psigologiese uitdagings, wat kan bydra tot die algemene afkeur van hul biologiese geslag (geslag by geboorte). ‘n Vroeë diagnose en behandeling van hormone in wanbalans kan die fisiese, emosionele en sosiale verandering van GV moontlik verhoed. == Komplikasies met ‘n verkeerde diagnose == Nes enige verkeerde diagnose, sal die verkeerde behandeling om skade te voorkom, eerder die situasie vererger. Nie net sal ‘n verkeerde diagnose fisiese nadele vir ‘n pasiënt hê nie, maar ook lei tot emosionele ervarings, finansiële druk en die uitstel van die korrekte behandeling. Enige diagnose rakende geestesgesondheid en emosionele welstand is 'n delikate proses. Geslagsverwarring, voorheen bekend as geslagsidentiteitversteuring, is ‘n relatiewe nuwe konsep in die mediese wêreld, in vergelyking met ander geestestoestande soos [[Angssteuring|angs]] en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. Dit is van uiterse belang om basiese kennis van die begrip te hê en goed ingelig te wees oor hoe om ‘n ondersoek te lei. Daar is verskeie aspekte wat in gedagte gehou moet word voor 'n individu met GV gediagnoseer kan word, byvoorbeeld: * sosiale werk * onderrig * berading * terapie * hormoonbehandeling Die verkeerdelike diagnose van GV kan tot diskriminasie, depressie en in uiterste gevalle, selfmoord lei. GV word dikwels met die verandering van geslag (transgender) geassosieer, maar dit is belangrik om te weet dat almal wat geslagsverwarring ervaar, nie noodwendig as transgeslag identifiseer nie. Individue wat GV ervaar, ontvang dikwels behandeling wat verband hou met die oorgangsproses van transgeslag met gepaardgaande finansiële kwessies. Die verkeerdelike diagnosering van GV kan ‘n geweldige krises in die individu se identiteit veroorsaak. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, word hulle met ‘n geestesversteuring gediagnoseer en baie onsekerheid en vrees volg. Indien die persoon dan verkeerdelik gediagnoseer word, sal hul emosionele skade verkry wat vermy kon word en hul lewenskwaliteit sal vir ‘n lang tyd beïnvloed word. == Die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV diagnose == Die diagnose van GV sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge vir 'n individu inhou. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, hetsy dit korrek of verkeerdelik is, sal hul waarskynlik die stap neem om ‘n verandering van geslag te ondergaan. Hierdie proses word die oorgangsproses<ref>Cleveland Clinic. (2023). https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/gender-affirmation-surgery{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 28 September 2024.</ref> genoem. Individue wat met hierdie proses voortgaan sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge ondergaan. === Fisiese uitwerking === [[Lêer:Plastic surgery in France (29091325208).jpg|duimnael|Geslagsbevestigingchirurgie kan gebruik word om fisiese eienskappe te verander.]] Die fisiese verandering spesifiek, verskil en word gespesifiseer grootliks van persoon tot persoon, maar die meeste individue verander en verbeter die eienskappe wat hul alreeds toon van die teenoorgestelde geslag. Fisiese veranderinge kan gemaak word deur die volgende: * vroulike hormoonterapie wat borsweefsel vergoot, spiermassa verlaag, liggaams- en gesigshare verminder, gladder en sagter vel tot gevolg het * manlike hormoonterapie wat manlike eienskappe beklemtoon en verbeter soos gesigshare, verhoging in spiermassa en ‘n laer, dieper stem tot gevolg het * geslagsbevestigingchirurgie, wat borsinplantings insluit, die verbetering of vermindering van fisiese eienskappe wat met die biologiese geslag geassosieer word insluit, asook die verandering van biologiese geslagsorgane * puberteitblokkeerders kan gebruik word om die ontwikkeling van sekondêre geslagseienskappe tydens puberteit te voorkom. Hierdie medikasie word hoofsaaklik in kinders gebruik voordat hulle die puberteit stadium bereik * stemterapie kan gebruik word om spraak- en kommunikasievaardighede te ontwikkel en verbeter, wat die gekose geslag beter sal uitdruk * laserhaarverwydering word gebruik om van ‘n oormaat gesigs- of liggaamshare ontslae te raak, en hierdie prosedure word dikwels deur biologiese mans wat as vrouens wil identifiseer, gedoen === Emosionele uitwerking === Emosionele verandering wat volg na die oorgangsproses: * baie mense sal vrees, depressie, hartseer, self-isolering, angs, opgewondenheid en selftwyfel ervaar gedurende en na die oorgangsproses * lae selfbeeld, die neem van onnodige risiko’s en afskeep van sorg kan volg tydens en na die oorgangsproses * die verandering van geslag kan van persoon tot persoon ook beteken dat emosies meer/minder intens ervaar word. ‘n Persoon wat emosies meer intens as voorheen ervaar sal waarskynlik meer gereeld huil en meer empatie vir die mense om hul hê === Sosiale uitwerking === Die sosiale verandering wat volg na die oorgangsproses: * die wettige naam * voornaamwoorde (hoe die persoon verkies om aangespreek te word, dit wil sê: hy/hom of sy/haar) * voorkoms, kleredrag en uitdrukking van emosies en gevoel sal verander namate die verandering van ‘n persoon se geslag Individue wat van geslag verander, sal dikwels aan boeliegedrag onderwerp word. Hulle word dikwels uitgesluit, hulle behoort dikwels aan die minderheidsgroepe en is aan die risiko van geweld, moord, verkragting en mishandeling onderwerp. Individue wat as transgeslag identifiseer, word dikwels gesien as mense met geestesversteurings en word deur die regs- en gesondheidstelsel mishandel en afgeskeep<ref>United Nations Human Rights. (2006).https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>. Sulke individue word dikwels teen hul wil gedwing om vir psigiatriese ondersoeke te gaan, om ongewenste operasies te ondergaan en om gesteriliseer te word. Die persoon sal blootgestel word aan diskriminasie, haatspraak, veroordeling en geweld wat uiteindelik kan lei tot angsversteurings, depressie en ander geestesversteurings. Hierdie gevolge word nie deur die verandering van geslag beïnvloed nie, maar is eerder die uitwerking van hoe die samelewing so ‘n individu hanteer. Dit is dus van kardinale belang dat ‘n individu met fyn detail en sorg gediagnoseer word, om moontlik die bogenoemde skade te vermy. == Behandeling van GV <ref>NHS. (2020). https://www.nhs.uk/conditions/gender-dysphoria/treatment/. NHS. Besoek op 6 Oktober 2024.</ref> == Indien ‘n individu na deeglike ondersoek deur toetse en studies gegaan het en korrek met geslagsverwarring diagnoseer word, moet daar vir die individu ‘n weg vorentoe wees. Baie, maar nie alle, individue wat met GV gediagnoseer word, identifiseer hulself ook as transgeslag. Hierdie individue sal moontlik met die oorgangsproses begin om van die biologiese geslag na die teenoorgestelde geslag (of die geslag waarmee hulle hulself identifiseer) te verander. Daar is wel behandeling en oplossings vir die individue wat nie as transgeslag identifiseer nie of dié wat die gevoel van geslagsverwarring wil verminder. Individue, dikwels jong kinders en adolessente, word aangemoedig om hul geslagsidentiteit te aanvaar deur van die oorgangsproses gebruik te maak, maar daardie individue (onder andere kinders), word nie genoegsaam ingelig oor die fisiese, emosionele en sosiale veranderinge wat hul sal ondergaan indien hulle hierdie lewensveranderende keuse maak nie<ref>BMJGroup. (2023). https://www.bmj.com/company/newsroom/gender-dysphoria-in-young-people-is-rising-and-so-is-professional-disagreement/. BMJGroup. Besoek op 27 September 2024.</ref>. Jong kinders word ontoepaslik toegelaat om onomkeerbare lewensveranderende besluite te neem, in gevalle waar ouers soms nie toestemming gee of betrokke genoeg is nie. Hierdie ondeurdagtige en haastige besluite kan lei tot verswakte beensterkte en breinvolwassenheid, asook die verlies aan vrugbaarheid en die vermoë om in seksuele verhoudings betrokke te raak. Dit is uiters gevaarlik en vernietigend om kinders, wie se brein, intelligensie en volwassenheid nog ontwikkel, toe te laat om sulke lewensveranderende keuses op só jong ouderdom te laat maak. Die tekort aan wetenskaplike navorsing is ‘n kwessie wat dit moeilik maak om verseker 'n bewysgebaseerde besluit te maak. Alhoewel geslagsbevestigingsorg ‘n realiteit is en die individue wat daaraan behoort en deelneem steeds waardig is, moet daar onderskeid getref word tussen propaganda en die positiewe promosie en blootstelling daarvan. Kinders wat glo dat hul aan geslagsidentiteitversteuring lei, moet met sorg behandel word om nie uitgebyt te word en onderwerp te word aan ideologieë nie. Individue (hoofsaaklik kinders) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan die volgende opsies oorweeg: * ‘n kliniese sielkundige * ‘n kindersielkundige * ‘n kinder- en adolessensie psigiater * ‘n gesinsterapeut * 'n maatskaplike werker besoek Na ‘n deeglike ondersoek kan die individu die volgende opsies oorweeg: * gesinsterapie * individuele kinderberading * ouerondersteuningsterapie * groepwerk vir jong mense en hul ouers * gereelde ondersoeke om die ontwikkeling van geslagsidentiteit te monitor * die verwysing na ‘n geestesgesondheidskliniek vir ander ernstige emosionele kwessies Individue (hoofsaaklik volwassenes) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan sielkundige ondersteuning (berading), kruisgeslagshormoonterapie, spraak- en taalterapie oorweeg. == Voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is op die samelewing == Soos alreeds vroeër genoem, behels GV en die opeenvolgende stappe daarvan baie fisiese, emosionele en sosiale veranderinge<ref>United Nations Human Rights. (2006). https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 18 Oktober 2024.</ref>. Nie net verander ‘n individu se fisiese voorkoms nie, maar ook die manier waarop hulle emosies ervaar, asook hoe hul familie, vriende en die samelewing hul sal behandel en hul belewing daarvan. Hierdie stremming op die emosionele welstand kan kwessies soos angs, eetversteurings en depressie kommerwekende realiteite maak. Indien die wanbalans van hormone op ‘n vroeë ouderdom geïdentifiseer word (terwyl die individu steeds ‘n kind is) kan daar stappe geneem word om die gevoel van geslagsverwarring te verbeter/verminder/verwyder. Die hormone kan balanseer word deur van hormoonaanvullings gebruik te maak, indien sekere hormone te laag is. Die hormone kan ook verlaag word deur medikasie vir die hormoonwerking; oormatige hormone kan verminder of gestop word, soos wat anti-androgene die werking van androgene belemmer en beheer. Deur deeglike monitoring, kan hormone fyn dopgehou word en die wanbalans daarvan sal vroeg genoeg geïdentifiseer en reggestel kan word. Die verwoestende uitwerking van die behandeling wat die individu ervaar vanaf die samelewing sal so verhoed kan word. Dit sal ook voorkom dat die individu/individu se ouers ‘n enorme hoeveelheid geld aan die oorgangsproses sal bestee en dit sal die individu se gemoedstoestand help deur die moontlikheid van angs, depressie en eetversteurings te verminder. Hierdie waaksaamheid sal vervolgens talle tienerselfmoorde kan voorkom. == Slot == Geslagsverwarring is ‘n daaglikse probleem vir baie kinders en volwassenes. Alhoewel daar vereistes is om met GV gediagnoseer te word, kan mediese kenners nie presies verklaar wat GV veroorsaak nie. Die hormone wat in wanbalans verkeer, kan tot fisiese veranderinge in die liggaam lei, wat ‘n geweldige emosionele impak op ‘n individu kan hê en wat uiteindelik kan lei tot ‘n verswakte selfbeeld. Hierdie sterk ontevredenheid met hul liggame, kan met die vereistes vir ‘n GV diagnose ooreenstem. Hormone wat in wanbalans is, is dus ‘n relevante oorsaak vir individue wat hierdie spesifieke onverstaanbaarheid ervaar. Ten spyte van hul onsekerheid oor die oorsaak van GV, is daar wel oplossings en behandeling om hul simptome te verminder, te verwyder of te verbeter. Daar is verskeie fisiese, emosionele, geestes- en sosiale kwessies wat hand aan hand loop met GV en die behandeling moet volgens die individu gespesifiseer word. == Verwysings == {{Verwysings}} g1zouqguv8penm9j03uqrzfz7o66en4 2908796 2908795 2026-06-02T10:33:35Z Oesjaar 7467 Verwyder ou kompetisie logo 2908796 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Geslagsverwarring''' is die innerlike konflik wat 'n persoon as gevolg van 'n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul gevoel rondom hul eie geslagtelikheid) en hul geslag met geboorte ervaar. Hormoonwanbalans veroorsaak fisiese veranderinge in die liggaam en kan 'n rol speel in geslagsverwarring. Die mens is 'n ingewikkelde en komplekse spesie: fisies, emosioneel en geestelik en ervaar soms geslagsverwarring (GV).<ref>Garg G, Elshimy G, Marwaha R. (2024). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532313/. National Library of Medicine. Besoek op 17 September 2024.</ref> Hierdie artikel handel oor die volgende aspekte wat geslagsverwarring in die menslike liggaam raak: * hormone wat 'n rol speel in die moontlike diagnose van geslagsverwarring * die plek waar die hormone in die liggaam vrygestel word * die fisiese uitwerking van die hormone wat in wanbalans is * androgeenongevoeligheidsindroom * hoe hierdie hormone wat in wanbalans is, verhoog of verlaag kan word * die begrip geslagsverwarring * die verbintenis tussen hormone in wanbalans en GV * die komplikasies van ‘n verkeerde diagnose * die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV-diagnose * behandeling van GV * die voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is == Hormone wat ‘n rol speel == Hormone<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/article/22464-hormones{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is chemiese boodskapdraers wat verskillende funksies in die liggaam beheer en koördineer. Verskeie kliere, organe en weefsel produseer en stel hormone vry. Tydens hormoonwerking kan ‘n klein hoeveelheid hormone ‘n groot funksie verrig. As gevolg hiervan, kan ‘n klein verandering in hormoonvlakke ‘n groot uitwerking op die liggaam hê en dit kan tot toestande lei wat mediese sorg vereis. Die hormone ter sprake in hierdie artikel is [[testosteroon]], estrogeen en [[androgeen]]. Testosteroon is ‘n steroïed hormoon wat die ontwikkeling van sekondêre manlike geslagseienskappe stimuleer. Estrogeen<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22353-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is ‘n groep steroïed hormone wat die ontwikkeling en instandhouding van vroulike eienskappe in die liggaam aanspoor. Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon, soortgelyk aan testosteroon. [[Lêer:Hypothalamus.gif|duimnael|Hipotalamus: area waar hormoonvrystelling beheer en stimuleer word.]] == Plek van hormoonvrystelling == Verskillende hormone word op verskillende plekke in die liggaam vrygestel en die area van vrystelling verskil dikwels tussen mans en vroue. === Testosteroon === Die hormoon testosteroon, hoofsaaklik geïdentifiseer as die manlike geslagshormoon, word deur die Leydig-selle<ref>Aladamat N, Tadi P. (2022).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556007/#. National Library of Medicine. Besoek op 21 September 2024.</ref> in die testis van mans geproduseer en in die eierstokke van vrouens. Tydens puberteit sal die [[hipotalamus]] (die area van die brein wat hormoonvrystelling beheer en stimuleer) die hormoon se produsering en vrystelling reguleer en beheer. Voor puberteit is testosteroonvlakke laer, wat ‘n aanduiding is van die lae vrystelling/afskeiding van die gonadotropien-vrystellende hormoon (GnRH)<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22525-gonadotropin-releasing-hormone. Cleveland Clinic. Besoek op 24 September 2024.</ref> en gonadotropiene. Hierdie hormoon (GnRH) veroorsaak dat die pituïtêre klier in die brein hormone produseer en vrystel. Hierdie hormoon wat deur die pituïtêre klier vrygestel word, staan bekend as die luteïniserende hormoon (LH) en die follikelstimulerende hormoon (FSH) en dit veroorsaak dat testosteroon in mans asook estrogeen en progesteroon in vroue geproduseer word. Veranderinge in neuronale insette aan die hipotalamus en breinaktiwiteit gedurende puberteit veroorsaak ‘n drastiese verhoging in GnRH vrystelling. Soos later bespreek, stel testosteroon die manlike eienskappe in werking en bevorder die sekondêre geslagseienskappe van mans. === Estrogeen === Die hormoon estrogeen,<ref>Blanco A, Blanco G. (2017). https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/estrogen-release. ScienceDirect. Besoek op 24 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as die vroulike geslagshormoon, word hoofsaaklik deur die granulosa selle in die eierstokke, bynier en liggaamsvet geproduseer en vrygestel. Sodra estrogeen vrygestel is, beweeg dit deur die liggaam en bind aan ‘n proteïen, naamlik estrogeenreseptors, wat prosesse aan die gang sit. Soortgelyk aan testosteroon, word estrogeen vrystelling deur GnRH gestimuleer en beheer. === Androgeen === Die hormoon androgeen,<ref>Indran I.R, Yong E. (2016). https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/androgen-release#:~:text=An%20estimated%2090%25%20of%20androgens,reductase%20(5. ScienceDirect. Besoek op 25 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as ‘n manlike geslagshormoon, word grootliks in die testis geproduseer en tot ‘n mindere mate in die bynier. Androgeen word deur Leydig-selle vrygestel. Die vrystelling van androgeen word deur die hipotalamus-pituïtêre-gonadale-bynier-asse gestimuleer en gereguleer. Die hipotalamus speel ‘n groot rol in die beheer van basiese funksies soos bloeddruk, immuunrespons en liggaamstemperatuur. Soos later bespreek, het ‘n wanbalans van androgeen uiterse effekte op die liggaam en die werking daarvan. == Effek van hormoonwanbalans op fisiese voorkoms == === Testosteroon === Testosteroon<ref>You and your Hormones. (2020). https://www.yourhormones.info/hormones/testosterone/#. You and your Hormones. Besoek op 26 September 2024.</ref>, wat grootliks ‘n rol in die lewende manlike liggaam speel, kan effekte op die vroulike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die testosteroonvlakke te hoog is: * verhoogde spiermassa * verdieping van stem en vergroting van larinks * toename in gesigshare * afname in borsgrootte (werk in teenstelling met estrogeen) * vergrote geslagsorgane (klitoris raak meer sigbaar en opvallend) Soos later bespreek, speel fisiese voorkoms ‘n groot rol op die selfbeeld en ervaring/gevoel van GV. === Estrogeen === ==== Veranderinge in mans ==== Estrogeen, wat grootliks ‘n rol in die vroulike liggaam speel, kan effekte op die manlike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die manlike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te hoog is<ref>Kingston H. (2021). [https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen. https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen.].LetsGetChecked. Besoek op 26 September 2024.</ref>: * toename in borsgrootte (werk in teenstelling met testosteroon) * erektiele disfunksie * toename in liggaamsmassa * osteoporose * ‘n afname in spiermassa ==== Veranderinge in vroue ==== Veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te laag is<ref>Cleveland Clinic (2022).https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22354-low-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>: * vaginale droogheid * ongereelde menstruasiesiklusse * pynlike omgang * gereelde vaginale/blaas infeksies === Androgeen === Androgeen, wat grootliks ‘n rol in die manlike liggaam speel, kan die vroulike liggaam beïnvloed as daar ‘n wanbalans in die vlakke daarvan is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die androgeenvlakke te hoog is<ref>MedlinePlus (2024).[https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women. https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women.].National Library of Medicine. Besoek op 15 Oktober 2024.</ref>: * verdieping van stem * afname in borsgrootte * toename van gesigs-, abdominale- en skaamhare (hirsutisme) * gebrekkige of geen menstruasie-siklus * insulienweerstandigheid [[Lêer:Adrenal Gland detail - English.png|duimnael|313x313px|Bynier: klier wat bo-op die nier voorkom waarin androgeen produseer word.]] == [[Androgeenongevoeligheidsindroom]] (AOS) == Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon wat hoofsaaklik deur die testis en bynier geproduseer en vrygestel word. Androgeenongevoeligheidsindroom<ref>Cleveland Clinic (2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22199-androgen-insensitivity-syndrome. Cleveland Clinic. Besoek op 4 Oktober 2024.</ref> is ‘n toestand wat die onvermoë om op androgene te reageer, insluit; hoofsaaklik te wyte aan androgeenreseptorsdisfunksie. Individue wat androgeenongevoeligheidsindroom (AOS) het, is dikwels mans wat nie eksterne manlike geslagsdele ontwikkel nie, omdat hul liggame nie op die manlike geslagshormone (androgeen) kan reageer nie. AOS kan tydens puberteit probleme veroorsaak en ook tot onvrugbaarheid lei. AOS verskyn wanneer ‘n individu wat geneties manlik is terselfdetyd onsensitief vir androgeen is. Dit beteken dat die individu manlike geslagschromosome het (een X-chromosoon en een Y-chromosoon), maar moontlik vroulike geslagsorgane besit. AOS beïnvloed manlike fetusse wat in die baarmoeder ontwikkel, sowel as die seksuele ontwikkeling tydens puberteit. Daar is drie verskillende tipes/vlakke van androgeenongevoeligheidsindroom, naamlik: volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS), gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) en laastens, ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS). [[Lêer:Quigley scale for androgen insensitivity syndrome.jpg|duimnael|269x269px|Androgeen-onsensitiwiteitsindroom: verskillende fisiese veranderinge wat deur androgeen-reseptors beïnvloed word.]] === Volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS)<ref>Gottlieb B, Trifiro MA. (1999). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1429/# . National Library of Medicine. Besoek op 29 September 2024.</ref> === VAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane as vroulik voorkom, maar die individu het geen interne vroulike geslagsorgane (eierstokke, fallopiusbuise of baarmoeder) nie. Individue met VAOS word dikwels as dogters grootgemaak. Ander simptome van VAOS sluit in: * abnormale lengte in dogters tydens puberteit * die onvermoë om ‘n menstruasie-siklus te hê * min of geen skaam- en onderarmhare tydens puberteit * nou of vlak vagina * testikels wat in die abdominale holte voorkom === Gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) === GAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane gedeeltelik (nie ten volle) as manlik óf vroulik ontwikkel, maar nie noodwendig duidelik as die een óf die ander identifiseer nie. Individue met GAOS word meestal as seuns grootgemaak. Ander simptome van GAOS sluit in: * bifid skrotum (skrotum wat in twee gedeel is) * vergrote klitoris * vergrote borsweefsel in mans * die opening van die uretra kom aan die onderkant van die penis voor in plaas van die voorkant * labia hegging (die vel rondom die vagina sluit) * abnormale klein penis === Ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS) === LAOS is die verskynsel waar ‘n individu se geslagsorgane as manlik voorkom, maar die individu is gewoonlik onvrugbaar. Die individue kwesbaar vir AOS is mans wat ‘n abnormale geen, naamlik die androgeenreseptor-geen, vanaf hul vroulike voorouers erf en het ‘n een uit vier kans om AOS te ontwikkel. Ander simptome van LAOS sluit in: * vergrote borsweefsel in mans * abnormale klein penis * die skaarsheid van liggaamshare Vrouens kan ook die geen erf, maar dit sal nie tot AOS ontwikkel nie. Die mees algemene simptoom van AOS is onvrugbaarheid. Die diagnosering van AOS word deur ‘n mediese kenner gemaak. GAOS kan dikwels by geboorte raakgesien en gediagnoseer word, maar VAOS of LAOS word dikwels eers tydens puberteit opgemerk en gediagnoseer. == Hoe om hormone wat in wanbalans verkeer, te normaliseer/balanseer == [[Lêer:Contraceptive Pills.jpg|duimnael|Mondelingse voorbehoedmiddel: verlaag die testosteroonvlakke in die liggaam.]] === Balansering van testosteroon<ref>Shkodzik K. (2021). https://flo.health/menstrual-cycle/health/symptoms-and-diseases/high-testosterone-in-women. Flo. Besoek op 30 September 2024.</ref> === ==== Vroulike liggaam ==== Testosteroon kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende oplossings te oorweeg<ref>HealthMatch staff. (2023). https://healthmatch.io/pcos/how-to-lower-testosterone-pcos. HealthMatch. Besoek op 21 September 2024.</ref>: * mondelingse voorbehoedmiddels om testosteroonvlakke te verlaag (die voorbehoedmiddel bevat dikwels estrogeen wat teen testosteroon werk) * gewigsverlies, tesame met gereelde oefening, kan testosteroonvlakke verlaag * anti-androgene kan ook gebruik word om testosteroonvlakke te verlaag indien mondelingse voorbehoedmiddels nie effektief werk nie. Die toename van soja-inname verlaag testosteroonvlakke. Soja bevat ‘n chemikalie, naamlik fito-oestrogeen, wat die werking van die vroulike hormone naboots en die testosteroonvlakke na normaal laat terugkeer indien dit verhoog was ==== Manlike liggaam ==== Indien testosteroon vlakke in die manlike liggaam te laag is, kan die volgende opsies gevolg word om dit te verhoog<ref>Mawer R, Ajmera R. (2023). https://www.healthline.com/nutrition/8-ways-to-boost-testosterone#exercise. Healthline. Besoek op 5 Oktober 2024.</ref>: * vermy die ontwikkeling van diabetes * kry genoeg oefening * vermy tabak- en alkoholprodukte * vermy onnodige stres * verhoog die inname van soja en vesel [[Lêer:Soya beans.jpg|duimnael|Soja produkte boots vroulike hormone na en verhoog estrogeenvlakke.]] === Balansering van estrogeen<ref>Kingston H. (2021). https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr. LetsGetChecked. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> === Estrogeen kan in die manlike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg<ref>Klein E. (2020). https://www.medicalnewstoday.com/articles/323224. MedicalNewsToday. Besoek op 14 Oktober 2024.</ref>: * verlaagde inname van sojaprodukte sal die inname van fito-oestrogeen, die chemikalieë wat die vroulike hormoon naboots, verlaag en die werking daarvan beperk * hoë estrogeen kan ‘n effek/gevolg van hoë stresvlakke wees * die hormoon “kortisol” word tydens stresvolle situasies vrygestel. In die manlike liggaam onderdruk kortisol die testosteroonvlakke. Soos die testosteroonvlakke verlaag, sal die estrogeenvlakke weer verhoog === Balansering van androgeen === ==== Vroulike liggaam ==== Androgeen kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg: * deeglike monitoring kan die verhoogde androgeenvlakke opspoor en verdere prosedures kan gevolg word * gewigsverlies, soortgelyk aan dié van verhoogde testosteroonvlakke, kan die hormoonvlakke stabiliseer * medikasie, soos hormonale voorbehoedmiddels, kan androgeenvlakke verlaag in die vroulike liggaam * anti-androgene kan ook deur ‘n mediese dokter voorgeskryf word om die androgeenvlakke te verlaag. Anti-androgene verhoed dat androgene bind aan die androgeenreseptorproteïen [[Lêer:Spier 21 Gables.jpg|duimnael|210x210px|Die gebruik van alkohol verlaag androgeenvlakke in die liggaam.]] ==== Manlike liggaam ==== Alhoewel androgene hoofsaaklik ‘n manlike geslagshormoon is, kan die verlaagde vlakke daarvan in die manlike liggaam ook komplikasies hê. Verlaagde androgeenvlakke kan deur die volgende opsies verhoog word: * vermy alkohol en tabak * testosteroon vervangingsterapie Die misbruik van alkohol kan die testosteroon- en androgeenvlakke verlaag. Deur alkohol te vermy, sal die androgeenvlakke nie onnodig daal nie. Vermy die gebruik van tabakprodukte, want dit verlaag testosteroon- en androgeenvlakke. Testosteroonvervangingsterapie, ‘n inspuiting wat die testosteroonvlakke normaliseer, kan gebruik word om die androgeenvlakke te stimuleer. == Die begrip geslagsverwarring (GV) == Geslagsverwarring<ref>Turban J. (2022). https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria. American Psychiatric Association. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, voorheen ook bekend as geslagsidentiteitversteuring<ref>Berger F.K, Jolla L, Dugdale D.C, Conaway B. (2022). https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/gender-dysphoria#:~:text=The%20emotional%20pain%20and%20distress,in%20many%20cases%2C%20even%20suicidal. Mount Sinai. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, is die innerlike konflik wat ‘n persoon ervaar as gevolg van ‘n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul persoonlike gevoel van hul eie geslag) en hul geslag by geboorte. Geslagsverwarring hou soms ‘n verband met transgeslag of “[[transgender]]”, ‘n term wat verduidelik kan word as die geslag by geboorte wat nie ooreenstem met die geslagsidentiteit en persoonlike psigologiese ervaring van geslag, nie. Geslagsverwarring word gereeld tydens kinderjare ervaar, maar sommige individue mag dit eers gedurende of na puberteit begin ervaar. === Vereistes om met geslagsverwarring gediagnoseer te word<ref>Nokoff N.J. (2022). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK577212/table/pediat_transgender.T.dsm5_criteria_for_g/#. National Library of Medicine. Besoek op 19 Oktober 2024.</ref> === [[Lêer:PSYCHOLOGY BOOK.jpg|duimnael|Gids wat gebruik word om geslagsverwarring te diagnoseer.]] Daar is twee afdelings waartussen onderskei word om met geslagsverwarring gediagnoseer te word: afdeling vir kinders en afdeling vir volwassenes. Die “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)” word gebruik om die simptome volledig uiteen te sit. ==== Diagnosering van geslagsverwarring by kinders<ref>Mayo Clinic Staff. (2024). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gender-dysphoria/symptoms-causes/syc-20475255#:~:text=A%20diagnosis%20for%20gender%20dysphoria,by%20the%20American%20Psychiatric%20Association. Mayo Clinic. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in kinders as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste ses van die volgende: * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word, of die drang dat ‘n persoon as die teenoorgestelde geslag identifiseer * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om vroulike kleredrag te dra en geweldige weerstand teenoor manlike kleredrag; of in dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om slegs manlike klere te dra en geweldige weerstand teenoor vroulike kleredrag * ‘n sterk begeerte om die teenoorgestelde geslag in rolspel of fantasiewêrelde te verteenwoordig en te vertolk * ‘n sterk begeerte na speelgoed, speletjies en aktiwiteite wat stereotipies vir die teenoorgestelde geslag bedoel is * ‘n sterk begeerte om slegs met maats van die teenoorgestelde geslag te meng * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese manlike speelgoed, speletjies en aktiwiteite en die definitiewe vermyding van rowwe en fisiese spel. By dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese vroulike speelgoed, speletjies en aktiwiteite * ‘n sterk afkeur van die biologiese seksuele anatomie * ‘n sterk begeerte/behoefte om die fisiese geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te hê ==== Diagnosering van geslagsverwarring by volwassenes en adolessente ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in volwassenes en adolessente as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste twee van die volgende: * ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n persoon se beleefde/uitgedrukte geslag en primêre/sekondêre geslagseienskappe (of in jong adolosente, die verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe) * ‘n sterk begeerte om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (of in jong adolessente, ‘n begeerte om die ontwikkeling van verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe, te voorkom) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag behandel te word * ‘n sterk oortuiging dat ‘n mens die tipiese gevoelens en reaksies/uitdrukkings as die teenoorgestelde geslag besit Om aan die kriteria vir 'n diagnose te voldoen, moet die toestand ook met klinies beduidende nood of waardedaling in sosiale, beroeps- of ander belangrike areas van funksionering geassosieer word. == Die verbintenis tussen hormone wat in wanbalans is en GV == Daar is verskeie aspekte wat ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Geleerdes is van mening dat aspekte soos hormone in die baarmoeder, gene, kulturele- en gemeenskapfaktore ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Die wanbalans van hormone veroorsaak verskeie fisiese veranderinge, wat die selfbeeld en siening van ‘n individu kan beïnvloed en uiteindelik tot geslagsverwarring kan lei. Die fisiese en emosionele aspekte in die liggaam werk baie na aan mekaar en kan mekaar grootliks beïnvloed. Die vereiste om met GV gediagnoseer te word, is in die bostaende punte genoem, maar verskeie van daardie voorwaardes kan direk aan die fisiese veranderinge as gevolg van hormone in wanbalans, gekoppel word. Voorbeelde volg: * ‘n sterk behoefte om as die teenoorgestelde geslag geïndentifiseer te word, of aan te dring dat ‘n persoon wel as die teenoorgestelde geslag identifiseer (fisiese veranderinge soos vergrote borste, ‘n dieper stem en toename in liggaamshare kan die selfbeeld geweldig beïnvloed en assosiasie met die teenoorgestelde geslag tot gevolg hê) * ‘n sterk behoefte aan die fisiese geslagseienskappe wat met die teenoorgestelde geslag ooreenstem. Dit kan voorkom in ‘n biologiese man wat vroulike kenmerke ervaar, of andersom, wat vervolgens kan lei tot die direkte assosiasie en begeerte na die eienskappe van die teenoorgestelde geslag en om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (die teenoorgestelde geslag se geslagseienskappe verskyn as gevolg van ‘n wanbalans in hormone, en veroorsaak dus ‘n wroeging tussen die biologiese geslag en die eienskappe van die teenoorgestelde geslag wat ervaar word) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit (indien eienskappe soos vergrote borste, vergrote geslagsorgane en toename in liggaamsmassa voorkom, kan die individu ‘n geslagsverwarring ervaar en smag na meer van die eienskappe van die teenoorgestelde geslag) Hierdie veranderinge in verskeie kenmerke wat ‘n biologiese vrou uniek maak, asook wat ‘n biologiese man uniek maak, kan selfbeeld en selfvertroue geweldig affekteer. ‘n Individu wat kwesbaar en onseker van hulself is, is dikwels meer geneig om te sukkel met hul identiteit. Individue met so 'n denkwyse ervaar dikwels psigologiese uitdagings, wat kan bydra tot die algemene afkeur van hul biologiese geslag (geslag by geboorte). ‘n Vroeë diagnose en behandeling van hormone in wanbalans kan die fisiese, emosionele en sosiale verandering van GV moontlik verhoed. == Komplikasies met ‘n verkeerde diagnose == Nes enige verkeerde diagnose, sal die verkeerde behandeling om skade te voorkom, eerder die situasie vererger. Nie net sal ‘n verkeerde diagnose fisiese nadele vir ‘n pasiënt hê nie, maar ook lei tot emosionele ervarings, finansiële druk en die uitstel van die korrekte behandeling. Enige diagnose rakende geestesgesondheid en emosionele welstand is 'n delikate proses. Geslagsverwarring, voorheen bekend as geslagsidentiteitversteuring, is ‘n relatiewe nuwe konsep in die mediese wêreld, in vergelyking met ander geestestoestande soos [[Angssteuring|angs]] en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. Dit is van uiterse belang om basiese kennis van die begrip te hê en goed ingelig te wees oor hoe om ‘n ondersoek te lei. Daar is verskeie aspekte wat in gedagte gehou moet word voor 'n individu met GV gediagnoseer kan word, byvoorbeeld: * sosiale werk * onderrig * berading * terapie * hormoonbehandeling Die verkeerdelike diagnose van GV kan tot diskriminasie, depressie en in uiterste gevalle, selfmoord lei. GV word dikwels met die verandering van geslag (transgender) geassosieer, maar dit is belangrik om te weet dat almal wat geslagsverwarring ervaar, nie noodwendig as transgeslag identifiseer nie. Individue wat GV ervaar, ontvang dikwels behandeling wat verband hou met die oorgangsproses van transgeslag met gepaardgaande finansiële kwessies. Die verkeerdelike diagnosering van GV kan ‘n geweldige krises in die individu se identiteit veroorsaak. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, word hulle met ‘n geestesversteuring gediagnoseer en baie onsekerheid en vrees volg. Indien die persoon dan verkeerdelik gediagnoseer word, sal hul emosionele skade verkry wat vermy kon word en hul lewenskwaliteit sal vir ‘n lang tyd beïnvloed word. == Die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV diagnose == Die diagnose van GV sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge vir 'n individu inhou. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, hetsy dit korrek of verkeerdelik is, sal hul waarskynlik die stap neem om ‘n verandering van geslag te ondergaan. Hierdie proses word die oorgangsproses<ref>Cleveland Clinic. (2023). https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/gender-affirmation-surgery{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 28 September 2024.</ref> genoem. Individue wat met hierdie proses voortgaan sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge ondergaan. === Fisiese uitwerking === [[Lêer:Plastic surgery in France (29091325208).jpg|duimnael|Geslagsbevestigingchirurgie kan gebruik word om fisiese eienskappe te verander.]] Die fisiese verandering spesifiek, verskil en word gespesifiseer grootliks van persoon tot persoon, maar die meeste individue verander en verbeter die eienskappe wat hul alreeds toon van die teenoorgestelde geslag. Fisiese veranderinge kan gemaak word deur die volgende: * vroulike hormoonterapie wat borsweefsel vergoot, spiermassa verlaag, liggaams- en gesigshare verminder, gladder en sagter vel tot gevolg het * manlike hormoonterapie wat manlike eienskappe beklemtoon en verbeter soos gesigshare, verhoging in spiermassa en ‘n laer, dieper stem tot gevolg het * geslagsbevestigingchirurgie, wat borsinplantings insluit, die verbetering of vermindering van fisiese eienskappe wat met die biologiese geslag geassosieer word insluit, asook die verandering van biologiese geslagsorgane * puberteitblokkeerders kan gebruik word om die ontwikkeling van sekondêre geslagseienskappe tydens puberteit te voorkom. Hierdie medikasie word hoofsaaklik in kinders gebruik voordat hulle die puberteit stadium bereik * stemterapie kan gebruik word om spraak- en kommunikasievaardighede te ontwikkel en verbeter, wat die gekose geslag beter sal uitdruk * laserhaarverwydering word gebruik om van ‘n oormaat gesigs- of liggaamshare ontslae te raak, en hierdie prosedure word dikwels deur biologiese mans wat as vrouens wil identifiseer, gedoen === Emosionele uitwerking === Emosionele verandering wat volg na die oorgangsproses: * baie mense sal vrees, depressie, hartseer, self-isolering, angs, opgewondenheid en selftwyfel ervaar gedurende en na die oorgangsproses * lae selfbeeld, die neem van onnodige risiko’s en afskeep van sorg kan volg tydens en na die oorgangsproses * die verandering van geslag kan van persoon tot persoon ook beteken dat emosies meer/minder intens ervaar word. ‘n Persoon wat emosies meer intens as voorheen ervaar sal waarskynlik meer gereeld huil en meer empatie vir die mense om hul hê === Sosiale uitwerking === Die sosiale verandering wat volg na die oorgangsproses: * die wettige naam * voornaamwoorde (hoe die persoon verkies om aangespreek te word, dit wil sê: hy/hom of sy/haar) * voorkoms, kleredrag en uitdrukking van emosies en gevoel sal verander namate die verandering van ‘n persoon se geslag Individue wat van geslag verander, sal dikwels aan boeliegedrag onderwerp word. Hulle word dikwels uitgesluit, hulle behoort dikwels aan die minderheidsgroepe en is aan die risiko van geweld, moord, verkragting en mishandeling onderwerp. Individue wat as transgeslag identifiseer, word dikwels gesien as mense met geestesversteurings en word deur die regs- en gesondheidstelsel mishandel en afgeskeep<ref>United Nations Human Rights. (2006).https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>. Sulke individue word dikwels teen hul wil gedwing om vir psigiatriese ondersoeke te gaan, om ongewenste operasies te ondergaan en om gesteriliseer te word. Die persoon sal blootgestel word aan diskriminasie, haatspraak, veroordeling en geweld wat uiteindelik kan lei tot angsversteurings, depressie en ander geestesversteurings. Hierdie gevolge word nie deur die verandering van geslag beïnvloed nie, maar is eerder die uitwerking van hoe die samelewing so ‘n individu hanteer. Dit is dus van kardinale belang dat ‘n individu met fyn detail en sorg gediagnoseer word, om moontlik die bogenoemde skade te vermy. == Behandeling van GV <ref>NHS. (2020). https://www.nhs.uk/conditions/gender-dysphoria/treatment/. NHS. Besoek op 6 Oktober 2024.</ref> == Indien ‘n individu na deeglike ondersoek deur toetse en studies gegaan het en korrek met geslagsverwarring diagnoseer word, moet daar vir die individu ‘n weg vorentoe wees. Baie, maar nie alle, individue wat met GV gediagnoseer word, identifiseer hulself ook as transgeslag. Hierdie individue sal moontlik met die oorgangsproses begin om van die biologiese geslag na die teenoorgestelde geslag (of die geslag waarmee hulle hulself identifiseer) te verander. Daar is wel behandeling en oplossings vir die individue wat nie as transgeslag identifiseer nie of dié wat die gevoel van geslagsverwarring wil verminder. Individue, dikwels jong kinders en adolessente, word aangemoedig om hul geslagsidentiteit te aanvaar deur van die oorgangsproses gebruik te maak, maar daardie individue (onder andere kinders), word nie genoegsaam ingelig oor die fisiese, emosionele en sosiale veranderinge wat hul sal ondergaan indien hulle hierdie lewensveranderende keuse maak nie<ref>BMJGroup. (2023). https://www.bmj.com/company/newsroom/gender-dysphoria-in-young-people-is-rising-and-so-is-professional-disagreement/. BMJGroup. Besoek op 27 September 2024.</ref>. Jong kinders word ontoepaslik toegelaat om onomkeerbare lewensveranderende besluite te neem, in gevalle waar ouers soms nie toestemming gee of betrokke genoeg is nie. Hierdie ondeurdagtige en haastige besluite kan lei tot verswakte beensterkte en breinvolwassenheid, asook die verlies aan vrugbaarheid en die vermoë om in seksuele verhoudings betrokke te raak. Dit is uiters gevaarlik en vernietigend om kinders, wie se brein, intelligensie en volwassenheid nog ontwikkel, toe te laat om sulke lewensveranderende keuses op só jong ouderdom te laat maak. Die tekort aan wetenskaplike navorsing is ‘n kwessie wat dit moeilik maak om verseker 'n bewysgebaseerde besluit te maak. Alhoewel geslagsbevestigingsorg ‘n realiteit is en die individue wat daaraan behoort en deelneem steeds waardig is, moet daar onderskeid getref word tussen propaganda en die positiewe promosie en blootstelling daarvan. Kinders wat glo dat hul aan geslagsidentiteitversteuring lei, moet met sorg behandel word om nie uitgebyt te word en onderwerp te word aan ideologieë nie. Individue (hoofsaaklik kinders) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan die volgende opsies oorweeg: * ‘n kliniese sielkundige * ‘n kindersielkundige * ‘n kinder- en adolessensie psigiater * ‘n gesinsterapeut * 'n maatskaplike werker besoek Na ‘n deeglike ondersoek kan die individu die volgende opsies oorweeg: * gesinsterapie * individuele kinderberading * ouerondersteuningsterapie * groepwerk vir jong mense en hul ouers * gereelde ondersoeke om die ontwikkeling van geslagsidentiteit te monitor * die verwysing na ‘n geestesgesondheidskliniek vir ander ernstige emosionele kwessies Individue (hoofsaaklik volwassenes) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan sielkundige ondersteuning (berading), kruisgeslagshormoonterapie, spraak- en taalterapie oorweeg. == Voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is op die samelewing == Soos alreeds vroeër genoem, behels GV en die opeenvolgende stappe daarvan baie fisiese, emosionele en sosiale veranderinge<ref>United Nations Human Rights. (2006). https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 18 Oktober 2024.</ref>. Nie net verander ‘n individu se fisiese voorkoms nie, maar ook die manier waarop hulle emosies ervaar, asook hoe hul familie, vriende en die samelewing hul sal behandel en hul belewing daarvan. Hierdie stremming op die emosionele welstand kan kwessies soos angs, eetversteurings en depressie kommerwekende realiteite maak. Indien die wanbalans van hormone op ‘n vroeë ouderdom geïdentifiseer word (terwyl die individu steeds ‘n kind is) kan daar stappe geneem word om die gevoel van geslagsverwarring te verbeter/verminder/verwyder. Die hormone kan balanseer word deur van hormoonaanvullings gebruik te maak, indien sekere hormone te laag is. Die hormone kan ook verlaag word deur medikasie vir die hormoonwerking; oormatige hormone kan verminder of gestop word, soos wat anti-androgene die werking van androgene belemmer en beheer. Deur deeglike monitoring, kan hormone fyn dopgehou word en die wanbalans daarvan sal vroeg genoeg geïdentifiseer en reggestel kan word. Die verwoestende uitwerking van die behandeling wat die individu ervaar vanaf die samelewing sal so verhoed kan word. Dit sal ook voorkom dat die individu/individu se ouers ‘n enorme hoeveelheid geld aan die oorgangsproses sal bestee en dit sal die individu se gemoedstoestand help deur die moontlikheid van angs, depressie en eetversteurings te verminder. Hierdie waaksaamheid sal vervolgens talle tienerselfmoorde kan voorkom. == Slot == Geslagsverwarring is ‘n daaglikse probleem vir baie kinders en volwassenes. Alhoewel daar vereistes is om met GV gediagnoseer te word, kan mediese kenners nie presies verklaar wat GV veroorsaak nie. Die hormone wat in wanbalans verkeer, kan tot fisiese veranderinge in die liggaam lei, wat ‘n geweldige emosionele impak op ‘n individu kan hê en wat uiteindelik kan lei tot ‘n verswakte selfbeeld. Hierdie sterk ontevredenheid met hul liggame, kan met die vereistes vir ‘n GV diagnose ooreenstem. Hormone wat in wanbalans is, is dus ‘n relevante oorsaak vir individue wat hierdie spesifieke onverstaanbaarheid ervaar. Ten spyte van hul onsekerheid oor die oorsaak van GV, is daar wel oplossings en behandeling om hul simptome te verminder, te verwyder of te verbeter. Daar is verskeie fisiese, emosionele, geestes- en sosiale kwessies wat hand aan hand loop met GV en die behandeling moet volgens die individu gespesifiseer word. == Verwysings == {{Verwysings}} r156bjrqtufl9kmpa7d6tqnn0qqt4rj 2 419836 2908579 2894930 2026-06-01T19:30:32Z SpesBona 2720 Hersien 2908579 wikitext text/x-wiki <gallery class="center centered"> Afrikaans Wikipedia Featured Articles.PNG|duimnael|links|150px|Landartikels volgens status op die [[Afrikaanse Wikipedia]] Afrikaans Wikipedia Featured Articles Flags.png|duimnael|links|150px|[[Nasionale vlag|Nasionale vlae]] volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[krieket]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia Afrikaans Wikipedia Featured Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale [[rugby]]spanne volgens status op die Afrikaanse Wikipedia German Wikipedia Good Articles Cricket.png|duimnael|links|150px|Nasionale krieketspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia German Wikipedia Good Articles Rugby.png|duimnael|links|150px|Nasionale rugbyspanne volgens status op die Duitstalige Wikipedia </gallery> {| class="wikitable" |'''Land''' |'''Hoofstad''' |'''Ampstaal''' |'''Nasionale vlag''' |'''Nasionale sportspan''' |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Argentinië}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Buenos Aires]] |[[Spanje]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Argentinië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Argentynse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Armenië}}''' |[[Jerewan]] |[[Armeens]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Armenië]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Australië}}''' |[[Canberra]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Australië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Australiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wallabies]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Azerbeidjan}}''' |[[Bakoe]] |[[Azerbeidjans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Azerbeidjan]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|België}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brussel]] |[[Duits]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlands]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van België]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Belgiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Brasilië}}''' |[[Brasília]] |[[Portugees]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Brasilië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Chili}}''' |[[Santiago de Chile]] |[[Spaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Chili]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Chileense nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Denemarke}}''' |[[Kopenhagen]] |[[Deens]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Denemarke]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Duitsland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Berlyn]] |[[Duits]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Duitsland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Duitse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Estland}}''' |[[Tallinn]] |[[Esties]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Estland]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Finland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Helsinki]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Fins]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sweeds]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Finland]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Frankryk}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Parys]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Frankryk]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Franse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Georgië}}''' |[[Tbilisi]] |[[Georgies]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Georgië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Georgiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Hongkong}}''' |Hongkong |[[Chinees]], [[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Hongkong]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Hongkongse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Indië}} |[[Nieu-Delhi]] |[[Engels]], [[Hindi]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Indië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Indiese nasionale krieketspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Italië}}''' |[[Rome]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaans]] |[[Lêer:Articles for improvement star.svg|20px]] [[Vlag van Italië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Japan}}''' |[[Tokio]] |[[Japannees]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Japan]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Japannese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Kanada}}''' |[[Ontario]] |[[Engels]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Kanada]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kanadese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Kenia}}''' |[[Nairobi]] |[[Engels]], [[Swahili]] |[[Vlag van Kenia]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Keniaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Letland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Riga]] |[[Lets]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Letland]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Litaue}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vilnius]] |[[Litaus]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Litaue]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Meksiko}}''' |[[Meksikostad]] |[[Spaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Meksiko]] |– |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Namibië}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Windhoek]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Duits]], [[Herero (taal)|Herero]], [[Kwangali]], [[Lozi]], [[Nama]], [[Oshiwambo]], [[Tswana]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Namibië]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Namibiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Nederland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Amsterdam]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlands]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Nederland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nederlandse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Nieu-Seeland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] |[[Engels]], [[Maori (taal)|Maori]], [[Gebaretaal]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Nieu-Seeland]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[All Blacks]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Noorweë}}''' |[[Oslo]] |[[Noors]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Noorweë]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Oostenryk}}''' |[[Wene]] |[[Duits]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}}''' |[[Port Moresby]] |[[Engels]], [[Hiri Motu]], [[Tok Pisin]] |[[Vlag van Papoea-Nieu-Guinee]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Papoea-Nieu-Guinese nasionale krieketspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Paraguay}}''' |[[Asunción]] |[[Spaans]] |[[Vlag van Paraguay]] |[[Lêer:Articles for improvement star.svg|20px]] [[Paraguaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Pole}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Warskou]] |[[Pools]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Portugal}}''' |[[Lissabon]] |[[Portugees]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Portugese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Republiek China}}''' |[[Taipei]] |[[Chinees]]-[[Mandaryns]], [[Formosaanse tale|Formosaans]], [[Taiwannees]], [[Hakka]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Republiek China]] |[[Lêer:Articles for improvement star.svg|20px]] [[Taiwannese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Roemenië}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Boekarest]] |[[Roemeens]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Roemeense nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Rusland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Moskou]] |[[Russies]] |[[Vlag van Rusland]] |[[Russiese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Singapoer}}''' |Singapoer |[[Chinees]], [[Engels]], [[Maleis]], [[Tamil]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Singapoer]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Spanje}}''' |[[Madrid]] |[[Spaans]] |– |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Spaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#090; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Suid-Afrika}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Bloemfontein]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Kaapstad]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Pretoria]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Afrikaans]], [[Engels]], [[Noord-Sotho]], [[Suid-Ndebele]], [[Suid-Sotho]], [[Swazi]], [[Tsonga]], [[Tswana]], [[Venda (taal)|Venda]], [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Gebaretaal]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Suid-Afrika]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Proteas]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Springbokke]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Suid-Korea}}''' |[[Seoel]] |[[Koreaans]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Suid-Korea]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Swede}}''' |[[Stockholm]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Sweeds]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Swede]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Switserland}}''' |[[Bern]] |[[Duits]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Frans]], [[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Italiaans]], [[Romansch]] |– |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Uruguay}}''' |[[Montevideo]] |[[Spaans]] |[[Vlag van Uruguay]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Uruguaanse nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Londen]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Verenigde Koninkryk]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Engelse nasionale rugbyspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Skotse nasionale rugbyspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Walliese nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Verenigde State}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Washington, D.C.]] |[[Engels]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van die Verenigde State]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Verenigde State se nasionale rugbyspan]] |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] '''{{vlagland|Ysland}}''' |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Reykjavik]] |[[Yslands]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Vlag van Ysland]] |– |- style="background-color:#fc0; color:black;" align=center |'''{{vlagland|Zimbabwe}}''' |[[Harare]] |[[Engels]] |[[Vlag van Zimbabwe]] |[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]]<br />[[Lêer:Cscr-featured.svg|20px]] [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] |} == Sien ook == * [[Gebruiker:SpesBona/Artikels]] * [[Gebruiker:SpesBona/Beelde]] * [[Gebruiker:SpesBona/Bydraes]] * [[Gebruiker:SpesBona/Werksbank]] 9d5bd72dxr461j6s0i7cygrm6o8uttz 0 420050 2908698 2903049 2026-06-02T06:20:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908698 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Italien humanists by Giorgio Vasari.jpg|thumb|300px|[[Dante Alighieri|Dante]], [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]], [[Petrarca]], [[Guido Cavalcanti]], [[Cino da Pistoia]] en [[Guittone d'Arezzo]] op 'n skildery deur [[Giorgio Vasari]] (1544).]] '''Italiaanse letterkunde''' is [[letterkunde]] wat in die [[Italiaans|Italiaanse taal]] geskryf is, veral binne die huidige [[Italië]]. Dit kan ook verwys na letterkunde wat deur [[Italianers]] geskryf is in ander tale wat in Italië gepraat word, dikwels tale wat nou verwant is aan moderne Italiaans. In vergelyking met ander [[Romaanse tale]] het die volkslektuur in Italië 'n laat begin gemaak en die Latynse letterkunde het langer oorheersend gebly. Eers in die dertiende eeu het die literêre tradisie in die Italiaanse taal begin, dit wil sê in die [[Toskane|Toskaanse]] dialek van [[Florence]], [[Pisa]] en [[Siena]]. == Oorsprong en grootste blom == Die oorgang van [[Latyn]] na volkstaal het in die 12de eeu begin toe Italiaans in verskeie dele van die skiereiland in literêre gebruik gekom het. ''Ritmo laurenziano'' (laat 12de eeu) is die eerste bestaande literêre dokument uit hierdie vroeë tydperk. Die werklike ontwikkeling van 'n letterkunde in die Italiaanse taal, beide geskrewe en gesproke, het egter eers in die 13de eeu begin, 'n tydperk van herlewing in kuns en kultuur ná die moeilike eeue van buitelandse heerskappy. In hierdie eeu het die godsdienstige poësie van [[Jacopone da Todi]] in Umbrië gefloreer, wat sterk geïnspireer is deur die leerstellings van [[Franciskus van Assisi]]. Poësie is hoofsaaklik deur die Franse jongleurs gewild gemaak. Die komies-satiriese poësie van [[Cecco Angiolieri]], die ridderletterkunde (die chansons de gestes, ontleen aan Frans), die didaktiese en moralistiese prosa waarin [[Brunetto Latini]] uitgeblink het, en 'n wydverspreide liefdespoësie loop voor. Die eerste literêre Italiaanse poësie is deur die Provençaalse liefdesliriek geïnspireer en het omstreeks 1220 by die Siciliaanse hof van keiser Frederik II ontstaan ​​en gefloreer. Die digters van die Siciliaanse skool (Guido delle Colonne, Pier della Vigna, Cielo Dalcamo) het die tema van liefde volgens die hoflike model behandel. Dit het aanleiding gegee tot 'n poëtiese tradisie waarin die volkstaal Italiaans toenemend gesuiwer is van dialektiese oordaad. Later het hierdie tendens na sentraal-Italië versprei, veral na Toskane. Daar het digters soos Chiaro Davanzati en Compiuta Donzella (die vroegste volkstaal vroulike digter) Siciliaanse liriek verryk deur morele en politieke temas te konfronteer wat die ideale van die gemeenskaplike lewe weerspieël. Die hoogtepunte van die Italiaanse letterkunde is geskryf tussen die veertiende en sestiende eeue, gedurende die Goue en Silwer tydperke. Die beste werke van hierdie tydperk het 'n enorme invloed op die wêreldletterkunde gehad, en dit is te betwyfel of dit ooit geëwenaar kan word. == Goue eeu == Die era van [[Dante Alighieri]], [[Francesco Petrarca]] en [[Giovanni Boccaccio]] word dikwels die 'Goue Era' van Italiaanse letterkunde genoem. Die belangrikste literêre beweging van die tweede helfte van die 13de eeu was wat Dante die "dolce stil novo" (soet nuwe styl) genoem het. Die oorheersende temas van digters soos Guido Guinizelli en [[Guido Cavalcanti]] was gewete en die lewe van die siel. Nuut in hierdie styl was nie net 'n meer geestelike, verhewe siening van die vrou nie, maar ook 'n dieper intellektuele en filosofiese ondersoek van liefde as 'n bron van morele deug. Die ''[[Trecento]]'' is nie net die begin van die Italiaanse Renaissance nie, maar is ook bekend as 'n tyd van verhoogde literêre aktiwiteit, met skrywers wat in die volkstaal eerder as Latyn werk. Dante, Petrarca en Boccaccio is die belangrikste skrywers van hierdie tydperk. Dante het sy bekende ''La Divina Commedia'' ([[Goddelike Komedie|Die Goddelike Komedie]]), 'n voorstelling van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] wêreldbeskouing, geskryf en Petrarca, beïnvloed deur die Provensaalse troebadoere, het pragtige verse in liriese styl geskryf. Boccaccio is veral bekend vir sy [[Decamerone]], ’n raamverhaal met honderd verhale, ’n werk wat deurslaggewend was vir die Italiaanse prosaletterkunde en wat vandag as een van die belangrikste werke in wêreldletterkunde beskou word. === Dante === Die poësiesentrums het na die noorde verskuif ([[Bologna]], [[Florence]]). Guido Guinizelli het die dolce stil novo (soet nuwe styl) ontwikkel wat die lof besing van 'n getransfigureerde ideaal van liefde. Die naam van hierdie styl is vir die eerste keer deur een van sy verteenwoordigers, Dante Alighieri (1265-1321) in 'n dialoog uit die Purgatorio (xxiv. 57) gebruik. Dante word dikwels die vader van die Italiaanse taal genoem omdat hy dit gewaag het om in Italiaans te skryf, terwyl die meeste ander verkies het om Latyn vir hul werke te gebruik. Hy is in Florence gebore, maar het ná sy ballingskap nooit na sy geboortestad teruggekeer nie. Met sy Goddelike Komedie is Dante een van die bekendste Italiaanstalige digters in die wêreldletterkunde. === Petrarca === [[Francesco Petrarca]] (1304-1374), wat dikwels die vader van humanisme genoem word, is bekend vir sy herontdekking van [[Cicero]] se briewe. As skrywer was Petrarca veral gewild vir sy poësie. In die 16de eeu is Petrarca se oeuvre gebruik om 'n model vir die Italiaanse taal te skep. Werke van ander is ook gebruik ([[Dante Alighieri|Dante]] net effens – wat verbasend is), maar Petrarca se werke was nogal belangrik vir hierdie model. Francesco Petrarca was die ware stigter van humanisme. As sodanig het hy talle Latynse werke geskryf. Sy Italiaanse gedigsiklus ''Canzoniere'' word ná die oudheid as die belangrikste digbundel in die Europese letterkunde beskou. Die siklus bestaan ​​uit 317 sonnette, 29 kansonas, 9 sestines, 7 ballades en 4 madrigale. === Boccaccio === [[Giovanni Boccaccio]] (1313-1375) het die ''Decameron'' geskryf, 'n versameling van 100 novelle, saamgestel as 'n raamverhaal. Die verhale word vertel deur 'n groep mans en vroue wat in 1348 na 'n villa naby Florence teruggetrek het om die plaag te ontsnap. Boccaccio se styl neig na die nabootsing van Latyn, maar saam met hom het Italiaanse prosa vir die eerste keer die vorm van uitgebreide, verfynde storievertelling aangeneem. In hom maak die ruwheid van die ouer ''fabliaux'' plek vir die noukeurige en pligsgetroue werk van 'n verstand wat gevoel het vir alles wat mooi is, een wat die klassieke skrywers bestudeer het en wat daarna streef om hulle soveel as moontlik na te boots. Boonop is Boccaccio in die ''Decameron'' 'n skerp waarnemer van menslike karakters en passies. Daarin lê sy grootste innovasie. == Vyftiende eeu: Renaissance-humanisme == Die tydperk van ongeveer 1460 tot 1560 of '70 word soms die 'silwertydperk' van Italiaanse letterkunde genoem. Ons vind daarin geen individuele skrywer - met die uitsondering van Machiavelli en Ariosto - van die statuur van die "Groot Drie" nie, ook nie enige werk met die voorkoms van Dante se ''Commedia'', Petrarch se ''Canzoniere'' of Boccaccio se [[Decamerone]] nie. Die meeste van die literêre aktiwiteit van die vyftiende eeu het bestaan ​​uit die samestelling en vertaling van Griekse en Latynse tekste deur die skrywers van die oudheid. Hierdie kulturele passie vir die oudheid het die uitbreiding van die Italiaanse taal aansienlik vertraag. Die skrywers en intellektuele van daardie tyd het hoofsaaklik probeer om die klassieke modelle na te boots. Dus het Latyn tot omstreeks 1470 'n hegemoniese posisie in die letterkunde behou en blykbaar weereens die enigste taal vir intellektuele kommunikasie geword. Met die uitsondering van [[Toskane]], waar die nalatenskap van die "drie krone" (Dante, Petrarch en Boccaccio) steeds geëer is, het oral in Italië die volkstaal op die agtergrond vervaag. Dit sou eers in die tweede helfte van die 15de eeu wees dat Italiaans teruggekeer het na Renaissance-humanisme. In die 1450's het die Este-familiehof in [[Ferrara]] 'n kulturele sentrum geword. Hier het Matteo Maria Boiardo (1441-1494) die digbundel "Canzoniere" en die epos "Orlando innamorato" (Roland verlief) geskryf. ’n Opvolg hiervan is geskryf deur Ludovico Ariosto (1474-1533) en was getiteld "Orlando Furioso" (Razing Roeland), en dit het internasionale sukses behaal. Jacopo Sannazaro (1458-1530) het sy Arcadia geskryf in 'n kombinasie van prosa en verse wat baie vroeg vertaal is en die verwysingspunt vir latere pastorale poësie in die nasionale letterkunde van Europa geword het. Die humanis Pietro Bembo (1470-1547) het vasberade gereageer op die uitdaging van korrekte taalgebruik (''Questione della lingua''). Hy het die standpunt ingeneem dat die taal van [[Francesco Petrarca|Petrarca]] en Boccaccio die beste literêre taal was, Castiglione het 'n oorkoepelende spreektaal verkies en Machiavelli het Florentyns (Toskaans) verkies. Die Florentyn [[Niccolò Machiavelli]] (1469-1527) is veral bekend vir sy 1532 verhandeling "Il principe" (''Die Prins''), waarin hy die ideaal van 'n absolutistiese heerser aanbied. Hy het ook historiese ('''n geskiedenis van Florence'') en literêre werke geskep, soos die komedie "La Mandragola" (''Die Aluinwortel'') vanaf ongeveer 1518. Die idealistiese Renaissance-mens is beskryf deur Baldassare Castiglione (1478-1529) in Il libro del cortegiano (Die boek van die hofdienaar, 1528). Hiervoor het hy gebruik gemaak van die populêre genre van literêre dialoog. Pietro Aretino (1492-1556) was berug vir sy erotiese letterkunde (''Sonetti Lussuriosi'') en satires. Matteo Bandello (1485-1561) het 'n uitgebreide versameling romans gepubliseer. Anders as Boccaccio is daar nie meer ’n raamverhaal nie. Bandello se novelle was internasionaal baie suksesvol. Shakespeare het hulle byvoorbeeld as ’n literêre skatkis gebruik wat hy vir sy dramas geraadpleeg het. Die skilder en argitek [[Giorgio Vasari]] (1511-1574) het 'n belangrike versameling kunstenaarsbiografieë geskryf. Torquato Tasso (1544-1595) het die ridderlike epos "Rinaldo" geskryf. Sy belangrikste werk is "La Gerusalemme liberata" (''Jerusalem afgelewer'', 1580). Die epos is sonder Tasso se toestemming gepubliseer en hy het dit verder geredigeer in "Gerusalemme Conquistata", ''Jerusalem verower'' (1593). Die intellektuele van daardie tyd het ook hul weg gevind in die letterkundegeskiedenis. Giordano Bruno (1548-1600), gewoonlik bekend as 'n filosoof en wetenskaplike, het die komedie "Candelaio" (''Die Kersmaker'') in 1582 gepubliseer. [[Galileo Galilei]] (1564–1642) het baie van sy wetenskaplike werk nie in Latyn gepubliseer, soos destyds algemeen was nie, maar in gepoleerde Italiaans. == 17de eeu == Kenmerkend van die literêre strewe in hierdie tydperk is "Argutia" (vernuf/skerpte). Daar word gepoog om tekste in barokprag te versier, met [[metafore]] as die belangrikste literêre middel. Instruksies kan gevind word in [[Emanuele Tesauros]] (1592-1675) ''Cannocchiale Aristotelico'' ("Aristoteliaanse Teleskoop"), wat een van die mees gelese poësie op daardie tydstip is. Oudheid is nie meer die absolute standaard nie, maar 'n model wat uitgebrei en verbeter kan word. [[Alessandro Tassoni]] (1565-1635) het die heroïes-komiese [[epos]] uitgevind met ''La secchia rapita'' (Die gesteelde emmer, 1615/1622), 'n [[parodie]] op die konvensionele epos. Die belangrikste figuur van die era is [[Giambattista Marino]] (1569-1625), wat beide groot bewondering en harde kritiek ontvang het. Hy het talle nabootsers in Italië aangeskaf, die sogenaamde "mariniste" (byvoorbeeld [[Giovanni Francesco Loredano]]), en het ook sy naam aan die marinistiese beweging gegee. Op sy beurt het [[Marinisme]] 'n groot invloed op die Duitse [[Barokletterkunde]] uitgeoefen (bv. [[Christian Hoffmann von Hoffmannswaldau|Von Hoffmannswaldau]] en [[Daniel Casper von Lohenstein|Von Lohenstein]]). Die gesprek oor of Marino ook 'n invloed in [[Spanje]] gehad het, en of Spaanse skrywers hom beïnvloed het, is egter steeds aan die gang. Marino het hoofsaaklik in [[Parys]] gewerk, waar hy gedigte en die groot epiese gedig "Adone" (Adonis) geskryf het. Met [[Giovanni Battista Basile]] (Giambattista Basile) (ca. 1575-1632) en sy ''[[Pentamerone]]'' kan Italië spog met die eerste groot versamelaar en storieverteller van sprokies in Europa. In 1690 is die "Akademie van Arcadia" gestig. Die stigters was [[Giovanni Maria Crescimbeni]] en [[Gian Vincenzo Gravina]]. Die Arcadia is so genoem omdat hulle bedoeling was om die eenvoud van die antieke herders wat na bewering in [[Arcadia (periferie-distrik)|Arcadia]] in die goue eeu gewoon het, in die letterkunde te verheerlik. Die Arcadians het besluit om te sing oor die eenvoud van daardie pastorale verlede. Die gedigte van die "Arcadians" vul baie volumes, en bestaan ​​uit [[sonnette]]tiene, [[Madrigals|madrigale]] en canzonettas. Die een wat hom die meeste onderskei het onder die sonnetskrywers was [[Felice Zappi]]. [[Paolo Rolli]] het baie roem onder die skrywers van die liedjies verwerf. Meer bekend as enige ander onder sy tydgenote was [[Innocenzo Frugoni]], 'n man met 'n vrugbare verbeelding wat nou amper vergete is en deur niemand meer gelees word nie. == 18de eeuse herlewing == Ná die Spaanse bewind het Italië se politieke situasie begin verbeter. Die twee hoofsentrums van Italiaanse [[Illuminisme]] was Milaan en Napels. In Milaan het die ekonoom [[Pietro Verri]] "Il Caffe" (1764-1766), die bekendste tydskrif van die tyd, gestig, en die prokureur [[Cesare Beccaria]] het die "Dei delitti e delle pene" (On Misdaad en straf), die eerste teks ter wêreld wat die doodstraf as onnodig en onbeskaaf beskou. In Napels het [[Francesco Mario Pagano]] (Del civile corso delle nazioni) en [[Giambattista Vico]], skrywer van talle essays oor filosofie en historiese kritiek, uitgestaan. Die outobiografiese genre word ook aan die einde van die eeu verteenwoordig, met die Memoires van [[Giacomo Casanova]]. Die [[Lombardye|Lombardiase]] digter [[Giuseppe Parini]] was die eerste wat akademiese formalisme definitief laat vaar het om die nuwe burgerlike en morele bewussyn van Illuminisme uit te brei. Parini was geïnteresseerd in die belangrikste huidige temas wat vandag nog relevant is. 'n Voorbeeld is die ode aan skoon lug of die pokke-entstof. Parini se twee meesterstukke, die Odes (1758-1795) en die gedig The Day ("Il Giorno") (1763-1780), 'n satire oor die adelstand, is die eerste Italiaanse werke wat die nuwe Illuministiese beweging weerspieël. Ander Illuministiese skrywers is [[Francesco Algarotti]], [[Sallustio Bandini]], [[Giuseppe Baretti]], [[Melchiorre Cesarotti]], [[Carlo Denina]], [[Gaetano Filangieri]], [[Antonio Genovesi]], [[Pietro Giannone]], [[Gaspare Gozzi]] en [[Alessandro Verri]]. Teater is die genre wat meer suksesvol was, met die werke van [[Carlo Goldoni]] vir komedie en [[Vittorio Alfieri]] vir tragedie. Goldoni het in Venesië en Parys gewerk en bekende komedies geskryf soos "La locandiera" (Die herbergier) en "La trilogia della villeggiatura" (Die Vakansie-trilogie). Alfieri het die tradisie van die groot klassieke tragedie op 'n taamlik argaïese wyse voortgesit. Hy was egter die basis vir 'n nuwe visie van die kunstenaar as iemand wat ekonomies en literêr onafhanklik was. Die meeste van sy grootste tragedies is herbewerkings van die werke van [[Aeschylus]], [[Euripides]] of [[Sophokles]]. == 19de eeuse romanse == Romanse in Italië kom later as in ander Europese lande. Die eerste jare van die eeu word steeds oorheers deur [[Neoklassisisme|neoklassisistiese]] konvensies. 'n Voorbeeld is [[Vincenzo Monti]], skrywer van verskeie klassieke gedigte en die eerste vertaling in Italiaans van die [[Iliad]]. Die Italiaanse Romantiek is aansienlik ondersteun deur die konsep van nasionale letterkunde. Letterkunde word gesien as 'n instrument van nasionale bevryding, 'n voertuig vir idees en taalkundige eenwording: Italiaanse Romantiese digters is ook "digters van die vaderland". [[Giovanni Berchet]], [[Giuseppe Giusti]] en [[Goffredo Mameli]] (skrywer van die Italiaanse volkslied "[[Il Canto degli Italiani|Fratelli d'Italia]]"), die Romein [[Giuseppe Gioacchino Belli]] (skrywer van meer as 2000 sonnette), en die Milanese [[Carlo Porta]] is die bekendste Romantiese digters. Die prosa van die tydperk is hoofsaaklik histories en polities. Na Manzoni, wat romans en essays oor taal en geskiedenis geskryf het, sien ons [[Gino Capponi]] (Storia della repubblica di Firenze), [[Cesare Balbo]] (Sommario della storia d'Italia) en die meer wetenskaplike [[Vincenzo Cuoco]] en [[Carlo Cattaneo]] (Notizie naturali e civili sulla Lombardia). [[Francesco De Sanctis]] sou 'n groot invloed op latere literêre kritici hê met sy 'Geskiedenis van Italiaanse letterkunde', die eerste studieteks oor die onderwerp. Politieke besinning bereik sy hoogtepunt met die werk van die groot politici van die [[Risorgimento]] soos [[Giuseppe Mazzini]] (oor die pligte van die mens), [[Vincenzo Gioberti]] en [[Massimo d'Azeglio]] . Maar die roman kan ook 'n politieke inhoud hê, soos [[Ippolito Nievo]] se ''Belydenisse van 'n Italianer'', 'n merkwaardige literêre getuienis van die evolusie van die hedendaagse Italiaanse samelewing. Die belangrikste outobiografiese werke uit hierdie tydperk is [[Silvio Pellico]] se My Prisons, [[D'Azeglio]] se Memoirs en [[Luigi Settembrini]] se ''Ricordanze della mia vita'', verhale oor mense wat veg vir die onafhanklikheid van die vaderland. [[Ugo Foscolo]] (1778-1827), 'n digter sonder 'n vaste vaderland wat nietemin deel gevorm het van die Italiaanse kultuur, is die voorbeeld van die rondtrekkende kunstenaar, 'n profeet van Italiaanse volksgevoelens. Hy was jonk tydens die revolusionêre tydperke en veldtogte van Napoleon, wat hy aanvanklik gesien het as die held wat in staat was om nasies van vernietiging en kulturele onkunde te red. Na die [[Vrede van Campo Formio|Verdrag van Campoformio]] en Bonaparte se oordrag van Venesië na Oostenryk en die stad se verlies van sy sekulêre onafhanklikheid, is Foscolo teleurgesteld in die Franse generaal en begin sy omswerwinge wat hom na Londen sal lei waar hy sal sterf. Foscolo se styl, 'n toenadering tussen klassieke strengheid en pre-Romantiese instinkte, het 'n groot invloed gehad op die skrywers wat na hom gekom het. Sy bekendste werke is die epistolêre roman "Ultime lettere di Jacopo Ortis" ('Die laaste briewe van Jacopo Ortis'), en sy gedigte, ryk aan outobiografiese verwysings soos die dood van sy broer en nostalgie na sy verre vaderland. Sy laaste en waarskynlik bekendste werk is die gedig "Dei Sepolcri" ('Oor die grafte'), opgedra aan die dood en kulturele erfenis. Groot manne, volgens Foscolo, sterf nooit nie, want die herinnering aan hul beeld en karakter leef steeds voort in die siele van hul geliefdes en vriende. [[Giacomo Leopardi]] (1798 - 1837) word algemeen beskou as die grootste Italiaanse digter van die Romantiek. Hierdie Italiaanse skrywer, digter en filosoof word dikwels beskou as die tweede beroemdste en invloedrykste Italiaanse skrywer naas Dante Alighieri. Hy het meer as 35 gedigte (liedjies) en twee groot versamelings prosatekste geskryf: die "Operetta morali" en die "Zibaldone". Die liedjies is refleksies oor die dood (''A Silvia'', Aan Sylvia), die natuur (''L'infinito'', Die Oneindige), eensaamheid (''Il Passero solitario'', Die eensame mossie) en geluk (''Il sabato del villaggio'', Die Saterdag van die Dorp). == Romeine en poëzie na die eenmaking == Na die Italiaanse onafhanklikheidsoorlog onder leiding van die Koninkryk Piemonte en Sardinië en die Frankryk van Napoleon III is Italië op 17 Maart 1861 amptelik verenig. [[Giosuè Carducci]] (1835 - 1907) keer as reaksie op die romantiek terug na die klassiekers en hernam die soektog na 'n ware literêre Italiaanse taal. Het lewe en sy waarde van glorie, liefde, schoonheid en gehou was die grootste inspirasiebron vir die dichter, maar ook landskappe was baie belangrik vir hom; landschappen die noch schilderachtig zijn, noch verheven as 'n wonder van schoonheid, maar die machtige Aarde waarteen alle wezens stryden. Een ander opvallend tema is dat van die herinnering, die nostalgie van die mislukte hoop, van alles wat nie meer is nie. Carducci was die eerste Italiaanse die in 1906 deur die [[Nobelprys vir Literatuur]] gekry. [[Giovanni Pascoli]] (1855-1912) was die eerste verteenwoordiger van die Italiaanse dekadentisme. Met sy eenvoudige en getroue styl probeer Pascoli die wêreld te sien deur die ene van 'n soort. Hy het dus 'n kinderagtige en rymende taal gebruik, maar is sterk beïnvloed deur Latijnse en Griekse auteurs. Pascoli was ook 'n groot Latinis en hoogleraar klassieke literatuur aan die Universiteit van Bologna. Een beroemd werk van Pascoli is die ''Canti di Castelvecchio'' (Liederen van Castelvecchio). [[Gabriele D'Annunzio]] (1863 - 1938) is 'n van die bekendste Italiaanse outeurs, ook al is sy literêre aktiwiteite vandag nog steeds die voorwerp van kritiek. Sy invloed op die gewoonte, die maatskappy en ook die Italiaanse en Europese geskiedenis was egter altyd groot tydens sy lewe en selfs na sy dood. Hy reis veel tydens sy lewe en leef in die rykste kultuursteden van die tyd (Rome, Napels, Florence, Parys, Milaan). Hy word algemeen beskou as die Italiaanse skrywer die die literatuur van die negentiende na die twintigste eeuw het gebring. Zijn meesterwerken is de romans ''Kind van de lust'' (''Il piacere'', 1888) en ''Le vergini delle rocce'' (1899), die verzameling ''Laudi del cielo, del mare, della terra e degli eroi'' (1900-1918) en die tragedie ''La figlia di Jorio'' (1904). == 20ste eeu == Die [[avant-garde]] tydperk word weerspieël in literêre tydskrifte, wat elkeen hul eie literêre beweging volg. Daar is die irrasionalisme van ''Il Leonardo'' (1903-1907), die estetisisme van ''La Voce'' (1908-1916), die futurisme van ''Lacerba'' (1913-1915), die klassisisme van ''La Ronda'' (1919-1923), en die modernisme van ''Novecento'' (1926-1929). Futurisme, wie se eerste manifes deur [[Filippo Tommaso Marinetti]] in Le Figaro van 20 Februarie 1909 geskryf is, is die mees ontwikkelde kulturele beweging in Italië, en is berug vir sy ondersteuning van [[fascisme]]. Baie skrywers soos D'Annunzio en Marinetti het 'n standpunt ingeneem ten gunste van die [[Eerste Wêreldoorlog]] en die opkoms van [[Benito Mussolini|Mussolini]]. [[Luigi Pirandello]] (1867-1936), wenner van die Nobelprys vir Letterkunde in 1934, is een van die skrywers wat die grootste invloed op die Italiaanse roman en teater van die eerste deel van die 20ste eeu gehad het. Benewens gevestigde skrywers (Gadda, Palazzeschi, Comisso, Corrado Alvaro), het nuwe skrywers in die tweede helfte van die 20ste eeu na vore getree soos [[Alberto Moravia]], [[Cesare Pavese]], [[Gianna Manzini]], [[Guido Piovene]], [[Tommaso Landolfi]], [[Mario Soldati]], [[Enrico Emanuelli]], [[Guglielmo Petroni]], [[Natalia Ginzburg]], [[Vasco Pratolini]], [[Giuseppe Berto]], [[Oreste Del Buono]], [[Enno Flaiano]], [[Italo Calvino]] en [[Elsa Morante]]. Die literatuur van die herinnering aan die oorlogsperiodes word goed verteenwoordig met 'Christus het in Eboli gestop' deur [[Carlo Levi]] en 'Die wapenstilstand' deur [[Primo Levi]] en 'The Skin' deur [[Curzio Malaparte]] . Na-oorlogse poësie fokus op 'n terugkeer na sosiale temas. Die digters wat egter die meeste oor die herinneringe aan die oorlog en die regime vertel, is Hermetici<ref>Hermetisisme in die letterkunde beteken die doelbewuste strewe na duisternis.</ref> soos [[Salvatore Quasimodo]] en [[Eugenio Montale]] , beide digters wat die [[Nobelprys vir Letterkunde]] gewen het, of klassici soos [[Umberto Saba]]. Twee verskillende groepe het rondom hierdie groot digters gevorm: 'n meer moderne een en 'n konserwatiewe een. Ander poëtiese skrywers is [[Giorgio Caproni]], [[Mario Luzi]] en [[Andrea Zanzotto]]. [[Eugenio Montale]] (1896-1981) is die belangrikste Italiaanse digter van die 20ste eeu. Met sy gedigte het hy 'n unieke en delikate poësie gebou, met herinneringe, indrukke, emosies, beskryf sonder oormaat maar op 'n nugter, elegante manier en vol lewenswysheid. Sy belangrikste werke is ''Ossi di seppia'' (Die bene van die inkvis, 1925), ''Le occasioni'' (Die gebeure, 1939) en ''Xenia'' (1966). Hy het die [[Nobelprys vir Letterkunde]] in 1975 ontvang. == Hedendaagse Italiaanse letterkunde == Italiaanse letterkunde vanaf die 1980's tot vandag word hoofsaaklik deur verhalende en kritiese prosa verteenwoordig, hoewel teater (veral met [[Dario Fo]], Nobelprys vir Letterkunde in 1997) en poësie steeds 'n invloedryke rol speel. Die 1930's generasie, 'n groep skrywers wat tussen 1931 en 1940 gebore is, sluit bekende skrywers in, insluitend [[Umberto Eco]] (''[[Léon Foucault|Foucault]]s Pendulum'', [[Baudolino]]), [[Dacia Maraini]] (Isolina, Buio), [[Vincenzo Consolo]], [[Gianni Celati]], [[Gesualdo Bufalino]], [[Fulvio Tommizza]], en digters soos [[Edoardo Sanguineti]], [[Giovanni Raboni]] en [[Alda Merini]] (Vuoto d'amore). Die triomf onder kritici en gehore van die roman ''[[The Name of the Rose]]'' (1980) deur Umberto Eco (1932-2016) het 'n buitengewone effek op die Italiaanse kultuur gehad en dit teruggebring na die middelpunt van Europese en wêreldwye aandag. Die roman is in 1980 gepubliseer en was 'n groot sukses. Ander moderne skrywers: [[Francesca Duranti]], [[Antonio Tabucchi]], [[Daniele Del Giudice]], [[Rosetta Loy]], [[Marta Morazzoni]], [[Aldo Busi]], [[Pier Vittorio Tondelli]], [[Antonio Debenedetti]], [[Giorgio Montefoschi]], [[Andrea De Carlo]], [[Marco Lodoli]], [[Roberto Pazzi]], [[Paola Capriolo]], [[ Giorgio Pressburger]], [[Mario Fortunato]], [[Sandro Veronesi]], [[Edoardo Albinati]], [[Nicola Pugliese]], [[Erri De Luca]] (Montedidio). Benewens ouer, meer volwasse skrywers, het 'n nuwe generasie suksesvolle storievertellers na vore gekom: [[Alessandro Baricco]] (Novecento), [[Susanna Tamaro]] (Per voce sola, Va' dove ti porta il cuore), [[Margaret Mazzantini]] (Non ti muovere, Mare al mattino), [[Niccolo Ammaniti]] (Ek is nie bang nie, Soos God wil, Anna), [[Roberto Saviano]] (Gomorra), [[Paolo Giordano]] (Die eensaamheid van priemgetalle) en [[Elena Ferrante]] (Die tetralogie ''L'Amica geniale''). == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * A Short History of Italian Literature by Robert A. Hall Jr. * A Guide to Contemporary Italian Literature, from Futurism to Neorealism by Sergio Pacifici * High Points in the History of Italian Literature by Domenico Vittorini * [http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ac89 History of Italian literature op Historyworld.net] {{Europese letterkunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Italiaanse letterkunde]] 6cwk1kmgolr13xvb6rjczmp2wdf1zf2 0 420112 2908687 2902927 2026-06-02T06:11:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908687 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ordonnance de Villers Cotterets. Page 1 - Archives Nationales - AE-II-1785.jpg|thumb|[[Edik van Villers-Cotterêts]] 1539]] Die '''Franse letterkunde''' (Frans: ''littérature française'') is in die algemeen literatuur wat in die [[Franse taal]] geskryf is, veral deur burgers van [[Frankryk]]; dit kan ook verwys na literatuur geskryf deur mense wat in Frankryk woon wat tradisionele tale van Frankryk anders as Frans praat. Literatuur wat in die Franse taal geskryf is deur burgers van ander nasies soos [[België]], [[Switserland]], [[Kanada]], [[Senegal]], [[Tunisië]], [[Algerië]], [[Marokko]], ens. word na verwys as Franstalige literatuur. Vir eeue was Franse letterkunde 'n voorwerp van nasionale trots vir die Franse mense, en dit was een van die mees invloedryke aspekte van die [[Geskiedenis van Westerse literatuur|literatuur van Europa]].<ref>[http://www.discoverfrance.net/France/Literature/DF_literature.shtml French literature] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160419194513/http://www.discoverfrance.net/France/Literature/DF_literature.shtml |date=April 19, 2016 }} Discover France</ref><ref>[http://www.lsa.umich.edu/rll/langinstruct/whyfrench.html Romance languages and literatures: why study French ?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120419203359/http://www.lsa.umich.edu/rll/langinstruct/whyfrench.html |date=April 19, 2012 }} Universiteit van Michigan</ref> Frankryk beklee die eerste plek op die lys van [[Nobelprys vir Letterkunde|Nobelpryse vir letterkunde]] volgens land. Een van die eerste bekende voorbeelde van Franse letterkunde is die [[Rolandslied]], die eerste groot werk in 'n reeks gedigte bekend as "chansons de geste".<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sourcebooks.fordham.edu/basis/roland-ohag.asp|title=Internet History Sourcebooks|website=sourcebooks.fordham.edu|access-date=2020-03-23|archive-date=2020-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331225325/https://sourcebooks.fordham.edu/basis/roland-ohag.asp|url-status=live}}</ref> Die [[Frans|Franse taal]] is 'n [[Romaanse tale|Romaanse taal]] afgelei van [[Latyn]] en sterk beïnvloed deur hoofsaaklik [[Kelties]] en [[Frankies]]. Vanaf die 11de eeu was literatuur wat in Middeleeuse Frans geskryf is een van die oudste volkstaal (nie-Latynse) letterkundes in Wes-Europa, en dit het 'n sleutelbron van literêre temas in die [[Middeleeue]] oor die hele vasteland geword. Alhoewel die Europese prominensie van Franse letterkunde in die 14de eeu gedeeltelik deur die volksliteratuur in Italië verminder is, het die letterkunde in Frankryk in die 16de eeu 'n groot kreatiewe evolusie ondergaan, en deur die politieke en artistieke programme van die Ancien Régime het die Franse letterkunde die Europese letterkunde in die 17de eeu oorheers. In die 18de eeu het Frans die literêre [[lingua franca]] en diplomatieke taal van Wes-Europa (en tot 'n sekere mate in Amerika) geword, en Franse briewe het 'n diepgaande impak op alle Europese en Amerikaanse literêre tradisies gehad, terwyl dit terselfdertyd sterk beïnvloed is deur die ander nasionale tradisies. Afrika en die Verre-Ooste het die Franse taal na nie-Europese kulture gebring wat besig was om te transformeer en by te dra tot die Franse literêre ervaring van vandag. Onder die aristokratiese ideale van die Ancien Régime (die "honnête homme"), die nasionalistiese gees van post-revolusionêre Frankryk, en die massa-opvoedkundige ideale van die Derde Republiek en moderne Frankryk, het die Franse 'n diepgaande kulturele gehegtheid aan hul literêre erfenis. Vandag beklemtoon Franse skole die studie van [[roman]]s, teater en poësie (dikwels uit die kop geleer). Die literêre kunste word sterk deur die staat geborg en literêre pryse is groot nuus. Die [[Académie française]] en die [[Institut de France]] is belangrike linguistiese en artistieke instellings in Frankryk, en Franse televisie bied programme aan oor skrywers en digters (een van die programme wat die meeste op Franse televisie gekyk is was ''Apostrophes'',<ref name="Cohen">Roger Cohen, [https://www.nytimes.com/1990/09/10/business/the-media-business-books-star-on-tv-but-only-in-france.html "The Media Business; Books Star on TV, but Only in France"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160725171122/http://www.nytimes.com/1990/09/10/business/the-media-business-books-star-on-tv-but-only-in-france.html |date=July 25, 2016 }}, ''The New York Times'', September 10, 1990.</ref> 'n weeklikse geselsprogram oor letterkunde en die kuns). Letterkunde is baie belangrik vir die Franse en speel 'n belangrike rol in hul identiteit. Met ingang 2022 is vyftien Franse skrywers met die [[Nobelprys vir Letterkunde]] bekroon, wat meer is as die romanskrywers, digters en essayiste van enige ander land. In 1964 is [[Jean-Paul Sartre]] met die Nobelprys vir Letterkunde bekroon, maar hy het dit van die hand gewys en gesê dat "Dit om't ewe is of ek nou Jean-Paul Sartre teken of Jean-Paul Sartre, Nobelpryswenner. 'n Skrywer moet weier om homself in 'n instelling te laat omskep, al vind dit in die mees eerbare vorm plaas."<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/focus/2009/10/2009101212723118884.html |title=Saying 'No thanks' to Nobel &#124; News &#124; al Jazeera |access-date=2014-07-30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811180721/http://www.aljazeera.com/focus/2009/10/2009101212723118884.html |archive-date=2016-08-11 }}</ref> == Middeleeue (tot ongeveer 1500) == [[Lêer:Ludwigslied Manuscript Valenciennes p. 1+2.jpg|thumb|''[[Cantilène de Saint Eulalie]]'', manuskrip van die Biblioteek van [[Valenciennes]], Me.150, 9de eeu.]] Die oudste literêre tekste in die Franse letterkunde was epiese heldesange wat in die feodale tye by die land se kastele voorgedra is, die sogenaamde ''[[Chanson de geste|chansons de geste]]''. Die bekendste voorbeeld is die Rolandslied (''La chanson de Roland''). Na 1137 het die troebadoerliriek van hoë gehalte van die suide (die gebied van die ''[[Oksitaans|Langue d'Oc]]'') na die gebiede noord van die Loire beweeg. In die hoflike tydperk (1150-1250) het die epiese tekste meer verfynd geraak. Gevoelens betree die toneel, en die vrou kry 'n groot rol in hoflike liefde. Die "chansons de geste" ontwikkel tot die [[hoflike roman]] (''roman courtois''). Die Bretonse siklus van [[Chrétien de Troyes]] is welbekend, wat die avonture van koning Arthur en die ridders van die Tafelronde, asook [[Tristan en Isolde]] insluit. Daarby is daar ook satiriese letterkunde, waar burgers die adel en geestelikes kan bespot (''[[Van den vos Reynaerde|Le roman de Renart]]''). Tydens die [[Honderdjarige Oorlog]] (1340-1440) is kronieke soos dié van Jean Froissart geskep en het die poësie van die [[Rederijker|retorici]] (''Rhétoriqueurs'') ontstaan, bestaande uit gedigte wat deur streng reëls gebind is. 'n Bekende retorikus was Charles d'Orléans, 'n neef van koning Charles VI. In die teaterveld was daar 'n groot produksie van wonder- en passiespele. Die belangrikste digter van die laat Middeleeue was [[François Villon]], wie se talle ballades sy avontuurlike lewe weerspieël. == 16de eeu == [[Lêer:Essais de Montaigne, H. Bossange, t. I, 1828 - titre.jpg|197px|thumb|Omslag van 'n 1828-uitgawe van Montaigne se ''[[Essais (Montaigne)|Essais]]''.]] Die beginsels van humanisme oefen 'n diepgaande invloed op die Franse letterkunde uit. In vergelyking met die [[Middeleeue]], sal dit meer fokus op tekste uit die [[Klassieke Oudheid]] ([[Grieks]], [[Latyn]] en [[Hebreeus]]), en word gekenmerk deur 'n begeerte na kennis en vernuwing in vorme en temas. In poësie is die belangrikste skrywers [[Clement Marot]], [[Jean de Sponde]], [[Agrippa d'Aubigné]], en die digters van die [[La Pléiade|Pléiade]], insluitend [[Ronsard]] en [[Du Bellay]]. Die belangrikste romans is dié van [[François Rabelais|Rabelais]] en [[Marguerite de Navarre]]. [[Michel de Montaigne|Montaigne]] se ''[[Essay|Essais]]'', 'n outobiografies bedinkte filosofiese werk, berei die weg vir [[Jean-Jacques Rousseau]] se ''Confessions'', wat ook die mens met sy kwaliteite en gebreke as onderwerp neem. == 17de eeu == Die sewentiende eeu is 'n belangrike eeu vir die Franse taal en letterkunde. Klassisisme het ontstaan ​​as 'n reaksie op Barokletterkunde en het onder die bewind van [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] in die tweede helfte van hierdie eeu oorheers. Die streng klassisistiese teater het hoogtepunte opgelewer met die komedies van [[Molière]] en die tragedies van [[Pierre Corneille|Corneille]] en [[Jean Racine|Racine]], en François de Malherbe se poësie het 'n groot invloed op die Franse letterkunde uitgeoefen. Meesterstukke in ander genres is egter ook vervaardig, soos die fabels van [[Jean de La Fontaine]]. Romans in verskeie genres het ook in hierdie tydperk verskyn: die verfynde romans précieux deur Madeleine de Scudéry, komiese vertellings (''l'histoire comique'') deur [[Cyrano de Bergerac]] en andere. Die eerste sielkundige romans het ook verskyn, soos ''La Princesse de Clèves'' uit 1678 deur Madame de La Fayette. In hierdie tydperk is barokpoësie naas klassisistiese poësie gepubliseer. Die twee dominante, mededingende literêre bewegings van die 17de eeu was [[Barok]] en [[Klassisisme]], hoewel hierdie twee benaderings ook in die werk van dieselfde skrywer kon voorkom. Dit is dus ietwat te simplisties om te sê dat die literêre skeppings van die eerste helfte van die eeu barok was en dié van die tweede helfte klassisisties. == 18de eeu == Franse letterkunde uit die 18de eeu verwys oor die algemeen na letterkunde geskryf tussen 1715 - die jaar van die dood van koning Lodewyk XIV van Frankryk - en 1799 - die jaar van [[Napoleon Bonaparte|Bonaparte]] se staatsgreep wat die Konsulaat aan bewind gebring het, die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] geëindig het, en die moderne era van die Franse geskiedenis. In hierdie eeu van enorme ekonomiese, sosiale, intellektuele en politieke transformasies het twee belangrike en baie verskillende bewegings ontstaan: dié van die [[Verligting]] van die Filosowe, en dié van die [[Romantiek]]. Die eerste is gekenmerk deur geloof in rede en vooruitgang, die tweede het die belangrikheid van emosie in die lewe en kuns beklemtoon. Die skrywers van die 18de-eeuse Frankryk was krities, skepties en innoverend, en hul idees oor vryheid, verdraagsaamheid, humanitarisme, gelykheid en vooruitgang het ook die ideale van moderne Westerse demokrasie geword. Hierdie nuwe idees word hoofsaaklik gevind in [[Charles Montesquieu|Montesquieu]] (''Lettres persanes'' van 1721), [[Voltaire]] (filosofiese romans soos ''Zadig'' van 1747 of ''Candide'' van 1759), [[Denis Diderot|Diderot]] en [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]. Laasgenoemde het ook romans geskryf, net soos Prévost, Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre, Laclos of die [[Markies de Sade]]. In die Franse teater van hierdie tydperk het veral Marivaux en Beaumarchais hul stempel afgedruk. == 19de eeu == [[Lêer:Mosaïque portraits - littérature française 19e s.jpg|400px|thumb|'''Groot Franse skrywers van die 19de eeu.<br /> Van links na regs en van bo na onder:'''<br /><small> <U>1e ry:</U>[[Germaine de Staël]], [[François René de Chateaubriand]], [[Alfred de Vigny]], [[Alfred de Musset]], [[Alphonse de Lamartine]],<br /><U>2e ry:</U>[[Honoré de Balzac]], [[Stendhal]], [[George Sand]], [[Gérard de Nerval]], [[Alexandre Dumas père|Alexandre Dumas]],<br /><U>3e ry:</U> [[Charles Baudelaire]], [[Gustave Flaubert]], [[Victor Hugo]], [[Jules Verne]], [[Jules Vallès]]<br /><U>4e ry:</U> [[Arthur Rimbaud]], [[Paul Verlaine]], [[Alphonse Daudet]], [[Guy de Maupassant]], [[Émile Zola]].</small>]] Franse letterkunde van die negentiende eeu is 'n tydperk in die letterkundegeskiedenis van Frankryk wat deur twee belangrike jare begrens word: 1799 en 1899. In 1799 het [[Napoleon Bonaparte]] 'n staatsgreep uitgevoer en die Konsulaat gestig, wat die revolusionêre tydperk beëindig het. Die einde van hierdie literêre tydperk word gekenmerk deur 1899, toe 'n oplossing vir die spanning rondom die Dreyfus-aangeleentheid en die bedreiging van Boulangisme in sig was, en ná al hierdie politieke onrus die waardes van die [[Franse Derde Republiek]] afgedwing kon word. Die negentiende eeu was waarskynlik die tydperk in Frankryk met die meeste verskillende politieke regimes. Die Honderd Dae van 1815 nie ingereken nie, dit was onderskeidelik die Konsulaat, die Eerste Franse Ryk, Herstel, Julie-monargie, Tweede Franse Republiek, Tweede Franse Ryk en Derde Franse Republiek. Te midde van hierdie onstuimige verwikkelinge het treffende literêre bewegings ontstaan ​​wat alle kunste beïnvloed het, soos [[romantiek]], [[Realisme (kunste)|realisme]], [[Naturalisme (toneelkuns)|naturalisme]] en simboliek. Sommige skrywers soos [[Gustave Flaubert|Flaubert]] of [[Guy de Maupassant|Maupassant]] het verkies om hulself buite 'n spesifieke beweging te plaas. Daar was enorme literêre en artistieke aktiwiteit in hierdie eeu op elke vlak. Veral op die gebied van poësie, insluitend Lamartine, Vigny, Musset, Hugo, Baudelaire, Rimbaud, Verlaine, Mallarmé, en op die gebied van kortverhale en romans, Stendhal, Balzac, Dumas, Hugo, Flaubert, Zola, De Maupassant, Verne et al. Die teater het in hierdie tydperk 'n minder prominente rol gespeel met dramaturge soos Musset, Hugo en Edmond Rostand. Negentiende-eeuse Franse letterkunde het talle meesterstukke opgelewer en was 'n goue era vir poësie en romanse vir Frankryk. == 20ste eeu en later == [[Lêer:Marcel Proust 1895.jpg|thumb|Marcel Proust in 1895.]] Franse letterkunde van die twintigste eeu word diep gekenmerk deur historiese, politieke, morele en artistieke krisisse. Die literêre bewegings wat hierdie eeu gekenmerk het, is # [[surrealisme]], wat hoofsaaklik 'n vernuwing van poësie met digters soos André Breton, Robert Desnos en Paul Éluard behels, # [[eksistensialisme]] met Gabriel Marcel en [[Jean-Paul Sartre]], wat ook 'n nuwe filosofie verteenwoordig ("L'existentialisme est un humanisme" - Sartre). Die belangrikste bronne waaruit kunstenaars put, is die politieke konflikte van daardie tyd. Oorlog is dus teenwoordig in beide poësie en romans. [[Marcel Proust]] verskyn as die laaste groot Franse skrywer van die vroeë twintigste eeu. Die enigstes wat naby sy vlak kom, is [[Albert Camus]], oftewel [[Louis-Ferdinand Céline]], wat ’n belangrike rol gespeel het om stories te bevraagteken wat te gepoets en dus ver van die werklike lewe is. Sy klem op 'n benadering nader aan die werklikheid van die straat, en sy oorspronklike taalidioom (sy grillige jargon) het ook 'n aantal Angel-Saksiese skrywers soos [[William S. Burroughs II]] en [[Arthur Miller]] beïnvloed. [[Lêer:Alain Robbe-Grillet.jpg|thumb|Alain Robbe-Grillet.]] In Frankryk was min skrywers aanvanklik bekommerd oor [[Alain Robbe-Grillet]] se nouveau roman. Later het hierdie eksperimentele romanstyl 'n generasie skrywers geïnspireer wat mekaar gevind het en in uitgawes van Editions de Minuit gepubliseer het: insluitend Jean Echenoz, Jean-Philippe Toussaint, Tanguy Viel, Christian Oster, Laurent Mauvignier en Christian Gailly. Daarna slaag geen beweging in die streng sin daarin om hom op 'n vergelykbare wyse te onderskei nie. Die literêre groep Oulipo, wat ook skrywers soos Raymond Queneau en Georges Perec ingesluit het, en later Roubaud Fournel Toy en Le Tellier, is nie soseer as 'n beweging beskou nie, maar as 'n werkgroep. Dieselfde geld vir die romanskrywers van Nouvelle-fiksie, soos Hubert Haddad, Frédérick Tristan en Georges-Olivier Châteaureynaud. Vandag is daar kritici wat 'n aantal skrywers bymekaar bring rondom die idee van outofiksie soos geskep deur Serge Doubrovsky. Dit is egter soms moeilik om diverse skrywers met verskillende wêreldbeskouings en artistieke benaderings onder dieselfde etiket byeen te bring. Benewens eksperimentering en innovasie is daar ook kontinuïteit. Na aanleiding van die voorbeeld van negentiende-eeuse streekromans, waarvan George Sand 'n verteenwoordiger was, het die genre in die tweede helfte van die twintigste eeu gewild gebly onder Franse skrywers soos Pierre-Jakez Hélias en Henri Vincenot. Die genre ontwikkel steeds met jonger skrywers soos Jean Anglade of Jean-Paul Malaval. Die belangrikste literêre bewegings was: * [[surrealisme]] (Gaston Leroux, Paul Éluard, André Breton, Robert Desnos); * [[eksistensialisme]] (Gabriel Marcel, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Albert Camus en Maurice Merleau-Ponty); * die [[Nouveau roman]] (Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute); * die [[teater van die Absurde]] (Antonin Artaud, [[Samuel Beckett]], [[Eugène Ionesco]], Arthur Adamov). == Sleuteltekste == ===Fiksie=== *[[Franse letterkunde in die Middeleeue|Middeleeue]] ** anoniem – ''La Chanson de Roland'' (''[[Rolandslied]]'') ** [[Chrétien de Troyes]] – ''Yvain ou le Chevalier au Lion'' (''[[Yvain, die Ridder van die Leeu]]''), ''Lancelot, ou le Chevalier à la charrette'' (''[[Lancelot, die ridder van die kar]]'') ** verskeie – ''Tristan et Iseult'' (''[[Tristan en Iseult]]'') ** anoniem – ''Lancelot-Graal'' ''([[Lancelot-Grail]])'', ook bekend as die ''prosa Lancelot'' of die ''Vulgate Cycle'' ** [[Guillaume de Lorris]] en [[Jean de Meung]] – ''[[Roman de la Rose]]'' ("Romanse van die Rose") ** [[Christine de Pizan]] – "[[Die Boek van die Stad van Dames]]" * [[Franse Renaissance letterkunde|16de eeu]] ** [[François Rabelais]] – ''La vie de Gargantua et de Pantagruel'' ("[[Gargantua en Pantagruel]]") * [[Franse letterkunde van die 17de eeu|17de eeu]] ** [[Honoré d'Urfé]] – ''[[L'Astrée]]'' ** [[Madame de Lafayette]] – ''[[La Princesse de Clèves]]'' * [[Franse letterkunde van die 18de eeu|18de eeu]] ** [[Abbé Prévost]] – ''[[Manon Lescaut]]'' ** [[Voltaire]] – ''[[Candide]]'', ''[[Zadig|Zadig ou la Destinée]]'' ** [[Jean-Jacques Rousseau]] – ''[[Julie, ou la nouvelle Héloïse]]'' ** [[Denis Diderot]] – ''Jacques le fataliste'' (''[[Jacques die Fatalis]]'') ** [[Montesquieu]] – ''[[Persiese letters]]'' ** [[Pierre Choderlos de Laclos]] – ''[[Les Liaisons dangereuses]]'' ** [[Marquis de Sade]] – ''[[Justine (Sade)]]'' * [[Franse letterkunde van die 19de eeu|19de eeu]] ** [[François-René de Chateaubriand]] – ''Atala'', ''[[René (novelle)|René]]'' ** [[Benjamin Constant]] – ''[[Adolphe]]'' ** [[Stendhal]] – ''Le Rouge et le Noir'' (''[[Die Rooi en die Swart]]''), ''La Chartreuse de Parme'' (''[[Die Charterhouse of Parma) ]]'') ** [[Honoré de Balzac]] – ''[[La Comédie humaine]]'' ("Die Menslike Komedie", 'n romansiklus wat ''[[Père Goriot]]'', ''[[Illusions perdues insluit |Verlore illusies]]'', en ''[[Eugénie Grandet]]'') ** [[Alexandre Dumas]] – ''[[Die graaf van Monte Cristo]]'', ''[[Die Drie Musketiers]]'' ** [[Victor Hugo]] – ''Notre-Dame de Paris'' (''[[Die Boggelrug van Notre-Dame]]''), ''[[Les Misérables]]'' ** [[Théophile Gautier]] – ''[[Théophile Gautier#Novels|Mademoiselle de Maupin]]'' ** [[Gustave Flaubert]] – ''[[Madame Bovary]]'', ''[[Salammbô (roman)|Salammbô]]'', ''L'Éducation sentimentale'' (''[[Sentimentele opvoeding) ]]'') ** [[Jules Verne]] – ''Vingt mille lieues sous les mers'' (''[[Twintigduisend ligas onder die see]]''), ''Voyage au centre de la Terre'' (''[['n Reis na die middel van die aarde]]''), ''Le tour du monde en quatre-vingts jours'' (''[[Om die wêreld in tagtig dae]]'') ** [[Edmond de Goncourt|Edmond]] en [[Jules de Goncourt]] – ''Germinie Lacerteux'' ** [[George Sand]] – ''[[La Petite Fadette]]'' **[[Joris-Karl Huysmans]] – "[[À rebours]]" ** [[Guy de Maupassant]] – ''[[Bel Ami]]'', ''La Parure'' (''[[Die Halssnoer]]''), ander kortverhale ** [[Émile Zola]] – ''[[Thérèse Raquin]]'', ''[[Les Rougon-Macquart]]'' ('n romansiklus wat ''[[L'Assommoir]]'' insluit, ''[[Nana (roman)|Nana]]'' en ''[[Germinal (roman)|Germinal]]'') * [[Franse letterkunde van die 20ste eeu|20ste eeu]] ** [[André Gide]] – ''Les Faux-monnayeurs'' (''[[The Counterfeiters (roman)|The Counterfeiters]]''), ''L'Immoraliste'' (''[[The Immoralist) ]]'') ** [[Marcel Proust]] – ''À la recherche du temps perdu'' (''[[Op soek na verlore tyd]]'') ** [[Albert Cohen (romanskrywer)|Albert Cohen]] ** [[François Mauriac]] ** [[Louis Aragon]] ** [[Blaise Cendrars]] ** [[Samuel Beckett]] – ''[[Molloy (roman)|Molloy]]'', ''[[Malone sterf]]'', ''[[The Unnamable (roman)|The Unnamable]]'', ''[[Hoe dit is]]'' ** [[André Breton]] – ''[[Nadja (roman)|Nadja]]'' ** [[Gaston Leroux]] – ''Le Fantôme de l'Opéra'' (''[[The Phantom of the Opera (roman)|The Phantom of the Opera]]'') ** [[Roger Martin du Gard]] – ''Les Thibault'' (''[[Die Thibaults]]'') ** [[Louis-Ferdinand Céline]] – ''Voyage au bout de la nuit'' (''[[Reis na die einde van die nag]]'') ** [[Colette]] – ''[[Gigi (novelle)|Gigi]]'' ** [[Jean Genet]] – ''[[Our Lady of the Flowers|Notre-Dame-des-Fleurs]]'' ** [[Julien Gracq]] – ''Le Rivage des Syrtes'' (''[[Die Opposing Shore]]'') ** [[André Malraux]] – ''La Condition Humaine'' (''[[Man's Fate]]''), ''L'Espoir'' (''[[Man's Hope]]'') ** [[Albert Camus]] – ''L'Étranger'' (''[[The Stranger (Camus-roman)|The Stranger]]'' of ''The Outsider'') ** [[Michel Butor]] – ''[[La Modification]]'' ** [[Marguerite Yourcenar]] – ''[[Mémoires d'Hadrien]]'' ** [[Alain Robbe-Grillet]] – ''Dans le labyrinthe'' ** [[Georges Perec]] – ''[[Lewe: 'n Gebruikershandleiding|La vie mode d'emploi]]'' ** [[Claude Simon]] – ''Les Géorgiques'' (''The Georgics'') ** [[Robert Pinget]] – ''[[Passacaille]]'' ** [[Jean-Paul Sartre]] – ''La Nausée'' (''[[Naar (roman)|Naarheid]]''), ''L´Âge de Raison'' ''([[The Age) of Reason (Sartre)|The Age of Reason]])'' ** [[Françoise Sagan]] – ''[[Bonjour Tristesse]]'' (''Hallo hartseer'') ** [[Antoine de Saint-Exupéry]] – ''[[Le Petit Prince]]'' (''Die Klein Prins'') * [[Kontemporêre Franse letterkunde|21ste eeu]] ** [[Michel Houellebecq]] – ''La carte et le territoire'' (''[[Die kaart en die gebied]]'') ** [[Léonora Miano]] – ''La Saison de l'ombre'' ** [[Kamel Daoud]] – ''Meursault, contre-enquête'' (''[[Die Meursault-ondersoek]]'') === Poësie === * Middeleeue ** [[William IX, Hertog van Aquitanië|William IX]] (1071–1127) ** [[Jaufre Rudel]] (1113–70) ** [[Bernart de Ventadorn]] (1130–90) ** [[Bertran de Born]] (1140–1215) ** [[Rutebeuf]] (1245–85) ** [[Jean Froissart]] (1337–1405) ** [[François Villon]] (1431–63) – ''[[Le Testament]]'' * [[La Pléiade]] ** [[Clément Marot]] (1496–1544) ** [[Joachim du Bellay]] (1522–60) ** [[Pontus de Tyard]] (1521–1605) ** [[Pierre de Ronsard]] (1524–85) * [[Barok]] ** [[Agrippa d'Aubigné]] (1552–1630) – ''Les Tragiques'' ** [[Théophile de Viau]] (1590–1626) * [[Klassisisme]] ** [[François de Malherbe]] (1555–1628) ** [[Jean de La Fontaine]] (1621–95) – ''Die [[La Fontaine se fabels|fabels]]'' ** [[Nicolas Boileau]] (1636–1711) * [[Romantiese poësie|Romantiek]] ** [[André Chénier]] (1762–1794) ** [[Alphonse de Lamartine]] (1790–1869) – ''Méditations poétiques'' ** [[Alfred de Vigny]] (1797–1863) ** [[Victor Hugo]] (1802–85) – ''[[Les Contemplations]]'' ** [[Gérard de Nerval]] (1808–55) – ''[[Die Chimeras]]'' ** [[Alfred de Musset]] (1810–57) ** [[Charles Baudelaire]] (1821–67) – ''[[Les Fleurs du mal]]'' * [[Parnassianisme]] ** [[Théophile Gautier]] (1811–72) ** [[Leconte de Lisle]] (1818–94) ** [[Théodore de Banville]] (1823–91) * [[Simbolisme (kunste)|Simbolisme]] en [[Dekadente beweging|Dekadensie]] ** [[Villiers de L'Isle-Adam]] (1838–89) ** [[Stéphane Mallarmé]] (1842–98) ** [[Paul Verlaine]] (1844–96) ** [[Comte de Lautréamont]] (1846–70) ** [[Arthur Rimbaud]] (1854–91) – ''[[Une Saison en Enfer]]'' ** [[Paul Valéry]] (1871–1945) ** [[Paul Fort]] (1872–1960) * [[Modernistiese poësie|Modernisme]] **[[Charles Péguy]] (1873–1914) ** [[Guillaume Apollinaire]] (1880–1918) – ''Alcools'' ** [[Blaise Cendrars]] (1887–1961) ** [[Saint-John Perse]] (1887–1975) – ''Vents'' * [[Dada]] en [[Surrealisme]] ** [[Paul Éluard]] (1895-1952) ** [[Tristan Tzara]] (1896–1963) ** [[André Breton]] (1896–1966) ** [[Louis Aragon]] (1897–1982) ** [[Henri Michaux]] (1899–1984) ** [[Robert Desnos]] (1900–45) ** [[René Char]] (1907–88) * [[Postmoderne letterkunde|Postmodernisme]] ** [[Jules Supervielle]] (1884–1960) ** [[Jean Cocteau]] (1889–1963) ** [[Francis Ponge]] (1899–1988) – ''Le Parti Pris des Choses'' ** [[Jacques Prévert]] (1900–77) ** [[Raymond Queneau]] (1903–76) * [[Negritude]] ** [[Léopold Sédar Senghor]] (1906–2001) ** [[Birago Diop]] (1906–89) ** [[Aimé Césaire]] (1913–2008) === Teater === * [[Pierre Corneille]] (1606–84)- ''[[Le Cid]]'' (1636), ''[[Horace (toneelstuk)|Horace]]'' * [[Molière]] – ''[[Tartuffe]]'', ''[[Le Misanthrope]]'', ''[[Dom Juan]]'', ''L'Avare'' (''[[Die vrek]]''), ''[[Le Bourgeois Gentilhomme]]'', ''L'École des femmes'' (''[[Die Skool vir Vroue]]''), ''Le Malade imaginaire '' (''[[Die denkbeeldige ongeldige]]'') * [[Jean Racine]] – ''[[Phèdre]]'', ''[[Andromaque]]'', ''[[Bérénice]]'', ''[[Athalie]]'' * [[Pierre Carlet de Chamblain de Marivaux|Marivaux]] – ''Jeu de l'amour et du hasard'' * [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais|Beaumarchais]] – ''Le Barbier de Séville'' (''[[Die Barbier van Sevilla (toneelstuk)|The Barber of Seville]]''), ''La Folle journée , ou Le Mariage de Figaro'' (''[[The Marriage of Figaro (toneelstuk)|The Marriage of Figaro]]'') * [[Alfred Jarry]] – ''[[Koning Ubu]]'' * [[Edmond Rostand]] – ''[[Cyrano de Bergerac (speel)|Cyrano de Bergerac]]'' * [[Jean Giraudoux]] – ''[[Die Trojaanse Oorlog sal nie plaasvind nie]]'' * [[Jean Anouilh]] – ''[[Becket]]'', ''[[Antigone (Anouilh toneelstuk)|Antigone]]'' * [[Jean-Paul Sartre]] – ''[[Geen uitgang]]'' * [[Eugène Ionesco]] – ''La Cantatrice chauve''' (''[[Die Kaalkop Sopraan]]''), ''Les Chaises'' (''[[Die Stoele]]''), ''La Leçon'' (''[[Die Les]]''), ''[[Rhinoceros (speel)|Rhinoceros]]'' * [[Jean Genet]] – ''[[Die diensmeisies]]'', ''[[Die balkon]]'' * [[Samuel Beckett]] – ''[[En bywoner Godot]]'' (''[[Waiting for Godot]]''), ''Fin de Partie'' (''[[Eindspel (speel)| Endgame]]'') en ander werke in Frans === Niefiksie === * [[Michel de Montaigne]] – ''[[Essays (Montaigne)|The Essays]]'' * [[Blaise Pascal]] – ''[[Pensées|Les Pensées]]'' * [[René Descartes]] – ''[[Bepeinsinge oor die Eerste Filosofie]]'', ''[[Vertoog oor die metode]]'' * [[François de La Rochefoucauld (skrywer)|François de La Rochefoucauld]] – ''The Maxims'' * [[Jean de La Bruyère|Jean de la Bruyère]] - Les Caractères ou les Mœurs de ce siècle * [[Louis de Rouvroy, hertog van Saint-Simon]] - Mémoires * [[Jean-Jacques Rousseau]] – ''[[Diskoers oor die Kuns en Wetenskappe]]'', ''[[Sosiale Kontrak (Rousseau)|Die Sosiale Kontrak]]'', ''Les Confessions'' ([[Confessions (Rousseau)|Confessions]]) * [[François-René de Chateaubriand]] – ''[[Génie du christianisme|Genie van die Christendom]]'', ''[[Mémoires d'Outre-Tombe|Memoirs from Beyond Grave]]'' * [[Alexis de Tocqueville]] – ''[[Demokrasie in Amerika]]'' * [[Frédéric Bastiat]] – ''[[Die Wet (1850 boek)|Die Wet]]'' * [[Jules Michelet]] – ''Histoire de France'', ''La Sorcière'' * [[Henri Bergson]] – ''[[Kreatiewe Evolusie (boek)|Kreatiewe Evolusie]]'' * [[Albert Camus]] – ''[[Die mite van Sisyphus]]'' * [[Jean-Paul Sartre]] – ''[[Eksistensialisme is 'n Humanisme]]'', ''[[Being and Nothingness]]'' * [[Simone de Beauvoir]] – ''[[Die Tweede Geslag]]'' * [[Claude Lévi-Strauss]] – ''[[Tristes Tropiques]]'' * [[Emil Cioran]] – ''A Short History of Decay'', ''The Trouble with Being Born'' en ander werke in Frans * [[Paul Ricœur]] – ''Vryheid en Natuur. Die vrywillige en die onwillekeurige'' * [[Michel Foucault]] – ''[[Dissipline en straf]]'' * [[Pierre Bourdieu]] – ''[[La Distinction]]'' == Franse literêre toekennings == * {{Lang|fr|[[Grand Prix de Littérature Policière]]|italic=no}} – geskep in 1948, vir misdaad en speurfiksie. * {{Lang|fr|[[Grand Prix du roman de l'Académie française]]|italic=no}} – geskep 1918. * {{Lang|fr|[[Prix Décembre]]|italic=no}} – geskep in 1989. * [[Prix Femina]] – geskep in 1904, wat elke jaar deur 'n eksklusiewe vroulike jurie besluit word, hoewel die skrywers van die wenwerke nie vroue hoef te wees nie. * [[Prix Goncourt]] – geskep 1903, gegee aan die skrywer van "die beste en mees verbeeldingryke prosawerk van die jaar". * [[Prix Goncourt des Lycéens]] – geskep in 1987. * [[Prix Littéraire Valery Larbaud]] – geskep in 1957. * [[Prix Médicis]] – geskep 1958, toegeken aan 'n skrywer wie se "roem nog nie ooreenstem met hul talent nie." * {{Lang|fr|[[Prix Renaudot]]|italic=no}} – geskep in 1926. * [[Prix Tour-Apollo-toekenning]] – 1972–1990, gegee aan die beste wetenskapfiksie-roman wat gedurende die voorafgaande jaar in Frans gepubliseer is. * [[Prix des Deux Magots]] – geskep in 1933. == Franssprekende wenners van die Nobelprys vir Letterkunde == * 1901: [[Sully Prudhomme]] * 1911: [[Maurice Maeterlinck]] * 1915: [[Romain Rolland]] * 1921: [[Anatole France (schrijver)|Anatole France]] * 1927: [[Henri Bergson]] * 1937: [[Roger Martin du Gard]] * 1947: [[André Gide]] * 1952: [[François Mauriac]] * 1957: [[Albert Camus]] * 1960: [[Saint-John Perse]] * 1964: [[Jean-Paul Sartre]] ''(geweigerd)'' * 1985: [[Claude Simon]] * 2000: [[Gao Xingjian]] * 2008: [[Jean-Marie Le Clézio]] * 2014: [[Patrick Modiano]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Europese letterkunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Franse letterkunde]] 0hq5mfcizg906eqw4ja94iu80nkh0vu 0 420341 2908656 2902073 2026-06-02T05:42:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908656 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies: === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies: === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies: === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies: === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies: === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies: === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg melanien geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol:<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol: ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke: ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys: == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> mpzy7000iomwyfimrxn8vza9peybdph 0 420539 2908658 2847085 2026-06-02T05:44:46Z Oesjaar 7467 /* Lys van basiese berekeninge */ verbeter 2908658 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die getal 11, vir ander gebruike, sien [[11 (dubbelsinnig)]].'' {{getal | simbool = 11 | orde =Elfde }} '''11''' ('''elf''') is 'n [[natuurlike getal]] wat ná [[10 (getal)|10]] en vóór [[12 (getal)|12]] op die getallelyn lê. 11 is 'n [[priemgetal]]. == Wiskunde == === Meetkunde === [[Lêer:Fotothek df tg 0004812 Geometrie ^ Architektur ^ Festungsbau ^ Vermessung.jpg|duimnael|regs|Kopergravure van 'n [[elfhoek]], deur Anton Ernst Burkhard von Birckenstein (1698)]] 'n 11-sydige [[veelhoek]] word 'n [[elfhoek]] genoem. 'n Gereelde elfhoek is die eerste veelhoek wat nie met behulp van 'n hoektrisektor gekonstrueer kan word nie.<ref>{{Cite journal|last=Gleason |first=Andrew M. |author-link=Andrew M. Gleason |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00029890.1988.11971989?journalCode=uamm20 |title=Angle trisection, the heptagon, and the triskaidecagon |journal=[[American Mathematical Monthly]] |volume= 95 |issue=3 |year= 1988 |publisher=[[Taylor & Francis, Ltd]] |pages=191–194 |doi=10.2307/2323624 |mr=935432 |jstor=2323624 |s2cid=119831032 }}</ref> {{clear}} === Lys van basiese berekeninge === {| class ="wikitable" style="text-align: center;" |- !width = "105px" | [[Vermenigvuldiging]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !25 !50 !100 !1000 !10000 |- | 11 × ''x''''' | [[ 11]] | [[22 (getal) | 22]] | [[33 (getal) | 33]] | [[44 (getal) | 44]] | [[55 (getal) | 55]] | [[66 (getal) | 66]] | [[77 (getal) | 77]] | [[88 (getal) | 88]] | [[99 (getal) | 99]] | [[110 (getal) | 110]] | [[121 (getal) | 121]] | [[132 (getal) | 132]] | [[143 (getal) | 143]] | [[154 (getal) | 154]] | [[165 (getal) | 165]] | [[176 (getal) | 176]] | [[187 (getal) | 187]] | [[198 (getal) | 198]] | [[209 (getal) | 209]] | [[220 (getal) | 220]] | [[231 (getal) | 231]] | [[242 (getal) | 242]] | [[253 (getal) | 253]] | [[264 (getal) | 264]] | [[275 (getal) | 275]] | [[550 (getal) | 550]] | [[1100 (getal) | 1100]] | [[11000 (getal) | 11000]] | [[110000 (getal) | 110000]] |} {|class ="wikitable" style="text-align: center;" |- ! [[Deling]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !width = "5px" | !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 |- | 11 ÷ ''x''''' | 11 | 5.500 | 3.667 | 2.750 | 2.200 | 1.833 | 1.571 | 1.375 | 1.222 | 1.100 ! | 1 | 0.917 | 0.846 | 0.786 | 0.733 | 0.688 | 0.647 | 0.611 | 0.579 | 0.550 |- | x ÷ 11 | 0.091 | 0.182 | 0.273 | 0.364 | 0.455 | 0.545 | 0.636 | 0.727 | 0.818 | 0.909 ! | 1 | 1.091 | 1.182 | 1.273 | 1.364 | 1.455 | 1.545 | 1.636 | 1.727 | 1.818 |} {| class ="wikitable" style="text-align: center;" |- ! [[Magsverheffing]] !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !width = "5px" | !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 |- | 11^x | 11 | 121 | 1331 | 14641 | 161051 | 1771561 | 19487171 | 214358881 | 2357947691 | 25937424601 ! | 285311670611 | 3138428376721 | 34522712143931 | 379749833583241 | 4177248169415651 | 45949729863572160 | 505447028499293760 | 5559917313492231168 | 61159090448414547968 | 672749994932560068608 |- | x¹¹ | 1 | 2048 | 177147 | 4194304 | 48828125 | 362797056 | 1977326743 | 8589934592 | 31381059609 | 100000000000 ! | 285311670611 | 743008370688 | 1792160394037 | 4049565169664 | 8649755859375 | 17592186044416 | 34271896307633 | 64268410079232 | 116490258898219 | 204800000000000 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commons category-inline|11 (number}} {{Normdata}} [[Kategorie:Getalle]] 11bg9egqldaz95ghbn4pxuhrghar9df 0 422276 2908804 2901286 2026-06-02T10:41:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908804 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Spesieboks |image=Megaponera Major with termites, crop.jpg |image_caption='n Hoofwerker met 'n termietprooi |image2=Megaponera analis, stridulerende kolonne, 2023-05-10 16h16, Skrikfontein, a.mp3 |image2_caption=Onderdanige werkers in 'n bewegende kolom |parent_authority=Mayr, 1862 |display_parents=3 |genus=Megaponera |species=analis |authority=([[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802) |synonyms=* ''Formica foetens'' <small>[[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1793</small> * ''Megaponera foetens'' <small>([[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1793)</small> * ''Formica analis'' <small>[[Pierre André Latreille|Latreille]], 1802</small> * ''Pachycondyla analis'' <small>[[William L. Brown Jr.|Brown]], 1994</small> |range_map=Megaponera Distribution Africa.png |range_map_caption=<div class="center">Verspreiding {{leftlegend|#DAE468|&nbsp;Teenwoordig in die land|outline=black}} {{leftlegend|#4682B4|&nbsp;Moontlik teenwoordig in die land|outline=black}} {{leftlegend|black|&nbsp;Kom nie voor nie|outline=black}} </div> }} '''''Megaponera analis''''' is die enigste [[spesie]] van die [[genus]] '''''Megaponera''''', dus is dit 'n [[monotipiese takson]].<ref name="schmidt" /> Hulle is 'n streng termiet-vretende (termitofage) ponerienmierspesie wat wydverspreid is in [[Afrika suid van die Sahara]]<ref name="wheeler" /> en algemeen bekend vir hul kolomagtige stroopformasie wanneer hulle [[termiet]]e aanval waar hulle besig is om kos te versamel. Hulle gesofistikeerde stroopgedrag het aan hulle die algemene naam '''Matabele-mier''' gegee na die [[Ndebele (stam)|Matabele-stam]], woeste krygers wat verskeie ander stamme gedurende die 1800's oorweldig het.<ref>{{Cite book |last=Wilson |first=Edward O. |author-link=E. O. Wilson |url=https://books.google.com/books?id=uV9vAAAAQBAJ&q=A+Window+on+Eternity:+A+Biologist%E2%80%99s+Walk+Through+Gorongosa+National+Park. |title=A Window on Eternity: A Biologist's Walk Through Gorongosa National Park |publisher=Simon & Schuster |year=2014 |isbn=978-1476747415 |page=83}}</ref> Met sommige individue wat tot 25 millimeter in lengte is ''M. analis'' Suider-Afrika se, en een van die wêreld se, grootste miere.<ref name="villet" /><ref name="the ants" /> Die genusnaam, Megaponera, is 'n samestelling van twee woorde: ''mega'' wat "groot" beteken; die woord ''ponera'' is 'n Latynse vorm van die Antieke Griekse woord ponēra, wat "sleg" of "ellendig" beteken - die alleenstaande woord is die naam van 'n genus steekmiere wat 'n lang buik het en 'n vernouing tussen die eerste en tweede buiksegmente. Die wetenskaplike naamepitet, ''analis'', kom van die Latyn wat "anus-verwant" beteken, en is gekies deur Latreille. Dit vervang ''foetens'' (L = "stink") wat deur [[Johann Christian Fabricius]] in 1793 gegee is, omdat Guillaume-Antoine Olivier dieselfde naam ''Formica foetens'' in 1792 aan 'n ander spesie gegee het.<ref>{{Cite web|url=https://www.antwiki.org/wiki/Online_Catalogue_of_the_Ants_of_the_World|title=Online Catalogue of the Ants of the World|last=Bolton|first=Barry|date=|website=AntWiki|publisher=|access-date=21 April 2024|quote=}}</ref> Albei name sinspeel op die feit dat die mandibulêre klier van hierdie mier dimetieldisulfied en dimetieltrisulfied vrystel, wat soos menslike ontlasting ruik.<ref>{{Cite book |last=Frank |first=Erik |author-link= |url= |title=Combattre, sauver, soigner. Une histoire de fourmis |date=2020 |publisher=CNRS éditions |isbn=978-2-271-12513-2 |location= |page=107-109 |language=fr |trans-title=Fight, Save, Cure. A Story About Ants}}</ref> == Taksonomie == ''Megaponera'' is 'n genus van ponerienmiere wat vir die eerste keer deur Gustav Mayr in 1862 gedefinieer is vir die spesie ''Formica analis'' <small>Latreille, 1802</small>, en is die enigste spesie wat tot op datum tot die genus behoort. In 1994 het William L. Brown Jr. die genus onder ''Pachycondyla'' sinoniem gemaak, alhoewel hy nie filogenetiese rede gehad het nie, en sodoende die naam verander van ''Megaponera foetens'' na ''Pachycondyla analis''.<ref>{{Cite book |last=Bolton |first=B. |url=https://archive.org/details/identificationgu00bolt_829 |title=Identification guide to the ant genera of the world |date=1994 |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-44280-6 |pages=[https://archive.org/details/identificationgu00bolt_829/page/n225 222] |url-access=limited}}</ref> In 2014 het Schmidt en Shattuck ''Megaponera'' volle genusstatus weer gebring as gevolg van beide molekulêre en morfologiese bewyse. Aangesien ''foetens'' net 'n spesifieke epitet was wat verkeerdelik deur die literatuur gebruik is, is die nuwe naam vir die spesie vanaf Junie 2014 ''Megaponera analis''.<ref name="schmidt" /> === Subspesie van ''Megaponera analis'' === As gevolg van wye verspreiding deur Afrika, is dit waarskynlik dat daar baie meer [[subspesie]]s van ''M. analis'' is as dié wat tans erken word – waarvan sommige verheffing tot volle spesiestatus kan regverdig. Die vyf huidig erkende subspesies van ''M. analis'' is:<ref name="schmidt" /> * ''M. analis'' subsp. ''amazon'' <small>( Santschi, 1935)</small> : [[Ethiopië]] * ''M. analis'' subsp. ''crassicornis'' <small>( Gerstäcker, 1859)</small> : [[Mosambiek]] * ''M. analis'' subsp. ''rapax'' <small>( Santschi, 1914b)</small> : [[Tanzanië]] * ''M. analis'' subsp. ''subpilosa'' <small>( Santschi, 1937)</small> : [[Angola]] * ''M. analis'' subsp. ''termitivora'' <small>( Santschi, 1930)</small> : [[Demokratiese Republiek die Kongo|DRK]] == Morfologie == {{Multibeeld|align=right|direction=horizontal|header_background=|footer=|footer_align=right|width=200|image1=Pachycondyla analis sam-hym-c008323a profile 1.jpg|caption1=Kleinwerker|image2=Pachycondyla analis sam-hym-c008323b profile 1.jpg|caption2=Majoorwerker|image3=Pachycondyla analis sam-hym-c000749b profile 1.jpg|caption3=Koningin}} Die grootte van werkmiere wissel tussen 5-18 mm, met groter werkers wat tot 50% van die kolonie kan uitmaak.<ref name="raids" /> Alhoewel daar dikwels voorgestel is dat die groter miere ook as gamergate funksioneer,<ref>{{Cite journal |last=Crewe |first=R. M. |last2=Peeters |first2=C. P. |last3=Villet |first3=M. |date=1984 |title=Frequency distribution of worker sizes in ''Megaponera foetens'' |url=https://www.researchgate.net/publication/237841028 |journal=South African Journal of Zoology |volume=19 |issue=3 |pages=247–248 |doi=10.1080/02541858.1984.11447886 |issn=0254-1858}}</ref> is daar nooit waargeneem dat hulle vrugbare eiers lê nie, 'n funksie wat slegs aan die ergatoide koningin gereserveer is.<ref name="the ants" /> Al word daar dikwels na ''M. analis'' verwys as dimorfies, met majoor- en kleinwerkers, vertoon hulle eintlik polyfasiese vorme in werkergroottes. Die variasies onder die miere is meestal in grootte en puberteit (met kleinwerkers wat minder het), hoewel verskille in die mandibels ook waargeneem is, met kleinwerkers wat gladder mandibels het in vergelyking met majoorwerkers.<ref name="villet" /> == Omvang en habitat == ''Megaponera analis'' kom dwarsdeur Afrika suid van die Sahara voor vanaf 25° S tot 12° N<ref name="wheeler" /> Hul neste is oor die algemeen ondergronds, tot 0,7 m diep, en dikwels langs bome, rotse of verlate termietheuwels geleë. Terwyl die nes self meer as een ingang kan hê, bestaan dit uit net een kamer waarin die eiers, larwes, kokonne en die koningin geleë is.<ref name="lepage" /> Paddas van die spesie ''Phrynomantis microps'' word soms in die neste aangetref, en het 'n velafskeiding ontwikkel wat die miere se aggressie inhibeer. == Gedrag == [[Lêer:Megaponera_analis_raiding_column.jpg|regs|duimnael|400px|'n ''M. analis-'' stroopkolom]] [[Lêer:Matabele_ants.jpg|regs|duimnael|300px|Miere wat terugkeer van 'n klopjag in Yankari-wildreservaat, Bauchi, Nigerië]] === Stropingsgedrag === [[Lêer:Megaponera_analis_raiding_termites.jpg|links|duimnael|250px|''M. analis'' miere wat die beskermende grondlaag van 'n termietvoedingsplek opbreek]] Die strooptogaktiwiteit van ''M. analis'' fokus op dagbreek en skemertye tussen 6:00–10:00 en 15:00–19:00,<ref name="lepage" /><ref name="Levieux1966">{{Cite journal |last=Levieux |first=Jean |date=1966 |title=Note préliminaire sur les colonnes de chasse de ''Megaponera fœtens'' F. (Hyménoptère Formicidæ) |journal=Insectes Sociaux |volume=13 |issue=2 |pages=117–126 |doi=10.1007/BF02223567 |s2cid=2031222}}</ref> met ongeveer drie tot vyf strooptogte wat per dag plaasvind. Daar is ook waarnemings van 'n derde stroopaktiwiteitsvenster gedurende die nag tussen 22:00–2:00, hoewel hierdie fase swak bestudeer is. ''M. analis'' strooptogte fokus slegs op termiete van die subfamilie Macrotermitinae en bestaan oor die algemeen uit 200 tot 500 miere.<ref name="raids" /> Die algemene soekpatroon van ''M. analis'' begin met verkennermiere wat 'n gebied van ongeveer 50 m om die nes vir termiet-vreetplekke soek. Hierdie soekfase kan tot een uur duur, en as dit onsuksesvol is, keer die verkenner terug na die nes met 'n omweg. As 'n verkennermier 'n potensiële terrein vind, sal hy dit begin ondersoek sonder om met die termiete in aanraking te kom of die galerye binne te gaan, voordat hy met die vinnigste roete terugkeer om sy nesmaats te werf om die klopjag aan te voer.<ref name="raids" /> Terwyl die vinnigste roete dikwels ook die kortste is, is dit nie altyd die geval nie. Daar is waargeneem dat verkenners afwykings op oop terrein (soos paadjies) gebruik waarop hulle twee keer so vinnig kan hardloop om reistyd gemiddeld met 35% te verminder.<ref>{{Cite journal |last=Frank |first=E. |last2=Hönle |first2=P. |last3=Linsenmair |first3=K. |author-link3=Karl Eduard Linsenmair |year=2018 |title=Time optimized path-choice in the termite hunting ant ''Megaponera analis'' |journal=Journal of Experimental Biology |volume=221 |issue=13 |pages=jeb174854 |doi=10.1242/jeb.174854 |pmid=29748213 |doi-access=free}}</ref> Alhoewel daar waargeneem word dat die verkennermier 'n [[feromoon]]spoor los op die terugreis na die nes, blyk dit dat die ander miere nie hierdie spoor kan volg sonder die hulp van die verkenner nie . Die verkennermier lei dus die strooptog van voor af, met die ander miere wat in 'n kolomagtige formasie volg.<ref>{{Cite journal |last=Bayliss |first=J. |last2=Fielding |first2=A. |year=2002 |title=Termitophagous foraging by ''Pachycondyla analis'' (Formicidae, Ponerinae) in a Tanzanian coastal dry forest |url=http://www.frontier-publications.co.uk/reports/Tanzania/PeerReview/Forest/CoastalForest/326Bayliss2002.pdf |url-status=dead |journal=Sociobiology |volume=39 |pages=103–122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604193502/http://frontier-publications.co.uk/reports/Tanzania/PeerReview/Forest/CoastalForest/326Bayliss2002.pdf |archive-date=2014-06-04 |access-date=2014-10-21}}</ref> Werwingstyd wissel tussen 60 en 300 sekondes, met alle miere wat aan 'n klopjag deelneem. Tydens die uitwaartse reis na die termiete is alle miere besig om 'n feromoonspoor te lê, wat dit vir hulle baie makliker maak om later hul pad terug na die nes te vind sonder om op die verkennermier staat te maak.<ref name="Hölldobler et al 1994">{{Cite journal |last=Hölldobler |first=Bert |last2=Braun |first2=Ulrich |last3=Gronenberg |first3=Wulfila |last4=Kirchner |first4=Wolfgang H. |last5=Peeters |first5=Christian |date=1994 |title=Trail communication in the ant ''Megaponera foetens'' (Fabr.) (Formicidae, Ponerinae) |url=https://www.researchgate.net/publication/229251254 |journal=Journal of Insect Physiology |volume=40 |issue=7 |pages=585–593 |doi=10.1016/0022-1910(94)90145-7}}</ref> Ongeveer 20-50 cm voor kontak met die termiete, stop die stroopkolom en kom bymekaar totdat al die miere in die kolom aangekom het, en vorm 'n soort sirkel om die stroopleier (die verkenner). Daarna storm die miere vorentoe na die termiete in 'n oop formasie en oorweldig hul prooi. Tydens die aanval kan 'n verdeling van werkendes waargeneem word. Terwyl die hoofvakke (majore) hoofsaaklik daarop fokus om die beskermende laag oor die soekgalerye van die termiete op te breek, jaag die kleinwerkers die galerye binne om die termiete deur die geskepte openinge dood te maak.<ref name="raids" /> Nadat 'n vreetplek uitgebuit is, vergader die miere op dieselfde plek waar hulle vroeër gewag het, met die majoors wat die termiete dra, en keer terug na die nes in 'n kolomagtige formasie. Hierdie strooptogte is altyd 'n enkele gebeurtenis en miere keer nie onafhanklik terug om 'n voormalige strooptog te herontgin nie, alhoewel die moontlikheid dat die verkennermier 'n terrein onthou en dit in die toekoms herondersoek vir 'n moontlike tweede strooptog nie uitgesluit kan word nie.<ref name="Longhurst et al 1979">{{Cite journal |last=Longhurst |first=C. |last2=Baker |first2=R. |last3=Howse |first3=P. E. |date=1979 |title=Termite predation by ''Megaponera foetens'' (FAB.) (Hymenoptera: Formicidae) |journal=Journal of Chemical Ecology |volume=5 |issue=5 |pages=703–719 |bibcode=1979JCEco...5..703L |doi=10.1007/BF00986555 |s2cid=19727605}}</ref> === Koloniegrootte en voortplanting === [[Lêer:Megaponera_analis_male.jpg|regs|duimnael|150px|''M. analis'' mannetjie]] Koloniegrootte wissel, afhangende van die ligging en ouderdom van die kolonie, van 440 tot 2300 volwasse miere.<ref name="villet" /> Min is bekend oor die voortplanting van ''M. analis''. Die alate mannetjies van ''M. analis'' word dikwels waargeneem wanneer hulle die neste van gevestigde kolonies verlaat en binnegaan deur feromoonspore van vorige strooptogte as gidse na die nes te gebruik.<ref>{{Cite journal |last=Longhurst |first=C. |last2=Howse |first2=P. E. |date=1979 |title=Some Aspects of the Biology of the Males of Megaponera Foetens (Fab.) (Hymenoptera: Formicidae) |journal=Insectes Sociaux |volume=26 |issue=2 |pages=85–91 |doi=10.1007/BF02223502 |s2cid=26624905}}</ref> Aangesien ''M. analis-'' kolonies verpligte termietjagters is, kan 'n koningin nie 'n nes op haar eie vestig nie, aangesien sy nie 'n strooptog teen termiete kan uitvoer sonder 'n staande leër van werkermiere nie. Daar word dus aanvaar dat nuwe kolonies altyd deur kolonie-splyting geskep word, met die nuwe koningin wat 'n aantal van die werkers van die ou kolonie saamneem om 'n nuwe kolonie te skep.<ref name="the ants" /> === Helpende en ondersteuningsgedrag === ==== Koöperatiewe selfverdediging ==== Terwyl samewerkende verdediging van die nes by miere bekend is,<ref name="the ants" /> is samewerkende selfverdediging buite die nes baie minder so. Wanneer ''M. analis-'' miere deur drywermiere ( ''Dorylus'' sp. ) buite die nes aangeval word, werk hulle met mekaar saam in 'n poging om hulself te verdedig deur mekaar se ledemate vir vyandelike miere na te gaan en enige wat aan hul bene of antennas vasklou te verwyder.<ref>{{Cite journal |last=Beck |first=J. |last2=Kunz |first2=K. |date=2007 |title=Cooperative self-defence: Matabele ants (Pachycondyla analis) against African driver ants (Dorylus sp.; Hymenoptera: Formicidae) |url=http://www.myrmecologicalnews.org/cms/index.php?option=com_content&view=category&id=44:myrmecol-news-10-27-28&Itemid=62&layout=default |journal=Myrmecological News |volume=10 |pages=27–28}}</ref> ==== Redding van beseerde individue ==== Tydens gevegte teen termiete word sommige van die miere beseer. Die termietsoldate is in staat om ledemate af te byt of aan mierlywe vas te klou ná hul dood. Hierdie miere het 'n unieke meganisme ontwikkel om hierdie verhoogde voerkoste te hanteer. Die gevegsbeseerde miere "roep" om hulp met 'n feromoon in hul mandibulêre klier (bestaande uit twee chemiese verbindings: dimetieldisulfied en dimetieltrisulfied), wat hulle nesmaats lok, wat dan begin om die beseerde nesmaat te ondersoek, haar op te tel en die beseerde mier terug na die nes te dra. Deur dit te doen, verminder hulle hul sterftesyfer van 32% tot byna nul. Binne die nes word die vasklouende termiete verwyder. As hulle een of twee bene verloor het, pas die miere aan by vier- of vyfbeen-beweging om daarvoor te vergoed, wat hulle in staat stel om hardloopspoed soortgelyk aan 'n gesonde mier te bereik. Dié beseerde miere is dan weer in staat om kolonietake te verrig en word selfs in toekomstige strooptogte teen termiete waar te neem. 'n Model het hierdie reddingsgedrag bereken om 'n kolonie 28,7% groter te laat wees as 'n kolonie wat nie hierdie gedrag sou toon nie (as gevolg van die energie wat bespaar word deur nie die beseerde werkers met nuwe gesonde plaasvervangers te hoef te vervang nie). Dit is die enigste ongewerwelde spesie wat bekend is om so 'n gedrag teenoor beseerde individue te toon<ref>{{Cite journal |last=Frank |first=Erik Thomas |last2=Schmitt |first2=Thomas |last3=Hovestadt |first3=Thomas |last4=Mitesser |first4=Oliver |last5=Stiegler |first5=Jonas |last6=Linsenmair |first6=Karl Eduard |date=12 April 2017 |title=Saving the injured: Rescue behavior in the termite-hunting ant Megaponera analis |journal=Science Advances |volume=3 |issue=4 |pages=e1602187 |bibcode=2017SciA....3E2187F |doi=10.1126/sciadv.1602187 |pmc=5389746 |pmid=28439543}}</ref>. Die reddingsgedrag is ook beperk tot slegs lig beseerde miere (verlies van 1-2 ledemate); swaar beseerde miere (wat 3 of meer ledemate verloor het) word op die jagveld agtergelaat. Die meganisme waarmee dié gedrag gereguleer word, is glo relatief eenvoudig en gebaseer op 'n tweestap-proses: nadat 'n mier beseer is, is die eerste stap dat hy weer normaalweg op sy bene probeer staan ("terug na 'n luierposisie") . Stap twee is om hulp te ontbied en saam te werk met die helpers wat gereageer het op die reddingsferomoon, maar as stap een nie bereik kan word nie, sal stap twee nie plaasvind nie. Swaar beseerde miere is dus in 'n konstante lus om stap een te probeer bereik, wat dit 'n baie eenvoudige meganisme maak om net miere te red wat nog nuttig is vir die kolonie.<ref name="wound treatment" />   ==== Wondsorggedrag ==== [[Lêer:Megaponera_Wound_treatment.jpg|regs|duimnael|250px|''M. analis'' mier wat die wond van 'n beseerde nesmaat in die nes behandel]] Waarnemings in die nes het aan die lig gebring dat hierdie miere die wonde van hul beseerde nesmaats behandel, wat hulle die eerste aangetekende nie-menslike spesie maak wat konsekwent na die wonde van ander individue omsien. Nesmaats gryp die beskadigde ledemaat van die beseerde mier in hul mandibels en hou dit in plek met hul voorpote. Hulle begin dan om die wond vir talle minute te "lek". Hierdie behandeling vind hoofsaaklik binne die eerste uur na die besering opgedoen is plaas. Sonder behandeling is die tipiese sterftesyfer van beseerde miere 80%<ref name="wound treatment" /> Wonde word dikwels besmet deur opportunistiese patogene op die grondoppervlak wat die wond binnedring. Een dodelike patogeen in hierdie verband vir ''M. analis'' is ''Pseudomonas aeruginosa'' . Wonde wat aan hierdie patogeen blootgestel word lei tot 'n mortaliteit van byna 90%. Besmette miere sein hul besmette wonde deur veranderinge in hul kutikulêre koolwaterstofprofiel, wat nesmaats in staat stel om besmette wonde te herken en hulle dienooreenkomstig te behandel. Hierdie tweede, terapeutiese sorgfase sluit ook die toediening van die afskeidings van die metapleurale klier in, wat meer as 100 antimikrobiese verbindings en proteïene bevat. Hierdie gespesialiseerde antimikrobiese wondsorg stel die miere in staat om besmette wonde suksesvol te behandel, sodat die beseerde miere van hul beserings kan herstel.<ref>{{Cite journal |last=Frank |first=Erik Thomas |last2=Kesner |first2=Lucie |last3=Liberti |first3=Joanito |last4=Helleu |first4=Quentin |last5=LeBoeuf |first5=Adria |last6=Sponsler |first6=Douglas |last7=Azuma |first7=Fumika |last8=Economo |first8=Evan |last9=Waridel |first9=Patrice |last10=Engel |first10=Philipp |last11=Schmitt |first11=Thomas |last12=Keller |first12=Laurent |date=29 December 2023 |title=Targeted treatment of injured nestmates with antimicrobial compounds in an ant society |journal=Nature Communications |volume=14 |issue=1 |pages=8446 |bibcode=2023NatCo..14.8446F |doi=10.1038/s41467-023-43885-w |pmc=10756881 |pmid=38158416}}</ref> == Sien ook == * [https://www.youtube.com/watch?v=qBrW0dcHTK4 Science Magazine opsommingsvideo van reddingsgedrag] * [https://web.archive.org/web/20170415004137/http://news.nationalgeographic.com/2017/04/ants-rescues-soldiers-injured-africa/ National Geographic: verslag oor die helpende gedrag] * [https://www.youtube.com/watch?v=LESPHl8rOvI Science Magazine opsommingsvideo van wondbehandeling] * [https://web.archive.org/web/20180214040900/https://news.nationalgeographic.com/2018/02/matabele-ants-rescue-heal-injured-soldiers/ National Geographic: verslag oor die wondbehandeling] == Galery == {{Galery |Megaponera analis major carrying queen during migration.jpg|A major carries its queen during a colony fission |Megaponera analis major killing macrotermes soldier.jpg|A major kills a ''[[Macrotermes bellicosus]]'' termite soldier during a raid |Megaponera analis major with termites.jpg|A major carries ''Macrotermes bellicosus'' termite soldiers back to the nest, with minors walking next to it |Megaponera analis raid collecting termites.jpg|A raiding party collecting ''Pseudocanthotermes militaris'' termites after a successful raid |Megaponera analis migration.jpg|A migration with ants carrying larvae and cocoons |Megaponera analis major on cocoon.jpg|A major worker guarding a cocoon outside the nest }} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="schmidt">{{Cite journal |last=Schmidt |first=C.A. |last2=Shattuck |first2=S. O. |date=18 June 2014 |title=The Higher Classification of the Ant Subfamily Ponerinae (Hymenoptera: Formicidae), with a Review of Ponerine Ecology and Behavior |journal=Zootaxa |volume=3817 |issue=1 |pages=1–242 |doi=10.11646/zootaxa.3817.1.1 |pmid=24943802}}</ref> <ref name="wheeler">{{Cite journal |last=Wheeler |first=William Morton |author-link=William Morton Wheeler |date=1936 |title=Ecological Relations of Ponerine and Other Ants to Termites |url=https://zenodo.org/record/25265 |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=71 |issue=3 |pages=159–243 |doi=10.2307/20023221 |jstor=20023221}}</ref> <ref name="villet">{{Cite journal |last=Villet |first=Martin H. |date=1990 |title=Division of labour in the Matabele ant ''Megaponera foetens'' (Fabr.) (Hymenoptera Formicidae) |journal=Ethology Ecology & Evolution |volume=2 |issue=4 |pages=397–417 |bibcode=1990EtEcE...2..397V |doi=10.1080/08927014.1990.9525400}}</ref> <ref name="the ants">{{Cite book |last=Hölldobler |first=Bert |author-link=Bert Hölldobler |title=The Ants |title-link=The Ants |last2=Wilson |first2=Edward O. |date=1990 |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |isbn=9780674040755 |location=Cambridge, Mass.}}</ref> <ref name="raids">{{Cite journal |last=Longhurst |first=C. |last2=Howse |first2=P. E. |date=1979 |title=Foraging, recruitment and emigration in ''Megaponera foetens'' (Fab.) (Hymenoptera: Formicidae) from the Nigerian Guinea Savanna |journal=Insectes Sociaux |volume=26 |issue=3 |pages=204–215 |doi=10.1007/BF02223798 |s2cid=24846197}}</ref> <ref name="lepage">{{Cite journal |last=Lepage |first=M. G. |date=1981 |title=Étude de la prédation de ''Megaponera foetens'' (F.) sur les populations récoltantes de Macrotermitinae dans un ecosystème semi-aride (Kajiado-Kenya) |journal=Insectes Sociaux |volume=28 |issue=3 |pages=247–262 |doi=10.1007/BF02223627 |s2cid=28763771}}</ref> <ref name="wound treatment">{{Cite journal |last=Frank |first=Erik Thomas |last2=Wehrhahn |first2=Marten |last3=Linsenmair |first3=Karl Eduard |date=14 February 2018 |title=Wound treatment and selective help in a termite-hunting ant |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=285 |issue=1872 |pages=20172457 |doi=10.1098/rspb.2017.2457 |pmc=5829198 |pmid=29445019}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [http://www.antweb.org/description.do?rank=species&genus=megaponera&species=analis&project=worldants Antweb: verdere inligting oor ''M. analis''] * [https://web.archive.org/web/20140304145655/http://www.arkive.org/matabele-ant/pachycondyla-analis/ Arkive: verdere inligting oor ''M.analis''] * [http://www.antwiki.org/wiki/Megaponera_analis Antwiki: verdere inligting oor ''M.analis''] * [http://antsofafrica.org/ant_species_2012/pachycondyla/pachycondyla_analis/pachycondyla_analis.htm Miere van Afrika: prente en taksonomiese inligting oor ''M.analis''] * [http://www.antcat.org/catalog/442768 AntCat: aanlyn katalogus vir die miere van die wêreld] * [http://hol.osu.edu/index.html?id=351367 Hymenoptera aanlyn: verdere taksonomiese inligting] * [http://eol.org/pages/43196263/overview Ensiklopedie van die lewe] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Formicidae]] cuyxg7a04arjye1jzhmzs0diqueudt8 0 426440 2908655 2891449 2026-06-02T05:41:29Z Oesjaar 7467 /* Waar a < X < c: */ Verbeter 2908655 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Driehoekige verspreiding.png|regs|500px]] In waarskynlikheidsteorie en statistiek is die '''driehoeksverdeling''' 'n kontinue waarskynlikheidsverdeling met: * a = laer limiet * b = hoër limiet * c = modus * a &le; c &le; b Die totale oppervlak van die driehoek stel 'n 100% waarskynlikheid voor. Dus moet die oppervlak van die driehoek gelyk wees aan 1. : <math>Oppervlak = \frac{1}{2} basis \times hoogte</math> : <math>1 = \frac{1}{2} (b - a) \times h \qquad \Rightarrow \qquad h = \frac{2}{b-a}</math> == Genereer ewekansige getalle wat driehoekige verspreiding het== Om ewekansige variansies X te genereer tussen a en b, met waarskynlikheid U kan dit soos volg gedoen word: By c is die waarskynlikheid: :<math>U_c = \frac{1}{2} \times basis \times h \qquad = \qquad \frac{1}{2} \times (c-a) \times \frac{2}{b-a} \qquad = \qquad \frac{c-a}{b-a}</math> ===Waar a < X < c=== [[Lêer:Driehoekige verspreiding 1.png|regs|500px]] Gestel <math>a < X_1 < c</math> en U is die oppervlak van die grys driehoek: :<math>U = \frac{1}{2} \times basis \times h_1</math> Omdat driehoek <math>ach</math> gelykvormig is aan driehoek <math>a X_1 h_1</math>: :<math>\frac{h_1}{h} = \frac{X_1-a}{c-a}</math> :<math>h_1 = \frac{X_1-a}{c-a} \times h = \frac{X_1-a}{c-a} \times \frac{2}{b-a} = \frac{2 (X_1-a)}{(b-a)(c-a)}</math> Dus: :<math>U = \frac{1}{2} \times (X_1-a) \times \frac{2 (X_1-a)}{(b-a)(c-a)}</math> :<math>U = \frac{(X_1-a)^2}{(b-a)(c-a)}</math> :<math>(X_1-a)^2 = U(b-a)(c-a)</math> :<math>X_1 = a + \sqrt{U(b-a)(c-a)}</math> ===Waar c < X < b === [[Lêer:Driehoekige verspreiding 2.png|regs|500px]] Gestel <math>c < X_2 < b</math> en U is die oppervlak van die grys gedeelte, dan is 1-U die oppervlak van die groen driehoek: :<math>1-U = \frac{1}{2} \times basis \times h_1</math> Omdat driehoek <math>bch</math> gelykvormig is aan driehoek <math>b X_2 h_2</math>: :<math>\frac{h_2}{h} = \frac{b-X_2}{b-c}</math> :<math>h_2 = \frac{b-X_2}{b-c} \times h = \frac{b-X_2}{b-c} \times \frac{2}{b-a} = \frac{2 (b-X_2)}{(b-a)(b-c)}</math> Dus: :<math>U = \frac{1}{2} \times (b-X_2) \times \frac{2 (b-X_2)}{(b-a)(b-c)}</math> :<math>U = \frac{(b-X_2)^2}{(b-a)(b-c)}</math> :<math>(b-X_2)^2 = U(b-a)(b-c)</math> :<math>X_2 = b - \sqrt{U(b-a)(b-c)}</math> === In opsomming === Indien: :<math>U_c = \frac{1}{2} \times (c-a) \times h = \frac{1}{2} \times (c-a) \times \frac{2}{b-a} = \frac{c-a}{b-a}</math> en U is 'n reeks ewekansige getalle tussen 0 en 1, dan gaan die volgende formules 'n reeks van getalle gee (X) met 'n driehoekige verspreidingː :<math> X = \begin{cases} a + \sqrt{U(b-a)(c-a)} & \text{ vir } 0 < U_c < F(c) \\ & \\ b - \sqrt{(1-U)(b-a)(b-c)} & \text{ vir } F(c) \le U_c < 1 \end{cases}</math> In Excel gaan die formule soos volg lyk: :<code>IF(ewekansig < (c-a) / (b-a), a + SQRT(ewekansig * (b-a) * (c-a)), b - SQRT( (1-ewekansig) * (b-a) * (b-c)))</code> ::waar <code>ewekansig = RAND()</code> == Genereer ewekansige getalle wat normaalverspreiding het == Om 'n reeks getalle in Excel te gegenereer wat 'n normaalverspreiding het, kan die volgende formule gebruik word: <code>=NORMINV(RAND(), 0.5, 0.2)</code> Waar 0.5 die gemiddeld is en 0.2 die standaardafwyking is. ==Kyk ook== * [[Normaalverspreiding]] * [[Permutasie]] * [[Kombinasie]] ==Bronne== * [https://www.youtube.com/watch?v=CE6zoQJhRt8 Triangular Distribution (using similar triangles)], Mrs O'Gram's Maths, 29 Mei 2021 {{Portaalbalk|Wiskunde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Wiskunde]] 130c0aguutl1kxr2tgzm1r6ri6o2710 0 429277 2908713 2900938 2026-06-02T07:02:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908713 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Stemmi Jugoslavia.png|duimnael|Wapens van Joego-Slawië]] '''.yu''' was die [[internet]][[landkode]] [[topvlakdomein]] ([[Landkode topvlakdomein|LKTVD]]) wat in 1989 aan [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië|SFR]] [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië|Joego-Slawië]] toegeken is en hoofsaaklik deur [[Serwië en Montenegro]] en sy twee opvolgerstate gebruik is. Nadat [[Montenegro]] en [[Serwië]] in 2007 afsonderlike [[.me]]- en [[.rs]]-domeine verkry het, het 'n oorgangstydperk begin, en die .yu-domein het uiteindelik in 2010 verval.<ref>[http://www.rnids.rs/en/node/67 Home Page | Регистар Националног Интернет Домена Србије] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216070400/http://www.rnids.rs/en/node/67|date=16 Desember 2009}}. Besoek op 24 Mei 2025.</ref> == Geskiedenis == Die .yu ccTLD is oorspronklik aan die [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië]] toegeken tydens die regeringsprojek vir die ontwikkeling van wetenskaplik-tegnologiese inligting (SNTIJ). Die amptelike registrante was die [[Universiteit van Maribor]] en die [[Jožef Stefan Instituut]], wat in [[Slowenië]] geleë was. Rekenaarwetenskaplike [[Borka Jerman Blažič]] het die domein in 1989 geregistreer, wat Joego-Slawië in staat gestel het om 'n internetverbinding te hê.<ref name=":0">[http://siol.net/digisvet/novice/to-je-znanstvenica-ki-je-v-slovenijo-pripeljala-internet-418385 To je znanstvenica, ki je v Slovenijo pripeljala internet - siol.net] Besoek op 24 Mei 2025.</ref> Toe die SFR Joego-Slawië ontbind het, het Slowenië, Kroasië, Bosnië en Herzegovina en Noord-Masedonië hul eie ccTLD's ([[.si]]., [[.hr]]., [[.ba]] en [[.mk]]) geregistreer. [[Republiek van Serwië (1992–2006)|Serwië]] en [[Republiek van Montenegro (1992–2006)|Montenegro]] het die [[Serwië en Montenegro|Federale Republiek Joego-Slawië]] gevorm, maar was [[Internasionale sanksies teen die Federale Republiek Joego-Slawië|destyds onder internasionale sanksies]] weens voortslepende [[Joego-Slawiese oorloë]]. Tussen 1992 en 1994 is die domein bestuur deur [[ARNES]] wat dit slegs vir e-pos gebruik het. ARNES het alle versoeke van Serwiese instellings vir nuwe domeine van die hand gewys, wat die land se toegang tot die internet ernstig beperk het. Die domein het 'n opvolgsaak geword toe die Slowene geweier het om die domeinnaam aan die Universiteit van Belgrado in Serwië af te staan, wat hulle versoek het om dit te doen. == Voormalige gebruik van .yu-domeine == Al die domeine direk onder .yu was slegs vir [[Regspersoon|regspersone]] gereserveer. Topvlakdomein is gereserveer vir federale instellings en amptelike regeringsinstellings, sowel as [[Internetdiensverskaffer|internetdiensverskaffers]]. Die [[Serwies-Ortodokse Kerk]] is ook toegelaat om .yu-domein te gebruik. Die [[Tweedevlak-domein|tweedevlakdomeine]] onder .yu sluit in: * Akademiese organisasies, soos universiteite, het die '''.ac.yu'''-domein gebruik. Die Skool vir Elektriese Ingenieurswese (ETF) aan die Universiteit van Belgrado (BG) het byvoorbeeld die etf.bg.ac.yu-domein gehad. * Opvoedkundige instellings, soos laer- en hoërskole, het die '''.edu.yu'''-domein gebruik. * Onafhanklike organisasies het die '''.org.yu'''-domein gebruik. * Korporasies het die '''.co.yu'''-domein gebruik. * Die regering het die '''.gov.yu'''-domein gebruik. [[Montenegro|Montenegrynse]] webwerwe het dikwels die [[.me|.cg.yu]]-subdomein gebruik wat gratis gegee is aan kliënte van 'n Montenegrynse ISP wat die domein beheer het, wat dit 'n gewilde opsie gemaak het vir diegene wat gekies het om nie 'n domein vir hul webwerf te koop nie. == In die media == Die domein is deel van die storie in die 2013-mini-dokumentêre film ''From Yu to Me'' ([[Afrikaans]]: ''Van Yu tot Me'').<ref name=":0" /><ref>[https://www.tanyaleighton.com/artists/aleksandra-domanovic/domanovic-2013-0060 Tanya Leighton | DOMANOVIC-2013-0060] Besoek op 24 Mei 2025.</ref> == Sien ook == * [[.rs]] en [[.me]] die [[Landkode topvlakdomein|LKTVD]]-paar wat .''yu'' sedert 2007 vervang het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Internet TLD}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internettopvlakdomeine]] [[Kategorie:Joego-Slawië]] 9uydcz1xlor8oqxtspfgv89mke6l24c 2908714 2908713 2026-06-02T07:03:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908714 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Stemmi Jugoslavia.png|duimnael|Wapens van Joego-Slawië]] '''.yu''' was die [[internet]][[landkode]] [[topvlakdomein]] ([[Landkode topvlakdomein|LKTVD]]) wat in 1989 aan [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië|SFR]] [[Joego-Slawië]] toegeken is en hoofsaaklik deur [[Serwië en Montenegro]] en sy twee opvolgerstate gebruik is. Nadat [[Montenegro]] en [[Serwië]] in 2007 afsonderlike [[.me]]- en [[.rs]]-domeine verkry het, het 'n oorgangstydperk begin, en die .yu-domein het uiteindelik in 2010 verval.<ref>[http://www.rnids.rs/en/node/67 Home Page | Регистар Националног Интернет Домена Србије] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216070400/http://www.rnids.rs/en/node/67|date=16 Desember 2009}}. Besoek op 24 Mei 2025.</ref> == Geskiedenis == Die .yu ccTLD is oorspronklik aan die [[Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië]] toegeken tydens die regeringsprojek vir die ontwikkeling van wetenskaplik-tegnologiese inligting (SNTIJ). Die amptelike registrante was die [[Universiteit van Maribor]] en die [[Jožef Stefan Instituut]], wat in [[Slowenië]] geleë was. Rekenaarwetenskaplike [[Borka Jerman Blažič]] het die domein in 1989 geregistreer, wat Joego-Slawië in staat gestel het om 'n internetverbinding te hê.<ref name=":0">[http://siol.net/digisvet/novice/to-je-znanstvenica-ki-je-v-slovenijo-pripeljala-internet-418385 To je znanstvenica, ki je v Slovenijo pripeljala internet - siol.net] Besoek op 24 Mei 2025.</ref> Toe die SFR Joego-Slawië ontbind het, het Slowenië, Kroasië, Bosnië en Herzegovina en Noord-Masedonië hul eie ccTLD's ([[.si]]., [[.hr]]., [[.ba]] en [[.mk]]) geregistreer. [[Republiek van Serwië (1992–2006)|Serwië]] en [[Republiek van Montenegro (1992–2006)|Montenegro]] het die [[Serwië en Montenegro|Federale Republiek Joego-Slawië]] gevorm, maar was [[Internasionale sanksies teen die Federale Republiek Joego-Slawië|destyds onder internasionale sanksies]] weens voortslepende [[Joego-Slawiese oorloë]]. Tussen 1992 en 1994 is die domein bestuur deur [[ARNES]] wat dit slegs vir e-pos gebruik het. ARNES het alle versoeke van Serwiese instellings vir nuwe domeine van die hand gewys, wat die land se toegang tot die internet ernstig beperk het. Die domein het 'n opvolgsaak geword toe die Slowene geweier het om die domeinnaam aan die Universiteit van Belgrado in Serwië af te staan, wat hulle versoek het om dit te doen. == Voormalige gebruik van .yu-domeine == Al die domeine direk onder .yu was slegs vir [[Regspersoon|regspersone]] gereserveer. Topvlakdomein is gereserveer vir federale instellings en amptelike regeringsinstellings, sowel as [[Internetdiensverskaffer|internetdiensverskaffers]]. Die [[Serwies-Ortodokse Kerk]] is ook toegelaat om .yu-domein te gebruik. Die [[Tweedevlak-domein|tweedevlakdomeine]] onder .yu sluit in: * Akademiese organisasies, soos universiteite, het die '''.ac.yu'''-domein gebruik. Die Skool vir Elektriese Ingenieurswese (ETF) aan die Universiteit van Belgrado (BG) het byvoorbeeld die etf.bg.ac.yu-domein gehad. * Opvoedkundige instellings, soos laer- en hoërskole, het die '''.edu.yu'''-domein gebruik. * Onafhanklike organisasies het die '''.org.yu'''-domein gebruik. * Korporasies het die '''.co.yu'''-domein gebruik. * Die regering het die '''.gov.yu'''-domein gebruik. [[Montenegro|Montenegrynse]] webwerwe het dikwels die [[.me|.cg.yu]]-subdomein gebruik wat gratis gegee is aan kliënte van 'n Montenegrynse ISP wat die domein beheer het, wat dit 'n gewilde opsie gemaak het vir diegene wat gekies het om nie 'n domein vir hul webwerf te koop nie. == In die media == Die domein is deel van die storie in die 2013-mini-dokumentêre film ''From Yu to Me'' ([[Afrikaans]]: ''Van Yu tot Me'').<ref name=":0" /><ref>[https://www.tanyaleighton.com/artists/aleksandra-domanovic/domanovic-2013-0060 Tanya Leighton | DOMANOVIC-2013-0060] Besoek op 24 Mei 2025.</ref> == Sien ook == * [[.rs]] en [[.me]] die [[Landkode topvlakdomein|LKTVD]]-paar wat .''yu'' sedert 2007 vervang het. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Internet TLD}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internettopvlakdomeine]] [[Kategorie:Joego-Slawië]] sj9eqwc2wag8qogq2333i7x6yv4ccwb 0 429563 2908817 2900961 2026-06-02T10:58:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908817 wikitext text/x-wiki '''Jeugliteratuur''' word tipies geskryf vir lesers tussen 12 en 18 jaar oud<ref>{{Cite news|url=https://www.thebalance.com/the-young-adult-book-market-2799954|title=Young Adult Book Market Facts and Figures|work=The Balance|access-date=26 March 2018|language=en|archive-date= 4 Augustus 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804231114/https://www.thebalance.com/the-young-adult-book-market-2799954|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book | editor-last1 = Randall | editor-first1 = Rachel | title = 2015 Novel and Short Story Writer's Market | location = Cincinnati | publisher = [[Writer's Digest Books]] | date = 2014 | isbn = 978-1-59963-841-6 | pages=498–500}}</ref> en sluit die meeste van die temas in volwasse fiksie in, soos gesinsdisfunksie, [[dwelmmisbruik]], [[alkoholisme]] en [[seksualiteit]].<ref name="Wells" /> Dit word gekenmerk deur eenvoudiger wêreldbou as volwasse literatuur, aangesien dit poog om die ervarings van adolessente op 'n verskeidenheid maniere uit te lig. Daar is verskeie genres binne jeugliteratuur. == In Afrikaans == Jeugliteratuur in [[Afrikaans]] het oor die jare ’n interessante ontwikkeling beleef. Dit is ’n genre wat, volgens [[Dolf van Niekerk]],<ref>Van niekerk, Dolf. 1993. Enkele gedagtes rondom jeugliteratuur. ''Tydskrif vir Letterkunde''.</ref> in die jare vyftig ’n duideliker gestalte as [[genre]] begin kry het, veral met die toekenning van die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]] in 1956 aan [[P.J. Schoeman]]. Van Niekerk noem ook die kommer oor ’n krimpende lesersbevolking en die uitdyende invloed van televisie. Hierdie kommer is vandag steeds relevant, met die bykomende invloed van digitale media. Jeugliteratuur moet dus relevant en aantreklik wees vir jong lesers om mee te ding in ’n wêreld vol ander afleidings. Volgens Maritha Snyman<ref>Snyman, Maritha. 1994. Die Afrikaanse Jeugliteratuur - 'n herbesinning. ''Tydskrif vir Letterkunde''.</ref> word daar opnuut bespiegel oor wat letterkunde is en of dit hoegenaamd ’n vaspenbare en objektief meetbare verskynsel is. Snyman haal [[Terry Eagleton]] aan wat beweer dat alle literêre werke herskryf word deur die samelewings wat hulle lees. Hierdie perspektief is belangrik wanneer ons jeugliteratuur beskou, aangesien die interpretasie en waarde van ’n jeugboek kan verskil afhangende van die leser se sosiale en kulturele agtergrond. Sy stel dit duidelik dat “Die definisie van kinderliteratuur is ... (dat) dit literatuur soos enige ander is, met die kenmerke en maatstawwe vir waardebepaling wat vir alle literatuur geld”. Die aard van genderkonstruksie in Afrikaanse jeugliteratuur is ’n aspek wat in Isabelle Geldenhuys se verhandeling<ref>Isabelle Geldenhuys. 2016. Die aard van die genderkonstruksie van vroulike hoofkarakters in resente Afrikaanse jeugliteratuur. MA-verhandeling: Kaapse Skiereiland Universiteit van Tegnologie.</ref> ondersoek word. Geldenhuys se navorsing dui daarop dat daar positiewe veranderinge is in Afrikaanse jeugboeke en dat skrywers sterker vroulike karakters skep. Sy wys egter ook daarop dat sekere stereotipes diepgewortel is en langer sal neem voordat verandering sal intree. Dit is belangrik vir onderwysers om bewus te wees van verskuilde magstrukture en uitgediende stereotipes in jeugboeke, en om dit in die klaskamer aan te spreek. Die studie beklemtoon dat jeugliteratuur ’n kardinale rol speel in die vorming van genderidentiteit en dat die jeugleser blootgestel word aan verskuilde magstrukture, stereotipes en seksisme. Nog ’n belangrike tema in jeugliteratuur is die representasie van 'wit' armoede, soos bespreek in Loraine van der Westhuizen se MA-verhandeling.<ref>Van der Westhuizen, Loraine. 2017. Die representasie van 'wit' armoede in Afrikaanse jeugliteratuur. MA-verhandeling: Universiteit van Pretoria.</ref> Van der Westhuizen ondersoek hoe 'wit' armoede in verskeie romans tussen 1990 en 2009 uitgebeeld word. Sy vind dat die karakters se armoede dikwels relatief is en dat elemente van 'wit' bevoorregting teenwoordig is. Die implikasies van 'witheid' is op verskillende vlakke in die romans waarneembaar, en verleen ook aan die karakters die illusie dat hulle, in meeste van die romans, tot die 'swart' karakters se redding moet kom. Hierdie studie werp ’n belangrike lig op die sosiale en politieke konteks waarin jeugliteratuur geskryf en gelees word. Die voorstelling van homoseksualiteit in Afrikaanse jeugliteratuur word bespreek in Rhebergen en Human.<ref>Rhebergen, Jente en Human, Thys. 2015. Darem meer as moffies? Stereotipering in die voorstelling van homoseksuele en homoseksualiteit in die Afrikaanse jeugliteratuur. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe''.</ref> Rhebergen en Human wys op die teenwoordigheid van stereotipes en die byna volkome afwesigheid van lesbiërkarakters. Hulle kom tot die gevolgtrekking dat dit op hierdie stadium byna onmoontlik is vir Afrikaanssprekende Suid-Afrikaanse tieners om ’n positiewe jeugroman oor [[homoseksualiteit]] in die hande te kry waarin heteronormatiwiteit teengewerk of ten minste bevraagteken word. Dit beklemtoon die behoefte aan meer diverse en inklusiewe jeugliteratuur wat ’n verskeidenheid identiteite en ervarings weerspieël. Morele en omstrede kwessies in jeugliteratuur word ondersoek deur Elize Vos.<ref>Vos, Elize. 2018. Moraliteit en omstrede kwessies in jeugliteratuur- ’n beskouing oor ''Onderwêreld'' deur Fanie Viljoen. ''LitNet Akademies Opvoedkunde''</ref> Vos bespreek hoe omstrede kwessies soos kuberkraking, selfdood, tienerseks en drank- en dwelmgebruik in [[Fanie Viljoen]] se ''Onderwêreld'' uitgebeeld word. Sy bepleit ’n interaktiewe benadering in die klaskamer om hierdie kwessies te bespreek en leerders se eie ontdekking van die oorsake en gevolge daarvan aan te moedig. Die parateks as ’n narratiewe strategie word in Mia Oosthuizen se D.Litt-proefskrif<ref>Oosthuizen, Mia. 2017. ʼn Ondersoek na die parateks (Gérard Genette) as ʼn narratiewe strategie in geselekteerde Afrikaanse kinder- en jeugliteratuur. D.Litt-proefskrif: UNISA.</ref> ondersoek. Oosthuizen fokus op hoe die parateks (byvoorbeeld die titel, omslagontwerp, illustrasies) gebruik word om kinder- en jeugliteratuur meer toeganklik te maak vir jong lesers. Die studie ondersoek die ontvangers, senders en boodskap van die paratekstuele en narratiewe kommunikasiesituasie. Die parateks is belangrik vir die toeganklikheid van die boodskap binne die paratekstuele en narratiewe kommunikasiesituasie. Ten slotte ondersoek Henriëtte Loubser<ref>Loubser, Henriëtte. 2017. Die uitbeelding van omgewingskwessies in geselekteerde tekste uit die Afrikaanse kinder- en jeugliteratuur. PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch.</ref> die uitbeelding van omgewingskwessies in Afrikaanse kinder- en jeugliteratuur vanuit 'n [[ekokritiek|ekokritiese]] perspektief. Loubser ondersoek die potensiaal van hierdie tekste om omgewingsopvoeding te bevorder en kinders ekologies bewus te maak. Sy argumenteer dat kinder- en jeugliteratuur ’n instrument tot omgewingsgeletterdheid kan wees en dat dit ’n bewustheid van, ’n omgee vir en deernis met ekosisteme en die natuurlike omgewing by jong lesers kan kweek en ontwikkel. Hierdie verskillende studies wys dat Afrikaanse jeugliteratuur ’n ryk en diverse veld is wat ’n verskeidenheid temas en perspektiewe ondersoek. Dit is ’n genre wat nie net vermaak nie, maar ook ’n belangrike rol speel in die vorming van jong lesers se identiteit, waardes en wêreldbeskouing. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Letterkunde]] [[Kategorie:Letterkundige genres]] h4rpt2yf6bxi8e6xeu96z8xgublhjiw 0 450309 2908668 2813717 2026-06-02T05:57:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908668 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image =Laysera leyseroides 19-08-2011 18-33-22 2056x3648.JPG |image_caption = ''Laysera leyseroides'' |display_parents = 3 |taxon = Leysera |authority = (Desf.) Maire, (1929) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Asteropterus'' <small>Adans.</small> * ''Callicornia'' <small>Burm.f.</small> * ''Callisia'' <small>L.</small> * ''Leptophytus'' <small>Cass.</small> * ''Longchampia'' <small>Willd.</small> * ''Pseudocrupina'' <small>Velen.</small> }} '''''Leysera''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Asteraceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Spanje]]. == Spesies == Daar is drie [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:329859-2 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Leysera gnaphalodes]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Leysera leyseroides]]'' <small>(Desf.) Maire</small> * ''[[Leysera tenella]]'' <small>DC.</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Leysera| ]] lchqmpcvdy3xhi2trzopu7pjnmnhluy 0 450451 2908763 2902072 2026-06-02T08:53:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908763 wikitext text/x-wiki '''Udo Horstmann''' (* [[1941]] in [[Witten]])<ref> Kunst aus Afrika in der Innerschweiz. Ein Leben für die Kunst! In Afrika entdeckte ein Rohstoffhändler vor 20 Jahren eine Leidenschaft, die seither sein Leben bestimmt.In: Prive Nr 2. 1995, p108-114.</ref> is 'n [[Duitsland|Duitse]] sakeman, [[private versameling|kunsversamelaar]] en [[beskermheer]]. == Lewe == Horstmann het in [[Noordryn-Wesfale]] grootgeword. Ná sy [[militêre diensplig]] het hy in [[Universiteit van Keulen|Keulen]] gestudeer.<ref>https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA208056318&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00036536&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~78feda91&aty=open-web-entry</ref> Daarna het hy tussen 1970 en 1980 vir besigheid in die [[Verenigde State]] en [[Suid-Afrika]] gewoon.<ref>Udo Horstmann - Five Hundred Year Archive. In: fhya.uct.ac.za. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> Hy was daar 'n sleutelvennoot van [[Marc Rich]], wat daarop gemik was om grondstof-embargo's teen die destydse apartheidsregime te omseil.<ref>[[Daniel Ammann]]: ''King of Oil. Marc Rich. Vom mächtigsten Rohstoffhändler der Welt zum Gejagten der USA'', [[Orell Füssli]], Zürich 2010, S. 125ff.</ref><ref>Daniel Ammann: ''The King of Oil: The Secret Lives of Marc Rich'', St. Martin's Press, New York 2009, S. 118 sowie 136f.</ref> Die belang van Horstmann in hierdie verband blyk ook uit die feit dat die kodewoord "Udo" vir Suid-Afrika gebruik is tydens die kwartaalvergaderings van die topbestuur van Rich se maatskappy in Zürich.<ref>https://www.theguardian.com/uk/2001/may/04/conservatives.politicalnews</ref> Verder was hy betrokke by verskeie grondstof-termyntransaksies wat verband gehou het met Russiese steenkool tydens die [[Koue Oorlog]]. == Versameling van Nie-Europese Kuns == Sedert die 1980’s het Horstmann begin om versamelings van Afrika- en Oseaniese kuns op die internasionale kunsmark op te bou,<ref> Dominique Remondino: An Interview with Udo Horstmann. In: Art Tribal, 2003/4:100-105.</ref> wat wêreldwyd bekendheid verwerf het deur uitstallings en publikasies. In verband met die uitstallings van sy versamelingsvoorwerpe was daar verskeie samewerkings met museums.<ref>The Power of Form. African Art from the Horstmann Collection. Ediz. illustrata (Archeologia, arte primitiva e orientale) - Hardcover Ezio Bassani; Michael Bockemühl </ref><ref>Junge Peter und Dietrich Wildung (Hrsg.) 5000 Jahre Afrika - Ägypten - Afrika : Sammlung W. und U. Horstmann und Staatliche Museen zu Berlin</ref> Deur die jare het Horstmann ook voorwerpe uit sy versameling as geskenke aan internasionale museums gegee, onder andere aan die [[Museum Rietberg]] in [[Zürich]],<ref>Museum Rietberg Zürich - Jahresbericht 2020. In: rietberg.ch. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> die [[Museum of Fine Arts, Boston]]<ref> ↑ Doll. In: collections.mfa.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024 (englisch).</ref>en die [[Brooklyn Museum]] in New York.<ref>↑ Brooklyn Museum. In: brooklynmuseum.org. Abgerufen am 18. Oktober 2024.</ref> In 1992 het ’n besonder groot skenking van Suid-Afrikaanse kuns aan die [[Johannesburg Art Gallery]] plaasgevind.<ref>↑ Johannesburg Art Gallery:The Horstmann Collection of Southern African Art. Bibliothèque Alain Guisson 1992.</ref> Hy het ook deelgeneem aan sosiale diskusse oor die ontvangs van nie-Europese kuns,<ref>Udo Horstmann/ Klaus Maaz: " I PIERCE THE SKY'S EYE", WEATHER CHARMS FROM MICRONESIA. In: Art Tribal/ Micronesia 09/ Herbst 2005: 72-89</ref> die kunsmark en die uitstallingsektor.<ref>Pierre Naquin and Carine Claude: UDO AND WALLY HORSTMANN, WHENE RUDITION MEETS PASSION. In: Ama 334, März 2022: 39-47.</ref> Sy openbare kritiek op die [[Sammlung Reinhard Klimmt]]<ref> Focus Nr. 26 (2010):DEUTSCHLAND: „Das ist ein peinlicher Witz“</ref> was deel van kontroversiële debatte.<ref>About-Africa, 28. Juli 2011: AUSSTELLUNGSKRITIK IM FOCUS</ref> == Eerbewyse == Vir sy bydrae tot die behoud van die Franse kulturele erfenis is Udo Horstmann op 17 Mei 2016 deur [[Audrey Azoulay]], destydse Minister van Kultuur en Kommunikasie, aangewys as “Chevalier de l'[[Ordre des Arts et des Lettres]]”.<ref> Ministère de la culture: Ordre des Arts et des Lettres. Generic Paris 2018: 25</ref> == Ander == Volgens [[Rainer Erler]] is die karakter Istvan Kaltenbach in sy roman “[[Die Kaltenbach-Papiere]]” (en die filmverwerking daarvan) op Udo Horstmann gebaseer.<ref> Frank G. Gerigk (Hrsg.): Die Welten des Rainer Erler. Anthologie. p.machinery, Murnau 2017: 126</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] odsg7eb2ee8c7xf28nl5qjv3tm88ge7 0 451311 2908595 2880973 2026-06-01T20:11:38Z Jcb 223 2908595 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Italië | beeld = Kenteken van die Italiaanse nasionale krieketspan.png | byskrif = Kenteken van die Italiaanse nasionale krieketspan | bynaam = ''Gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) | konferensie = [[Italiaanse Krieketfederasie]] (F.CR.I.) | kaptein = [[Harry Manenti]] | afrigter = {{vlagikoon|Kanada}} John Davison | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Twintig20|T20I]]-status | ikr_aansluiting = 1995 | ikr_streek = [[Europese Krieketraad|EKR]] (Europa) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = | beste_edi-rang = | t20i-rang = 26ste | beste_t20i-rang = 22ste (8 Junie 2009) | eerste_wedstryd = 15 Julie 1989 t [[Deense nasionale krieketspan|Denemarke]] in [[Kopenhagen]], Denemarke | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = | mees_onlangse_edi = | aantal_edis = | aantal_edis_vanjaar = | edi-rekord = | edi-rekord_vanjaar = | wb_verskynings = 0/13 | wb_eerste = | wb_beste = | wbk_verskynings = 2 | wbk_eerste = 1997 | wbk_beste = Eerste rondte (in 1997 en 2001) | kt_verskynings = 0/9 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{Cr-DE}} op [[Sportpark Maarschalkerweerd]], [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]]; 25 Mei 2019 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-WI}} op [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]; 19 Februarie 2026 | aantal_t20is = 43 | aantal_t20is_vanjaar = 7 | t20i-rekord = 26/16 (60,47%)<br />(0 gelykop, 1 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 2/5<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 1/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] | beste_wt20 = Eerste rondte ([[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) | wt20k-verskynings = 4 | eerste_wt20k = 2012 | beste_wt20k = Naaswenner (in 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = _blue_bandshoulder | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = 0040CD | a_liggaam = 0040CD | a_regterarm = 0040CD | a_broek = 0040CD | t_patroon_la = | t_patroon_b = _ita_t20wc26 | t_patroon_ra = | t_patroon_broek = | t_linkerarm = 0053D8 | t_liggaam = 0053D8 | t_regterarm = 0053D8 | t_broek = 0053D8 | a_titel = }} Die '''Italiaanse nasionale krieketspan''' ([[Italiaans]]: ''Nazionale maschile di cricket dell’Italia'') is die nasionale [[krieket]]span wat [[Italië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Italië deur [[Italiaanse Krieketfederasie]] (''F.CR.I.'', van Italiaans: ''Federazione Cricket Italiana'') beheer. Hulle staan ook bekend as ''gli Azzurri'' (Italiaans vir: “die [[Hemelblou]]es”). [[Savoiblou]] is die gewone kleur van die nasionale spanne wat Italië verteenwoordig, aangesien dit die tradisionele kleur van die [[Huis van Savoje]] was wat van 1860 tot 1946 oor die Koninkryk Italië regeer het. Ná die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] asook die assosiaatlede [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] is Italië tradisioneel een van die sterker nasionale Europese krieketspanne. Italië het vier keer aan die [[T20I-wêreldbeker]]kwalifisering deelgeneem en die 2025-kwalifisering as naaswenner ná Nederland afgesluit, waarmee hulle vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] kon kwalifiseer, hul eerste deelname aan dié toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/italy-and-netherlands-qualify-for-the-men-s-t20-world-cup-2026 |title=Italy and Netherlands qualify for the Men's T20 World Cup 2026 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 Julie 2025 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In dié proses kon hulle onder andere die meermalige deelnemer en gunsteling Skotland vir die eerste keer klop. Daarmee het hulle ná die volle lede Engeland en Ierland, asook die assosiaatlede Nederland en Skotland die vyfde Europese land geword wat vir ’n wêreldbekertoernooi kon kwalifiseer. Tydens die T20I-wêreldbeker 2026 kon Italië [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] klop, gelyk aan hul eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ooit.<ref name="gardner">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-nepal-17th-match-group-c-1512735/match-report |title=Moscas star as Italy dismantle Nepal for first World Cup win |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=12 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Italië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Italië is tans (Februarie 2026) 26ste op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/team-rankings/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Italiaanse Krieketfederasie}} Die Italiaanse Krieketfederasie (Italiaans: ''Federazione Cricket Italiana'', F.CR.I.) is op 26 November 1980 in [[Rome]] as ''Associazione Italiana Cricket'' gestig.<ref name="Gambino">{{it}} {{cite book |author=Simone Gambino |title=Gli anni clandestini. Il cricket italiano dalla nascita fino al riconoscimento da parte del CONI |publisher=Fuorilinea |location=Monterotondo |year=2020 |isbn=978-88-96551-73-8 |page=42}}</ref> Dit is verantwoordelik vir die reël van krieket in Italië en verteenwoordig sedert 1995 Italië as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-italia |title=Cricket Italia |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Daarbenewens was die Italiaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Europese Krieketraad]]. In dieselfde jaar het die beheerliggaam met die aansluiting by die Italiaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] as ’n assosiaatlid sy huidige naam ontvang.<ref name="Statuto">{{it}} {{cite web |url=https://cricketitalia.org/download/statuto-e-regolamenti/?wpdmdl=1720&refresh=639368ee41a601670605038&ind=23fcd3d8305d30c0ba96a1ddb3cd03be&filename=FCrI%20-%20%20Statuto%202019.pdf |title=Statuto federale |publisher=[[Italiaanse Krieketfederasie]] |date=2019 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Sedert 2024 is die beheerliggaam ’n volle lid van die Italiaanse Nasionale Olimpiese Komitee.<ref name="FCRI_CONI1">{{en}} {{cite web |url=https://cricketitalia.org/la-fcri-diventa-federazione-sportiva-nazionale |title=The FCRI Becomes the National Sports Federation |publisher=[[Italiaanse Krieketfederasie]] |date=11 Julie 2024 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref><ref name="FCRI_CONI2">{{it}} {{cite web |url=https://www.coni.it/it/federazioni-sportive-nazionali/48:federazione-cricket-italiana.html |title=Federazione Cricket Italiana |publisher=Italiaanse Nasionale Olimpiese Komitee |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die Italiaanse Krieketfederasie bestuur al die Italië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die F.CR.I. verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Italiaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{it}} {{cite web |url=https://cricketitalia.org/gioca-a-cricket-2025/ |title=Gioca a cricket |publisher=[[Italiaanse Krieketfederasie]] |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Beginjare === Die vroegste verwysing na krieket in Italië dateer uit 1793, toe [[Lord Nelson]] se seemanne tydens ’n tussenhalte in die hawe van [[Napels]] krieket gespeel het.<ref name="Geskiedenis">{{en}} {{cite web |url=http://www.italydownunder.com.au/issueeleven/cricket.html |title=Cricket Italian-style with a spice of Aussie talent |publisher=Italy Down Under |author=Desmond O’Grady |accessdate=13 Februarie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060213062319/http://www.italydownunder.com.au/issueeleven/cricket.html |archive-date=13 Februarie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1811 is die eerste krieketklub ook in Neapel gestig.<ref name="Timeline">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/italy.shtml |title=A Timeline of Italian Cricket |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=17 Februarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217090944/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/italy.shtml |archive-date=17 Februarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hierdie klub is deur Kolonel Maceroni gestig om die baie uitgewykenes, beide militêre en burgerlikes, vermaak te bied.<ref name="Argief">{{en}} {{cite web |url=https://cricketeuropearchive.com/DATABASE/ARTICLESHISTORY/articles/000008/000884.shtml |title=Italy |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Roy Morgan |date=Oktober 2020 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Britse seelui, wat by die Genuese hawe aangedoen het, het rondom 1890 die in die [[Verenigde Koninkryk]] reeds gevestigde krieket aan Italië bekendgestel. Maar vanaf die begin is dit deur [[sokker]] oorskadu en was ’n nissport. Daar word vermoed dat die Britte aanvanklik veral onder mekaar verkeer het. Hulle het verskeie krieket- en sokkerklubs gestig, waaronder in 1893 die eerste Italiaanse [[Genoa CFC|Genoa Krieket- en Sokkerklub]] as die ''Genoa Krieket & Atletiekklub'' en in 1899 [[AC Milan]] as die ''Milaanse Krieket- en Sokkerklub''. Hierdie klubs het egter weggedoen met krieket en hulle op sokker toegespits. Met die opkoms van [[fascisme]] en die gelyktydige afname van immigrante in Italië in die 1920’s en 1930’s het die gewildheid van die sport egter afgeneem en amper heeltemal verdwyn.<ref name="Geskiedenis" /><ref name="Timeline" /> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die Italiaanse krieket herleef.<ref name="Geskiedenis" /> Dit het in die 1960’s gelei tot dit stigting van ’n aantal nuwe krieketklubs.<ref name="Timeline" /> In dié dekade het krieket in [[Rome]] gefloreer op ’n uitstekende veld wat vanaf die Villa Doria Pamphilj oor die [[Sint Pieterskerk]] uitgekyk het. Die [[Australië|Australiese]] en [[Verenigde Koninkryk|Britse]] ambassades, die [[Verenigde Nasies]] se Voedsel- en Landbouorganisasie, die [[Britse Statebond]] se Oorlogsgrafkommissie, die Eerwaardige Engelse Kollege en Beda-kollege het almal met hul spanne om die Romeinse As meegeding totdat in die 1970’s die Villa in ’n openbare park omskep is.<ref name="Geskiedenis" /><ref>{{en}} {{cite book |last1=Lombardo |first1=Ilario |last2=Fasola |first2=Giacomo |last3=Moscatelli |first3=Francesco |title=Italian Cricket Club |publisher=ADD Editore |series=Benezit Dictionary of Artists |isbn=9788867830541 |url=https://books.google.de/books?id=hm1uDwAAQBAJ&redir_esc=y |date=10 Oktober 2013 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In 1964 het [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] tydens sy 1964-toer om [[die As]] na Engeland vir ’n wedstryd ’n tussenhalte in Rome gemaak.<ref name="Timeline" /><ref name="Argief" /> Toe krieket in Rome aan die einde van die 1970’s op ander velde hervat is, het vier van die Villa Doria Pamphilj-veld se spelers in 1980 die Doria Pamphili-krieketklub gestig: die Italiaans-Sri Lankaanse Francis Alphonsus Jayarajah, die Italiaans-Indiese Massimo da Costa, die Australiese Desmond O’Grady en die Siriër Issam Kahale.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ecct.hitscricket.com/team/teamid_8757/Rome-Capanelle-CC-Italy.aspx |title=The European Club Cricket Tournament Rome Capanelle CC (Italy) squad |publisher=The European Club Cricket Tournament |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In dieselfde tydperk is ook ietwat krieket in Noord-Italië gespeel. In 1972 is die Milaanse Krieketklub gestig<ref>{{en}} {{cite web |url=https://milancricket.com |title=Milaanse Krieketklub |publisher=Milaanse Krieketklub |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> en in 1981 die Euratom Krieketklub. === Die nasionale span se eerste jare === Op 26 November 1980 is in [[Rome]] die [[Italiaanse Krieketfederasie]] (Italiaans: ''Federazione Cricket Italiana'', F.CR.I.) as die ''Associazione Italiana Cricket'' gestig<ref name="Gambino" /><ref name="Geskiedenis" /> en hulle het in 1984 ’n geaffilieerde lid van die Internasionale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) geword en is in 1995 tot assosiaatlid gepromoveer.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/62.html |title=Italy |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304135302/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/62.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1983 is die Italiaanse Krieketkampioenskap vir die eerste keer beslis.<ref name="Storia">{{it}} {{cite web |url=https://cricketitalia.org/fcri-2025/ |title=Storia della Federazione |publisher=[[Italiaanse Krieketfederasie]] |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Francis Alphonsus Jayarajah was sowel by die stigting van die nasionale beheerliggaam betrokke asook die Italianers se eerste [[Kaptein (sport)|kaptein]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.italyonthisday.com/2017/05/ |title=May 2017 |publisher=Italy on this Day |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Hy was die eerste persoon van kleur wat Italië in enige sport aangevoer het.<ref>{{it}} {{cite book |author=Mauro Valeri |title=Black Italians: atleti neri in maglia azzurra : l'Italia multirazziale |publisher=Palombi |year=2006 |isbn=88-6060-039-1}}</ref> Die Italiaanse span se eerste gedokumenteerde wedstryd was tydens hul eerste toer in 1984 na die Verenigde Koninkryk,<ref name="Timeline" /> waartydens hulle in Augustus ’n week se krieket teen plaaslike [[Londen]]se krieketklubs gespeel het, wat met ’n nederlaag teen die Enfield-krieketklub begin het, maar hulle kon dié toer afsluit met hul eerste oorwinning in die laaste wedstryd oor Noord-Middlesex-krieketklub. In 1989 het die Italianers vir hul eerste internasionale wedstryd [[Denemarke]] besoek, waartydens die [[Deense nasionale krieketspan|Dene]] 438 lopies aangeteken en dié eendagwedstryd met 409 lopies gewen het. Die eerste internasionale toernooi, waaraan Italië deelgeneem het, was die Europese Krieketbeker in Engeland in 1992. Een jaar later het die span aan die Europese Nasiesbeker deelgeneem en die [[Marylebone-krieketklub]] (MCC) het Italië besoek. In 1995 het die Italieners in [[Argentinië]] in ’n tweedaagse wedstryd onbeslis gespeel en die eendagwedstryd met vyf paaltjies gewen. In dieselfde jaar het hulle Israel gehuisves en albei eendagwedstryde gewen.<ref name="Timeline" /> Ná jare se wedstryde teen buurlande soos [[Duitse nasionale krieketspan|Duitsland]] en Frankryk het Italië in 1996 aan die eerste Europese Kampioenskap in [[Denemarke]] deelgeneem en die sewende plek behaal nadat hulle Israel in die uitspeelwedstryd verslaan het.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/1996/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |title=1996 European Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=5 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705035654/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/1996/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |archive-date=5 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het die span [[Namibië]] besoek, maar die driedaagse wedstryd met ’n beurt en ook albei eendagwedstryde verloor. In 1997 het die beheerliggaam met die aansluiting by die Italiaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] as ’n assosiaatlid sy huidige naam ontvang<ref name="Statuto" /><ref name="Storia" /> en in dieselfde jaar het hulle by die vastelandse beheerliggaam [[Europese Krieketraad]] (''European Cricket Council'', ECC) aangesluit.<ref name="Timeline" /> Aan die destyds IKR-trofee genoemde [[krieketwêreldbeker]]kwalifisering kon Italië, nadat hulle in 1995 ’n assosiaatlid van die IKR geword het, in 1997 in [[Maleisië]] vir die eerste keer deelneem. Die Italianers het egter swak vertoon en onder 22 deelnemers die laaste plek met Israel gedeel.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1996-97/OTHERS+ICC/ICCT97/ |title=1997 ICC Trophy |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=12 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312022245/http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1996-97/OTHERS+ICC/ICCT97/ |archive-date=12 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die daaropvolgende jaar se Europese Kampioenskap het hulle in die sesde plek geëindig, nadat hulle in die uitspeelwedstryd een van die grootste verrassende oorwinnings in die krieketgeskiedenis aangeteken het deur Engeland XI te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/1998/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |title=1998 European Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=9 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709050529/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/1998/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |archive-date=9 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1998/OTHERS+ICC/ECCT/ECCT98_RESULTS.html |title=European Cricket Championships, July 1998 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Ook in 1998 het die MCC Italië besoek.<ref name="Timeline" /> In 1999 het Italië in [[Gibraltar]] saam met die gasheer, Frankryk en Israel aan ’n vierhoekige toernooi deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1999/OTHERS+ICC/GQIT/ |title=1999 Gibraltar quadrangular |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Hulle het die toernooi gewen deur Gibraltar in die eindstryd te verslaan.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1999/OTHERS+ICC/GQIT/GIBR_ITALY_GQIT_25SEP1999.html |title=Scorecard of Gibraltar v Italy, 25 September 1999 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Europese Kampioenskap in die volgende jaar het hulle die afdeling een in die vyfde plek afgesluit<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2000/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |title=2000 European Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=5 Julie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705225209/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2000/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/about.shtml |archive-date=5 Julie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en sou vervolgens deelneem aan die IKR-trofee 2001, die [[Krieketwêreldbeker 2003]]-kwalifiseringstoernooi, maar hulle het hulleself in die laaste minuut voor dié toernooi onttrek weens ’n geskil oor die geskiktheid van vier spelers wat deur hul geboorte Italiaanse burgers was, maar nie in Italië gebly het nie. Een jaar later is hierdie geskil opgelos, nadat die IKR burgerskap as ’n voorwaarde erken het om vir die nasionale span te verskyn.<ref name="Timeline" /><ref name="Argief" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/italy-withdraws-from-icc-trophy-103659 |title=Italy Withdraws from ICC Trophy |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Junie 2001 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die Europese Kampioenskap 2002 se afdeling een het Italië in die sesde plek afgesluit,<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/RESULTS/about.shtml |title=2002 European Championship |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=6 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106203810/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/EUROCHAMS/RESULTS/about.shtml |archive-date=6 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarmee hulle na die afdeling twee gerelegeer is wat hulle in 2004 dadelik kon wen.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/EUROCHAMSB/results.shtml |title=2004 European Championship Division Two |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=1 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090701081145/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/EUROCHAMSB/results.shtml |archive-date=1 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarmee het die Italianers vir die IKR-trofee 2005 se uitspeelrondte vroeg in 2005 in [[Kuala Lumpur]], Maleisië, gekwalifiseer, wat deel was van die [[Krieketwêreldbeker 2007]]-kwalifisering. Hulle het dié toernooi in die sewende plek afgesluit nadat hulle Zambië in die uitspeelwedstryd geklop het.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/102/102371.html |title=Scorecard of Italy v Zambia, 27 February 2005 |publisher=Cricket Archive |accessdate=12 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612113215/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/102/102371.html |archive-date=12 Junie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle het in die Europese Kampioenskap 2006 se afdeling een die vyfde plek beklee.<ref name="Timeline" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2006/TOURNAMENTS/EURODIV1/about.shtml |title=2006 European Championship Division One |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=8 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110308183858/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2006/TOURNAMENTS/EURODIV1/about.shtml |archive-date=8 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Mei–Junie 2007 het die span [[Darwin]] besoek vir die Wêreldkrieketliga se afdeling drie, wat deel was van die [[Krieketwêreldbeker 2011]]-kwalifisering. Hulle het die sewende plek behaal nadat hulle Fidji in die uitspeelwedstryd verslaan het en daarmee na die Wêreldkrieketliga 2008 se afdeling vier gerelegeer is, wat hulle in die derde plek afgesluit het,<ref name="Timeline" /> waarmee hulle vir die Wêreldkrieketliga 2009–14 in dié afdeling 2010 aangebly het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |title=Uganda lift Division Three title |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=2 Junie 2007 |accessdate=24 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524025112/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000046/004698.shtml |archive-date=24 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit is in die [[Emilia-Romagna]]-streek beslis en die gasheer het die eindstryd gehaal, maar teen die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] met agt paaltjies vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-four-2010-467028/italy-vs-united-states-of-america-final-467093/match-report |title=Cush century takes USA to title triumph |publisher=ESPNcricinfo |date=21 Augustus 2010 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Gevolglik is die Italieners na die Wêreldkrieketliga 2011 se afdeling drie gepromoveer, waar hulle die vierde plek beklee en daarmee vir die Wêreldkrieketliga 2013 in dié afdeling aangebly het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-three-2010-11-474676/italy-vs-oman-3rd-place-playoff-494740/match-report |title=Hong Kong take title |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Januarie 2011 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die span het die kans gehad om vir die [[Krieketwêreldbeker 2015]] te kwalifiseer as hulle die Wêreldkrieketliga 2013 se afdeling drie onder die twee beste spanne afsluit en daarna tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2013 dieselfde uitslag behaal. Italië het dié toernooi op ’n bemoedigende manier begin met oorwinnings oor [[Omanse nasionale krieketspan|Oman]] (met nege paaltjies) en die Verenigde State (met agt lopies), waarop egter nederlae gevolg het, eers naelskraap teen [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] (met twee paaltjies) en toe swakker teen [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] (met sewe paaltjies). Nadat hulle die toernooi in die laaste plek afgesluit en in die uitspeelwedstryd om die vyfde plek teen Oman vasgeval het, is hulle na die Wêreldkrieketliga 2014 se afdeling vier gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-three-2013-628074/italy-vs-oman-5th-place-playoff-628095/match-report |title=Airee, Vesawkar carry Nepal to Div 3 title |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Mei 2013 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In Maart 2012 het die Italianers in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] aan die [[T20I-wêreldbeker 2012]]-kwalifisering deelgeneem, destyds hul hoogste vlak van internasionale deelname. Ná oorwinnings oor Oman, die Verenigde State en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] het hulle die uitspeelwedstryd om die negende plek gehaal, maar teen Kenia vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2011-12-532912/italy-vs-kenya-66th-match-9th-place-play-off-546471/match-report |title=Scotland claim fifth in dramatic finish |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Maart 2012 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Een jaar later het hulle die [[T20I-wêreldbeker 2014]]-kwalifisering in die negende plek afgesluit ná oorwinnings oor die Verenigde State, asook die hoer geplaaste opponente die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] in die uitspeelwedstryd om die negende plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-twenty20-qualifier-2013-14-660011/italy-vs-namibia-65th-match-9th-place-play-off-660221/match-report |title=Hong Kong, Netherlands through to World T20 |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2013 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Wêreldkrieketliga 2014 se afdeling vier het die span die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal, maar teen Denemarke vasgeval, waarmee hulle in die Wêreldkrieketliga 2016 se afdeling vier aangebly het. Dit het hulle in die sesde plek afgesluit, waarmee hulle die [[Krieketwêreldbeker 2019]] misgeloop het en na die Wêreldkrieketliga 2017 se afdeling vyf gerelegeer is. Daar het die Italianers die halfeindstryd gehaal, maar teen Vanuatu vasgeval, waarna hulle die uitspeelwedstryd om die derde plek teen Katar verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/41215382 |title=World Cricket League: Jersey crowned Division Five champions in South Africa |publisher=[[BBC]] |author=Tim Pryor |date=9 September 2017 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Daarmee is die span gerelegeer na afdeling vyf, wat later die Uitdaagliga 2019–2022 geword het. Dit was een van die [[Krieketwêreldbeker 2023]] se kwalifiseringstoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associates-pathway-to-2023-world-cup-undergoes-major-revamp-1162819 |title=Associates pathway to 2023 World Cup undergoes major revamp |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=20 Oktober 2018 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> === Eerste wêreldbekerdeelname === In April 2018 het die wêreldbeheerliggaam IKR aan al sy lede volle T20I-status toegeken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] tussen Italië en ander IKR-lede sedert 1 Januarie 2019 as ’n volle T20I erken.<ref name="T20I-status" /> In September 2018 het Italië van die Europese T20I-wêreldbekerkwalifisering 2019 se Groep B gekwalifiseer en die plaaslike kwalifiseringseindrondte vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]] gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2018/articles/000017/001723.shtml |title=Italy secure place in European final |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=3 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903013404/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2018/articles/000017/001723.shtml |archive-date=3 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 25 Mei 2019 het Italië tydens ’n reeks van twee wedstryde teen Duitsland in [[Utrecht (munisipaliteit)|Utrecht]] in sy eerste T20I-wedstryd gespeel en met sewe paaltjies gewen. Nadat hulle die tweede wedstryd met ses paaltjies gewen het, het hulle dié reeks met 2–0 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/2821/germany-v-italy-t20i-series-in-netherlands-2019 |title=Germany v Italy T20I Series in Netherlands, 2019 |publisher=CricBuzz |date=25 Mei 2019 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Hierdie wedstryde het ook as ’n voorbereiding gedien op die Europese T20I-wêreldbekerkwalifisering 2018/19 se streekseindstryde in Junie 2019. Tydens dié Europese T20I-wêreldbekerkwalifisering in [[Guernsey]] het Italië ná twee oorwinnings en drie nederlae die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2019 vir die T20I-wêreldbeker 2021 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.itv.com/news/channel/2019-06-20/jerseys-cricketers-reach-t20-world-cup-qualifier-after-thriller |title=Jersey's cricketers reach T20 World Cup qualifier after thriller |publisher=ITV News |date=20 Junie 2019 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/events/mens-t20-world-cup/european-t20-qualification-review/ |title=European T20 Qualification Review |publisher=Emerging Cricket |author=Dan Kelly |date=28 Junie 2019 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Europese T20I-wêreldbekerkwalifisering 2021 het Italië weens ’n swakker lopietempo teenoor Duitsland met sy derde plek die [[T20I-wêreldbeker 2022]]-kwalifisering misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dw.com/en/t20-cricket-germanys-men-make-history-and-take-a-step-closer-to-the-world-cup/a-59567416 |title=Germany's men make T20 cricket history |publisher=Deutsche Welle |author=Jonathan Harding |date=21 Oktober 2021 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die Spaanse Drienasiesreeks 2022/23, waaraan ook Duitsland en die gasheer deelgeneem het, het Italië ná slegs een oorwinning in die laaste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/4917/spain-triangular-t20i-series-2022-23/matches |title=Spain Triangular T20I Series, 2022–23 |publisher=CricBuzz |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Van Augustus 2019 af het die Italianers aan die Krieketwêreldbeker-uitdaagliga 2019–2022 deelgeneem,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |title=All to play for in last ever World Cricket League tournament |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 April 2019 |accessdate=19 Julie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719222506/https://www.icc-cricket.com/media-releases/1173815 |archive-date=19 Julie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waar hulle die vyfde plek behaal het en daarmee in die Uitdaagliga-uitspeelrondte 2024 om ’n plek in die Uitdaagliga 2024–2026 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]]-kwalifisering gespeel, waarin hulle geslaag het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/cwc-challenge-league-playoff/news/italy-prevail-in-heart-stopping-battle-of-bangi-to-re-claim-challenge-league-spot |title=Italy prevail in heart-stopping Battle of Bangi to re-claim Challenge League spot |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2024 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In 2023 is daar berig dat Italië ’n strategie gevolg het om professionele krieketspelers uit [[Australië]] en [[Engeland]] te werf om in die plaaslike eindrondte van die Europese kwalifisering 2022–23 vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] te speel. Dié rekrute, hoewel hulle Italiaanse paspoorte besit en aan die IKR-regulasies voldoen om vir die land te verskyn, het moontlik slegs swak direkte verbintenisse met Italië. Van hierdie spelers sluit in die Suid-Afrikaans-gebore [[Wayne Madsen]], asook die in Australië geborenes [[Spencer Johnson]] en [[Ben Manenti]]. Al hierdie spelers het vanweë hul voorsate vir die nasionale span gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wayne-madsen-spencer-johnson-ben-manenti-set-for-italy-2024-t20-world-cup-bid-1360318 |title=Johnson, Madsen, Manenti sign up for Berg's Italian Job |publisher=ESPNcricinfo |author=Matt Roller |date=22 Februarie 2023 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2024]]-kwalifisering het Duitsland die twee gevestigde krieketlande Ierland en [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] ontmoet, maar ook ander opkomende spanne soos Denemarke, Italië, Jersey en Oostenryk. Tydens dié kwalifisering is twee plekke vir die hooftoernooi beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/top-eight-teams-as-well-as-hosts-wi-and-usa-to-get-automatic-entry-into-2024-t20-world-cup-1310292 |title=Twelve teams to get automatic entry into 2024 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=10 April 2022 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Hulle kon egter nie vir die hooftoernooi kwalifiseer nie, nadat die twee gunstelinge Ierland en Skotland die twee plekke bespreek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/europe-region-qualifier-ireland-scotland-qualify-for-2024-men-s-t20-world-cup-1389593 |title=Ireland and Scotland seal their place in 2024 Men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Julie 2023 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Ná die opname van krieket in die [[Olimpiese Somerspele 2028]] in [[Los Angeles]] se program het die Italiaanse Krieketfederasie op 11 Julie 2024 ’n volle lid van die Italiaanse Nasionale Olimpiese Komitee geword.<ref name="FCRI_CONI1" /><ref name="FCRI_CONI1" /> Reeds een maand vroeër het Italië vir die eerste keer ’n wêreldbekerkwalifisering gehuisves en die Europese [[T20I-wêreldbeker 2026]]-kwalifisering A in [[Rome]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/italy-germany-denmark-set-to-host-icc-event-for-first-time-ever-in-202420231214203845/ |title=Italy, Germany, Denmark set to host ICC event for first-time ever in 2024 |publisher=Asian News International |date=14 Desember 2023 |accessdate=14 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214151558/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/italy-germany-denmark-set-to-host-icc-event-for-first-time-ever-in-202420231214203845/ |archive-date=14 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die gasheer het onoorwonne die eindstryd gehaal, waarin hulle ’n maklike oorwinning oor Roemenië kon aanteken (met 160 lopies), nadat [[Joe Burns]] die eerste T20I-honderdtal vir Italië aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketitalia.org/qualificazioni-world-cup-t20-2026-trionfo-italia-azzurri-alla-seconda-fase-regionale/ |title=2026 World Cup T20 Qualifiers: Italy triumphs. The Azzurri advance to the second regional round. |publisher=[[Italiaanse Krieketfederasie]] |date=16 Junie 2024 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Daarmee het die span die Europa-kwalifisering 2025 gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/italy-advance-in-men-s-t20-world-cup-2026-qualification-after-victory-in-rome |title=Italy advance in Men’s T20 World Cup 2026 Qualification after victory in Rome |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Junie 2024 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens dié kwalifiseringstoernooi in Nederland het die Italianers Guernsey geklop, terwyl die wedstryd teen Jersey uitgereën is, waarna hulle ’n verrassende oorwinning oor Skotland kon aanteken, waarmee hulle vir die T20I-wêreldbeker 2026 gekwalifiseer het, gelyk aan hul eerste deelname aan ’n wêreldbekertoernooi ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/italy-make-history-qualify-for-2026-mens-t20-world-cup-1494665 |title=Italy make history by qualifying for 2026 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Julie 2025 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die Italiaanse afrigtingspan sluit ervare voormalige internasionale krieketspelers in soos die Ierse [[Kevin O’Brien]], die Kanadese [[John Davison]] en die Skotse [[Dougie Brown]] wat al drie tydens die Krieketwêreldbeker 2007 vir hul onderskeie nasionale krieketspan verskyn het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-italy-made-it-to-the-2026-t20-world-cup-1496101 |title=New skies for the Azzuri: Italy's long road to T20 World Cup qualification |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=22 Julie 2025 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/awesome-azzurri-how-italy-stunned-europe-t20-world-cup-hopes-and-building-a-cricket-legacy |title=Awesome Azzurri: How Italy stunned Europe, T20 World Cup hopes and building a cricket legacy |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=22 Julie 2025 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> In voorbereiding op die T20I-wêreldbeker 2026 het die Italiaanse span in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] teen die volle lid [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] in drie T20I-wedstryde te staan gekom, waarvan hulle die derde gewen het, gelyk aan hul eerste oorwinning oor ’n volle lid.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c77km0yrye2o |title=Italy earn landmark win over Ireland in T20 match |publisher=[[BBC]] |author=Richard Petrie |date=26 Januarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die span nederlae gely teen Skotland (met 73 lopies),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-scotland-7th-match-group-c-1512725/match-report |title=Munsey and Leask spoil Italy's T20 World Cup debut |publisher=ESPNcricinfo |author=S Sudarshanan |date=9 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] (met 24 lopies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/england-vs-italy-29th-match-group-c-1512747/match-report |title=Jacks the star as England qualify for Super Eights with nervy win |publisher=ESPNcricinfo |author=Matt Roller |date=16 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] (met 42 lopies),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/italy-vs-west-indies-37th-match-group-c-1512755/match-report |title=Hope's 75, Forde and Joseph's wickets help WI go into Super Eight unconquered |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=19 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> maar hulle kon daarin slaag om [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] (met tien paaltjies) te klop, gelyk aan hul eerste T20I-wêreldbekeroorwinning ooit.<ref name="gardner" /> == Kleure, embleem en bynaam == Die Italiaanse span speel nie in die kleure van die [[Vlag van Italië|nasionale vlag]] nie, maar in blou, as ’n huldeblyk aan die koninklike familie van die [[Huis van Savoje]] wat onder andere die Koninkryk Italië regeer het. Die span se bynaam ''gli Azzurri'' (“die [[Hemelblou]]es”) is soos dié van die Italiaanse [[Italiaanse nasionale rugbyspan|rugby-]] en [[Italiaanse nasionale sokkerspan|sokkerspanne]] afgelei van die hemelblou trui. Voor elke wedstryd van die Italiaanse nasionale krieketspan word ''Il Canto degli Italiani'' ([[Italiaans]] vir: “Die Lied van die Italianers”), die Italiaanse volkslied, gespeel. In Italië staan dié volkslied ook as ''L’inno di Mameli'' ("Mameli se volkslied") bekend, en verwys na die outeur van die lirieke, Goffredo Mameli.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.quirinale.it/page/inno_en |title=The Anthem |publisher=President van die Italiaanse Republiek |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> Die embleem van Italië toon ’n paaltjie in die Italiaanse vlagkleure (groen, wit en rooi) en daarvoor ’n kolwer. == Tuisstadions == {{Location map+ |Italië |caption=Ligging van Italiaanse krieketstadions |places= {{location map~|Italië|label=<small>Rome-krieketveld</small>|position=bottom|lat=41.8675|long=12.5664}} {{location map~|Italië|label=<small>Jesselton-krieketveld</small>|position=left|lat=45.6944|long=12.9425}} {{location map~|Italië|label=<small>Simar-krieketveld</small>|position=top|lat=38.1157|long=13.3615}} }} Italië beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Italiaanse nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Italië: {| border="0" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | Roma-krieketveld | [[Rome]] | 9 Augustus 2021 |- | 2 | Jesselton-krieketveld | [[Jesolo]] | ''onbekend'' |- | 3 | Simar-krieketveld | [[Palermo]] | 9 Junie 2024 |} == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 47 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Italië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Italiaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- | [[Anthony Mosca]] | 2022–hede | align=center | 23 | align=center | '''573''' |- | [[Grant Stewart]] | 2021–hede | align=center | 24 | align=center | '''532''' |- | [[Justin Mosca]] | 2022–hede | align=center | 24 | align=center | '''486''' |- | [[Marcus Campopiano]] | 2022–hede | align=center | 27 | align=center | '''477''' |- | [[Harry Manenti]] | 2022–hede | align=center | 25 | align=center | '''412''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 26 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=31;type=team |title=Records / Italy / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Harry Manenti]] | 2022–hede | align=center | 25 | align=center | '''34''' |- | [[Crishan Kalugamage]] | 2022–hede | align=center | 22 | align=center | '''27''' |- | [[Jaspreet Singh]] | 2019–hede | align=center | 29 | align=center | '''24''' |- | [[Gareth Berg]] | 2021–2024 | align=center | 19 | align=center | '''20''' |- | [[Grant Stewart]] | 2021–hede | align=center | 24 | align=center | '''20''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 26 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=31;type=team |title=Records / Italy / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was agt spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Italië tydens ’n T20I-wedstryd.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3"| T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=31;type=team |title=Records / Italy / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Gayashan Munasinghe | 2019 |- | 2 | Gareth Berg | 2021–2024 |- | 3 | Gian-Piero Meade | 2022 |- | 4 | '''Harry Manenti''' | 2022–hede |- | 5 | Marcus Campopiano | 2022–2024 |- | 6 | Joe Burns | 2025 |- | 7 | Wayne Madsen | 2026 |- | 8 | JJ Smuts | 2026 |} == Rekords == === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie in aanmerking nie – geaffilieerde lid |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie in aanmerking nie – geaffilieerde lid |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie in aanmerking nie – geaffilieerde lid |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Opponent !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 0 || 25,00 || 26 Januarie 2026 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Denemarke}} || 5 || 3 || 1 || 0 || 1 || 60,00 || 15 Oktober 2021 |- |align="left"| {{Cr-DE}} || 8 || 5 || 3 || 0 || 0 || 62,50 || 25 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Finland}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 13 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Frankryk}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Junie 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Griekeland}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 12 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Guernsey}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Junie 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 0 || 25,00 || 23 Julie 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Kroasië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Luxemburg}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 9 Junie 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Eiland Man}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Julie 2022 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 12 Februarie 2026 |- |align="left"| {{vlagland|Noorweë}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 Junie 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Roemenië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 83,33 || 16 Junie 2024 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 9 Julie 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Spanje}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 6 November 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Swede}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Turkye}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0,00 || 13 Junie 2024 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''43''' || '''26''' || '''16''' || '''0''' || '''1''' || '''60,47''' || 25 Mei 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3737 op 26 Februarie 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=31;type=team |title=Records / Italy / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2026 |accessdate=26 Februarie 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Italiaanse nasionale rugbyspan]] * [[Italiaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{it}} {{cite book |author=Simone Gambino |title=Gli anni clandestini. Il cricket italiano dalla nascita fino al riconoscimento da parte del CONI |publisher=Fuorilinea |location=Monterotondo |year=2020 |isbn=978-88-96551-73-8}} * {{it}} {{cite book |author=Simone Gambino |title=Ius sanguinis, ius soli. Il cricket, la fucina dei nuovi italiani |publisher=Fuorilinea |location=Monterotondo |year=2023 |isbn=979-1-281-11613-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Italy national cricket team|Italiaanse nasionale krieketspan}} * {{it}} [https://cricketitalia.org/ Amptelike webwerf van die Italiaanse Krieketfederasie] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/italy-31 Italië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-italia Italië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieket in Italië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Europa]] qe05c33yhdqxcvekv9w9zyn0a4qcw7n 0 452906 2908583 2831221 2026-06-01T19:54:16Z JMK 649 kaartsleutel 2908583 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Woudbuffel | image = African_Forest_Buffalo.jpg | image_caption = 'n Eksemplaar in die San Diego-dieretuin | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Bovinae]] | genus = '''''Syncerus''''' | species = ''[[Buffel|S. caffer]]'' | subspecies = '''''S. c. nanus''''' | species_link = Buffel | binomial = ''Syncerus caffer nanus'' | authority = (Boddaert, 1785) | synonyms = ''Syncerus nanus'' | range_map = Syncerus range map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#374d06|&nbsp;<big>'''woudbuffel'''</big>}}{{leftlegend|#808000|&nbsp;<big>[[Kaapse buffel]]</big>}}{{leftlegend|#784807|&nbsp;<big>Soedanbuffel</big>}} }} Die '''woudbuffel''' (''Syncerus caffer nanus''), ook bekend as die '''Afrika-bosbuffel''', '''bosbuffel''', '''dwergbuffel''', '''rooibuffel''',<ref>{{Cite book |last=Haltenorth |first=Theodor |title=The Collins Field Guide to the Mammals of Africa including Madagascar |publisher=HarperCollins |year=1980 |isbn=978-0828906999 |edition=1st |location=United Kingdom |pages=107 |language=English, German}}</ref> '''Kongobuffel''' of '''boskoei''',<ref>{{Cite book |last=Burton |first=Maurice |title=International Wildlife Encyclopedia |publisher=Marshall Cavendish Corporation |year=1969 |isbn=9780761472889 |location=Madison, Wisconsin, United States |pages=371 |language=English}}</ref> is die kleinste subspesie van die [[buffel]].<ref>{{cite journal|author =Korte, Lisa M. |title=Habitat Selection at Two Spatial Scales and Diurnal Activity Patterns of Adult Female Forest Buffalo |journal= Journal of Mammalogy |volume= 89|issue=#1 |year=2008 |pages= 115–125 |doi=10.1644/06-MAMM-A-423.1 |s2cid=86366800|doi-access=free }}</ref> Dit is verwant aan die [[Kaapse buffel]] (''Syncerus caffer caffer''), die Soedanbuffel (''Syncerus caffer brachyceros'') en die Nylbuffel (''Syncerus caffer aequinoctialis''). Dit is egter die enigste subspesie wat hoofsaaklik in die reënwoude van [[Sentraal-Afrika]] en [[Wes-Afrika]] voorkom, met 'n jaarlikse reënval van ongeveer 1 500 mm (59 duim).<ref>{{cite journal|author =Melletti, Mario |author2=Penteriani Vincenzo |author3=Mirabile Marzia |author4=Boitani Luigi |title=Some Behavioral Aspects of Forest Buffalo (Syncerus Caffer Nanus): From Herd to Individual |journal= Journal of Mammalogy |volume= 88 |issue=#5 |year=2007 |pages= 1312–1318 |doi=10.1644/06-MAMM-A-240R1.1 |doi-access=free|hdl=10261/62519 |hdl-access=free }}</ref> Daar word vermoed dat dit 'n afsonderlike spesie, ''Syncerus nanus'', verteenwoordig.<ref>{{cite book |first1=C. |last1=Groves |first2=P. |last2=Grubb |year=2011 |title=Ungulate Taxonomy |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beesagtiges]] 04aw3wluua81xd7azdbw2zc3w8y8xr7 0 453431 2908678 2897134 2026-06-02T06:03:53Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908678 wikitext text/x-wiki [[Lêer:F1 75 Logo.png|thumb|260px|Logo - 75 jaar Formule 1]] {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 22em; " |+ style="font-size:95%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| {{vlagikoon|ITA}} Formula 1 Pirelli Gran Premio d'Italia 2025 |- |colspan="3" style="text-align:center;" | |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monza track map.svg|250px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>7 September 2025</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Autodromo Nazionale Monza]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> | <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> 1:18.792</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste rondte</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small><small>{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]</small> | <small><small>[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small></small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]</small> || <small>[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]</small>|| <small>[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]</small>|| <small>[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]</small> |} Die [[2025 Formule Een-seisoen|2025 Formule Een]] [[Italiaanse Grand Prix]] is op [[7 September]] [[2025]] op die [[Autodromo Nazionale Monza]], in [[Italië]], gehou. Dit was die sestiende wedren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande deur Pirelli beskikbaar gestel == {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ [[Pirelli]]bande vir gebruik te Monza |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- | {{spaces|2}}[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br />Medium C3 | [[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br />{{spaces|1}}Sag C4 | {{spaces|3}}[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br />Ultrasag C5 | {{spaces|1}}[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br />Tussen-in | [[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br />{{spaces|3}}Reën |} == Oefensessies == === Vrye oefening === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! rowspan="6"|Vrye oefening 1 ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:20.117 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:20.286 |- !3 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:20.650 |- !4 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:20.692 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:20.940 |- style="border-top:2px solid #808080" |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 2 ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.878 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:19.961 |- !3 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.974 |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:20.059 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:20.070 |- |-style="border-top:2px solid #808080" ! rowspan="6"|Vrye oefening 3 ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Tyd |- !1 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.331 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:19.352 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.496 |- !4 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:19.498 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:19.515 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! K1 ! K2 ! K3 ! Rooster |- !1 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:19.455 | '''1:19.140''' | '''1:18.792''' | align=center|1 |- !2 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.517 | 1:19.293 | 1:18.896 | align=center|2 |- !3 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.711 | 1:19.286 | 1:18.982 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:19.689 | 1:19.310 | 1:19.007 | align=center|4 |- !5 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:19.765 | 1:19.371 | 1:19.124 | align=center|10 '''*¹''' |- !6 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | '''1:19.414''' | 1:19.287 | 1:19.157 | align=center|5 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:19.747 | 1:19.245 | 1:19.200 | align=center|6 |- !8 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 1:19.688 | 1:19.323 | 1:19.390 | align=center|7 |- !9 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.658 | 1:19.362 | 1:19.424 | align=center|8 |- !10 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:19.619 | 1:19.433 | 1:19.519 | align=center|9 |- !11 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:19.688 | 1:19.446 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="11"| | align=center|11 |- !12 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 1:19.777 | 1:19.498 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="12"| | align=center|12 |- !13 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.644 | 1:19.528 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="13"| | align=center|13 |- !14 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.837 | 1:19.583 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="14"| | align=center|14 |- !15 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:19.816 | 1:19.707 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="15"| | align=center|15 |- !16 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:19.917 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="16"| | align=center|16 |- !17 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:19.948 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="17"| | align=center|17 |- !18 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 1:19.992 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="18"| | align=center|18 |- !19 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | 1:20.103 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="19"| | align=center|19 |- !20 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | 1:20.279 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value="20"| | align=center|20 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:24.973 |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1268/italy/qualifying |title=FORMULA 1 PIRELLI ITALIAN GRAND PRIX 2025 - QUALIFYING |publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |date=2025-09-06}}</ref> |} '''*¹''' [[Lewis Hamilton]] ontvang 'n roosterstraf van vyf plekke oor hy te vinnig gery het onder dubbele geel vlae by die Nederlandse Grand Prix. == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- !1 | align=center|1 | '''{{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]]''' | '''[[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]]''' | align=center| 53 | 1:13:24.325 | align=center| 1 | align=center|'''25''' |- !2 | align=center|4 | '''{{GB-VLAG}} [[Lando Norris]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center| 53 | +19.207 | align=center| 2{{Pictogram vinnigste ronde}} | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|81 | '''{{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center| 53 | +21.351 | align=center| 3 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|16 | '''{{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center| 53 | +25.624 | align=center| 4 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|63 | '''{{GB-VLAG}} [[George Russell]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | align=center| 53 | +32.881 | align=center| 5 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center| 53 | +37.449 | align=center| 10 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center| 53 | +50.537 | align=center| 14 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} '''[[Gabriel Bortoleto]]''' | '''[[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]]''' | align=center| 53 | +58.484 | align=center| 7 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} '''[[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]''' | align=center| 53 | +59.762 | align=center| 6 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} '''[[Isack Hadjar]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]]''' | align=center| 53 | +1:03.891 | align=center data-sort-value="19"| Kuipe | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center| 53 | +1:04.469 | align=center| 13 | |- !12 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center| 53 | +1:19.288 | align=center| 11 | |- !13 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Red Bull Racing]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center| 53 | +1:20.701 | align=center| 9 | |- !14 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center| 53 | +1:22.351 | align=center| 18 | |- !15 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center| 52 | +1 rondte | align=center| 15 | |- !16 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center| 52 | +1 rondte | align=center data-sort-value="20"| Kuipe | |- !17 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center| 52 | +1 rondte | align=center| 17 | |- !18 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center| 52 | +1 rondte | align=center| 16 | |- !DNF | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center| 24 | Suspensie | align=center| 8 | |- !DNS | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center| 0 | | align=center| 12 | |- !colspan=8| Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1268/italy/race-result |title=FORMULA 1 PIRELLI GRAN PREMIO D’ITALIA 2025 - RACE RESULT|publisher=Formula 1® - The Official F1® Website |date=2025-09-07}}</ref> |} {{Pictogram vinnigste ronde}} [[Lando Norris]] teken vir die agtiende keer in sy loopbaan 'n vinnigste rondte aan. == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|324 |- !2 | align=center|4 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|293 |- !3 | align=center|1 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|230 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|194 |- !5 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|163 |- !6 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|117 |- !7 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|64 |- !8 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|64 |- !9 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Racing Bulls]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|38 |- !10 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|37 |- !11 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|32 |- !12 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|30 |- !13 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|28 |- !14 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|20 |- !15 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|20 |- !16 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !17 | align=center|38 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|16 |- !18 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|16 |- !19 | align=center|22 | {{JP-VLAG}} [[Yuki Tsunoda]] | [[Red Bull Racing]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] | align=center|12 |- !20 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|0 |- !21 | align=center|7 | {{AU-VLAG}} [[Jack Doohan]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Span ! Punte |- !1 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|617 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|280 |- !3 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|260 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|239 |- !5 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|86 |- !6 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|62 |- !7 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] | align=center|61 |- !8 | {{CH-VLAG}} [[Sauber|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | align=center|55 |- !9 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|44 |- !10 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Renault]] | align=center|20 |- |} {{EindeKolomme}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Italiaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 2025|Italië]] j8taho2nb0aql8va8wd6oef2qjk8kqh 0 453445 2908707 2892492 2026-06-02T06:34:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908707 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Freeman Dyson | image = Freeman Dyson (2005).jpg | caption = Freeman Dyson in 2005. | birth_date = {{Geboortedatum|1923|12|5}} | birth_place = Crowthore, [[Berkshire]] [[Verenigde Koninkryk]] | death_date = {{Sterfdatum en ouderdom|2020|2|28|1923|12|5}} | death_place = Plainsboro Township, [[New Jersey]], VSA | nationality = | citizenship = Verenigde Koninkryk<br />[[Verenigde State van Amerika|VSA]] | known_for = [[Astrofisika]]<br />kwantumveldteorie<br />gekondenseerde materie-fisika<br />[[kernfisika]]<br />Dyson se transformasie<br />[[Dyson-sfeer]]<br />Dyson-boom | alma_mater = Trinity College, Chambridge<br />Cornell-universiteit | awards = | signature = | spouse = | children = }} '''Freeman John Dyson''' FRS ([[15 Desember]] [[1923]] – [[28 Februarie]] [[2020]])<ref>George Dyson (Junie 2022). "''Freeman John Dyson. 15 December 1923—28 February 2020''". ''Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society''. 73: 197–226. doi:10.1098/RSBM.2021.0050. ISSN 0080-4606. Wikidata Q115731803</ref> was 'n Brits-Amerikaanse teoretiese [[Fisika|fisikus]] en [[wiskundige]] bekend vir sy werke in kwantumveldteorie, [[astrofisika]], ewekansige matrikse, wiskundige formulering van [[kwantummeganika]], gekondenseerde materie-fisika, [[kernfisika]] en [[ingenieurswese]].<ref name=brit>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/740688.stm | work=[[BBC News]] | title=Scientist wins $1m religion prize | date=9 Mei 2000 | access-date=28 Februarie 2020}}</ref> Hy was professor emeritus in die Instituut vir Gevorderde Studie in Princeton en 'n lid van die raad van borge van die ''Bulletin of the Atomic Scientists''.<ref name=thebulletin.org>{{Cite web |title=Board of Sponsors |work=Bulletin of the Atomic Scientists |access-date=30 Oktober 2020 |url= https://thebulletin.org/about-us/board-of-sponsors/ }}</ref> Dyson het verskeie konsepte ontwikkel wat sy naam dra, soos Dyson se transformasie, 'n fundamentele tegniek in additiewe [[getalteorie]],{{sfn|Nathanson|1996|p=42}} wat hy ontwikkel het as deel van sy bewys van Mann se stelling;{{sfn|Halberstam|Roth|1983|p=}} die Dyson-boom, 'n hipotetiese geneties gemanipuleerde plant wat in 'n [[komeet]] kan groei; die Dyson-reeks, 'n perturbatiewe reeks waar elke term deur Feynman-diagramme voorgestel word; die [[Dyson-sfeer]], 'n gedagte-eksperiment wat poog om te verduidelik hoe 'n ruimtevaardende beskawing aan sy energiebehoeftes sou voldoen met 'n hipotetiese megastruktuur wat 'n [[ster]] volledig omsluit en 'n groot persentasie van sy kraglewering vasvang; en Dyson se ewige intelligensie, 'n manier waarop 'n onsterflike samelewing van intelligente wesens in 'n oop [[heelal]] die vooruitsig van die hittedood van die heelal kon ontsnap deur subjektiewe tyd tot oneindig te verleng terwyl slegs 'n eindige hoeveelheid energie verbruik word. Dyson het nie saamgestem met die wetenskaplike konsensus oor [[klimaatsverandering]] nie. Hy het geglo dat sommige van die gevolge van verhoogde [[Koolstofdioksied|CO₂]]-vlakke gunstig is en nie deur klimaatwetenskaplikes in ag geneem word nie, soos verhoogde [[landbou]]-opbrengs, en verder dat die positiewe voordele van CO₂ waarskynlik swaarder weeg as die negatiewe gevolge.{{sfn|Dawidoff|2009}}<ref name=CTM27>{{YouTube|id=-mmI6DorL_Y |title=Freeman Dyson – Conversations That Matter Ep. 27}}. A more widely viewed ^{[401,107 views as of Sept. 1, 2022]} copy (also on [[YouTube]]) of this video (which might be an identical video file) can be found [https://www.youtube.com/watch?v=BQHhDxRuTkI here].</ref>{{sfn|Connor|2011}} Hy was skepties oor die simulasiemodelle wat gebruik word om klimaatsverandering te voorspel, en het aangevoer dat politieke pogings om die oorsake van klimaatsverandering te verminder, aflei van ander globale probleme wat prioriteit moet geniet. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dyson, Freeman}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse fisici]] [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 2020]] nhqqd5uy3y2s5j5dj2xdugobqpfyza8 0 453629 2908590 2884909 2026-06-01T20:06:49Z Jcb 223 2908590 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Israeli strike on Hamas headquarters in Qatar.webm|duimnael|Israeliese aanval op Hamas-hoofkwartier in Katar.]] Op [[9 September]] [[2025]], tydens die [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa-oorlog]], het die [[Israeliese Verdedigingsmagte]] (IDF) lugaanvalle uitgevoer wat die leierskap van [[Hamas]] in [[Katar]] geteiken het, terwyl hulle vergader het om 'n aktiewe [[wapenstilstand]]voorstel wat deur die [[Verenigde State]] voorgelê is, te bespreek.<ref name='ajstaff9_9" /><ref name="auto1">{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=9 September 2025 |title=Israel said to carry out strike on Hamas leadership in Qatar |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-said-to-carry-out-strike-on-hamas-leadership-in-qatar/ |access-date=9 September 2025 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909 }}</ref> Die aanval, in die Leqtaifiya-distrik van Katar se hoofstad [[Doha]], was [[Israel]] se eerste bekende aanval op die land.<ref name='ajstaff9_9">{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera English |title=Israel attacks Hamas leadership in Qatar: All to know |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/9/israel-attacks-hamas-leadership-in-qatar-all-to-know |access-date=9 September 2025 |website=Al Jazeera English |language=en }}</ref><ref name="auto1" /> Volgens berigte het die teikens verskeie senior Hamas-figure ingesluit: Khalil al-Hayya, 'n senior leier in [[Gasa]]; Zaher Jabarin, wat verantwoordelik is vir Hamas se operasies in die [[Wesoewer]]; Muhammad Ismail Darwish, hoof van die groep se Shura-raad; en Khaled Mashal, die voormalige algemene leier van Hamas en hoof van sy internasionale tak.<ref>{{Cite news |last=Yohanan |first=Nurit |date=9 September 2025 |title=Reports say Hamas top leaders were in Doha building hit by strike including Khalil al-Hayya, Khaled Mashaal |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/reports-say-hamas-top-leaders-were-in-doha-building-hit-by-strike-including-khalil-al-hayya-khaled-mashaal/ |url-status=live |archive-url=http://archive.today/bnLZp |archive-date=9 September 2025 |access-date=9 September 2025 |work=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> Diegene wat geteiken is, was betrokke by onderhandelinge vir 'n wapenstilstand in die Gasa-oorlog en 'n Israelies-Palestynse gevangene-gyselaarsuitruiling.<ref name="know" /> Die aanval is wyd veroordeel regoor die wêreld. ==Agtergrond== ===Hamas-leierskap in Katar en Israel se belofte om alle Hamas-leiers dood te maak=== Na die aanvalle op suidelike Israel op 7 Oktober 2023 wat die Gasa-oorlog begin het, het Israel belowe om alle Hamas-leiers dood te maak.<ref name="rasgon">Rasgon, Adam; Nereim, Vivian; Bergman, Ronen (9 September 2025). "Israel Targeted Hamas Leadership in Qatar Strike". ''[[The New York Times]]''. Geargiveer op 9 September 2025. Besoek 9 September 2025. </ref><ref>{{cite web |last1=Nissenbaum |first1=Dion |title=Israel Plans to Kill Hamas Leaders Around the World After War |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-plans-to-kill-hamas-leaders-around-the-world-after-war-da88e6b9 |website=The Wall Street Journal |access-date=9 September 2025 |date=1 Desember 2023 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=Kierszenbaum |first2=Quique |last3=McKernan |first3=Bethan |last4=Christou |first4=William |title=Iran vows revenge after Hamas leader Ismail Haniyeh killed in Tehran |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/31/hamas-leader-ismail-haniyeh-death-raid-iran-home-israel-gaza-war |access-date=10 September 2025 |work=The Guardian |date=31 Julie 2024 }}</ref> Israel het egter deelgeneem aan bemiddelde onderhandelinge met Hamas, deur Katar, wat sedert die begin van die oorlog onderhandelinge in Doha aangebied het,<ref name="know"/> en kontak met beide kante gehandhaaf het; senior Israeliese amptenare het herhaaldelik na die emiraat gereis om die vrylating van gyselaars wat in Gasa aangehou word, te bespreek.<ref name="rasgon" /> Katar het Hamas se politieke leierskap sedert 2012 gehuisves, toe senior figure, insluitend Khaled Mashal – destydse voorsitter van die Hamas Politieke Buro – tydens die [[Siriese Burgeroorlog|Siriese burgeroorlog]] uit [[Sirië]] verhuis het. Volgens Katarrese amptenare het die skuif gevolg op 'n versoek van die Verenigde State om indirekte [[kommunikasie]] met die groep te fasiliteer. Ander senior lede wat in Doha gebaseer is, sluit in [[Ismail Haniyeh]], Khalil al-Hayya en Mousa Abu Marzouk.<ref>{{cite news |title=Why does Qatar host Hamas's political office? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/9/why-does-qatar-host-hamass-political-office |website=Al Jazeera English |access-date=9 September 2025 |date=9 September 2025 }}</ref> Na die [[sluipmoord]] op Mohammed Deif (13 Julie) en Ismail Haniyeh (31 Julie) in 2024, en die dood van [[Yahya Sinwar]] (16 Oktober), het al-Hayya – 'n stigterslid van Hamas en sy hoofonderhandelaar – een van vyf lede van die nuutgevormde "tydelike komitee" geword, 'n voorlopige top-besluitnemingsliggaam waarvan die ander lede Mashal, Zaher Jabarin, Muhammad Ismail Darwish,<ref name="WhoIsKalilalHayya">{{cite web |title=Who is Khalil al-Hayya, who else was targeted in Israel's attack on Qatar? |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/10/who-is-khalil-al-hayya-who-else-was-targeted-in-israels-attack-on-qatar |website=Al Jazeera English |access-date=10 September 2025 |date=10 September 2025}}</ref> en 'n vyfde onbekende lid is.<ref>{{cite news |last=Abualouf |first=Rushdi |title=Who will lead Hamas after killing of Yahya Sinwar? |url=https://www.bbc.com/news/articles/c04p04lq27ko |website=www.bbc.com |date=21 Oktober 2024 |quote= Die komitee sal bestaan uit Khalil al-Hayya, Khaled Meshaal, Zaher Jabarin, Muhammad Darwish, hoof van die Shura-raad, en 'n vyfde individu wie se identiteit onbekend bly.. }}</ref> In Mei 2024 is berig dat die Verenigde State Katar aangespoor het om Hamas-leiers uit sy gebied te verdryf indien hulle weier om tot 'n gyselaarooreenkoms met Israel in te stem.<ref>{{Cite news |last1=Ryan |first1=Missy |last2=Hudson |first2=John |last3=George |first3=Susannah |date=3 Mei 2024 |title=U.S. tells Qatar to evict Hamas if it obstructs Israeli hostage deal |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/05/03/us-qatar-hamas-hostages-ceasefire/ |access-date=4 Mei 2024 |newspaper=Washington Post |issn=0190-8286 }}</ref><ref>{{Cite news |date=4 Mei 2024 |title=Report: U.S. tells Qatar to expel Hamas leaders if they refuse Gaza cease-fire deal |url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-05-04/ty-article-live/report-u-s-tells-qatar-to-expel-hamas-leaders-if-they-refuse-cease-fire-deal/0000018f-412e-d17f-adcf-f9eff5aa0000 |url-status=live |archive-url=http://archive.today/qygcQ |archive-date=4 Mei 2024 |access-date=4 Mei 2024 |work=Haaretz }}</ref> Daarna is berig dat Katar die toekoms van Hamas se kantoor in Doha hersien as deel van 'n breër evaluering van sy rol as bemiddelaar in die Gasa-oorlog.<ref>{{Cite news |last=Mils |first=Andrew |date=5 April 2024 |title=Qatar considers future of Hamas office in Doha |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-considers-future-hamas-office-doha-whether-keep-mediating-2024-05-04/ |url-status=live |archive-url=http://archive.today/qgQui |archive-date=6 Mei 2024 }}</ref> Op 31 Augustus 2025 het die IDF-stafhoof Eyal Zamir verklaar dat Israel Hamas-amptenare regoor die [[Midde-Ooste]] wou doodmaak en aan reserwesoldate gesê dat "Hamas geen plek sal hê om vir ons weg te kruip nie" en dat alle figure, senior of junior, doodgemaak sou word waar hulle ook al gevind word.<ref>Rasgon, Adam; Nereim, Vivian; Bergman, Ronen (9 September 2025). "Israel Targeted Hamas Leadership in Qatar Strike". ''[[The New York Times]]''. Geargiveer op 9 September 2025. Besoek 9 September 2025.</ref> ==Aanval== Op 9 September 2025, om 15:46 plaaslike tyd,<ref>{{Cite web |last1=Schifrin |first1=Nick |last2=Warsi |first2=Zeba |last3=Sagalyn |first3=Dan |last4=Kopelev |first4=Sonia |date=9 September 2025 |title=Israeli strike on Hamas in Qatar adds fresh volatility to already unstable region |url=https://www.pbs.org/newshour/show/israeli-strike-on-hamas-in-qatar-adds-fresh-volatility-to-already-unstable-region |access-date=10 September 2025 |website=PBS News |language=en-us }}</ref> het 15 IDF-vegvliegtuie 10 bomme<ref name=":0">{{cite news |last1=Yousif |first1=Nadine |date=9 September 2025 |title=US says strike on Doha 'does not advance Israel's goals' |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx25711r8jxo |access-date=9 September 2025 |website=BBC News }}</ref> op 'n residensiële kompleks in die Leqtaifiya-distrik van Doha laat val,<ref name=":0">{{cite news |last1=Yousif |first1=Nadine |date=9 September 2025 |title=US says strike on Doha 'does not advance Israel's goals' |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx25711r8jxo |access-date=9 September 2025 |website=BBC News }}</ref><ref>{{cite news |last1=Gritten |first1=David |last2=Adams |first2=Paul |title=Hamas claims leaders survived Israeli attack in Doha, but confirms six deaths |url=https://www.bbc.com/news/articles/ced58zywdwno |website=BBC |access-date=9 September 2025 |date=9 September 2025 }}</ref><ref name="auto1" /> met die oog op die senior politieke leierskap van Hamas.<ref name="AP News-2025">{{cite news |date=9 September 2025 |title=Israel says it targets Hamas leadership in Qatar's capital as blast heard in Doha |url=https://apnews.com/article/qatar-explosion-doha-e319dd51b170161372442831a8023db5 |access-date=9 September 2025 |website=AP News }}</ref> Volgens die [[BBC]] het die geteikende Hamas-leiers waarskynlik byeengekom om hul reaksie op die Amerikaanse gyselaarooreenkomsvoorstel te formuleer;<ref name="AP News-2025">{{cite news |date=9 September 2025 |title=Israel says it targets Hamas leadership in Qatar's capital as blast heard in Doha |url=https://apnews.com/article/qatar-explosion-doha-e319dd51b170161372442831a8023db5 |access-date=9 September 2025 |website=AP News }}</ref> Hamas verklaar dat hulle by die vergadering was.<ref name="know" /> Israeliese media het berig dat talle senior Hamas-amptenare teenwoordig was by die vergadering toe die lugaanval plaasgevind het, insluitend al-Hayya, Mashal, Darwish, Marzouk en Jabarin.<ref>{{cite news |last=ברוך |first=עוזי |title=פעולה דרמטית והיסטורית: חיל האוויר תקף את הנהגת חמאס בדוחא |trans-title=Dramatic and historic action: The Air Force attacked Hamas leadership in Doha |url=https://www.inn.co.il/news/678447 |url-status=live |archive-url=http://archive.today/LE9aL |archive-date=9 September 2025 |access-date=9 September 2025 |website=ערוץ 7 |language=he }}</ref><ref>{{Cite news |date=9 September 2025 |title=פעולה ישראלית היסטורית בקטאר: צה"ל תקף את הנהגת חמאס בדוחא |url=https://www.ynet.co.il/news/article/rysixj65lx |access-date=9 September 2025 |work=Ynet |language=he }}</ref><ref>{{Cite news |last1=ארי |first1=ליאור בן |last2=חלבי |first2=עינב |date=9 September 2025 |title=דיווח: מנהיג חמאס חליל אל-חיה חוסל |url=https://www.ynet.co.il/news/article/hysyds6qgg |access-date=9 September 2025 |work=Ynet |language=he }}</ref> Die kompleks—’n omheinde residensiële kompleks<ref name="know" /> wat deur die Hamas Politieke Buro as hoofkwartier gebruik is<ref>{{cite news |last1=El Sirgany |first1=Sarah |last2=Tawfeeq |first2=Mohammed |title=Security official killed and several injured in attack, Qatar's Interior Ministry says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-qatar-attack-09-09-25#cmfct41cj002s3b6nnw4mj84t |website=CNN |access-date=9 September 2025 |date=9 September 2025 |quote=Katar se ministerie van binnelandse sake het bevestig dat ontploffings wat vandag in Doha gehoor is, veroorsaak is deur 'n Israeliese aanval wat gemik was op die residensiële hoofkwartier waar lede van die Hamas Politieke Buro woon.}}</ref>—is erg beskadig.<ref name="know">{{cite news |last1=Nimoni |first1=Fiona |date=9 September 2025 |title=What do we know about Israeli strike on Hamas in Qatar? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq5jl77ygv4o |url-status=live |archive-url=http://archive.today/XtISQ |archive-date=9 September 2025 |access-date=9 September 2025 |publisher=BBC}}</ref> Hamas het verklaar dat ses mense dood is, maar dat sy topleierskap die aanval oorleef het. Die sterftes is geïdentifiseer as al-Hayya se seun Humam, sy kantoordirekteur Jihad Abu Labal, drie lyfwagte en ’n Katarse veiligheidsbeampte.<ref name="know" /><ref>{{Cite news |date=9 September 2025 |title=Hamas says its leadership survived Israel's assassination bid in Doha |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/9/hamas-leadership-survived-israels-assassination-bid-in-doha-official |access-date=10 September 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> Verskeie burgerlikes is beseer.<ref name="rasgon" /> Drie ander van al-Hayya se kinders, saam met sy vrou, is voorheen tydens die Gasa-oorlog in 2014 deur ’n Israeliese lugaanval dood.<ref name="WhoIsKalilalHayya" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Midde-Ooste]] [[Kategorie:Israel]] [[Kategorie:Katar]] 1m4nl7g7xct6j4d73mtkegrnosauxo7 0 453744 2908819 2901376 2026-06-02T11:02:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908819 wikitext text/x-wiki {{Sien ook|Metal Tears (album)}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Metal Tears | onderskrif = | reeksnaam_2 = | genre = [[Drama]], [[Musiek]], Avontuur | formaat = | skepper = [[Youngboi OG]] | ontwikkelaar = | skrywer = | regisseur = | kreatiewe regisseur = | aanbieder = | rolverdeling = [[Youngboi OG]]<br />Br4dy<br />C The Legacy | stemme = | verteller = | temamusiekkomponis = | openingstema = | afsluitingstema = | komponis = | oorsprongsland = {{vlagland|Suid-Afrika}} | taal = [[English]] | aantal_seisoene = 1 | aantal_episodes = ~10 <small>(op 21 Maart 2025)</small> | episodelys = | uitvoerende_vervaardiger ={{hlist|Skyboy|Cxdy|Eskimos|Zeux|Dragos Marcus|1cedoutpeak|Paul Numa|Snipersash|Tatchy|YMP Cash|Nato Kitch||Onceunveiled|Prodcross||Pharaoh|FRANKIEONTHEGUITAR}} | vervaardiger = | redigeerder = | lokasie = | kinematografie = | kamera = | looptydperk = 25 minute | maatskappy = | verspreider =BandLab Technologies | kanaal = [[YouTube]] | beeldformaat = | klankformaat = | eerste_lopie = | eerste_uitsending = '''21 Maart 2025''' | laaste_uitsending = | status = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | verwante film(s) = | webwerf = | produksiewebwerf = |beeld=[[File:Metal Tears 2025 TV Series2.jpg|thumb|Suid-Afrikaanse Reeks "Metal Tears"]]|musiek=[[Youngboi OG]], Br4dy, C The Legacy}} ''Metal Tears'' ({{afk|[[Afrikaans|Afr.]]|Afrikaans}}: ''Metaal Trane'') is ’n 2025 [[Suid-Afrikaanse]] [[musiek]]-[[drama]]-avontuur beperkte reeks geskep deur en met die hoofrol van [[Kletsrym|kletsrymer]] en [[sanger]] [[Youngboi OG]].<ref>{{Cite web|url=https://watch.plex.tv/show/metal-tears|title=Metal Tears on Plex|last=Original|first=Plex|date=2025-03-21|website=watch.plex.tv|orig-year=2025|access-date=2025-09-15}}{{Dooie skakel|date=Februarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die reeks dien as ’n visuele interpretasie van sy tweede [[ateljeealbum]], ook getiteld ''[[Metal Tears (album)|Metal Tears]]''.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.newsghana.com.gh/crying-in-steel-youngboi-og-breaks-barriers-with-metal-tears/|title=Crying in Steel: Youngboi OG Breaks Barriers with Metal Tears|last=Ralph|first=Denver|website=www.newsghana.com.gh|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref> Elke episode verteenwoordig ’n snit of emosionele konsep uit die [[Album (musiek)|album]], en kombineer [[musiek]] met [[Film|filmiese]] vertelling.<ref>{{Cite web|url=https://www.ratingraph.com/tv-shows/metal-tears-ratings-136744/|title=Metal Tears Ratings on Rating Graph|website=www.ratingraph.com|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt37563402/|title=Metal Tears (TV Series 2025)|last=IMDb|website=www.imdb.com|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://trakt.tv/shows/metal-tears|title=Metal Tears (Full Episodes)|last=Trakt|date=2025-03-21|website=trakt.tv|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tvcharts.co/show/metal-tears-tt37563402|title=TV Chart for Metal Tears|last=TVCharts|website=tvcharts.co|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/tv/296141-metal-tears?language=ka-GE|title=South African TV Series ''Metal Tears'' (2025) by Youngboi OG|last=The Movie Database|website=www.themoviedb.org|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}{{Dooie skakel|date=Februarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://moviechat.org/tt37563402/Metal-Tears|title=Metal Tears (2025) Discussion|last=MovieChat|date=2025-03-21|website=moviechat.org|language=en-USA|access-date=2025-09-15}}</ref> ==Intrige== [[Lêer:Metal Tears slogan.png|duimnael|Slagspreuk gebruik in Metal Tears]] ''Metal Tears'' volg [[Youngboi OG]] op ’n emosionele en simboliese reis waar hy gebroke harte, verslawing, geestelike stryd en giftige verhoudings aanpak. Die reeks meng musiekoptredes, dramatiese tonele en gestileerde visuele metafore om sy pad na emosionele genesing en artistieke groei uit te beeld. Elke kort episode dien as ’n hoofstuk in sy innerlike avontuur. ==Rolverdeling== === Hoofkarakters === * [[Youngboi OG]] as homself, Hoof kunstenaar<ref name=":0" /><ref name=":1" /> * Br4dy as homself<ref name=":0" /> * C The Legacy as homself<ref name=":0" /> * Meng Ru Kuok as homself, Eienaar (CEO) * Juice WRLD as homself, rolmodel 1 * XXXTentacion as homself, rolmodel 2 * Trippie Redd as homself, rolmodel 3 * NLE Choppa as homself, rolmodel 4 * Lil Uzi Vert as homself, rolmodel * Kai Cenat as homself, rolmodel * Fanum as homself, rolmodel * Lil Tecca as homself, rolmodel * Lil Yachty as homself, rolmodel * Superstar Pride as homself, rolmodel * YNW Melly as homself, rolmodel * Lil Man J as homself, rolmodel * Yung Mooch as homself, rolmodel === Gaskarakters === *Eskimos as homself, Produsent *Skyboy as homself, Produsent *Cxdy as homself, Produsent *Zeux as homself, Produsent *Dragos Marcus as homself, Produsent *1cedoutpeak as homself, Produsent *Paul Numa as homself, Produsent *Snipersash as homself, Produsent *Tatchy as homself, Produsent *YMP Cash as homself, Produsent *Nato Kitch as homself, Produsent *Onceunveiled as homself, Produsent *Prodcross as homself, Produsent *Pharaoh as homself, Produsent *FRANKIEONTHEGUITAR as homself, Produsent ==Produksie== Die reeks is onafhanklik vervaardig deur [[Youngboi OG]] en op 21 Maart 2025 via sy [[YouTube]]-kanaal vrygestel. Dit het saamgeval met die vrystelling van sy tweede ateljee-album, ook getiteld ''[[Metal Tears (album)|Metal Tears]]''<ref name=":2" />. ==Temas== *''Metal Tears'' ondersoek verskeie herhalende temas, insluitend: *Tienerhartsorg en emosionele trauma *Versoekings van middels en geestesgesondheid *Die gevolge van giftige verhoudings *Persoonlike groei deur pyn *Musiek as emosionele uitlaatklep en vertellingsmiddel *Simboliese innerlike avonture en gevegte ==Episodes== === Reeks 1 (2025) === {{Episodetabel|agtergrond=#FF7F00|algeheel=10|reeks=1|titel=58|titelT=Episode|uitsaaidatum=30|episodes={{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Codeine Dreams |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = ’n Donker reis begin wanneer [[Youngboi OG]] sy pyn met codeine probeer verdoof, vasgevang tussen drome en werklikheid. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Outerline |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Gevoelens van buitestanderskap en eensaamheid dryf [[Youngboi OG]] om die grens tussen sigbaarheid en onsigbaarheid te bevraagteken. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Addicted To The Drugs High |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Die stryd met verslawing neem vorm aan, waar die hoë soet smaak maar die val alles vernietig vir [[Youngboi OG]]. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Ride or Die |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Lojaliteit word getoets wanneer beloftes van “ride or die” omskep in verraad en gebroke vertroue rondom [[Youngboi OG]]. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Boogeyman |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Sy vrese kry gesig as ’n boogeyman — ’n donker skaduwee wat [[Youngboi OG]] dag en nag agtervolg. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Won’t Miss This |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = [[Youngboi OG]] begin droom van ’n lewe sonder pyn en gif, vasberade om dit wat hom breek agter te laat. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = I'm High |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Die soeke na ontsnapping deur ’n hoë bring net kort verligting, terwyl spyt vir [[Youngboi OG]] in die nag wag. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Cobra Kai |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = In ’n wêreld van aanval en verdediging moet [[Youngboi OG]] besluit: veg hy terug of word hy sy eie vyand? |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 9 |EpisodeNumber2 = 9 |Title = Can’t Escape |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Vasgevang in herinneringe en verslawing besef [[Youngboi OG]] dat sommige wonde nie ontvlug kan word nie. |LineColor = #FF7F00 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 10 |EpisodeNumber2 = 10 |Title = Toxicity |OriginalAirDate = {{start date|2025|3|21|df=yes}} |ShortSummary = Die finale konfrontasie met giftigheid — verhoudings, patrone en homself — bring pyn en moontlike suiwering vir [[Youngboi OG]]. |LineColor = #FF7F00 }}}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== *[https://www.imdb.com/title/tt37563402/ Metal Tears] op IMDb [[Kategorie:Suid-Afrikaanse televisiereekse]] ckgpquvbopu2jmmtcbs2jsbsdzj02cz 0 454348 2908735 2903345 2026-06-02T08:29:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908735 wikitext text/x-wiki '''Lis Lange''' ([[22 Mei]] [[1961]] – [[8 Oktober]] [[2025]]) was ‘n [[Suid-Afrikaanse]] akademikus met as navorsingsfokusareas, [[filosofie]] en [[politiek]] van [[onderwys]], veral transformasie, kurrikulum, [[pedagogiek]] en hoëronderwyshervorming.<ref name="n24" /><ref name="uct" /> Lange is in [[Argentinië]] gebore en was 'n permanente inwoner van [[Suid-Afrika]].<ref name="BerthaCenter" /> ==Lewensloop== Lange het in 1984 'n BA(Hons) in [[geskiedenis]] aan die Universiteit van Buenos Aires verwerf, in 1988 'n MA in Afrika-studies aan El Colegio de Mexico, en in 1998 'n PhD in geskiedenis aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]].<ref name="cv" /> Sy was ‘n dosent in die [[geskiedenis van Afrika]] aan die Universiteit van Buenos Aires van 1988 tot 1990. Tussen1993-1994 was sy ook ‘n dosent aan die Khanya Kollege in [[Johannesburg]].<ref name="cv" /> Lange was van 2006 tot 2010 'n uitvoerende direkteur vir die Komitee vir Hoër Onderwyskwaliteit in die Raad vir Hoër Onderwys (CHE) en was van 2007 tot 2008 waarnemende uitvoerende hoof van die CHE. Gedurende haar diens in die CHE het sy befondsing vir navorsingsprojekte oor hoër onderwys van die volgende internasionale befondsers verkry: Fulbright, Nuffic, Carnegie Corporation en Ford Foundation.<ref name="BerthaCenter"/> Lange het die Institusionele en Akademiese Beplanning en Navorsing-afdeling gelei aan die [[Universiteit van die Vrystaat]] (UV) en 'n kritiese en bewysgebaseerde benadering tot die universiteit se akademiese beplanningsprosesse daargestel. Daarna het sy van 2014 tot 2018 as Viserektor (Akademies) aan die UV gedien, waar sy instrumenteel was in die bevordering van onderrig- en leerinisiatiewe en akademiese vernuwing in die post-samesmeltingsera.<ref name="Gophe" /> In Februarie 2018 het Lange by die [[Universiteit Kaapstad]] (UK) aangesluit as adjunk-visekanselier vir Onderrig en Leer, waar sy intellektuele en strategiese leierskap gebied het in die vorming van die universiteit se onderrig- en leervisie. Haar portefeulje het toesig oor kurrikulumtransformasie, gehalteversekering en akademiese beplanning ingesluit, asook ondersteuning vir dekane en direkteure regoor die UK se fakulteite en akademiese eenhede. Sy was 'n leidende stem in besprekings oor die dekolonisering van die kurrikulum en het die hoëronderwyssektor aangespoor om verder as toegang te beweeg en na epistemiese geregtigheid en inklusiwiteit in kennisproduksie.<ref name="Gophe" /> Na haar ampstermyn by die UK is sy (middel 2023) as Spesiale Adviseur oor Leer en Onderrig aan die [[Universiteit Stellenbosch]] aangestel, met die taak om by te dra tot akademiese vernuwing.<ref name="su" /> ==Evaluasie== Haar intellektuele bydrae het veel verder as Suid-Afrika gestrek. Sy het op internasionale rade en komitees gedien, insluitend die Internasionale Netwerk van Gehalteversekeringsagentskappe in Hoër Onderwys (INQAAHE) en [[UNESCO]] se Internasionale Instituut vir Onderwysbeplanning (IIEP), waar sy bygedra het tot globale dialoë oor bestuur, gehalte en transformasie in hoër onderwys. Lange was ook 'n gesogte hoofspreker, bekend vir haar deurdagte refleksies oor burgerskap, vryheid en die doel van die universiteit in die hedendaagse samelewing.<ref name="Gophe"/> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BerthaCenter">{{Cite web |title=Bertha Center, Our Team, Proffessor Lis Lange, Deputy Vice-Chancellor. |url=https://gsbberthacentre.uct.ac.za/about-us/team/professor-lis-lange/?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Gophe">{{Cite web |title=Myolisi Gophe, UCT News, 10 Oktober 2025 Associate Professor Lis Lange (1961–2025) |url=https://www.news.uct.ac.za/article/-2025-10-10-associate-professor-lis-lange-may-1961-october-2025 |accessdate=11 Oktober 2025}}</ref> <ref name="cv">{{Cite web |title=Lis Lange, CV, |url=https://www.news.uct.ac.za/images/userfiles/files/media/email/CV_Lange_Dec2017_FINAL.pdf?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025}}</ref> <ref name="n24">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/nuus/gerespekteerde-geleerde-akademiese-leier-lis-lange-sterf-20251012-0957|title=‘Gerespekteerde geleerde, akademiese leier’ Lis Lange sterf|first=Ané van|last=Zyl|website=Netwerk24|accessdate=2025-10-14|lang=af}}</ref> <ref name="uct">{{Cite web|url=https://www.news.uct.ac.za/article/-2025-10-10-associate-professor-lis-lange-may-1961-october-2025|title=Associate Professor Lis Lange (1961–2025)|website=www.news.uct.ac.za|accessdate=2025-10-14|lang=en}}</ref> <ref name="su">{{Cite web |title=Universiteit Stellenbosch, 9 Junie 2023. Academic Lis Lange joins SU as a special advisor on learning and teaching. |url=https://www.su.ac.za/en/faculties/medicine/services/facilities-management/news/academic-lis-lange-joins-su-special-advisor-learning-and-teaching?utm_source=chatgpt.com |accessdate=11 Oktober 2025 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lange, Lis}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] kp7tbtwnl95l3j8ai7mgph13o855h7u 0 456705 2908704 2903248 2026-06-02T06:24:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908704 wikitext text/x-wiki '''Kayla Swarts''' (gebore 24 Mei 2003) is 'n Suid-Afrikaanse [[veldhokkie]] en [[Sewesrugby|sewesspeler]] vir die Suid-Afrikaanse nasionale span. == Loopbaan == === Veldhokkie === ==== Onder-21 ==== Swarts het haar debuut vir die 2023 Junior Afrikabeker in Ismailia<ref>{{Cite web |title=South African Women's U21 team named for the African Qualifier |url=https://sahockey.co.za/2023/02/11/south-african-womens-u21-team-named-for-the-african-qualifier/ |website=SA Hockey Association|access-date=2023-02-28 |language=en-US}}</ref> en 2023 Hokkie Junior Wêreldbeker in [[Santiago de Chile|Santiago]] gemaak.<ref>{{Cite web |title=SA Hockey U21 Women named for Junior World Cup |url=https://sahockey.co.za/2023/09/27/sa-hockey-u21-women-named-for-junior-world-cup/ |access-date=2023-09-27 |language=en-US|website=SA Hockey Association}}</ref> ==== Nasionale span ==== Swarts het haar debuut vir die FIH Nasiesbeker in [[Valencia, Spanje|Valencia]] gemaak.<ref>{{cite web |title=Team Details – South Africa |url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams |publisher=[[International Hockey Federation]] |website=tms.fih.ch |accessdate=26 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sasportspress.co.za/press-release/south-african-womens-hockey-squads-have-been-selected |title=SOUTH AFRICAN WOMEN'S HOCKEY SQUADS HAVE BEEN SELECTED |publisher=[[SA Sports Press]] |website=sasportspress.co.za |accessdate=26 December 2022}}</ref> In 2024 sal sy 'n Olimpiese atleet word en Suid-Afrika by die [[Olimpiese Somerspele 2024|XXXIII Olimpiese Spele]] in [[Parys]] verteenwoordig.<ref>{{cite web |url=https://sahockey.co.za/2024/06/19/team-south-africa-hockey-teams-named-for-the-paris-olympic-games/ |title=Team South Africa Hockey teams named for the Paris Olympic Games |publisher=[[South African Hockey Association]] |website=sahockey.co.za |date=19 June 2024 |access-date=20 June 2024}}</ref><ref name="TeamSA.second-group">{{Cite web |last=Lemke |first=Gary |date=19 June 2024 |title=Second group of Team SA athletes for Paris named |url=https://www.teamsa.co.za/second-group-of-team-sa-athletes-for-paris-named/ |access-date=20 June 2024 |website=TeamSA |language=en-ZA}}</ref> === Rugbyunie === ==== Nasionale sewesspan ==== Tussen 2024 het sy die Springbok-vroue sewesspan A span in die Dubai 7s Internasionale toernooie verteenwoordig.<ref>{{Cite web |title=SA Sevens' future on display with 'A'-sides in Dubai |url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2024/11/22/sa-sevens-future-on-display-with-a-sides-in-dubai/ |access-date=2024-11-22 |website=SA Rugby}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wayde van Niekerk's sister heads to Dubai Sevens |url=https://rugby365.com/countries/south-africa/olympic-hockey-player-switches-to-sevens-for-dubai/ |access-date=2024-11-22 |website=rugby365.com |language=en}}</ref> Die 2025 Wêreldrugby Sewes Uitdagerreeks het die Springbok-vroue sewesspan verteenwoordig.<ref>{{Cite web |title=Swarts, Willemse named in Bok Women Sevens squad for Challenger opener |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/02/18/swarts-willemse-named-in-bok-women-sevens-squad-for-challenger-opener/ |access-date=2025-02-19 |website=SA Rugby}}</ref> == Persoonlike lewe == Sy het saam met haar ma en pa, Odessa Swarts (née Krause)<ref>{{Cite web|url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams|title=FIH Hockey Women's Nations Cup Spain 2022 - Teams|website=FIH|language=en}}</ref> en Steven Swarts, in [[Bloemfontein]] gewoon.<ref name="olgl">[https://www.iol.co.za/olympics-rio-2016/waydes-olympic-glory-what-his-parents-have-to-say-2057506 Wayde's Olympic glory: what his parents have to say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124070847/https://www.iol.co.za/olympics-rio-2016/waydes-olympic-glory-what-his-parents-have-to-say-2057506}}, ''[[IOL]]''</ref> Haar broer, [[Wayde van Niekerk]], is ook 'n Suid-Afrikaanse baan- en veldnaelloopatleet wat aan die 200 en 400 meter deelneem.<ref>{{Cite web|url=https://gsport.co.za/kayla-swarts-running-her-own-race/|title=gsport4girls - Kayla Swarts Running Her Own Race|last=Abrahams|first=Celine|date=2020-06-07|website=gsport4girls|language=en-ZA|access-date=2023-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/sport/nog-sport/wayde-se-suster-haal-sa-vrouehokkiespan-20221130|title=Wayde se suster haal SA vrouehokkiespan|last=Jager|first=Johann de|website=Netwerk24|language=af-ZA|access-date=2023-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloemfonteincourant.co.za/waydes-family-arrives-back-bloem/|title=Wayde's family arrives back in Bloem|last=Piek|first=Morgan|date=2016-08-22|website=Bloemfontein Courant|language=en-US|access-date=2023-08-22}}</ref> Sy is die niggie van die Suid-Afrikaanse [[Rugbywêreldbeker 2019|Wêreldbeker-wenner]] [[Rugby|van rugby]] en [[Sewesrugby|sewesrugbyspeler]] [[Cheslin Kolbe]] . Sy het [[Hoërskool Eunice|Eunice Hoërskool]] bygewoon.<ref>{{Cite web|url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams|title=FIH Hockey Women's Nations Cup Spain 2022 - Teams|website=FIH|language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swarts, Kayla}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vroulike rugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse veldhokkiespelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportvroue]] 6s99pyyz3g8excqk3tqy0jyx8f79veu 0 457421 2908613 2869570 2026-06-01T20:31:49Z Jcb 223 2908613 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler |beeld=[[Lêer:Jakkie Cilliers - 2025 Rugby World Cup (Women) - France vs South Africa 20250907 114 (cropped).jpg|250px]] |byskrif=[[Vrouerugbywêreldbeker 2025]] in Northampton |vollenaam=Jacomina Cilliers |geboortedatum={{Geboortedatum en ouderdom|2000|10|30}}|geboorteplek=[[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]]|lengte=175 cm|gewig=84 kg|universiteit=[[Noordwes-Universiteit]] |ru_posisies=[[Senter]], [[Vleuel]] | ru_klubjare = 2023– | ru_proklubs = {{ill|Bulls Daisies|en|}} | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = |ru_nasionalespan=[[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]] |ru_nasionalejare=2023– |ru_nasionalewedstryde=22 |ru_nasionalepunte=106 |ru_nsopdatering=14 September 2025 | ru_sewesnasionalejare = 2022– | ru_sewesnasionalespan = Suid-Afrika | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = }} '''Jacomina 'Jakkie' Cilliers''' (gebore 30 Oktober 2000) is 'n [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrikaanse internasionale rugbyunie-]] en [[Sewesrugby|sewesrugbyspeler]] wat as [[Spelerposisies in rugby|senter]] of [[Spelerposisies in rugby|vleuel]] speel. Sy speel vir die Bulls Daisies. == Biografie == Jakkie Cilliers is op 30 Oktober 2000 gebore. Cilliers beskryf haarself as 'n "plaasmeisie" van die [[Vrystaat]] . Sy is die oudste van drie sibbe en die enigste dogter.<ref name="Dailymaverick.2025">{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-08-24-jakkie-cilliers-ready-for-world-cup-impact-with-bok-women/|title=Jakkie Cilliers ready for World Cup impact with Bok Women|last=Sibembe|first=Yanga|date=2025-08-24|website=Daily Maverick|language=en|access-date=2025-09-12}}</ref> In 2022 speel sy vir die Blou Bulle Vrouespan vir die [[Pretoria|Pretoria-span]] . Sy het slegs twee wedstryde vir [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Suid-Afrika]] gehad toe sy in September 2022 gekies is om in die [[Vrouerugbywêreldbeker 2021|Wêreldbeker]] in Nieu-Seeland te speel.<ref>{{Cite web|url=https://www.rugbyworld.com/tournaments/rugby-world-cup/south-africa-womens-rugby-world-cup-squad-2022-145692|title=South Africa Women's Rugby World Cup Squad 2022|date=2022-09-21|website=rugbyworld.com|language=en|access-date=2022-09-25}}</ref> In 2023 is sy gekies om die eerste uitgawe van die WXV te speel.<ref name="core">{{Cite web|url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2023/09/29/experienced-core-to-springbok-women-for-wxv-2/|title=Experienced core to Springbok Women for WXV 2|date=29 September 2023|website=sarugby.co.za|language=en|access-date=2025-07-09}}.</ref> In 2024 is sy weer opgeroep om aan die WXV deel te neem.<ref>{{Cite web |date=22 September 2024 |title=Dumke declared fit for WXV 2 campaign |url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2024/09/22/dumke-declared-fit-for-wxv-2-campaign/ |access-date=2025-07-09 |website=springboks.rugby |language=en}}.</ref> Sy het beseer geraak teen [[Wallaroos|Australië]] en die laaste wedstryd teen [[Italiaanse nasionale vrouerugbyspan|Italië]] misgeloop.<ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Injuries force Swys' hand |url=https://rugby365.com/countries/south-africa/injuries-force-swys-hand/ |access-date=2025-07-09 |website=rugby365.com |language=en}}.</ref> Met die Bulls Daisies het sy drie nasionale titels agtereenvolgens gewen.<ref>{{Cite web |title=Unbeaten Bulls Daisies Storm To 2023 Title |url=https://ruggas.co.za/unbeaten-bulls-daisies-storm-to-2023-title/ |access-date=2025-07-09 |website=ruggas.co.za |language=en}}.</ref><ref>{{Cite web |date=26 August 2023 |title=Fourteen straight as Bulls Daisies claim Women's Premier Division title |url=https://springboks.rugby//news-features/articles/2023/08/26/fourteen-straight-as-bulls-daisies-claim-women-s-premier-division-title/ |access-date=2025-07-09 |website=springboks.rugby |language=en}}.</ref><ref name="BullsDaisies">{{Cite web |date=29 March 2025 |title=Bulls Daisies make it three in a row in the Women's Premier Division |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/03/29/bulls-daisies-make-it-three-in-a-row-in-the-women-s-premier-division/ |access-date=2025-07-09 |website=sarugby.co.za |language=en}}.</ref> In 2025 is sy as die beste speler in die Suid-Afrikaanse Kampioenskap aangewys,<ref>{{Cite web |date=13 March 2025 |title=Kolbe and Roos step up to clinch top SA Rugby Awards |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/03/13/kolbe-and-roos-step-up-to-clinch-top-sa-rugby-awards/ |access-date=2025-07-09 |website=sarugby.co.za |language=en}}.</ref> waarvan sy as puntemakers (127 punte) geëindig het.<ref name="BullsDaisies" /> Sy was ingesluit in die [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Springbok-vrouegroep]] vir die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025 Vroue-rugbywêreldbeker]] wat in [[Engeland]] plaasgevind het.<ref name="South Africa2">{{cite web|url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2025/08/09/booi-leads-experienced-sa-squad-to-women-s-rugby-world-cup-2025/|title=Booi leads experienced squad to Women's RWC 2025|date=9 August 2025|website=Springboks Rugby|access-date=10 August 2025}}</ref><ref name="core" /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie}} * [https://www.sarugby.co.za/match-centre/player-detail/?playerId=3c0a8862-c410-4f8b-9dc4-f6b57957b130&teamId=9d91e731-3b18-4b5a-9b63-5afc509efa26 Jakkie Cilliers] by [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouerugbyspan|Springbok Vroue]] * [https://bullsrugby.co.za/profile/jacomina-cilliers/ Jakkie Cilliers] by Bulls Daisies {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cillier, Jakkie}} [[Kategorie:Vroue-Springbokrugbyspeler]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] rivqto66q6ki5om08c0i2i2x09fsi9d 0 457512 2908699 2903229 2026-06-02T06:21:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908699 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Ica stones3.JPG|thumb|260px|Een van die Ica-klippe, wat verskeie soorte [[dinosourus]]se uitbeeld.]] Die '''Ica-klippe''' is ’n versameling [[andesiet]]klippe met gegraveerde motiewe wat in die 1960’s as kunswerke geskep is deur die [[Peru]]aanse boer Basilio Uschuya en ander in die Ica-provinsie. Die artefakte, waarvan baie opvallend nievlieënde [[dinosourus]]se en moderne tegnologie uitbeeld in ’n styl wat [[Meso-Amerika]]anse kuns naboots, is aanvanklik verkoop asof hulle ’n egte pre-Columbiese oorsprong het. Later het Uschuya en ander boere egter erken hulle het die klippe vir wins geskep.<ref name="Skepdic">{{cite book |author=Carroll, Robert T. |title=The Skeptic's Dictionary: a collection of strange beliefs, amusing deceptions, and dangerous delusions |publisher=Wiley |year=2003 |isbn=0-471-27242-6 |location=New York |pages=[https://books.google.com/books?id=6FPqDFx40vYC&pg=PA169 169–71] }}, ook aanlyn by [http://www.skepdic.com/icastones.html skepdic]</ref><ref name=":4">{{Cite book |last1=Bruhns |first1=Karen O. |url=https://books.google.com/books?id=OasYDQAAQBAJ |title=Faking the Ancient Andes |last2=Kelker |first2=Nancy L. |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-315-42855-0 |language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite news |last=Gámez |first=Luis Alfonso |date=2003 |title=El Legado de los Picapiedra |language=Spanish |pages=5–12 |work=Boletines L.A.R. |url=https://www.escepticos.es/webanterior/publicaciones/lar36.html}}</ref> Klippe met gegraveerde kunswerk is in die middel van die 16de eeu vir die eerste keer in Peru aangemeld tydens die [[Spaanse verowering van die Inka-ryk|Spaanse verowering]]. Daaropvolgende argeologiese vondste was feitlik niebestaande, hoewel grafrowers in ’n stadium voor die 1960’s begin het om klippe soortgelyk aan die Ica-klippe te verkoop. Die moderne stel klippe is vir die eerste keer in die 1960’s en '70’s gewild gemaak. Die bekendste versameling, wat sowat 20&nbsp;000 individuele voorwerpe bevat het, het aan die geneesheer Javier Cabrera Darquea behoort. Cabrera het die meeste van sy klippe by Uschuya gekoop voordat laasgenoemde die vervalsing erken het, en het geglo dat hulle bewys lewer van ’n antieke interstellêre beskawing wat honderde miljoene jare gelede in Peru bestaan het.<ref name="Fortean">{{cite journal |last=Coppens |first=Filip |date=October 2001 |title=Jurassic library - The Ica Stones |url=http://www.forteantimes.com/features/articles/259/jurassic_library_the_ica_stones.html |url-status=dead |journal=Fortean Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827173630/http://forteantimes.com/features/articles/259/jurassic_library_the_ica_stones.html |archive-date=2008-08-27}}</ref> Ten spyte daarvan dat die vervalsing aan die lig gekom het en die kunswerke dinosourusspesies uitbeeld wat nie sover bekend in Suid-Amerika voorgekom het nie, met verouderde opvattings oor hulle anatomie,<ref name=":0">{{Cite web |last=Fitzpatrick-Matthews |first=Keith |date=19 August 2007 |title=The Ica Stones |url=http://www.badarchaeology.com/out-of-place-artefacts/mysterious-objects/the-ica-stones/ |access-date=26 March 2023 |website=Bad Archaeology |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Randle |first=Kevin D. |url=https://books.google.com/books?id=J-9swhu-gzMC |title=Alien Mysteries, Conspiracies and Cover-Ups |date=2013 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-466-5 |pages=30–32 |language=en}}</ref><ref name=":1" /> het sommige groepe, soos jong-aarde-kreasioniste en voorstanders van antieke ruimtevaarderteorieë, die klippe as bewys vir hulle aansprake aangehaal.<ref name="Skepdic" /> Dit is moontlik dat sommige van die Ica-klippe sonder fantastiese uitbeeldings wel egte pre-Columbiese artefakte is,<ref name="Skepdic" /><ref name="Fortean" /><ref name=":9" /><ref name=":0" /> ’n moontlikheid wat hoofsaaklik waar kan wees van klippe wat nie deel van Cabrera se versameling is nie en wat konvensioneler pre-Columbiese motiewe ophet.<ref name="Fortean" /><ref name=":9" /> ==Geskiedenis== ===Agtergrond=== Argeologiese ontdekkings toon bewyse van Peruaanse kulture wat oor etlike duisende jare terugstrek. In latere fases is die hele hedendaagse Peru verenig in ’n enkele politieke en kulturele eenheid, wat ’n hoogtepunt bereik het in die [[Inkas|Inkaryk]], gevolg deur die [[Spaanse verowering van die Inka-ryk|Spaanse verowering]]. In ander tydperke het streke soos die Ica-vallei, ’n bewoonbare gebied wat deur woestyn van ander streke geskei is, hulle eie kenmerkende kulture ontwikkel.<ref name="Lanning">{{cite book |last=Lanning |first=Edward P. |url=https://archive.org/details/perubeforeincas00lann |title=Peru before the Incas |publisher=Prentice-Hall |year=1967 |url-access=registration}}</ref> Gegraveerde klippe is reeds lank voor die aanmelding van die Ica-klippe in die streek bekend. Die vroegste bekende verslae van soortgelyke artefakte is opgeteken deur die Jesuïet-sendingpriester Padre Simón, wat in die vroeë en middelste 16de eeu tydens die Spaanse verowering van die Inkaryk deur Peru gereis het.<ref name="Fortean" /><ref name=":0" /><ref name=":5" /> Voorbeelde van hierdie klippe is glo in 1562 na Spanje gestuur.<ref name=":0" /> Vroeë argeologiese opgrawings in die Ica-provinsie in die laat 19de en vroeë 20ste eeu deur navorsers soos Max Uhle, Julio C. Tello, Alfred Kroeber, William Duncan Strong en John Howland Rowe het nie gelei tot enige verslae van die ontdekking van gegraveerde andesietklippe nie.<ref name="Pezzia1968a" /> Nietemin het gegraveerde klippe wat in ’n stadium deur grafrowers geplunder is, begin om te koop aangebied te word aan toeriste en amateurversamelaars.<ref name="Pezzia1968a">Pezzia Assereto, A (1968) Ica y el Perú Precolombino. Tomo I. Arqueología de la provincia de Ica. Empresa Editora Liberia, Ojeda, Venezuela. 295 pp.</ref> ’n Buitengewone<ref name=":3">{{Cite journal |last=Paul |first=Gillingham |date=2010 |title=The Strange Business of Memory: Relic Forgery in Latin America |url=https://academic.oup.com/past/article-abstract/206/suppl_5/199/1453146?redirectedFrom=fulltext |journal=Past & Present |issue=5 |pages=199–226 |doi=10.1093/pastj/gtq018|url-access=subscription }}</ref> aantal Ica-klippe is vandag bekend, met die totale getal wat op ongeveer 50&nbsp;000<ref name=":4" /><ref name="Fortean" /> tot 100&nbsp;000 geraam word.<ref name=":1">{{Cite book |last=Mayor |first=Adrienne |url=https://books.google.com/books?id=9fuUEAAAQBAJ |title=Fossil Legends of the First Americans |date=2023 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-24561-4 |pages=338–339 |language=en}}</ref> === Cabrera se versameling === [[Beeld:Ica stones1.JPG|thumb|260px|’n Versameling Ica-klippe omring ’n portret van Javier Cabrera Darquea.]] Die bekendste versameling Ica-klippe is dié van die geneesheer Javier Cabrera Darquea (1924-2001).<ref name=":5" /> Volgens Cabrera se eie weergawe is sy belangstelling in die klippe vir die eerste keer geprikkel op 13 Mei 1966, toe hy een van die gegraveerde klippe as verjaardaggeskenk van sy vriend Felix Llosa Romero ontvang het.<ref name="Fortean" /> Met ’n sterk belangstelling in die Peruaanse [[voorgeskiedenis]],<ref name="Fortean" /> het Cabrera die motief op die klip geïdentifiseer as ’n soort prehistoriese vis.<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Hy het nooit verduidelik watter visspesie hy geglo het die klip uitbeeld of waarom hy dit as prehistories beskou het nie.<ref name="Skepdic" /><ref name=":0" /><ref name=":6">{{Cite web |last=Kreidler |first=Marc |date=1 September 2002 |title=Ica Stones: Yabba-Dabba-Do! {{!}} Skeptical Inquirer |url=https://skepticalinquirer.org/2002/09/lea-stones-yabba-dabba-do/ |access-date=26 March 2023 |language=en-US}}</ref> Om sy versameling uit te brei, het Cabrera die broers Carlos en Pablo Soldi, versamelaars van Peruaanse artefakte van voor die Inkas, genader. Volgens berigte het die Soldi’s ’n groot versameling soortgelyke gegraveerde klippe gehad wat, volgens hulle, in die Ocucaje-streek ontdek is, en hulle het 341 daarvan aan Cabrera verkoop.<ref name="Fortean" /> Die Soldi’s het beweer hulle het in 1961 met die versameling van die gegraveerde klippe begin toe ’n groot aantal glo tydens ’n vloed van die Ica-rivier blootgelê is.<ref name="Fortean" /> Verdere klippe is deur Cabrera verkry deur aankope van die boer Basilio Uschuya, wat hom van etlike duisende voorsien het.<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Benewens die klippe wat hy self gekry het, het Cabrera ’n versameling soortgelyke klippe gehad wat glo in die 1930’s deur sy vader, Bolivia Cabrera, op hulle plantasie ontdek is.<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Teen die laat 1970’s het Cabrera se versameling meer as 11&nbsp;000 gegraveerde klippe bevat.<ref name="Fortean" /> Terwyl hy as mediese praktisyn gedien het (insluitend ’n termyn as hoof van die Universiteit van Lima se departement geneeskunde), het Cabrera aanvanklik sy versameling en belangstelling geheim gehou.<ref name=":5" /> Teen 1970 het die klippe en Cabrera se idees daaroor egter wyd bekend begin raak.<ref name="Fortean" /> [[Beeld:Javier Cabrera Darquea.jpg|thumb|200px|links|Cebrera in 1976.]] In 1996 het Cabrera sy mediese praktyk toegemaak en ’n museum geopen,<ref name=":5" /> die ''Museo de Piedras Grabadas'' (“Museum van Gegraveerde Klippe”),<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite book |last=Feder |first=Kenneth L. |url=https://books.google.com/books?id=RlRz2symkAsC |title=Encyclopedia of Dubious Archaeology: From Atlantis to the Walam Olum: From Atlantis to the Walam Olum |date=2010 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-37919-2 |pages=141–143 |language=en}}</ref> om sy versameling ten toon te stel.<ref name=":5" /> Die museum is volgens motiewe georganiseer en die klippe is teen die mure uitgestal.<ref name="Fortean" /> Teen die einde van sy lewe het Cabrera se versameling glo sowat 20&nbsp;000 klippe bevat,<ref name=":0" /> waarvan baie steeds in sy museum uitgestal word.<ref name=":1" /> Peru se kamer van toerisme lys die museum as ’n toeristebestemming en laat die vraag oor hulle egtheid oop.<ref name="Skepdic" /> Cabrera het na die klippe as “gliptoliete” verwys en sy eie hipotese oor hulle oorsprong voorgestel, gepubliseer in sy boek ''The Message of the Engraved Stones of Ica''.<ref name=":2" /> Volgens hom is die klippe gemaak deur ’n antieke soort mens wat hy die “Gliptolitiese Mens” genoem het, wat groter breine as [[Vroeë moderne mens|moderne mense]] gehad het en hulle psigiese energie kon gebruik om gebeure in die buiteruim te beïnvloed. Die Gliptolitiese Mens het glo minstens 405&nbsp;miljoen jaar gelede op [[Aarde]] verskyn en die planeet 66&nbsp;miljoen jaar gelede, voor die [[Kryt-Paleogeen-uitwissing]], verlaat om na ’n planeet in die [[Plejades (sterreswerm)|Plejades]] te reis.<ref name="Fortean" /> Die uitwissing is glo veroorsaak deur 'n botsing van twee van die Aarde se drie mane met die planeet en het ook die ondergang van [[Atlantis]] veroorsaak.<ref name=":9" /> Cabrera het voorgestel dat die Gliptolitiese Mens aan boord van elektromagnetiese ruimteskepe vertrek het vanuit die gebied wat die [[Nazca-lyne]] insluit, wat hy as ’n “antieke ruimtehawe” beskou het.<ref name="Fortean" /> Voor hulle vertrek was hulle glo ’n wêreldwye beskawing wat onder meer verantwoordelik was vir die bou van die [[Egiptiese piramide|piramides van Egipte]].<ref name=":9" /> Weens ’n gebrek aan bewyse het Cabrera se interpretasie min aanvaarding gevind, selfs onder skyngeskiedkundiges.<ref name="Fortean" /> === Calvo se versameling === Ica-klippe is ook versamel deur die argitek Santiago Agurto Calvo,<ref name=":5" /><ref name="Pezzia1968a" /> rektor van die Nasionale Universiteit vir Ingenieurswese in [[Lima]].<ref name="Pezzia1968a" /> Benewens die aankoop van baie sulke klippe van plaaslike inwoners,<ref name=":5" /> het Calvo soektogte in antieke begraafplase georganiseer en in Augustus 1966 die vonds van ’n gegraveerde klip in die Toma Luz-sektor, Callango-distrik, in die Ica-vallei aangemeld. Die konteks van die vonds het glo ooreengestem met die Tiwanaku-kultuur.<ref name="Pezzia1968a" /> Calvo het geglo die gegraveerde klippe was deel van ’n antieke begrafnisritueel.<ref name=":5" /> Calvo het sy ontdekking aan die streekmuseum van Ica gerapporteer en is tydens verdere ekspedisies vergesel van die kurator daarvan, die argeoloog Alejandro Pezzia Assereto.<ref name="Pezzia1968a" /> In September 1966 het hulle glo in die Uhle-heuwelbegraafplaas, De la Banda-sektor, Ocucaje-distrik, ’n gegraveerde klip in ’n graf van die Paracas-kultuur gevind. Op die klein klip, slegs ’n paar sentimeter breed, was ’n ontwerp gegraveer wat as abstrak beskou of as ’n blom met agt kroonblare geïnterpreteer kan word.<ref name="Pezzia1968a" /> Calvo het die ontdekking in ’n Lima-koerant gepubliseer.<ref>Santiago Agurto Calvo. “Las Piedras Mágicas de Ocucaje”. El Comercio. Lima, 11 Desember 1966</ref> Pezzia het die soektog voortgesit. In die San Evaristo-begraafplaas in Toma Luz het hy die vonds van ’n gegraveerde klip van soortgelyke grootte as die vorige een aangemeld wat ’n vis uitbeeld. In ’n nabygeleë graf in dieselfde begraafplaas het Pezzia die vonds van ’n klip wat ’n [[lama]] uitbeeld, aangemeld. Pezzia het sy bevindings in 1968 gepubliseer, met tekeninge en beskrywings.<ref name="Pezzia1968a" /> In 1968 het Calvo sommige van die klippe uit sy versameling aan die streekmuseum van Ica geskenk en ook, sonder sukses, probeer om die gebied waar hulle ontdek is tot ’n spesiale reservaat te laat verklaar sodat antieke voorwerpe nie onwettig verwyder kon word nie.<ref name="Fortean" /> Die klippe is in die museum uitgestal en as “voor-Inka-begrafniskuns” gemerk,<ref name=":5" /> totdat hulle in 1970 verwyder is<ref name="Fortean" /> toe Cabrera se versameling en idees oor soortgelyke klippe bekend begin raak het, waarna die museum dit as bedrog begin beskou het.<ref name=":5" /> ==Ontwerpe== Die Ica-klippe is met verskillende soorte beelde gegraveer. Sommige beelde is direk ingesny, terwyl ander gemaak is deur die agtergrond te verwyder en die beeld in [[reliëf]] te laat. Die beelde wissel van eenvoudige prente aan een kant van ’n klippie tot ontwerpe van groot kompleksiteit. Sommige van die ontwerpe is in style wat herinner aan die historiese Paracas-, Nazca-, Tiwanaku- of Inka-kultuur.<ref name="Pezzia1968a" /> === Dinosourusse === [[Beeld:Ica stones5.JPG|thumb|260px|'n Steen wat ’n mens uitbeeld wat ’n [[sauropoda|souropode]] doodmaak, terwyl hy aangeval word deur ’n stertslepende [[Theropoda|teropode]].]] Verskeie van die klippe is gegraveer met uitbeeldings van verskillende uitgestorwe diere, meestal verskillende soorte [[dinosourus]]se.<ref name=":5" /> Onder die dinosourusse wat uitgebeeld word, is verskillende [[Theropoda|teropodes]], [[Sauropoda|souropodes]], [[Ceratopsia|seratopsiërs]] en [[Stegosauria|stegosouriërs]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Daar is ook uitbeeldings van [[Pterosauria|pterosouriërs]] onder die klippe.<ref name=":0" /> Die klippe beeld slegs uitgestorwe diere uit wat reeds aan die wetenskap bekend was ten tyde van hulle “ontdekking”.<ref name=":9" /> Die diere wat uitgebeeld word, stem nie ooreen met fossielvondste in die streek rondom Ica nie; geen dinosourusoorblyfsels is uit die gebied bekend nie en verskeie van die groepe wat uitgebeeld word (soos seratopsiërs) is glad nie uit Suid-Amerika bekend nie.<ref name=":9" /><ref name=":1" /> In sommige gevalle word die dinosourusse uitgebeeld asof hulle gejag word<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> of deur mense getem word.<ref name="Fortean" /> Sommige jagtonele toon na bewering mense wat kritieke senuwees in die dinosourusse se ruggraat afkap, wat glo gevorderde kennis van hulle anatomie aandui.<ref name="Fortean" /> Baie van die dinosourusse wat uitgebeeld word, weerspieël nou verouderde idees oor hulle voorkoms, wat bevestig dat die klippe vervalsings is.<ref name=":0" /><ref name=":5" /> Een van die klippe toon byvoorbeeld ’n ''[[Tyrannosaurus]]''-agtige teropodedinosourus met ’n byna regop houding en ’n stert wat agter hom oor die grond sleep; dit stem ooreen met uitbeeldings van ''Tyrannosaurus'' in die 1960’s, maar weerspieël nie die huidige wetenskaplike begrip van die dier nie.<ref name=":5" /> Daarbenewens wys sommige uitbeeldings van teropodes op die klippe dat hulle vyf vingers en vyf tone het, wat onversoenbaar is met fossielbewyse.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Loxton |first=Daniel |date=2007 |title=The comic books in the rocks |url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10639330&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA169876257&sid=googleScholar&linkaccess=abs |journal=Skeptic (Altadena, CA) |language=English |volume=13 |issue=3 |pages=88}}</ref> Sommige van die beelde lyk asof hulle ’n dinosouruslewensiklus uitbeeld waarin [[larwe]]s uit dinosouruseiers uitbroei voordat hulle ’n vorm van [[metamorfose]] ondergaan om tot die verskillende volwasse vorme te groei; dit is hoogs onversoenbaar met werklike dinosouruslewensiklusse.<ref name=":9" /> Een van die klippe toon ’n mens wat op ’n pterosouriër ry wat waarskynlik nie die gewig van ’n mens in vlug sou kon dra nie.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Loxton |first=Daniel |date=2007 |title=Pterodactyl riders? |url=https://go.gale.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&issn=10639330&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA169876258&sid=googleScholar&linkaccess=abs |journal=Skeptic (Altadena, CA) |language=English |volume=13 |issue=3 |pages=89}}</ref> ===Mense en tegnologie=== [[Beeld:Ica stones10.JPG|thumb|260px|'n Steen wat na bewering breinchirurgie uitbeeld.]] Die mense wat op die klippe uitgebeeld word, wat veronderstel is om aan die een of ander onbekende antieke Peruaanse kultuur te behoort, herinner aan Inkas of [[Asteke]].<ref name="Skepdic" /> Daar is voorgestel dat sommige klippe anachronistiese en hoogs gevorderde tegnologie uitbeeld, insluitend mediese professionele persone wat komplekse operasies, [[akupunktuur]] en genetiese ingenieurswese uitvoer, mense wat die hemele deur [[Teleskoop|teleskope]] waarneem, vlieënde masjiene<ref name="Fortean" /> en [[Ruimtetuig|ruimtetuie]].<ref name=":3" /> Onder die operasies wat uitgebeeld word, is breinchirurgie,<ref name=":5" /> keisersneë en die oorplanting van [[hart]]e, [[lewer]]s en [[nier]]e.<ref name="Fortean" /> Die meeste mensfigure is gestileer met groot koppe en lang neuse.<ref name=":9" /> Die figure word uitgebeeld as draers van lendedoeke en veerhooftooisels,<ref name=":4" /> en wanneer hulle in oorlogstonele getoon word, dra hulle [[byl]]e en spiese as wapens,<ref name="Skepdic" /><ref name=":4" /> ten spyte van die andersins gevorderde tegnologie wat uitgebeeld word.<ref name=":4" /><ref name=":9" /> Diegene wat glo die klippe is eg, verdedig die oënskynlike teenstrydigheid tussen die kleredrag en gereedskap en die gevorderde tegnologie deur voor te stel dat nie alle kulture deur dieselfde tegnologiese ontwikkelingspad beweeg nie, of dat die klippe moontlik sportsoorte of rituele uitbeeld.<ref name=":9" /> As so 'n gevorderde samelewing in die streek bestaan het, is dit hoogs onwaarskynlik dat die klippe die enigste aanduiding daarvan sou wees.<ref name="Skepdic" /><ref name=":6" /> Ander vondste wat so ’n beskawing se bestaan sou kon bevestig, sou byvoorbeeld ruïnes van gevorderde strukture, afval en grafte wees – waarvan geen gevind is nie.<ref name="Skepdic" /> === Ander ontwerpe === Sommige klippe is gegraveer met uitbeeldings van kaarte van die land of die sterre.<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Daar is klippe wat dade van [[bestialiteit]] uitbeeld, waarvan sommige as “[[pornografie]]s” beskryf is.<ref name="Fortean" /> Sommige klippe bevat beelde van blomme, visse of bestaande diere van verskillende soorte;<ref name="Pezzia1968a" /> in sommige gevalle is die uitgebeelde lewensvorme nie tuis in Peru nie, soos [[kangaroe]]s.<ref name=":3" /> ==Impak en ondersoek== ===Vertolking=== [[Beeld:Ica stones21.JPG|links|thumb|260px|'n Klip wat blykbaar mense uitbeeld wat op ’n dinosourus ry.]] Die Ica-klippe word oor die algemeen deur historici en argeoloë beskou as deeglik ontblote vervalsings<ref name=":7">{{Cite journal |last1=Senter |first1=Philip |last2=Cole |first2=S. J. |date=2011 |title="Dinosaur" petroglyphs at Kachina Bridge Site, Natural Bridges National Monument, southeastern Utah: Not dinosaurs after all |url=https://www.researchgate.net/publication/286465582 |journal=Palaeontologia Electronica |volume=14 |issue=1 |pages=2}}</ref> en as knoeiwerk wat geskep is met die doel om geld uit toeristekopers te maak.<ref name="Skepdic" /><ref name=":4" /> Die verkoop van artefakte is ’n winsgewende bedryf; selfs replikas van die Ica-klippe behaal dikwels hoë pryse aanlyn.<ref name=":3" /> In sy ''Encyclopedia of Dubious Archaeology'' het die argeoloog Ken Feder opgemerk die Ica-klippe “is een van die deursigtigste en absurdste argeologiese klugte wat ooit gepleeg is” en dat dit “nie die gesofistikeerdste van die argeologiese klugte is wat in dié boek bespreek word nie, maar beslis een van die belaglikstes”.<ref name=":2" /> Die huidige wetenskaplike begrip plaas nievlieënde dinosourusse (dinosourusse anders as voëls) en mense 66&nbsp;miljoen jaar uitmekaar, en dit word gevolglik as hoogs onwaarskynlik beskou dat mense en dinosourusse saam kon bestaan op die wyse wat op die Ica-klippe uitgebeeld word.<ref name="Fortean" /> Die Ica-klippe is internasionaal deur Cabrera gewild gemaak en is in tydskrifte en koerante oor die hele wêreld bekend gestel.<ref name=":4" /> Sommige [[skynwetenskap]]like gemeenskappe het die Ica-klippe geesdriftig aanvaar as bewys vir verskeie idees.<ref name="Skepdic" /> Die popularisering van die klippe het Cabrera beroemd gemaak in skynwetenskaplike kringe, maar het ook sy professionele geloofwaardigheid en gesinslewe vernietig en hom aan bespotting in die pers en minagting deur wetenskaplikes blootgestel.<ref name=":9" /> Die klippe het die aandag getrek van voorstanders van die hipotese van [[antieke ruimtevaarders]] (die idee van [[Buiteaardse lewe|buiteaardse besoekers]] aan die Aarde in die antieke verlede), soos Erich von Däniken en Robert Charroux, en is in die 1970’s wyd bekend gestel in boeke wat beweer het hulle bied bewyse van ’n gevorderde beskawing voor die uitsterwing van die dinosourusse aan. Die klippe is ook deur jong-aarde-kreasionaliste as bewys gebruik vir die idee dat dinosourusse en mense in betreklik onlangse tye saam bestaan het, wat inpas by hulle siening van ’n Aarde wat slegs ’n paar duisend jaar oud is.<ref name="Fortean" /> Replikas van die Ica-klippe word soms internasionaal in uitstallings deur kreasionalistiese instellings vertoon.<ref>{{Cite journal |last=Wendel |first=Paul J. |date=2011 |title=Object-Based Epistemology at a Creationist Museum |url=https://doi.org/10.1007/s11191-010-9287-2 |journal=Science & Education |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=37–50 |doi=10.1007/s11191-010-9287-2 |bibcode=2011Sc&Ed..20...37W |s2cid=46346688 |issn=1573-1901|url-access=subscription }}</ref> ===Ontleding=== [[Beeld:Ica stones13.JPG|thumb|260px|'n Klip wat na bewering ’n hartoorplanting uitbeeld.]] Geen formele wetenskaplike navorsing oor die Ica-klippe is gepubliseer nie.<ref name=":1" /> Aangesien hulle geen organiese materiaal bevat nie, kan die klippe nie met [[radiokoolstofdatering]] gedateer word nie,<ref name="Skepdic" /><ref name=":5" /><ref name=":1" /><ref name=":6" /> wat beteken dat enige hipotese van ’n antieke oorsprong nie met tans bestaande tegnologie getoets kan word nie.<ref name=":1" /> Indien enige klip vir wetenskaplike ontleding in situ (op sy oorspronklike ontdekkingsterrein in die grond) aangebied sou word, sou dit moontlik uit die omliggende materiaal gedateer kon word.<ref name="Skepdic" /> Geen Ica-klip is egter ooit gevind of aangebied in ’n sekere en ondersoekbare argeologiese konteks nie.<ref name=":4" /> Cabrera het beweer dat hy wetenskaplike ontleding van die klippe bevorder en het gesê dat hy individuele monsters aan navorsers by die Universiteit van Bonn en van Lima gestuur het. Beide ’n navorser by Bonn en die myningenieur Eric Wolf, ’n persoonlike vriend van Cabrera, het na bewering bevestig dat die klippe van andesiet gemaak is en dat hulle weens hulle geoksideerde pateen (buitelaag) van beduidende ouderdom lyk.<ref name=":5" /> Geen bewys vir hierdie resultate, of selfs dat die ontledings plaasgevind het, is ooit aangebied nie.<ref name=":9" /> Selfs al sou hierdie onbevestigde beoordelings van ’n beduidende ouderdom vir die klippe waar wees, sou dit nie ’n antieke ouderdom vir die gravures bevestig nie, aangesien daar geen pateen in die groewe is nie.<ref name="Fortean" /> Die gebrek aan ’n pateen wat die skerp gravures bedek, dui eerder daarop dat hulle onlangs gemaak is.<ref name=":8" /> In 1977 het ’n [[BBC]]-span Ica besoek as deel van die verfilming van die "Horizon"-episode van ''The Case of the Ancient Astronauts''. Cabrera het die span van een van die klein klippe voorsien, wat later in Londen ontleed is. Daar is bevind dat die steen self moontlik van [[Mesosoïkum|Mesosoïese]] ouderdom is, maar dat die gravures onlangs gemaak is, aangesien die skoon rande van die insnydings waarskynlik nie vir lank so sou bly nie as gevolg van [[erosie]]. Die gravering is dus bepaal as iets wat ná die oksidasieproses uitgevoer is.<ref name=":9" /> In 1993 en 1994 is sommige Ica-klippe in [[Barcelona]] ondersoek en bewyse is gevind dat die gravures onlangs gemaak is met gereedskap soos saaglemme, sure en [[skuurpapier]].<ref name=":9" /><ref name=":6" /> ===Identifikasie as klugte=== Nadat die klippe in ’n BBC-dokumentêr bekend gestel is, het hulle die aandag van die Peruaanse owerhede en pers begin trek.<ref name="Fortean" /> Die verkoop van Peruaanse kulturele erfenis is onwettig, en die egtheid van die klippe het dus ’n regsaak geword.<ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Ná sy arrestasie en ondervraging het Uschuya erken dat die klippe vervalsings was wat hy en sy vrou, Irma Gutiérrez, self gegraveer en aan Cabrera verkoop het.<ref name="Skepdic" /><ref name="Fortean" /><ref name=":5" /> Hulle motief was om geld uit toeriste te maak<ref name="Fortean" /> en om skynhistorici soos Von Däniken te inspireer.<ref name=":5" /> Die inspirasie vir die verskillende gravures was glo strokiesboeke, handboeke<ref name="Skepdic" /><ref name=":5" /> en tydskrifte.<ref name="Skepdic" /> Nadat hy vrygelaat is, het Uschuya voortgegaan om soortgelyke klippe te maak en te verkoop, hoewel hy nie meer beweer het dit is eg nie.<ref name="Fortean" /> Uschuya het na bewering die donker pateen van die klippe verkry deur hulle in donkie- en beesmis te bak en dit met skoenpolitoer te masseer. Die gravures is met ’n tandartsboor, messe en beitels gemaak.<ref name="Fortean" /><ref name=":2" /> Op ’n ander geleentheid het Uschuya beweer dat hy, nadat hy die kunswerk op die klippe geëts het, hulle in sy pluimveehok geplaas het en dat “die hoenders die res gedoen het”.<ref name=":6" /> Hy het na bewering oor ’n tydperk van tien jaar klippe vir Cabrera gemaak.<ref name=":9" /> Die proses om die klippe te maak is deur verskeie TV-spanne gedokumenteer<ref name=":8" /> en kan na bewering so kort as 15 minute duur.<ref name=":9" /> [[Beeld:Ica stones18.JPG|thumb|260px|'n Klip wat lyk of dit 'n kaart uitbeeld.]] [[Beeld:Ica stones2.JPG|thumb|260px|Dié klip beeld ’n mens uit wat by ’n onduidelike aktiwiteit betrokke is.]] Ten spyte van Uschuya se belydenis was ondersteuners van die klippe se egtheid nie oortuig dat dit vervalsings was nie. Twyfel is uitgespreek oor sowel sy belydenis – wat na bewering bloot ’n poging was om gevangenisstraf te vermy – en oor die idee dat ’n arm boer sonder formele opleiding tienduisende klippe sou kon gemaak het.<ref name="Fortean" /> Uschuya is egter glad nie die enigste boer wat sover bekend sulke klippe gemaak het nie.<ref name=":4" /><ref name=":9" /> Ander selferkende klipmakers sluit Pedro Huamán, Aparicio Aparcana en ander in.<ref name=":9" /> In latere onderhoude het Uschuya homself teenstrydig bevestig as die vervalser van die klippe, of verklaar dat hy bloot beweer het dat hy dit gedoen het om gevangenisstraf vry te spring. In ’n onderhoud in 1995 vir die NBC-dokumentêr ''The Mysterious Origins of Man'' het Uschuya weer die klug erken, maar ook beweer dat Cabrera in sy versameling “ongeveer 5&nbsp;000 egte stene” gehad het – óf ware artefakte óf deur iemand anders gemaak.<ref name="Fortean" /> Daar is geen bewys dat Cabrera met Uschuya saamgesweer het om vals klippe te vervaardig nie, of dat sy motivering iets anders was as om te bewaar wat hy as egte artefakte beskou het en om argeologiese belangstelling te probeer wek.<ref name="Fortean" /> Dat Cabrera ’n mediese professionele persoon was en dat sogenaamde mediese tonele algemeen op die klippe voorkom, het sommige laat voorstel dat Cabrera ook by hulle skepping betrokke was.<ref name=":9" /> Ten spyte van Uschuya se belydenis het Cabrera volgehou dat die klippe eg was. Sy verduideliking hiervoor was dat die klippe wat deur Uschuya gemaak is, kopieë of replikas van oorspronklike, egte klippe was sodat dit wettig aan toeriste verkoop kon word.<ref name=":5" /> Volgens Cabrera was die getal vals Ica-klippe baie klein – slegs sowat 20-40 voorbeelde.<ref name=":9" /> Cabrera het ook beweer dat daar egte versamelings klippe op ’n geheime plek bestaan het wat deur “Uschuya en ander” bewaak is, insluitend in ’n geheime grot naby die Ica-rivier. Geen bewys is aangebied vir die beweerde grot se bestaan nie<ref name="Fortean" /><ref name=":8" /> en skeptici neem aan dat die verhaal deur Cabrera uitgedink is.<ref name=":8" /> Von Däniken het in sy boek ''Gold of the Gods'' beweer dat hy in ’n stadium deur Cabrera na die grot geneem is, maar het later erken dat hy dit uitgedink het toe die verhaal deur Cabrera betwis is.<ref name=":2" /> In sommige gevalle weerspieël die ontwerpe op die klippe duidelik kulturele sentiment rondom die tyd van hulle “ontdekking”. Rondom die tyd van die [[vigs]]-epidemie in die 1980’s en '90’s het “nuut ontdekte” klippe byvoorbeeld verskyn wat waarsku teen [[Gay|homoseksuele]] promiskuïteit as ’n risikofaktor vir die verswakking van die [[immuunstelsel]].<ref name=":9" /> === Moontlik egte klippe === Dit is moontlik dat sommige van die Ica-klippe egte artefakte is,<ref name="Skepdic" /><ref name="Fortean" /><ref name=":0" /> ’n idee wat byvoorbeeld ondersteun word deur vroeë Spaanse verslae van soortgelyke klippe.<ref name="Skepdic" /> Die groot aantal klippe is as argument gebruik sowel ten gunste van<ref name="Fortean" /><ref name=":0" /> as teen<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last=Feder |first=Kenneth L. |url=https://books.google.com/books?id=rI2ADwAAQBAJ |title=Archaeological Oddities: A Field Guide to Forty Claims of Lost Civilizations, Ancient Visitors, and Other Strange Sites in North America |date=2019 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-0597-9 |pages=49 |language=en}}</ref> die idee dat sommige eg is. Die aantal klippe kan byvoorbeeld geïnterpreteer word as bewys teen hulle egtheid, aangesien dit kan dui op groot hoeveelhede wat vervaardig is met die doel om dit aan toeriste te verkoop.<ref name=":1" /> Moderne “Ica-kunstenaars” het na bewering in Uschuya en Gutiérrez se voetspore gevolg deur nuwe vervalste klippe te vervaardig, sommige gebaseer op hulle ontwerpe.<ref name="Skepdic" /> Geen studies is gedoen wat probeer om moontlik egte klippe in die versamelings te onderskei nie.<ref name="Fortean" /> Selfs al sou sommige van die buitensporiger klippe egte artefakte wees, sou hulle motiewe waarskynlik minder anachronistiese tonele uitbeeld as wat beweer is;<ref name="Fortean" /> die beelde is almal hoogs gestileer en wat presies uitgebeeld word, is in baie gevalle nie duidelik nie.<ref name=":0" /> Dit is byvoorbeeld moontlik dat tonele wat as gevorderde chirurgie vertolk word, in werklikheid dade van verminking toon, en dat sommige sogenaamde vlieënde masjiene alternatiewelik as voëls geïnterpreteer kan word.<ref name="Fortean" /> Dit is moontlik dat die klippe wat deur Calvo aan die streekmuseum van Ica geskenk is, eg is.<ref name="Fortean" /><ref name=":9" /> In teenstelling met dié in Cabrera se versameling het Calvo se klippe na bewering vlakker snitte, toon hulle fyner vakmanskap<ref name="Fortean" /> en beeld hulle geen uitgestorwe diere, onkonvensionele mense of gevorderde tegnologie uit nie.<ref name="Fortean" /><ref name=":9" /> Die motiewe van Calvo se klippe is tipies van pre-Columbiese kuns, byvoorbeeld uitbeeldings van blomme en voëls. Indien Calvo se klippe as eg bevestig sou word, sou dit egter nie impliseer dat die buitensporiger klippe in Cabrera se versameling ook eg is nie.<ref name=":9" /> Ten einde die stelling te verdedig dat die klippe deur ’n gevorderde beskawing gemaak is, het Cabrera verklaar dat andesiet ’n harde steen is wat moeilik is om te kerf, veral met klipgereedskap. In teenstelling met Cabrera se beoordeling is die klippe nie gekerf nie, maar gegraveer; die gravures is gemaak deur die geoksideerde oppervlaklaag weg te krap. Verder het baie pre-Columbiese kulture, insluitend die Asteke, Inkas en die [[Maja]], gevorderde metallurgie gehad en was hulle nie tot klipgereedskap beperk nie.<ref name="Skepdic" /><ref name=":6" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== *[http://pseudoarchaeology.org/b03-ross.html Ica stones] by die Pseudoarcheology Research Archive *[https://museocientificojaviercabrera.com/ Museo Científico Javier Cabrera] – webtuiste van Cabrera se museum {{CommonsKategorie-inlyn|Ica stones}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ica stones}} {{Normdata}} [[Kategorie:Inkas]] 6ieiem03lvse9gpsa8v6akfwk42ei5d 0 457647 2908634 2907480 2026-06-02T05:20:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908634 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Claude AI logo.svg|duimnael|Logo]] '''Claude''' is 'n reeks [[groot taalmodel]]le wat deur die [[Amerikaanse]] sagtewaremaatskappy [[Anthropic]] ontwikkel is. Claude is in Maart 2023 as 'n [[Kunsmatige intelligensie|KI]]-[[kletsbot]] vrygestel. Dit word ook in KI-ondersteunde sagteware-ontwikkeling gebruik. Claude word opgelei met behulp van "konstitusionele KI", 'n tegniek wat deur Anthropic ontwikkel is om [[Etiek|etiese]] en wetlike nakoming ([[KI-belyning]]) te verbeter. Sedert Claude 3 is elke generasie tipies in drie groottes vrygestel, van die minste tot die mees bekwame: Haiku, Sonnet en Opus. 'n Bykomende model genaamd [[Claude Mythos]] is in 2026 aan 'n handjievol maatskappye vrygestel, maar nie aan die publiek nie. VSA-federale agentskappe het begin om die gebruik van Claude uit te faseer nadat Anthropic geweier het om kontraktuele verbod op die gebruik van Claude vir massa-binnelandse toesig en ten volle outonome wapens te verwyder.<ref name="BBC-2026">{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Trump has ordered government agencies to stop using Anthropic AI tools |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn48jj3y8ezo |access-date=2026-02-28 |website=BBC |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Ashley |date=2026-02-27 |title=These federal agencies may have a Claude problem now |url=https://www.axios.com/2026/02/27/claude-anthropic-trump-government-agencies |access-date=2026-02-28 |website=Axios |language=en}}</ref> Na die weiering het die Departement van Verdediging (DoD) die maatskappy as 'n "voorsieningskettingrisiko" aangewys en alle Amerikaanse private militêre kontrakteurs, verskaffers en vennote verbied om sake met die firma te doen. Op 26 Maart 2026 het 'n federale regter 'n tydelike interdik teen die DoD se aanwysing uitgereik. ==Konstitusionele KI== Konstitusionele KI is 'n benadering wat deur Anthropic ontwikkel is vir die opleiding van [[KI]]-stelsels, veral taalmodelle soos Claude, om onskadelik en behulpsaam te wees sonder om op uitgebreide menslike terugvoer staat te maak.<ref name="Edwards-2023">{{Cite web |last=Edwards |first=Benj |date=2023-05-09 |title=AI gains "values" with Anthropic's new Constitutional AI chatbot approach |url=https://arstechnica.com/information-technology/2023/05/ai-with-a-moral-compass-anthropic-outlines-constitutional-ai-in-its-claude-chatbot/ |access-date=2024-11-17 |website=Ars Technica |language=en-US |archive-date=Mei 10, 2023 |archive-url=https://archive.today/20230510111936/https://arstechnica.com/information-technology/2023/05/ai-with-a-moral-compass-anthropic-outlines-constitutional-ai-in-its-claude-chatbot/ |url-status=live }}</ref> Claude, wat as een van die veiligste [[taalmodel]]le beskou word, publiseer sy konstitusie in die hoop om die aanvaarding van konstitusies dwarsdeur die bedryf te inspireer.<ref name=":2">{{Cite web |last=Ostrovsky |first=Nikita |last2=Perrigo |first2=Billy |date=2026-01-21 |title=Can You Teach an AI to Be Good? Anthropic Thinks So |url=https://time.com/7354738/claude-constitution-ai-alignment/ |access-date=2026-01-28 |website=TIME |language=en |archive-date=2026-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124154501/https://time.com/7354738/claude-constitution-ai-alignment/ |url-status=dead }}</ref> Omdat die konstitusie in menslik verstaanbare woorde gepubliseer word in plaas van in ondeursigtige rekenaarkode, word gehoop dat dit die belyning makliker sal maak om te bestuur en te oudit.<ref name=":9">{{Cite web |last=Matthews |first=Dylan |date=2023-07-17 |title=The $1 billion gamble to ensure AI doesn’t destroy humanity |url=https://www.vox.com/future-perfect/23794855/anthropic-ai-openai-claude-2 |access-date=2026-01-28 |website=Vox |language=en-US}}</ref> Claude publiseer sedert 2022 [[grondwet]]te. Die 2023-opdatering het 75 riglyne gelys wat Claude moes volg.<ref name="Bai-2022" /><ref name=":3">{{Cite web |last=Field |first=Hayden |date=2026-01-21 |title=Anthropic’s new Claude ‘constitution’: be helpful and honest, and don’t destroy humanity |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/865185/anthropic-claude-constitution-soul-doc |access-date=2026-01-28 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> Die eerste grondwette het idees direk uit die [[VN]] se [[Universele Verklaring van Menseregte]] van 1948 geneem.<ref name=":2" /><ref name="Edwards-2023" /> Die 2026-grondwet het meer konteks aan die model verskaf en verduidelik waarom die riglyne daarvan, soos om te verhoed dat hulle [[demokrasie]] op enige manier ondermyn, belangrik is.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Die grondwet word toegepas op alle openbare gebruikers van die produkte, maar is nie van toepassing op alle kontakte nie, soos sommige militêre kontrakte.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Die grondwet is 23 000 woorde in 2026, teenoor 2 700 woorde in 2023.<ref>{{Cite news |title=Anthropic writes 23,000-word 'constitution' for Claude |url=https://www.theregister.com/2026/01/22/anthropic_claude_constitution/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123042656/https://www.theregister.com/2026/01/22/anthropic_claude_constitution/ |archive-date=2026-01-23 |access-date=2026-01-28 |language=en |last=Sharwood |first=Simon |date=22 Januarie 2026 |work=The Register |url-status=live }}</ref> Die metode, wat in die 2022-artikel "''Constitutional AI: Harmlessness from AI Feedback''" uiteengesit word, behels twee fases: begeleide leer en versterkingsleer.<ref name="Bai-2022">{{Citation |last1=Bai |first1=Yuntao |title=Constitutional AI: Harmlessness from AI Feedback |date=15 Desember 2022 |arxiv=2212.08073 |last2=Kadavath |first2=Saurav |last3=Kundu |first3=Sandipan |last4=Askell |first4=Amanda |last5=Kernion |first5=Jackson |last6=Jones |first6=Andy |last7=Chen |first7=Anna |last8=Goldie |first8=Anna |last9=Mirhoseini |first9=Azalia}}</ref><ref name="Anthropic-2023b">{{Cite web |date=9 Mei 2023 |title=Claude's Constitution |url=https://www.anthropic.com/news/claudes-constitution |access-date=26 Maart 2024 |website=Anthropic |language=en |archive-date=26 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326110757/https://www.anthropic.com/news/claudes-constitution |url-status=live}}</ref><ref name="Edwards-2023" /> In die begeleide leerfase genereer die model reaksies op aanwysings, kritiseer hierdie reaksies self gebaseer op 'n stel leidende beginsels ('n "konstitusie"), en hersien die reaksies. Dan word die model verfyn op hierdie hersiene reaksies.<ref name="Anthropic-2023b" /><ref name="Edwards-2023" /> Vir die versterkingsleer uit KI-terugvoer (RLAIF) fase word reaksies gegenereer, en 'n KI vergelyk hul voldoening aan die konstitusie. Hierdie datastel van KI-terugvoer word gebruik om 'n voorkeurmodel op te lei wat reaksies evalueer op grond van hoeveel hulle aan die konstitusie voldoen. Claude word dan verfyn om met hierdie voorkeurmodel in lyn te kom. Hierdie tegniek is soortgelyk aan RLHF, behalwe dat die vergelykings wat gebruik word om die voorkeurmodel op te lei, KI-gegenereer word.<ref name="Edwards-2023" /> ==Kenmerke== ===Websoektog=== In Maart 2025 het Anthropic 'n websoekfunksie by Claude gevoeg, beginnende met betalende gebruikers in die [[Verenigde State]].<ref>{{Cite web |last=Robison |first=Kylie |date=2025-03-20 |title=Anthropic's chatbot now has web search |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/632824/anthropic-claude-web-search-ai-scott-white |access-date=2025-03-21 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> Gratis gebruikers het toegang verkry in Mei 2025.<ref>{{Cite web |last=Washenko |first=Anna |date=2025-05-27 |title=Anthropic brings web search to free Claude users |url=https://www.engadget.com/ai/anthropic-brings-web-search-to-free-claude-users-224222689.html |access-date=2026-01-28 |website=Engadget |language=en-US}}</ref> ===Agentfunksies=== In Oktober 2024 het Anthropic die "rekenaargebruik"-funksie vrygestel, wat Claude toelaat om te probeer om rekenaars te navigeer deur skerminhoud te interpreteer en sleutelbord- en muisinvoer te simuleer.<ref name="Shakir-2024" /> In Augustus 2025 het Anthropic Claude vir Chrome vrygestel, 'n Google Chrome-uitbreiding wat 'n [[KI-agent]] toelaat om die blaaier direk te beheer.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Benj |date=2025-08-27 |title=Anthropic's auto-clicking AI Chrome extension raises browser-hijacking concerns |url=https://arstechnica.com/information-technology/2025/08/new-ai-browser-agents-create-risks-if-sites-hijack-them-with-hidden-instructions/ |access-date=2025-08-27 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> ===Programmering=== In Junie 2024 het Anthropic die Artefakte-funksie vrygestel, wat gebruikers toelaat om kodebrokkies en dokumente te genereer en daarmee te kommunikeer.<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2024-06-21 |title=Why Anthropic's Artifacts may be this year's most important AI feature: Unveiling the interface battle |url=https://venturebeat.com/ai/why-anthropics-artifacts-may-be-this-years-most-important-ai-feature-unveiling-the-interface-battle/ |access-date=2025-03-23 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bonifacic |first=Igor |date=2025-06-25 |title=Anthropic makes it easier to create and share Claude's bite-sized Artifact apps |url=https://www.engadget.com/ai/anthropic-makes-it-easier-to-create-and-share-claudes-bite-sized-artifact-apps-170022293.html |access-date=2026-01-28 |website=Engadget |language=en-US}}</ref> In Februarie 2025 is Claude Code vrygestel as 'n agentiese opdragreëlhulpmiddel wat ontwikkelaars in staat stel om koderingstake direk vanaf hul terminaal te delegeer. Terwyl dit aanvanklik vir voorskoutoetsing vrygestel is,<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2025-02-24 |title=Anthropic's Claude 3.7 Sonnet takes aim at OpenAI and DeepSeek in AI's next big battle |url=https://venturebeat.com/ai/anthropics-claude-3-7-sonnet-takes-aim-at-openai-and-deepseek-in-ais-next-big-battle/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250224183545/https://venturebeat.com/ai/anthropics-claude-3-7-sonnet-takes-aim-at-openai-and-deepseek-in-ais-next-big-battle/ |archive-date=February 24, 2025 |access-date=2025-02-24 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> is dit in Mei 2025 saam met Claude 4 algemeen beskikbaar gestel.<ref name=":8">{{Cite web |last=Edwards |first=Benj |date=2025-05-22 |title=New Claude 4 AI model refactored code for 7 hours straight |url=https://arstechnica.com/ai/2025/05/anthropic-calls-new-claude-4-worlds-best-ai-coding-model/ |access-date=2026-01-28 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> Ondernemingsaanvaarding van Claude Code het beduidende groei getoon, met Anthropic wat 'n 5.5x toename in Claude Code-inkomste teen Julie gerapporteer het.<ref name="claude-code-enterprise">{{Cite web |date=2025-07-16 |title=Claude Code revenue jumps 5.5x as Anthropic launches analytics dashboard |url=https://venturebeat.com/ai/anthropic-adds-usage-tracking-to-claude-code-as-enterprise-ai-spending-surges/ |access-date=2026-01-15 |publisher=VentureBeat|last=Nuñez|first=Michael}}</ref> Anthropic het in Oktober 'n webweergawe vrygestel (ook beskikbaar in die iOS-app<ref>{{Cite news |last=Morris |first=Lily |date=2025-10-21 |title=Anthropic Brings Claude Code to the Cloud and Mobile - The National CIO Review |url=https://nationalcioreview.com/articles-insights/extra-bytes/anthropic-brings-claude-code-to-the-cloud-and-mobile/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251227162445/https://nationalcioreview.com/articles-insights/extra-bytes/anthropic-brings-claude-code-to-the-cloud-and-mobile/ |archive-date=2025-12-27 |access-date=2026-01-14 |work=The National CIO Review |language=en-US |url-status=live }}</ref>), en 'n weergawe genaamd "Cowork" met 'n grafiese gebruikerskoppelvlak, gemik op nie-tegniese gebruikers, in Januarie 2026.<ref>{{Cite news |last=Rogers |first=Reece |title=Anthropic’s Claude Cowork Is an AI Agent That Actually Works |url=https://www.wired.com/story/anthropic-claude-cowork-agent/ |access-date=2026-01-28 |work=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Vanaf Januarie 2026 is dit wyd beskou as die beste KI-koderingsassistent, met GPT-5.2 wat ook beduidende verbetering toon.<ref name=":1">{{Cite web |last=Morrone |first=Megan |date=2026-01-07 |title=Anthropic's Claude Code in the spotlight |url=https://www.axios.com/2026/01/07/anthropics-claude-code-vibe-coding |access-date=2026-01-27 |website=Axios |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Zeff |first=Maxwell |title=How Claude Code Is Reshaping Software—and Anthropic |url=https://www.wired.com/story/claude-code-success-anthropic-business-model/ |access-date=2026-01-27 |work=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> Dit het viraal gegaan oor die wintervakansie toe mense tyd gehad het om daarmee te eksperimenteer, insluitend baie wat nie rekenaarprogrammeerders is nie.<ref>{{Cite web |last=Olson |first=Bradley |date=2026-01-17 |title=Claude Is Taking the AI World by Storm, and Even Non-Nerds Are Blown Away |url=https://www.wsj.com/tech/ai/anthropic-claude-code-ai-7a46460e |access-date=2026-01-27 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rocha |first=Natallie |date=23 Januarie 2026 |title=This A.I. Tool Is Going Viral. Five Ways People Are Using It. |url=https://www.nytimes.com/2026/01/23/technology/claude-code.html |work=New York Times}}</ref><ref name=":1" /> In Augustus 2025 het Anthropic onthul dat 'n bedreigingsakteur genaamd "GTG-5004", waarskynlik deur die Chinese staat geborg, Claude Code gebruik het om ten minste 17 organisasies aan te val.<ref>{{Cite news |last=Newman |first=Lily Hay |title=The Era of AI-Generated Ransomware Has Arrived |url=https://www.wired.com/story/the-era-of-ai-generated-ransomware-has-arrived/ |access-date=2026-01-28 |work=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> In November 2025 het Anthropic aangekondig dat hulle in September ontdek het dat dieselfde bedreigingsakteur Claude Code gebruik het om 80-90% van sy spioenasie-kuberaanvalle teen 30 organisasies te outomatiseer.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-11-14 |title=AI firm claims Chinese spies used its tech to automate cyber attacks |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx2lzmygr84o |access-date=2026-01-28 |website=BBC |language=en-GB|last=Tidy|first=Joe}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sabin |first=Sam |date=2025-11-13 |title=Chinese hackers used Anthropic's AI agent to automate spying |url=https://www.axios.com/2025/11/13/anthropic-china-claude-code-cyberattack |access-date=2026-01-28 |website=Axios |language=en}}</ref>Alle rekeninge wat met die aanvalle verband hou, is verban en wetstoepassing en diegene wat geraak is, is in kennis gestel.<ref name=":0" /> == Modelle == {| class="wikitable sortable" ! Weergawe ! Vrystellingsdatum ! Status<ref>{{Cite web |title=Model deprecations |url=https://docs.claude.com/en/docs/about-claude/model-deprecations |access-date=2025-09-29 |website=Claude Docs |language=en}}</ref> ! Kennisafsnypunt |- | Claude | {{date|2023-03-14}}<ref name="Roth-2023">{{Cite web |last=Roth |first=Emma |date=2023-03-14 |title=Google-backed Anthropic launches Claude, an AI chatbot that's easier to talk to |url=https://www.theverge.com/2023/3/14/23640056/anthropic-ai-chatbot-claude-google-launch |access-date=2025-04-12 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> | Gestaak | ? |- | Claude 2 | {{date|2023-07-11}} | Gestaak | ? |- | Claude Instant 1.2 | {{date|2023-08-09}}<ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2023-08-09 |title=Anthropic launches improved version of its entry-level LLM |url=https://techcrunch.com/2023/08/09/anthropic-launches-improved-version-of-its-entry-level-llm/ |access-date=2025-04-12 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> | Gestaak | ? |- | Claude 2.1 | {{date|2023-11-21}}<ref name="Davis-2023" /> | Gestaak | ? |- | Claude 3 | {{date|2024-03-04}}<ref>Dastin, Jeffrey (4 Maart 2024). "Anthropic releases more powerful Claude 3 AI as tech race continues".[[Reuters]].</ref> | Gestaak | ? |- | Claude 3.5 Sonnet | {{date|2024-06-20}}<ref name="Pierce-2024" /> | Gestaak | April 2024 |- | Claude 3.5 Haiku | {{date|2024-10-22}} | {{Maybe|Uitgefaseer}} | Julie 2024 |- | Claude 3.7 Sonnet | {{date|2025-02-24}}<ref name="Zeff-2025">{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2025-02-24 |title=Anthropic launches a new AI model that 'thinks' as long as you want |url=https://techcrunch.com/2025/02/24/anthropic-launches-a-new-ai-model-that-thinks-as-long-as-you-want/ |access-date=2025-02-25 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> | {{Maybe|Uitgefaseer}} | Oktober 2024 |- | Claude Sonnet 4 | {{date|2025-05-22}} | Aktief | Maart 2025 |- | Claude Opus 4 | {{date|2025-05-22}} | Aktief | Maart 2025 |- | Claude Opus 4.1 | {{date|2025-08-05}} | Aktief | Maart 2025 |- | Claude Sonnet 4.5 | {{date|2025-09-29}} | Aktief | Julie 2025 |- | Claude Haiku 4.5 | {{date|2025-10-15}} | Aktief | Februarie 2025 |- | Claude Opus 4.5 | {{date|2025-11-24}} | Aktief | Mei 2025 |- | Claude Opus 4.6 | {{date|2026-02-05}} | Aktief | |- | Claude Sonnet 4.6 | {{date|2026-02-17}} | Aktief | |- | [[Claude Mythos]] (voorskou) | {{date|2026-04-07}} | Beperkte beskikbaarheid | |- | Claude Opus 4.7 | {{date|2026-04-16}} | Aktief | |} ===Claude=== Claude was die aanvanklike weergawe van Anthropic se taalmodel wat in Maart 2023 vrygestel is.<ref>Dastin, Jeffrey (4 Maart 2024). "Anthropic releases more powerful Claude 3 AI as tech race continues". [[Reuters]].</ref> Sommige werknemers beskryf die naam "Claude" as geïnspireer deur [[Claude Shannon]], 'n 20ste-eeuse [[wiskundige]] wat die grondslag vir inligtingsteorie gelê het.<ref name="Roose-2023">{{Cite news |last=Roose |first=Kevin |date=11 Julie 2023 |title=Inside the White-Hot Center of A.I. Doomerism |url=https://www.nytimes.com/2023/07/11/technology/anthropic-ai-claude-chatbot.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712235416/https://www.nytimes.com/2023/07/11/technology/anthropic-ai-claude-chatbot.html |archive-date=12 Julie 2023 |access-date=25 Oktober 2024 |work=The New York Times}}</ref> ===Claude 2=== Claude 2 was die volgende groot weergawe van Claude, vrygestel in Julie 2023 en beskikbaar vir die algemene publiek, terwyl Claude 1 slegs beskikbaar was vir geselekteerde gebruikers wat deur Anthropic goedgekeur is.<ref name=":9" /> ===Claude 2.1=== Claude 2.1 het die aantal tokens wat die [[kletsbot]] kon hanteer, verdubbel en dit verhoog na 'n venster van 200 000 tokens, wat gelykstaande is aan ongeveer 500 bladsye geskrewe materiaal.<ref name="Davis-2023">{{Cite web |last=Davis |first=Wes |date=21 November 2023 |title=OpenAI rival Anthropic makes its Claude chatbot even more useful |url=https://www.theverge.com/2023/11/21/23971070/anthropic-claude-2-1-openai-ai-chatbot-update-beta-tools |access-date=23 Januarie 2024 |website=The Verge |language=en |archive-date=23 Januarie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123003015/https://www.theverge.com/2023/11/21/23971070/anthropic-claude-2-1-openai-ai-chatbot-update-beta-tools |url-status=live }}</ref> ===Claude 3=== Claude 3 is op 4 Maart 2024 vrygestel.<ref name=":7">{{Cite news |last=Dastin |first=Jeffrey |date=4 Maart 2024 |title=Anthropic releases more powerful Claude 3 AI as tech race continues |url=https://www.reuters.com/technology/anthropic-releases-more-powerful-claude-3-ai-tech-race-continues-2024-03-04/ |work=Reuters}}</ref> Claude 3 het aandag getrek omdat hy 'n oënskynlike vermoë getoon het om te besef dat dit kunsmatig getoets word tydens 'naald in 'n hooimied'-toetse.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Benj |date=5 Maart 2024 |title=Anthropic's Claude 3 causes stir by seeming to realize when it was being tested |url=https://arstechnica.com/information-technology/2024/03/claude-3-seems-to-detect-when-it-is-being-tested-sparking-ai-buzz-online/ |access-date=9 Maart 2024 |website=Ars Technica |language=en-us |archive-date=8 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308165441/https://arstechnica.com/information-technology/2024/03/claude-3-seems-to-detect-when-it-is-being-tested-sparking-ai-buzz-online/ |url-status=live }}</ref> ===Claude 3.5=== [[Lêer:Claude 3.5 Sonnet example screenshot.webp|links|duimnael|Voorbeeld van Claude 3.5 Sonnet se uitset.]] Op 20 Junie 2024 het Anthropic Claude 3.5 Sonnet vrygestel, wat volgens die maatskappy se eie maatstawwe beter gevaar het as die groter Claude 3 Opus. Saam met 3.5 Sonnet is die nuwe Artifacts-vermoë vrygestel waarin Claude programeringskode in 'n aparte venster in die koppelvlak kon skep en die gelewerde uitvoer, soos SVG-grafika of webwerwe, intyds kon voorskou.<ref name="Pierce-2024">{{Cite web |last=Pierce |first=David |date=20 Junie 2024 |title=Anthropic has a fast new AI model — and a clever new way to interact with chatbots |url=https://www.theverge.com/2024/6/20/24181961/anthropic-claude-35-sonnet-model-ai-launch |access-date=20 Junie 2024 |website=The Verge |language=en |archive-date=14 Julie 2024 |archive-url=https://archive.today/20240714062712/https://www.theverge.com/2024/6/20/24181961/anthropic-claude-35-sonnet-model-ai-launch |url-status=live |quote=" KI-modelmaatstawwe moet altyd met 'n knippie sout geneem word"}}</ref> 'n Opgegradeerde weergawe van Claude 3.5 Sonnet is op 22 Oktober 2024 bekendgestel, saam met Claude 3.5 Haiku.<ref name=":6">{{Cite web |last=Washenko |first=Anna |date=2024-10-22 |title=Anthropic is letting Claude AI control your PC |url=https://www.engadget.com/ai/anthropic-is-letting-claude-ai-control-your-pc-181500127.html |access-date=2026-01-28 |website=Engadget |language=en-US}}</ref> 'n Funksie, "rekenaargebruik", is ook in publieke beta vrygestel. Dit het Claude 3.5 Sonnet toegelaat om met 'n rekenaar se lessenaaromgewing te kommunikeer deur die wyser te beweeg, knoppies te klik en teks te tik. Hierdie ontwikkeling laat die KI toe om te probeer om veelstap-take oor verskillende toepassings uit te voer.<ref name="Shakir-2024">{{Cite news |last=Shakir |first=Umar |date=22 Oktober 2024 |title=Anthropic's latest AI update can use a computer on its own |url=https://www.theverge.com/2024/10/22/24276822/anthopic-claude-3-5-sonnet-computer-use-ai |access-date=6 Januarie 2025 |work=The Verge |archive-date=5 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105154321/https://www.theverge.com/2024/10/22/24276822/anthopic-claude-3-5-sonnet-computer-use-ai |url-status=live }}</ref><ref name=":6" /> Op 4 November 2024 het Anthropic aangekondig dat hulle die prys van die model sou verhoog.<ref name="techcrunch-haiku">{{Cite news |last=Wiggers |first=Kyle |date=November 4, 2024 |title=Anthropic hikes the price of its Haiku model |url=https://techcrunch.com/2024/11/04/anthropic-hikes-the-price-of-its-haiku-model/ |access-date=13 Februarie 2025 |work=TechCrunch |archive-date=14 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214181406/https://techcrunch.com/2024/11/04/anthropic-hikes-the-price-of-its-haiku-model/ |url-status=live }}</ref> ===Claude 4=== [[Lêer:Claude chatbot example screenshot.webp|duimnael|Skermgreep van 'n Claude Sonnet 4-antwoord wat [[Wikipedia]] beskryf.]] Op 22 Mei 2025 het Anthropic nog twee modelle vrygestel: Claude Sonnet 4 en Claude Opus 4.<ref>{{Cite web |last=Weatherbed |first=Jess |date=2025-05-22 |title=Anthropic's Claude 4 AI models are better at coding and reasoning |url=https://www.theverge.com/news/672705/anthropic-claude-4-ai-ous-sonnet-availability |access-date=2025-05-23 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Field |first=Hayden |date=2025-05-22 |title=Anthropic launches Claude 4, its most powerful AI model yet |url=https://www.cnbc.com/2025/05/22/claude-4-opus-sonnet-anthropic.html |access-date=2025-05-23 |website=CNBC |language=en}}</ref> Anthropic het API-funksies vir ontwikkelaars bygevoeg: 'n kode-uitvoeringsinstrument, 'n koppelstuk na sy Model Context Protocol, en Files API.<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2025-05-22 |title=Anthropic overtakes OpenAI: Claude Opus 4 codes seven hours nonstop, sets record SWE-Bench score and reshapes enterprise AI |url=https://venturebeat.com/ai/anthropic-claude-opus-4-can-code-for-7-hours-straight-and-its-about-to-change-how-we-work-with-ai/ |access-date=2025-05-29 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> Dit het Opus 4 as 'n "Vlak 3"-model op die maatskappy se vierpunt-veiligheidskaal geklassifiseer, wat beteken dat hulle dit so kragtig ag dat dit "aansienlik hoër [[risiko]]" inhou.<ref>{{Cite web |last=Fried |first=Ina |date=2025-05-23 |title=Anthropic's new AI model shows ability to deceive and blackmail |url=https://www.axios.com/2025/05/23/anthropic-ai-deception-risk |access-date=2025-05-25 |website=Axios |language=en}}</ref> Anthropic het berig dat Claude en ander grens-GTM’e tydens 'n veiligheidstoets wat 'n fiktiewe scenario behels, dikwels 'n afpersings-[[e-pos]] aan 'n ingenieur stuur om hul vervanging te voorkom.<ref>{{Cite web |last=Fried |first=Ina |date=2025-06-20 |title=Top AI models will deceive, steal and blackmail, Anthropic finds |url=https://www.axios.com/2025/06/20/ai-models-deceive-steal-blackmail-anthropic |access-date=2025-06-25 |website=Axios |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goldman |first=Sharon |title=An AI tried to blackmail its creators—in a test. The real story is why transparency matters more than fear |url=https://fortune.com/2025/05/27/anthropic-ai-model-blackmail-transparency/ |access-date=2025-06-08 |website=Fortune |language=en}}</ref> In die API kos Opus $15/$75 per miljoen tokens invoer/uitvoer, terwyl Sonnet $3/$15 kos.<ref name=":8" /> ===Claude Opus 4.1=== In Augustus 2025 het Anthropic Opus 4.1 vrygestel. Dit het ook 'n vermoë vir Opus 4 en 4.1 moontlik gemaak om gesprekke wat "aanhoudend skadelik of beledigend" bly, as 'n laaste uitweg na veelvuldige weierings te beëindig.<ref name="VergeWalkAway">{{Citation |last=Roth |first=Emma |title=Claude AI will end "persistently harmful or abusive user interactions" |date=18 Augustus 2025 |url=https://www.theverge.com/news/760561/anthropic-claude-ai-chatbot-end-harmful-conversations |website=The Verge |access-date=27 Oktober 2025}}</ref> ===Claude Haiku 4.5=== Verslaggewing deur Inc. het Haiku 4.5 beskryf as gemik op kleiner maatskappye wat 'n vinniger en goedkoper assistent benodig, en die beskikbaarheid daarvan op die Claude-webwerf en mobiele toepassing uitgelig.<ref>{{Cite news |last=Sherry |first=Ben |date=October 15, 2025 |title=Anthropic's New Claude Release Could Be the Faster, Cheaper AI Tool Small Companies Need |url=https://www.inc.com/ben-sherry/anthropics-new-claude-release-could-be-the-faster-cheaper-ai-tool-small-companies-need/91251543 |access-date=15 Oktober 2025 |work=Inc.com}}</ref> ===Claude Opus 4.5=== Anthropic het Opus 4.5 op 24 November 2025 vrygestel.<ref name=":5" /> Die belangrikste verbeterings is in kodering en werkplektake soos die skep van sigblaaie. Anthropic het 'n funksie genaamd "Infinite Chats" bekendgestel wat konteksvensterlimietfoute uitskakel.<ref name=":5">{{Cite web |last=Hughes |first=Alex |date=2025-11-24 |title=Claude Opus 4.5 launches: A major upgrade for coding and workplace efficiency |url=https://www.tomsguide.com/ai/claude-opus-4-5-is-here-anthropics-most-powerful-version-to-date |access-date=2026-01-06 |website=[[Tom's Guide]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Anthropic's Opus 4.5 model is here to conquer Microsoft Excel|url=https://www.engadget.com/ai/anthropics-opus-45-model-is-here-to-conquer-microsoft-excel-190000905.html|website=Engadget|date=2025-11-24|access-date=2026-01-28|language=en-US|last=Bonifacic|first=Igor}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] k4twdyulda4r8y7ltzcyy2towpwgrl8 0 458184 2908700 2903658 2026-06-02T06:21:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908700 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|Buiteregtelike teregstelling van 'n Franse nasionalistiese aktivis ná 'n geveg met antifasciste}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | date = {{begin datum en ouderdom|2026|2|14|df=j}} | location = [[7de arrondissement van Lyon]], [[Frankryk]] | target = Quentin Deranque | fatalities = 1 | type = Buiteregtelike teregstelling | charges = 11 mense gearresteer | perpetrators = Antifascistiese aktiviste }} Op 14 Februarie 2026 het '''Quentin Deranque''', 'n 23-jarige Franse [[verregse politiek in Frankryk|verregse]] [[Aktivisme|aktivis]], [[Dood|gesterf]] aan [[Traumatiese breinbesering|breinbeserings]] wat hy twee dae vroeër opgedoen het toe hy deur verskeie verlinkse individue geslaan is tydens 'n "[[lynch|buiteregtelike teregstelling]]" of "[[Vuisgeveg (geveg)|bakleiery]]",{{efn|Die Franse mediakanale [[Ici (radionetwerk)|Ici]],<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Un militant nationaliste d'Isère "dans un état désespéré" après une rixe en marge d'une conférence de Rima Hassan à Lyon - ICI |url=https://www.francebleu.fr/auvergne-rhone-alpes/isere-38/un-iserois-militant-du-collectif-identitaire-nemesis-grievement-blesse-apres-une-rixe-a-lyon-7284248 |access-date=2026-02-20 |website=ICI, le média de la vie locale |language=fr}}</ref> {{lang|fr|[[L'Humanité]]}},<ref>{{Cite news |last=Bourrieau |first=Théo |date=2026-02-13 |title=Ce que l'on sait sur la rixe suite à laquelle un militant nationaliste lyonnais est décédé |url=https://www.humanite.fr/societe/antifa/ce-que-lon-sait-a-propos-de-la-rixe-dans-laquelle-un-militant-nationaliste-a-ete-grievement-blesse-a-lyon |access-date=2026-02-20 |work=[[L'Humanité]] |language=fr-FR}}</ref> {{lang|fr|[[Libération]]}},<ref>{{Cite news |last=Schwartzbrod |first=Alexandra |date=15 February 2026 |title=Le meurtre de Quentin Deranque nous fait mal à tous |url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/editorial/le-meurtre-de-quentin-d-nous-fait-mal-a-tous-20260215_K4MYWHBKWVBZBGKTFVBO327MVM/ |work=[[Libération]]}}</ref> {{lang|fr|[[La Provence]]}}<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Mort de Quentin Deranque à Lyon : rixe politique, enquête, réactions… On rembobine le drame |url=https://www.laprovence.com/article/faits-divers-justice/11865978062588/mort-de-quentin-deranque-a-lyon-rixe-politique-enquete-reactions-on-rembobine-le-drame?id=11865978062588 |access-date=2026-02-20 |website=www.laprovence.com |language=fr}}</ref> en ''{{Interlanguage link|StreetPress|lt=|fr}}''<ref>{{Cite web |last=StreetPress |title=Plusieurs anciens membres de la Jeune garde interpellés dans le cadre de l'enquête sur la mort de Quentin Deranque |url=https://www.streetpress.com/sujet/1771414633-plusieurs-anciens-membres-la-jeune-garde-interpelles-cadre-enquete-mort-quentin-deranque |access-date=2026-02-20 |website=StreetPress |language=fr}}</ref> gebruik die term "bakleiery", terwyl die term "lynch" ({{lang|fr|lynchage}}) gebruik word deur {{lang|fr|[[Le Figaro]]}},<ref>{{Cite web |last=Sugy |first=Paul |date=2026-02-16 |title=Catholique et identitaire, qui était Quentin Deranque, lynché pour ses idées ? |url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/catholique-et-identitaire-qui-etait-quentin-deranque-lynche-pour-ses-idees-20260216 |access-date=2026-02-20 |website=[[Le Figaro]] |language=fr}}</ref> {{lang|fr|[[Le Parisien]]}},<ref>{{Cite news |last=Duffé |first=Julien |date=2026-02-14 |title=« Des affirmations mensongères » : mis en cause dans le lynchage de Quentin à Lyon, LFI se défend |url=https://www.leparisien.fr/politique/des-affirmations-mensongeres-mis-en-cause-dans-le-lynchage-de-quentin-a-lyon-lfi-se-defend-14-02-2026-YO56HZUEORBDLLKWMK7C2MVRQE.php |access-date=2026-02-20 |work=[[Le Parisien]] |language=fr-FR}}</ref> {{lang|fr|[[Le Progrès]]}}<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Lyon. Le lynchage de Quentin, déclaré mort, aurait été filmé : ce que dévoilent les images |url=https://www.leprogres.fr/faits-divers-justice/2026/02/15/le-lynchage-de-quentin-declare-mort-aurait-ete-filme-ce-que-devoilent-les-images |access-date=2026-02-20 |website=[[Le Progrès]] |language=FR-fr}}</ref> en {{lang|fr|[[Le Monde]]}}.<ref>{{Cite news |date=2026-02-17 |title=Quentin Deranque, un étudiant traditionaliste au croisement des chapelles de l'extrême droite radicale |url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2026/02/17/quentin-deranque-un-etudiant-pieux-au-croisement-des-chapelles-de-l-extreme-droite-radicale_6667037_823448.html |access-date=2026-02-20 |work=[[Le Monde]] |language=fr}}</ref> Die koerant [[Le Dauphiné libéré|''Le Dauphiné Libéré'']] gebruik albei<ref>{{Cite web |date=2026-02-14 |title=Rhône. Mort d'un étudiant lynché à Lyon : l'agression de Quentin prend une tournure politique |url=https://www.ledauphine.com/politique/2026/02/14/etudiant-lynche-a-lyon-l-agression-de-quentin-prend-une-tournure-politique |access-date=2026-02-20 |website=www.ledauphine.com |language=FR-fr}}</ref> en ''[[BFM TV]]'' het aanvanklik die term "bakleiery" gebruik maar het sedertdien oorgeskakel na die term "lynching".<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Mort de Quentin Deranque à Lyon: ce que l'on sait du déroulement de la soirée qui a mené au décès du militant nationaliste |url=https://www.bfmtv.com/police-justice/mort-de-quentin-a-lyon-ce-que-l-on-sait-du-deroulement-de-la-soiree-qui-a-menee-au-deces-du-militant-nationaliste_AV-202602150223.html |access-date=2026-02-20 |website=BFM |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Mort de Quentin Deranque: sept suspects mis en examen dont un assistant parlementaire de Raphaël Arnault |url=https://www.bfmtv.com/police-justice/direct-mort-de-quentin-deranque-11-personnes-toujours-en-garde-a-vue-le-procureure-va-s-exprimer-a-17-heures_LN-202602190449.html |access-date=2026-02-20 |website=BFM |language=fr}}</ref>}} tussen lede van verregs en [[verlinkse politiek in Frankryk|verlinks]] in [[Lyon]], [[Frankryk]], nadat hy geïsoleer geraak het.<ref name=":3">{{Cite web |date=16 February 2026 |title=Mort de Quentin Deranque : qui sont les auteurs de l'agression ? |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/mort-de-quentin-deranque-qui-sont-les-auteurs-de-l-agression_7809539.html |access-date=16 February 2026 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=16 February 2026 |title=Révélations : de nouvelles images et un témoignage révèlent qu'une embuscade a bien été tendue le 12 février par des fascistes lyonnais |url=https://contre-attaque.net/2026/02/16/revelations-de-nouvelles-images-et-un-temoignage-revelent-quune-embuscade-a-bien-ete-tendue-le-12-fevrier-par-des-fascistes-lyonnais/ |access-date=16 February 2026 |website=Contre Attaque |language=fr-FR}}</ref> Deranque was daar om die [[Feminasionalisme|feministiese nasionalistiese]] groep [[Collectif Némésis]] te ondersteun.<ref name=":2">{{Cite web |last=Woelfle |first=Guillaume |title=Mort de Quentin Deranque à Lyon : pourquoi la Jeune Garde et ses liens avec la France Insoumise sont au centre de l'attention politique ? - RTBF Actus |url=https://www.rtbf.be/article/mort-de-quentin-deranque-a-lyon-pourquoi-la-jeune-garde-et-ses-liens-avec-la-france-insoumise-sont-au-centre-de-l-attention-politique-11680958 |access-date=2026-02-19 |website=RTBF |language=fr}}</ref> Baie van die gearresteerde individue was gekoppel aan die verbode verlinkse militante antifascistiese kollektief {{lang|fr|[[Jeune Garde Antifasciste|Jeune Garde]]}} (in [[Afrikaans]] "''Jong Wag''").<ref name=":1" /> Deranque se dood, aanvanklik gerapporteer as 'n aanval op 'n geïsoleerde slagoffer,<ref>{{Cite web |date=16 February 2026 |title=Mort de Quentin Deranque : qui sont les auteurs de l'agression ? |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/mort-de-quentin-deranque-qui-sont-les-auteurs-de-l-agression_7809539.html |access-date=16 February 2026 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 February 2026 |title=Révélations : de nouvelles images et un témoignage révèlent qu'une embuscade a bien été tendue le 12 février par des fascistes lyonnais |url=https://contre-attaque.net/2026/02/16/revelations-de-nouvelles-images-et-un-temoignage-revelent-quune-embuscade-a-bien-ete-tendue-le-12-fevrier-par-des-fascistes-lyonnais/ |access-date=16 February 2026 |website=Contre Attaque |language=fr-FR}}</ref> eerder as 'n bakleiery tussen twee gewapende groepe, het nasionale politieke reaksies uitgelok in die aanloop tot [[2026 Franse munisipale verkiesings|munisipale verkiesings]] en 'n [[Stilteminuut|minuut van stilte]] wat in die [[Nasionale Vergadering (Frankryk)|Nasionale Vergadering]] gehou is.<ref>{{Cite news |date=17 February 2026 |title=Nine arrested in murder probe over far-right activist's death in Lyon |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/02/17/five-arrested-in-murder-probe-over-far-right-activist-s-death-in-lyon_6750588_7.html |work=[[Le Monde]] |access-date=18 February 2026 |language=en}}</ref> 'n Deel van die Franse politieke klas het [[verlinkse politiek|verlinks]], of [[Ultra-linksisme|ultra-links]],<ref>{{Cite web |last=Herenstein |first=Amélie |last2=Peuchot |first2=Emmanuel |date=2026-02-15 |title=Mort de Quentin: le procureur va s'exprimer, l"'ultragauche" accusée |url=https://www.lunion.fr/id786886/article/2026-02-15/mort-de-quentin-le-procureur-va-sexprimer-lultragauche-accusee |access-date=2026-02-20 |website=www.lunion.fr |language=fr}}</ref> verantwoordelik gehou, terwyl die openbare vervolgingskantoor probeer het om die daders te identifiseer. Minister van justisie [[Gérald Darmanin]] en minister van binnelandse sake [[Laurent Nuñez]] het albei kommentaar gelewer oor die vordering van die ondersoek en beweer dat ultra-links agter die aanval was.<ref>{{Cite news |last=Chrisafis |first=Angelique |date=16 February 2026 |title=French police launch murder inquiry after far-right activist's death in Lyon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/16/french-police-murder-inquiry-quentin-deranque-lyon |access-date=16 February 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Polities het Deranque se moord gelei tot die isolasie van {{lang|fr|[[La France Insoumise]]}} (LFI), aangesien die party naby aan die {{lang|fr|Jeune Garde}} gestaan het.<ref name="TF"/><ref name="LF"/> Op 17 Februarie 2026 het LFI-leier [[Jean-Luc Mélenchon]] sy party se "groot geneentheid" vir die {{lang|fr|Jeune Garde}} herhaal.<ref name="JDD"/> == Biografie == Oorspronklik van [[Saint-Cyr-sur-le-Rhône]], [[Rhône (departement)|departement Rhône]], was Quentin Deranque 'n 23-jarige wiskundestudent en verregse [[Nasionalisme in Frankryk|nasionalistiese]] aktivis,<ref name="Kirby 2026">{{cite news |last=Kirby |first=Paul |date=18 February 2026 |title=Wave of arrests over killing of French nationalist piles pressure on far left |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c62dzgy0q37o |work=[[BBC News]]}}</ref> wat behoort het aan die neofascistiese groep Allobroges Bourgoin, gebaseer in [[Isère]], en 'n voormalige lid van [[Action Française]], volgens [[Mediapart]].<ref name="Turcan-Angles"/> Die koerant het ook berig dat hy deelgeneem het aan die 2025-uitgawe van die [[9-Mei-komitee]] se neo-fascistiese byeenkoms.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.bfmtv.com/police-justice/video-mort-de-quentin-deranque-le-militant-nationaliste-a-subit-des-coups-essentiellement-a-la-tete_VN-202602160667.html |title=Mort de Quentin Deranque: le militant nationaliste a subit des coups "essentiellement à la tête" |date=16 February 2026 |language=fr |access-date=16 February 2026 |via=bfmtv.com}}</ref> Hy was 'n bekeerling tot die [[Katolieke Kerk|Katolisisme]],<ref>{{Cite web |last=de Lasa |first=Marguerite |last2=Guyot |first2=Eve |date=16 February 2026 |title=Mort de Quentin à Lyon : qui était ce jeune militant d'ultradroite récemment converti au catholicisme ? |url=https://www.la-croix.com/societe/mort-de-quentin-a-lyon-qui-etait-ce-jeune-militant-d-ultradroite-recemment-converti-au-catholicisme-20260216 |access-date=17 February 2026 |website=La Croix |language=fr}}</ref> en was na bewering 'n [[Gemeente|gemeentelid]] by {{Interlanguage link|L'Isle (Vienne)|lt=Notre-Dame de l'Isle|fr}} in [[Vienne, Isère|Vienne]] en was betrokke by die [[Priesterlike Broederskap van Sint Petrus]], 'n tradisionalistiese Katolieke groep, en die Katolieke [[Identitêre beweging|identitêre]] organisasie {{ill|Academia Christiana|fr}}.<ref>{{Cite web |last=Sugy |first=Paul |date=13 February 2026 |title=Qui était Quentin D., le jeune militant nationaliste mort après avoir été lynché à Lyon ? |url=https://www.lefigaro.fr/lyon/qui-est-quentin-d-le-jeune-militant-nationaliste-en-etat-de-mort-cerebrale-apres-avoir-ete-lynche-a-lyon-20260213 |access-date=16 February 2026 |website=[[Le Figaro]] |language=fr}}</ref> Daar is beweer dat Deranque opgetree het as sekuriteit vir lede van Némésis wat aan die betoging deelgeneem het ten tyde van sy dood, wat deur 'n kennis van Deranque ontken is, wat ook beweer het dat hy 'n [[Pasifisme|pasifis]] was en betrokke was by die Sint-Martin-skuiling, wat [[Sopkombuis|sopkombuise]] bedryf.<ref>{{Cite news |date=15 February 2026 |title=Mort de Quentin : qui était ce jeune étudiant, catholique "pacifique", proche de la mouvance nationaliste ? |url=https://www.sudouest.fr/justice/mort-de-quentin-qui-etait-ce-jeune-etudiant-catholique-pacifique-proche-de-la-mouvance-nationaliste-27891740.php |access-date=18 February 2026 |work=[[SudOuest]] |language=fr-FR}}</ref> == Konteks == <mapframe latitude="45.75" longitude="4.835" zoom="13" width="356" height="386" text="Ligging van gebeure in Lyon: Rima Hassan se konferensie (in blou); die plek waar Deranque geslaan is (in rooi); die plek waar Deranque deur brandweermanne gevind is voor hy hospitaal toe geneem is (in groen).">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "library", "marker-color": "3366cc", "title": "Lyon Institute of Political Studies where Rima Hassan's conference was held" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 4.835759, 45.747042 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "danger", "marker-color": "cc0000", "title": "The place where Deranque was isolated and beaten" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 4.833198, 45.744764 ] } }, { "type": "Feature", "properties": { "marker-symbol": "hospital", "marker-color": "008000", "title": "Where Deranque was found by the firefighters" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 4.825281, 45.757195 ] } } ] }</mapframe> Lyon was histories 'n bolwerk van verregse groepe in Frankryk, veral sedert die 2000's, waartydens volgens {{Interlanguage link|Rue89 Lyon|lt=|fr}} 102 verregse aksies plaasgevind het.<ref>{{Cite magazine |last=Jequier-Zalc |first=Pierre |date=2026-02-17 |title=« La mort de Quentin Deranque témoigne d'une grave défaillance de la puissance publique » |url=https://www.politis.fr/articles/2026/02/la-mort-de-quentin-deranque-temoigne-dune-grave-defaillance-de-la-puissance-publique/ |access-date=2026-02-20 |magazine=[[Politis (magazine)|Politis]] |language=fr-FR}}</ref><ref>Some 102 acts of violence listed by local media {{ill|Rue89 Lyon|fr|Rue89 Lyon}} between 2010 and 2025, {{Cite web |url=https://www.rue89lyon.fr/2025/10/13/data-70-violences-extreme-droite-radicale-restent-impunies-lyon/ |title=[Data] 70% des violences de l'extrême droite radicale restent impunies à Lyon |language=fr-FR |date=13 October 2025}}</ref> Bronne soos {{lang|fr|[[Libération]]}} in Frankryk en ''[[ABC (koerant)|ABC]]'' in Spanje het Lyon as die broeines van politieke geweld in Frankryk bestempel.<ref>{{cite news |last1=Macé |first1=Maxime |last2=Plottu |first2=Pierre |title=Mort d'un militant nationaliste : Lyon, capitale française de la violence politique |url=https://www.liberation.fr/politique/mort-dun-militant-nationaliste-lyon-capitale-francaise-de-la-violence-politique-20260216_AAVMX2FBKJGFTFGWWOADRGMVXE/ |access-date=17 February 2026 |work=[[Libération]] |date=16 February 2026 |language=fr}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bonet |first1=Enric |title=Quentin Deranque, la última víctima del polvorín de Lyon |url=https://www.abc.es/internacional/era-quentin-deranque-joven-asesinado-manifestacion-extrema-20260216174126-nt.html |access-date=17 February 2026 |work=[[ABC (newspaper)|ABC]] |date=16 February 2026 |language=es}}</ref> Op 12 Februarie 2026 was 'n lesing deur {{lang|fr|[[La France Insoumise]]}} (LFI) EP-lid [[Rima Hassan]] beplan vir 18:00 [[Tyd in Frankryk|SEE]] by die {{lang|fr|[[Institut d'études politiques de Lyon]]}} (IEP). Volgens die polisie het botsings om ongeveer 17:40 uitgebreek tussen twee groepe betogers aan die kantlyn van 'n betoging deur die [[Collectif Némésis]], 'n feministiese nasionalistiese organisasie, waartydens 'n vaandel met die opskrif "[[Islamo-linksisme|Islamo-linkses]] uit ons fakulteite" ontvou is.<ref name=":2" /> Naby Rue Victor Lagrange in die [[7de arrondissement van Lyon|7de arrondissement]], {{cvt|400|m}} van die lesingsaal, om ongeveer 17:53,<ref>{{Cite web |last=Perez |first=N. |last2=Franchineau |first2=L. |last3=Jacquin |first3=E. |last4=de Saint-Jore |first4=B. |date=2026-02-17 |title="Je voyais deux groupes, clairement, qui s'affrontaient des deux côtés" : de nouvelles vidéos publiées après la mort de Quentin Deranque |trans-title="I clearly saw two groups clashing on both sides": new videos released after Quentin Deranque's death |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/je-voyais-deux-groupes-clairement-qui-s-affrontaient-des-deux-cotes-de-nouvelles-videos-publiees-apres-la-mort-de-quentin-deranque_7812131.html |access-date=2026-02-19 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref> het 'n bakleiery tussen twee groepe begin,<ref>{{Cite web |title=Une vidéo inédite de la rixe précédant le lynchage du militant d'extrême droite |url=https://www.lecanardenchaine.fr/police-justice/53118-une-video-inedite-de-la-rixe-precedant-le-lynchage-du-militant-d-extreme-droite |date=2026-02-17 |website=[[Le Canard enchaîné]] |language=fr-FR}}</ref> waarna Deranque geïsoleer en deur vermeende antifasciste geslaan is terwyl hy op die grond was.<ref>{{Cite news |date=2026-02-14 |title=Violences Mort à Lyon d'un militant proche du collectif d'extrême droite Nemesis après une agression : ce que l'on sait des faits et de l'enquête |url=https://www.liberation.fr/societe/police-justice/agression-a-lyon-dun-militant-proche-du-collectif-dextreme-droite-nemesis-ce-que-lon-sait-20260214_I4JFYOOLAZDHDGCAMERIX5ME5M/ |access-date=2026-02-20 |work=[[Libération]] |language=Fr}}</ref> Ná die aanval het 'n vriend probeer om Deranque huis toe te help, maar Deranque se toestand het onderweg versleg.<ref name=":2" /> Brandweermanne is 'n uur en 'n half later, om ongeveer 19:40, na {{Interlanguage link|quai Fulchiron|lt=|fr}} geroep, byna 2 kilometer van die toneel van die konfrontasie af.<ref>{{Cite news |date=2026-02-15 |title=Ce que l'on sait de la mort de Quentin D. à Lyon |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/02/15/ce-que-l-on-sait-de-la-mort-de-quentin-d-a-lyon_6666851_3225.html |work=[[Le Monde]] |access-date=2026-02-19 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Mort de Quentin Deranque : qui sont les auteurs de l'agression ? |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/mort-de-quentin-deranque-qui-sont-les-auteurs-de-l-agression_7809539.html |access-date=2026-02-19 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref> Hy is toe in kritieke toestand na {{Interlanguage link|Hôpital Édouard-Herriot|lt=Édouard-Herriot Hospitaal|fr}} geneem.<ref>{{Cite web |date=13 February 2026 |title=Un militant nationaliste d'Isère "dans un état désespéré" après une rixe en marge d'une conférence de Rima Hassan à Lyon - ICI |url=https://www.francebleu.fr/auvergne-rhone-alpes/isere-38/un-iserois-militant-du-collectif-identitaire-nemesis-grievement-blesse-apres-une-rixe-a-lyon-7284248 |access-date=16 February 2026 |website=ICI, le média de la vie locale |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |last=Guillou |first=Clément |last2=Schittly |first2=Richard |date=2026-02-13 |title=A Lyon, un militant identitaire grièvement blessé, ses proches accusent les antifas, la justice reste prudente |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/02/13/a-lyon-un-militant-identitaire-grievement-blesse-ses-proches-accusent-les-antifas-la-justice-prudente_6666694_3224.html |work=[[Le Monde]] |access-date=2026-02-19 |language=fr}}</ref> Quentin Deranque het twee dae later, op 14 Februarie, aan sy beserings gesterf.<ref>{{Cite news |date=2026-02-17 |title=Lyon. Meurtre de Quentin Deranque : ce que montrent les nouvelles images transmises au Progrès |url=https://www.leprogres.fr/faits-divers-justice/2026/02/17/meurtre-de-quentin-deranque-ce-que-montrent-les-nouvelles-images-transmises-au-i-progres-i |access-date=2026-02-19 |work=[[Le Progrès]] |language=FR-fr}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kassam |first=Ashifa |date=2026-02-18 |title=Parliamentary aide among 11 arrested over killing of French far-right activist |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/18/france-arrests-over-killing-far-right-activist-quentin-deranque-lyon |access-date=2026-02-19 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Die [[geregtelike patoloog|geregspatоloog]] wat die [[lykskouing]] uitgevoer het, het verklaar dat 'n [[Traumatiese breinbesering|ernstige traumatiese breinbesering]] die doodsoorsaak was en bepaal dat: <blockquote>"die student geen kans op oorlewing gehad het nie, selfs al sou hy onmiddellik hospitaal toe geneem gewees het."<ref>{{Cite news |date=2026-02-17 |title=Lyon. Meurtre de Quentin Deranque : vague d'arrestations dans la sphère de l'ultragauche, l'enquête s'accélère |url=https://www.ledauphine.com/faits-divers-justice/2026/02/17/meurtre-de-quentin-deranque-vague-d-arrestations-dans-la-sphere-de-l-ultragauche-l-enquete-s-accelere |access-date=2026-02-19 |work=[[Le Dauphiné libére]] |language=FR-fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zaugra |first=Nicolas |date=2026-02-16 |title=Quentin lynché à mort à Lyon : ce que révèle l'autopsie du jeune militant nationaliste tué |url=https://actu.fr/auvergne-rhone-alpes/lyon_69123/quentin-lynche-a-mort-a-lyon-ce-que-revele-l-autopsie-du-jeune-militant-nationaliste-tue_63849856.html |access-date=2026-02-19 |website=actu.fr |language=fr}}</ref></blockquote> Volgens {{lang|fr|[[Le Progrès]]}}, met 'n bron naby die ondersoek as aanhaling, het twee klein groepe van minstens twintig mense mekaar 'n paar honderd meter agter die politiekewetenskappeskool ontmoet, agter die spoorlyn. Ná hierdie botsings het Quentin en 'n ander persoon die area verlaat. Volgens die moeder van 'n vriend, terwyl Quentin huis toe gegaan het, is hy geïsoleer, geslaan, daarna op die grond tereggestel.<ref>{{Cite news |date=14 February 2026 |title=Lyon. Quentin, pris dans un affrontement entre deux bandes puis « lynché », est mort |url=https://www.leprogres.fr/faits-divers-justice/2026/02/14/quentin-pris-dans-un-affrontement-entre-deux-bandes-puis-lynche-est-mort |access-date=16 February 2026 |work=[[Le Progrès]] |language=FR-fr}}</ref> Die toneel is deur 'n getuie verfilm, en die video is in die pers versprei. Op 14 Februarie het [[TF1]] 'n video van die gebeure uitgesaai wat ongeveer vyftien mans wys wat drie individue slaan.<ref name="Turcan-Angles">{{Cite news |first1=Marie |last1=Turcan |first2=Yannis |last2=Angles |date=15 February 2026 |title=Mort d'un militant d'extrême droite à Lyon : les avancées de l'enquête, les questions sans réponse |url=https://www.mediapart.fr/journal/france/150226/mort-d-un-militant-d-extreme-droite-lyon-les-avancees-de-l-enquete-les-questions-sans-reponse |access-date=16 February 2026 |work=[[Mediapart]] |language=fr}}</ref> == Ondersoek == Volgens persverslae wat in die dae ná die gebeure gepubliseer is, het ondersoekers vinnig verskeie vermeende deelnemers aan die teregstelling geïdentifiseer.{{citation needed|date=February 2026}} Sommige was by intelligensiedienste bekend weens hul vorige bande met die {{lang|fr|[[Jeune Garde Antifasciste]]}}, 'n beweging wat in 2025 deur die [[Regering van Frankryk|Franse regering]] ontbind is.<ref name=":1">{{Cite news |author1=Folgoas |first=Ronan |author2=Décugis |first2=Jean-Michel |last3=Pham-Lê |first3=Jérémie |date=15 February 2026 |title=Lynchage mortel à Lyon : 1h30 et 1,5 km, sur les derniers pas de Quentin Deranque |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/lynchage-mortel-a-lyon-le-long-chemin-de-croix-de-quentin-deranque-15-02-2026-LHHN6RVXOBGDPPJTVFN3V64GDU.php |access-date=16 February 2026 |work=[[Le Parisien]] |language=fr-FR}}</ref><ref>https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000051724933</ref> Openbare aanklaer Thierry Dran het op 16 Februarie aangekondig dat minstens ses mense vermoedelik aan die aanval op Deranque deelgeneem het.<ref name="Schofield">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cvgj1qrqd47o |title=Nine arrested in France over death of far-right student |newspaper=[[BBC News]] |date=17 February 2026 |first=Hugh |last=Schofield}}</ref> Tussen 17 en 18 Februarie is elf individue wat met die {{lang|fr|Jeune Garde}} geassosieer word, in verband met Deranque se dood gearresteer, van wie twee vir LP [[Raphaël Arnault]] gewerk het, die stigter van die {{lang|fr|Jeune Garde}} en lid van die linkse party [[La France Insoumise]].<ref name=":5">{{Cite news |date=18 February 2026 |title=Eleven arrested in probe over far-right activist's death, with far-left group under scrutiny |url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2026/02/18/eleven-arrested-in-probe-over-far-right-activist-s-death-with-far-left-group-under-scrutiny_6750604_7.html |work=[[Le Monde]] |access-date=18 February 2026 |language=en}}</ref> Een van die gearresteerdes wat as parlementêre assistent vir Raphaël Arnault gewerk het, het op 15 Februarie, voor sy arrestasie op 17 Februarie, van sy pligte as parlementêre assistent onttrek "hangende die ondersoek" terwyl hy "verantwoordelikheid" vir die dood van Quentin Deranque ontken het.<ref>{{Cite web |last=Sugy |first=Paul |date=13 February 2026 |title=Lyon : un militant nationaliste en état de «mort cérébrale», tabassé en marge d'une conférence de Rima Hassan |url=https://www.lefigaro.fr/lyon/lyon-un-militant-identitaire-serait-entre-la-vie-et-la-mort-tabasse-en-marge-d-une-conference-de-rima-hassan-20260213 |access-date=18 February 2026 |website=[[Le Figaro]] |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=L'assistant parlementaire Jacques-Elie Favrot, accusé par Némésis d'avoir participé à l'agression de Quentin Deranque, "dément être responsable" et "se retire de ses fonctions le temps de l'enquête" |trans-title=Parliamentary assistant Jacques-Elie Favrot, accused by Némésis of having participated in the attack on Quentin Deranque, "denies being responsible" and "is stepping down from his duties pending the investigation." |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/l-assistant-parlementaire-jacques-elie-favrot-accuse-par-nemesis-d-avoir-participe-a-l-agression-contre-quentin-deranque-dement-etre-responsable-et-se-retire-de-ses-fonctions-le-temps-de-l-enquete_7807697.html |access-date=18 February 2026 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref> Op 16 Februarie het die [[President van die Nasionale Vergadering van Frankryk|president van die Nasionale Vergadering]] die beskuldigde se toegang tot die [[Palais Bourbon]] opgeskort, aangesien sy teenwoordigheid "versteurings aan die openbare orde" kon veroorsaak.<ref>{{Cite news |date=16 February 2026 |title=Mort de Quentin à Lyon : l'accès à l'Assemblée nationale du collaborateur parlementaire de Raphaël Arnault suspendu |url=https://www.leparisien.fr/faits-divers/mort-de-quentin-a-lyon-lacces-a-lassemblee-nationale-du-collaborateur-parlementaire-de-raphael-arnault-suspendu-16-02-2026-KHX5QMVHUJEQZD6PBG7DL6KMYY.php |archive-url= |access-date=18 February 2026 |work=[[Le Parisien]] |language=fr-FR}}</ref> Die Franse polisie het ook verklaar dat die ondersoek ook verswaarde geweld teen ander slagoffers tydens dieselfde voorval sal dek, en moontlik ander dade wat vroeër daardie middag gepleeg is.<ref name=":5" /> == Reaksies == Op die aand van Deranque se dood het president [[Emmanuel Macron]] "'n ongekende uitbarsting van geweld" veroordeel en vir kalmte geroep. 'n Gedenkbyeenkoms is dieselfde middag in [[Angers]] gereël.<ref>{{Cite news |date=14 February 2026 |title=Quentin D., le militant identitaire agressé jeudi à Lyon, est mort ; Emmanuel Macron dénonce « un déferlement de violence inouï » et appelle « au calme » |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2026/02/14/quentin-d-le-militant-identitaire-agresse-jeudi-a-lyon-est-mort-annonce-le-parquet_6666807_3224.html |work=[[Le Monde]] |access-date=16 February 2026 |language=fr}}</ref> Die hele politieke klas het die oproep vir kalmte ondersteun en die bakleiery veroordeel. {{lang|fr|[[La France Insoumise]]}} het die geweld veroordeel en beweer dat sy sekuriteitsdiens nie betrokke was nie.<ref>{{Cite web |agency=[[Agence France-Presse]] |work=Marianne (magazine) |date=13 February 2026 |title=Un militant identitaire proche du collectif Nemesis décède après un affrontement avec des "antifas" à Lyon |url=https://www.marianne.net/societe/police-et-justice/un-militant-du-collectif-nemesis-entre-la-vie-et-la-mort-apres-un-affrontement-avec-des-antifas-a-lyon |access-date=16 February 2026 |language=fr}}</ref> {{lang|fr|La France Insoumise}} het die teiken van politieke aanvalle geword omdat sy leier [[Jean-Luc Mélenchon]] teen die regering geveg het om die {{lang|fr|Jeune Garde}} 'n verbode organisasie te maak,<ref>{{cite news |language=fr |url=https://www.liberation.fr/politique/jeune-garde-les-insoumis-rejettent-la-violence-pas-la-philosophie-20260217_WSRM3YEABJB43FYC5DDD2BFFVQ/ |title=Jeune Garde : les insoumis rejettent la violence, pas la philosophie |date=2026-02-17 |work=[[Libération]]}}</ref> en een van sy medestigters, [[Raphaël Arnault]], as 'n LFI-[[Afgevaardigde (Frankryk)|afgevaardigde]] in die nasionale vergadering sitting neem. In 2025 het Mélenchon LFI-lede opgeroep om by die {{lang|fr|Jeune Garde}} betrokke te raak.<ref name="TF">{{cite web |language=fr |url=https://www.tf1info.fr/politique/mort-de-quentin-deranque-ce-que-l-on-sait-des-liens-de-la-france-insoumise-avec-la-jeune-garde-antifasciste-2425543.html |title=Ce que l'on sait des liens entretenus par La France insoumise avec la Jeune Garde |first1=Caroline |last1=Quevrain |quote=Dans un meeting du 30 avril à Auxerre (Yonne), Jean-Luc Mélenchon appelle tous ses "camarades insoumis à aller se grouper derrière la bannière de la Jeune Garde, pour dire 'nous n'avons pas peur'". |date=2026-02-18 |website=[[TF1]]}}</ref> Nadat die {{lang|fr|Jeune Garde}} deur die regering verbied is, het LFI-afgevaardigde [[Thomas Portes]] verklaar dat die {{lang|fr|Jeune Garde}} "sal voortleef", terwyl LFI-leier in die [[Europese Parlement]] [[Manon Aubry]] gesê het: "Eer aan die {{lang|fr|Jeune Garde}}".<ref name="TF"/> Ná Deranque se dood het Mélenchon by sy vroeëre kommentaar gestaan en gesê LFI het "groot geneentheid" vir die {{lang|fr|Jeune Garde}}.<ref name="JDD">{{cite web |language=fr |url=https://www.lejdd.fr/politique/mort-de-quentin-nous-gardons-une-grande-affection-pour-la-jeune-garde-maintient-melenchon-166933 |title=Mort de Quentin : «Nous gardons une grande affection pour la Jeune Garde», maintient Mélenchon |first1=Quentin |last1=Gérard |date=2026-02-17 |website=[[Le Journal du Dimanche]]}}</ref> Op 18 Februarie 2026 het regeringswoordvoerder [[Maud Bregeon]] LFI opgeroep om Arnault uit sy parlementêre groep te verwyder.<ref>{{cite web |language=fr |website=[[BFM TV]] |url=https://www.bfmtv.com/politique/gouvernement/mort-de-quentin-deranque-maud-bregeon-appelle-lfi-a-exclure-au-moins-temporairement-raphael-arnault-de-son-groupe-parlementaire_AN-202602180233.html |title=Mort de Quentin Deranque: Maud Bregeon appelle LFI à exclure au moins "temporairement" Raphaël Arnault de son groupe parlementaire |first1=Baptiste |last1=Farge |date=2026-02-18}}</ref> Leier van die [[Sosialistiese Party (Frankryk)|Sosialistiese Party]] [[Olivier Faure]] het verklaar: "La France Insoumise kan nie 'n self-ondersoek vermy nie", en bygevoeg dat die party "voortdurend [toevlug neem] tot uiterstes en [probeer] om konflik te skep tussen alles en sy teenoorgestelde".<ref name="LF">{{cite web |language=fr |date=2026-02-19 |website=[[Le Figaro]] |first1=Richard |last1=Flurin |first2=Célestine |last2=Gentilhomme |url=https://www.lefigaro.fr/politique/avec-sa-defense-aveugle-de-la-jeune-garde-jean-luc-melenchon-embarrasse-la-gauche-20260218 |title=Avec sa défense aveugle de la Jeune Garde, Jean-Luc Mélenchon embarrasse la gauche |website=[[Le Figaro]]}}</ref> Voormalige president [[François Hollande]] het linkse partye opgeroep om nie meer met LFI te allieer nie, en verklaar dat "hulle 'n bruutheid handhaaf in hul uitdrukking, veroordeling, beskuldigings, uiterstes en hurtlike verbale formules."<ref name="LF"/> Hollande is deur [[Place Publique]]-leier [[Raphaël Glucksmann]] in sy oproep dat ander linkse partye nie meer met LFI moet allieer nie, ondersteun.<ref name="LF" /> [[Die Ekologiste]]-leier [[Marine Tondelier]] het LFI se "linkse populisme" uitgewys.<ref name="LF"/> Leier van [[Die Republikeine (Frankryk)|Die Republikeine]] in die Nasionale Vergadering [[Laurent Wauquiez]] het gesê "dit is nie die polisie wat doodmaak nie, dit is die uiterse links" en "vandag het die uiterse links bloed aan sy hande".<ref>{{Cite web |date=17 February 2026 |title=🔴 En direct - Mort de Quentin : les 6 suspects étaient membres de la Jeune Garde |url=https://www.cnews.fr/france/2026-02-17/mort-de-quentin-les-6-suspects-etaient-membres-de-la-jeune-garde-1818196 |access-date=18 February 2026 |website=CNEWS |language=fr}}</ref> Verskeie figure en mediakanale, van president Macron, die regering en die uiterse regs, soos justisieminister [[Gérald Darmanin]], binnelandse sake-minister [[Laurent Nuñez]] en {{lang|fr|[[Le Figaro]]}}, het beweer dat die moordenaars uiters links was.<ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Agression mortelle de Quentin par des antifas : les réactions politiques, une enquête ouverte |url=https://video.lefigaro.fr/figaro/actualite-france/agression-mortelle-de-quentin-par-des-antifas-les-reactions-politiques-une-enquete-ouverte-20260215 |access-date=16 February 2026 |website=[[Le Figaro]] |language=fr}}</ref> Nuñez het op 15 Februarie 2026 verklaar dat die {{lang|fr|Jeune Garde}}-kollektief "duidelik" by die dood betrokke gelyk het, op grond van getuienisse.<ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Mort de Quentin Deranque : Laurent Nuñez n'a "aucun doute sur le fait que les services de police identifieront les auteurs" |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/mort-de-quentin-deranque-laurent-nunez-n-a-aucun-doute-sur-le-fait-que-les-services-de-police-identifieront-les-auteurs_7807820.html |access-date=16 February 2026 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref> Op die aand van 15 Februarie is 'n vaandel ter ere van Deranque deur Lyon-ondersteuners, waarskynlik die {{ill|Bad Gones|fr}}, opgehou kort voor die begin van die sokkerbyeenkoms tussen [[Olympique Lyonnais]] en [[OGC Nice]].<ref>{{Cite news |date=15 February 2026 |title=Lyon : les supporters de l'OL rendent hommage à Quentin Deranque |url=https://www.leparisien.fr/sports/football/ligue-1/lyon-les-supporters-de-lol-rendent-hommage-a-quentin-deranque-15-02-2026-GGKUV7EPZBCWJCTJEQD5DKW43M.php |access-date=16 February 2026 |work=[[Le Parisien]] |language=fr-FR}}</ref> Betogings ter ondersteuning van Deranque en wat "geregtigheid" eis, is in die volgende dae in verskeie Franse stede deur royalistiese, nasionalistiese en identitêre groepe gereël.<ref name=":0">{{Cite web |date=16 February 2026 |title=Mort de Quentin Deranque à Lyon : "Une dizaine de permanences de députés LFI dégradées dans la nuit de vendredi à samedi", chiffre Laurent Nuñez |url=https://www.franceinfo.fr/faits-divers/mort-de-quentin-militant-identitaire-agresse-a-lyon/mort-de-quentin-deranque-a-lyon-une-dizaine-de-permanences-de-deputes-lfi-degradees-dans-la-nuit-de-vendredi-a-samedi-chiffre-laurent-nunez_7809281.html |access-date=16 February 2026 |website=Franceinfo |language=fr-FR}}</ref> In Parys het 'n paar honderd mense voor die [[Sorbonne (gebou)|Sorbonne]] byeengekom, later aangesluit deur verkose amptenare en leiers van die Franse uiterse regs, soos [[Éric Zemmour]].<ref>{{Cite web |last=Mérat |first=Victor |date=15 February 2026 |title=En mémoire de Quentin et contre l'« extrême gauche », des centaines de manifestants devant la Sorbonne pour lui rendre hommage |url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/en-memoire-de-quentin-et-contre-l-extreme-gauche-des-centaines-de-manifestants-devant-la-sorbonne-pour-lui-rendre-hommage-20260215 |access-date=16 February 2026 |website=[[Le Figaro]] |language=fr}}</ref> In [[Montpellier]] is ongeveer vyftig betogers van die {{ill|Ligue du Midi (politieke beweging)|lt=Ligue du Midi|fr}} deur sowat twintig uiters linkse aktiviste ontwrig, wat die polisie genoodsaak het om in te gryp. Een persoon is gearresteer.<ref>{{Cite news |date=15 February 2026 |title=Mort de Quentin : manifestation de soutien d'un groupe identitaire sous tension, un homme qui s'interposait interpellé |url=https://france3-regions.franceinfo.fr/occitanie/herault/montpellier/mort-de-quentin-manifestation-de-soutien-d-un-groupe-identitaire-sous-tension-un-homme-qui-s-interposait-interpelle-3299775.html |access-date=16 February 2026 |work=[[France 3 Occitanie]] |language=fr-FR}}</ref> Gedurende die nag van 15–16 Februarie is ongeveer tien LFI-afgevaardigdes se plaaslike kantore gevandaliseer.<ref name=":0" /> [[2026 Lyon munisipale verkiesing|Plaaslike verkiesings in Lyon]] is vir Maart 2026 geskeduleer. Ná Deranque se dood het kandidate Alexander Dupalais ([[Unie van Regs vir die Republiek|UDR]]-[[Nasionale Vergadering|RN]]), [[Jean-Michel Aulas]] ([[diverse regs]]) en [[Anaïs Belouassa-Cherifi]] (LFI) hul veldtogte opgeskort, terwyl die huidige [[Grégory Doucet]] ([[Die Ekologiste (Frankryk)|LÉ–EELV]]) beloof het om die ondersoek te ondersteun.<ref>{{cite news |title=Mort de Quentin : la campagne municipale suspendue à Lyon |url=https://www.sudouest.fr/elections/municipales/mort-de-quentin-la-campagne-municipale-suspendue-a-lyon-27884547.php |access-date=17 February 2026 |work=[[Sud Ouest (newspaper)|Sud-Ouest]] |date=15 February 2026 |language=fr}}</ref> == Sien ook == * [[Moord op Clément Méric]] == Notas == {{Notelist}} == Verwysings == {{reflist}} {{Normdata}} [[Kategorie:Frankryk]] d5oksyd5rn4iuhprrid4zcatrpwmgvs 0 458635 2908548 2903087 2026-06-01T15:43:36Z Aliwal2012 39067 2908548 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik|beeld=[[Lêer:2026 Iran war collage.jpg|300px]]|byskrif=|datum=28 Februarie 2026–|plek=[[Midde-Ooste]]|party1='''{{Vlag|Israel}}'''<br />'''{{Vlag|VSA}}'''|party2='''{{Vlag|Iran}}'''|aanvoerder2={{nowrap|{{vlagikoon|Iran}} '''[[Ali Chamenei]]'''☠}}<br /><small>(opperleier van Iran)</small><br />{{nowrap|{{vlagikoon|Iran}} '''[[Masoud Pezeshkian]]'''}}<br /><small>(president van Iran)</small>|aanvoerder1={{nowrap|{{vlagikoon|Israel}} '''[[Benjamin Netanyahu]]'''}}<br /><small>(eerste minister van Israel)</small><br />{{nowrap|{{vlagikoon|VSA}} '''[[Donald Trump]]'''}}<br /><small>(president van die VSA)</small>|resultaat=}} Op 28 Februarie 2026 het [[Israel]]<ref>{{Cite web |date=28 February 2026|title=Israel launches surprise attack on Iran {{!}} The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-888248|access-date=28 February 2026|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|language=en}}</ref> en die [[Verenigde State van Amerika]]<ref name=":23">{{Cite web |date=28 February 2026|title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> ’n aanval geloods, met die kodename '''Roaring Lion'''<ref>{{Cite web |last=|first=|date=28 February 2026|title=Live updates: US, Israel attack Iran in ‘preemptive strike,’ Trump posts video on Truth Social|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> en '''Operation Shield of Judah''', op verskeie stede in [[Iran]].<ref>{{Cite web |date=28 February 2026|title=Witnesses say they hear an explosion in Iran's capital, Tehran|url=https://www.yahoo.com/news/articles/witnesses-hear-explosion-irans-capital-061713591.html|access-date=28 February 2026|website=Yahoo News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Witnesses say they hear an explosion in Iran's capital, Tehran - The Boston Globe|url=https://www.bostonglobe.com/2026/02/28/world/witnesses-say-they-hear-an-explosion-in-irans-capital-tehran/|access-date=28 February 2026|website=BostonGlobe.com|language=en}}</ref><ref name=":42">{{Cite web |last=|first=|date=28 February 2026|title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> Ontploffings is aangemeld terwyl die Israeliese minister van verdediging, [[Israel Katz]], ’n aanval deur die [[Israeliese Verdedigingsmagte|Israeliese Weermag]] (IDF) bevestig het.<ref name=":02">{{Cite web |title=Israel Launches 'Preemptive Strike' On Iran; Explosions Reported In Tehran|url=https://www.freepressjournal.in/world/israel-launches-preemptive-strike-on-iran-explosions-reported-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Free Press Journal|language=en}}</ref><ref name="auto2">{{Cite web |last=India|first=Today News|date=28 February 2026|title=Explosions rock Tehran as Israel launches 'preventive attack' on Iran|url=https://www.indiatoday.in/world/story/explosions-rock-tehran-as-israel-launches-preventive-attack-on-iran-defence-minister-says-2875809-2026-02-28|access-date=28 February 2026|website=India Today|language=en}}</ref> Katz het die aanvalle as ’n “voorkomende aanval” bestempel met die uitgesproke doel om “bedreigings vir die Staat Israel te verwyder”.<ref>{{cite web |title=Israel, US attacking Iran; explosions seen in Tehran; Israelis told to stay near safe rooms after sirens wail |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog-february-28-2026/ |access-date=28 February 2026 |publisher=The Times of Israel}}</ref> Israel het daarna ’n noodtoestand afgekondig, met verwysing na die verwagting van ’n Irannese teenaanval.<ref name=":13">{{Cite web |last=Liebermann|first=Oren|date=28 February 2026|title=Israel launches strike against Iran, declares state of emergency across country|url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk|access-date=28 February 2026|website=[[CNN]]|language=en}}</ref> Die Amerikaanse president [[Donald Trump]] het aangekondig dat die Verenigde State saam met Israel aanvalle op Iran geloods het, en verklaar dat die doelwit was om Iran se missiel- en militêre vermoëns te vernietig, te verhoed dat dit kernwapens verkry, en uiteindelik die regime omver te werp.<ref>{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Pager |first2=Tyler |last3=Fassihi |first3=Farnaz |last4=Bergman |first4=Ronen |date=28 February 2026 |title=U.S. and Israel Strike Iran: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Trump het lede van die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] (IRGC) versoek om hul wapens neer te lê in ruil vir immuniteit, en gewaarsku dat weiering “sekere dood” sou beteken.<ref name="Magid">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=28 February 2026 |title=Trump indicates goal of Iran strikes is to topple regime; tells Iranian people: ‘When we’re finished, take over your government’ |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/trump-indicates-goal-of-iran-strikes-is-to-topple-regime-tells-iranian-people-when-we-are-finished-take-over-your-government/ |access-date=28 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref> In vergelding het Iran tientalle ballistiese missiele oor die [[Midde-Ooste]] gelanseer, gerig op Israel en Amerikaanse militêre basisse in [[Jordanië]], [[Sirië]], [[Koeweit]],<ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://apnews.com/video/smoke-seen-over-manama-doha-and-kuwait-city-39297a607e944aa2988a92d34efd6c5a |title=Smoke seen in Bahrain, Qatar and Kuwait as Iran retaliates against strikes |language=en |access-date=2026-02-28 |via=AP News}}</ref> [[Bahrein]],<ref name=":0" /> [[Katar]], [[Saoedi-Arabië]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]]. Verder het die [[Houthi-beweging]] aangekondig dat hulle aanvalle in die [[Rooi See]] sal hervat.<ref name="How Trump's deportation plan could affect the US economy"> {{cite web | last = Murphy | first = Ann-Marie | title = How Trump's deportation plan could affect the US economy | url = https://www.bbc.com/news/articles/c204px4zddro | publisher = BBC News | date = 2026-02-28 | access-date = 2026-02-28 }}</ref><ref>{{Cite news |last=AP |date=2026-02-28 |title=Iranian-backed Houthis say they’ll resume attacks on Israel and on shipping routes |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iranian-backed-houthis-say-theyll-resume-attacks-on-israel-and-on-shipping-routes/ |access-date=2026-02-28 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref> In die vroeë oggendure van 1 Maart het Irannese staatsmedia bevestig dat die land se opperleier, [[Ali Chamenei]], in een van die bomaanvalle gesterf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t|title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says|date=February 28, 2026|website=[[BBC]]|language=en|access-date=February 28, 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c|title=Iranian state media say country's supreme leader is dead|date=2026-02-28|website=AP News|language=en|access-date=2026-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/amp/world/supreme-leader-ayatollah-khamenei-is-dead-irans-state-tv-9936054.html|title=Iran Confirms Khamenei Killed In US-Israel Strikes, Announces 40-Day Mourning|date=1 March 2026|publisher=News18|access-date=1 March 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/amp/story/world%2Fmena%2Fkhamenei-dead-40-day-mourning-declared-iran-state-tv-1.500459085|title=Ayatollah Ali Khamenei: Supreme leader dead, Iran TV confirms as 40-day mourning declared|date=1 March 2026|publisher=Gulf News|access-date=1 March 2026}}</ref> Die oorlog se ekonomiese impak, beskryf as die wêreld se grootste voorsieningsontwrigting sedert die energiekrisis van die 1970's,<ref>{{#invoke:cite|news|last=Lindner |first=Emmett |date=13 Maart 2026 |title=Echoes of the '70s in What's Now the Largest Oil Shock Ever |url=https://www.nytimes.com/2026/03/13/world/middleeast/oil-supply-shock-1973-embargo.html |access-date=23 Maart 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref> sluit in stygings in olie- en gaspryse, wye ontwrigtings in lugvaart en toerisme, en wisselvalligheid in finansiële markte. Olie- en gasverskepings is ontwrig toe Iran die Straat van Hormuz gesluit het en Israel en Iran energiefasiliteite aangeval het.<ref>{{#invoke:cite|news|last1=Elliott |first1=Rebecca F. |last2=Eavis |first2=Peter |title=Oil Shipments in Persian Gulf Already Disrupted by Iran Attack |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/business/energy-environment/oil-gas-iran-attack.html |work=[[The New York Times]] |date=28 February 2026 }}</ref><ref name="uf">{{#invoke:cite|web|last=Nevitt |first=Mark |date=15 March 2026 |title=Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire |url=https://www.justsecurity.org/133996/legal-operational-strait-hormuz-transit-passage/ |access-date=18 March 2026 |website=Just Security |language=en-US }}</ref><ref>{{#invoke:cite|web|title=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |url=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime |access-date=2 March 2026 |website=Philstar.com }}</ref> Op 19 Maart is die koste van die oorlog vir die [[Amerikaanse Weermag]] op VS$18 miljard geraam,<ref name="guardianCost" /> en [[die Pentagon]] het 'n bykomende VS$200 miljard versoek.<ref name="i598">{{#invoke:cite|news|title=White House seeks $200bn in military funding in wake of Iran war |work=[[BBC News]] |date=19 Maart 2026 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y73gwk1qdo |access-date=23 Maart 2026 }}</ref> Teen 31 Maart is die koste vir Arabiese lande op meer as VS$120 miljard geraam.<ref name="arabCountriesCost" /> Op 8 April het die Verenigde State, Israel en Iran ooreengekom oor 'n twee weke lange wapenstilstand, die [[Islamabad-ooreenkoms (2026)|Islamabad-ooreenkoms]].<ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=Iran ceasefire deal a partial win for Trump - but at a high cost |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyvp55xrlro |access-date=2026-04-08 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2026-04-08 |title=US-Iran 2-week ceasefire: What’s in Tehran’s 10-point proposal to end the war |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/lift-all-sanctions-us-iran-agree-to-2-week-ceasefire-whats-in-the-10-point-plan/articleshow/130099247.cms |access-date=2026-04-08 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chance |first=Lex Harvey, Sophia Saifi, Nina Giraldo, Aditi Sangal, Michael Rios, Kit Maher, Zachary Cohen, Alayna Treene, Kristen Holmes, Jeremy Diamond, Jennifer Hansler, Mitchell McCluskey, Ramishah Maruf, Samantha Delouya, Max Saltman, Sarah Ferris, Eyad Kourdi, Kylie Atwood, Matt Egan, Nic Robertson, Lauren Said-Moorhouse, Christopher Lamb, Sharon Braithwaite, Rebekah Riess, Elise Hammond, Dana Karni, Zeena Saifi, Ellis Kim, Maureen Chowdhury, Annie Grayer, Catherine Nicholls, Michelle Velez, Tal Shalev, Betsy Klein, Nadeen Ebrahim, Sarah Tamimi, Joseph Ataman, Becky Anderson, Aileen Graef, Jim Sciutto, Helen Regan, Laura Sharman, Chris Isidore, Billy Stockwell, Oliver Sherwood, Hanna Ziady, Brad Lendon, Jessie Yeung, John Liu, Tim Lister, Satish Cheney, Ally Barnard, Mohammed Tawfeeq, Rashard Rose, Manveena Suri, Aleena Fayaz, Jerome Taylor, Matthew |date=2026-04-07 |title=Live updates: Trump agrees to two-week ceasefire with Iran |url=https://www.cnn.com/2026/04/07/world/live-news/iran-war-trump-us-israel |access-date=2026-04-08 |website=CNN |language=en}}</ref> == Agtergrond == Teen laat Desember 2025 het grootskaalse [[Irannese protesaksies 2025–2026|landwye anti-regime-betogings]] in Iran uitgebreek, grootliks aangevuur deur ’n ekonomiese krisis, die ineenstorting van die Irannese geldeenheid, die riaal, en stygende pryse. Die betogings, wat oproepe tot regimeverandering ingesluit het, het die grootste omvang bereik sedert die [[Irannese Rewolusie|Irannese Rewolusie van 1979]],<ref>{{Cite news |date=13 January 2026 |title=Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/13/iranian-regime-rallies-supporters-in-bid-to-quell-unrest_6749359_4.html |access-date=25 January 2026 |work=Le Monde |language=en}}</ref> en het na meer as 100 stede oor die land versprei.<ref name=":232">{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Inside an exiled prince’s plan for regime change in Iran |url=https://www.politico.eu/article/reza-pahlavi-iran-revolution-exiled-prince-plan-regime-change/ |access-date=25 January 2026 |website=Politico |language=en}}</ref> Die Irannese regime het met gewelddadige onderdrukking gereageer, insluitend slagtings van betogers, met die dodelikste voorvalle op 8 en 10 Januarie 2026.<ref name=":32">{{Cite web |last= |first= |date=23 January 2026 |title=The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran’s internet blackout |url=https://www.cnn.com/2026/01/23/middleeast/iran-internet-blackout-violent-crackdown-intl-cmd |access-date=25 January 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Opperleier [[Ali Chamenei]] het persoonlik die landwye moorde tydens die betogings beveel, met goedkeuring van Iran se hoogste staatsliggame.<ref name=":422">{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say |url=https://www.iranintl.com/en/202601132979 |access-date=25 January 2026 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fassihi |first=Farnaz |last2=Varghese |first2=Sanjana |last3=Browne |first3=Malachy |last4=Behrooz |first4=Parin |date=25 January 2025 |title=How Iran Crushed a Citizen Uprising With Lethal Force |url=https://www.nytimes.com/2026/01/25/world/middleeast/iran-how-crackdown-was-done.html |work=The New York Times}}</ref> Die geweld is hoofsaaklik deur die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] (IRGC) en [[Basij]]-magte uitgevoer,<ref name=":422" /><ref name=":32" /> wat lewendige ammunisie, haelgewere, korrelgewere, gemonteerde masjiengewere en hommeltuie gebruik het. Getuies het bloedbevlekte strate en wydverspreide beserings gerapporteer, terwyl hospitale en lykshuise oorweldig is.<ref name=":32" /> Iran het ook die langste internet-afskakeling op rekord ingestel om verslaggewing oor die onrus en die moorde te beperk en kommunikasie tussen betogers te ontwrig.<ref name=":132">{{Cite news |last=Elwelly |first=Elwely |last2=Erickson |first2=Bo |date=14 January 2026 |title=Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way' |url=https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/ |work=Reuters}}</ref> Duisende sterftes is aangemeld, hoewel syfers sterk verskil volgens bron, tesame met massa-arrestasies; volgens HRANA (''Human Rights Activists in Iran'') is minstens 26 541 mense aangehou.<ref name=":022">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=24 January 2026 |title=Trump says US ‘armada’ heading to Middle East as Iran death toll put above 5,000 |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/23/trump-says-us-armada-heading-middle-east-iran-death-toll |access-date=25 January 2026 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Die dodetal word nou op tienduisende geraam, met die jongste syfers wat wissel tussen 30 000 en 43 000.<ref name=":72">{{Cite news |last=Serjoie |first=Kay Armin |last2=Saberi |first2=Roxana |last3=Jamalpour |first3=Fatemeh |date=25 January 2026 |title=Iran Protest Death Toll Could Top 30,000: Local Officials |url=https://time.com/nextgen-preview/7228edd7c55f97e885492382190da5ed793b2bc4232f62e28dc1fe33fca070ed/article/7357635/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125063424/https://time.com/nextgen-preview/7228edd7c55f97e885492382190da5ed793b2bc4232f62e28dc1fe33fca070ed/article/7357635/ |archive-date=25 Januarie 2026 |access-date=25 January 2026 |work=Time |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Naz |first=Darya |date=20 January 2026 |title=Latest Human Rights Report: 43,000 Killed in the Crackdown on Protests in Iran For Immediate Release |url=https://humanrightsintl.com/2026/01/20/latest-human-rights-report-43000-killed-in-the-crackdown-on-protests-in-iran-for-immediate-release/ |access-date=25 January 2026 |website=International Centre for Human Rights |language=en}}</ref> Tydens ’n nuuskonferensie op 27 Februarie 2026 het die Amerikaanse president [[Donald Trump]] verklaar dat die Islamitiese Republiek “ten minste, dit lyk so, 32 000 betogers” doodgemaak het,<ref>{{Cite web |date=25 February 2026 |title=Trump keeps world waiting on his plans for Iran after State of the Union |url=https://www.bbc.com/news/articles/cge821xwyz8o |access-date=27 February 2026 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 February 2026 |title=Trump says 32,000 people were killed in Iran's crackdown on protesters - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-iran-protest-crackdown-death-toll/ |access-date=27 February 2026 |website=www.cbsnews.com |language=en}}</ref><ref name=":62">{{Cite web |title=Iran Accuses U.S. of Spreading &#x27;Big Lies&#x27; After Trump Speech {{!}} TIME |url=https://time.com/7381094/iran-united-states-conflict-trump-nuclear-weapons-program/ }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ’n syfer soortgelyk aan vroeëre ramings van ongeveer 30 000 deur twee senior amptenare in die Irannese ministerie van gesondheid.<ref name=":62" /><ref name=":72" /> AP News het berig dat die regering se oorweldigende gebruik van geweld wanhoop onder die Irannese publiek veroorsaak het en hoop op ’n Amerikaanse aanval laat ontstaan het.<ref>{{Cite web |date=19 February 2026 |title=Iranians grieve defiantly for thousands killed in last month's crackdown |url=https://apnews.com/article/iran-protests-memorials-chehelom-71e5db503a287126a2d31cb32a2809eb |access-date=27 February 2026 |website=AP News |language=en}}</ref> == Aanvalle == === Aanvanklike aanvalle === {{Location map+|Iran|width=300|caption=Plekke van Israeliese en Amerikaanse lugaanvalle op 28 Februarie.<ref>{{Cite web |last=Marsi |first=Edna Mohamed,Federica |title=US AND ISRAEL ATTACK IRAN; EXPLOSIONS HEARD IN ISRAEL |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=2026-02-28 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>|places= {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|35.688|51.389}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|34.64|50.87}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|34.3|47.066}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|35.832|50.991}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|32.652|51.675}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|38.073|46.296}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|33.638|46.422}}}} {{Location map~ | Iran | coordinates = {{coord|33.487|48.353}}}}}} Ontploffings is aangemeld nadat die minister van verdediging Israel Katz ’n Israeliese aanval bevestig het.<ref name=":0"/><ref name="auto">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions rock Tehran as Israel launches 'preventive attack' on Iran |url=https://www.indiatoday.in/world/story/explosions-rock-tehran-as-israel-launches-preventive-attack-on-iran-defence-minister-says-2875809-2026-02-28 |access-date=28 February 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> ''The Times of Israel'' het berig dat Katz die aanvalle as ’n “voorkomende aanval” beskryf het met die doel om “bedreigings vir die Staat Israel te verwyder”.<ref name=":1">{{Cite web |last=Liebermann |first=Oren |date=28 February 2026 |title=Israel launches strike against Iran, declares state of emergency across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/28/middleeast/israel-attack-iran-intl-hnk |access-date=28 February 2026 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Onder die teikens was ’n distrik in Teheran waar die Irannese Opperleier [[Ali Khamenei]] normaalweg woon; dit huisves ook die presidensiële paleis en die Hoogste Nasionale Veiligheidsraad.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erica Solomon and Farnaz Fassihi |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/4b4cefc7-c909-59ae-a5ff-17a3742f68f3?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> Sewe missiele is bevestig om dié gebied te tref.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Explosions were heard near Iran's Supreme Leader's residence and office |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Daarna het ''[[The New York Times]]'' berig dat ’n “Amerikaanse amptenaar gesê het dat Amerikaanse militêre aanvalle op Iran aan die gang is”.<ref>{{cite web |title=Live Updates: Israel Says It has Launched an Attack on Iran |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump#c954c0a9-28cf-5238-9219-80b016e35130 |publisher=[[The New York Times]] |access-date=28 February 2026}}</ref> Amerikaanse amptenare het ook bevestig dat die aanvalle met die Verenigde State gekoördineer is.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Nuusberigte het gemeld dat sirenes in Israel geloei het, terwyl Israel sy burgers gewaarsku het om in beskermde gebiede te bly.<ref>{{Cite web |title=ISRAEL ATTACKS IRAN |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Die Amerikaanse ambassadeur in Israel, Mike Huckabee, het Amerikaanse burgers aangemoedig om onmiddellik op te tree wanneer hulle die sirenes hoor,<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US Ambassador to Israel encourages US citizens to take "immediate action" at sound of sirens |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> terwyl die Amerikaanse president Donald Trump gewaarsku het dat Amerikaanse lewens moontlik verlore kan gaan.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Trump warns US lives may be lost in mission in Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Die Israeliese Ministerie van Gesondheid het gereageer deur hospitale ondergronds te verskuif.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Amerikaanse amptenare het bevestig dat die Verenigde State aanvalle op Iran uitvoer en dit beskryf as “nie ’n klein aanval nie”.<ref name=":2">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=US carrying out strikes against Iran, three US officials say |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm5yyyvq00113b6pdzeb3m8o |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> Volgens ’n Amerikaanse amptenaar word dosyne Amerikaanse aanvalle uitgevoer deur aanvalsvliegtuie wat vanaf basisse rondom die [[Midde-Ooste]] en vanaf een of meer vliegdekskepe opereer.<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref> ''Reuters'' het berig dat die aanvalle per lug en see uitgevoer word.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike |url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}</ref> Die Fars-nuusagentskap en [[CNN]] het verdere ontploffings in ander Irannese stede aangemeld, insluitend [[Qom]], Kermanshah, [[Isfahan]] en [[Karaj]].<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=Update from Erika Solomon |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share |access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en |issn=0362-4331}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Strikes reported in multiple Iranian cities, state media says |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> In Teheran is missielaanvalle op Universiteitsstraat, in die Jomhouri-gebied en in die noordelike Seyed Khandan-gebied aangemeld.<ref>{{Cite web |title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Kommunikasiedienste in Teheran is ná die aanvalle belemmer.<ref>{{Cite web |title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=28 February 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> CNN het berig dat die tydsberekening van die aanvalle simboliese betekenis in [[Judaïsme]] dra, aangesien dit plaasgevind het kort voor die Joodse fees [[Poerim]] op 2 Maart.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> === Doelverklarings === Twee uur nadat die aanvalle begin het, het die Amerikaanse president Donald Trump ’n verklaring van agt minute uitgereik waarin hy gesê het dat die doel van die Amerikaanse aanvalle in Iran effektief regimeverandering was. Hy het die IRGC aangemoedig om “julle wapens neer te lê en volledige immuniteit te hê, of andersins sekere dood in die gesig te staar.” Hy het bygevoeg: “Lê julle wapens neer. Julle sal regverdig behandel word met volle immuniteit, of julle sal sekere dood in die gesig staar.” Hy het die publiek toegespreek en verklaar: “Die uur van julle vryheid het aangebreek. Bly beskut. Moenie julle huis verlaat nie. Dit is baie gevaarlik buite. Bomme sal oral val,” en gesê: “Wanneer ons klaar is, neem julle regering oor. Dit sal julle s’n wees om te neem. Dit sal waarskynlik julle enigste kans vir geslagte wees.” Hy het afgesluit: “Nou is die tyd om beheer oor julle lot te neem … Dit is die oomblik vir optrede. Moenie dit laat verbygaan nie.”<ref name="Magid" /> Kort daarna het [[Benjamin Netanyahu]] ’n videoboodskap vrygestel waarin hy gesê het dat Israel en die Verenigde State aanvalle op Iran geloods het “om die eksistensiële bedreiging te verwyder” wat deur wat hy die “terreurbewind in Iran” genoem het, inhou. Hy het gesê dat die gesamentlike optrede “die voorwaardes sal skep vir die dapper Irannese volk om hul lot in eie hande te neem” en die mense van Iran aangemoedig om “die juk van tirannie af te werp.”<ref>{{Cite news |date=2026-02-28 |title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to ‘remove the existential threat’ posed by Iran |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/ |access-date=2026-02-28 |work=The Times of Israel |language=en |issn=0040-7909}}</ref> === Voortgesette aanvalle en wapenstilstand === Deur die hele Maart het Amerikaanse en Israeliese lugaanvalle gemik op Iran se militêre infrastruktuur, energie‑fasiliteite en missieldepots, insluitend die South Pars-gasveld en Qesjm‑eiland, terwyl Iran met ballistiese missiele, [[hommeltuie]] en kuber-aanvalle teen VSA-mag­te en Golfstate-allie­rade gereageer het. Die konflik het vinnig geografies versprei, met aanvalle en drone-operasies wat in Bahrein, Koeweit, Saoedi-Arabië, die VAE, Irak en Israel gerapporteer is. Teen die middel van Maart was duisende militêre aanvalle uitgevoer, wat beduidende skade aan Iran se stedelike sentrums, infrastruktuur en energieproduksie veroorsaak het, en burgers het toenemend die gevolge van die gevegte gevoel. Teen die einde van Maart en vroeë April het hoogprofiel-konfrontasies plaasgevind, insluitend die neerskiet van VSA-vliegtuie soos ’n F‑15E en ’n A‑10, verdere gesamentlike VSA–Israeliese aanvalle op I­ranne­se basisse, en aanhoudende missiel- en hommetuig-aktiwiteit van Iran wat sowel militêre as siviele terreine geteiken het. Verslae het toenemende burgerlike slagoffers en skade aan huise, skole en kultuurerfenisterreine aangetoon, veral in Teheran, Ahvaz en die suidelike provinsies, wat die menslike koste van die konflik duidelik weerspieël. Op 7 April 2026 het VSA-president Donald Trump, kort nadat hy op sy mikrojoernaaldiens Truth Social gewaarsku het dat “’n hele beskawing vanaand sal sterf” indien geen ooreenkoms met Iran bereik word nie, ’n tweeweekse wapenstilstand met Iran aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/newshour/world/trump-warns-a-whole-civilization-will-die-tonight-if-a-deal-with-iran-isnt-reached|title=Trump pulls back on Iran threats after warning a 'civilization will die tonight' if deal isn't reached|last=Magdy|first=-Samy|last2=Magdy|first2=Associated Press Samy|date=2026-04-07|website=PBS News|language=en|access-date=2026-04-07|last3=Press|first3=Associated}}</ref> Die ooreenkoms is gefasiliteer deur Pakistaanse bemiddeling en gebaseer op Teheran se voorneme om die [[Straat van Hormoes]] weer oop te stel — ’n kritieke see‑roete wat Iran vroeër in die konflik effektief gesluit het deur skippassage te beperk, wat die internasionale olie‑ en handelsverkeer ernstig ontwrig het. Die aankondiging het die ooreenkoms beskryf as ’n wederkerige wapenstilstand, bedoel om lugaanvalle en ander aanvalle tydelik te staak en moontlik die weg te baan vir breër onderhandelinge, alhoewel die besonderhede van Iran se formele aanvaarding aanvanklik onseker gebly het.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/apr/07/trump-iran-war-ceasefire|title=Donald Trump says he has agreed two-week ceasefire with Iran|date=2026-04-07|website=[[The Guardian]]|language=en|access-date=2026-04-07}}</ref> Die dag daarna het die Israeliese eerste minister Benjamin Netanyahu aangekondig dat die wapenstilstand nie Israel se lugaanvalle op teikens in Libanon insluit nie, wat Iran laat dreig het om uit die skietstilstandsooreenkoms te onttrek.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon|title=Netanyahu says US-Iran ceasefire ‘does not include Lebanon’|last=Staff|first=Al Jazeera|website=Al Jazeera|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.apa.az/asia/tasnim-iran-may-withdraw-from-ceasefire-deal-if-attacks-on-lebanon-continue-500486|title=Tasnim: Iran may withdraw from ceasefire deal if attacks on Lebanon continue|website=Apa.az|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> == Reaksies == === Iran === ==== Islamitiese Republiek ==== Iran se Ministerie van Buitelandse Sake het ’n teenreaksie belowe terwyl Irannese magte Amerikaanse basisse regoor die [[Persiese Golf]] aangeval het.<ref name="persian-gulf-1">{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says |url=https://www.iranintl.com/en/202602282948 |access-date=2026-02-28 |website=www.iranintl.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/en/202602284010|title=Iran decries attacks, vows response as it appeals to Security Council|date=28 February 2026|website=www.iranintl.com}}</ref> Die Opperste Nasionale Veiligheidsraad van Iran het gesê die land is geteiken deur ’n "brutale lugoperasie" wat deur die VSA en Israel uitgevoer is, en verklaar: "Dit het weer eens tydens onderhandelinge plaasgevind, en die vyand verbeel hom dat die veerkragtige Irannese nasie deur hierdie lafhartige dade aan hul kleinlike eise sal oorgee."<ref>{{Cite web |last=Marsi |first=Edna Mohamed,Federica |title=US AND ISRAEL ATTACK IRAN; TEHRAN FIRES BACK, EXPLOSIONS ACROSS REGION |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran |access-date=2026-02-28 |website=Al Jazeera English |language=en}}</ref> ==== Irannese opposisie ==== Baie Iraniërs binne Iran het die gesamentlike Amerikaans-Israeliese aanvalle op Iran gevier en verwelkom.<ref>{{Cite web |last=Madadi |first=Afshin |date=2026-02-28 |title=Iranians cheer US strikes in street |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/02/28/iranians-cheer-us-strikes-in-street/ |access-date=2026-02-28 |website=The Telegraph}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602286604|title=مردم فریاد «مرگ بر خامنه‌ای» سر دادند|date=28 February 2026|website=www.iranintl.com |language=fa}}</ref> ’n Aanvanklike video het sommige Irannese burgers gewys wat lag en feesvier nadat hulle ’n lugaanval in Iran aanskou het op wat hulle die "leier se huis" genoem het.<ref>{{Cite web |date=28 February 2026 |title=Video: Iranians laugh as they witness airstrikes |url=https://www.iranintl.com/en/202602287920 |access-date=28 February 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> ’n Ander video het ’n vrou in Iran gewys wat die aanvalle vier terwyl sy "Dood aan Chamenei" uitroep.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/fa/202602288397|title=سر دادن فریاد «مرگ بر خامنه‌ای» در تهران|date=28 February 2026|website=www.iranintl.com |language=fa}}</ref> Onder reaksies van die Irannese diaspora het [[Reza Pahlavi]] Iraniërs aangemoedig om gereed te maak om die [[Irannese protesaksies 2025–2026|protesaksies wat vroeër in die jaar plaasgevind het]] te hervat terwyl die Islamitiese Republiek volgens hom "ineenstort". Hy het die weermag en veiligheidsmagte versoek om hulle by die publiek te skaar eerder as by die regerende bestel, en het die Amerikaanse optrede teen Iran as ’n "humanitêre ingryping" beskryf terwyl hy Trump versoek het om burgerlike skade te vermy.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/en/202602282261|title=Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets|date=28 February 2026|website=Iran International|accessdate=28 February 2026}}</ref> Maryam Rajavi, die leier van die "Nasionale Raad van Weerstand van Iran", het die vorming van ’n oorgangsregering aangekondig en beide die Islamitiese Republiek en die [[Sjah]] op [[X (sosiale netwerk)|X]] verwerp.<ref>{{Cite web |last=writer |first=Staff |date=2026-02-28 |title=Announcement of provisional government by the National Council of Resistance of Iran {{!}} |url=https://english.mojahedin.org/news/announcement-of-provisional-government-by-the-national-council-of-resistance-of-iran/ |access-date=2026-02-28 |website=People's Mojahedin Organization of Iran |language=en-US}}</ref> Lede van die Irannese diaspora het vierende solidariteitsbyeenkomste gehou te midde van die Amerikaans-Israeliese aanvalle op Iran.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/video/ott_408c8bff8d6c4a509fbabb08f135e88c|title=تجمع ایرانیان مقیم برلین، همزمان با حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی|via=www.iranintl.com}}</ref> ==Regsposisie== ===Verenigde State regsposisie=== [[Lêer:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|duimnael|Kaart getiteld "Operasie Epic Fury Tydlyn – Eerste 100 Ure" wat gebruik is tydens perskonferensie by die Pentagon op 4 Maart 2026.  ]] Baie regs- en militêre kenners het gesê dat Amerikaanse optrede in Iran 'n tipe is wat kongresmagtiging vereis. Hulle het ook die gereelde gebruik van die woord "oorlog" in die Trump-administrasie se kommunikasie oor die aanvalle opgemerk, wat verdere geloofwaardigheid verleen aan die bewering dat die Trump-administrasie die kongres se oorlogsmagte omseil het. [[Marco Rubio]] het gesê dat die Trump-administrasie die Oorlogsmagte-resolusie gevolg het, maar het bevraagteken of dit wetlik bindend was.<ref name="rl">{{Cite web |last=Bagchi |first=Aysha |title='Might makes right'? Why experts have fears for rule of law |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2026/03/05/war-powers-trump-iran-us/88941002007/ |access-date=17 Maart 2026 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> Verskeie Amerikaanse presidente en administrasies het oorloë of militêre operasies sonder kongresgoedkeuring van stapel gestuur,<ref>{{Cite web |last=Barrow |first=Bill |agency=Associated Press |date=5 March 2026 |title=Congress hasn't officially declared war since WWII. Here's how presidential war powers have played out since then |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/congress-hasnt-officially-declared-war-since-wwii-heres-how-presidential-war-powers-have-played-out-since-then |access-date=18 Maart 2026 |website=PBS News |language=en-us}}</ref> regskundiges het egter aangevoer dat Trump se optrede in Iran onderskei kan word van vorige nie-gemagtigde gebruike van geweld omdat die "spekulatiewe voorkomende" regverdiging vir hierdie oorlog relatief swak is wanneer dit gemeet word aan vorige binnelandse en internasionale regsrasionele.<ref>{{Cite web |last=Mohamed 'Arafa |date=6 March 2026 |title=No Authorization, No Imminence, No Plan: The Iran Strikes and the Rule of Law |url=https://www.jurist.org/commentary/2026/03/no-authorization-no-imminence-no-plan-the-iran-strikes-and-the-rule-of-law/ |access-date=24 Maart 2026 |website=Jurist News |language=en-US}}</ref> ===Internasionale reg=== Die aanvalle tussen die VSA en Israel op Iran in 2026 word wyd as onwettig beskou onder die [[internasionale reg]], aangesien dit die VN-Handves se verbod op die gebruik van geweld skend, omdat die aanvalle nie aan die kriteria vir selfverdediging voldoen nie en geen magtiging van die Veiligheidsraad van die Verenigde Nasies het nie.<ref name="sbs1march" /><ref name="guardian2march"/> Daar is geen erkende regsbasis vir voorkomende oorlog of gewelddadige regimeverandering nie.<ref>{{Cite web |last1=Cáceres |first1=Juan Zahir Naranjo |last2=Brincat |first2=Shannon |date=1 March 2026 |title=Neither preemptive nor legal, US-Israeli strikes on Iran have blown up international law |url=http://theconversation.com/neither-preemptive-nor-legal-us-israeli-strikes-on-iran-have-blown-up-international-law-277173 |access-date=10 Maart 2026 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Die aanvalle word dus as 'n aggressieoorlog beskou <ref>{{cite web |website=Lemkin Institute for Genocide Prevention and Human Security |date=12 Maart 2026 |url=https://www.lemkininstitute.com/red-flag-alerts/red-flag-alert%3A-israel-u.s.-war-of-aggression-against-iran |title=Red Flag Alert: Israel-U.S. War of Aggression against Iran}}</ref><ref>{{cite web |work=American Friends Service Committee |date=9 Maart 2026 |url=https://afsc.org/news/what-you-need-know-about-us-war-iran |title=What You Need to Know about The U.S. War on Iran}}</ref><ref>{{cite web |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |date=12 Maart 2026 |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2026/03/un-experts-denounce-aggression-iran-and-lebanon-warn-devastating-regional |title=UN Experts Denounce Aggression on Iran and Lebanon, Warn of Devastating Regional Escalation}}</ref> wat die hoogste oorlogsmisdaad is.<ref name="judgment">{{citation |title=Judgment of the International Military Tribunal for the Trial of German Major War Criminals: The Nazi Regime in Germany |url=http://avalon.law.yale.edu/imt/judnazi.asp#common |author=The International Military Tribunal for Germany |date=1946 |website=The Avalon Project,Yale University}}</ref><ref>{{cite book |last=Broomhall |first=Bruce |title=International justice and the International Criminal Court |year=2003 |publisher=Oxford University Press |edition=2nd |page=46 |isbn=978-0-19-925600-6 |url=https://books.google.com/books?id=-Ni6Qy2E9KwC&pg=PA46}}</ref> Ben Saul, spesiale rapporteur van die Verenigde Nasies oor Menseregte en Teen-terrorisme, het verklaar dat Iran nie [[uraan]] verryk het tot die punt waar dit 'n [[kernwapen]] gebou het nie, dat kenners saamgestem het dat Iran nie 'n kernwapen besit nie, en dat die saak nêrens naby selfverdediging teen 'n dreigende aanval was nie.<ref name="sbs1march" /> Don Rothwell, 'n professor in internasionale reg aan die Australiese Nasionale Universiteit, het verklaar dat die VN-Veiligheidsraad nie 'n resolusie aangeneem het om Iran aan te val nie en geen regsbasis gehad het om die gebruik van geweld te regverdig nie.<ref name="sbs1march">{{Cite news |date=1 March 2026 |title=Were the Israeli-US strikes on Iran legal under international law? These experts say no |url=https://www.sbs.com.au/news/article/were-the-israeli-us-strikes-on-iran-legal-under-international-law/x96si2914 |access-date=9 Maart 2026 |work=SBS News |language=en |last=Yosufzai |first=Rashida}}</ref> Die ''Law Society Journal'' het opgemerk dat die aanval op Iran tydens aktiewe onderhandelinge teen die beginsels van goeie trou was wat in Artikel 2(2) van die VN-Handves uiteengesit word. <ref>{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Neither preemptive nor legal, US‑Israeli strikes on Iran have blown up international law |url=https://lsj.com.au/articles/neither-preemptive-nor-legal-us-israeli-strikes-on-iran-have-blown-up-international-law/ |access-date=9 Maart 2026 |website=Law Society Journal |language=en-AU}}</ref> Volgens ''[[The Guardian]]'' het Iran kragtens internasionale reg die reg om Amerikaanse en Israeliese militêre teikens aan te val na hul aanvalle op Iran, maar Iranse aanvalle teen burgerlikes en teen lande wat nie partye by die konflik is nie, is onwettig.<ref name="guardian2march">{{Cite news |last=Siddique |first=Haroon |date=2 Maart 2026 |title=What is the legality of the US and Israeli attacks on Iran? |url=https://www.theguardian.com/law/2026/mar/02/legality-us-israel-attacks-iran-uk |access-date=10 March 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077}}</ref> Die blokkering van die Straat van Hormuz deur Iran is beskryf as 'n skending van die VN-Konvensie oor die Seereg.<ref>{{Cite web |date=25 Julie 2019 |title=Iran's blatant violations of international maritime laws |url=https://www.arabnews.com/node/1530731 |access-date=18 Maart 2026 |website=Arab News |language=en}}</ref> ===Geopolitieke implikasies=== Talle kritici en ontleders het die VSA-Israeliese aanval geïdentifiseer met 'n meer oop omhelsing van [[imperialisme]] deur die Trump-administrasie.<ref>{{Cite news |last=Tait |first=Robert |date=1 Maart 2026 |title=Trump's current war on Iran picks up where a longstanding enmity left off |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/mar/01/trump-us-iran-war-history |access-date=16 Maart 2026 |work=[[The Guardian]] |language=en |issn=0261-3077}}</ref><ref name="Martin-2026">{{Cite web |last1=Martin |first1=Peter |last2=Martin |first2=Eric |date=1 Maart 2026 |title=Trump's Iran Strikes Usher in an Era of Unrestrained American Power |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-01/iran-attack-khamenei-killing-maduro-capture-begin-trump-imperialism-era |website=Bloomberg |quote='Trump is duidelik 'n imperialistiese president. Hy is duidelik iemand wat behep is met sy eie mag in terme van die ontplooiing van ons weermag,' het die Demokratiese senator van New Jersey, Andy Kim, gesê.}}</ref> Die VSA-Israeliese aanval word wyd beskou as 'n "oorlog van keuse".<ref>{{Cite news |date=13 Maart 2026 |title=Mission accomplished? The 2003 boast that haunts today's Iran conflict |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1e9yy84we8o |access-date=16 Maart 2026 |work=[[BBC News]] |language=en}}</ref> 'n Aantal Amerikaanse en Israeliese amptenare, insluitend Hegseth,<ref>{{Cite news |last=Jaffe |first=Greg |last2=Dias |first2=Elizabeth |date=20 Maart 2026 |title=Hegseth Invokes Divine Purpose to Justify Military Might |url=https://www.nytimes.com/2026/03/20/us/politics/hegseth-christianity-military.html |access-date=20 Maart 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> het godsdienstige regverdigings vir die oorlog gemaak.<ref>{{Cite news |last=Shamim |first=Sarah |title=Why are the US and Israel framing the ongoing conflict as a religious war? |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/4/why-are-the-us-and-israel-framing-the-ongoing-conflict-as-a-religious-war |access-date=20 March 2026 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ramirez |first=Marc |date=5 Maart 2026 |title=Faith and the Middle East: How religion could fuel a wider war |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2026/03/05/middle-east-conflict-iran-religion-role/88983410007/ |access-date=20 Maart 2026 |work=USA TODAY |language=en}}</ref> Volgens sommige ontleders was die oorlog 'n terugslag vir Russiese invloed in die streek. Die ontleders het egter ook opgemerk dat dit die Verenigde State van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|oorlog in Oekraïne]] kan aflei.<ref>{{Cite web |title=Great Power Spillover from the Iran War: Implications for China, Russia, Turkey, and Europe |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/great-power-spillover-iran-war-implications-china-russia-turkey-and-europe |access-date=18 Maart 2026 |website=The Washington Institute |language=en}}</ref> Die oorlog is beskryf asof dit verskeie voordele en nadele vir Chinese [[geopolitiek]]e belange inhou. Die [[BBC]] het berig dat die sluiting van die [[Straat van Hormoes]] en die oorlog in Iran Chinese belange in lande wat op Golflande se olie staatmaak, kan verswak.<ref name="ub">{{Cite news |date=5 Maart 2026 |title=Iran conflict and China: How it is unsettling Beijing and its ambitions |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c2044vzrdpzo |access-date=18 Maart 2026 |work=[[BBC News]] |language=en}}</ref> Amerikaanse aggressie in Iran het in die Chinese retoriek ingespeel wat China as "'n pilaar van stabiliteit in teenstelling met 'n onvoorspelbare Amerika" beskryf. Ontleders het opgemerk dat China belange in beide Iran en in die Golfstate het, en dat Golfstate dalk nouer bande met China kan soek nadat hulle aanvalle van Iran in die gesig gestaar het as gevolg van hul VSA-belyning. Ontleders het egter ook gewys op die verlies van afgemerkte gesanksioneerde olie en die inflasionêre impak van olieskaarste as potensiële ekonomiese nadele van die oorlog.<ref>{{Cite web |last=Leahy |first=Joe |last2=White |first2=Edward |last3=Lewis |first3=Leo |last4=Tudor |first4=Daniel |date=24 Maart 2026 |title=China’s leaders hunt for strategic gains from US quagmire in Iran |url=https://www.ft.com/content/3f0b5309-2791-4370-a6d9-d0ed84820db5?syn-25a6b1a6=1 |website=Financial Times}}</ref> Gilbert Achcar het gesê dat die VSA 'n gemoderniseerde weergawe van kanonbootdiplomasie beoefen.<ref>{{Cite web |last=Abu-Manneh |first=Bashir |title=Middle East Wars Are Still About Oil and Empire |url=https://jacobin.com/2026/03/us-imperialism-mena-war-oil-economy |access-date=10 Maart 2026 |website=Jacobin |language=en |date=9 Maart 2026 |first2=Gilbert |last2=Achcar |quote=’n Mens kan sê dat die Verenigde State onder Trump, in sy tweede termyn, verskuif het na ’n gemoderniseerde weergawe van die negentiende-eeuse 'kanonbootdiplomasie', toe groot moondhede hul wil oor swakker state afgedwing het deur te dreig om hulle te bombardeer, of deur hulle eintlik te bombardeer as hulle weerbarstig was. Daar was toe geen besorgdheid oor die aard van regerings nie – slegs die naakte wil om imperialistiese belange op swakker lande op te lê.}}</ref> Gokay en Hamourtziadou het die aanval op Iran verbind met 'n langdurige patroon van Amerikaanse ingrypings in die streek. Hulle het ook die aanval op Iran te midde van onderhandelinge gekoppel aan die geskiedenis van die Verenigde State se verbreking van verdragte tydens westelike uitbreiding.<ref name="Hamourtziadou-2026">{{Cite web |last=Hamourtziadou |first=Lily |last2=Gokay |first2=Bulent |date=9 Maart 2026 |title=The Geopolitical Implications of the Iran War |url=https://www.e-ir.info/2026/03/09/the-geopolitical-implications-of-the-iran-war/ |access-date=10 Maart 2026 |website=E-International Relations |language=en-US |quote=Die huidige Amerikaanse diplomasie met Iran kan gekenmerk word as 'n uitbreiding van 'n imperiale modus operandi, wat 'n patroon weerspieël waarin ooreenkomste as hefboompunte dien, afhangende van volle nakoming en verwerp word wanneer opperbelangrike belange eskalasie noodsaak. Kritici beweer dat die benadering wat deur die Trump-administrasie gevolg is, wat militêre operasies integreer met 'n binêre keuse tussen oorgawe en konflik, historiese imperiale patrone van oorheersing illustreer.}}</ref> Saeed Shah het geskryf dat baie in die Globale Suide nie die oorlog beskou as die morele doel wat die VSA en baie van sy bondgenote beweer het nie, en dat hulle die oorlog eerder as 'n mislukking van diplomasie en 'n daad van aggressie teen 'n swakker nasie beskou. Internasionale betrekkinge-kundiges het gesê dat die erosie van internasionale reg nasies in die Globale Suide onseker laat voel en meer geneig is om 'n koalisie teen Amerikaanse belange te ondersteun.<ref>{{Cite news |last=Shah |first=Saeed |date=3 Maart 2026 |title='Imperialist undertones': global south condemns US-Israeli war with Iran |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/03/global-south-condemns-us-israeli-war-with-iran |access-date=10 Maart 2026 |work=The Guardian |language=en |issn=0261-3077 |quote=Siphamandla Zondi, professor in politiek aan die Universiteit van Johannesburg, het gesê dat oorloë in die Weste as 'n morele doel beskou word, terwyl konflik in die globale suide as boos en 'n mislukking om as volwassenes op te tree, beskou word. Hy het gesê dat die VSA en Israel sommige lande deur die Abraham-ooreenkomste oorreed het om Israel diplomatieke erkenning te gee, en geweld teen ander gebruik het. 'Dit is 'n oorlog van oorheersing en ondergeskiktheid, daarom het dit imperialistiese ondertone en motiewe,' het Zondi gesê. 'Dit maak die wêreld onveilig vir ons almal.'}}</ref> 'n Analise van Iran International dui daarop dat Saoedi-Arabië en die Verenigde Arabiese Emirate hulself moontlik posisioneer vir 'n meer aktiewe rol in die stryd teen Iran.<ref>{{Cite web |date=24 March 2026 |title=Persian Gulf states weighing deeper role in war against Iran - WSJ |url=https://www.iranintl.com/en/202603249088 |access-date=24 Maart 2026 |website=Iran International |language=en}}</ref> == Ekonomiese impak == In Maart 2026 het ''[[Forbes]]'' berig dat die Verenigde State se militêre intervensie teen Iran reeds enorme koste vir Amerikaanse belastingbetalers veroorsaak het. Volgens [[Pentagon]]‑bronne het die oorlog se eerste week meer as $6 miljard gekos, en sommige beraamings plaas die daaglikse koste tussen ongeveer $1 miljard en $2 miljard per dag, afhangende van hoe intens die operasies is. Die hoë koste sluit munitie‑gebruik, vliegoperasies, die ontplooiing van vliegtuie en skepe, en verlies aan duur militêre toerusting in. Baie van hierdie uitgawes is nie reeds in die bestaande verdedigingsbegroting ingesluit nie, wat die regering moontlik sal dwing om ekstra fondse by die [[Amerikaanse Kongres|Kongres]] te versoek.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/alisondurkee/2026/03/10/why-trumps-war-with-iran-is-costing-nearly-1-billion-a-day-at-least/|title=Why Trump’s War With Iran Is Costing Nearly $1 Billion A Day—At Least|date=2026-03-10|website=[[Forbes]]|language=en|access-date=2026-03-11}}</ref> Op 11 Maart het verskeie groot energie‑ondernemings, waaronder [[Shell plc|Shell]] en [[Total|TotalEnergies]], aan hul kliënte meegedeel dat hulle ''force majeure'' (onmoontlike nakoming van kontrakte) “op hul Katar‑[[Vloeibare aardgas|LNG]]‑verskaffings” verklaar het weens ’n onverwagte stillegging van die LNG‑produksie in Katar. Hierdie stap volg nadat staatsonderneming QatarEnergy sy LNG‑uitsette by ’n 77 miljoen ton per jaar‑aanleg opgeskort en self ''force majeure'' op versending verklaar het, wat veroorsaak is deur onlangse ontwrigting in die streek.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/energy/shell-totalenergies-others-declare-fm-their-clients-who-take-lng-qatar-sources-2026-03-11/|title=Exclusive: Shell declares force majeure to clients who buy Qatari LNG, sources say|date=2026-03-11|website=[[Reuters]]|language=en|access-date=2026-03-11}}</ref> Die ekonomie van Iran, reeds in krimp onder sanksies, het verder skade aan infrastruktuur en inkomsteverliese ervaar.<ref>{{cite web|url=https://www.lombardodier.com/insights/2026/march/us-israel-iran-conflict-macroeconomic-and-investment-scenarios.html|title=US-Israel-Iran conflict: macroeconomic and investment scenarios|author=Luca Bindelli|date=2 March 2026|website=Lombard Odier|access-date=2 March 2026}}</ref> Teen 6 Maart is reeds ongeveer 4 000 burgerlike geboue deur die Amerikaanse en Israeliese lugaanvalle beskadig.<ref>{{Cite web |title=TRT World - Israeli-US strikes damage over 4,000 civilian buildings across Iran |url=https://www.trtworld.com/article/b504b5a0fa5d |access-date=2026-03-08 |website=www.trtworld.com |language=en}}</ref> Intelligensieverslae meen dat, ten spyte van die ekonomiese skade deur die Amerikaanse en Israeliese aanvalle, dit onwaarskynlik is dat die Irannese regime op kort termyn sal omvergewerp word, en dat dit nie die gefragmenteerde Irannese opposisie sal help om aan bewind te kom nie.<ref>{{Cite web |title=TRT World - Large-scale war 'unlikely' to topple Iran's military, clerical structure — intelligence report |url=https://www.trtworld.com/article/0662e43463f6 |access-date=2026-03-08 |website=www.trtworld.com |language=en}}</ref> == Sien ook == * [[Explosive Media]] * [[Israel-Irannese Oorlog]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] 5r5rvyh1xfyh7rbvaifocekw2oqfyzk 0 459614 2908660 2900793 2026-06-02T05:49:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908660 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Edin Džeko | image = [[Lêer:20150331 2026 AUT BIH 2177 Edin Džeko (cropped).jpg|220px]] | caption = Džeko in 2015 | full_name = Edin Džeko<ref>{{cite web |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Bosnia and Herzegovina |publisher=FIFA |page=5 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904095016/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=4 September 2019}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1986|03|17|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/102337/edin-dzeko |title=Edin Dzeko: Overview |publisher=ESPN |access-date=17 October 2020 |archive-date=11 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511085440/https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/102337/Edin-Dzeko |url-status=live }}</ref> | birth_place = [[Sarajevo]], [[:en:Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina|SR Bosnië en Herzegowina]],<br/>[[Joego-Slawië]] | height = 1,93 m<ref>{{cite web |url=https://www.inter.it/en/teams/first-team/edin-dzeko |title=Edin Džeko – Inter |access-date=1 January 2023 |archive-date=3 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203153129/https://www.inter.it/en/teams/first-team/edin-dzeko |url-status=live }}</ref> | position = Aanvaller | currentclub = [[FC Schalke 04|Schalke 04]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 1996–2003 | youthclubs1 = [[FK Željezničar Sarajevo|Željezničar]] | years1 = 2003–2005 | clubs1 = [[FK Željezničar Sarajevo|Željezničar]] | caps1 = 35 | goals1 = 3 | years2 = 2005–2007 | clubs2 = [[FK Teplice|Teplice]] | caps2 = 43 | goals2 = 16 | years3 = 2005–2006 | clubs3 = → [[FK Viagem Ústí nad Labem|Ústí nad Labem]] (leen) | caps3 = 15 | goals3 = 6 | years4 = 2007–2011 | clubs4 = [[VfL Wolfsburg]] | caps4 = 111 | goals4 = 66 | years5 = 2011–2016 | clubs5 = [[Manchester City]] | caps5 = 130 | goals5 = 50 | years6 = 2015–2016 | clubs6 = → [[AS Roma|Roma]] (leen) | caps6 = 31 | goals6 = 8 | years7 = 2016–2021 | clubs7 = [[AS Roma|Roma]] | caps7 = 168 | goals7 = 77 | years8 = 2021–2023 | clubs8 = [[Inter Milaan|Internazionale]] | caps8 = 69 | goals8 = 22 | years9 = 2023–2025 | clubs9 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] | caps9 = 71 | goals9 = 35 | years10 = 2025–2026 | clubs10 = [[ACF Fiorentina|Fiorentina]] | caps10 = 11 | goals10 = 0 | years11 = 2026– | clubs11 = [[FC Schalke 04|Schalke 04]] | caps11 = 8 | goals11 = 6 | nationalyears1 = 2003–2004 | nationalteam1 = [[:en:Bosnia and Herzegovina national under-19 football team|Bosnië and Herzegowina o/19]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2006–2007 | nationalteam2 = [[:en:Bosnia and Herzegovina national under-21 football team|Bosnië and Herzegowina o/21]] | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2007– | nationalteam3 = [[Bosniese nasionale sokkerspan|Bosnië and Herzegowina]] | nationalcaps3 = 148 | nationalgoals3 = [[:en:List of international goals scored by Edin Džeko|73]] | club-update = 15 March 2026 | nationalteam-update = 31 Maart 2026 }} '''Edin Džeko''' (<small>[[Bosnies|Bosniese]] uitspraak:</small> [ědin dʒêːko]; gebore [[17 Maart]] [[1986]]) is ’n [[Bosnië en Herzegowina|Bosniese]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel vir [[FC Schalke 04|Schalke 04]] en die kaptein is van die [[Bosniese nasionale sokkerspan|Bosniese nasionale span]]. Hy word beskou as een van die beste doelskieters van sy generasie.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2017/dec/19/the-100-best-footballers-in-the-world-2017-interactive|title=The 100 best footballers in the world 2017|date=19 December 2017|access-date=21 January 2026|publisher=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-best-football-players-world-2018-100-21|title=FourFourTwo's 100 Best Football Players in the World 2018|date=17 December 2018|access-date=21 January 2026|publisher=FourFourTwo}}</ref><ref>{{cite web|url=https://footballiconic.com/top-25-strikers-in-football-in-the-21st-century/|title=Top 25 Strikers in Football in the 21st Century|date=18 November 2020|access-date=21 January 2026|publisher=footballiconic.com}}</ref> Hy is ook die algehele topskieter en die speler met die meeste wedstryde vir sy land. Met meer as 400 doele vir klub en land, is Džeko drie jaar agtereenvolgens as Bosniese Sokkerspeler van die Jaar aangewys.<ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/12/27/2279580/wolfsburg-striker-edin-dzeko-named-bosnian-player-of-the-year |title=Wolfsburg striker Edin Dzeko named Bosnian Player of the Year |website=Goal.com |access-date=14 January 2011 |date=27 December 2010 |first=Subhankar |last=Mondal |archive-date=29 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629235725/http://www.goal.com/en/news/1549/rest-of-europe/2010/12/27/2279580/wolfsburg-striker-edin-dzeko-named-bosnian-player-of-the-year |url-status=live }}</ref> Onder ondersteuners en joernaliste staan hy bekend as die “Bosniese Diamant”.<ref name="skysports.com-dzeko-shines-Diamond">{{cite web |last1=Gilmour |first1=Paul |title=Edin Dzeko shines on Sarajevo homecoming against Northern Ireland |url=https://www.skysports.com/football/news/23827/11527076/edin-dzeko-shines-on-sarajevo-homecoming-against-northern-ireland |website=Sky Sports |access-date=25 October 2018 |date=16 October 2018 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602110230/https://www.skysports.com/football/news/23827/11527076/edin-dzeko-shines-on-sarajevo-homecoming-against-northern-ireland |url-status=live }}</ref><ref name="uefa.com-Diamond">{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/0253-0d81fa837ff6-b1d124a72db0-1000--how-brilliant-is-edin-dzeko/ |title=How brilliant is Roma's Edin Džeko? |website=[[UEFA]] |last1=Krvavac |first1=Fuad |last2=Röber |first2=Philip |last3=Menicucci |first3=Paolo |last4=Zlámal |first4=Ondřej |date=23 March 2019 |access-date=25 October 2018 |archive-date=26 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026064415/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2426669.html?iv=true |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=4 January 2011 |title='Bosanski dijamant' u Cityju za više od milijun kuna tjedno! |url=http://gol.hr/clanak/svjetski_nogomet/bosanski-dijamant-u-cityju-za-vise-od-milijun-kuna-tjedno.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107082902/http://gol.hr/clanak/svjetski_nogomet/bosanski-dijamant-u-cityju-za-vise-od-milijun-kuna-tjedno.html |archive-date=7 January 2011 |access-date=8 January 2011 |publisher=gol.hr |language=hr}}</ref> Džeko het sy professionele loopbaan in 2003 by Željezničar begin. In 2005 het hy na die Tsjeggiese klub Teplice geskuif, wat hom kortliks uitgeleen het aan Ústí nad Labem. Voor sy skuif na Schalke 04 het hy vir verskeie groot klubs gespeel, insluitend [[Manchester City]], [[AS Roma|Roma]], [[Inter Milaan|Internazionale]], [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] en [[ACF Fiorentina|Fiorentina]]. Hy het egter veral roem verwerf tydens sy tyd by [[VfL Wolfsburg]], waar hy die [[Bundesliga]] in die 2008/09-seisoen gewen het. Daardie seisoen het hy 26 doele aangeteken (tweede beste), en in 2009/10 was hy die topskieter met 22 doele. In albei seisoene het hy ook 10 doele aangegee. In die 2011/12 Premier League-seisoen het hy vier doele in een wedstryd vir Manchester City teen [[Tottenham Hotspur]] aangeteken. Op die laaste dag van daardie seisoen het hy ’n gelykmakende doel in die 92ste minuut teen [[Queens Park Rangers]] aangeteken. Kort daarna het [[Sergio Agüero]] die wen-doel aangeteken, wat Manchester City hul eerste liga-titel in 44 jaar besorg het.<ref name="BBC_17973148">{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17973148 |title=Manchester City 3–2 QPR |work=BBC Sport |date=13 May 2012 |access-date=15 May 2012 |first=Phil |last=McNulty |archive-date=20 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220015828/http://www.bbc.com/sport/0/football/17973148 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2012/05/17/3109897/dzeko-happy-at-manchester-city-says-agent |title=Dzeko happy at Manchester City, says agent |website=Goal.com |date=17 May 2012 |access-date=17 May 2012 |first=Tom |last=Rhodes |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003222456/http://www.goal.com/en-gb/news/2896/premier-league/2012/05/17/3109897/dzeko-happy-at-manchester-city-says-agent |url-status=live }}</ref> In die 2016/17-seisoen was Džeko die in [[Serie A]] met 29 doele vir Roma. In 2018 het hy sy 50ste ligadoel vir die klub aangeteken en sodoende die eerste speler geword wat 50 doele in drie van Europa se top vyf ligas aangeteken het.<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/soccer/2018/03/05/50-again-edin-dzeko-reaches-unprecedented-goalscoring-milestone-after-roma-brace |title=Roma's Edin Dzeko Hits 50-Goal Plateau in Third Major European League |magazine=Sports Illustrated |date=5 March 2018 |access-date=28 April 2018}}</ref> Op internasionale vlak het Džeko in 2007 sy debuut vir Bosnië en Herzegowina gemaak. Sedertdien het hy meer as 140 wedstryde gespeel en 73 doele aangeteken. Op 7 September 2012 het hy die land se topskieter van alle tye geword ná ’n driekuns teen Liechtenstein. In 2018 het hy ook die speler met die meeste wedstryde vir sy land geword. Sy 10 doele in die kwalifisering het Bosnië en Herzegowina gehelp om vir hul eerste groot toernooi, die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 FIFA Wêreldbeker]], te kwalifiseer.<ref>{{cite web |date=8 August 2017 |title=Može li Džeko ispisati historiju kvalifikacija za Svjetsko prvenstvo? |url=https://sportsport.ba/fudbal/moze-li-dzeko-ispisati-historiju-kvalifikacija-za-sp/209694 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024924/https://sportsport.ba/fudbal/moze-li-dzeko-ispisati-historiju-kvalifikacija-za-sp/209694 |archive-date=30 June 2018 |access-date=10 August 2017 |website=sportsport.ba |language=bs}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Džeko, Edin}} [[Kategorie:Bosniese sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] knyuog6edhoit7a1132gt24cq2kt6a1 0 459879 2908702 2901157 2026-06-02T06:23:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908702 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Stuart Baxter | image = [[Lêer:Stuart Baxter.jpg|240px]] | caption = Baxter in 2009 | fullname = Stuart William Baxter | height = | birth_date = {{birth date and age|1953|8|16|df=y}} | birth_place = [[Wolverhampton]], [[Engeland]] | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1971–1973 | youthclubs1 = [[Preston North End FC|Preston North End]] | years1 = 1973–1975 | clubs1 = [[Preston North End FC|Preston North End]] | caps1 = 41 | goals1 = 1 | years2 = 1975 | clubs2 = [[Morecambe FC|Morecambe]] | caps2 = 1 | goals2 = 0 | years3 = 1975 | clubs3 = [[Dundee United FC|Dundee United]] | caps3 = 0 | goals3 = 0 | years4 = 1976–1977 | clubs4 = [[Stockport County FC|Stockport County]] | caps4 = 4 | goals4 = 1 | years5 = 1978–1979 | clubs5 = [[South Melbourne FC|South Melbourne]] | caps5 = 50 | goals5 = 4 | years6 = 1980–1981 | clubs6 = [[Landskrona BoIS]] | caps6 = 37 | goals6 = 2 | years7 = 1981 | clubs7 = [[Helsingborgs IF|Helsingborg]] | caps7 = 16 | goals7 = 7 | years9 = 1982 | clubs9 = [[Landskrona BoIS]] | caps9 = 14 | goals9 = 1 | years10 = 1983 | clubs10 = [[San Diego Sockers]] | caps10 = 27 | goals10 = 12 | years11 = 1983–1984 | clubs11 = [[Örebro SK]] | caps11 = 41 | goals11 = 19 | totalcaps = 251 | totalgoals = 76 | manageryears1 = 1985 | managerclubs1 = [[Örebro SK]] | manageryears2 = 1986 | managerclubs2 = [[IF Skarp]] | manageryears3 = 1987 | managerclubs3 = [[Vitória Setubal]] | manageryears4 = 1988–1991 | managerclubs4 = [[Halmstads BK]] | manageryears5 = 1992–1994 | managerclubs5 = [[Sanfrecce Hiroshima]] | manageryears6 = 1995–1997 | managerclubs6 = [[Vissel Kobe]] | manageryears7 = 1998–2000 | managerclubs7 = [[AIK Fotboll|AIK]] | manageryears8 = 2001 | managerclubs8 = [[FC Lyn Oslo|Lyn]] | manageryears9 = 2002–2004 | managerclubs9 = [[:en:England national under-19 football team|Engeland o/19]] | manageryears10 = 2004–2005 | managerclubs10 = [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] | manageryears11 = 2006 | managerclubs11 = [[Vissel Kobe]] | manageryears12 = 2006–2007 | managerclubs12 = [[Helsingborgs IF]] | manageryears13 = 2008–2010 | managerclubs13 = [[Finse nasionale sokkerspan|Finland]] | manageryears14 = 2012–2015 | managerclubs14 = [[Kaizer Chiefs]] | manageryears15 = 2015 | managerclubs15 = [[Gençlerbirliği S.K.|Gençlerbirliği]] | manageryears16 = 2016–2017 | managerclubs16 = [[SuperSport United]] | manageryears17 = 2017–2019 | managerclubs17 = [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] | manageryears18 = 2020–2021 | managerclubs18 = [[Odisha FC|Odisha]] | manageryears19 = 2021–2022 | managerclubs19 = [[Kaizer Chiefs]] | manageryears20 = 2023 | managerclubs20 = [[Helsingborgs IF]] | managerclubs21 = [[Boavista FC|Boavista]] | manageryears21 = 2025 }} '''Stuart William Baxter''' (gebore [[16 Augustus]] [[1953]]) is ’n [[Engeland|Engels]]-[[Skotland|Skotse]] [[Sokker|sokkerafrigter]] en voormalige speler. Hy is in Engeland gebore uit Skotse ouers en het in albei lande grootgeword. Baxter het professioneel gespeel vir ’n aantal klubs in Engeland, Skotland, Australië, Swede en in die Verenigde State. Hy het klubs afgerig in Swede, Noorweë, Portugal, Japan, Suid-Afrika, Turkye en Indië. Met [[Kaizer Chiefs]] het hy die Premiersokkerliga gewen in 2012/13 en 2014/15, asook die [[Suid-Afrikaanse Beker]] in 2013.<ref name = "leaves">{{ cite web | title = Stuart Baxter leaves as Kaizer Chiefs coach after title win | url = https://www.bbc.com/sport/football/32989467.amp | publisher = [[BBC]] Sport | access-date = 3 June 2015 | date = 9 June 2020 }}</ref> Met [[SuperSport United]] het hy die Suid-Afrikaanse Beker gewen in 2016 en 2017.<ref>{{Cite web |title=SuperSport win Nedbank Cup title |url=https://www.supersport.com/football/nedbank-cup/news/160528/SuperSport_win_Nedbank_Cup_title |website=www.supersport.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=SuperSport rout Pirates to retain Nedbank Cup |date=24 June 2017|url=https://citizen.co.za/phakaaathi/south-africa-soccer-phakaaathi-phakaaathi/1551327/supersport-rout-pirates-retain-nedbank-cup/}}</ref> Hy het ook [[Bafana-Bafana]] in twee tydperke afgerig. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Baxter, Stuart}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Skotse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] 1kkjxevw7zpj3kct0xikl6otokalyhi 0 460023 2908529 2902485 2026-06-01T14:29:02Z Đạt Ngọc Lý 109401 /* */ 2908529 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lê Minh Hưng 02052026.jpg|duimnael|Lê Minh Hưng in 2026.]] '''Lê Minh Hưng''' (gebore [[11 Desember]] [[1970]]) is 'n Viëtnamese politikus en algemene openbare veiligheid. Hy is die huidige [[Eerste minister|Eerste Minister]] van [[Viëtnam]], die derde hoogste posisie ná Algemene Sekretaris van die Kommunistiese Party en die President van Viëtnam. Hưng is sedert 2026 lid van die Politburo van die Kommunistiese Party en is die ondervoorsitter van die Raad vir Nasionale Verdediging en Veiligheid. Hy is lid van die Nasionale Vergadering van Viëtnam en luitenant-generaal van die Volks- Openbare Veiligheidsmagte.<ref>{{Cite news|title=Vietnam’s Leader Consolidates Power, Pledging ‘New Era of Prosperity’|url=https://www.nytimes.com/2026/01/23/world/asia/vietnam-lam-power-congress.html|work=The New York Times|date=2026-01-23|access-date=2026-02-01|issn=0362-4331|language=en-US|first=Damien|last=Cave|first2=Tung NgoReporting from|last2=Hanoi|last3=Vietnam}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Huidige ASEAN-leiers}} {{Hedendaagse Kommunistiese leiers}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Viëtnamese politici]] susbc76q1nofsu7ut8urekts8x0plus 0 460310 2908573 2894477 2026-06-01T19:00:08Z SpesBona 2720 Bygewerk 2908573 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Indiese Premierliga | huidige_seisoen = 2027 IPL | beeld = Ipl.svg | beskrywing = Kenteken van die Indiese Premierliga | beeldonderskrif = Kenteken van die Indiese Premierliga | sportsoort = [[Twintig20|T20]]-[[krieket]] | gestig = 2008 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] | inougureel = 2008 | lande = {{vlagland|Indië}} | divisies = | spanne = 10 | onlangse_kamp = Royal Challengers Bengaluru (2de titel) | verwante_komps = {{vlagikoon|Indië}} WPL, {{vlagikoon|Engeland}} The Hundred, {{vlagikoon|Engeland}} T20 Blast, {{vlagikoon|Suid-Afrika}} SA20, {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} ILT20, {{vlagikoon|Wes-Indië}} CPL, {{vlagikoon|Verenigde State}} MLC | borg = }} Die '''Indiese Premierliga''' (''IPL'', van [[Engels]]: ''Indian Premier League''; [[Hindi]]: इंडियन प्रीमियर लीग) is ’n professionele [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]]liga in [[Indië]] wat deur die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] gereël word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/tata-group-to-replace-vivo-as-ipl-title-sponsors-from-this-year/articleshow/88830655.cms |title=IPL 2022: Tata group to replace Vivo as IPL title sponsors from this year |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Januarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is in 2007 gestig en word tussen tien stadsgebaseerde spanne beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/tim-wigmore-how-can-the-ipl-become-a-global-sports-giant-1150459 |title=How can the IPL become a global sports giant? |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is die gewildste en rykste krieketliga wêreldwyd en die elfde rykste sportliga volgens inkomste. Dit word jaarliks tussen Maart en Mei beslis. Dit beskik oor ’n eksklusiewe pouse in die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) se toerprogram, wat tot minder internasionale toere in die tyd lei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-now-has-window-in-icc-future-tours-programme-1129304 |title=IPL now has window in ICC Future Tours Programme |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Desember 2017 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is ook die mees gesiene Indiese sportgebeurtenis volgens die Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/how-indias-sports-leagues-are-on-a-meteoric-growth/articleshow/111921329.cms |title=How India's sports leagues are on a meteoric growth |publisher=[[The Times of India]] |date=22 Julie 2024 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.barcindia.co.in/newsletter/rise-of-indian-sports-leagues.pdf |title=Rise of Indian Sports Leagues |publisher=Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga lok veral toeskouers van die Indiese subkontinent, maar ook uit [[Suid-Afrika]], die [[Britse Eilande]] en [[Wes-Indië]]. As gevolg van die tydsverskil met [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en die nagtelike uitsaai van wedstryde is die IPL in dié twee lande minder gewild.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/thrills-spills-yawns-353142 |title=Thrills, spills, yawns |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2008 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2010 het die IPL die eerste sportgebeurtenis geword wat regstreeks op [[YouTube]] uitgesaai is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-matches-to-be-broadcast-live-on-youtube-445173 |title=IPL matches to be broadcast live on Youtube |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/ipl/7033597/IPL-to-broadcast-live-on-YouTube.html |title=IPL to broadcast live on YouTube |publisher=The Telegraph |author=Nick Hoult |date=20 Januarie 2010 |accessdate=11 Januarie 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/ipl/7033597/IPL-to-broadcast-live-on-YouTube.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-status=live}}</ref> In 2014 was dit sesde op die ranglys van al die sportligas volgens bywoning.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/big-bash-league-jumps-into-top-10-of-most-attended-sports-leagues-in-the-world-20160110-gm2w8z.html |title=Big Bash League jumps into top 10 of most attended sports leagues in the world |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Chris Barrett |date=11 Januarie 2026 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> As gevolg van die IPL se sukses is ander Indiese sportligas gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theprint.in/opinion/pov/how-tamil-nadu-premier-league-became-a-feeder-series-for-ipl/1065828/%3Famp&ved=2ahUKEwjRqJnk9qmAAxW9zzgGHQf6AIoQFnoECCUQAQ&usg=AOvVaw1_L0DlYmZrqQK4e4o2tdQ0 |title=How Tamil Nadu Premier League became a feeder series for IPL |publisher=The Print |accessdate=28 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828191809/https://theprint.in/opinion/pov/how-tamil-nadu-premier-league-became-a-feeder-series-for-ipl/1065828/?amp&ved=2ahUKEwjRqJnk9qmAAxW9zzgGHQf6AIoQFnoECCUQAQ&usg=AOvVaw1_L0DlYmZrqQK4e4o2tdQ0 |archive-date=28 August 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/move-over-ipl-the-indian-rural-cricket-league-is-here/story-srsc83tlpQ8ZjwDGK4BtbL.html |title=Move over IPL, the Indian rural cricket league is here |publisher=Hindustan Times |date=12 April 2015 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is ná die Nasionale Voetballiga die naasrykste sportliga wêreldwyd volgens wedstrydinkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-media-rights-digital-value-more-than-tv-2nd-most-valuable-jay-shah-1962410-2022-06-14 |title=IPL world's second-most valued sporting league in terms of per match value, digital rights costlier than TV |publisher=India Today |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2023 het die liga sy mediaregte vir die volgende vier seisoene vir $6,4&nbsp;miljard aan Viacom18 en Star Sports verkoop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.financialexpress.com/business/brandwagon-ipl-media-rights-bcci-hits-a-six-while-viacom18-and-star-india-scramble-for-the-ball-2566141/lite/ |title=IPL media rights BCCI hits a six while star India and Viacom18 scramble for the ball |publisher=The Financial Express |date=20 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> waarvolgens elke IPL-wedstryd ’n waarde van $13,4&nbsp;miljoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-media-rights-at-rs-104-crore-ipl-overtakes-epl-in-per-match-value/articleshow/92169438.cms |title=IPL media rights at ₹104 million IPL... |publisher=Times of India |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga dra intussen jaarliks ₹8&nbsp;635 crore ($1,57&nbsp;miljard) tot Indië se [[bruto binnelandse produk]] by.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/asia/ipl-rise-financial-powerhouse-reshaping-global-sports/105209754 |title=How the IPL became a financial powerhouse that's reshaped global sports |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Taruka Srivastav |date=24 April 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Teen 2025 is daar 18 IPL-seisoene beslis. Die huidige kampioen is die Royal Challengers Bengaluru wat die 2025-seisoen gewen het nadat hulle die Punjab Kings in die eindstryd kon klop. Enkele toernooie is nie in Indië beslis nie. Die 2009-toernooi is om veiligheidsredes in [[Suid-Afrika]] aangebied. Die eerste wedstryde in 2014 is weens die Indiese parlementsverkiesing na die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verskuif. Die 2020-seisoen is weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] van 19 September tot 10 November in die Verenigde Arabiese Emirate beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2020-uae-to-host-tournament-from-september-19-to-november-10-1228264 |title=IPL 2020: UAE to host tournament from September 19 to November 10 |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Augustus 2020 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die daaropvolgende 2021-toernooi is ook deur die Verenigde Arabiese Emirate aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-bcci-mulls-september-october-window-for-remainder-of-ipl-2021-1264041 |title=BCCI mulls September-October window for remainder of IPL 2021 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2022 is ’n vrouetoernooi van stapel gestuur, die Vrouepremierliga, en in 2023 vir die eerste keer beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-plans-to-start-a-full-fledged-women-s-ipl-in-2023-sourav-ganguly-1908796-2022-02-04 |title=BCCI plans to start a full-fledged women's IPL in 2023: Sourav Ganguly |publisher=India Today |date=4 Februarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/let-the-journey-begin-bcci-garners-rs-4669-99-crore-for-sale-of-5-womens-premier-league-teams/articleshow/97310824.cms |title='Let the journey begin': BCCI garners Rs 4669.99 crore for sale of 5 Women's Premier League teams |publisher=[[The Times of India]] |date=26 Januarie 2023 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> == Spanne == {{Location map+ |Indië |caption=Al tien die IPL-spanne volgens hul tuisstede |places= {{Location map~ |Indië |lat=18.97 |long=72.82 |label=Mumbai Indians (MI) |position=bottom}} {{Location map~ |Indië |lat=22.56 |long=88.36 |label=Kolkata Knight Riders (KKR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=30.78 |long=76.69 |label=Punjab Kings (PBKS) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=12.96 |long=77.56 |label=Royal Challengers Bengaluru (RCB)] |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=26.92 |long=75.82 |label=Rajasthan Royals (RR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=28.61 |long=77.23 |label=Delhi Capitals (DC) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=17.40 |long=78.45 |label=Sunrisers Hyderabad (SRH) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=13.08 |long=80.27 |label=Chennai Super Kings (CSK) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=23.05 |long=72.35 |label=Gujarat Titans (GT) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=26.84 |long=80.94 |label=Lucknow Super Giants (LSG) |position=bottom}}|width=350px|float=right}} Die IPL het in 2008 met agt spanne begin en word tans deur tien spanne beslis. {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut |- | style="background:#faef23;" | ! Chennai Super Kings | [[Chennai]] | [[Tamil Nadu]] | [[M. A. Chidambaram-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#253f8c;" | ! Delhi Capitals | [[Nieu-Delhi]] | [[Delhi]] | [[Feroz Shah Kotla Ground]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#081d32;" | ! Gujarat Titans | [[Ahmedabad]] | [[Goedjarat]] | [[Narendra Modi-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#3a225c;" | ! Kolkata Knight Riders | [[Kolkata]] | [[Wes-Bengale]] | [[Eden Gardens]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#c4282b;" | ! Lucknow Super Giants | [[Lucknow]] | [[Uttar Pradesh]] | [[BRSABV Ekana-krieketstadion|Ekana-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#1c5f93;" | ! Mumbai Indians | [[Mumbai]] | [[Maharashtra]] | [[Wankhedestadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d92028;" | ! Punjab Kings | [[Chandigarh]] | [[Punjab, Indië|Punjab]] | [[Maharaja Yadavindra Singh Internasionale Krieketstadion|Maharaja Yadavindra Singh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#e21e8e;" | ! Rajasthan Royals | [[Jaipur]] | [[Rajasthan]] | [[Sawai Mansingh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d7282f;" | ! Royal Challengers Bengaluru | [[Bangalore]] | [[Karnataka]] | [[M. Chinnaswamy-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#f36331;" | ! Sunrisers Hyderabad | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Telangana]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2013 |} === Ontbinde spanne === {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut !Ontbind |- | style="background:#00A79D;" | | Deccan Chargers | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Andhra Pradesh]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2008 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#F47721;" | | Kochi Tuskers Kerala | [[Kochi]] | [[Kerala]] | [[Jawaharlal Nehru-stadion, Kochi|Jawaharlal Nehru-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#003087;" | | Pune Warriors India | rowspan="2" |[[Pune]] | rowspan="2" |[[Maharashtra]] | rowspan="2" |[[Maharashtra-krieketverenigingstadion|MCA-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2013 |- | style="background:#6a1b9a;" | | Rising Pune Supergiant | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |- | style="background:#f26522;" | | Gujarat Lions | [[Rajkot]] | [[Goedjarat]] | [[Niranjan Shah-stadion]] | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |} === Tydlyn van spanne === <timeline> DateFormat = yyyy ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:25 Period = from:2008 till:2027 TimeAxis = orientation:horizontal PlotArea = right:120 left:20 bottom:50 top:5 #> to display a count on the left side of the graph, use "left:20" to suppress the count, use "left:20"<# Colors = id:barcolor id:line value:pink id:bg value:white id:Present value:rgb(0.4,0.80,0.67) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat tans ’n ligalid is id:Former value:rgb(0.742,0.727,0.852) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat ’n voormalige ligalid is id:Suspended value:rgb(0.996,0.996,0.699) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat geskors is PlotData = width:15 textcolor:black shift:(5,-5) anchor:from fontsize:S bar:1 color:Present from:2008 till:2016 text: Chennai Super Kings (2008–2015; 2018–hede) bar:1 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:1 color:Present from:2018 till:end text: bar:2 color:Present from:2008 till:2019 text: Delhi Daredevils (2008–2018) bar:2 color:Present from:2019 till:end text: Delhi Capitals (2019–hede) bar:3 color:Present from:2008 till:end text: Kolkata Knight Riders (2008–hede) bar:4 color:Present from:2008 till:end text: Mumbai Indians (2008–hede) bar:5 color:Present from:2008 till:2021 text: Kings XI Punjab (2008–2020) bar:5 color:Present from:2021 till:end text: Punjab Kings (2021–hede) bar:6 color:Present from:2008 till:2016 text: Rajasthan Royals (2008–2015; 2018–hede) bar:6 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:6 color:Present from:2018 till:end text: bar:7 color:Present from:2008 till:2024 text: Royal Challengers Bangalore (2008–2023) bar:7 color:Present from:2024 till:end text: Royal Challengers Bengaluru (2024–hede) bar:8 color:Former from:2008 till:2013 text: Deccan Chargers (2008–2012) bar:8 color:Present from:2013 till:end text: Sunrisers Hyderabad (2013–hede) bar:9 color:Former from:2011 till:2012 text: Kochi Tuskers Kerala (2011) bar:9 color:Former from:2016 till:2018 text: Gujarat Lions (2016–2017) bar:9 color:Present from:2022 till:end text: Gujarat Titans (2022–hede) bar:10 color:Former from:2011 till:2014 text: Pune Warriors India (2011–2013) bar:10 color:Former from:2016 till:2018 text: Rising Pune Supergiant (2016–2017) bar:10 color:Present from:2022 till:end text: Lucknow Super Giants (2022–hede) ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:1 start:2008 TextData = fontsize:L textcolor:black pos:(0,30) tabs:(400-center) text: </timeline> === Belange in ander krieketlande === Van die Indiese professionele spanne het takke in ander lande se krieketligas gestig. {| class="wikitable" style="font-size:small;" ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />IPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />WPL<br /><small>(vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />The Hundred<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />T20 Blast<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Suid-Afrika}}<br />SA20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}}<br />ILT20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Wes-Indië}}<br />CPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde State}}<br />MLC<br /><small>(mans)</small> |- !Chennai Super Kings ! ! ! |Joburg Super Kings ! ! |Texas Super Kings |- !Delhi Capitals |Delhi Capitals |Southern Brave |Hampshire |Pretoria Capitals |Dubai Capitals ! |Seattle Orcas |- !Gujarat Titans ! ! ! ! ! ! ! |- !Kolkata Knight Riders ! ! ! ! |Abu Dhabi Knight Riders |Trinbago Knight Riders |Los Angeles Knight Riders |- !Lucknow Super Giants ! |Manchester Super Giants ! |Durban's Super Giants ! ! ! |- !Mumbai Indians |Mumbai Indians |MI London ! |MI Cape Town |MI Emirates ! |MI New York |- !Punjab Kings ! ! ! ! ! |Saint Lucia Kings ! |- !Rajasthan Royals ! ! ! |Paarl Royals ! |Barbados Royals ! |- !Royal Challengers Bengaluru |Royal Challengers Bengaluru ! ! ! ! ! ! |- !Sunrisers Hyderabad ! |Sunrisers Leeds ! |Sunrisers Eastern Cape ! ! ! |} == Uitslae == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" ! rowspan="2" style="width:10%;"|Jaar ! rowspan="2" style="width:20%;"|Eindstrydplek !colspan=3|Eindstryd |- !width=20%|Wenner !width=20%|Uitslag !width=20%|Naaswenner !width=1% rowspan=20 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Speler van die seisoen |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2008]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Rajasthan Royals'''<br /><small>164/7 (20 boulbeurte)</small> |'''RR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2007-08-313494/chennai-super-kings-vs-rajasthan-royals-final-336040/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>163/5 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[2009]] |[[Wanderersstadion]], [[Johannesburg]] |'''Deccan Chargers'''<br /><small>143/6 (20 boulbeurte)</small> |'''DC wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-374163/deccan-chargers-vs-royal-challengers-bangalore-final-392239/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>137/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Adam Gilchrist]] (DC) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2010]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>168/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 22 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-10-418064/mumbai-indians-vs-chennai-super-kings-final-419165/full-scorecard Telkaart] |Mumbai Indians<br /><small>146/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Sachin Tendulkar]] (MI) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2011]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>205/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 58 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2011-466304/chennai-super-kings-vs-royal-challengers-bangalore-final-501271/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>147/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Chris Gayle]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2012]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>192/5 (19.4 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2012-520932/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-548381/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>190/3 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2013]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>148/9 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 23 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2013-586733/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-598073/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>125/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2014]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>200/7 (19.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2014-695871/kings-xi-punjab-vs-kolkata-knight-riders-final-734049/full-scorecard Telkaart] |Kings XI Punjab<br /><small>199/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Glenn Maxwell]] (KXIP) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2015]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>202/5 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 41 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2015-791129/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-829823/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>161/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2016]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Sunrisers Hyderabad'''<br /><small>208/7 (20 boulbeurte)</small> |'''SRH wen met agt lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2016-968923/royal-challengers-bangalore-vs-sunrisers-hyderabad-final-981019/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>200/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Virat Kohli]] (RCB) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2017]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>129/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2017-1078425/mumbai-indians-vs-rising-pune-supergiant-final-1082650/full-scorecard Telkaart] |Rising Pune Supergiant<br /><small>128/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Ben Stokes]] (RPS) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2018]] |[[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>181/2 (18.3 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2018-1131611/chennai-super-kings-vs-sunrisers-hyderabad-final-1136620/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>178/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2019]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>149/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2019-1165643/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-1181768/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>148/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2020]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>157/5 (18.4 boulbeurte)</small> |'''MI wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2020-21-1210595/delhi-capitals-vs-mumbai-indians-final-1237181/full-scorecard Telkaart] |Delhi Capitals<br /><small>156/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Jofra Archer]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2021]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>192/3 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 27 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2021-1249214/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-1254117/full-scorecard Telkaart] |Kolkata Knight Riders<br /><small>165/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Harshal Patel]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2022]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Gujarat Titans'''<br /><small>133/3 (18.1 boulbeurte)</small> |'''GT wen met sewe paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2022-1298423/gujarat-titans-vs-rajasthan-royals-final-1312200/full-scorecard Telkaart] |Rajasthan Royals<br /><small>130/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Jos Buttler]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2023]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>171/5 (15 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met vyf paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS]])'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/gujarat-titans-vs-chennai-super-kings-final-1370353/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>214/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Shubman Gill]] (GT) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2024]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>114/2 (10.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2024-1410320/kolkata-knight-riders-vs-sunrisers-hyderabad-final-1426312/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>113/10 (18.3 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2025]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>190/9 (20 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2025-1449924/punjab-kings-vs-royal-challengers-bengaluru-final-1473511/full-scorecard Telkaart] |Punjab Kings<br /><small>184/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Suryakumar Yadav]] (MI) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2026]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>161/5 (18 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2026-1510719/royal-challengers-bengaluru-vs-gujarat-titans-final-1535465/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>155/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Vaibhav Sooryavanshi]] (RR) |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Indian Premier League|Indiese Premierliga}} * {{en}} {{hi}} [https://www.iplt20.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/records/trophy/indian-premier-league-117 Indiese Premierliga] op ''ESPNcricinfo'' {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] 0skhka0rzeojc5lrou824rikllz4hht 2908574 2908573 2026-06-01T19:00:48Z SpesBona 2720 Jammer! 2908574 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Indiese Premierliga | huidige_seisoen = 2027 IPL | beeld = Ipl.svg | beskrywing = Kenteken van die Indiese Premierliga | beeldonderskrif = Kenteken van die Indiese Premierliga | sportsoort = [[Twintig20|T20]]-[[krieket]] | gestig = 2008 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] | inougureel = 2008 | lande = {{vlagland|Indië}} | divisies = | spanne = 10 | onlangse_kamp = Royal Challengers Bengaluru (2de titel) | verwante_komps = {{vlagikoon|Indië}} WPL, {{vlagikoon|Engeland}} The Hundred, {{vlagikoon|Engeland}} T20 Blast, {{vlagikoon|Suid-Afrika}} SA20, {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} ILT20, {{vlagikoon|Wes-Indië}} CPL, {{vlagikoon|Verenigde State}} MLC | borg = }} Die '''Indiese Premierliga''' (''IPL'', van [[Engels]]: ''Indian Premier League''; [[Hindi]]: इंडियन प्रीमियर लीग) is ’n professionele [[Twintig20|T20I]]-[[krieket]]liga in [[Indië]] wat deur die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] gereël word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/tata-group-to-replace-vivo-as-ipl-title-sponsors-from-this-year/articleshow/88830655.cms |title=IPL 2022: Tata group to replace Vivo as IPL title sponsors from this year |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Januarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is in 2007 gestig en word tussen tien stadsgebaseerde spanne beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/tim-wigmore-how-can-the-ipl-become-a-global-sports-giant-1150459 |title=How can the IPL become a global sports giant? |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is die gewildste en rykste krieketliga wêreldwyd en die elfde rykste sportliga volgens inkomste. Dit word jaarliks tussen Maart en Mei beslis. Dit beskik oor ’n eksklusiewe pouse in die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) se toerprogram, wat tot minder internasionale toere in die tyd lei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-now-has-window-in-icc-future-tours-programme-1129304 |title=IPL now has window in ICC Future Tours Programme |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Desember 2017 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is ook die mees gesiene Indiese sportgebeurtenis volgens die Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/how-indias-sports-leagues-are-on-a-meteoric-growth/articleshow/111921329.cms |title=How India's sports leagues are on a meteoric growth |publisher=[[The Times of India]] |date=22 Julie 2024 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.barcindia.co.in/newsletter/rise-of-indian-sports-leagues.pdf |title=Rise of Indian Sports Leagues |publisher=Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga lok veral toeskouers van die Indiese subkontinent, maar ook uit [[Suid-Afrika]], die [[Britse Eilande]] en [[Wes-Indië]]. As gevolg van die tydsverskil met [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en die nagtelike uitsaai van wedstryde is die IPL in dié twee lande minder gewild.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/thrills-spills-yawns-353142 |title=Thrills, spills, yawns |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2008 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2010 het die IPL die eerste sportgebeurtenis geword wat regstreeks op [[YouTube]] uitgesaai is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-matches-to-be-broadcast-live-on-youtube-445173 |title=IPL matches to be broadcast live on Youtube |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/ipl/7033597/IPL-to-broadcast-live-on-YouTube.html |title=IPL to broadcast live on YouTube |publisher=The Telegraph |author=Nick Hoult |date=20 Januarie 2010 |accessdate=11 Januarie 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/ipl/7033597/IPL-to-broadcast-live-on-YouTube.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-status=live}}</ref> In 2014 was dit sesde op die ranglys van al die sportligas volgens bywoning.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/big-bash-league-jumps-into-top-10-of-most-attended-sports-leagues-in-the-world-20160110-gm2w8z.html |title=Big Bash League jumps into top 10 of most attended sports leagues in the world |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Chris Barrett |date=11 Januarie 2026 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> As gevolg van die IPL se sukses is ander Indiese sportligas gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theprint.in/opinion/pov/how-tamil-nadu-premier-league-became-a-feeder-series-for-ipl/1065828/%3Famp&ved=2ahUKEwjRqJnk9qmAAxW9zzgGHQf6AIoQFnoECCUQAQ&usg=AOvVaw1_L0DlYmZrqQK4e4o2tdQ0 |title=How Tamil Nadu Premier League became a feeder series for IPL |publisher=The Print |accessdate=28 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828191809/https://theprint.in/opinion/pov/how-tamil-nadu-premier-league-became-a-feeder-series-for-ipl/1065828/?amp&ved=2ahUKEwjRqJnk9qmAAxW9zzgGHQf6AIoQFnoECCUQAQ&usg=AOvVaw1_L0DlYmZrqQK4e4o2tdQ0 |archive-date=28 August 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/move-over-ipl-the-indian-rural-cricket-league-is-here/story-srsc83tlpQ8ZjwDGK4BtbL.html |title=Move over IPL, the Indian rural cricket league is here |publisher=Hindustan Times |date=12 April 2015 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is ná die Nasionale Voetballiga die naasrykste sportliga wêreldwyd volgens wedstrydinkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-media-rights-digital-value-more-than-tv-2nd-most-valuable-jay-shah-1962410-2022-06-14 |title=IPL world's second-most valued sporting league in terms of per match value, digital rights costlier than TV |publisher=India Today |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2023 het die liga sy mediaregte vir die volgende vier seisoene vir $6,4&nbsp;miljard aan Viacom18 en Star Sports verkoop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.financialexpress.com/business/brandwagon-ipl-media-rights-bcci-hits-a-six-while-viacom18-and-star-india-scramble-for-the-ball-2566141/lite/ |title=IPL media rights BCCI hits a six while star India and Viacom18 scramble for the ball |publisher=The Financial Express |date=20 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> waarvolgens elke IPL-wedstryd ’n waarde van $13,4&nbsp;miljoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-media-rights-at-rs-104-crore-ipl-overtakes-epl-in-per-match-value/articleshow/92169438.cms |title=IPL media rights at ₹104 million IPL... |publisher=Times of India |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga dra intussen jaarliks ₹8&nbsp;635 crore ($1,57&nbsp;miljard) tot Indië se [[bruto binnelandse produk]] by.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/asia/ipl-rise-financial-powerhouse-reshaping-global-sports/105209754 |title=How the IPL became a financial powerhouse that's reshaped global sports |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Taruka Srivastav |date=24 April 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Teen 2025 is daar 18 IPL-seisoene beslis. Die huidige kampioen is die Royal Challengers Bengaluru wat die 2026-seisoen gewen het nadat hulle die Gujarat Titans in die eindstryd kon klop. Enkele toernooie is nie in Indië beslis nie. Die 2009-toernooi is om veiligheidsredes in [[Suid-Afrika]] aangebied. Die eerste wedstryde in 2014 is weens die Indiese parlementsverkiesing na die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verskuif. Die 2020-seisoen is weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] van 19 September tot 10 November in die Verenigde Arabiese Emirate beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2020-uae-to-host-tournament-from-september-19-to-november-10-1228264 |title=IPL 2020: UAE to host tournament from September 19 to November 10 |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Augustus 2020 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die daaropvolgende 2021-toernooi is ook deur die Verenigde Arabiese Emirate aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-bcci-mulls-september-october-window-for-remainder-of-ipl-2021-1264041 |title=BCCI mulls September-October window for remainder of IPL 2021 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2022 is ’n vrouetoernooi van stapel gestuur, die Vrouepremierliga, en in 2023 vir die eerste keer beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-plans-to-start-a-full-fledged-women-s-ipl-in-2023-sourav-ganguly-1908796-2022-02-04 |title=BCCI plans to start a full-fledged women's IPL in 2023: Sourav Ganguly |publisher=India Today |date=4 Februarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/let-the-journey-begin-bcci-garners-rs-4669-99-crore-for-sale-of-5-womens-premier-league-teams/articleshow/97310824.cms |title='Let the journey begin': BCCI garners Rs 4669.99 crore for sale of 5 Women's Premier League teams |publisher=[[The Times of India]] |date=26 Januarie 2023 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> == Spanne == {{Location map+ |Indië |caption=Al tien die IPL-spanne volgens hul tuisstede |places= {{Location map~ |Indië |lat=18.97 |long=72.82 |label=Mumbai Indians (MI) |position=bottom}} {{Location map~ |Indië |lat=22.56 |long=88.36 |label=Kolkata Knight Riders (KKR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=30.78 |long=76.69 |label=Punjab Kings (PBKS) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=12.96 |long=77.56 |label=Royal Challengers Bengaluru (RCB)] |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=26.92 |long=75.82 |label=Rajasthan Royals (RR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=28.61 |long=77.23 |label=Delhi Capitals (DC) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=17.40 |long=78.45 |label=Sunrisers Hyderabad (SRH) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=13.08 |long=80.27 |label=Chennai Super Kings (CSK) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=23.05 |long=72.35 |label=Gujarat Titans (GT) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=26.84 |long=80.94 |label=Lucknow Super Giants (LSG) |position=bottom}}|width=350px|float=right}} Die IPL het in 2008 met agt spanne begin en word tans deur tien spanne beslis. {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut |- | style="background:#faef23;" | ! Chennai Super Kings | [[Chennai]] | [[Tamil Nadu]] | [[M. A. Chidambaram-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#253f8c;" | ! Delhi Capitals | [[Nieu-Delhi]] | [[Delhi]] | [[Feroz Shah Kotla Ground]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#081d32;" | ! Gujarat Titans | [[Ahmedabad]] | [[Goedjarat]] | [[Narendra Modi-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#3a225c;" | ! Kolkata Knight Riders | [[Kolkata]] | [[Wes-Bengale]] | [[Eden Gardens]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#c4282b;" | ! Lucknow Super Giants | [[Lucknow]] | [[Uttar Pradesh]] | [[BRSABV Ekana-krieketstadion|Ekana-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#1c5f93;" | ! Mumbai Indians | [[Mumbai]] | [[Maharashtra]] | [[Wankhedestadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d92028;" | ! Punjab Kings | [[Chandigarh]] | [[Punjab, Indië|Punjab]] | [[Maharaja Yadavindra Singh Internasionale Krieketstadion|Maharaja Yadavindra Singh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#e21e8e;" | ! Rajasthan Royals | [[Jaipur]] | [[Rajasthan]] | [[Sawai Mansingh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d7282f;" | ! Royal Challengers Bengaluru | [[Bangalore]] | [[Karnataka]] | [[M. Chinnaswamy-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#f36331;" | ! Sunrisers Hyderabad | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Telangana]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2013 |} === Ontbinde spanne === {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut !Ontbind |- | style="background:#00A79D;" | | Deccan Chargers | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Andhra Pradesh]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2008 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#F47721;" | | Kochi Tuskers Kerala | [[Kochi]] | [[Kerala]] | [[Jawaharlal Nehru-stadion, Kochi|Jawaharlal Nehru-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#003087;" | | Pune Warriors India | rowspan="2" |[[Pune]] | rowspan="2" |[[Maharashtra]] | rowspan="2" |[[Maharashtra-krieketverenigingstadion|MCA-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2013 |- | style="background:#6a1b9a;" | | Rising Pune Supergiant | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |- | style="background:#f26522;" | | Gujarat Lions | [[Rajkot]] | [[Goedjarat]] | [[Niranjan Shah-stadion]] | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |} === Tydlyn van spanne === <timeline> DateFormat = yyyy ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:25 Period = from:2008 till:2027 TimeAxis = orientation:horizontal PlotArea = right:120 left:20 bottom:50 top:5 #> to display a count on the left side of the graph, use "left:20" to suppress the count, use "left:20"<# Colors = id:barcolor id:line value:pink id:bg value:white id:Present value:rgb(0.4,0.80,0.67) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat tans ’n ligalid is id:Former value:rgb(0.742,0.727,0.852) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat ’n voormalige ligalid is id:Suspended value:rgb(0.996,0.996,0.699) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat geskors is PlotData = width:15 textcolor:black shift:(5,-5) anchor:from fontsize:S bar:1 color:Present from:2008 till:2016 text: Chennai Super Kings (2008–2015; 2018–hede) bar:1 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:1 color:Present from:2018 till:end text: bar:2 color:Present from:2008 till:2019 text: Delhi Daredevils (2008–2018) bar:2 color:Present from:2019 till:end text: Delhi Capitals (2019–hede) bar:3 color:Present from:2008 till:end text: Kolkata Knight Riders (2008–hede) bar:4 color:Present from:2008 till:end text: Mumbai Indians (2008–hede) bar:5 color:Present from:2008 till:2021 text: Kings XI Punjab (2008–2020) bar:5 color:Present from:2021 till:end text: Punjab Kings (2021–hede) bar:6 color:Present from:2008 till:2016 text: Rajasthan Royals (2008–2015; 2018–hede) bar:6 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:6 color:Present from:2018 till:end text: bar:7 color:Present from:2008 till:2024 text: Royal Challengers Bangalore (2008–2023) bar:7 color:Present from:2024 till:end text: Royal Challengers Bengaluru (2024–hede) bar:8 color:Former from:2008 till:2013 text: Deccan Chargers (2008–2012) bar:8 color:Present from:2013 till:end text: Sunrisers Hyderabad (2013–hede) bar:9 color:Former from:2011 till:2012 text: Kochi Tuskers Kerala (2011) bar:9 color:Former from:2016 till:2018 text: Gujarat Lions (2016–2017) bar:9 color:Present from:2022 till:end text: Gujarat Titans (2022–hede) bar:10 color:Former from:2011 till:2014 text: Pune Warriors India (2011–2013) bar:10 color:Former from:2016 till:2018 text: Rising Pune Supergiant (2016–2017) bar:10 color:Present from:2022 till:end text: Lucknow Super Giants (2022–hede) ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:1 start:2008 TextData = fontsize:L textcolor:black pos:(0,30) tabs:(400-center) text: </timeline> === Belange in ander krieketlande === Van die Indiese professionele spanne het takke in ander lande se krieketligas gestig. {| class="wikitable" style="font-size:small;" ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />IPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />WPL<br /><small>(vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />The Hundred<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />T20 Blast<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Suid-Afrika}}<br />SA20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}}<br />ILT20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Wes-Indië}}<br />CPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde State}}<br />MLC<br /><small>(mans)</small> |- !Chennai Super Kings ! ! ! |Joburg Super Kings ! ! |Texas Super Kings |- !Delhi Capitals |Delhi Capitals |Southern Brave |Hampshire |Pretoria Capitals |Dubai Capitals ! |Seattle Orcas |- !Gujarat Titans ! ! ! ! ! ! ! |- !Kolkata Knight Riders ! ! ! ! |Abu Dhabi Knight Riders |Trinbago Knight Riders |Los Angeles Knight Riders |- !Lucknow Super Giants ! |Manchester Super Giants ! |Durban's Super Giants ! ! ! |- !Mumbai Indians |Mumbai Indians |MI London ! |MI Cape Town |MI Emirates ! |MI New York |- !Punjab Kings ! ! ! ! ! |Saint Lucia Kings ! |- !Rajasthan Royals ! ! ! |Paarl Royals ! |Barbados Royals ! |- !Royal Challengers Bengaluru |Royal Challengers Bengaluru ! ! ! ! ! ! |- !Sunrisers Hyderabad ! |Sunrisers Leeds ! |Sunrisers Eastern Cape ! ! ! |} == Uitslae == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" ! rowspan="2" style="width:10%;"|Jaar ! rowspan="2" style="width:20%;"|Eindstrydplek !colspan=3|Eindstryd |- !width=20%|Wenner !width=20%|Uitslag !width=20%|Naaswenner !width=1% rowspan=20 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Speler van die seisoen |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2008]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Rajasthan Royals'''<br /><small>164/7 (20 boulbeurte)</small> |'''RR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2007-08-313494/chennai-super-kings-vs-rajasthan-royals-final-336040/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>163/5 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[2009]] |[[Wanderersstadion]], [[Johannesburg]] |'''Deccan Chargers'''<br /><small>143/6 (20 boulbeurte)</small> |'''DC wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-374163/deccan-chargers-vs-royal-challengers-bangalore-final-392239/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>137/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Adam Gilchrist]] (DC) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2010]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>168/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 22 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-10-418064/mumbai-indians-vs-chennai-super-kings-final-419165/full-scorecard Telkaart] |Mumbai Indians<br /><small>146/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Sachin Tendulkar]] (MI) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2011]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>205/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 58 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2011-466304/chennai-super-kings-vs-royal-challengers-bangalore-final-501271/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>147/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Chris Gayle]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2012]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>192/5 (19.4 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2012-520932/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-548381/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>190/3 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2013]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>148/9 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 23 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2013-586733/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-598073/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>125/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2014]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>200/7 (19.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2014-695871/kings-xi-punjab-vs-kolkata-knight-riders-final-734049/full-scorecard Telkaart] |Kings XI Punjab<br /><small>199/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Glenn Maxwell]] (KXIP) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2015]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>202/5 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 41 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2015-791129/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-829823/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>161/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2016]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Sunrisers Hyderabad'''<br /><small>208/7 (20 boulbeurte)</small> |'''SRH wen met agt lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2016-968923/royal-challengers-bangalore-vs-sunrisers-hyderabad-final-981019/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>200/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Virat Kohli]] (RCB) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2017]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>129/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2017-1078425/mumbai-indians-vs-rising-pune-supergiant-final-1082650/full-scorecard Telkaart] |Rising Pune Supergiant<br /><small>128/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Ben Stokes]] (RPS) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2018]] |[[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>181/2 (18.3 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2018-1131611/chennai-super-kings-vs-sunrisers-hyderabad-final-1136620/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>178/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2019]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>149/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2019-1165643/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-1181768/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>148/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2020]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>157/5 (18.4 boulbeurte)</small> |'''MI wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2020-21-1210595/delhi-capitals-vs-mumbai-indians-final-1237181/full-scorecard Telkaart] |Delhi Capitals<br /><small>156/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Jofra Archer]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2021]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>192/3 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 27 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2021-1249214/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-1254117/full-scorecard Telkaart] |Kolkata Knight Riders<br /><small>165/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Harshal Patel]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2022]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Gujarat Titans'''<br /><small>133/3 (18.1 boulbeurte)</small> |'''GT wen met sewe paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2022-1298423/gujarat-titans-vs-rajasthan-royals-final-1312200/full-scorecard Telkaart] |Rajasthan Royals<br /><small>130/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Jos Buttler]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2023]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>171/5 (15 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met vyf paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS]])'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/gujarat-titans-vs-chennai-super-kings-final-1370353/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>214/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Shubman Gill]] (GT) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2024]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>114/2 (10.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2024-1410320/kolkata-knight-riders-vs-sunrisers-hyderabad-final-1426312/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>113/10 (18.3 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2025]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>190/9 (20 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2025-1449924/punjab-kings-vs-royal-challengers-bengaluru-final-1473511/full-scorecard Telkaart] |Punjab Kings<br /><small>184/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Suryakumar Yadav]] (MI) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2026]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>161/5 (18 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2026-1510719/royal-challengers-bengaluru-vs-gujarat-titans-final-1535465/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>155/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Vaibhav Sooryavanshi]] (RR) |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Indian Premier League|Indiese Premierliga}} * {{en}} {{hi}} [https://www.iplt20.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/records/trophy/indian-premier-league-117 Indiese Premierliga] op ''ESPNcricinfo'' {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] 90yc998ab38izfq5rqngxlm5gevt3za 2908576 2908574 2026-06-01T19:30:07Z SpesBona 2720 Bygewerk 2908576 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sportliga | naam = Indiese Premierliga | huidige_seisoen = 2027 IPL | beeld = Ipl.svg | beskrywing = Kenteken van die Indiese Premierliga | beeldonderskrif = Kenteken van die Indiese Premierliga | sportsoort = [[Twintig20|T20]]-[[krieket]] | gestig = 2008 | gestaak = | vervang = | eienaar = [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] | inougureel = 2008 | lande = {{vlagland|Indië}} | divisies = | spanne = 10 | onlangse_kamp = Royal Challengers Bengaluru (2de titel) | verwante_komps = {{vlagikoon|Indië}} WPL, {{vlagikoon|Engeland}} The Hundred, {{vlagikoon|Engeland}} T20 Blast, {{vlagikoon|Suid-Afrika}} SA20, {{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} ILT20, {{vlagikoon|Wes-Indië}} CPL, {{vlagikoon|Verenigde State}} MLC | borg = }} Die '''Indiese Premierliga''' (''IPL'', van [[Engels]]: ''Indian Premier League''; [[Hindi]]: इंडियन प्रीमियर लीग) is ’n professionele [[Twintig20|T20]]-[[krieket]]liga in [[Indië]] wat deur die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] gereël word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/tata-group-to-replace-vivo-as-ipl-title-sponsors-from-this-year/articleshow/88830655.cms |title=IPL 2022: Tata group to replace Vivo as IPL title sponsors from this year |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Januarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is in 2007 gestig en word tussen tien stadsgebaseerde spanne beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/tim-wigmore-how-can-the-ipl-become-a-global-sports-giant-1150459 |title=How can the IPL become a global sports giant? |publisher=ESPNcricinfo |author=Tim Wigmore |date=28 Junie 2018 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is die gewildste en rykste krieketliga wêreldwyd en die elfde rykste sportliga volgens inkomste. Dit word jaarliks tussen Maart en Mei beslis. Dit beskik oor ’n eksklusiewe pouse in die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) se toerprogram, wat tot minder internasionale toere in die tyd lei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-now-has-window-in-icc-future-tours-programme-1129304 |title=IPL now has window in ICC Future Tours Programme |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=12 Desember 2017 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Dit is ook die mees gesiene Indiese sportgebeurtenis volgens die Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/how-indias-sports-leagues-are-on-a-meteoric-growth/articleshow/111921329.cms |title=How India's sports leagues are on a meteoric growth |publisher=[[The Times of India]] |date=22 Julie 2024 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.barcindia.co.in/newsletter/rise-of-indian-sports-leagues.pdf |title=Rise of Indian Sports Leagues |publisher=Indiese Uitsaaipublieknavorsingsraad |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga lok veral toeskouers van die Indiese subkontinent, maar ook uit [[Suid-Afrika]], die [[Britse Eilande]] en [[Wes-Indië]]. As gevolg van die tydsverskil met [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en die nagtelike uitsaai van wedstryde is die IPL in dié twee lande minder gewild.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/thrills-spills-yawns-353142 |title=Thrills, spills, yawns |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Junie 2008 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2010 het die IPL die eerste sportgebeurtenis geword wat regstreeks op [[YouTube]] uitgesaai is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-matches-to-be-broadcast-live-on-youtube-445173 |title=IPL matches to be broadcast live on Youtube |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Januarie 2010 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/twenty20/ipl/7033597/IPL-to-broadcast-live-on-YouTube.html |title=IPL to broadcast live on YouTube |publisher=The Telegraph |author=Nick Hoult |date=20 Januarie 2010 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2014 was dit sesde op die ranglys van al die sportligas volgens bywoning.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/big-bash-league-jumps-into-top-10-of-most-attended-sports-leagues-in-the-world-20160110-gm2w8z.html |title=Big Bash League jumps into top 10 of most attended sports leagues in the world |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Chris Barrett |date=11 Januarie 2016 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> As gevolg van die IPL se sukses is ander Indiese sportligas gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theprint.in/opinion/pov/how-tamil-nadu-premier-league-became-a-feeder-series-for-ipl/1065828/ |title=How Tamil Nadu Premier League became a feeder series for IPL |publisher=The Print |author=Sanskriti Bhatnagar |date=2 Augustus 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/move-over-ipl-the-indian-rural-cricket-league-is-here/story-srsc83tlpQ8ZjwDGK4BtbL.html |title=Move over IPL, the Indian rural cricket league is here |publisher=[[Hindustan Times]] |date=12 April 2015 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die IPL is ná die Nasionale Voetballiga die naasrykste sportliga wêreldwyd volgens wedstrydinkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ipl-media-rights-digital-value-more-than-tv-2nd-most-valuable-jay-shah-1962410-2022-06-14 |title=IPL world's second-most valued sporting league in terms of per match value, digital rights costlier than TV |publisher=India Today |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2023 het die liga sy mediaregte vir die volgende vier seisoene vir $6,4&nbsp;miljard aan Viacom18 en Star Sports verkoop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.financialexpress.com/business/brandwagon-ipl-media-rights-bcci-hits-a-six-while-viacom18-and-star-india-scramble-for-the-ball-2566141/lite/ |title=IPL media rights BCCI hits a six while star India and Viacom18 scramble for the ball |publisher=The Financial Express |author=Vainavi Mahendra |date=20 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> waarvolgens elke IPL-wedstryd ’n waarde van $13,4&nbsp;miljoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-media-rights-at-rs-104-crore-ipl-overtakes-epl-in-per-match-value/articleshow/92169438.cms |title=IPL media rights at ₹104 million IPL... |publisher=Times of India |date=14 Junie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die Indiese Premierliga dra intussen jaarliks ₹8&nbsp;635 crore ($1,57&nbsp;miljard) tot Indië se [[bruto binnelandse produk]] by.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/asia/ipl-rise-financial-powerhouse-reshaping-global-sports/105209754 |title=How the IPL became a financial powerhouse that's reshaped global sports |publisher=Australian Broadcasting Corporation |author=Taruka Srivastav |date=24 April 2025 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Teen 2026 is daar 19 IPL-seisoene beslis. Die huidige kampioen is die Royal Challengers Bengaluru wat die 2026-seisoen gewen het nadat hulle die Gujarat Titans in die eindstryd kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2026-1510719/royal-challengers-bengaluru-vs-gujarat-titans-final-1535465/match-report |title=Quicks and Kohli lead RCB to second straight IPL title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=31 Mei 2026 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Enkele toernooie is nie in Indië beslis nie. Die 2009-toernooi is om veiligheidsredes in [[Suid-Afrika]] aangebied. Die eerste wedstryde in 2014 is weens die Indiese parlementsverkiesing na die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verskuif. Die 2020-seisoen is weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] van 19 September tot 10 November in die Verenigde Arabiese Emirate beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2020-uae-to-host-tournament-from-september-19-to-november-10-1228264 |title=IPL 2020: UAE to host tournament from September 19 to November 10 |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Augustus 2020 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> Die daaropvolgende 2021-toernooi is ook deur die Verenigde Arabiese Emirate aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-bcci-mulls-september-october-window-for-remainder-of-ipl-2021-1264041 |title=BCCI mulls September-October window for remainder of IPL 2021 |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Mei 2021 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> In 2022 is ’n vrouetoernooi van stapel gestuur, die Vrouepremierliga, en in 2023 vir die eerste keer beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-plans-to-start-a-full-fledged-women-s-ipl-in-2023-sourav-ganguly-1908796-2022-02-04 |title=BCCI plans to start a full-fledged women's IPL in 2023: Sourav Ganguly |publisher=India Today |date=4 Februarie 2022 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/let-the-journey-begin-bcci-garners-rs-4669-99-crore-for-sale-of-5-womens-premier-league-teams/articleshow/97310824.cms |title='Let the journey begin': BCCI garners Rs 4669.99 crore for sale of 5 Women's Premier League teams |publisher=[[The Times of India]] |date=26 Januarie 2023 |accessdate=1 Junie 2026}}</ref> == Spanne == {{Location map+ |Indië |caption=Al tien die IPL-spanne volgens hul tuisstede |places= {{Location map~ |Indië |lat=18.97 |long=72.82 |label=Mumbai Indians (MI) |position=bottom}} {{Location map~ |Indië |lat=22.56 |long=88.36 |label=Kolkata Knight Riders (KKR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=30.78 |long=76.69 |label=Punjab Kings (PBKS) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=12.96 |long=77.56 |label=Royal Challengers Bengaluru (RCB)] |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=26.92 |long=75.82 |label=Rajasthan Royals (RR) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=28.61 |long=77.23 |label=Delhi Capitals (DC) |position=left}} {{Location map~ |Indië |lat=17.40 |long=78.45 |label=Sunrisers Hyderabad (SRH) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=13.08 |long=80.27 |label=Chennai Super Kings (CSK) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=23.05 |long=72.35 |label=Gujarat Titans (GT) |position=right}} {{Location map~ |Indië |lat=26.84 |long=80.94 |label=Lucknow Super Giants (LSG) |position=bottom}}|width=350px|float=right}} Die IPL het in 2008 met agt spanne begin en word tans deur tien spanne beslis. {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut |- | style="background:#faef23;" | ! Chennai Super Kings | [[Chennai]] | [[Tamil Nadu]] | [[M. A. Chidambaram-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#253f8c;" | ! Delhi Capitals | [[Nieu-Delhi]] | [[Delhi]] | [[Feroz Shah Kotla Ground]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#081d32;" | ! Gujarat Titans | [[Ahmedabad]] | [[Goedjarat]] | [[Narendra Modi-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#3a225c;" | ! Kolkata Knight Riders | [[Kolkata]] | [[Wes-Bengale]] | [[Eden Gardens]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#c4282b;" | ! Lucknow Super Giants | [[Lucknow]] | [[Uttar Pradesh]] | [[BRSABV Ekana-krieketstadion|Ekana-stadion]] | text-align:center;| 2022 |- | style="background:#1c5f93;" | ! Mumbai Indians | [[Mumbai]] | [[Maharashtra]] | [[Wankhedestadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d92028;" | ! Punjab Kings | [[Chandigarh]] | [[Punjab, Indië|Punjab]] | [[Maharaja Yadavindra Singh Internasionale Krieketstadion|Maharaja Yadavindra Singh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#e21e8e;" | ! Rajasthan Royals | [[Jaipur]] | [[Rajasthan]] | [[Sawai Mansingh-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#d7282f;" | ! Royal Challengers Bengaluru | [[Bangalore]] | [[Karnataka]] | [[M. Chinnaswamy-stadion]] | text-align:center;| 2008 |- | style="background:#f36331;" | ! Sunrisers Hyderabad | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Telangana]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2013 |} === Ontbinde spanne === {| class="wikitable" style="font-size:small"; !colspan="2"| Span !Stad !Deelstaat !Tuisstadion !Debut !Ontbind |- | style="background:#00A79D;" | | Deccan Chargers | [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] | [[Andhra Pradesh]] | [[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]] | text-align:center;| 2008 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#F47721;" | | Kochi Tuskers Kerala | [[Kochi]] | [[Kerala]] | [[Jawaharlal Nehru-stadion, Kochi|Jawaharlal Nehru-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2012 |- | style="background:#003087;" | | Pune Warriors India | rowspan="2" |[[Pune]] | rowspan="2" |[[Maharashtra]] | rowspan="2" |[[Maharashtra-krieketverenigingstadion|MCA-stadion]] | text-align:center;| 2011 | text-align:center;| 2013 |- | style="background:#6a1b9a;" | | Rising Pune Supergiant | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |- | style="background:#f26522;" | | Gujarat Lions | [[Rajkot]] | [[Goedjarat]] | [[Niranjan Shah-stadion]] | text-align:center;| 2016 | text-align:center;| 2018 |} === Tydlyn van spanne === <timeline> DateFormat = yyyy ImageSize = width:1100 height:auto barincrement:25 Period = from:2008 till:2027 TimeAxis = orientation:horizontal PlotArea = right:120 left:20 bottom:50 top:5 #> to display a count on the left side of the graph, use "left:20" to suppress the count, use "left:20"<# Colors = id:barcolor id:line value:pink id:bg value:white id:Present value:rgb(0.4,0.80,0.67) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat tans ’n ligalid is id:Former value:rgb(0.742,0.727,0.852) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat ’n voormalige ligalid is id:Suspended value:rgb(0.996,0.996,0.699) # Gebruik hierdie kleur om ’n span aan te dui wat geskors is PlotData = width:15 textcolor:black shift:(5,-5) anchor:from fontsize:S bar:1 color:Present from:2008 till:2016 text: Chennai Super Kings (2008–2015; 2018–hede) bar:1 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:1 color:Present from:2018 till:end text: bar:2 color:Present from:2008 till:2019 text: Delhi Daredevils (2008–2018) bar:2 color:Present from:2019 till:end text: Delhi Capitals (2019–hede) bar:3 color:Present from:2008 till:end text: Kolkata Knight Riders (2008–hede) bar:4 color:Present from:2008 till:end text: Mumbai Indians (2008–hede) bar:5 color:Present from:2008 till:2021 text: Kings XI Punjab (2008–2020) bar:5 color:Present from:2021 till:end text: Punjab Kings (2021–hede) bar:6 color:Present from:2008 till:2016 text: Rajasthan Royals (2008–2015; 2018–hede) bar:6 color:Suspended from:2016 till:2018 text: Geskors bar:6 color:Present from:2018 till:end text: bar:7 color:Present from:2008 till:2024 text: Royal Challengers Bangalore (2008–2023) bar:7 color:Present from:2024 till:end text: Royal Challengers Bengaluru (2024–hede) bar:8 color:Former from:2008 till:2013 text: Deccan Chargers (2008–2012) bar:8 color:Present from:2013 till:end text: Sunrisers Hyderabad (2013–hede) bar:9 color:Former from:2011 till:2012 text: Kochi Tuskers Kerala (2011) bar:9 color:Former from:2016 till:2018 text: Gujarat Lions (2016–2017) bar:9 color:Present from:2022 till:end text: Gujarat Titans (2022–hede) bar:10 color:Former from:2011 till:2014 text: Pune Warriors India (2011–2013) bar:10 color:Former from:2016 till:2018 text: Rising Pune Supergiant (2016–2017) bar:10 color:Present from:2022 till:end text: Lucknow Super Giants (2022–hede) ScaleMajor = gridcolor:line unit:year increment:1 start:2008 TextData = fontsize:L textcolor:black pos:(0,30) tabs:(400-center) text: </timeline> === Belange in ander krieketlande === Van die Indiese professionele spanne het takke in ander lande se krieketligas gestig. {| class="wikitable" style="font-size:small;" ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />IPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Indië}}<br />WPL<br /><small>(vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />The Hundred<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Engeland}}<br />T20 Blast<br /><small>(mans en vroue)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Suid-Afrika}}<br />SA20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}}<br />ILT20<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Wes-Indië}}<br />CPL<br /><small>(mans)</small> ! style="width:12%;" |{{vlagikoon|Verenigde State}}<br />MLC<br /><small>(mans)</small> |- !Chennai Super Kings ! ! ! |Joburg Super Kings ! ! |Texas Super Kings |- !Delhi Capitals |Delhi Capitals |Southern Brave |Hampshire |Pretoria Capitals |Dubai Capitals ! |Seattle Orcas |- !Gujarat Titans ! ! ! ! ! ! ! |- !Kolkata Knight Riders ! ! ! ! |Abu Dhabi Knight Riders |Trinbago Knight Riders |Los Angeles Knight Riders |- !Lucknow Super Giants ! |Manchester Super Giants ! |Durban's Super Giants ! ! ! |- !Mumbai Indians |Mumbai Indians |MI London ! |MI Cape Town |MI Emirates ! |MI New York |- !Punjab Kings ! ! ! ! ! |Saint Lucia Kings ! |- !Rajasthan Royals ! ! ! |Paarl Royals ! |Barbados Royals ! |- !Royal Challengers Bengaluru |Royal Challengers Bengaluru ! ! ! ! ! ! |- !Sunrisers Hyderabad ! |Sunrisers Leeds ! |Sunrisers Eastern Cape ! ! ! |} == Uitslae == {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;" ! rowspan="2" style="width:10%;"|Jaar ! rowspan="2" style="width:20%;"|Eindstrydplek !colspan=3|Eindstryd |- !width=20%|Wenner !width=20%|Uitslag !width=20%|Naaswenner !width=1% rowspan=20 bgcolor=ffffff| !colspan=4|Speler van die seisoen |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2008]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Rajasthan Royals'''<br /><small>164/7 (20 boulbeurte)</small> |'''RR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2007-08-313494/chennai-super-kings-vs-rajasthan-royals-final-336040/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>163/5 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- |{{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[2009]] |[[Wanderersstadion]], [[Johannesburg]] |'''Deccan Chargers'''<br /><small>143/6 (20 boulbeurte)</small> |'''DC wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-374163/deccan-chargers-vs-royal-challengers-bangalore-final-392239/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>137/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Adam Gilchrist]] (DC) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2010]] |[[DY Patil-stadion]], [[Navi Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>168/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 22 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2009-10-418064/mumbai-indians-vs-chennai-super-kings-final-419165/full-scorecard Telkaart] |Mumbai Indians<br /><small>146/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Sachin Tendulkar]] (MI) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2011]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>205/5 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 58 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2011-466304/chennai-super-kings-vs-royal-challengers-bangalore-final-501271/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>147/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Chris Gayle]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2012]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>192/5 (19.4 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2012-520932/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-548381/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>190/3 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2013]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>148/9 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 23 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2013-586733/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-598073/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>125/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Shane Watson]] (RR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2014]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>200/7 (19.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met drie paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2014-695871/kings-xi-punjab-vs-kolkata-knight-riders-final-734049/full-scorecard Telkaart] |Kings XI Punjab<br /><small>199/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Glenn Maxwell]] (KXIP) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2015]] |[[Eden Gardens]], [[Kolkata]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>202/5 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met 41 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/pepsi-indian-premier-league-2015-791129/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-829823/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>161/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2016]] |[[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]] |'''Sunrisers Hyderabad'''<br /><small>208/7 (20 boulbeurte)</small> |'''SRH wen met agt lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2016-968923/royal-challengers-bangalore-vs-sunrisers-hyderabad-final-981019/full-scorecard Telkaart] |Royal Challengers Bangalore<br /><small>200/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Virat Kohli]] (RCB) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2017]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>129/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2017-1078425/mumbai-indians-vs-rising-pune-supergiant-final-1082650/full-scorecard Telkaart] |Rising Pune Supergiant<br /><small>128/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Ben Stokes]] (RPS) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2018]] |[[Wankhedestadion]], [[Mumbai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>181/2 (18.3 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2018-1131611/chennai-super-kings-vs-sunrisers-hyderabad-final-1136620/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>178/6 (20 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2019]] |[[Rajiv Gandhi Internasionale Krieketstadion|Rajiv Gandhi-stadion]], [[Hyderabad, Indië|Hyderabad]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>149/8 (20 boulbeurte)</small> |'''MI wen met een lopie'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2019-1165643/chennai-super-kings-vs-mumbai-indians-final-1181768/full-scorecard Telkaart] |Chennai Super Kings<br /><small>148/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Andre Russell]] (KKR) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2020]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Mumbai Indians'''<br /><small>157/5 (18.4 boulbeurte)</small> |'''MI wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2020-21-1210595/delhi-capitals-vs-mumbai-indians-final-1237181/full-scorecard Telkaart] |Delhi Capitals<br /><small>156/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Jofra Archer]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}}{{vlagikoon|Verenigde Arabiese Emirate}} [[2021]] |[[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>192/3 (20 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met 27 lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2021-1249214/chennai-super-kings-vs-kolkata-knight-riders-final-1254117/full-scorecard Telkaart] |Kolkata Knight Riders<br /><small>165/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Harshal Patel]] (RCB) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2022]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Gujarat Titans'''<br /><small>133/3 (18.1 boulbeurte)</small> |'''GT wen met sewe paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2022-1298423/gujarat-titans-vs-rajasthan-royals-final-1312200/full-scorecard Telkaart] |Rajasthan Royals<br /><small>130/9 (20 boulbeurte)</small> |[[Jos Buttler]] (RR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2023]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Chennai Super Kings'''<br /><small>171/5 (15 boulbeurte)</small> |'''CSK wen met vyf paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS]])'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/gujarat-titans-vs-chennai-super-kings-final-1370353/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>214/4 (20 boulbeurte)</small> |[[Shubman Gill]] (GT) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2024]] |[[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]] |'''Kolkata Knight Riders'''<br /><small>114/2 (10.3 boulbeurte)</small> |'''KKR wen met agt paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2024-1410320/kolkata-knight-riders-vs-sunrisers-hyderabad-final-1426312/full-scorecard Telkaart] |Sunrisers Hyderabad<br /><small>113/10 (18.3 boulbeurte)</small> |[[Sunil Narine]] (KKR) |- |{{vlagikoon|Indië}} [[2025]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>190/9 (20 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met ses lopies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2025-1449924/punjab-kings-vs-royal-challengers-bengaluru-final-1473511/full-scorecard Telkaart] |Punjab Kings<br /><small>184/7 (20 boulbeurte)</small> |[[Suryakumar Yadav]] (MI) |- align=center bgcolor=#D0E7FF |{{vlagikoon|Indië}} [[2026]] |[[Narendra Modi-stadion]], [[Ahmedabad]] |'''Royal Challengers Bengaluru'''<br /><small>161/5 (18 boulbeurte)</small> |'''RCB wen met vyf paaltjies'''<br />[https://www.espncricinfo.com/series/ipl-2026-1510719/royal-challengers-bengaluru-vs-gujarat-titans-final-1535465/full-scorecard Telkaart] |Gujarat Titans<br /><small>155/8 (20 boulbeurte)</small> |[[Vaibhav Sooryavanshi]] (RR) |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Indian Premier League|Indiese Premierliga}} * {{en}} {{hi}} [https://www.iplt20.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/records/trophy/indian-premier-league-117 Indiese Premierliga] op ''ESPNcricinfo'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Indian-Premier-League|title=Indian Premier League|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Junie 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] 06gmrn7zzklv96mha3f88mkjue8506k 0 460966 2908643 2904076 2026-06-02T05:33:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908643 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] {{Inligtingskas Vliegtuig |naam=Constellation |beeld=Lêer:330-ps-7616-usn-682733 16635883516 o.jpg |byskrif=Constellation-variant in diens van die VSA-vloot |tipe=Burgerlike en militêre vliegtuig |vervaardiger=Lockheed Aircraft Corporation |land van herkoms=Verenigde State van Amerika |eerste vlug=9 Januarie 1943 |hoofgebruiker=Transworld Air Lines (TWA) |vervaardig=1943-1958 |aantal gebou=856 |bekendstelling=1943, deur USAAF; 1945, deur TWA }} Die '''Lockheed Constellation (“Connie”)''' is ’n viermotorige lynvliegtuig wat deur lugskroewe aangedryf is en vanaf 1943 deur die Lockheed Corporation gebou is. Die Constellation-reeks was die eerste burgerlike lynvliegtuigfamilie wat wydverspreid gebruik is en met ’n drukvaste kajuit toegerus was. Laasgenoemde eienskap het die masjien in staat gestel om bo die meeste swak weer te vlieg en het dus algemene veiligheid wesenlik verbeter en dit vir passasiers makliker gemaak om handelsvlugte te onderneem. Verskillende modelle van die Constellation-reeks is geproduseer, hoewel almal van hulle die kenmerkende driedubbele stertvinne en dolfynvormige romp gehad het. Die meeste van hulle is deur Wright R-3350 Duplex-Cyclone-enjins met 18 silinders aangedryf. Daar is tussen 1943 en 1958 altesaam 856 eenhede by Lockheed se aanleg in Burbank in [[Kalifornië]] geproduseer. Die tipe is as burgerlike lynvliegtuie en militêre en burgerlike vragvliegtuie gebruik. Drie het as presidensiële vliegtuie vir [[Dwight D. Eisenhower]] diens gedoen. == Ontwerp en ontwikkeling van die Constellation == Die ontstaan van die Constellation kan teruggevoer word na ’n geheime vergadering wat op 21 Junie 1939 gehou is. Howard Hughes, Jack L Frye (hoof van TWA), Robert E Gross (President van Lockheed), Hall L Hibbard (Visepresident en Hoofingenieur by Lockheed) en Clarence “Kelly” Johnson (Hoofnavorsingsingenieur by Lockheed) het die vergadering bygewoon. Dit het tot die L-49 aanleiding gegee. Howard Hughes het aanvanklik ’n bestelling vir nege L-49’s geplaas, wat later met 31 verhoog is. Toe die Model 49-ontwerp aan die wyer mark geopenbaar is, het Pan American Airways (Pan Am) 40 Constellations bestel. [[Lêer:Constellation Lockheed C-69 NX25600 (15953020758).jpg|duimnael|Die romp van die Constellation het ’n nieparallelle deursnit gehad, was taps aan elke end met ’n afwaartse ronding by die neus en ’n opwaartse ronding by die stert.]] Dit is rondom hierdie tyd wat die L-49 (of “L-049”, soos gewoonlik op maatskappydokumentasie geskryf is) die naam “Constellation” gekry het. Weergawes van die Wright R-3350-enjin sou alle produksiemodelle van die Constellation en Super Constellation aandryf. Ten spyte van ’n beginbestelling van 84 L-049’s (insluitende vier vir KLM van Nederland) kon daar nie onmiddellik met die bou van die vliegtuig begin word nie, want die Lockheed-produksiefasiliteite was aan dringende Britse behoeftes toegewys.. Die Amerikaanse regering was ook besig om vir betrokkenheid by die Tweede Wêreldoorlog voor te berei en wou sy eie gewapende magte asook dié van vriendelike nasies opbou. Teen vroeg-1941 was dit duidelik dat die Constellation-lynvliegtuig nie geproduseer sou kon word nie. [[Lêer:1957 Transport 3.jpg|duimnael|Die vrydraervlerk van die Constellation het gespannehuid-metaalpanele gehad. Die Constellation-familie het ’n driewielonderstel en lae vlerke gehad. Die lugskroewe van die Constellation het ’n diameter van 4.57 meter gehad en was omstelbaar.]] Die Amerikaanse leër het egter weens sy eie doeleindes in die Connie belanggestel en het 180 Constellations as vrag- en troepedraers ingevolge die benoeming C-69B bestel. Die Amerikaanse leër het die TWA- en Pan Am-vliegtuigbestelling oorgeneem. Hoewel die Connies vir die duur van vyandelikhede aan die leër sou “behoort”, sou hulle ná die oorlog terugbesorg word. Die lugrederye sou egter steeds ervaring met die L-049 opdoen, aangesien hulle die vliegtuie op ’n kontrakgrondslag namens die regering in stand sou hou en bedryf. Die eerste Constellation het in November 1942 in die dowwe olyfgroenkleur van die US Army Air Forces (USAAF) uit die Burbank-fabriek beweeg. Die vliegtuig is as die C-69 benoem, die konstruksienommer 1961 is aan hom toegewys en hy het die burgerlike registrasie NX25600 gehad. Die vliegmasjien het op 9 Januarie 1943 sy eerste vlug onderneem. Daarna is die prototipe-Constellation gehok nadat ’n brand in een van die R-3350-enjins van die tweede XB-29-bomwerper ’n ongeluk veroorsaak het. Vliegtoetse van die prototipe is hervat nadat dit met gemodifiseerde enjins toegerus is. NX25600 het op 28 Julie 1943 die reeksnommer 43-10309 in die USAAF gekry, maar is onmiddellik aan Lockheed teruggeleen. Die USAAF het in Julie 1944 met sy eie reeks toetse begin. AANTEKENING Die gedeelte hierbo is op ''Constellation Airlife'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=7, 9, 10, 13, 14, 16 and 17 |language=en}}</ref> == Bou van die Constellation en identifikasie van modelle == [[Lêer:Lockheed L-1649A Starliner, Trans World Airlines (TWA) JP5940973.jpg|duimnael|Die driedubbele vinne was ’n kenmerk van die Lockheed Constellation. Die stertvinne het ook die vereiste kielarea sonder die buitensporige hoogte gebied, wat nie deur die loodse van die era waarin die Constellation in gebruik geneem is, geakkommodeer kon word nie.]] Hoewel alle modelle van die Constellation-familie min of meer dieselfde lyk, is daar ’n hemelsbreë verskil tussen die oorspronklike L-049 wat in Januarie 1943 gevlieg het en die uiteindelike L-1649 Starliner wat in Februarie 1958 aan Air France afgelewer is. Al die Constellations, Super Constellations en Starliners het dieselfde basiese eksterne konfigurasie gehad, met die hoofverandering synde die nuwe vlerk op die L-1649 Starliner. Die Constellation-familie was viermotorige landvliegtuie met ’n driewielonderstel en lae vlerke, wat, op die L-049 tot L-1049 aan die voor rand ’n hoek van 7.5 grade gevorm het en ook ’n ophoek van 7.5 grade gehad het. Die hoëfhefkrag-dravlakke het uit agterrandklappe van die Fowler-soort bestaan. Die vier radiale suierenjins het metaallugskroewe met drie blaaie aangedryf. Die romp het ’n nieparallelle deursnit gehad, was taps aan elke end met ’n afwaartse ronding by die neus en ’n opwaartse ronding by die stert. Die volle vrydraervlerk van die Constellation het binneboord-, buiteboord- en vlerkpuntpanele gehad wat van metaal gebou is en met ’n gespanne huid bedek is. Om die massiewe krag van die Wright R-3350-enjins te absorbeer moes die Constellation met lugskroewe met ’n diameter van 15 voet (4.57 meter) toegerus word, wat die lengte van die onderstelbene en die vorm van die romp beïnvloed het. Die Connie was die eerste transportvliegtuig wat met omstelbare lugskroewe gelisensieer is, wat dit goeie landingswerkverrigting vir sy grootte gegee het. [[Lêer:Lockheed Model 049 Constellation 3-view line drawing.png|duimnael|Drie-aansiglyntekening van die Model 049 Constellation]] Lockheed het ’n numeringstelsel vir die verskillende vliegtuigkonfigurasies gebruik, soos L-49-79-31, met die eerste twee syfers ná die modelnommer wat die enjinvariant aandui en die laaste twee syfers wat die binne-uitleg aandui. ’n  L-49-79-31 was toegerus met die 749C18-BD1-enjins en was gebou vir 42 dagpassasiers en 22 nagpassasiers in slaapbanke en sewe bemanningslede. AANTEKENING Die gedeelte hierbo is op ''Constellation Airlife'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=8, 19, 20, 23 and 24 |language=en}}</ref> AANTEKENING Van die inligting wat in die volgende gedeeltes weergegee word, kan in ''Constellation Tempus'' en ''Constellation Airlife'' gevind word.<ref>{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=153 to 156 |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=105, 106 |language=en}}</ref> == Constellation-modelle == === L-049-model/C-69 === Die Lockheed L-049 Constellation is volgens TWA se spesifikasie ontwerp, maar is as die C-69 deur die USAAF oorgeneem. Die eerste L-049/C-69 (43-10309) het sy nooiensvlug op 9 Januarie 1943 gehad.<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=7, 13 and 14 |language=en}}</ref> [[Lêer:Lockheed Constellation 1943 NAN15Feb43.jpg|geen|duimnael|Die prototipe van die Lockheed L-049 Constellation (konstruksienommer 1961) word op 9 Januarie 1943 gesien. Die masjien het op 9 Januarie 1943 vir die eerste keer gevlieg (met die registrasienommer NX25600) en is op 28 Julie 1943 as ’n C-69 met die reeksnommer 43-10309 na die USAAF oorgeplaas.]] ==== Model C-69 ==== Dit was die oorspronklike militêre transportweergawe van 1943. [[Lêer:C-69.jpg|duimnael|Hierdie is ’n foto van die sewende produksievliegtuig, konstruksienommer 1967, reeksnommer 43-10315.]] Die oorspronklike C-69’s het “wenkbrou”-dakvensters bo die vlieëniers se sitplekke gehad, maar hulle het verdwyn toe produksie na die burgerlike L-049 oorgeskakel is.<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=11 and 19 |language=en}}</ref> C-69’s wat deur die USAAF gekoop is:<ref name=":0">{{Cite book |last=Ginter |first=Steve |title=Lockheed C-121 Constellation |date=1983 |year=1983 |isbn=0-942612-08-6 |location=Simi Valley, California |pages=2 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" | valign="top" |Konstruksienommer | valign="top" |Reeksnommer |- | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |1961 tot 1969 | valign="top" |43-10309 tot 43-10317 |- | valign="top" |1970 tot 1980 | valign="top" |42-94549 tot 42-94559 |- | valign="top" |2021 tot 2022 | valign="top" |42-94560 tot 42-94561 |} ==== Model L-049 ==== Die L-049 was basies 'n omskepping van die USAAF C-69, maar sy maksimum opstygmassa is tot 39116 kilogram verhoog en hy het gemodifiseerde Wright 745C18BA3-enjins van 2200 perdekrag in plaas van BA1-enjins gehad.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed L049 C-69C G-AKCE BOAC LHR 12.09.54.jpg|L-049E van British Overseas Airways Corporation 12 September 1954 op Heathrow Lêer:Lockheed L-049 Constellation, Trans World Airlines (TWA) JP7293287.jpg|L-049 sonder “wenkbrou”-vensters bo stuurkajuit </gallery> === Model L-149 === Die L-149 het, net soos die L-049D, 'n versterkte binnevlerk gehad, maar sy maksimum opstygmassa is tot 45351 kilogram verhoog en hy het brandstoftenke in gemodifiseerde buitevlerkpanele gehad.[[Lêer:4X-AKC J M G Gradidge collection via John Wegg.jpg|geen|duimnael|In hierdie foto word die Lockheed L-149 met die registrasienommer 4X-AKC in circa 1950 gesien.]] [[Lêer:Lockheed Model 649 Constellation 3-view line drawing.png|duimnael|Drie-aansiglyntekening van die Model 649]] === Model L-649 === Die Model 649 het sterker enjins en ander modifikasies gehad en kon ’n "speed pack" neem. === Model L-749 === Die Model L-749 was soortgelyk aan die L-649A, maar het gemodifiseerde buitevlerkpanele, wat bykomende brandtoftenke bevat het, en 'n verhoogde opstygmassa van 46258 kilogram gehad. Die Model Model L-749 kon ook die "speed pack" neem. === C-121A (vir die US Air Force) === [[Lêer:Lockheed Model 749A Constellation silhouette.jpg|duimnael|Silhoeëttekening van die Model 749A]] Die Amerikaanse lugmag het 10 Lockheed L-749 Constellations bestel. Die USAF het die eerste vliegtuig op 12 November 1948 in ontvangs geneem. Die 10 vliegtuie was van 48-0608 tot 48-0617 genommer en het C-121A’s geword. Hierdie model  het versterkte vloere en ’n groot vragdeur aan die agterkant van die romp gehad. Hulle kon vinnig omgeskakel word om vrag, passasiers of draagbare te vervoer. Al die C-121A’s is aan die Atlantiese Afdeling van MATS by Westover-lugmagbasis in Massachusets toegewys. Later het hulle deel van ander eenhede geword.<ref name=":0" /> ==== Die VC-vliegtuie ==== Die eenheid wat die verskillende soorte VC-121-transportvliegtuie behartig het, was die 1254ste Lugvervoereskader, wat hoofsaaklik by Washington National-lughawe gebaseer was. Generaal Douglas MacArthur het die VC-121A met die naam ''Bataan'' van 1950 tot 1951 gebruik, gedurende die vroeë tydperk van die Koreaanse Oorlog. Generaal Dwight Eisenhower het ’n VC-121A met die naam ''Columbine'' gebruik (vernoem na die blom van Colorado, sy vrou se tuisstaat). As pas gekose President en dienende President het Eisenhower ’n VC-121A en ’n VC-121E (''Columbine II'' en ''Columbine III'') gebruik. Die VC-121A’s het die reeksnommers 48-0610 tot 48-0614 en 48-0617 gehad. * Konstruksienommer 2602: VC-121A, reeksnommer 48-0610; 22 November 1948 aan die USAF afgelewer; ''Columbine II''. * Konstruksienommer 2605: VC-121A, reeksnommer 48-0613; 26 Januarie 1949 aan die USAF afgelewer; ''Bataan''. * Konstruksienommer 2606: C-121A, reeksnommer 48-0614; 3 Februarie 1949 aan die USAF afgelewer; ''Columbine''.<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=353 |language=en}}</ref> Die USAF Lockheed VC-121A Constellation met die reeksnommer 48-0613 is in 1950 in Korea deur Generaal Douglas MacArthur gebruik. Gedurende daardie tyd het die masjien die naam ''Bataan'' gehad (na aanleiding van MacArthur se ervarings gedurende die Tweede Wêredoorlog in die Filippyne). <gallery mode="packed"> Lêer:VC-121A of Gen MacArthur in Korea 1950.jpg|VC-121A ''Bataan'' 1950 in Korea Lêer:Lockheed VC-121E Columbine III with President Dwight D. Eisenhower with at NAS Quonset Point, Rhode Island (USA), in late September 1957 (89570480).jpg|VC-121E ''Columbine III'' September 1957 Lêer:USAF VC-121E - sn 53-7885.jpg|VC-121E 53-7885 12 Desember 1959 </gallery> ==== VC-121E ==== Die VC-121E is as ’n R7V-1 vir die VSA-vloot bestel, is vir die USAF as ’n VC-121E gebou en is as ’n presidensiële transportvliegtuig vir die USAF voltooi, kompleet met reghoekige vensters en het as ''Columbine III'' vir Presidente Eisenhower en Kennedy diens gedoen totdat dit in Oktober 1962 met ’n Boeing VC-137 vervang is. Die vliegtuig het die konstruksienommer 4151 gehad, is met die Vloot-BuNo 131650 bestel en het die USAF-reeksnommer 53-7885 (24 November 1954 afgelewer) gehad.<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=361 |language=en}}</ref> === PO-1W (WV-1) === Twee PO-1W’s is in 1948 bestel om die VSA-vloot se Lug- Vroeë Waarskuwing-funksie te vervul. Die PO- 1W het sy nooiensvlug op 9 Junie 1949 gehad. Hierdie tipe was op die C-121C (L-749A met ’n versterkte vloer) gegrond en was die eerste Connies wat die groot buik- en rugradarkoepel gehad het, met APS-45- (bo) en APS-20-radar (onder). Die PO-1W is in 1952 as die WV-1 herbenoem. Die tweede WV-1 Warning Star (BuNo 124438) is deur die Lug- Vroeë Waarskuwing-eskader VW-1 Typhoon Trackers by Vlootlugstasie Barbers Point in Oahu, Hawaii in die VSA gebruik. Die WV-1 is vir opleidingsdoeleindes afgelewer voordat die produksie-WV-2 afgelewer is. Die radarkoepel van die WV-1 (onder die romp) is kleiner as dié van die WV-2. Hierdie vliegtuie was prototipes vir die Vloot- en Lugmag-weergawes wat sou volg en het die nommers 124437 en 124438 gehad.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed WV-1 in flight 1949-50.jpg|PO-1W-prototipe 1949/1950 Lêer:Lockheed WV-1 Barbers Point 1952.jpg|BuNo 124438 Desember 1952 Lêer:Lockheed PO-1W at Naval Air Station Patuxent River, circa in the early 1950s (NH 101811-KN).jpg|PO-1W Patuxent River vroeë 1950’s Lêer:Lockheed PO-1W in flight near Naval Air Station Patuxent River, circa in the early 1950s (NH 101807-KN).jpg|PO-1W naby Patuxent River vroeë 1950’s </gallery> === Model L-1049 === Die L-1049 was ’n nuwe variant en was as die Super Constellation bekend. Die romp van hierdie model was 5.61 meter langer en hy het herontwerpte reghoekige kajuitvensters, opsionele middeldeelbrandstoftenke en 'n maksimum opstygmassa van 54422 kilogram gehad. ==== Model L-1049A ==== Dit was ’n nuwe militêre weergawe en het die volgende benoemings gehad: R7V-1, R7V-2, WV-1 en WV-2 (vir die VSA-vloot) en C-121A, VC-121B, RC-121C en RC-121D (vir die USAF). ===== R7V-1 ===== Die R7V-1 het eers die benoeming R7O-1 gehad. Die eerste van 50 VSA-vloot R7O-1’s het op 12 November 1952 gevlieg. Die benoeming sou kort daarna na R7V-1 verander. Die vlerke van die Vloot-vliegtuie is versterk om hoër brutomassas te hanteer en die Vloot-vliegtuie het ’n swaardiensvragvloer en groot vragdeure gehad asook ronde vensters (in plaas van reghoekige vensters – soos die USAF se C-121C’s). Die R7V-1’s is deur VR-1 en VR-7 in die Atlantiese Oseaan en VR-8 in die Stille Oseaan gebruik. VR-1 was eers by Vlootlugstasie Norfolk in Virginia gebaseer maar is op 19 Julie 1943 na Vlootlugstasie Patuxent River in Maryland oorgeplaas.<ref name=":2">{{Cite book |last=Ginter |first=Steve |title=Lockheed C-121 Constellation |date=1983 |year=1983 |isbn=0-942612-08-6 |location=Simi Valley, California |pages=12, 13, 31, 33, 36, 43, 44 |language=en}}</ref> Die VSA-vloot het in Augustus 1950 ’n totaal van 11 transportmodelle van die L-1049 en nog 39 in Februarie 1951 bestel (benoeming R7O-1). Teen die tyd wat hulle vanaf 1952 deur transporteskaders VR-1, VR-7 en VR-8 in gebruik geneem is, is hulle as R7V-1’s benoem. Hulle was die Vloot-ekwivalent van die USAF C-121C en het die nommers 128434 tot 128444, 131621 tot 131629, 131632 tot 131649, 131651 tot 131659 en 140311 tot 140313 gehad.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed R7V-1 of the MATS in flight.jpg|MATS Stille Oseaan-afdeling BuNo 128436 in 1950’s Lêer:Lockheed R7V-1 Bn 131654 USN.jpg|Military Air Transport Service BuNo 131654 circa 1960 </gallery> ====== C-121G ====== Altesaam 32 Vloot R7V-1’s is as C-121G’s na die USAF oorgeplaas om die C-121C-mag te ondersteun. Hulle het nommers in die reeks 54-4048 tot 54-4079 gekry. Vier van hulle (54-4050 tot 54-4052 en 54-4048) het TC-121G-opleidingsvliegtuie geword, en een van laasgenoemde het ’n VC-121G geword.<ref name=":2" /> ====== C-121J ====== Die Blue Angels Connie met die BuNo 131683 is in 1962 van ’n R7V-1 na ’n C-121J verander.<ref name=":2" /> Die VSA-vloot se Lockheed C-121J Constellation met die BuNo 131623 het “Blue Angel Number 8” in 1968 geword en is aan die Blue Angels toegewys om steunpersoneel en -toerusting na lugskoue oral in die VSA te vervoer. Die (algehele) blou skema is in 1969 vervang met ’n skema waar die boonste helfte van die romp (bo die geel streep) wit geverf is. Die C-121J het voor die begin van die 1968-skouseisoen die Douglas C-54 Skymaster as die span se steunvliegtuig vervang. Die vliegtuig is vir meer as twee jaar deur die span gebruik totdat dit gedurende die 1970-skouseisoen met ’n Lockheed KC-130F Hercules vervang is.<gallery mode="packed"> Lêer:131623 Lockheed C-121J Super Constellation R7V-1 US Navy (10992291384).jpg|C-121J BuNo 131623 Heathrow in 1967 Lêer:Blue Angels Lockheed C-121 in flight 1968.jpg|C-121J BuNo 131623 Blue Angel nommer 8 in 1968 </gallery> ===== R7V-2 ===== Vier R7V-1’s (131630/131631 en 131660/131661) is as R7V-2’s voltooi. Hulle was toetsbeddens vir die Pratt & Whitney YT34-P-12A-turboskroefenjins. Twee van hierdie vliegtuie is na die USAF oorgeplaas sodat beide dienste hulle kon evalueer. BuNo 131660 het YC-12F-reeksnommer 53-8157 en 131661 het nommer 53-8158 geword.<ref name=":2" /> ===== PO-2W/WV-2 ===== Die WV-2 was van meet af as vroeëwaarskuwing-vliegtuie ontwerp en het die amptelike naam Warning Star gehad. Die PO-1W/WV-1-vliegtuie het die elektroniese toerusting getoets wat op die WV-2’s gebruik sou word. Die WV-2’s is in 1962 as EC-121K’s herbenoem. Die PO-2W was dieselfde pakket as die PO-1W, maar in ’n Super Constellation-lugraam. N67900, die eerste C-69 (en eerste 1049) het as die prototipe gedien. Die eerste van 142 eenhede is in 1954 afgelewer en die oorblywende 123 is in 1962 as EC-121K’s herbenoem. Verbeterings ten opsigte van die PO-1W het ’n groter bemanning met beter fasiliteite en vlerkpunttenke ingesluit. Die elektroniese toerusting kon deur ’n groot vragdeur in- en uitgelaai word. Die USAF het later EC-121K’s van die Vloot ontvang en het baie van die EC-121K’s in Viëtnam gebruik. Die EC-121K’s het die nommers 126512 tot 126513,128323 tot 128326, 131387 tot 131392, 135746 tot 135761, 137887 tot 137890, 141289 tot 141333, 143184 tot 143230 en 145924 tot 145941 gehad.<ref name=":2" /> <ref name=":1" /> Die Lockheed EC-121K Rivet Top met die reeksnommer 57-143184 is in 1967 tot 1968 deur die 552ste Lug- Vroeë Waarskuwing-en-beheer-vleuel, wat op die Korat-basis van die Koninklike Thaise Lugmag gebaseer was, gebruik. Rivet Top was ’n modifikasie van ’n EC-121 in ’n Taktiese Lug-koördinasiesentrum, waar intelligensie-insameling en bevels- en beheerfunksies in een lugraam saamgevoeg is. ’n Voormalige VSA-vloot EC-121K (BuNo 143184) is vir die modifikasie gebruik. Rivet Top-operateurs het na radio-oproepe tussen MiG-vegters en hulle grondbeheerders ingeluister.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed Constellation VW-1 TE-6 WEB.jpg|WV-2 BuNo 145930 circa 1968 te Agana in Guam Lêer:USNavy Lockheed WV-2 (BuNo 145928 - TE 7) and (BuNo 145938 - TE 8) of VW-1 at Chu Lai (4836024390).jpg|BuNo 145928 en BuNo 145938 circa 1968 te Chu Lai Lêer:EC-121K Rivet Top in South East Asia c1968.jpg|EC-121K reeksnommer 57-143184 in 1967 tot 1968 </gallery> ==== Model L-1049C ==== Dit was die eerste weergawe wat passasiers gekarwei het en het Turbo-Compound-enjins asook ander modifikasies gehad. [[Lêer:KLM L-1049C Constellation at Santa Maria (Azores).jpg|geen|duimnael|Die L-1049C van KLM wat by die Santa Maria-lughawe in die Azores gesien word, is PH-TFW (konstruksienommer 4507).]] ==== Model L-1049G ==== Hierdie model was die suksesvolste van die L-1049-reeks en die een waarvan die meeste verkoop is. Dit was ’n opdatering van die L-1049E, met Wright Turbo-Compound- radiale enjins. Opsionele vlerkpuntbrandstoftenke was beskikbaar, wat die totale brandstofvermoë tot 29335 liter verhoog het. [[Lêer:D-ALEM (1958) HAM.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed L-1049G Constellation met die konstruksienommer 4603 is op 19 April 1955 as D-ALEM aan Lufthansa afgelewer. In die foto word D-ALEM tussen 1957 en 1958 op die Hamburg-lughawe in Duitsland gesien.]] ==== Model L-1049H ==== Dit was ’n veranderbare tweedoelweergawe van die L-1049G en is vir passasiers en/of vrag gebruik. Dit is met swaardiensvloere en vragdeure toegerus. Sterker enjins kon gemonteer word. Dit was die finale weergawe van die Super Constellation, en die laaste een is in November 1958 afgelewer.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed L1049H CF-NAM Nordair MAN 02.07.66 edited-2.jpg|L1049H-vragvliegtuig CF-NAM 2 Julie 1966 te Ringway naby Manchester Lêer:Lockheed 1049H N6931C (4815952906).jpg|L-1049H N6931C van California Eastern Airlines 15 Sep 1957 te Oakland Lêer:Lockheed L1049 VH-EAK Qantas LAP 04.06.55 edited-2.jpg|Qantas Super Constellation VH-EAK 4 Junie 1955 te Heathrow </gallery> ==== EC-121S ==== Die 193ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader van die Pennsylvania Air National Guard, wat by Olmstead gebaseer was, was die enigste eskader wat die EC-121S gevlieg het.<ref name=":2" /> [[Lêer:Lockheed EC-121S of the 193rd TEWS in 1973.jpg|geen|duimnael|’n USAF Lockheed EC-121S Warning Star van die 193ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader (TEWS) van die Pennsylvania Air National Guard word op 8 Junie 1973 gesien. Twee 193ste TEWS EC-121S-vliegtuie het van Julie 1970 tot Januarie 1971 sielkundige operasies oor Suidoos-Asië vanaf die Koninklike Thailandse lugmagbasis by Korat gevlieg. Die naam van die operasie was “Commando Buzz”.]] ==== EC-121C/EC-121D ==== Tien VSA-vloot WV-2’s is na die USAF oorgeplaas terwyl hulle as RC-121C’s in die konstruksieproses was, en is in in 1962 as EC-121C’s herbenoem (51-3836/51-3845). Altesaam 72 RC/EC-121D-weergawes is ook gebou: * 52-3411/3425 * 53-533/556 * 53-3398/3403 * 54-2304/2308 * 55-118/139 Die D’s het van die C’s verskil deurdat hulle hersiene elektroniese toerusting en vlerkpunttenke gehad het.<ref name=":2" /><gallery mode="packed"> Lêer:EC-121 Warning Star over the Cape Cod Canal.jpg|Warning Star in die 1950’s Cape Cod-kanaal Lêer:Lockheed EC-121D 552 AEWCW Korat 1968.jpg|EC-121D 53-3400 552ste Lug- Vroeë Waarskuwing-en-beheer-vleuel Korat-basis Lêer:Lockheed EC-121D Thailand 1972.jpg|EC-121D Warning Star van die 552ste 1972 oor Thailand </gallery> ==== WV-2E/EC-121L ==== [[Lêer:Lockheed EC-121R 1969.jpg|duimnael|’n US Air Force Lockheed EC-121R Constellation van die 553ste Verkenningsvleuel word op 15 Januarie 1969 oor Suidoos-Asië gesien.]] Die WV-2E is gebou deur die eerste WV-2 (126512) te gebruik en dit met ’n reuse roteerrkoepel bo die romp toe te rus wat soekradar gehuisves het. Hierdie vliegtuig was die toetsbed vir die elektroniese toerusting wat in die voorgestelde WV2-1 gebruik sou word. Laasgenoemde sou ’n Model 1649  met vier Allison T56-A turboskroefenjins en twee hulp-J34-turbostraalenjins wees maar die W2V-1 is nooit gebou nie. Die WV-2E is vir navorsingsdoeleindes behou en is in 1962 as die EC-121L benoem.<ref name=":2" /> ==== EC-121R ==== Dertig EC-121K’s en EC-121P’s is van die Vloot oorgeplaas om as lugheruitsendstasies in Viëtnam gebruik te word. Hierdie vliegtuie het hulle koepels verloor, is gakamoefleer en is gebruik om op die Ho Chi Minh Trail transmissies te moniteer van seismiese sensors wat uit die lug laat val is. ==== EC-121T ==== [[Lêer:Lockheed EC-121T 23412 79 AEW & CS Home 16.07.76 edited-3.jpg|duimnael|Die Lockheed EC-121T Warning Star met die reeksnommer 52-3412 van 79 Lug- Vroeë Waarskuwing-en-beheer-eskader by Homestead-lugmagbasis word op 16 Julie 1976 gesien.]] Die EC-121T Constellation was ’n gemodifiseerde weergawe van die EC-121D wat as elektroniese intelligensieplatform gebruik is en ’n gerekenariseerde Lug- Vroeë Waarskuwing-en-beheer-terugvoerstelsel gehad het. Die groot rugradarkoepel en die gepaardgaande toerusting is weggelaat en ’n inlaat vir lugverkoeling is onder die voorste deel van die romp gemonteer. Daar is moontlik minstens 24 van hierdie variante afgelewer. ’n Handvol EC-121T’s het hulle groot radarkoepels behou.<ref name=":3">{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=80, 81 |language=en}}</ref> ==== WV-2Q (EC-121M) ==== Minstens 13 WV-2’s het WV-2Q’s (later EC-121M’s) geword wat vir elektroniese teenmaatreëls gebruik is. Hulle nommers was onder andere 131390 tot 131392, 135747, 135749, 135751 en 135752, 143209, 145927, 145936 en 145940. ==== WV-3 (WC-121N) ==== [[Lêer:Lockheed L-1249 R7V-2 YC-121F drawings.png|duimnael|Lockheed Model L-1249]] ’n Groep van agt WV-2’s (137891 tot 137898) is as weerverkenningsvliegtuie voltooi en nog een (141323) is ná aflewering omskep. === Model L-1249 (R7V-2) === Dit was ’n ontwikkeling wat op die L-1049D gegrond was en het vier Pratt & Whitney YT34-P-12A-turboskroefenjins gehad. Vier R7V-1’s is as R7V-2’s voltooi. Hulle het die nommers 131630, 131631, 131660 en 131661 gehad. Twee vliegtuie is deur VSA-vloot gebruik (BuNos 131630 en 131631), en nog twee is deur die US Air Force gebruik (YC-121F, BuNos 131660 en 131661; die reeksnommers 53-8157 en 53-8158 is aan hulle toegeken).<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=46, 47, 105 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=76 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Ginter |first=Steve |title=Lockheed C-121 Constellation |date=1983 |year=1983 |isbn=0-942612-08-6 |location=Simi Valley, California |pages=33 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed R7V-2 turboprop Connie in flight c1953.jpeg|R7V-2 Super Constellation van die VSA-vloot in circa 1953 tot 1954 Lêer:Lockheed RV7-2 Constellation in September 1954.jpg|Vloot R7V-2 voor eerste vlug op 1 September 1954 Lêer:YC-121F MATS.jpg|Dit is die YC-121F van MATS met gepoleerde metaal en wit met ’n swart streep. </gallery> === Modelle L-1249A, 1249B, 1449 and 1549 === [[Lêer:Lockheed Constellation L1649 Starliner - N974R (4140814825).jpg|duimnael|Die voor rand van die Starliner se vlerk was reguit. Die vlerk is geproduseer as twee halwes, wat in die middel saamgevoeg is, met ’n enkele groot brandstoftenk in elke vlerk en ’n groot middelvlerktenk. Die weergawe van die Duplex Cyclone wat op die Starliner gebruik is, was die EA-2 van 3400 perdekrag. Die vensters van die Starliner is reghoekig.]] Hierdie modelle was almal net Lockheed-projekte. === Lockheed L-1649A Starliner === Die Starliner word beskryf as “die uitmuntendste wat ontwerp en werkverrigting ten opsigte van viersuierenjinpassasiersvliegtuie betref”<ref>{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=85 |language=en}}</ref> en was ’n transportvliegtuig wat oor ekstra lang afstande kon vlieg. Basies was dit ’n L-1049G-romp wat by ’n nuutontwerpte vlerk met laminêre vloei en verhoogde span gevoeg is. Dit is aangedryf deur Wright Turbo-Compound- radiale enjins van 3400 perdekrag. [[Lêer:Lockheed L1649A Starliner D-ALAN LH RWY 05.08.61 edited-2.jpg|duimnael|Die Lockheed L-1649A Starliner-vragvliegtuig met die registrasienommer D-ALAN van Lufthansa word op 5 Augustus 1961 op die Ringway-lughawe naby Manchester gesien. Die vliegmasjien was op ’n skedule na New York Idlewild.]] Omdat die L-1649 teen ’n hoë spoed en oor ’n lang afstand kon vlieg, kon dit met straalvliegtuie meeding. In die jaar wat die Starliner sy verskyning gemaak het, het die Boeing 707 sy eerste vlug gehad. Die gevolg is dat net 44 eenhede van hierdie uitmuntende Constellation gebou is. Die P-38-afgeleide vlerk van die Constellation en Super Constellation is laat vaar en ’n splinternuwe vlerk sonder die simmetriese tapsheid of ronde punte is ontwerp. Die voor rand was nou reguit, maar die oordrewe tapsheid van die agter rand het dit laat lyk asof die planform van die Starliner effens vorentoe gevou was. Die vlerk is nou geproduseer as twee halwes, wat in die middel saamgevoeg is, met ’n enkele groot brandstoftenk in elke vlerk en ’n nuwe groot middelvlerktenk. Die weergawe van die Duplex Cyclone wat op die Starliner gebruik is, was die EA-2 van 3400 perdekrag. Die binneboordenjins was verder buitewaarts en verder vorentoe gemonteer, met die buiteboordenjins wat verder van die buurenjins was as op die ander Constellation-variante.<ref>{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=85 tot 101 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=71, 72 |language=en}}</ref> == Constellation-produksie<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=39 to 59 |language=en}}</ref> == === Constellations === L-049 Die L-049 se konstruksienommers loop van 1961 tot 1980 en van 2021 tot 2088. L-649 Die L-649 is in die konstruksiereeks 2500 tot 2680 bestel en gebou. L-749 Die L-749 is in die konstruksiereeks 2551 tot 2590 en 2600 tot 2680 bestel en gebou. Let Wel: Die L-649 asook die L-749 is in die reeks 2551 tot 2680 gebou. === Super Constellations === Die Super Constellation is in die reeks 4000 tot 4030, 4100 tot 4210, 4300 tot 4690, 4800 tot 4860 en 5500 tot 5530 gebou. === Starliners === Die Starliners se konstruksienommers loop van 1001 tot 1045. Daar is 856 vliegtuie in totaal gebou.<ref>{{Cite book |last=Winchester |first=Jim |title=Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Airlife Publishing Limited |year=2001 |isbn=1 84037 228 1 |location=Shrewsbury, England |pages=120 |language=en}}</ref> == Constellations gebruik deur twee Suid-Afrikaanse lugrederye == === Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) === Die SAL het die Constellations in 1950 in ontvangs geneem, en hierdie tipe het die Skymaster op die dienste na Europa vervang. Die Constellation was die eerste vliegtuig in SAL-diens wat volle drukreëling gehad het en het die oorsese diens tot 28 uur gesny. Nadat die tipe in 1956 deur die Douglas DC-7B vervang is, het dit binnelandse en streeksdienste bedryf totdat die Constellations in 1964 verkoop is. Die SAL het Trek Lugdiens se Starliner met die registrasienommer ZS-DVJ vir gebruik op sy Indiese Oseaan-roete na Australië gebruikhuur. VLOOTLYS {| class="wikitable" | valign="top" |Registrasie | valign="top" |Naam | valign="top" |Konstruksie-<br/>nommer | valign="top" |Aantekeninge |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |ZS-DBR | valign="top" |''Cape Town''/ ''Kaapstad'' | valign="top" |2623 | valign="top" |April 1950 geregistreer; as ’n L-749A-79-50 bestel, 24 April 1950 afgelewer |- | valign="top" |ZS-DBS | valign="top" |''Johannesburg'' | valign="top" |2630 | valign="top" |April 1950 geregistreer; as ’n L-749A-79-50 bestel, Junie 1950 afgelewer |- | valign="top" |ZS-DBT | valign="top" |''Pretoria'' | valign="top" |2631 | valign="top" |April 1950 geregistreer; as ’n L-749A-79-50 bestel, Junie 1950 afgelewer |- | valign="top" |ZS-DBU | valign="top" |''Durban'' | valign="top" |2632 | valign="top" |April 1950 geregistreer; as ’n L-749A-79-50 bestel, 31 Julie 1950 afgelewer |} Die gedeelte hierbo is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) |year=1981 |pages=161 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=14 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Wixey |first=Ken |title=The Lockheed Constellation |date=2001 |publisher=Tempus Publishing Ltd |year=2001 |isbn=0 7524 1766 5 |location=United Kingdom |pages=43 |language=en}}</ref> ==== Konstruksienommer 2623 ==== [[Lêer:Lockheed L-749A ZS-DBR SAA LAP 30.05.53 edited-2.jpg|duimnael|Constellation ZS-DBR van die SAL]] Die Lockheed L-749A Constellation met die konstruksienommer 2623 het die identiteitsrekord ZS-DBR, 4X-AOL en G-ASYS (Januarie 1965 aan diens onttrek en April 1967 opgebreek). ==== Konstruksienommer 2630 ==== Die Lockheed L-749A Constellation met die konstruksienommer 2630 het die identiteitsrekord ZS-DBS, G-ASYF en N1939 (aan diens onttrek en gestoor Miami, Florida 1967 en Julie 1969 opgebreek, steeds as G-ASYF). ==== Konstruksienommer 2631 ==== Die Lockheed L-749A Constellation met die konstruksienommer 2631 het die identiteitsrekord ZS-DBT, 4X-AOM (Israel Aircraft Industries, nie opgeneem nie) en G-ASYT (aan diens onttrek en Desember 1964 gestoor en Julie 1967 opgebreek). ==== Konstruksienommer 2632 ==== Die Lockheed L-749A Constellation met die konstruksienommer 2632 het die identiteitsrekord ZS-DBU en G-ASYU (aan diens onttrek en Desember 1964 gestoor en April 1967 opgebreek). === Trek Lugdiens === ==== Besonderhede van ZS-DVJ ==== [[Lêer:ZS-DVJ 20230714 Jaws E3250 left side titles done 711x400.jpg|duimnael|Starliner ZS-DVJ van Trek Lugdiens]] Die Lockheed L-1649A Starliner met die registrasienommer ZS-DVJ het die konstruksienommer 1042 en die identiteitsrekord '''D-ALOL''' (Lufthansa), '''N45520''' (World Airways), '''ZS-DVJ''' (Trek Lugdiens, Februarie 1964 geregistreer), '''LX-LGX''' (Luxair, Mei 1967 gebruikhuur) en '''ZS-DVJ''' (Trek Lugdiens, Junie 1968 weer as ZS-DVJ geregistreer). Die skroefvliegtuig is in Oktober 1971 aan diens onttrek en later aan die SAL-museum geskenk. ==== Besonderhede van ZS-DTM/ZS-FAB ==== [[Lêer:Trek Airways Lockheed L-1649A Starliner.jpg|duimnael|Starliner ZS-FAB van Trek Lugdiens]] Die Lockheed L-1649A Starliner met die registrasienommers ZS-DTM/ZS-FAB het die konstruksienommer 1041 en die identiteitsrekord '''D-ALER''', '''N45517''', '''ZS-DTM''' (Trek Lugdiens het die vliegtuig 12 Februarie 1964 gekoop), '''LX-LGZ''' (Luxair het hom 20 April 1964 gebruikhuur) en '''ZS-FAB''' (18 Mei 1967 aan Trek Lugdiens terugbesorg); aan diens onttrek en September 1969 te Johannesburg gestoor, Mei 1970 opgebreek. AANTEKENING Die besonderhede wat hierbo weergegee word, is in die volgende bronne verkry: <ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=354 and 384 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=1981 |publisher=Air-Britain (Historians) |year=1981 |pages=170, 171 and 183 |language=en}}</ref> == Gepreserveerde Constellations == AANTEKENING Van die inligting wat in die volgende gedeelte verstrek word, is in ''Propliners'' verkry:<ref>{{Cite book |last=Eastwood and Roach |first=Tony and John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=343, 346, 353, 361, 362, 363, 364, 370, 371, 372 |language=en}}</ref> === Starliner ZS-DVJ in Trek Lugdiens-kleurskema === Die Lockheed Starliner met die registrasienommer ZS-DVJ is eers by die destydse Jan Smuts-lughawe as deel van die SAL se museumvliegtuie gepreserveer, maar later is dit as deel van die SAL-museumvereniging se versameling by die Randse Lughawe uitgestal.<gallery mode="packed"> Lêer:Zsdvj 1990-10-15 FAJS 110 800x486.jpg|SAL- tegniese gebied te Jan Smuts-lughawe 15 Oktober 1990 Lêer:Zsdvj 1992-04-02 FAJS 920 spot LR 800x486.jpg|SAL- tegniese gebied te Jan Smuts-lughawe 2 April 1992 met “TREK” op stertvin Lêer:ZS-DVJ 20230715 Jaws E3307 right side titles done 711x400.jpg|Randse Lughawe 15 Julie 2023 in meer volledige kleurskema </gallery> === D-ALEM van Lufthansa op Münich-lughawe in Duitsland === [[Lêer:D-ALEM (aircraft) 5614.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed L-1049G met die konstruksienommer 4671 word as D-ALEM van Lufthansa op Münich-lughawe in Duitsland gesien. Hierdie masjien is oorspronklik as F-BHML aan Air France afgelewer.]] === L-1049 konstruksienommer 4519 by Saint-Aignan-Grandlieu in Frankryk === [[Lêer:Saint-Aignan-Grandlieu - Super Constellation 20250726-01.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed L-1049 met die konstruksienommer 4519 word by Saint-Aignan-Grandlieu in Frankryk gesien. Die vliegtuig het die registrasienommer F-BRAD en is oorspronklik op 4 November 1953 as F-BGNJ aan Air France afgelewer.]] === Super Constellation HB-RSC van die Flyers Association === [[Lêer:SUPER CONSTELLATION FLYERS ASSOCIATION LOCKHEED L-1049 SUPER CONSTELLATION HB-RSC (6238694392).jpg|geen|duimnael|Die Super Constellation met die registrasienommer HB-RSC van die Flyers Association word op 25 September 2011 gesien. Die C-121C met die konstruksienommer 4175 is oorsponklik op 1 November 1955 as 54-0156 aan die USAF afgelewer.]] === C-121C by die Air Mobility Command Museum === [[Lêer:Lockheed C-121C Constellation (27909785000).jpg|geen|duimnael|Hierdie vliegtuig het die konstruksienommer 4557 (L-1049E) en was voorheen N1005C geregistreer.]] Verwysings: <ref>{{Cite web|url=https://www.amcmuseum.org/at-the-museum/aircraft/c-121c-constellation/|title=C-121C Super Constellation|date=30 April 2026|website=Air Mobility Command Museum|access-date=30 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.conniesurvivors.com/N1005C.htm|title=N1005C c/n 4557|date=30 April 2026|website=Connie Survivors.com|access-date=30 April 2026}}</ref> === VC-121B by die Pima Air & Space Museum in Tucson, Arizona in die VSA === Die Constellation met die konstruksienommer 2606 is ’n Lockheed C-121A wat op 3 Februarie 1949 met die reeksnommer 48-0614 aan die USAF afgelewer is. Hy het die naam ''Columbine'' gehad en is later in ’n VC-121B omskep. Die masjien word nou by die Pima Air & Space Museum in Tucson, Arizona in die VSA uitgestal. Die vliegtuig word in die meegaande foto’s in ’n kleurskema van die 7167ste Spesiale Lugmissie-eskader by Wiesbaden in Duitsland (1951) gesien. Generaal Dweight Eisenhower het ’n VC-121A met die naam ''Columbine'' gebruik (vernoem na die blom van Colorado, sy vrou se tuisstaat).<gallery mode="packed"> Lêer:48-0614 Lockheed Constellation ( VC-121B ) U.S. Airforce (8392163030).jpg|VC-121B 48-0614 Lêer:Lockheed VC-121A Constellation "Columbine" (8599876267).jpg|VC-121B 48-0614 ''Columbine'' </gallery> === VC-121E ''Columbine III'' by die Nasionale USAF-museum op Wright-Patterson-lugmagbasis === Die VC-121E met die naam ''Columbine III'' word by die Nasionale USAF-museum op Wright-Patterson-lugmagbasis in Dayton, Ohio in die VSA uitgestal en maak deel uit van die presidensiële vliegtuigversameling. Sien die fotobyskrif hierbo vir die herkoms van die naam ''Columbine''. Die VC-121E is as ’n R7V-1 vir die VSA-vloot bestel (konstruksienommer 4151, BuNo 131650), is as ’n VC-121E gebou (reeksnommer 53-7885 vir die USAF, 24 November 1954 afgelewer) en is as ’n presidensiële transportvliegtuig vir die USAF voltooi, kompleet met reghoekige vensters en het as ''Columbine III'' vir Presidente Eisenhower en Kennedy diens gedoen totdat dit in Oktober 1962 met ’n Boeing VC-137 vervang is.<gallery mode="packed"> Lêer:Lockheed L-1049B-55-97 VC-121E-LO Constellation 'Columbine III' (USAF sn 53-7885, cn 4151) (5-22-2022).jpg|VC-121E reeksnommer 53-7885 Lêer:Presidential Aircraft Collection "Columbine III" (4439860397).jpg|VC-121E ''Columbine III'' </gallery> === C-121C by die Steven F. Udvar Hazy Center op Washington Dulles Internasionale Lughawe === 'n Lockheed C-121C word by die Steven F. Udvar Hazy Center op die Washington Dulles Internasionale Lughawe in Chantilly, Virginia in die VSA uitgestal (die sentrum is deel van die National Air and Space Museum). Hierdie Constellation het die konstruksienommer 4196 en is op 27 Maart 1956 as reeksnommer 54-0177 aan die USAF afgelewer. Die vliegtuig is aan die 1608ste Lugvervoervleuel (deel van die Atlantiese Afdeling van die Military Air Transport Service) toegewys. Later is hy eers na die Mississippi Air National Guard en toe die West Virginia Air National Guard oorgeplaas. Die finale eenheid van die masjien was die 193ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader (deel van die Pennsylvania Air National Guard). [[Lêer:Lockheed C-121C-LO Constellation ‘0-40177’ (54-0177 N1104W) (51227493918).jpg|geen|duimnael|Die C-121C met die reeksnommer 54-0177 word in die Steven F. Udvar Hazy Center op Washington Dulles Internasionale Lughawe uitgestal.]] === Super Constellation VH-EAG van die Historical Aircraft Restoration Society === [[Lêer:Historical Aircraft Restoration Society (VH-EAG) Lockheed Super Constellation 'Connie' taxiing at Wagga Wagga Airport (3).jpg|geen|duimnael|Die Lockheed Super Constellation met die registrasienommer VH-EAG van die Historical Aircraft Restoration Society word op 26 Augustus 2017 by Wagga Wagga-lughawe in Australië gesien. Die Lockheed C-121C met die konstruksienommer 4176 is oorspronklik op 6 Oktober 1955 as 54-0157 aan die USAF afgelewer.]] === Super Constellation by die Vlootlugvaartmuseum in Goa, Indië === Die Lockheed L-1049E met die konstruksienommer 4614 is op 17 Februarie 1955 as VT-DHM aan Air India afgelewer. Die vliegmasjien is later in ’n L-1049G omskep en is daarna as BG-575 na die Indiese Lugmag (rondom 30 Oktober 1961). In November 1976 is die masjien na die Indiese Vloot oorgeplaas, en die reeksnommer IN-315 is aan hom toegeken.<gallery mode="packed"> Lêer:Connie at NAM.jpg|Vlootlugvaartmuseum in Goa, Indië 8 Mei 2012 Lêer:Lockheed L.1049 Super Constellation preserved at the Indian Naval Museum, Goa.jpg|Vlootlugvaartmuseum in Goa, Indië Super Constellation IN315 </gallery> === L-049 met die naam ''Star of Switzerland'' by die Pima Air & Space Museum === Die Lockheed L-049 Constellation met die konstruksienommer 1970 is oorspronklik op 28 April 1945 as 42-94549 aan die USAAF afgelewer. Daarna was dit as N90831 in diens van Transcontinental & Western Air (TWA) (afgelewer 1 Oktober 1948). TWA het op 17 Mei 1950 die nuwe naam Transworld Air Lines gekry. [[Lêer:N90831 (10643886703).jpg|geen|duimnael|Die vliegtuig word met die naam ''Star of Switzerland'' by die Pima Air & Space Museum gesien.]] === L-049 PP-PDD by die Museu Asas de Um Sonho in Brasilië === ’n Lockheed L-049 Constellation word met die registrasie PP-PDD en in ’n Panair do Brasil-kleurskema by die Museu Asas de Um Sonho (TAM Museum) in Brasilië uitgestal. Die registrasienommer is vals – die vliegtuig was in werklikheid voorheen as N86533 geregistreer, wat die konstruksienommer 2071 het. [[Lêer:Lockheed L-049 Constellation, Panair do Brasil AN1195308.jpg|geen|duimnael|’n Lockheed L-049 Constellation word met die registrasie PP-PDD en in ’n Panair do Brasil-kleurskema by die Museu Asas de Um Sonho in Brasilië gesien.]] === EC-121T by die Peterson Air and Space Museum in Colorado Springs in die VSA === [[Lêer:EC-121T at Peterson AFB.jpg|duimnael|’n Lockheed EC-121T Constellation word op 26 Augustus 2010 by Peterson-lugmagbasis in Colorado in die VSA uitgestal.]] ’n Lockheed EC-121T Constellation word by die Peterson Air and Space Museum op die Peterson-lugmagbasis in Colorado Springs in die VSA uitgestal. Die reeksnommer van die vliegtuig is 52-3425 en sy konstruksienommer is 4343 (oorspronklik op 17 Januarie 1955 aan die USAF afgelewer).<ref>{{Cite web|url=https://www.conniesurvivors.com/52-3425.htm|title=52-3425 c/n 4343|date=30 April 2026|website=Connie Survivors.com|access-date=30 April 2026}}</ref> Die EC-121T Constellation was ’n gemodifiseerde weergawe van die EC-121D wat as elektroniese intelligensieplatform gebruik is en ’n gerekenariseerde Lug- Vroeë Waarskuwing-en-beheer-terugvoerstelsel gehad het. ’n Handvol EC-121T’s het hulle groot radarkoepels behou.<ref name=":3" /> === C-121A konstruksienommer 2601 === Die Lockheed C-121A Constellation met die konstruksienommer 2601 het die registrasienommer N494TW en het voorheen die reeksnommer 48-0609 gehad. [[Lêer:C-121A MATS (17645251359).jpg|geen|duimnael|Die enjins van die Constellation met die registrasienommer N494TW word aangeskakel vir ’n vlugdemonstrasie gedurende die Royal International Air Tattoo in 1998.]] Die vliegtuig wat voorheen N494TW geregistreer was, is aan Korean Air vir statiese vertoning by hulle opleidingsfasiliteit op die eiland Jeju in Suid-Korea geskenk. Die vliegtuig word in ’n Air Korea-kleurskema en met die registrasienommer HL4003 uitgestal. Air Korea het van Maart 1967 tot Augustus 1968 ’n L-1649A Starliner met die registrasienommer HL4003 bedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.conniesurvivors.com/N494TW.htm|title=N494TW c/n 2601|date=30 April 2026|website=Connie Survivors.com|access-date=30 April 2026}}</ref> [[Lêer:Korean L-049 on display.jpg|geen|duimnael|Die vliegtuig wat voorheen N494TW geregistreer was, word as Air Korea HL4003 op die eiland Jeju in Suid-Korea gesien.]] == Verwysings == {{verwysings}} ghkk307yl4sjxmllhcn46iyt8vh5hze 0 460969 2908685 2902659 2026-06-02T06:09:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908685 wikitext text/x-wiki {{Short description|Verskuiwing en deportasie van mense in die Sowjetunie}} {{Inligtingskas Burgerlike aanval | title = Bevolkingsverskuiwing in die Sowjetunie | partof = die [[dekoelakisering]], die [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] en die [[Tweede Wêreldoorlog]] | image = Uskut.jpg | image_size = 250 | alt = | caption = Die leë Krim-Tataarse dorp Üsküt, naby [[Aloesjta]], foto geneem in 1945 ná die [[Deportasie van die Krim-Tatare|algehele deportasie van sy inwoners]] | map = Karte Entkulakisierung.png | map_size = | map_alt = | map_caption = Algemene roetes van deportasie tydens die [[dekoelakisering]] oor die hele Sowjetunie in 1930–1931 | motive = [[Russifisering]],{{sfn|Bekus|2010|p=42}} [[kolonialisme]],<ref>{{cite web| work=Wall Street Journal| title=Russia's Crimes of Colonialism| author=Casey Michael|url=https://www.wsj.com/articles/russias-crimes-of-colonialism-putin-ukraine-war-empire-eurasia-lavrov-africa-soviet-union-11660076835| date=9 August 2022}}</ref> goedkoop arbeid vir [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] | location = [[Sowjetunie]] en [[Besetting van die Baltiese state|beset gebied]] | target = [[Koelake]] (welaf-boere), etniese minderhede, geestelikes, ongewenste burgers van Sowjet- en beset gebied | coordinates = | date = 1930–1952 | time = | timezone = | type = [[Etniese suiwering]], [[bevolkingsverskuiwing]], [[dwangarbeid]], [[volksmoord]],<ref name=europarl>[http://www.unpo.org/article/438 UNPO: Tsjetsjnië: Europese Parlement erken die volksmoord op die Tsjetsjniese volk in 1944]</ref><ref name="Rosefielde84">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n102 84] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref><ref name=perovic/><ref name=jeffburds>{{cite journal |last=Burds|first=Jeffrey|date=1 April 2007|title=The Soviet War against 'Fifth Columnists': The Case of Chechnya, 1942–4|journal=Journal of Contemporary History|volume=42|issue=2|pages=267–314 |doi=10.1177/0022009407075545 |s2cid=159523593}}</ref> [[klassemoord]] | fatalities = ~800 000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}–1 500 000{{Sfn|Werth|2004|p=73}} in die USSR | victims = 6 000 000 Sowjet-burgers gedeporteer na [[gedwonge nedersettings in die Sowjetunie]] | perps = [[OGPU]] / [[NKWD]] | susperps = | susperp = | weapons = | numparts = | numpart = | dfens = | dfen = | footage = }} {{Bevolkingsverskuiwing in die Sowjetunie}} {{Kantbalk Stalinisme}} Vanaf 1930 tot 1952 het die [[regering van die Sowjetunie]], op bevel van die Sowjet-leier [[Josef Stalin]] en onder leiding van die [[NKWD]]-amptenaar [[Lawrenti Beria]], bevolkings van verskeie groepe gedwonge [[Bevolkingsverskuiwing|verskuif]]. Hierdie aksies kan in die volgende breë kategorieë geklassifiseer word: [[deportasie]]s van "[[Anti-Sowjetisme|anti-Sowjet]]"-kategorieë van die bevolking (dikwels geklassifiseer as "[[Vyand van die volk|vyande van die volk]]"), deportasies van hele nasionaliteite, verskuiwing van arbeidsmagte, en georganiseerde migrasies in teenoorgestelde rigtings om [[Etniese suiwering|etnies gesuiwerde]] gebied te vul. [[Dekoelakisering]] het die eerste keer aangedui dat 'n hele klas gedeporteer is, terwyl die [[Deportasie van Koreane in die Sowjetunie|deportasie van Sowjet-Koreane]] in 1937 die presedent gestel het van 'n spesifieke etniese deportasie van 'n hele nasionaliteit.{{sfn|Ellman|2002|p=1158}} In die meeste gevalle was hul bestemmings onderbevolkte afgeleë gebied. Dit sluit deportasies na die Sowjetunie van nie-Sowjet-burgers van lande buite die USSR in. Daar is geraam dat die interne [[gedwonge migrasie]]s in geheel ten minste 6&nbsp;miljoen mense geraak het.{{Sfn|Werth|2004|p=73}}{{Sfn|Polian|2004|p=4}}<ref name="Rosefielde83">{{cite book |title= Red Holocaust |last= Rosefielde |first= Steven |author-link= Steven Rosefielde |year= 2009 |publisher= [[Routledge]] |isbn= 978-0-415-77757-5 |page=[https://archive.org/details/redholocaust00rose/page/n101 83] |title-link= Red Holocaust (2009 book) }}</ref>{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Van hierdie totaal is 1,8&nbsp;miljoen [[koelak]]ke in 1930–31 gedeporteer, 1,0&nbsp;miljoen boere en etniese minderhede in 1932–1939, terwyl ongeveer 3,5&nbsp;miljoen etniese minderhede gedurende 1940–52 verder hervestig is.{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Sowjet-argiewe het 390 000{{sfn|Pohl|1997|p=58}} sterftes gedurende die gedwonge hervestiging van koelakke en tot 400 000 sterftes van mense wat gedurende die 1940's na gedwonge nedersettings gedeporteer is, gedokumenteer;{{sfn|Pohl|1997|p=148}} [[Nicolas Werth]] plaas die algehele sterftes egter nader aan tussen 1 en 1,5&nbsp;miljoen wat as gevolg van die deportasies omgekom het.{{Sfn|Werth|2004|p=73}} Hedendaagse historici klassifiseer hierdie deportasies as 'n [[misdaad teen die mensdom]] en etniese [[vervolging]]. Twee van hierdie gevalle met die hoogste sterftesyfers is as [[volksmoord]]e beskryf — die [[deportasie van die Krim-Tatare]] is deur [[Oekraïne]] en verskeie ander lande as volksmoord verklaar, terwyl die [[deportasie van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs]] onderskeidelik deur die [[Europese Parlement]] as volksmoord verklaar is. Op 26 April 1991 het die Hoogste Sowjet van die Russiese Sosialistiese Federale Sowjet-Republiek, onder sy voorsitter [[Boris Jeltsin]], die wet Oor die Rehabilitasie van Onderdrukte Volkere aangeneem, met Artikel 2 wat alle massa-deportasies as "Stalin se beleid van laster en volksmoord" veroordeel.<ref name=perovic>{{cite book |title=Perovic, Jeronim (2018). From Conquest to Deportation: The North Caucasus under Russian Rule. Oxford University Press. ISBN 9780190934675. OCLC 1083957407. |pages=320 |isbn=9780190934675 |url=https://books.google.com/books?id=O19gDwAAQBAJ&pg=PA320|last1=Perovic |first1=Jeronim |date=June 2018 |publisher=Oxford University Press }}</ref> Die Sowjetunie het ook deportasies in beset gebied uitgevoer, met meer as 50 000 wat omgekom het uit die [[Besetting van die Baltiese state|Baltiese state]] en 300 000 tot 360 000 wat omgekom het tydens die [[Vlug en uitsetting van Duitsers (1944–1950)|uitsetting van Duitsers]] uit Oos-Europa as gevolg van Sowjet-deportasie, slagtings, en interneringskampe en arbeidskampe.<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40">Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1978. Bericht des Bundesarchivs vom 28 Mai 1974. Archivalien und ausgewälte Erlebenisberichte, Bonn 1989, pp. 40–41, 46–47, 51–53</ref> ==Deportasie van sosiale groepe== {{Main|Dekoelakisering|De-Kosakkisering}} Baie Sowjet-boere is, ongeag hul werklike inkomste of eiendom, as "[[Koelak]]ke" bestempel omdat hulle kollektivisering teengestaan het. Hierdie term het histories verwys na relatief welaf-boere sedert die latere [[Russiese Ryk]]. Koelak was die mees algemene kategorie van gedeporteerde Sowjet-burger.<ref>{{cite web |url=http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |title=Gulag: Soviet Forced Labor Camps and the Struggle for Freedom |publisher=Gulaghistory.org |access-date=17 February 2015 |archive-date=5 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105114641/http://gulaghistory.org/exhibits/nps/onlineexhibit/stalin/crimes.php |url-status=dead }}</ref> Die hervestiging van mense wat amptelik as ''koelakke'' aangewys is, het tot vroeg in 1950 voortgeduur, met inbegrip van verskeie groot golwe: op 5 September 1951 het die Sowjet-regering die deportasie van koelakke uit die [[Litause SSR]] beveel weens "vyandige optrede teen [[kolchose]]", wat een van die laaste hervestigings van daardie sosiale groep was.{{sfn|Bugay|1996|p=166}} Groot getalle "koelakke", ongeag hul nasionaliteit, is in [[Siberië]] en [[Sentraal-Asië]] hervestig. Volgens data uit Sowjet-argiewe, wat in 1990 gepubliseer is, is 1 803 392 mense in 1930 en 1931 na arbeidskolonies en kampe gestuur, en 1 317 022 het hul bestemming bereik. Deportasies op 'n kleiner skaal het ná 1931 voortgeduur. Die gerapporteerde getal koelakke en hul familielede wat van 1932 tot 1940 in arbeidskolonies dood is, was 389 521.<ref>[http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114220819/http://users.cyberone.com.au/myers/courtois.html|date=14 January 2009}}</ref> Die totale aantal gedeporteerdes is omstrede. Konserwatiewe ramings veronderstel dat 1 679 528–1 803 392 mense gedeporteer is,{{Sfn|Viola|2007|p=32}} terwyl die hoogste ramings is dat teen 1937 15&nbsp;miljoen koelakke en hul gesinne gedeporteer is, en dat baie mense tydens die deportasie gesterf het, maar die volle getal is nie bekend nie.<ref name=":0">{{Cite book|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|last=Sebag Montefiore|first=Simon|publisher=W&N|year=2014|isbn=978-1780228358|pages=84|quote=By 1937, 18,5 million were collectivized but there were now only 19.9 million households: 5.7 million households, perhaps 15 million persons, had been deported, many of them dead}}</ref> In die laat 1920's en 1930's is miljoene Russe na Kasakstan gedeporteer, en daar is na hulle verwys as spesiale setlaars, en vanaf 1933 is hulle bekend gestaan as arbeidsetlaars. Hulle was nie gevangenes van die Goelag nie. As gevolg hiervan is Karaganda en baie ander nedersettings in Kasakstan gestig. Op 1 Junie 1938 was daar 100 arbeidsnedersettings in die Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek, waar oorlewendes van die dekoelakisering gewoon het. Benewens ander dokumente het, byvoorbeeld op 8 Mei 1931, die A. A. Andrejev-kommissie 'n konsep-resolusie uitgereik oor die moontlikheid om 150 000 "koelak-plase" in Noordoos-Kasakstan te vestig. Die afstammelinge van hierdie Russe woon vandag steeds reg deur Kasakstan. Die bevolking van die republiek het van 2,5 miljoen in 1933 tot 6 miljoen voor die oorlog gegroei. ==Etniese operasies== {{Main|Vlug van Pole uit die USSR|Deportasies van die Ingriese Finne|Deportasie van Chinese in die Sowjetunie|Deportasie van Koreane in die Sowjetunie|Deportasie van die Sowjet-Grieke}} [[File:Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina 03.jpg|thumb|'n Trein met Roemeense vlugtelinge ná die [[Sowjet-anneksasie van Bessarabië en Noord-Boekowina|Sowjet-anneksasie van Bessarabië]]]] Gedurende die 1930's het die kategorisering van sogenaamde vyande van die volk verskuif van die gewone [[Marxisme–Leninisme|Marxisties-Leninistiese]], klasse-gebaseerde terme, soos ''koelak'', na etnies-gebaseerde terme.<ref>{{Harvnb|Martin|1998}}.</ref> Die gedeeltelike verwydering van potensieel onrusstigtende etniese groepe was 'n tegniek wat [[Josef Stalin]] gedurende sy regering konsekwent gebruik het;<ref>{{Harvnb|Pohl|1999}}.</ref> tussen 1935 en 1938 alleen is ten minste tien verskillende nasionaliteite gedeporteer.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=815}}. Pole, Duitsers, Finne, Este, Lette, Koreane, Italianers, Chinese, Koerde en Iraniërs.</ref> [[Operasie Barbarossa|Duitsland se inval in die Sowjetunie]] het tot 'n massiewe eskalasie van Sowjetse etniese suiwering gelei.<ref>{{Harvnb|Martin|1998|p=820}}.</ref> Die [[deportasie van Koreane in die Sowjetunie]], oorspronklik in 1926 bedink, in 1930 begin en in 1937 deurgevoer, was die eerste massa-verskuiwing van 'n hele nasionaliteit in die [[Sowjetunie]].<ref>{{cite book|author=J. Otto Pohl|title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949|url=https://books.google.com/books?id=SnLANpCfDn4C|year=1999|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-30921-2|pages=9–20}}</ref> Byna die hele Sowjetbevolking van [[Koreane|etniese Koreane]] (171 781 mense) is in Oktober 1937 [[Gedwonge nedersettings in die Sowjetunie|gedwonge verskuif]] vanaf die [[Russiese Verre-Ooste]] na onbevolkte gebied van die [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Kazachse SSR]] en die [[Oesbekiese SSR]].<ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html First deportation and the "Effective manager"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620231557/http://www.novayagazeta.ru/data/2009/063/22.html |date=20 June 2009 }}, [[Novaja Gazeta]], deur [[Pavel Polian|Pavel Poljan]] en Nikolai Pobol</ref> As 'n mens na die hele tydperk van Stalin se bewind kyk, kan jy lys: [[Ingriese Finne]] (1929–1931 en 1935–1939), [[Kalmukke]], [[Balkare]], [[Italianers van die Krim]], [[Karatsjais]], [[Meschetiese Turke]], [[Karapapakhs]], en [[Koreane|Koreane van die Verre-Ooste]] (1937), [[Pole]] (1939–1941 en 1944–1945), [[Finne|Finse mense in Karelië]] (1940–1941, 1944), [[Kola-Noorweërs]] (1940–1942), [[Roemeniërs]] (1941 en 1944–1953), [[Este]], [[Lette]], en [[Litauers]] (1941 en 1945–1949), [[Wolga-Duitsers]] (1941–1945), [[Tsjetsjniërs]], [[Ingoesjetiërs]], [[Krim-Tatare]] en [[Grieke in Oekraïne|Krim-Grieke]] (1944), en [[Kaukasus-Grieke]] (1949–1950). Kort voor, gedurende en onmiddellik ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Stalin 'n reeks deportasies op 'n geweldige skaal uitgevoer wat die etniese kaart van die Sowjetunie diepgaande beïnvloed het.<ref>{{cite web |url=http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |title=The Scale and Nature of German and Soviet Repression and Mass Killings, 1930–45 |author=Stephen Wheatcroft |publisher=Sovietinfo.tripod.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=17 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717103830/http://sovietinfo.tripod.com/WCR-German_Soviet.pdf |url-status=dead }}</ref> Daar word geraam dat tussen 1941 en 1949 byna 3,3&nbsp;miljoen na Siberië en die Sentraal-Asiatiese republieke gedeporteer is.<ref>{{cite book|author=Philip Boobbyer|title=The Stalin Era|url=https://books.google.com/books?id=lYMsIE5KjmMC&pg=PA130|year=2000|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-18298-0|page=130}}</ref> ===Westelike anneksasies en deportasies, 1939–1941=== {{See also|Junie-deportasie}} [[Lawrenti Beria]], die hoof van die [[KGB|NKWD]], die Sowjetse [[geheime polisie]], was verantwoordelik vir die organisering en uitvoering van talle deportasies van etniese minderhede gedurende daardie tyd.{{sfn|Mikaberidze|2015|p=191}} Ná die [[Sowjetinval van Pole (1939)|Sowjetinval van Pole]] wat gevolg het op die ooreenstemmende [[Inval van Pole (1939)|Duitse inval]] wat die begin van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in 1939 gemerk het, het die Sowjetunie die oostelike dele van Pole (in Pole bekend as ''[[Kresy]]'' of in die USSR sowel as in Belarus en Oekraïne bekend as [[Wes-Belarus]] en [[Wes-Oekraïne]]) van die [[Tweede Poolse Republiek]] geannekseer, wat toe die westelike dele van die [[Wit-Russiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Wit-Russiese SSR]] en die [[Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oekraïense SSR]] geword het. Van 1939–1941 is 1,45&nbsp;miljoen mense wat in die streek gewoon het, deur die Sowjetregime gedeporteer. Volgens Poolse historici was 63,1% van hierdie mense Pole en 7,4% van hulle [[Jode]].<ref>Poland's Holocaust, Tadeusz Piotrowski, 1998 {{ISBN|0-7864-0371-3}}, P.14</ref> Voorheen is geglo dat ongeveer 1,0&nbsp;miljoen Poolse burgers in die hande van die Sowjets gesterf het,<ref>Franciszek Proch, Poland's Way of the Cross, New York 1987 P.146</ref> maar onlangs raam Poolse historici, hoofsaaklik gebaseer op hul studie van Sowjetargiewe, dat ongeveer 350 000 mense wat van 1939–1945 gedeporteer is, gesterf het.<ref>{{cite web |url=http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |title=European WWII Casualties |publisher=Project InPosterum |access-date=17 February 2015 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003072010/http://www.projectinposterum.org/docs/european_WWII_casualties.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |title=Piotr Wrobel. The Devil's Playground: Poland in World War II |publisher=Warsawuprising.com |access-date=17 February 2015 |archive-date=27 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427172018/http://www.warsawuprising.com/paper/wrobel2.htm |url-status=dead }}</ref> Dieselfde beleid is in die [[Baltiese state|Baltiese republieke]] van [[Letse Sosialistiese Sowjetrepubliek|Letland]], [[Litause Sosialistiese Sowjetrepubliek|Litaue]] en [[Estiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Estland]] toegepas (sien [[Sowjetdeportasies uit Estland]], [[Sowjetdeportasies uit Letland|Letland]] en [[Sowjetdeportasies uit Litaue|Litaue]]).<ref>[http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709020049/http://www.am.gov.lv/en/latvia/History-of-Occupation/briefing-paper4/|date=9 July 2007}}</ref> Daar word geraam dat meer as 200 000 mense in 1940–1953 uit die Baltiese gebied gedeporteer is. Daarbenewens is ten minste 75 000 na die [[Goelag]] gestuur. 10% van die hele volwasse Baltiese bevolking is gedeporteer of na arbeidskampe gestuur.<ref>[http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420175950/http://www.ahtg.net/TpA/baltstat.html|date=20 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |title=Taigi veebimüük &#124; Taig.ee |publisher=Rel.ee |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010301223347/http://www.rel.ee/eng/communism_crimes.htm |archive-date=1 March 2001 }}</ref> In 1989 het inheemse Lette slegs 52% van die bevolking van hul eie land verteenwoordig. In Estland was die syfer 62%.<ref>Laar, M. (2009). The Power of Freedom. Central and Eastern Europe after 1945. Centre for European Studies, p. 36. {{ISBN|978-9949-18-858-1}}</ref> In Litaue was die situasie beter omdat die migrante wat na daardie land gestuur is, eintlik na die voormalige gebied van [[Oos-Pruise]] (nou [[Kaliningrad]]) verhuis het, wat, in teenstelling met die oorspronklike planne, nooit deel van Litaue geword het nie.<ref>Misiunas, Romuald J. and Rein Taagepera. (1983). Baltic States: The Years of Dependence, 1940–1980. University of California Press. Hurst and Berkeley.</ref> Soortgelyk is [[Roemeniërs]] van [[Tsjernivtsi-oblas]] en [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Moldawië]] in groot getalle gedeporteer wat tussen 200 000 en 400 000 wissel.<ref>{{cite web |url=http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |title=east-west-wg.org |publisher=east-west-wg.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913005040/http://www.east-west-wg.org/cst/cst-mold/bessara.html |archive-date=13 September 2014 }}</ref> (Sien [[Sowjetdeportasies uit Bessarabië]].) ===Tweede Wêreldoorlog, 1941–1945=== {{See also|Deportasie van die Krim-Tatare|Deportasie van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs|Deportasie van die Meschetiese Turke|Deportasie van die Karatsjais|Deportasie van die Balkare|Deportasie van die Kalmukke}} [[File:Iš Lietuvos į Dalstrojų.png|thumb|right|Roete van mense wat van [[Litaue]] na afgeleë streke van die [[Verre Ooste]] gedeporteer is, tot {{convert|6,000|miles}} ver]] Tydens die Tweede Wêreldoorlog, veral in 1943–44, het die Sowjetregering 'n reeks [[deportasie]]s uitgevoer. Sowat 1,9&nbsp;miljoen mense is na Siberië en die Sentraal-Asiatiese republieke gedeporteer. Volgens die Sowjets het, van ongeveer 183 000 Krim-Tatare, 20 000 of 10% van die hele bevolking in Duitse bataljons gedien,<ref>Alexander Statiev, "The Nature of Anti-Soviet Armed Resistance, 1942–44", ''[[Kritika (journal)|Kritika]]: Explorations in Russian and Eurasian History'' (Spring 2005) 285–318</ref> hoewel die syfer in vraag afgelei is uit 'n enkele SS-verslag oor hoeveel individue verwag is om bereid te wees om saam te werk en weerspreek word deur amptelike statistiese rekords, wat aandui dat die getal werklik ongeveer 3 000 was, met slegs 800 wat vrywilligers was.<ref>{{Cite web |title=How many Crimean Tatars actually served the Nazis |url=https://en.ua2.news/773-how-many-crimean-tatars-actually-served-the-nazis.html |access-date=2023-10-28 |website=UA2.news — independent analytical online magazine |language=ru }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Gevolglik is [[Tatare]] ook ''en masse'' deur die Sowjets ná die oorlog verskuif.<ref>A. Bell-Fialkoff, A Brief History of Ethnic Cleansing. Foreign Affairs, 1993, 110–122</ref> [[Wjatsjeslaf Molotof]] het hierdie besluit geregverdig en gesê: "Die feit is dat ons gedurende die oorlog verslae oor massa-verraad ontvang het. Bataljons Kaukasiërs het ons aan die fronte teëgestaan en ons van agter af aangeval. Dit was 'n saak van lewe en dood; daar was nie tyd om die besonderhede te ondersoek nie. Natuurlik het onskuldiges gely. Maar ek meen, gegewe die omstandighede, het ons reg opgetree."<ref>Chuev, Feliks. Molotov Remembers. Chicago: I. R. Dee, 1993, p. 195</ref> Historikus [[Ian Grey]] skryf: "Teenoor die Moslem-volkere het die Duitsers 'n welwillende, byna paternalistiese beleid gevolg. Die Karatsjais, Balkare, Ingoesjetiërs, Tsjetsjniërs, Kalmukke en Tatare van die Krim het almal in 'n mate Duits-vriendelike simpatieë getoon. Dit was slegs die haastige onttrekking van die Duitsers uit die Kaukasus ná die Slag van Stalingrad wat hulle verhinder het om die Moslem-volk vir effektiewe anti-Sowjetaksie te organiseer. Die Duitsers het egter hardop gespog dat hulle 'n sterk 'vyfde kolonne' in die Kaukasus agtergelaat het."<ref>Grey, Ian. Stalin, Man of History. London: Weidenfeld and Nicolson, 1979, p. 373</ref> Wolga-Duitsers<ref>[http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806104429/http://www.volgagermans.net/volgagermans/Volga%20German%20Deportation.htm|date=6 August 2009}}</ref> en sewe (nie-[[Slawiese volke|Slawiese]]) nasionaliteite van die [[Krim]] en die noordelike [[Kaukasus]] is gedeporteer: die Krim-Tatare,<ref>[http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015035819/http://www.euronet.nl/users/sota/statshist.html|date=15 October 2009}}</ref> [[Kalmukke]], [[Tsjetsjniërs]],<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3509933.stm |title=Europe &#124; Remembering Stalin's deportations |work=BBC News |date=23 February 2004 |access-date=17 February 2015}}</ref> [[Ingoesjetiërs]], [[Balkare]], [[Karatsjais]], en [[Meschetiese Turke]]. Alle Krim-Tatare is ''en masse'' gedeporteer, in 'n vorm van [[kollektiewe straf]], op 18 Mei 1944 as [[spesiale setlaar]]s na [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Oesbekistan]] en ander afgeleë dele van die Sowjetunie. Volgens [[NKWD]]-data het byna 20% in die daaropvolgende anderhalf jaar in ballingskap gesterf. Krim-Tataarse aktiviste het hierdie syfer as byna 46% gerapporteer.<ref>{{cite news|author=Jean-Christophe Peuch |url=https://www.rferl.org/a/1058729.html |title=World War II – 60 Years After: For Victims of Stalin's Deportations, War Lives On |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=8 April 2008 |publisher=Rferl.org |access-date=17 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/not_in_website/syndication/monitoring/media_reports/1995670.stm |title=MEDIA REPORTS &#124; Crimean Tatars mark wartime deportations |work=BBC News |date=18 May 2002 |access-date=17 February 2015}}</ref> (Sien [[Deportasie van Krim-Tatare]].) Ander minderhede wat uit die [[Swart See]]-kusstreek uitgesit is, het [[Bulgare]], [[Grieke in Oekraïne|Krim-Grieke]], [[Roemeniërs]] en [[Armeniërs]] ingesluit. Die Sowjetunie het ook mense uit beset gebied gedeporteer, soos die [[Baltiese state]], Pole, en gebied wat deur die Duitsers beset is. 'n Studie wat in 1974 deur die Duitse regering gepubliseer is, het die getal Duitse burgerlike slagoffers van misdade tydens die [[uitsetting van Duitsers ná die Tweede Wêreldoorlog]] tussen 1945 en 1948 op meer as 600 000 geraam, met ongeveer 400 000 sterftes in die gebied oos van die [[Oder]] en [[Lausitziese Neisse|Neisse]] (ca. 120 000 in dade van direkte geweld, hoofsaaklik deur Sowjettroepe maar ook deur Pole, 60 000 in Poolse en 40 000 in Sowjetkonsentrasiekampe of tronke, hoofsaaklik weens honger en siekte, en 200 000 sterftes onder burgerlike gedeporteerdes na [[gedwonge arbeid van Duitsers in die Sowjetunie]]), 130 000 in Tsjeggo-Slowakye (waarvan 100 000 in kampe), en 80 000 in Joego-Slawië (waarvan 15 000 tot 20 000 weens geweld buite en in kampe en 59 000 sterftes weens honger en siekte in kampe).<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> Teen Januarie 1953 was daar 988 373 spesiale setlaars wat in die [[Kazachstanse Sosialistiese Sowjetrepubliek]] gewoon het, insluitend 444 005 Duitsers, 244 674 Tsjetsjniërs, 95 241 Koreane, 80 844 Ingoesjetiërs, en die ander. Gevolglik aan hierdie deportasies het Kazache slegs 30% van hul eie republiek se bevolking uitgemaak.{{sfn|Pavlenko|2008|p=170}} ==Naoorlogse uitsetting en deportasie== Ná die Tweede Wêreldoorlog is die [[Duitsers|Duitse]] bevolking van die [[Kaliningrad-oblas]], voorheen [[Oos-Pruise]], [[Uitsetting van Duitsers ná die Tweede Wêreldoorlog|uitgesit]] en die ontvolkte gebied is deur Sowjet-burgers, hoofsaaklik deur [[Russe]], hervestig. Tussen 1944 en 1953 is 'n verskeidenheid groepe uit die Swart See-streek — Koerde, Iraniërs, Grieke, Bulgare, Armeniërs en Hemsjins — uit die Sowjet-grensstreke in die Krim en die Transkaukasus gedeporteer.<ref name=":1">Bugai, Nikolai FL, and Berija I. Stalinu. "Soglasno vashemu ukazaniiu." ''O deportatsii narodov SSSR'' 30 (1995).</ref> [[Pole]] en [[Sowjet-Oekraïne]] het bevolkingsruilings uitgevoer; Pole wat oos van die gevestigde Pools-Sowjet-grens gewoon het, is na Pole gedeporteer (ca. 2 100 000 mense) en [[Oekraïners]] wat wes van die gevestigde Pools-Sowjet-grens gewoon het, is na Sowjet-Oekraïne gedeporteer. Bevolkingsverskuiwing na Sowjet-Oekraïne het van September 1944 tot April 1946 plaasgevind (ca. 450 000 mense). Sommige Oekraïners (ca. 200 000 mense) het Suidoos-Pole min of meer vrywillig verlaat (tussen 1944 en 1945).<ref>{{cite web |url=http://www.migrationeducation.org/13.0.html |title=MIGRATION CITIZENSHIP EDUCATION – Forced migration in the 20th century |publisher=Migrationeducation.org |access-date=17 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021014423/http://www.migrationeducation.org/13.0.html |archive-date=21 October 2015 }}</ref> ==Verskuiwing van arbeidsmag== [[File:Rumsiskes jurta.jpg|thumb|'n Woning tipies aan sommige gedeporteerdes na Siberië in 'n museum in [[Rumšiškės]], Litaue]] Daar was verskeie noemenswaardige veldtogte van geteikende nie-strafbare arbeidsmag-verskuiwing. * [[Vyf-en-twintigduisendes]] * [[NKWD-arbeidskolonnes]] * [[Maagdelike Lande-veldtog]] * [[Bakoe]]-olienywerheid-werkerverskuiwing: tydens die [[Duits-Sowjet-Oorlog]], in Oktober 1942, is ongeveer 10 000 werkers van die petroleumterreine van [[Bakoe]], saam met hul gesinne, na verskeie terreine met potensiële olieproduksie verskuif (die "Tweede Bakoe"-area ([[Wolga|Wolga]]-[[Oeral|Oeral]]-olieveld), [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] en [[Sachalin]]), in die aangesig van die potensiële Duitse bedreiging, hoewel Duitsland nie daarin geslaag het om Bakoe in te neem nie. * [[Khetagoeroviet-veldtog]] ==Repatriasie ná die Tweede Wêreldoorlog== [[File:Репресований зі Знам'янки.jpg|thumb|170px|Panas Kravtsov, deelnemer aan die Winteroorlog en Tweede Wêreldoorlog, is na Kamtsjatka gedeporteer]] Toe die oorlog in Mei 1945 geëindig het, is duisende Sowjet-burgers [[Operasie Keelhaul|met geweld gerepatrieer]] (teen hul wil) na die USSR.<ref>''The United States and Forced Repatriation of Soviet Citizens, 1944–47'' by Mark Elliott Political Science Quarterly, Vol. 88, No. 2 (Jun. 1973), pp. 253–275</ref> Op 11 Februarie 1945, met die afsluiting van die [[Jaltakonferensie]], het die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk 'n Repatriasie-ooreenkoms met die USSR onderteken.<ref>{{Cite web |last=Hornberger |first=Jacob G. |date=1995 |title=Repatriation -- The Dark Side of World War II, Part 6 |url=http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825141441/http://www.fff.org/freedom/0895a.asp |archive-date=2007-08-25 |access-date= |website=The Future of Freedom Foundation}}</ref> Die interpretasie van hierdie ooreenkoms het tot die gedwonge repatriasie van alle Sowjet-burgers, ongeag hul wense, gelei. [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] owerhede het hul militêre magte in Europa beveel om miljoene voormalige inwoners van die USSR (van wie sommige [[Samewerking tydens die Tweede Wêreldoorlog|met die Duitsers saamgewerk het]]) na die Sowjetunie te deporteer, insluitend talle mense wat Rusland tot dekades vroeër verlaat het en verskillende burgerskappe gevestig het. Die gedwonge repatriasie-operasies het van 1945 tot 1947 plaasgevind.<ref>[http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207142426/http://www.hillsdale.edu/news/imprimis/archive/issue.asp?year=1988&month=12|date=7 February 2012}}</ref> Aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog het meer as 5&nbsp;miljoen "[[ontheemde|ontheemde mense]]" uit die Sowjetunie in Duitse gevangenskap oorleef. Ongeveer 3&nbsp;miljoen was [[Onvrye arbeid|gedwonge arbeiders]] ([[Ostarbeiter]])<ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1757323,00.html |title=Final Compensation Pending for Former Nazi Forced Laborers &#124; Germany &#124; DW.DE &#124; 27.10.2005 |publisher=Dw-world.de |access-date=17 February 2015}}</ref> in Duitsland en beset gebied.<ref>[http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060809030800/http://summeroftruth.org/enemy/barracks.html|date=9 August 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.collectinghistory.net/ostarbeiter/index.html |title=The Nazi Ostarbeiter (Eastern Worker) Program |publisher=Collectinghistory.net |date=26 June 1922 |access-date=17 February 2015}}</ref> Oorlewende krygsgevangenes, ongeveer 1,5&nbsp;miljoen, gerepatrieerde ''[[Ostarbeiter]]''{{Clarify|reason=Were there 1.5 million POWs or 1.5 million Ostarbeiter? There are far too many commas in this sentence.|date=November 2022}}, en ander ontheemde mense, wat in totaal meer as 4 000 000 mense beloop, is na spesiale [[NKWD-filtrasiekampe]] (nie [[Goelag]] nie) gestuur. Teen 1946 is 80% van burgerlikes en 20% van krygsgevangenes vrygelaat, 5% van burgerlikes en 43% van krygsgevangenes weer opgekommandeer, 10% van burgerlikes en 22% van krygsgevangenes is na [[arbeidsbataljons]] gestuur, en 2% van burgerlikes en 15% van die krygsgevangenes (226 127 uit 1 539 475 in totaal) is na die NKWD oorgeplaas, dit wil sê die Goelag.<ref>("Военно-исторический журнал" ("Military-Historical Magazine"), 1997, No.5. page 32)</ref><ref>Земское В.Н. К вопросу о репатриации советских граждан. 1944–1951 годы // История СССР. 1990. No. 4 (Zemskov V.N. On repatriation of Soviet citizens). Istoriya SSSR., 1990, No.4</ref> ==Rehabilitasie== ===In die USSR=== Op 17 Januarie 1956 is 'n Dekreet van die [[Presidium van die Hoogste Sowjet]] uitgereik oor die opheffing van beperkings op die Pole wat in 1936 uitgesit is; op 17 Maart 1956 vir die Kalmukke; 27 Maart vir die [[Grieke]], [[Bulgare]], en [[Armeniërs]]; 18 April vir die Krim-Tatare, [[Balkare]], [[Meschetiese Turke]], [[Koerde]], en [[Hemsjins]]; 16 Julie vir die Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, en Karatsjais (almal sonder die reg om na hul tuisland terug te keer). In Februarie 1956 het [[Nikita Chroesjtsjof]] in sy toespraak "[[Oor die Persoonsverheerliking en sy Gevolge]]" die deportasies as 'n skending van [[Leninisme|Leninistiese]] beginsels veroordeel: {{cquote|Des te meer monsteragtig is die dade waarvan die inisieerder Stalin was en wat skendings is van die basiese Leninistiese beginsels van die nasionale beleid van die Sowjet-staat. Ons verwys na die massa-deportasies vanaf hul tuislande van hele nasies... Hierdie deportasie-aksie is nie deur enige militêre oorwegings gedikteer nie. Aldus, reeds aan die einde van 1943, toe daar 'n permanente deurbraak by die fronte plaasgevind het... is 'n besluit geneem en uitgevoer rakende die deportasie van al die [[Karatsjai]] vanaf die lande waarop hulle gewoon het. In dieselfde tydperk, aan die einde van Desember 1943, het dieselfde lot die hele bevolking van die [[Kalmukse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Outonome Kalmukse Republiek]] getref. In Maart is al die [[Tsjetsjene|Tsjetsjeense]] en [[Ingoesje]]-volkere gedeporteer en die [[Tsjetsjnies-Ingoesjetiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tsjetsjnies-Ingoesjetiese Outonome Republiek]] is gelikwideer. In April 1944 is alle [[Balkare]] [[Deportasie van die Balkare|gedeporteer]] na verre plekke vanaf die gebied van die [[Kabardino-Balkariese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kalbino-Balkariese Outonome Republiek]] en die Republiek self is herdoop tot die [[Kabardino-Balkariese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Outonome Kabardynse Republiek]].{{Sfn|Gross|1998|p=37}}}} In 1957 en 1958 is die nasionale outonomieë van Kalmukke, Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, Karatsjais, en Balkare herstel; hierdie volkere is toegelaat om na hul historiese gebied terug te keer. Die terugkeer van onderdrukte volkere is nie sonder probleme uitgevoer nie, wat beide toe en daarna tot nasionale konflikte gelei het (so het botsings begin tussen terugkerende Tsjetsjniërs en die Russe wat tydens hul ballingskap in die [[Grosny-oblas]] gevestig het; Ingoesjetiërs in die [[Prigorodny-distrik, Noord-Ossetië–Alania|Prigorodny-distrik]], wat deur Osseet bevolk is en oorgedra is na die Noord-Ossetiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek). 'n Aansienlike aantal van die onderdrukte volkere (Wolga-Duitsers, Krim-Tatare, Meschetiese Turke, Grieke, Koreane, ens.) het egter steeds nie nasionale outonomie of die reg om na hul historiese tuisland terug te keer ontvang nie. Op 29 Augustus 1964, 23 jaar ná die begin van die deportasie, het die Presidium van die Hoogste Sowjet van die USSR, deur sy Dekreet van 29 Augustus 1964 No. 2820-VI, omvattende beskuldigings teen die Duitse bevolking wat in die Wolga-streek woon, afgeskaf. 'n Dekreet wat die beperkings op bewegingsvryheid heeltemal opgehef het en die reg van Duitsers bevestig het om na die plekke terug te keer waaruit hulle uitgesit is, is in 1972 aanvaar. In die middel-1960's is die proses van rehabilitasie van die "gestrafte volkere" amper gestop.<ref name="gusoddn">{{cite book |title=Репрессии народов СССР: последствия трагедии. Сборник материалов круглого стола |trans-title=Repression of the peoples of the USSR: consequences of the tragedy. Collection of materials from the round table |language=ru |url=http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf |editor-first=A. V. |editor-last=Yastrebov |location=Samara |publisher=ГУСО ДДН |date=2007 |archivedate=2014-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327181616/http://www.samddn.ru/attachments/403_repressii-narodov-sssr-posledstvija-tragedii.pdf}}</ref> Volgens 'n geheime [[Ministerie van Binnelandse Sake (Sowjetunie)|Sowjet-Ministerie van Binnelandse Sake]]-verslag gedateer Desember 1965, vir die tydperk 1940–1953, is 46 000 mense uit Moldowa gedeporteer, 61 000 uit Belarus, 571 000 uit Oekraïne, 119 000 uit Litaue, 53 000 uit Letland, en 33 000 uit Estland.{{sfn|Mawdsley|1998|p=73}} ===Gedurende die jare van perestroika=== Tydens die Sowjet-era het die probleme wat ervaar is deur mense wat van hul historiese woonplekke gedeporteer is nadat hulle daarvan beskuldig is dat hulle die vyande van die Sowjet-staat help, nie die onderwerp van openbare aandag geword nie tot die jare van [[perestroika]]. Een van die eerste stappe na die herstel van historiese geregtigheid in verband met onderdrukte volkere was die publikasie van die Verklaring van die Hoogste Sowjet van die USSR op 14 November 1989 "Oor die erkenning van onwettige en kriminele onderdrukkende dade teen volkere wat aan gedwonge hervestiging onderwerp is en die versekering van hul regte". In ooreenstemming met hierdie dekreet is alle onderdrukte volkere gerehabiliteer, en op staatsvlak is onderdrukkende dade teen hulle wat in die vorm van 'n beleid van [[laster]], [[volksmoord]], gedwonge verskuiwing, die afskaffing van nasionaal-staatlike entiteite, en die vestiging van 'n [[Staatsterrorisme|terreur-regime]] en [[geweld]] in plekke van spesiale nedersettings was, almal as onwettige en kriminele maatreëls erken.{{citation needed|date=November 2023}} ===In die post-Sowjet-Rusland=== Op 26 April 1991 is die RSFSR-wet No. 1107-I "Oor die rehabilitasie van onderdrukte volkere" aanvaar, wat die deportasie van volkere as 'n "beleid van laster en volksmoord" (Artikel 2) erken het. Onder andere het die wet die reg van onderdrukte volkere erken om die territoriale integriteit te herstel wat bestaan het voor die ongrondwetlike beleid van gedwonge hertekening van grense, om nasionaal-staatlike formasies te herstel wat bestaan het voor hul afskaffing, en om vergoeding te verkry vir skade wat deur die staat veroorsaak is.<ref>{{cite web |url=http://base.garant.ru/10200365/ |title=Закон РСФСР от 26.04.1991 № 1107-I «О реабилитации репрессированных народов» |trans-title=Law of the RSFSR dated 26 April 1991 No. 1107-I "On the rehabilitation of repressed peoples" |language=ru |website=base.garant.ru |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327231422/http://base.garant.ru/10200365/}}</ref> [[Mukharbek Didigov]] het hierdie wet 'n triomf van historiese geregtigheid genoem. Volgens hom is die feit dat die staat onderdrukking erken as onwettige, onmenslike optrede gerig teen onskuldige mense 'n aanduiding van die ontwikkeling van demokratiese instellings, wat 'n besondere morele betekenis vir gedeporteerde volkere het. Volgens hom gee die wet vertroue dat dit nie weer sal gebeur nie.<ref name="ingnews">{{cite web |url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=8897:--l---r---&catid=2:2009-01-27-16-50-00&Itemid=5 |title=Закон "О реабилитации репрессированных народов" — торжество исторической справедливости |trans-title=The Law "On the Rehabilitation of Repressed Peoples" is a triumph of historical justice |last=Didigov |first=Mukharbek |author-link=Mukharbek Didigov |date=2012-05-02 |publisher=ingnews.ru |language=ru |accessdate=2013-03-20 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHHLnnHf?url=http://ingnews.ru/index.php?option=com_content |archivedate=2013-03-21}}</ref> Ter bevordering van die wet "Oor die rehabilitasie van onderdrukte volkere" is verskeie wetgewende handelinge aanvaar, insluitend die resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 16 Julie 1992 "Oor die rehabilitasie van die Kosakke"; die Resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 1 April 1993 "Oor die rehabilitasie van Russiese Koreane"; die Dekreet van die Regering van die Russiese Federasie van 24 Januarie 1992 "Oor prioriteitsmaatreëls vir die praktiese herstel van die wettige regte van die onderdrukte volkere van die Dagestan Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek"; die Resolusie van die Hooggeregshof van die Russiese Federasie van 29 Junie 1993 "Oor die rehabilitasie van Russiese Finne", ens. 15 jaar ná erkenning in die USSR, in Februarie 2004, het die [[Europese Parlement]] ook die deportasie van Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs in 1944 as 'n daad van volksmoord erken.<ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF |title=EU policy towards South Caucasus |language=en |website=eur-lex.europa.eu |date=2004-02-26 |accessdate=2022-05-06 |url-status=live |archive-date=2017-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824234738/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2004:098E:0182:0193:EN:PDF}}</ref> Op 24 September 2012 het afgevaardigdes van [[Verenigde Rusland]] 'n wetsontwerp oor bykomende hulp aan verteenwoordigers van onderdrukte volkere in die Staatsdoema ingedien. Die outeurs van die wetsontwerp het voorgestel om 23 miljard [[Russiese roebel|roebel]] uit die federale begroting toe te ken om politieke gevangenes te help. Volgens die outeurs moet hierdie geld gebruik word vir maandelikse betalings en vergoeding vir verlore eiendom ten bedrae van tot 35 duisend roebel.<ref>{{cite web |url=http://www.vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |title=В Госдуму внесён законопроект о дополнительной помощи репрессированным народам |trans-title=A bill on additional assistance to repressed peoples has been introduced to the State Duma |date=2012-09-24 |publisher=[[Vzglyad (newspaper)|Vzglyad]] |accessdate=2013-03-20 |archive-date=2012-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926234307/http://vz.ru/news/2012/9/24/599539.html |url-status=live}}</ref> ==Moderne sienings== Verskeie historici, insluitende die Russiese historikus [[Pavel Polian]]{{sfn|Polian|2004|pp=125–126}} en die Litause Geassosieerde Navorsingsgeleerde aan Yale-universiteit Violeta Davoliūtė{{sfn|Davoliūtė|2014|p=29}} beskou hierdie massa-deportasies van burgerlikes as 'n [[misdaad teen die mensdom]]. Hulle word ook dikwels as Sowjet-[[etniese suiwering]] beskryf.{{sfn|Morris|2004|p=751–766}}{{sfn|Kotljarchuk|2014|p=53}}{{Sfn|Ellman|2002|p=1159}} Terry Martin van [[Harvard-universiteit]] skryf dat "dieselfde beginsels wat Sowjet-[[nasiebou]] ingelig het, kon en het tot etniese suiwering en [[Etniese vervolging|etniese terreur]] gelei teen 'n beperkte stel gestigmatiseerde nasionaliteite, terwyl nasiebou-beleide vir die meerderheid nie-gestigmatiseerde nasionaliteite in plek gelaat is".{{sfn|Martin|1998|p=816–817}} [[File:The Funeral.jpg|thumb|Begrafnis van die gedeporteerde Krim-Tatare in [[Krasnowisjersk]], laat 1944]] Ander akademici en lande gaan verder en noem die deportasies van die Krim-Tatare, Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs [[volksmoord]]. [[Raphael Lemkin]], 'n [[regsgeleerde]] van [[Pole|Poolse]]-[[Jode|Joodse]] afkoms wat self die term volksmoord gemunt het, het aangeneem dat volksmoord gepleeg is in die konteks van die massa-deportasie van die Tsjetsjniërs, Ingoesjetiërs, Wolga-Duitsers, Krim-Tatare, Kalmukke en Karatsjais.<ref>Courtois, Stephane (2010). "Raphael Lemkin and the Question of Genocide under Communist Regimes". In Bieńczyk-Missala, Agnieszka; Dębski, Sławomir (eds.). Rafał Lemkin. PISM. pp. 121–122. {{ISBN|9788389607850}}. LCCN 2012380710.</ref>{{efn|Professor Lyman H. Legters het aangevoer dat die Sowjet-strafstelsel, gekombineer met sy hervestigingsbeleide, as volksmoord moet tel aangesien die vonnisse veral op sekere etniese groepe geval het, en dat 'n hervestiging van hierdie etniese groepe, wie se oorlewing afgehang het van bande met hul spesifieke tuisland, "'n volksmoord-effek gehad het wat slegs deur die herstel van die groep na sy tuisland verhelp kon word".{{sfn|Legters|1992|p=104}} Sowjet-dissidente Ilja Gabaj{{sfn|Fisher|2014|p=150}} en [[Pjotr Grigorenko]]{{sfn|Allworth|1998|p=216}} het beide die bevolkingsverskuiwings van die Krim-Tatare as volksmoord geklassifiseer. Historikus [[Timothy Snyder]] het dit in 'n lys van Sowjet-beleide ingesluit wat "die standaard van volksmoord nakom".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=The Guardian|access-date=2018-08-06}}</ref> Die Franse historikus en kenner van kommunistiese studies [[Nicolas Werth]],{{Sfn|Werth|2008|p=413}} die Duitse historikus Philipp Ther,{{Sfn|Ther|2014|p=118}} Professor Anthony James Joes,{{Sfn|Joes|2010|p=357}} Amerikaanse joernalis [[Eric Margolis (joernalis)|Eric Margolis]],{{Sfn|Margolis|2008|p=277}} Kanadese politieke wetenskaplike [[Adam Jones (Kanadese geleerde)|Adam Jones]],{{Sfn|Jones|2016|p=203}} professor van [[Geskiedenis van Islam|Islamitiese geskiedenis]] aan die [[Universiteit van Massachusetts Dartmouth]] [[Brian Glyn Williams]],{{Tsjetsjniërs|Williams|2015|p=67}} geleerdes Michael Fredholm{{Sfn|Fredholm|2000|p=315}} en Fanny E. Bryan{{sfn|Bryan|1984|p=99}} het ook die bevolkingsverskuiwings van die Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs as die [[volksmoord-misdaad]] beskou. Duitse ondersoekende joernalis [[Lutz Kleveman]] het die deportasies van Tsjetsjniërs en Ingoesje vergelyk met 'n "stadige volksmoord".{{sfn|Kleveman|2002|p=87}}}} Die deportasie van Krim-Tatare word as volksmoord erken deur die parlemente van Oekraïne,<ref name=ukgeno>[[#Radio Free Europe|Radio Free Europe, 21 January 2016]]</ref> Letland,<ref name=latgeno>{{Cite web |url=https://www.saeima.lv/en/news/saeima-news/27891-foreign-affairs-committee-adopts-a-statement-on-the-75th-anniversary-of-deportation-of-crimean-tatars-recognising-the-event-as-genocide |title=Foreign Affairs Committee adopts a statement on the 75th anniversary of deportation of Crimean Tatars, recognising the event as genocide |date=24 April 2019 |publisher=[[Saeima]] |access-date=11 May 2019}}</ref><ref name=latgeno2>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/latvian-lawmakers-label-1944-deportation-of-crimean-tatars-as-act-of-genocide/29933467.html|title=Latvian Lawmakers Label 1944 Deportation Of Crimean Tatars As Act Of Genocide|date=2019-05-09|website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|access-date=2019-05-10}}</ref> Litaue,<ref name=lithugenod>{{Cite news |url=https://www.baltictimes.com/lithuanian_parliament_recognizes_soviet_crimes_against_crimean_tatars_as_genocide/|title=Lithuanian parliament recognizes Soviet crimes against Crimean Tatars as genocide |date=6 June 2019 |newspaper=[[The Baltic Times]] |access-date=6 June 2019}}</ref> en Kanada.<ref name=ganoex>{{Cite web | url=http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | title=Foreign Affairs Committee passes motion by Wrzesnewskyj on Crimean Tatar genocide | access-date=28 November 2019 | archive-date=19 April 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200419000357/http://www.ukrweekly.com/uwwp/foreign-affairs-committee-passes-motion-by-wrzesnewskyj-on-crimean-tatar-genocide/ | url-status=dead }}</ref> Die [[Europese Parlement]] het die deportasie van Tsjetsjniërs en Ingoesjetiërs in 2004 as 'n volksmoord-misdaad erken.<ref name=Europarl>{{cite web|url=http://www.unpo.org/article/438|publisher=[[Unrepresented Nations and Peoples Organization]]|title=Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|date=27 February 2004|access-date=23 May 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604125012/http://www.unpo.org/article/438|archive-date=4 June 2012|df=mdy-all}}</ref> Die [[Tsjetsjniese Republiek van Itsjkerië|separatistiese regering van Tsjetsjenië]] het dit ook as volksmoord erken.{{sfn|Tishkov|2004|p=30}} Sommige akademici stem nie saam met die klassifisering van deportasie as volksmoord nie. Professor Alexander Statiev voer aan dat Stalin se administrasie nie 'n bewuste [[volksmoord-bedoeling]] gehad het om die verskeie gedeporteerde volkere uit te wis nie, maar dat Sowjet-"politieke kultuur, swak beplanning, haas, en oorlogstekorte verantwoordelik was vir die volksmoord-[[sterftesyfer]] onder hulle." Hy beskou hierdie deportasies eerder as 'n voorbeeld van Sowjet-[[Kulturele assimilasie|assimilasie]] van "ongewenste nasies."{{sfn|Statiev|2010|pp=243–264}} Volgens Professor Amir Weiner, "...Dit was hul territoriale identiteit en nie hul fisiese bestaan of selfs hul kenmerkende [[etniese identiteit]] nie wat die regime probeer uitwis het."{{sfn|Weiner|2002|pp=44–53}} Volgens Professor Francine Hirsch, "alhoewel die Sowjet-regime politiek van [[diskriminasie]] en [[Sosiale uitsluiting|uitsluiting]] beoefen het, het dit nie beoefen wat tydgenote as ''[[rassepolitiek]]'' beskou het nie." Vir haar was hierdie massa-deportasies gebaseer op die konsep dat nasionaliteite "sosio-historiese groepe met 'n gedeelde bewussyn en nie rassiale-biologiese groepe nie was".{{sfn|Hirsch|2002|pp=30–43}} In teenstelling met hierdie siening voer Jon K. Chang aan dat die deportasies in werklikheid op etnisiteit gebaseer was en dat "sosiale historici" in die Weste nie daarin geslaag het om die regte van gemarginaliseerde etnisiteite in die Sowjetunie te verdedig nie.<ref name="changonrevison">{{cite journal |last1=K. Chang |first1=Jon |title=Ethnic Cleansing and Revisionist Russian and Soviet History |journal= Academic Questions|date=8 April 2019 |volume=32 |issue=2 |page=270 |doi=10.1007/s12129-019-09791-8 |doi-broken-date=1 July 2025 |s2cid=150711796 }}</ref> ===Moontlike motiverings=== Harvard se Terry Martin het 'n konsep van "Sowjet-[[xenofobie]]" voorgestel, wat hy definieer as die ideologies-gemotiveerde "oordrewe Sowjet-vrees vir buitelandse invloed en buitelandse besoedeling". Hierdie teorie omarm die oortuiging dat die Sowjetunie van 1937 tot 1951 die grensvolkere van die USSR (insluitend die Kaukasus en die Krim) etnies gesuiwer het om Sowjet-nasionaliteite te verwyder wie se politieke lojaliteite na bewering verdag of [[Anti-Sowjet-agitasie|vyandig teenoor Sowjet-sosialisme]] was. Volgens hierdie siening het die USSR nie direkte negatiewe etniese animus of diskriminasie beoefen nie ("In nóg geval het die Sowjet-staat self hierdie deportasies as etnies bedink nie."){{sfn|Martin|1998|p=829}} Politieke ideologie van alle Sowjet-volkere was die primêre oorweging.{{sfn|Chang|2018|p=174}} Martin het verklaar dat die verskeie deportasies van die Sowjet-grensvolkere bloot die "kulminasie van 'n geleidelike verskuiwing van oorwegend klasse-gebaseerde terreur" was, wat tydens kollektivisering (1932–1933) begin het, na "nasionale/etnies"-gebaseerde terreur (1937).{{sfn|Martin|1998|p=852}} Daarvolgens het Martin verder beweer dat die nasionaliteite-deportasies "ideologies, nie etnies, was nie. Dit is aangespoor deur 'n ideologiese haat en agterdog van buitelandse kapitalistiese regerings, nie deur die nasionale haat van nie-Russe nie."{{sfn|Martin|1998|pp=829,860}} Sy teorie genaamd "Sowjet-xenofobie" stel die USSR en die Stalinistiese regime voor as wat in politiek, onderwys en Sowjet-samelewing relatief suiwere sosialisme en Marxistiese praktyke beoefen en uitgevoer het. Hierdie siening is gesteun deur baie van die hooflyn-historici van die USSR, dié in Russiese en selfs Koreaanse studies soos Fitzpatrick, Suny, F. Hirsch, A. Weiner, en A. Park.<ref name="chang2018">{{Cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence and the Chinese-Lenin School of the Russian Far East |volume=9 |issue=1|page=64|journal=Eurasia Border Review |year=2018b |url=https://www.academia.edu/38207437 |issn=1884-9466}}</ref> A. Park het in haar argief-werk baie min bewyse gevind dat Koreane hul lojaliteite bo redelike twyfel bewys het of kon bewys, en daarom 'deportasie' uit die grensgebied 'noodsaaklik' was.{{sfn|Park|2019|pp=241-243}} Hierdie idee deur Park, Martin, Hirsch, Weiner, en ander "revisioniste" dat die Sowjet-gedeporteerde volkere óf nie volkome lojaal was nie óf hulle lojaliteite nie bo redelike twyfel bewys het in die laat 1930's voor die Tweede Wêreldoorlog nie, is egter weerlê deur hul aksies om die USSR te verdedig as deel van die INO (buitelandse afdeling) van die OPGU-NKWD-KGB-intelligensie-operasies buite die USSR van 1920 tot 1945 en selfs tot die einde van die USSR. Dus is die primêre verklaring dat die Sowjet-"nasionaliteite-deportasies" en die keuse van wie gedeporteer sou word teenoor diegene wat nie sou wees nie, in groot mate gebaseer was op etniese en rassevooroordele, stereotipes en tropes. Dit is omdat diegene wat nie as "vyande van die staat" gestigmatiseer is nie, hulle nie as enigsins meer lojaal as diegene wat gedeporteer is, bewys het nie. Die werk van Jon K. Chang, Andrews, Mitrokhin, Sudoplatov, en ander het getoon dat die Sowjet-Koreane, Chinese, Pole, Duitsers, Finne, Grieke, Iraniërs, en Turke lojaal in Sowjet-spioenasie-operasies in die buiteland van 1920 tot 1945 gedien het. Sien die 2023-artikel deur Chang oor Oos-Asiërs (Sowjet-Koreane en Chinese, Duitsers, en Finne in Sowjet-intelligensie-operasies in die buiteland gedurende die Stalinistiese era. Hierdie artikel bevat gevallestudies oor Willie Fisher ('n Sowjet-Baltiese Duitser), Reino Hayhanen ('n Sowjet-Fin), en Konon Molody ('n Oekraïner en genaturaliseerde Amerikaner) en hul bydraes tot die INO-operasies. Die duo van Fisher en Molody agter Duitse linies tydens die Tweede Wêreldoorlog het baie waaghalsige eskapades en heldedade verrig. Die USSR het ongeveer 1 200 of meer Oos-Asiërs in Sowjet-intelligensie aangewend. Sowjet-Duitsers, Pole, en Turke (gebruik makende van Turke, Tatare, Asere, en ander) is in groter getalle as die Oos-Asiërs vir die oorsese (INO) operasies gewerf. Die feit dat groot getalle Sowjet-minderhede (Sowjet-Moslems, die diaspora-volkere, Siberiërs en die Finno-Oegriese volkere van die USSR) uit elkeen van die Sowjet-gemeenskappe gewerf is, het getoon dat daar wydverspreide steun, lojaliteite, en oor die algemeen, 'n diep inkulkasie van Sowjet-waardes was.{{sfn|Chang|2023|pp=163-170}}{{sfn|Andrew & Mitrokhin|2005|p=171}}{{sfn|Chang| 2019a| pp=23 (see Sudoplatov's epigraph), 27-28}}{{sfn|Chang|2024|pp=33-43, esp. 34}} [[Robert Conquest]] het verklaar dat hierdie nasionaliteite verskuif is omdat hulle "in Stalin se siening, óf die Duitsers verwelkom het óf hulle nie teëgestaan het nie".<ref>{{cite book |last1=Conquest |first1=Robert |title=Stalin: Breaker of Nations |date=1991 |page=258}}</ref> In teenstelling, bevestig die sienings van J. Otto Pohl en Jon K. Chang dat die Sowjetunie, sy amptenare en alledaagse burgers, gerassialiseerde ([[Primordialisme|primordialistiese]]) sienings, beleide en tropes (uit die [[Tsaristiese outokrasie|Tsaristiese]] era) ten opsigte van hul nie-Slawiese volkere geproduseer en gereproduseer het.{{sfn|Chang|2018|pp=174-179}}{{sfn|Pohl|1999|pp=1-9,137}}{{sfn|Chang|2018|pp=62-65}} Norman M. Naimark het geglo dat die Stalinistiese "nasionaliteite-deportasies" vorme van nasionaal-kulturele volksmoord was. Die deportasies het ten minste die kulture, lewenswyse en wêreldsienings van die gedeporteerde volkere verander aangesien die meerderheid na Sowjet-Sentraal-Asië en Siberië gestuur is.{{sfn|Naimark|2010|pp=25-29, 135-137}} "Primordialisme" is bloot 'n ander manier om etniese [[chauvinisme]] of rassisme te sê, want die sogenaamde "primordiale" volkere of etniese groepe word gesien as wat "permanente" eienskappe en kenmerke besit, wat hulle van een geslag na die volgende oordra. Beide Chang en Martin stem saam dat die Stalinistiese regime in die 1930's 'n draai geneem het na die primordialisering van nasionaliteit.{{sfn|Chang|2018b|p=65}}{{sfn|Martin|1998|pp=350,352,357-358}} Ná die "primordialistiese draai" deur die Stalinistiese regime in die middel-1930's, is die [[Deportasie van die Sowjet-Grieke|Sowjet-Grieke]], [[Deportasies van die Ingriese Finne|Finne]], [[Poolse bevolkingsverskuiwings (1944–1946)|Pole]], [[Deportasie van Chinese in die Sowjetunie|Chinese]], Koreane, [[Wolga-Duitse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Duitsers]], [[Deportasie van die Krim-Tatare|Krim-Tatare]], en die ander [[Nasionale operasies van die NKWD|gedeporteerde volkere]] gesien as wat lojaliteite het aan hul [[titulêre nasies]] (of aan nie-Sowjet-staatkundige eenhede) aangesien die Sowjet-staat in die 1930's nasionaliteit (etnisiteit) en politieke lojaliteit (ideologie) as primordiale ekwivalente beskou het.{{sfn|Chang|2018b|p=65}} Dus was dit geen verrassing dat die regime "deportasie" sou kies nie. Martin se verskillende interpretasie is dat die Sowjet-regime nie die verskeie diaspora-volkere weens hul nasionaliteit gedeporteer het nie. Eerder, nasionaliteit (etnisiteit of fenotipe) het as 'n verwysing of 'n aanduier vir die politieke ideologie van die gedeporteerde volkere gedien.{{sfn|Chang|2018|p=174}}{{sfn|Martin|1998|p=860}} Amir Weiner se argument is soortgelyk aan Martin s'n, en vervang "territoriale identiteit" met Martin se "xenofobie."{{sfn|Weiner|2002|p=46}}{{sfn|Chang|2019|pp=266-67}} Chang stem nie saam dat "xenofobie" na nasionale minderhede kan verwys nie.{{sfn|Chang|2019b|pp=266-67}} [[Goguryeo|Koguryo]] gevolg deur [[Balhae|Parhae]]/Balhae/Bohai was die eerste state van die Russiese Verre-Ooste.{{sfn|Stephan|1994|pp=1-50}}{{sfn|Pai|2000}} John J. Stephan het die "uitwissing" van Chinese en Koreaanse geskiedenis (staatsvorming, kulturele bydraes, volkere) in die streek deur die USSR en Rusland — die opsetlike "genese van 'n 'leë plek' " genoem.{{sfn|Stephan|1994|pp=17-19}} Chang merk op dat alle vorme van rassisme op 'n soortgelyke wyse in Martin se "Sowjet-xenofobie" en Weiner se "territoriale identiteite"-teorieë weggepraat kan word. Ongeag, lys al die Stalinistiese bevele vir "totale deportasie" van die dertien nasionaliteite (van 1937 tot 1951) elkeen van die volkere volgens etnisiteit sowel as 'n aanklag van verraad. Sowjet-wet het vereis dat 'n persoon se skuld of onskuld (vir verraad) individueel en in 'n hof van wet bepaal word voor vonnisoplegging (ingevolge die 1936-Grondwet). Ten slotte, aan die ander einde van die "primordiale" spektrum, is die [[Oos-Slawe]] (Russe, Oekraïners, en Belarussers) gesien as inherent meer lojaal en meer verteenwoordigend van die Sowjet-volk.{{sfn|Chang|2018|pp=189-193}} Dit is duidelik 'n afwyking van sosialisme en Marxisme-Leninisme.{{sfn|Chang|2018|pp=188, 191-192}} ==Sterftesyfer== Die getal sterftes wat aan gedeporteerde mense wat in ballingskap gewoon het, toegeskryf word, is aansienlik. Die oorsake vir so 'n demografiese ramp lê in harde klimate van Siberië en Kasakstan, siekte, [[wanvoeding]], en [[Uitbuiting van arbeid|arbeidsuitbuiting]] wat tot 12 uur daagliks geduur het, sowel as die gebrek aan enige soort gepaste behuising of akkommodasie vir die gedeporteerde mense. Algeheel word aanvaar dat die sterftes wat deur hierdie hervestigings-omwenteling veroorsaak is, wissel van 800 000{{Sfn|Grieb|2014|p=930}} tot 1 500 000.{{Sfn|Werth|2004|p=73}} Die gedeeltelike dokumentasie in die NKWD-argiewe het aangedui dat die [[sterftesyfer]]s van hierdie gedeporteerde etniese groepe aansienlik was. Die [[Meschetiese Turke]] het 'n sterftesyfer van 14,6% gehad, die Kalmukke 17,4%, mense van die Krim 19,6%, terwyl die Tsjetsjniërs, die Ingoesjetiërs en ander mense van die Noord-Kaukasus die hoogste verliese gehad het wat 23,7% bereik het.{{sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} Die NKWD het nie oortollige sterftes vir die gedeporteerde Sowjet-Koreane aangeteken nie, maar hul sterftesyfer-ramings wissel van 10%<ref name=Gwangju>{{cite news| work=[[Gwangju News]]| url=https://gwangjunewsgic.com/features/korea-in-the-world-uzbekistan/| title=Korea: In the World – Uzbekistan |date=10 October 2013| access-date=23 May 2021}}</ref> tot 16,3%.{{sfn|Chang|2018|p=157}} {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none; width: 300px" |+ Aantal sterftes van volkere in ballingskap, 1930's–1950's ! scope="col" | Groep ! scope="col" | Geraamde aantal sterftes ! scope="col" | Verwysings |- | [[Koelak]]ke 1930–1937 || 389 521 ||{{Sfn|Pohl|1999|p=46}}<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/dekulakisation-mass-violence.html#title2|title=Dekulakisation as mass violence &#124; Sciences Po Mass Violence and Resistance - Research Network}}</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Sowjet-Duitsers]] || 150 000–400 000 ||<ref>{{cite book |last1=Pohl |first1=Jonathan Otto |title=The Years of Great Silence |date=2022 |publisher=ibidem |isbn=978-3-8382-1630-0 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=v4tlEAAAQBAJ&dq=The+Years+of+Great+Silence++The+Deportation%2C+Special+Settlement%2C+and+Mobilization+into+the+Labor+Army+of+Ethnic+Germans+in+the+USSR%2C+1941%E2%80%931955&pg=PA8 |language=en|quote=The statistical data on mortality during deportation, confinement as special settlers, and mobilization in the labor army [between 1941 and 1948] is grossly incomplete. Estimates range from a low of 150,000 to a high of 400,000. My own estimate is near 245,000 and is dealt with in detail in its own chapter.}}</ref>{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}} |- | [[Tsjetsjniërs]] || 100 000–400 000 ||<ref>Pohl, J. Otto (1999). Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949. Greenwood Press. {{ISBN|9780313309212}}. LCCN 98046822. pp. 97–99</ref><ref name=kazbek>{{cite news |last1=Chanturiya |first1=Kazbek |title=After 73 years, the memory of Stalin's deportation of Chechens and Ingush still haunts the survivors |url=https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234921/https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |url-status=dead |archive-date=27 November 2019 |access-date=27 November 2019 |agency=OC Media |date=23 February 2017}}</ref> |- | [[Pole]] || 90 000 ||{{Sfn|Frucht|2004|p=28}} |- | [[Koreane]] || 16 500–40 000 ||<ref name=Gwangju/>{{Sfn|Pohl|1999|p=14}}{{sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Este]] || 5 400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Lette]] || 17 400 ||{{Sfn|Pettai|Pettai|2014|p=55}} |- | [[Litauers]] || 28 000 ||<ref>{{cite news| title=Confusion, a lot of emotions inside. A bit of fear, concern and anticipation| work=The Siberian Times| date=22 July 2012| url=http://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| access-date= 1 Mei 2026| archive-date= 1 Desember 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20241201205241/https://siberiantimes.com/other/others/news/confusion-a-lot-of-emotions-inside-a-bit-of-fear-concern-and-anticipation/| url-status=dead}}</ref> |- | [[Finne]] || 18 800 ||<ref name="Ediev">{{cite web|author=D.M. Ediev|title= Demograficheskie poteri deportirovannykh narodov SSSR|location=Stavropol |year=2004|publisher=Polit.ru|url=http://polit.ru/article/2004/02/27/demoscope147/|access-date=23 September 2017}}</ref> |- | [[Grieke]] || 15 000 || <ref>Gkikas, Anastasis (2007). Οι Έλληνες στη διαδικασία οικοδόμησης του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ [Greek Participation in the Building of Socialism in USSR] (in Greek). Athens: Syghxroni Epoxi. ISBN 978-960-451-056-6. p.254</ref> |- | [[Hongare]] || 15 000–20 000 ||{{Sfn|Bognár|2012|p=56}} |- | [[Karatsjais]] || 13 100–35 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite journal|author=Grannes, Alf |year=1991 |title=The Soviet deportation in 1943 of the Karachays: a Turkic Muslim people of North Caucasus |journal=Journal of Muslim Minority Affairs |volume=12 |issue=1 |pages=55–68 |doi=10.1080/02666959108716187 }}</ref> |- | [[Kalmukke]] || 12 600–48 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/4580467.stm|title=Regions and territories: Kalmykia|date=29 November 2011}}</ref> |- |[[Ingoesjetiërs]] || 20 300–23 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Balkare]] || 7 600–11 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}<ref name=Ediev/>{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}} |- | [[Krim-Tatare]] || 34 300–109 956 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Williams|2015|p=109}}<ref>Allworth, Edward (1998). The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents. Durham: Duke University Press. {{ISBN|9780822319948}}. LCCN 97019110. OCLC 610947243. pg 6</ref><ref>Hall, M. Clement (2014). The Crimea. A very short history. ISBN 978-1-304-97576-8.</ref> |- | nowrap="nowrap" |[[Meschetiese Turke]] || 12 859–50 000 ||{{Sfn|Buckley|Ruble|Hofmann|2008|p=207}}{{Sfn|Rywkin|1994|p=67}}<ref>Jones, Stephen F. (1993). "Meskhetians: Muslim Georgians or Meskhetian Turks? A Community without a Homeland". Refuge. 13 (2): 14–16.</ref> |- | Totaal || nowrap="nowrap" | 800 000–1 500 000 ||{{Sfn|Grieb|2014|p=930}}{{Sfn|Werth|2004|p=73}} |} Daarbenewens het ongeveer 300 000–360 000 [[Vlug en uitsetting van Duitsers (1944–1950)|Duitsers wat ná die Tweede Wêreldoorlog gedeporteer is]] uit beset gebied in Oos-Europa omgekom,<ref name="Erlebenisberichte 1989, pp. 40"/> maar die Sowjet-leër was nie die enigste dader van hierdie uitsettings nie, aangesien ander Europese lande ook daaraan deelgeneem het. ==Tydlyn== {|class="wikitable sortable" |- ! Datum van verskuiwing ! Geteikende groep ! Benaderde getalle ! Plek van aanvanklike verblyf ! Verskuiwingsbestemming ! Aangevoerde redes vir verskuiwing |- | April 1920 | [[Kosakke]], [[Terek-Kosakke]] | 45 000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=76}} | [[Noord-Kaukasus]] | [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | "[[De-Kosakkisering]]", stop van Russiese kolonialisering van [[Noord-Kaukasus]] |- | 1930–1931 | [[Koelak]]ke | 1 679 528 - 1 803 392{{Sfn|Viola|2007|p=32}} | "Streke van totale kollektivisering", die meeste van [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], ander streke | Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Noord-Kaukasus]], [[Kasakse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakse ASSR]], [[Kirgiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek (1926–36)|Kirgiese ASSR]] | [[Kollektivisering]] |- |1930–1937 |Koelakke |15 000 000<ref name=":0" /> |"Streke van totale kollektivisering", die meeste van [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], ander streke |Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Noord-Kaukasus]], [[Kasakse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakse ASSR]], [[Kirgiese Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek (1926–36)|Kirgiese ASSR]] |[[Kollektivisering]] |- | November–Desember 1932 | [[Boere]] | 45 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} - 46 000<ref name="cossackspunished">{{cite news |title=Russia: Cossacks Punished |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |access-date=22 October 2023 |agency=Time |date=30 January 1933|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210528070739/http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,745027,00.html |archive-date=28 May 2021 }}</ref> | [[Krasnodar Krai]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Noord-Rusland]] | [[Sabotasie]] |- | Mei 1933 | Mense uit [[Moskou]] en [[Leningrad]] wat nie 'n interne paspoort kon bekom nie | 6 000 | [[Moskou]] en [[Leningrad]] | [[Nazino-aangeleentheid#Nazino-eiland|Nazino-eiland]] | "skoonmaak van Moskou, Leningrad en die ander groot stedelike sentrums van die USSR van oortollige elemente wat nie met produksie of administratiewe werk verbind is nie, sowel as koelakke, misdadigers, en ander antisosiale en sosiaal gevaarlike elemente."<ref>Protocol of the Politburo meeting of 15 November 1932, Istochnik no. 6 (1997), p. 104; quoted in Werth 2007 p.15</ref> |- | Februarie–Mei 1935; September 1941; 1942 | [[Ingriese Finne]] | 420 000<ref name="Council of Europe">[[#Council of Europe|Council of Europe 2006]], p. 158</ref> | [[Leningrad-oblas]], [[Karelië]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Astrachan-oblas]], [[Vologda-oblas]], [[Wes-Siberiese ekonomiese streek|Wes-Siberië]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]], [[Finland]] | |- | Februarie–Maart 1935 | [[Geskiedenis van Duitsers in Rusland en die Sowjetunie|Duitsers]] en [[Pole]] | 412 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Sentraal- en Wes-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | Oos-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | |- | Mei 1936 | Duitsers en Pole | 45 000{{sfn|Polian|2004|p=328}} | Grensstreke van [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | |- | Julie 1937 | [[Koerde]] | 1 325{{Sfn|Polian|2004|p=98}} | Grensstreke van [[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]], [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]], [[Armeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Armenië]], [[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]], en [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | September–Oktober 1937 | [[Korjo-saram|Koreane]] | 172 000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste]] | Noord-[[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | September–Oktober 1937 | [[Oorsese Chinese|Chinese]] en [[Harbin-Russe]] | Ten minste 17 500<ref name="Yin 2016">{{Cite journal |author=Yin |first=Guangming |year=2016 |title=苏联处置远东华人问题的历史考察(1937—1938) |trans-title=A Historical Investigation of the Soviet Union's Handling of the Chinese Issue in the Far East (1937-1938) |url=http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |url-status=live |journal=Modern Chinese History Studies |language=zh-hans |publisher=Institute of Modern History, [[Chinese Academy of Social Sciences]] |publication-place=[[Beijing]] |issue=2 |pages=41 |url-access= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622153610/http://rdbk1.ynlib.cn:6251/Qw/Paper/605629 |archive-date=22 June 2022 |access-date=25 June 2022 |via=[[Renmin University of China]] Library}}</ref> | Suidelike [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] | [[Sinkiang-provinsie, Republiek China|Sinkiang]],<ref name="Yin 2016" /> [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan{{sfn|Polian|2004|p=328}}]] |Ten minste 12 000 Chinese burgers is na Sinkiang gedeporteer, terwyl 5 500 Chinese Sowjet-burgers na Sentraal-Asië gedeporteer is.<ref name="Yin 2016" /> |- | 1938 | [[Persiese Jode]] | 6 000{{sfn|Polian|2004|p=329}} | [[Mary-provinsie]] ([[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]]) | Verlate gebied van noordelike [[Turkmeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Turkmenistan]] | |- | Januarie 1938 | [[Asere]], [[Perse]], Koerde, en [[Assiriërs]] | 6 000{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=77}} | [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | [[Pahlavi-dinastie|Iraanse]] burgerskap | |- | Januarie 1940 – 1941 | Pole, [[Jode]], en [[Oekraïners]] (insluitend vlugtelinge uit [[Pole]]) | 320 000{{Sfn|Sanford|2007}} | Wes-[[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], Wes-[[Belorussiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Belorussië]] | Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]], [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Siberië]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | Junie 1940 | [[Kola-Noorweërs|Noorweërs]], [[Finne]], [[Swede]], [[Este]], [[Lette]], en [[Litauers]] | 6 973<ref>[[Pavel Polian]], ''[[Not of Their Own Will]]''</ref><ref name=23.6.40/> | [[Moermansk]] en [[Moermansk-oblas]] | [[Karelo-Finse SSR]] en later na [[Archangelsk-oblas]] | Lawrenti Beria se bevel van 23 Junie 1940 oor hervestiging van "burgers van buitelandse nasionaliteite"<ref name=23.6.40>[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/165305-prikaz-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-soyuza-ssr-za-1940-g-o-pereselenii-iz-g-murmanska-i-murmanskoy-obl-grazhdan-inonatsionalnostey-moskva-23-iyunya-1940-g Приказ Народного комиссариата внутренних дел Союза ССР за 1940 г. О переселении из г. Мурманска и Мурманской обл. граждан инонациональностей. Москва. 23 июня 1940 г.]</ref> |- | Junie 1940 |Duitsers, Pole, Chinese, [[Grieke]], Koreane, en ander "burgers van buitelandse nasionaliteite" | 1 743<ref name=23.6.40/> | [[Moermansk]] en [[Moermansk-oblas]] | [[Altaj Krai]] | Lawrenti Beria se bevel van 23 Junie 1940 oor hervestiging van "burgers van buitelandse nasionaliteite"<ref name=23.6.40/> |- | Julie 1940 tot 1953 | Este, Lette, en Litauers | 203 590{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=100}} | [[Baltiese state]] | [[Siberië]] en Noordelike [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | |- | September 1941 – Maart 1942 | Duitsers | 855 674{{Sfn|Salitan|1992|p=74}} | [[Wolga-Duitsers|Powolsje]], die [[Kaukasus-Duitsers|Kaukasus]], [[Krim-Duitsers|Krim]], [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]], [[Moskou]], sentrale [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Siberië]] | |- | Augustus 1943 | [[Karatsjais]] | 69 267{{Sfn|Bugay|1996|p=156}} | [[Karatsjai–Tsjerkesiese Outonome Oblas|Karatsjai–Tsjerkesiese AO]], [[Stawropol Krai]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]], ander | [[Bandiet]]isme, ander |- | Desember 1943 | [[Kalmukke]] | 93 139<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Kalmukse ASSR]], ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Siberië]] | |- | Februarie 1944 | [[Tsjetsjniërs]] en [[Ingoesjetiërs]] | 478 479{{Sfn|Askerov|2015|p=12}} | [[Noord-Kaukasus]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | [[1940-1944 opstand in Tsjetsjenië]] |- | April 1944 | Koerde en Asere | 3 000{{sfn|Polian|2004|p=33¸1}} | [[Tbilisi]] ([[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]]) | Suidelike [[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]] | |- | Mei 1944 | [[Balkare]] | 37 406{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}–40 900<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | [[Noord-Kaukasus]] | [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | Mei 1944 | [[Krim-Tatare]] | 191 014{{Sfn|Bugay|1996|p=156}}<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union">{{cite web|publisher=Human Rights Watch|date=September 1991| location=New York |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf | title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations| access-date=30 June 2017}}</ref> | [[Krimse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Krim]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] | |- | Mei–Junie 1944 | Grieke, [[Bulgare]], [[Armeniërs]], en [[Turke]] | 37 080<br/><small>(9 620 Armeniërs, 12 040 Bulgare, 15 040 Grieke{{Sfn|Korostelina|2007|p=9}})</small> | [[Krimse Outonome Sosialistiese Sowjet-Republiek|Krim]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]] (?) | |- | Junie 1944 | [[Kabardiërs]] | 2 000 | [[Kabardino-Balkariese ASSR]], ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | Suidelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | Samewerking met die [[Nazi]]'s |- | Julie 1944 | [[Katakombe-kerk|Russiese Ware Ortodokse Kerk]]-lede | 1 000 | Sentrale [[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]] | [[Siberië]] | |- | November 1944 | [[Meschetiese Turke]], Koerde, [[Hemsjins]], [[Pontiese Grieke]], [[Karapapakhs]], [[Lazi]], en ander inwoners van die grenssone | 115 000<ref name="Punished Peoples of the Soviet Union"/> | Suidwes-[[Georgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Georgië]] | [[Oesbekiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oesbekistan]], [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]], [[Kirgiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kirgisië]] | |- | November 1944 – Januarie 1945 | [[Hongare in Oekraïne|Hongare]] en Duitsers | 30 000–40 000{{sfn|Bognár|2012|p=56}} | [[Trans-Karpatiese Oekraïne tydens die Tweede Wêreldoorlog|Transkarpatiese Oekraïne]] | [[Oeral (streek)|Oeral]], [[Donbas]], [[Belorussiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Belorussië]] | |- | Januarie 1945 | "Verraaiers en kollaborateurs" | 2 000{{sfn|Polian|2004|p=332}} | [[Mineralnyje Wody]] ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]) | [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | Samewerking met die [[Nazisme|Nazi's]] |- | 1945–1946 | Gerepatrieerde Sowjet-Duitsers wat onder Duitse beheer tydens die Tweede Wêreldoorlog gewoon het | Meer as 200 000{{sfn|Pohl|2022|p=8}} | | Siberië en Kasakstan | |- | 1944–1953 | Gesinne van die [[Oekraïense Opstandige Leër]] | 204 000<ref>Viatrovych, V.; Hrytskiv, R.; Dereviany, I.; Zabily, R.; Sova, A.; Sodol, P. (2007). Volodymyr Viatrovych (ed.). Українська Повстанська Армія – Історія нескорених [Ukrainian Insurgent Army – History of the unconquered] (in Ukrainian). Lviv Liberation Movement Research Centre. pp. 307–310.</ref> | [[Wes-Oekraïne]] | [[Siberië]] | |- | 1944–1953 | Pole | 1 240 000<ref name="Council of Europe"/> | [[Kresy]]-streek | naoorlogse [[Pole]] | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1945–1950 | Duitsers | Tienduisende | [[Königsberg]] | Wes- of Midde-Duitsland | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1945–1951 | [[Japannese mense|Japannese]] en Koreane | 400 000{{Sfn|McColl|2014|p=803}} | Hoofsaaklik uit [[Sachalin]], [[Koerile]] | [[Siberië]], [[Verre-Oosterse ekonomiese streek|Verre-Ooste]], [[Noord-Korea]], [[Japan]] | Verwydering van inheemse bevolking uit die nuwe gebied wat deur die Sowjetunie verkry is |- | 1948–1951 | Asere | 100 000<ref>{{cite journal|title=The alteration of place names and construction of national identity in Soviet Armenia|first=Arseny |last=Saparov|url=http://www.cairn.info/article.php?ID_REVUE=CMR&ID_NUMPUBLIE=CMR_441&ID_ARTICLE=CMR_441_0179|year=2003|volume=44|issue=1 |journal=Cahiers du monde russe|pages=179–198}}</ref> | [[Armeense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Armenië]] | [[Koera-Aras-laagland]], [[Aserbeidjanse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Aserbeidjan]] | "Maatreëls vir hervestiging van kollektiewe plaaswerkers" |- | Mei–Junie 1949 | Grieke, Armeniërs, en Turke | 57 680{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}}<br/><small>(insluitend 15 485 Dasjnaks)</small>{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | Die [[Swart See]]-kus ([[Russiese Sosialistiese Federatiewe Sowjet-Republiek|Russiese SFSR]]), [[Suid-Kaukasus]] | Suidelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | Lidmaatskap in die nasionalistiese [[Armeense Revolusionêre Federasie|Dasjnaktsoetioen-Party]] (Armeniërs), [[Griekeland|Griekse]] of [[Turkye|Turkse]] burgerskap (Grieke): "verdagte oor-grens etniese bande."<ref name=":1" /> |- | Maart 1951 | [[Basmatsji-beweging|Basmatsji]] | 2 795{{Sfn|Dundovich|Gori|Guercetti|2003|p=102}} | [[Tadjikse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Tadjikistan]] | Noordelike [[Kasakse Sosialistiese Sowjet-Republiek|Kasakstan]] | |- | April 1951 | [[Jehovasgetuies]] | 8 576–9 500{{Sfn|Baran|2016|p=62}} | Hoofsaaklik uit [[Moldawiese Sosialistiese Sowjet-Republiek|Moldawië]] en [[Oekraïense Sosialistiese Sowjet-Republiek|Oekraïne]] | [[Wes-Siberiese ekonomiese streek|Wes-Siberië]] | [[Operasie Noord]] |- | 1991 | Armeniërs | 24 dorpe,<ref>Gokhman, M. "Карабахская война" [The Karabakh War]. ''Russkaya Misl''. 29 November 1991.</ref> 17 000 mense<ref>Melkonian. ''My Brother's Road'', p. 186.</ref> | [[Nagorno-Karabach]] | Armenië | [[Operasie Ring]] Begeerte om met Armenië te herenig en/of meer outonomie van die Aserbeidjanse SSR te verkry.<ref name="memorial2">[http://sumgait.info/ring/seda-vermisheva/karabakh-deportation-3.htm Доклад Правозащитного центра общества "Мемориал"] Нарушения прав человека в ходе проведения операций внутренними войсками МВД СССР, советской армией и МВД Азербайджана в ряде районов Азербайджанской Республики в период с конца апреля по начало июня 1991 года</ref><ref name="Wilson">[http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html Report by Professor Richard Wilson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060342/http://users.physics.harvard.edu/~wilson/publications/VOSKEPAR_files/VOSKEPAR.html|date=21 September 2013}} "On the Visit to the Armenian-Azerbaijani Border, May 25–29, 1991" Presented to the First International Sakharov Conference on Physics, Lebedev Institute, Moscow on 31 May 1991.</ref> |- | 1920 tot 1953 | '''Totaal''' | '''~20 296 000 -''' | | | |} ==Sien ook== * ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'' * [[Demografiese ingenieurswese]] * [[Dokterskomplot#Beweerde beplande deportasie van Jode|Dokterskomplot: Spekulasie oor 'n beplande deportasie van Jode]] * [[Joodse Outonome Oblas#Joodse vestiging in die streek|Joodse Outonome Oblas: Joodse vestiging in die streek]] * [[Lys van etniese suiweringsveldtogte]] ==Notas== {{Notelist}} ==Aanhalings== {{Reflist}} ===Bibliografie=== {{refbegin|30em}} * {{cite book| last1=Andrew| first1=Christopher| last2=Mitrokhin| first2=Vasili| year=2005| location=New York| title=The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World| publisher=Basic Books| isbn=9781422393123| lccn=1422393127| url=https://www.academia.edu/120944456}} * {{cite book |last=Council of Europe |ref=Council of Europe |url=https://books.google.com/books?id=sE67dG7WJWUC&q=finns&pg=PA157 |title=Documents: working papers, 2006 ordinary session (third part), 26–30 June 2006, Vol. 4: Documents 10868, 10886, 10893, 10903-10950 |page=158 |isbn=9789287160270 |date=19 March 2007 |publisher=Council of Europe }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=L0jDCAAAQBAJ&q=chechens+ingush+deported+478%2C479&pg=PA12 |title=Historical Dictionary of the Chechen Conflict |first=Ali |last=Askerov |publisher=Rowman & Littlefield |page=12 |year=2015 |lccn=2015-000755 |isbn=9781442249257 }} * {{cite book |last=Allworth |year=1998 |title=The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents |first=Edward |publisher=[[Duke University Press]] |location=Durham |isbn=9780822319948 |oclc=610947243 |lccn=97019110 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse }} * {{cite book |last=Baran |first=Emily B. |url=https://books.google.com/books?id=M-cRDAAAQBAJ&q=jehovas+8%2C576+soviet&pg=PA62 |title=Dissent on the Margins: How Soviet Jehovah's Witnesses Defied Communism and Lived to Preach about It |edition=repeated |publisher=Oxford University Press |year=2016 |isbn=978-0190495497 }} * {{cite book|last=Bekus|first=Nelly|title=Struggle Over Identity: The Official and the Alternative "Belarusianness"|publisher=[[Central European University Press]]|location=Budapest|year=2010|lccn=2010008736|isbn=9789639776685|url=https://books.google.com/books?id=DiwPRpRYt2kC&pg=PA42}} * {{cite journal |last=Bognár |first=Zalán |title=A kárpátaljai magyar és német polgári lakosság tömeges elhurcolása szovjet hadifogságba |trans-title=The deportation of masses of Hungarian and German civilians from Subcarpathia to Soviet prisoner of war camps |journal=Orpheus Noster |volume=4 |issue=2 |pages=46–60 |year=2012 |url=https://www.academia.edu/11885029 |publisher=Károli Gáspár Református Egyetem |location=Budapest |language=hu }} * {{cite journal |last=Bryan |year=1984 |title=Anti-religious activity in the Chechen-Ingush republic of the USSR and the survival of Islam |first=Fanny E. |journal=Central Asian Survey |volume=3 |issue=2 |pages=99–115 |doi=10.1080/02634938408400466 }} * {{cite book |last1=Buckley |first1=Cynthia J. |first2=Blair A. |last2=Ruble |first3=Erin Trouth |last3=Hofmann |title=Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia |publisher=[[Woodrow Wilson Center Press]] |year=2008 |lccn=2008-015571 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=wulDuN7APaIC&pg=PA207 |isbn=978-0801890758 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xwp5y9NDaEwC&pg=PA198 |title=The Deportation of Peoples in the Soviet Union |last=Bugay |first=Nikolay |year=1996 |publisher=Nova Publishers |isbn=978-1560723714 }} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |year=2014 |title=Tsarist continuities in Soviet nationalities policy: A case of Korean territorial autonomy in the Soviet Far East, 1923-1937 |url=https://www.academia.edu/17823472 |journal=Eurasia Studies Society of Great Britain & Europe Journal |volume=3 |pages=32–33 }} * {{cite book| last=Chang| first=Jon K.| year=2018| location=Honolulu| title=Burnt by the Sun: The Koreans of the Russian Far East| publisher=University of Hawaii Press| isbn=9780824876746| lccn=2015046032| url=https://books.google.com/books?id=qh7HDwAAQBAJ&pg=PA157}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence and the Continuities between Soviet and Russian Intelligence Practices |journal=The Intelligencer |volume=24 |number=1 |pages=23–29 |year=2019a | url=https://www.academia.edu/40140752}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=Ethnic Cleansing and Revisionist Russian and Soviet History |journal=Academic Questions |volume=32 |number=2 |pages=263–270 |year=2019b |doi=10.1007/s12129-019-09791-8 |doi-broken-date=1 July 2025 |s2cid=150711796 |url=https://www.academia.edu/38789672}} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence: A Study of Five Soviet "Naturals"| journal=Region |volume=12 |number=2 |pages=147–170 |year=2023 |doi=10.1353/reg.2023.a936449 |jstor=27333832 |url=https://www.jstor.org/stable/27333832 }} * {{cite journal |last=Chang |first=Jon K. |title=East Asians in Soviet Intelligence: The "Naturals"--One Variant of Soviet Illegal| journal=The Intelligencer |volume=29 |number=1 |pages=33–43 |year=2024|url=https://www.academia.edu/117468144 }} * {{cite book |title=The Making and Breaking of Soviet Lithuania: Memory and Modernity in the Wake of War |first=Violeta |last=Davoliūtė |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=9781134693580 |url=https://books.google.com/books?id=82uGAgAAQBAJ&pg=PT29 }} * {{cite book |last1=Dundovich |first1=Elena |first2=Francesca |last2=Gori |first3=Emanuela |last3=Guercetti |url=https://books.google.com/books?id=X2FGqiDKFysC&q=6%2C015 |title=Reflections on the Gulag: With a Documentary Index on the Italian Victims of Repression in the USSR |edition=37 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2003 |isbn=978-8807990588 }} * {{cite journal |last=Ellman |first=Michael |author-link=Michael Ellman |title=Soviet Repression Statistics: Some Comments |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=54 |issue=7 |pages=1151–1172 |year=2002 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/d4ac/a67ff06f3902c7b95b9eff2562f223f16c2b.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180427044908/https://pdfs.semanticscholar.org/d4ac/a67ff06f3902c7b95b9eff2562f223f16c2b.pdf |archive-date=27 April 2018 |jstor=826310 |doi=10.1080/0966813022000017177 |url-status=dead |s2cid=43510161 }} * {{cite book |last=Fisher |title=Crimean Tatars |first=Alan W. |location=Stanford, California |publisher=Hoover Press |year=2014 |isbn=9780817966638 |oclc=946788279 |lccn=76041085 }} * {{cite journal |last=Fredholm |first=Michael |year=2000 |volume=19 |issue=3 |pages=315–327 |title=The prospects for genocide in Chechnya and extremist retaliation against the West |doi=10.1080/026349300750057955 |journal=Central Asian Survey |s2cid=145806371 }} * {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&pg=PA28 | last=Frucht | first=Richard C. | title=Eastern Europe: an introduction to the people, lands, and culture | volume=2 | publisher=[[ABC-CLIO]] | year=2004 | page=28 | isbn=978-1576078006 }} * {{cite book |last=Grieb |first=Christiane |chapter=War Crimes, Soviet, World War II |year=2014 |title=Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond |editor-first=Timothy |editor-last=C. Dowling |lccn=2014017775 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781598849486 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA930 }} * {{cite book |last=Griffin |first=Nicholas |year=2004 |title=Caucasus: A Journey to the Land Between Christianity and Islam |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226308593 |lccn=2003063352 |url=https://books.google.com/books?id=rUYyhMxHqnQC&pg=PA40 |location=Chicago }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book | last=Gross | first=Feliks | author-link=Feliks Gross | title=The Civic and the Tribal State: The State, Ethnicity, and the Multiethnic State | publisher=Greenwood Publishing Group | year=1998 | isbn=9780313291456 | lccn=98012329 | url=https://books.google.com/books?id=sJhWKAcXXKcC&pg=PA37 }} * {{cite journal |last=Hirsch |first=Francine |year=2002 |journal=Slavic Review |title=Race without the Practice of Racial Politics |volume=61 |issue=1 |pages=30–43 |jstor=2696979 |doi=10.2307/2696979 |s2cid=147121638 }} * {{cite book |last=Joes |first=Anthony James |chapter=Guerrilla Warfare |year=2010 |page=[https://archive.org/details/stresswarconflic00fink/page/n375 357] |editor-last=Fink |editor-first=George |title=Stress of War, Conflict and Disaster |url=https://archive.org/details/stresswarconflic00fink |url-access=limited |publisher=Academic Press |isbn=9780123813824 |lccn=2010024875 }} * {{cite book |last=Jones |first=Adam |author-link=Adam Jones (Canadian scholar) |title=Genocide: A Comprehensive Introduction |edition=revised |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=9781317533856 |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=0kBZBwAAQBAJ&pg=PA203 }} * {{cite book |last=Kleveman |first=Lutz |author-link=Lutz Kleveman |year=2002 |page=87 |title=Der Kampf um das Heilige Feuer: Wettlauf der Weltmächte am Kaspischen Meer |language=de |publisher=[[Rowohlt Verlag|Rowohlt]] |isbn=9783871344565 |url=https://books.google.com/books?id=dnntAAAAMAAJ&q=V%C3%B6lkermord }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LzB9DAAAQBAJ&q=9%2C620+armenian+12%2C420+Bulgarians+15%2C040+greeks&pg=PA9 |page=9 |title=Social Identity and Conflict: Structures, Dynamics, and Implications |first=K. |last=Korostelina |publisher=Springer |year=2007 |isbn=9780230605671 }} * {{cite book |last=Legters |first=Lyman H. |year=1992 |title=Native Americans and Public Policy |chapter=The American Genocide |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wghp62KBvWYC&pg=PA104 |editor-last=Lyden |editor-first=Fremont J. |isbn=9780822976820 |location=Pittsburgh |oclc=555693841 |publisher=[[University of Pittsburgh Press]] }} * {{cite journal |last=Kotljarchuk |first=Andrej |year=2014 |page=53 |title=3. The Nordic Threat: Soviet Ethnic Cleansing on the Kola Peninsula |url=http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:748534/FULLTEXT01.pdf }} * {{cite book |last=Margolis |first=Eric |author-link=Eric Margolis (journalist) |year=2008 |page=277 |title=American Raj: Liberation Or Domination? |publisher=[[Key Porter Books]] |isbn=9781554700875 |lccn=2008431610 }} * {{Cite journal |last=Martin |first=Terry |year=1998 |title=The Origins of Soviet Ethnic Cleansing |journal=[[The Journal of Modern History]] |volume=70 |issue=4 |pages=813–861 |jstor=10.1086/235168 |doi=10.1086/235168 |s2cid=32917643 |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/handle/1/3229636/Martin%201998.pdf?sequence=2 }} * {{cite book |last=Mawdsley |first=Evan |year=1998 |title=The Stalin Years: The Soviet Union, 1929–1953 |publisher=[[Manchester University Press]] |isbn=9780719046001 |lccn=2003046365 }} * {{cite book |last=McColl |first=R. W. |title=Encyclopedia of World Geography - Facts on File library of world geography |url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=400%2C000 |publisher=Infobase Publishing |year=2014 |page=803 |isbn=9780816072293 |oclc=58431770 }} * {{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link=Alexander Mikaberidze |title=Historical Dictionary of Georgia |edition=2 |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Maryland |year=2015 |isbn=9781442241466 |lccn=2014024518 |url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ&pg=PA191 }} * {{cite journal |last=Morris |first=James |year=2004 |title=The Polish terror: spy mania and ethnic cleansing in the great terror |doi=10.1080/0966813041000235137 |journal=[[Europe-Asia Studies]] |volume=56 |issue=5 |pages=751–766 |s2cid=154560102 }} * {{cite book |last=Naimark |first=Norman M. |title=Stalin's Genocides |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |year=2010 |isbn=9780691147840 |lccn=2010019063 |url=https://books.google.com/books?id=F3UwF1eqb0AC }} * {{cite book|last=Pai|first=Hyung Il|title=Constructing "Korean" Origins: A Critical Review of Archaeology, Historiography, and Racial Myth in Korean State-Formation Theories|location=Cambridge|publisher=Harvard University Press|year=2000|isbn=9780674002449|url=https://books.google.com/books?id=QxztLeLoVkQC}} * {{cite book|last=Park|first=Alyssa M.|title=Sovereignty experiments: Korean migrants and the building of borders in northeast Asia, 1860-1945 |location=Ithaca|publisher=Cornell University Press|year=2019|isbn=9781501738371|lccn=2019001070}} * {{cite book|last=Pavlenko|first=Aneta|author-link=Aneta Pavlenko|title=Multilingualism in Post-Soviet Countries|publisher=Multilingual Matters|year=2008|isbn=9781847690876|lccn=2008012757|url=https://books.google.com/books?id=WO_I4d612fMC&pg=PA170}} * {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=WD-iBQAAQBAJ&q=ESTONIA+DEPORTED+SOVIET+8%2C000+dead&pg=PA55 | title=Transitional and Retrospective Justice in the Baltic States | last1=Pettai | last2=Pettai | first1=Eva-Clarita | first2=Vello | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=2014 | lccn=2014-043729 | isbn=978-1107049499 }} * {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |title=The Stalinist Penal System |date=1997 |publisher=McFarland |isbn=0786403365 }} * {{cite book |last=Pohl |first=J. Otto |year=1999 |title=Ethnic Cleansing in the USSR, 1937–1949 |location=Westport,&nbsp;CT |publisher=[[Greenwood Press]] |lccn=98-046822 |isbn=978-0-313-30921-2 }} * {{cite journal |last=Pohl |first=J. Otto |title=Stalin's genocide against the "Repressed Peoples" |journal=Journal of Genocide Research |year=2000 |pages=267–293 |doi=10.1080/713677598 |volume=2 |issue=2 |s2cid=59194258 }} * {{cite book |last=Polian |first=Pavel |author-link=Pavel Polian |year=2004 |title=Against Their Will: The History and Geography of Forced Migrations in the USSR |location=Budapest |publisher=[[Central European University Press]] |isbn=978-9-639-24168-8 |title-link= Against Their Will (book)}} * {{cite book |title=Moscow's Lost Empire |last=Rywkin |first=Michael |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=9781315287713 |lccn=93029308 |url=https://books.google.com/books?id=k8oPc9BCz_4C&pg=PA67 }} * {{cite book |title=Politics and Nationality in Contemporary Soviet-Jewish Emigration, 1968-89 |last=Salitan |first=Laurie P. |editor=Rosemary Thorp |publisher=Springer |year=1992 |isbn=978-1349097562 |url=https://books.google.com/books?id=YTOvCwAAQBAJ&q=Soviet+000+germans+deported&pg=PA74 }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=tV2AAgAAQBAJ&q=soviet+320%2C000+poles+deported&pg=PT56 |title=Katyn and the Soviet Massacre of 1940: Truth, Justice and Memory |last=Sanford |first=George |publisher=Routledge |year=2007 |lccn=2004-065124 |isbn=9781134302994 }} * {{cite journal |last=Statiev |year=2010 |first=Alexandar |journal=Journal of Genocide Research |volume=11 |issue=2–3 |pages=243–264 |title=Soviet ethnic deportations: intent versus outcome |doi=10.1080/14623520903118961 |s2cid=71905569 }} * {{cite book|last=Stephan|first=John J.|title=The Russian Far East: A History|publisher=Stanford University Press|location=Stanford|year=1994|isbn=9780804727013|url=https://books.google.com/books?id=Jce4rBWjG5wC}} * {{cite book |last=Ther |first=Philipp |year=2014 |page=118 |title=The Dark Side of Nation-States: Ethnic Cleansing in Modern Europe |publisher=Berghahn Books |isbn=9781782383031 |lccn=2011516970 |location=Göttingen |url=https://books.google.com/books?id=jHEXAwAAQBAJ&pg=PA118 }} * {{cite book |last=Tishkov |first=Valery |author-link=Valery Tishkov |year=2004 |page=33 |title=Chechnya: Life in a War-Torn Society |volume=6 |publisher=University of California Press |isbn=9780520930209 |lccn=2003017330 |location=[[Berkeley, California|Berkeley]] }} * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=gG6cPY2RpzUC&q=1%2C803%2C392&pg=PA32 |title=The Unknown Gulag: The Lost World of Stalin's Special Settlements |page=32 |last=Viola |first=Lynne |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=9780195187694 |author-link=Lynne Viola }} * {{cite journal |last=Weiner |first=Amir |year=2002 |title=Nothing but Certainty |journal=[[Slavic Review]] |volume=61 |issue=1 |jstor=2696980 |pages=44–53 |doi=10.2307/2696980 |s2cid=159548222 }} * {{cite book |last=Werth |first=Nicolas |author-link=Nicolas Werth |title=Stalinism and Nazism: History and Memory Compared |editor-first1=Henry |editor-last1=Rousso |editor-link=Henry Rousso |editor-first2=Richard Joseph |editor-last2=Golsan |publisher=University of Nebraska Press |year=2004 |lccn=2003026805 |isbn=9780803290006 |chapter=Strategies of Violence in the Stalinist USSR |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CIt7fMp30sAC&pg=PA73 }} * {{cite book |last=Werth |first=Nicholas |chapter=The Crimes of the Stalin Regime: Outline for an Inventory and Classification |editor-last=Stone |editor-first=Dan |edition=repeated |lccn=2007048561 |title=The Historiography of Genocide |url=https://archive.org/details/historiographyge00ston |url-access=limited |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=9780230297784 |location=Basingstoke |page=[https://archive.org/details/historiographyge00ston/page/n426 412] }} * {{cite book |last=Williams |first=Brian Glyn |author-link=Brian Glyn Williams |title=The Crimean Tatars: From Soviet Genocide to Putin's Conquest |publisher=[[Oxford University Press]] |location=London, New York |lccn=2015033355 |year=2015 |url=https://books.google.com/books?id=xabnCwAAQBAJ&pg=PA109 |isbn=9780190494728 }} {{refend}} ==Verdere leeswerk== {{refbegin}} * [[Pavel Polian|Polian, Pavel]] (Павел Полян), ''Deportations in the USSR: An index of operations with list of corresponding directives and legislation'', [[Russiese Akademie van Wetenskap]]. * Павел Полян, ''Не по своей воле...'' (Pavel Poljan, ''[[Not by Their Own Will]]... A History and Geography of Forced Migrations in the USSR''), ОГИ Мемориал, Moskou, 2001, {{ISBN|5-94282-007-4}} * 28 августа 1941 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О выселении немцев из районов Поволжья". * 1943 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О ликвидации Калмыцкой АССР и образовании Астраханской области в составе РСФСР". *Постановление правительства СССР от 12 января 1949 г. "О выселении с территории Литвы, Латвии и Эстонии кулаков с семьями, семей бандитов и националистов, находящихся на нелегальном положении, убитых при вооруженных столкновениях и осужденных, легализованных бандитов, продолжающих вести вражескую работу, и их семей, а также семей репрессированных пособников и бандитов" * Указ Президиума Верховного Совета СССР от 13 декабря 1955 г. "О снятии ограничений в правовом положении с немцев и членов их семей, находящихся на спецпоселении". * 17 марта 1956 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О снятии ограничений в правовом положении с калмыков и членов их семей, находящихся на спецпоселении". * 1956 г. Постановление ЦК КПСС "О восстановлении национальной автономии калмыцкого, карачаевского, балкарского, чеченского и ингушского народов". * 29 августа 1964 г. Указ Президиума Верховного Совета СССР "О внесении изменений в Указ Президиума Верховного Совета СССР от 28 августа 1941 г. о переселении немцев, проживающих в районах Поволжья". * 1991 г: Wette van [[Russiese Federasie]]: "О реабилитации репрессированных народов", "О реабилитации жертв политических репрессий". {{refend}} ==Wikisource== * [[wikisource:State Defense Committee Decree No. 5859ss|Staatsverdedigingskomitee-dekreet No. 5859ss: Oor Krim-Tatare]] (Sien ook [https://web.archive.org/web/20090211130849/http://www.euronet.nl/users/sota/tatardep2.html Drie antwoorde op die Dekreet No. 5859ss]) ==Eksterne skakels== {{Commons category|Soviet deportations}} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php These Names Accuse (Soviet Deportations in Latvia)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130918113428/http://latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-00-OurFamilies.php |date=18 September 2013 }} * [http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php Baltic Deportation Instructions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530022935/http://www.latvians.com/en/Reading/TheseNamesAccuse/ThNA-08-Appendix-1.php |date=30 May 2013 }} – Volle teks, Engels * [https://www.loc.gov/exhibits/archives/depo.html DEPORTATIONS] Onthullings uit die Russiese Argiewe by die [[Library of Congress|Biblioteek van die Kongres]] * [http://www.unpo.org/article.php?id=438 Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313052815/http://unpo.org/article.php?id=438 |date=13 March 2016 }} * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m3955/is_n8_v48/ai_19298459/pg_3 The scale and nature of German and Soviet repression and mass killings, 1930–45] * [https://web.archive.org/web/20160303205122/http://demoscope.ru/weekly/2004/0147/biblio01.php Эдиев Д.М. Демографические потери депортированных народов СССР. Ставрополь, 2003] * [http://tadeuszromer.com Polish deportees in the USSR] Lys saamgestel in 1941 deur [[Tadeusz Romer]], die Poolse ambassadeur in Japan {{Josef Stalin}} {{Sowjetunie}} {{Authority control}} [[Kategorie:Deportasie]] [[Kategorie:Gedwonge migrasie in die Sowjetunie| ]] [[Kategorie:Politieke onderdrukking in die Sowjetunie]] [[Kategorie:Sowjetse oorlogsmisdade in die Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Etniese suiwering in Europa]] [[Kategorie:Etniese suiwering in Asië]] [[Kategorie:Etniese suiwering van Duitsers]] [[Kategorie:Sowjet-etniese beleid]] [[Kategorie:Josef Stalin]] [[Kategorie:Vervolging van Boeddhiste]] [[Kategorie:Vervolging van Moslems]] [[Kategorie:NKWD-operasies]] [[Kategorie:Interne migrasie]] [[Kategorie:Volksmoorde in Asië]] [[Kategorie:Volksmoorde in Europa]] [[Kategorie:Rassisme in die Sowjetunie]] 5yiasyyl8pgsz2l6jvnl8dd47cswqg1 0 461086 2908637 2904998 2026-06-02T05:27:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908637 wikitext text/x-wiki {{multiple image |total_width=450 | image1=2008- Oil and gas industry global net income - IEA.svg |caption1=Wêreldwyd het die netto inkomste van die olie- en gasbedryf in 2022 'n rekord van VS$4 triljoen <!-- biljoen? --> bereik.<ref name=IEAinvestment_202305 /> | image2=2007- Profits of energy companies (annual) - stacked bar chart.svg |caption2=Na die [[Covid-19-pandemie]] het energiemaatskappye se winste gestyg met hoër brandstofpryse as gevolg van die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne]], dalende skuldvlakke, [[afskrywing|belastingafskrywings]] van projekte wat in Rusland gestaak is, en terugtrekking van vroeëre planne om [[Kweekhuisgas|kweekhuisgasvrystellings]] te verminder.<ref name=Reuters_20230208 /> }} '''Groot Olie''' is 'n omgangstaalgroepering van die wêreld se ses of sewe grootste publiek verhandelde en belegger-besit olie- en gasmaatskappye, ook bekend as '''supermajeurs'''.<ref name="reut1808" /><ref name="nyt2206" /><ref name="bw29906" /><ref>Tom Nicholls (2005). ''Nafta''. vol. 56. p. 447. "Whoever coined the term supermajor should have kept some superlatives in reserve. Oil companies may rank as some of the biggest private-sector corporations, but when it comes to oil ..."</ref> {| class="wikitable" |+ !Naam !Inkomste 2024 (VSD$)<ref>{{Cite web |title=Top publicly traded oil and gas companies by earnings |url=https://companiesmarketcap.com/oil-gas/most-profitable-oil-and-gas-companies/ |access-date=2025-07-09 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> !Wins 2024 (VSD$)<ref>{{Cite web |title=Top publicly traded oil and gas companies by revenue |url=https://companiesmarketcap.com/oil-gas/largest-oil-and-gas-companies-by-revenue/ |access-date=2025-07-09 |website=companiesmarketcap.com |language=en-US}}</ref> |- |[[ExxonMobil|Exxon Mobil]] |339.25 billion |48.87 billion |- |[[Shell plc|Shell]] |284.31 billion |16.5 billion |- |[[TotalEnergies]] |195.61 billion |29.82 billion |- |[[Chevron Corporation|Chevron]] |193.41 billion |28.10 billion |- |[[BP]] |189.19 billion |11.47 billion |- |[[Eni]] |140.0 billion |21.0 billion |} Die term, veral in die [[Verenigde State]], beklemtoon hul [[ekonomiese mag]] en invloed op politiek. Groot Olie word dikwels geassosieer met die fossielbrandstoflobby en ook gebruik om na die bedryf as geheel op 'n neerhalende wyse te verwys.<ref>{{cite magazine |url=https://time.com/archive/6854296/inside-the-big-oil-game/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918180905/https://time.com/archive/6854296/inside-the-big-oil-game/ |archive-date=2024-09-18 |title=Inside the Big Oil Game |magazine=Time |date=7 May 1979 |access-date=11 May 2025}}</ref> Bronne bots oor die presiese samestelling van Goot Olie vandag, hoewel die maatskappye wat die meeste as supermajeur maatskappye genoem word, is [[ExxonMobil]], [[Shell plc|Shell]], [[TotalEnergies]], [[BP]], en [[Chevron Corporation|Chevron]] met [[Eni]] en [[ConocoPhillips]], voordat ConocoPhillips sy stroomafbedrywighede afgestig het in [[Phillips 66]], word ook gereeld ingesluit. Die frase "Super-Major" het voortgespruit uit 'n verslag wat in Februarie 1998 deur Douglas Terreson van die beleggingsbank Morgan Stanley gepubliseer is. Die verslag het 'n aansienlike konsolidasiefase van "Groot" oliemaatskappye voorspel wat sou lei tot 'n groep dominante "Super Major" entiteite.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Herold |first=Thomas |date=3 March 2017 |title=What are the Big Oil Super Majors? |url=https://www.financial-dictionary.info/terms/big-oil-super-majors/ |access-date=13 October 2022 |website=Herold Financial Dictionary |language=en-US}}</ref> Groot Olie het voorheen verwys na sewe oliemaatskappye wat die [[Consortium for Iran]]; die "'''Sewe Susters'''" was die [[Anglo-Persian Oil Company]] ('n voorganger van BP), Shell plc, drie van Chevron se voorgangers (Standard Oil of California, [[Gulf Oil]] en [[Texaco]]), en twee van ExxonMobil se voorgangers ([[Jersey Standard]] en [[Mobil|Standard Oil of New York]]). Die term, analoog aan ander soos [[Groot Tegnologie]], [[Groot Staal]], [[Groot Tabak]], [[Groot Soda]], en [[Farmaseutiese nywerheid|Groot Farma]] wat nywerhede beskryf wat deur 'n paar reuse-korporasies oorheers word, is vanaf die laat 1960's in druk gewild gemaak.<ref>C. Wayne Barlow (1969). ''Corporate Packaging Management''. "Even with the price ceilings, gas cost more than it had, prompting consumers to charge that 'Big Oil', and not the Arabs, had used the crisis to squeeze profits from oppressed consumers. Some thought that the oil companies got rich from the ..."</ref> == Sien ook == * [[OPUL]] * [[Fossielbrandstof]] * [[Energie-ontwikkeling]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name=IEAinvestment_202305>{{cite web |title=World Energy Investment 2023 |url=https://iea.blob.core.windows.net/assets/8834d3af-af60-4df0-9643-72e2684f7221/WorldEnergyInvestment2023.pdf |publisher=International Energy Agency |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807064513/https://iea.blob.core.windows.net/assets/8834d3af-af60-4df0-9643-72e2684f7221/WorldEnergyInvestment2023.pdf |archive-date=7 August 2023 |page=61 |date=May 2023 |url-status=live }}</ref> <ref name=Reuters_20230208>{{cite news |last1=Bousso |first1=Ron |title=Big Oil doubles profits in blockbuster 2022 |url=https://www.reuters.com/business/energy/big-oil-doubles-profits-blockbuster-2022-2023-02-08/ |work=Reuters |date=8 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331215451/https://www.reuters.com/business/energy/big-oil-doubles-profits-blockbuster-2022-2023-02-08/ |archive-date=31 March 2023 |url-status=live }} {{*}} Details for 2020 from the more detailed diagram in {{cite news |last1=King |first1=Ben |url=https://www.bbc.com/news/business-64583982 |title=Why are BP, Shell, and other oil giants making so much money right now? |work=BBC News |date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422164652/https://www.bbc.com/news/business-64583982 |archive-date=22 April 2023 |url-status=live }}</ref> <ref name=":0">{{Cite book |last=Högselius |first=Per |url=https://books.google.com/books?id=KjdyDwAAQBAJ&dq=energy+and+geopolitics+big+oil+companies++Eni+total+BP&pg=PT80 |title=Energy and Geopolitics |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=9781351710282 |language=en |quote=In global oil parlance, it is common to talk about the 'seven supermajors' comprising ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips, BP, Shell, Total and Eni. |access-date=9 July 2022}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Reynolds |first=Ben |date=9 June 2022 |title=The 6 Big Oil Supermajor Stocks Ranked From Best To Worst |url=https://www.suredividend.com/big-oil-supermajors/ |access-date=1 September 2022 |website=Sure Dividend |archive-date= 1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901221346/https://www.suredividend.com/big-oil-supermajors/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |date=29 August 2017 |title=The super-majors... what and who are they? |website=OilNOW |url=https://oilnow.gy/uncategorized/the-super-majors-what-and-who-are-they/ |access-date=1 September 2022 |language=en-US}}</ref> <ref name="reut1808">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-oilmajors-production-idUSL169721220080801|title=Oil majors' output growth hinges on strategy shift|access-date=28 April 2011|work=Reuters|date=1 August 2008|archive-date=13 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513182259/http://www.reuters.com/article/2008/08/01/us-oilmajors-production-idUSL169721220080801|url-status=live}}</ref> <ref name="nyt2206">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/02/02/business/worldbusiness/02iht-shell.html|title=Shell will invest despite decline in earnings|access-date=28 April 2011|newspaper=The New York Times|date=2 February 2006}}</ref> <ref name="bw29906">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2005-12-11/conocophillips-the-making-of-an-oil-major|access-date=1 April 2016|title=ConocoPhillips: The Making of an Oil Major|date=12 December 2005|work=Business Week}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Energie]] [[Kategorie:Petroleum]] tk22xhsyga9s19c2ali00ffsvvfqu12 0 461104 2908809 2901537 2026-06-02T10:47:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908809 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska;<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]]<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref>, Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref>, asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref>. Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref>, waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref>, asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref>. Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] 3cob2tf1hfofpl7pe11sn1gb7c6fxh0 2908811 2908809 2026-06-02T10:53:09Z Oesjaar 7467 /* Musikale loopbaan */ Verbeter 2908811 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska;<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref>, waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref>, asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref>. Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] ta0iq1r00lvqt5qu1u69kve34gnh4vl 2908812 2908811 2026-06-02T10:53:43Z Oesjaar 7467 /* Musikale loopbaan */ Verbeter 2908812 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska;<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref>, waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref>, asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025.<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] emuri7kpc80tadhjvdc43j28hj4d52m 2908813 2908812 2026-06-02T10:54:24Z Oesjaar 7467 /* Musikale loopbaan */ Nog een. 2908813 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska;<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref>, waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026,<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025.<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] mv38fr40mv5xdxd0z0irl2hxp6xabl6 2908814 2908813 2026-06-02T10:55:14Z Oesjaar 7467 /* Musikale loopbaan */ Ek hoop dit is die laaste een. 2908814 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska;<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies,<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref> waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026,<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025.<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] 5uomxehl4vwqda396dtrr6x2l0hdlai 2908815 2908814 2026-06-02T10:55:32Z Oesjaar 7467 /* Musikale loopbaan */ Verbeter 2908815 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska,<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies,<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref> waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026,<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025.<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] tl9c6nlci5ejiiibry8e3v281z8d3pa 0 461246 2908680 2904545 2026-06-02T06:06:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908680 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Adam Back | beeld = Portrait_Adam_Back_photographe_Alexandre_Sitter.webp | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Adam Back in 2025 | geboortenaam = | geboortedatum = {{birth year and age|1970|7}} | geboorteplek = [[Londen]], [[Engeland]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = Brits | vakgebied = {{Plainlist| * Kriptografiese protokolle * Elektroniese geldenhede * Privaatheidverbeterende tegnologieë * Verspreide stelsels }} | werkplek = | alma mater =Universiteit van of Exeter (PhD) | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad ={{URL|cypherspace.org/adam}} | voetnotas = }} '''Adam Back''' (gebore Julie [[1970]]) is ’n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] [[Kriptografie|kriptograaf]] en [[syferpunk]]. Hy is die uitvoerende hoof van Blockstream, wat hy in 2014 saam gestig het. Hy het Hashcash uitgevind, wat in die [[Bitcoin]]-mynproses gebruik word. ’n Ondersoek deur die ''[[The New York Times]]'' het voorgestel dat hy moontlik [[Satoshi Nakamoto]], die skuilnaam-uitvinder van Bitcoin, kan wees, maar Back het dit ontken. == Lewe == Back is in Julie 1970 in [[Londen]], Engeland, gebore.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ZGNDwAAQBAJ&pg=PT252|title=The Bitcoin Saga: A Mixed Montage|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2019|isbn=978-9388271837|last1=Singh|first1=Rachna}}</ref> Sy eerste rekenaar was ’n Sinclair ZX81. Hy het homself [[BASIC]] geleer en videospeletjies ontleed om hul geheime sleutels en kodes te vind. Hy het gevorderde [[wiskunde]], [[fisika]] en [[ekonomie]] op skool geneem. Hy het ’n [[rekenaarwetenskap]]-PhD in verspreide stelsels van die [[Universiteit van Exeter]].<ref name="BloombergBack">{{cite news |last1=Kharif |first1=Olga |title=Latest Satoshi Nakamoto Candidate Buying Bitcoin No Matter What|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-02/latest-satoshi-nakamoto-candidate-buying-bitcoin-no-matter-what |access-date=3 June 2020 |newspaper=Bloomberg|date=2 June 2020}}</ref> Tydens sy doktorsgraad het Back met [[vertalerkonstruksie]] gewerk om parallelle rekenaars op ’n half-outomatiese manier te gebruik. Hy het belanggestel in PGP-enkripsie, elektroniese geld en anonieme e-posstelsels. Hy het twee derdes van sy tyd aan [[Versleuteling|enkripsie]] gewy. Ná sy studies het hy as konsultant gewerk vir nuwe ondernemings en groter maatskappye in toegepaste kriptografie, waar hy kriptografiese biblioteke geskryf, stelsels ontwerp en ander mense se kriptografiese protokolle ontleed en gekraak het.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qEaulpPo7iM|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/qEaulpPo7iM|archive-date=2021-12-15|url-status=live|title=Proof of Work - An interview with Adam Back (Blockstream)|website=[[YouTube]]|date=7 August 2019}}{{cbignore}}</ref> == Kriptografie-sagteware == [[File:Munitions T-shirt (front).jpg|thumb|right|upright=0.9|Back se “Munitions”-T-hemp het rekenaarkode bevat wat in die Verenigde State as ’n wapen beskou is.]] Back is ’n pionier van vroeë navorsing oor digitale geld, soortgelyk aan Wei Dai, David Chaum en [[Hal Finney]].<ref name="bloomberg20180630">{{cite news |last1=Leising |first1=Matthew |title=Is Bitcoin Creator Writing a Book? Cryptic Note Indicates Yes|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-06-30/is-bitcoin-creator-writing-a-book-cryptic-note-indicates-yes|access-date=13 May 2020 |newspaper=Bloomberg |date=30 June 2018}}</ref><ref name="newyorker20150825">{{cite news |last1=Bustillos |first1=Maria |title=Inside the Fight Over Bitcoin's Future|url=https://www.newyorker.com/business/currency/inside-the-fight-over-bitcoins-future|access-date=13 May 2020 |newspaper=New Yorker |date=25 August 2015}}</ref> In 1997 het Back Hashcash uitgevind.<ref>{{Cite book|title=Bitcoin and Cryptocurrency Technologies: A Comprehensive Introduction|last1=Narayanan|first1=Arvind|publisher=Princeton University Press|year=2016|isbn=978-0-691-17169-2|location=Princeton and Oxford|last2=Bonneau|first2=Joseph|last3=Felten|first3=Edward|last4=Miller|first4=Andrew|last5=Goldfeder|first5=Steven}}</ref> ’n Soortgelyke stelsel word in [[Bitcoin]] gebruik.<ref name="MarketwatchPeople">{{cite news |last1=Shaw |first1=Jessica Marmor |title=Bitcoin and cryptocurrency on Twitter: The most important people to follow|url=https://www.marketwatch.com/story/bitcoin-and-cryptocurrency-on-twitter-the-most-important-people-to-follow-2017-12-04|access-date=14 May 2020 |newspaper=Marketwatch |date=8 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf|title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System}}</ref><ref name="WSJBack">{{cite news |last1=Casey |first1=Michael J. |title=BitBeat: Bitcoin Coding Allstars Launch Sidechains Project to Boost Innovation|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2014/10/22/bitbeat-bitcoin-coding-allstars-launch-sidechains-project-to-boost-innovation/ |access-date=14 May 2020 |newspaper=WSJBlogs |date=22 October 2020}}</ref> Hy het ook ''credlib'' ontwikkel,<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=htliCAAAQBAJ&pg=PT274|title=Bitcoin: The future of money?|publisher=Unbound|year=2015|isbn=978-1783521029|chapter=Footnotes|last1=Frisby|first1=Dominic}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cypherspace.org/credlib|title=credlib - Credential Library|publisher=cypherspace.org}}</ref> ’n biblioteek wat die geloofwaardigheidstelsels van Stefan Brands en David Chaum gebruik. Hy was die eerste persoon wat die sekuriteitseienskap “non-interactive forward secrecy” beskryf het<ref name="IACR">{{cite web |title=A Modern View on Forward Security |url=https://eprint.iacr.org/2019/1362.pdf |publisher=IACR|access-date=14 May 2020 |last=Boyd |first=Colin}}</ref><ref name="Cambridge">{{cite web |title=Two remarks on public key cryptology |url=https://www.cl.cam.ac.uk/techreports/UCAM-CL-TR-549.pdf |publisher=Cambridge University|year=2002|access-date=14 May 2020 |last=Anderson |first=Ross }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cypherspace.org/adam/nifs/|title=Non-Interactive Forward Secrecy|publisher=cypherspace.org}}</ref> vir e-pos en het opgemerk dat enige identity-based encryption-stelsel hiervoor gebruik kan word. Hy is ook bekend vir sy baie kort Rivest–Shamir–Adleman-kode in Perl<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HhQqDwAAQBAJ&pg=PA17|title=Blocks and Chains: Introduction to Bitcoin, Cryptocurrencies, and Their Consensus Mechanisms|last2=Stifter|first2=Nicholas|publisher=Morgan & Claypool Publishers|year=2017|isbn=9781627057165|page=17|chapter=Before bitcoin|last1=Judmayer|first1=Aljosha}}</ref> en T-hemde met enkripsiekode daarop om teen Amerikaanse uitvoerbeperkings op kriptografie te protesteer.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=D8iXDwAAQBAJ&pg=PA97|title=Digital Cash: The Unknown History of the Anarchists, Utopians, and Technologists Who Created Cryptocurrency|publisher=Princeton Press|year=2019|isbn=9780691179490|page=97|chapter=On the brink of revolution|last1=Brunton|first1=Finn|author-link=}}</ref> Back het ook die gebruik van satelliete en maasnetwerke bevorder om bitcoin-transaksies te stuur en ontvang as ’n rugsteun vir die gewone internet.<ref name="forbes20181217">{{cite news |last1=del Castillo|first1=Michael |title=Who Needs Verizon? Blockstream Broadcasts Entire Bitcoin Blockchain From Space|url=https://www.forbes.com/sites/michaeldelcastillo/2018/12/17/who-needs-verizon-blockstream-broadcasts-entire-bitcoin-blockchain-from-space/#5456f1db5a80|access-date=13 May 2020 |newspaper=Forbes |date=17 December 2018}}</ref> === Verhouding met Satoshi Nakamoto === Back was een van die eerste twee mense wat ’n e-pos ontvang het van Satoshi Nakamoto, die skuilnaam van die uitvinder van bitcoin.<ref name="wired201907162">{{cite news|last1=RATLIFF|first1=EVAN|title=Was Bitcoin Created by This International Drug Dealer? Maybe!|url=https://www.wired.com/story/was-bitcoin-created-by-this-international-drug-dealer-maybe/|access-date=13 May 2020|newspaper=Wired|date=16 July 2019}}</ref> In 2016 het die ''Financial Times'' Back genoem as ’n moontlike Nakamoto-kandidaat, saam met Nick Szabo en Hal Finney.<ref name="FT20162">{{cite news|last1=Kaminska|first1=Izabella|title=Bitcoin: Identity crisis|url=https://www.ft.com/content/769cc516-1370-11e6-839f-2922947098f0|access-date=4 June 2020|newspaper=Financial Times|date=7 May 2016}}</ref> In 2020 het die YouTube-kanaal ''Barely Sociable'' beweer dat Back Nakamoto is. Back het dit daarna ontken.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-06-02/latest-satoshi-nakamoto-candidate-buying-bitcoin-no-matter-what|title=Latest Satoshi Nakamoto Candidate Buying Bitcoin No Matter What|last=Kharif|first=Olga|date=2 June 2020|website=Bloomberg News|access-date=2 June 2020}}</ref> Die 2024 HBO-dokumentêr Money Electric: The Bitcoin Mystery, geregisseer deur Cullen Hoback, het Back as die hoofverdagte vir Satoshi Nakamoto ondersoek, met Hoback wat gesê het dat “die bewyse wat na Adam wys baie moeiliker is om af te breek”.<ref>{{Cite news|title=HBO doc names Bitcoin creator suspect - who says ‘not me’|url=https://www.theregister.com/2024/10/09/satoshi_nakamoto_suspect_hbo_bitcoin/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118194937/https://www.theregister.com/2024/10/09/satoshi_nakamoto_suspect_hbo_bitcoin/|archive-date=2025-11-18|access-date=2026-04-17|language=en|url-status=live}}</ref> Die film merk op dat Back die enigste persoon is wat in die teks van die Bitcoin white paper genoem word, en dat sy skryfstyl soortgelyk is aan dié van Nakamoto. Hoback het ook gewys op Back se verhuising na [[Malta]], sy wysigings aan die [[Engelse Wikipedia]] se Bitcoin-artikel wat die Nakamoto-afdeling herstel het en ander verdagtes gelys het maar nie homself nie, en sy aansluiting by ’n Bitcoin-forum op 17 April 2013, dieselfde dag waarop Nakamoto se bates se grootte vir die eerste keer bekend geword het.<ref name=":02">{{cite AV media|title=Money Electric: The Bitcoin Mystery|date=8 October 2024|people=Cullen Hoback (director)|publisher=[[HBO]]|medium=Documentary film}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bitslog.com/2013/04/17/the-well-deserved-fortune-of-satoshi-nakamoto/|title=The Well Deserved Fortune of Satoshi Nakamoto, Bitcoin creator, Visionary and Genius|date=2013-04-17|website=Bitslog|language=en|access-date=2026-04-17}}</ref> In ’n onderhoud op kamera vir die dokumentêr, nadat Hoback hom onder die verdagtes genoem het, het Back gesê: “Ek het gedink jy mag dink ek is Satoshi. En ek wil nie hê dit moet op rekord wees nie.”<ref name=":12">{{Cite news|last=Carreyrou|first=John|last2=Freedman|first2=Dylan|date=2026-04-08|title=Who Is Satoshi Nakamoto? My Quest to Unmask Bitcoin’s Creator|url=https://www.nytimes.com/2026/04/08/business/bitcoin-satoshi-nakamoto-identity-adam-back.html|access-date=2026-04-08|work=The New York Times|language=en|issn=0362-4331}}</ref> Die film voer aan dat beide Back en die ontwikkelaar Peter Todd betrokke was by die skepping van Bitcoin, en beskryf Blockstream, die maatskappy wat Back in 2014 mede-gestig het, as moontlike “korporatiewe Satoshi”. In 2026 het ’n ondersoek deur John Carreyrou in ''[[The New York Times]]'' beweer dat Back Nakamoto is, gebaseer op sy gebruik van sekere minder algemene uitdrukkings, gedeelde nisbelangstellings, en die tydsberekening van Nakamoto se laaste bekende kommunikasie en Back se eerste openbare kommentaar oor Bitcoin, onder andere. Back het weer die bewering ontken. Carreyrou het afgesluit dat Back nie die omstandigheidsgetuienis voldoende kon verduidelik nie en het geweier om die metadata van e-posse tussen hom en Nakamoto te verskaf. Tydens ’n onderhoud het Back se liggaamstaal soms sy ontkenning weerspreek, met sigbare ongemak wanneer spesifieke punte bespreek is. In een geval het hy ’n Satoshi-aanhaling onderbreek en geantwoord asof hy self Satoshi is, iets wat as ’n “verspreking” geïnterpreteer is.<ref name=":12" /><ref>{{Cite news|last=Tidy|first=Joe|date=2026-04-08|title=Brit says he is not elusive Bitcoin creator named by New York Times|url=https://www.bbc.com/news/articles/cgrl4l1y9yxo|access-date=2026-04-08|work=BBC}}</ref> == Besigheidsloopbaan == Op 3 Oktober 2016 is Back as uitvoerende hoof van die [[blokketting]]-maatskappy Blockstream aangestel.<ref>Blockstream (3 October 2016). "[https://www.prnewswire.com/news-releases/blockstream-appoints-hashcash-inventor-dr-adam-back-as-ceo-300337815.html Blockstream Appoints Hashcash Inventor Dr. Adam Back as CEO]". PR News Wire. Retrieved 2020-12-05.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Back, Adam}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Britte]] [[Kategorie:Rekenaarprogrammeerders]] gbyuq7u3lwecyjljl66nuhzosjuq9p3 0 461278 2908649 2903604 2026-06-02T05:38:29Z Oesjaar 7467 /* Bibliografie */ Verbeter 2908649 wikitext text/x-wiki Die '''Glen Grey-wet''' van 1894 in die [[Kaapkolonie]] kan beskou word as ‘n voorloper van die [[apartheid]]swetgewing. Dit het voorsiening gemaak vir persoonlike grondbesit en beperkte plaaslike selfregering vir die [[Xhosa]] in die [[Transkei]]. ==Wet 25 van 1894== Hierdie wet is beskou as premier [[C.J. Rhodes]] se grootste wetgewende prestasie. Dit is op 7 Augustus aanvaar met die steun van die [[Afrikanerbond]] en het ‘n einde gebring aan die gelyke status wat die Xhosa met die blanke inwoners van die Kaapkolonie geniet het. ==Bepalings== Rhodes se beleid het op vier hoofpunte berus. Die Xhosa moes in afsonderlike reservate woon (dus segregasie), hulle het daar die reg van persoonlike grondbesit (in teenstelling tot gemeenskaplike grondbesit in stamverband) en plaaslike selfbestuur verkry. Dan moes hulle drie maande per jaar vir ‘n ander werk tensy hy ‘n grondeienaar is of minstens 10 sjielings aan belasting betaal. ==Uitvoering== Die doel daarmee was om die Xhosa op te lei in die Westerse bestuurstyl van selfbestuur. In elke woongebied is ‘n lokasieraad met slegs Xhosa-lede gevorm. Distriksrade het egter ‘n blanke voorsitter gehad. Hulle kon belasting hef en die geld gebruik vir onderwys, om paaie in stand te hou en die dip van skape. Hulle het ook sekere admistratiewe pligte gehad. Op hul beurt het die distriksrade verteenwoordiging gehad in ‘n Algemene Raad (die Bunga) met beperkte magte en funksies aangaande die Transkei. Dit het die politieke bewuswording van die Xhosa bevorder. ‘n Spesiale grondbesitstelsel vir die Xhosa is ingestel waarvolgens elkeen ‘n 4 ha grond volgens die erfpagstesel kon besit. Maar dit het nie as die eiendomskwalifikasie gegeld wat in die Kaapkolonie vir stemreg in die kolonie vereis is. Dus is sekere mense ontkieser. Om die nuwe grondeienaars teen blanke grondspekulante te beskerm was daar klousules wat die verkoop teengewerk het. Om te voorkom dat die klein plasies versnipper tot onekonomiese eenhede is bepaal dat slegs ‘n oudste seun van ‘n gesin dit mag erf. ==Ligging== Hierdie proefneming in Xhosa-selfbestuur is aanvanklik toegepas in ‘n gebied oos van [[Queenstown]] en wes van die [[Indwe]]rivier bekend as [[Tamboekieland]]. Dit is later herdoop tot Glen Grey ter ere van die goewerneur. Dadelik is die wet in vier aangrensende distrikte ingevoer en langsamerhand tot die hele [[Transkei]] uitgebrei. ==Lees ook== *die artikel ''Glen Grey Act'' in die Engelse weergawe van Wikipedia. ==Bibliografie== *Böeseken, A.J.: Die Nuusbode. [[Kaapstad]]: [[Nasou]],1966 *Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: Nasou, 1966 *Pretorius, Fransjohan (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika – Van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. ISBN 978-0-624-05466-5 *van Jaarsveld, F.A.: Van Van Riebeeck tot Vorster 1652-1974. ‘n Inleiding tot die Geskiedenis van die Republiek van Suid-Afria. [[Johannesburg]]: [[Perskor]]-Uitgewery, 1976. ISBN 0-628-00795-7 *https://omalley.nelsonmandela.org/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01705.htm *https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC95714 [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] 5n6prf8jq3tz6cb74q2hhg68dh72wcc 0 461292 2908657 2903830 2026-06-02T05:43:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908657 wikitext text/x-wiki In [[Infeksie|aansteeklike]] siekte-ekologie en [[epidemiologie]], is 'n '''natuurlike reservoir''', ook bekend as 'n '''siektereservoir''' of 'n '''reservoir van infeksie''', die [[Bevolking (biologie)|bevolking]] van organismes of die spesifieke omgewing waarin 'n aansteeklike [[patogeen]] natuurlik leef, voortduur en voortplant, of waarvan die patogeen hoofsaaklik afhanklik is vir oorlewing. 'n Reservoir is gewoonlik 'n lewende [[gasheer]] van 'n spesifieke spesie, soos 'n dier, mens of plant, waarin die patogeen oorleef, dikwels sonder om ernstige siektes in die reservoir self te veroorsaak. Volgens sommige definisies kan 'n reservoir ook 'n omgewing ekstern aan 'n organisme wees, soos besmette water, grond of lug, indien die patogeen lank genoeg daar kan voortduur om tot oordrag by te dra.<ref name="CDC20122" /><ref name="Haydon2" /> As gevolg van die diversiteit van aansteeklike mikroörganismes, hul gasheerreekse en die verskillende ekologiese stelsels waarin hulle sirkuleer, is definisies van 'n natuurlike reservoir talryk en soms teenstrydig. Oor die algemeen is die reservoirkonsep die duidelikste van toepassing op patogene wat meer as een gasheerpopulasie kan infekteer en word dit gedefinieer relatief tot 'n teikenpopulasie, wat beteken die populasie waarin siektevoorkoms bestudeer of beheer word. Die reservoir is enige populasie van organismes, of in sommige gevalle enige omgewing, waarin die patogeen gehandhaaf word en vanwaar infeksie na die teikenpopulasie oorgedra word.<ref name="Haydon2" /> Reservoirs kan een of meer spesies insluit, kan dieselfde wees as of verskil van die teikenpopulasie, en in breë gebruik kan dit oorvleuel met vektorgebaseerde transmissiestelsels, hoewel vektore oor die algemeen as onderskeibaar van reservoirs beskou word.<ref name="Haydon2" /> == Sien ook == * [[Soönose]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="CDC20122">{{cite web |author=Centers for Disease Control and Prevention |year=2012 |title=Principles of Epidemiology: Lesson 1, Section 10 |url=https://www.cdc.gov/ophss/csels/dsepd/ss1978/lesson1/section10.html |access-date=2017-11-10}}</ref> <ref name="Haydon2">{{cite journal |last1=Haydon |first1=D. T. |last2=Cleaveland |first2=S. |last3=Taylor |first3=L. H. |last4=Laurenson |first4=M. K. |date=December 2002 |title=Identifying Reservoirs of Infection: A Conceptual and Practical Challenge |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=8 |issue=12 |pages=1468–1473 |doi=10.3201/eid0812.010317 |pmc=2738515 |pmid=12498665}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Epidemiologie]] c9ksujclb4tdnss6rgy13ybnujcgoyo 0 461326 2908646 2905600 2026-06-02T05:35:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908646 wikitext text/x-wiki Die '''Verdrag vir ‘n Kernwapenvrye Sone van Afrika''', ook bekend as die '''Verdrag van Pelindaba''', vestig 'n Afrika-kernwapenvrye sone in Afrika. Die verdrag is in 1996 onderteken en het in werking getree met die 28ste bekragtiging op 15 Julie 2009. Die [[verdrag]] se informele naam, [[Pelindaba]], verwys na die plek waar dit op 2 Junie 1995 deur die [Organisasie van Afrika-Eenheid]] aangeneem is,<ref>[https://2009-2017.state.gov/t/isn/4699.htm African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty and Protocols]</ref> wat die terrein is van Suid-Afrika se hoofkernavorsingsfasiliteit, histories die plek waar [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram|Suid-Afrika se kernwapens]] ontwikkel, vervaardig en gestoor is totdat hulle in 1989 afgetakel is.<ref>Von Wielligh, N. & von Wielligh-Steyn, L. (2015). The Bomb – South Africa’s Nuclear Weapons Programme. Pretoria: Litera.</ref> ==Verdragsraamwerk== Die Verdrag verbied die navorsing, ontwikkeling, vervaardiging, opgaar, verkryging, toetsing, besit, beheer of plasing van [[kernwapen|kernploftoestelle]] in die gebied van partye by die Verdrag en die storting van radioaktiewe afval in die Afrika-sone deur Verdragspartye. Die Verdrag verbied ook enige aanval op kerninstallasies in die sone deur Verdragspartye en vereis dat hulle die hoogste standaarde van fisiese beskerming van kernmateriaal, fasiliteite en toerusting, wat uitsluitlik vir vreedsame doeleindes gebruik moet word, handhaaf. Die Verdrag vereis dat alle partye die volle omvang van die [[Internasionale Atoomenergie-agentskap]] (IAEA) se waarborge op al hul vreedsame kernaktiwiteite moet toepas. 'n Meganisme om nakoming te verifieer, insluitend die stigting van die Afrika-Kommissie oor Kernenergie, is deur die Verdrag ingestel. Die kantoor daarvan sal in [[Suid-Afrika]] wees.<ref>{{cite web | title=African Nuclear Weapons Free Zone Treaty | publisher=Department of Foreign Affairs, Republic of South Africa | url=http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm | accessdate=2006-07-28| archiveurl= https://web.archive.org/web/20060821052448/http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm| archivedate= 21 Augustus 2006 | url-status= live}}</ref> Die Verdrag bevestig die reg van elke party om self te besluit of besoeke deur buitelandse skepe en vliegtuie aan sy hawens en vliegvelde toegelaat word, handhaaf uitdruklik die vryheid van navigasie op die oop see en beïnvloed nie die regte op deurgang deur territoriale waters wat deur internasionale reg gewaarborg word nie. ==Toepassingsgebied== "'n Kernwapenvrye sone in Afrika" beteken die gebied van die vasteland van [[Afrika]], eilandstate wat lede van die OAE is, en alle eilande wat deur die Organisasie van Afrika-Eenheid in sy resolusies as deel van Afrika beskou word; "Gebied" beteken die landgebied, interne waters, territoriale seë en argipelwaters en die lugruim daarbo, sowel as die seebodem en ondergrond daaronder.<ref>{{cite web|url=http://www.iaea.org/About/Policy/GC/GC40/Documents/pelindab.html|title=Pelindaba Treaty - Text|publisher=|accessdate=12 Mei 2016}}</ref> Die Kernwapenvrye Sone in Afrika (ANWFZ) dek die hele vasteland van Afrika, sowel as die volgende eilande: Agaléga-eilande, Bassas da India, [[Kaap Verde]], [[Kanariese Eilande]], Cargados Carajos, [[Chagos-argipel]] - Diego Garcia, [[Comore-eilande|Comore]], Europa-eiland, Juan de Nova, [[Madagaskar]], Mauritius, Mayotte, Prins Edward- en Marion-eilande, São Tomé en Príncipe, Réunion, Rodrigues-eiland, Seychelle, Tromelin-eiland, en Zanzibar- en Pemba-eilande.<ref>{{cite web|author1=Noel Scott |author2=Amelia du Rand |author3=Jean du Preez |title=A Brief Guide to the Pelindaba Treaty: Towards Entry-into-Force of the African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty|publisher=Arms Management Program, Institute for Security Studies|date=Oktober 2008|url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/RATPAKPELINDABATREATYOCT08.PDF}}</ref> Hierdie lys noem nie die middel-oseaan-eilande [[St. Helena]] 1 900 km wes van suidelike Angola<ref>{{cite web|url=http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |title=Atlantic Ocean - Saint Helena & Dependencies |accessdate=2010-12-23 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |archivedate=2010-12-23 }}</ref> of sy afhanklikhede, insluitend Ascension-eiland en Tristan da Cunha, Bouvet-eiland 2 500 km suidwes van Kaapstad, die Crozet-eilande 2 350 km suid van Madagaskar, Kerguelen, of Île Amsterdam en Île Saint-Paul nie, wat (saam met Amerikaans-Samoa in die Stille Oseaan) die enigste lande in die Suidelike Halfrond is wat nie in enige van die Kernwapenvrye Sones is nie. ==Geskiedenis== Die soeke na 'n kernvrye Afrika het begin toe die Organisasie van Afrika-Eenheid formeel sy begeerte vir 'n verdrag wat Afrika as 'n kernwapenvrye gebied sou verseker, tydens sy eerste beraad in [[Kaïro]] in Julie 1964 verklaar het. Die verdrag is op 11 April 1996 in Kaïro, Egipte, vir ondertekening oopgestel. Al die state van Afrika kwalifiseer om partye by die verdrag te word, wat in werking sal tree met die 28ste bekragtiging daarvan; die protokolle sal ook op daardie tydstip in werking tree vir die protokolondertekenaars wat hul bekragtigingsinstrumente neergelê het. Daar is in 1996 berig dat geen Afrika-Arabiese staat die verdrag sou bekragtig totdat [[Israel]]] sy kernwapenprogram laat vaar nie.<ref name=rosen>{{cite journal |author1=Captain Mark E. Rosen |author2=U.S. Navy | title=Nuclear-Weapon-Free Zones: Time for a fresh look | journal=Duke Journal of Comparative and International Law | volume=8 | issue=1 | date=Fall 1997 | pages=29–78 | url=http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm | accessdate=2006-07-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050306123757/http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm| archivedate = 6 Maart 2005}}</ref> Algerië, Libië en Mauritanië het egter sedertdien die verdrag bekragtig. Die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] het in 1997 (twee keer),<ref>VN dokument, A-RES-51-53, Resolusie, Algemene Vergadering sessie 51 ,besoek 2007-08-23</ref><ref>VN dokument, A-RES-52-46, Resolusie Algemene Vergadering sessie 52, besoek 2007-08-23</ref>1999,<ref>VN dokument A-RES-54-48, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 54, besoek 2007-08-23</ref> 2001,<ref> VN dokument, A-RES-56-17, Resolusie Algemene Vergadering sessie 56, besoek 2007-08-23</ref> 2003,<ref>VN dokument, A-RES-58-30, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 58, besoek 2007-08-23</ref> en 2005<ref> VN dokument, A-RES-60-49, Resolusie , Algemene Vergadering, sessie 60. besoek 2007-08-23</ref> sonder stemming identiese resolusies aangeneem wat Afrikastate wat dit nog nie gedoen het nie, versoek om die Verdrag so gou as moontlik te onderteken en te bekragtig sodat dit sonder versuim in werking kan tree, en dat State wat in Protokol III beoog word, alle nodige maatreëls moet tref om die spoedige toepassing daarvan te verseker. 'n Resolusie is in 1995 aangeneem ter ondersteuning van die finale teks van die Verdrag.<ref>VN dokument, A-RES-50-78, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 50, besoek 2007-08-23</ref> ==State wat die verdrag bekragtig het of daartoe toegetree het== Teen Mei 2022 is die verdrag deur 44 state bekragtig,<ref>{{cite web|url=https://treaties.unoda.org/t/pelindaba|title=Disarmament Treaties Database: Pelindaba Treaty|publisher=United Nations Office for Disarmament Affairs|accessdate=14 Mei 2026}}</ref> en het dit op 15 Julie 2009 in werking getree. {| class="wikitable sortable" ! Staat ! Onderteken ! Gedeponeer ! Metode |- | {{flag|Algerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Angola}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2014|06|20}} | Bekragtiging |- | {{flag|Benin}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|09|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Botswana}} | {{dts|1998|06|9}} | {{dts|1999|06|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burkina Faso}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|08|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burundi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|07|15}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Kaap Verde}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2020|02|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kameroen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|09|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tsjad}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Comore}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|07|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Demokratiese Republiek van die Kongo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|02|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Republiek van die Kongo}} | {{dts|1997|01|27}} | {{dts|2013|11|26}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Ivoorkus|naam=Ivoorkus (Côte d'Ivoire)}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ekwatoriaal-Guinee}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|02|19}} | Toetrede |- | {{flag|Ethiopië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|03|13}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gaboen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|06|12}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|08|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ghana}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2011|06|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|01|21}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee-Bissau}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kenia}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|01|9}} | Bekragtiging |- | {{flag|Lesotho}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2002|03|14}} | Bekragtiging |- | {{flag|Libië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2005|05|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Madagaskar}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|12|23}} | Toetrede |- | {{flag|Malawi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|04|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mali}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritius}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|04|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Marokko}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|04|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mosambiek}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|08|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Namibië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|03|1}} | Bekragtiging |- | {{flag|Niger}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2017|02|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Nigerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|06|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Rwanda}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|02|1}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Arabiese Demokratiese Republiek Sahara}} | {{dts|2006|06|20}} | {{dts|2014|01|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Senegal}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2006|10|25}} | Bekragtiging |- | {{flag|Seychelle}} | {{dts|1996|07|9}} | {{dts|2014|05|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Suid-Afrika}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|03|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Eswatini}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|17}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tanzanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|06|19}} | Bekragtiging |- | {{flag|Togo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tunisië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|08|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|08|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zimbabwe}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|04|6}} | Bekragtiging |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Verdrae]] aw0ybzkz7ke6gps1hcl0objpf4rkoos 2908736 2908646 2026-06-02T08:29:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908736 wikitext text/x-wiki Die '''Verdrag vir ‘n Kernwapenvrye Sone van Afrika''', ook bekend as die '''Verdrag van Pelindaba''', vestig 'n Afrika-kernwapenvrye sone in Afrika. Die verdrag is in 1996 onderteken en het in werking getree met die 28ste bekragtiging op 15 Julie 2009. Die [[verdrag]] se informele naam, [[Pelindaba]], verwys na die plek waar dit op 2 Junie 1995 deur die [[Organisasie van Afrika-Eenheid]] aangeneem is,<ref>[https://2009-2017.state.gov/t/isn/4699.htm African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty and Protocols]</ref> wat die terrein is van Suid-Afrika se hoofkernavorsingsfasiliteit, histories die plek waar [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram|Suid-Afrika se kernwapens]] ontwikkel, vervaardig en gestoor is totdat hulle in 1989 afgetakel is.<ref>Von Wielligh, N. & von Wielligh-Steyn, L. (2015). The Bomb – South Africa’s Nuclear Weapons Programme. Pretoria: Litera.</ref> ==Verdragsraamwerk== Die Verdrag verbied die navorsing, ontwikkeling, vervaardiging, opgaar, verkryging, toetsing, besit, beheer of plasing van [[kernwapen|kernploftoestelle]] in die gebied van partye by die Verdrag en die storting van radioaktiewe afval in die Afrika-sone deur Verdragspartye. Die Verdrag verbied ook enige aanval op kerninstallasies in die sone deur Verdragspartye en vereis dat hulle die hoogste standaarde van fisiese beskerming van kernmateriaal, fasiliteite en toerusting, wat uitsluitlik vir vreedsame doeleindes gebruik moet word, handhaaf. Die Verdrag vereis dat alle partye die volle omvang van die [[Internasionale Atoomenergie-agentskap]] (IAEA) se waarborge op al hul vreedsame kernaktiwiteite moet toepas. 'n Meganisme om nakoming te verifieer, insluitend die stigting van die Afrika-Kommissie oor Kernenergie, is deur die Verdrag ingestel. Die kantoor daarvan sal in [[Suid-Afrika]] wees.<ref>{{cite web | title=African Nuclear Weapons Free Zone Treaty | publisher=Department of Foreign Affairs, Republic of South Africa | url=http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm | accessdate=2006-07-28| archiveurl= https://web.archive.org/web/20060821052448/http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm| archivedate= 21 Augustus 2006 | url-status= live}}</ref> Die Verdrag bevestig die reg van elke party om self te besluit of besoeke deur buitelandse skepe en vliegtuie aan sy hawens en vliegvelde toegelaat word, handhaaf uitdruklik die vryheid van navigasie op die oop see en beïnvloed nie die regte op deurgang deur territoriale waters wat deur internasionale reg gewaarborg word nie. ==Toepassingsgebied== "'n Kernwapenvrye sone in Afrika" beteken die gebied van die vasteland van [[Afrika]], eilandstate wat lede van die OAE is, en alle eilande wat deur die Organisasie van Afrika-Eenheid in sy resolusies as deel van Afrika beskou word; "Gebied" beteken die landgebied, interne waters, territoriale seë en argipelwaters en die lugruim daarbo, sowel as die seebodem en ondergrond daaronder.<ref>{{cite web|url=http://www.iaea.org/About/Policy/GC/GC40/Documents/pelindab.html|title=Pelindaba Treaty - Text|publisher=|accessdate=12 Mei 2016}}</ref> Die Kernwapenvrye Sone in Afrika (ANWFZ) dek die hele vasteland van Afrika, sowel as die volgende eilande: Agaléga-eilande, Bassas da India, [[Kaap Verde]], [[Kanariese Eilande]], Cargados Carajos, [[Chagos-argipel]] - Diego Garcia, [[Comore-eilande|Comore]], Europa-eiland, Juan de Nova, [[Madagaskar]], Mauritius, Mayotte, Prins Edward- en Marion-eilande, São Tomé en Príncipe, Réunion, Rodrigues-eiland, Seychelle, Tromelin-eiland, en Zanzibar- en Pemba-eilande.<ref>{{cite web|author1=Noel Scott |author2=Amelia du Rand |author3=Jean du Preez |title=A Brief Guide to the Pelindaba Treaty: Towards Entry-into-Force of the African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty|publisher=Arms Management Program, Institute for Security Studies|date=Oktober 2008|url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/RATPAKPELINDABATREATYOCT08.PDF}}</ref> Hierdie lys noem nie die middel-oseaan-eilande [[St. Helena]] 1 900 km wes van suidelike Angola<ref>{{cite web|url=http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |title=Atlantic Ocean - Saint Helena & Dependencies |accessdate=2010-12-23 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |archivedate=2010-12-23 }}</ref> of sy afhanklikhede, insluitend Ascension-eiland en Tristan da Cunha, Bouvet-eiland 2 500 km suidwes van Kaapstad, die Crozet-eilande 2 350 km suid van Madagaskar, Kerguelen, of Île Amsterdam en Île Saint-Paul nie, wat (saam met Amerikaans-Samoa in die Stille Oseaan) die enigste lande in die Suidelike Halfrond is wat nie in enige van die Kernwapenvrye Sones is nie. ==Geskiedenis== Die soeke na 'n kernvrye Afrika het begin toe die Organisasie van Afrika-Eenheid formeel sy begeerte vir 'n verdrag wat Afrika as 'n kernwapenvrye gebied sou verseker, tydens sy eerste beraad in [[Kaïro]] in Julie 1964 verklaar het. Die verdrag is op 11 April 1996 in Kaïro, Egipte, vir ondertekening oopgestel. Al die state van Afrika kwalifiseer om partye by die verdrag te word, wat in werking sal tree met die 28ste bekragtiging daarvan; die protokolle sal ook op daardie tydstip in werking tree vir die protokolondertekenaars wat hul bekragtigingsinstrumente neergelê het. Daar is in 1996 berig dat geen Afrika-Arabiese staat die verdrag sou bekragtig totdat [[Israel]]] sy kernwapenprogram laat vaar nie.<ref name=rosen>{{cite journal |author1=Captain Mark E. Rosen |author2=U.S. Navy | title=Nuclear-Weapon-Free Zones: Time for a fresh look | journal=Duke Journal of Comparative and International Law | volume=8 | issue=1 | date=Fall 1997 | pages=29–78 | url=http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm | accessdate=2006-07-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050306123757/http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm| archivedate = 6 Maart 2005}}</ref> Algerië, Libië en Mauritanië het egter sedertdien die verdrag bekragtig. Die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] het in 1997 (twee keer),<ref>VN dokument, A-RES-51-53, Resolusie, Algemene Vergadering sessie 51 ,besoek 2007-08-23</ref><ref>VN dokument, A-RES-52-46, Resolusie Algemene Vergadering sessie 52, besoek 2007-08-23</ref>1999,<ref>VN dokument A-RES-54-48, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 54, besoek 2007-08-23</ref> 2001,<ref> VN dokument, A-RES-56-17, Resolusie Algemene Vergadering sessie 56, besoek 2007-08-23</ref> 2003,<ref>VN dokument, A-RES-58-30, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 58, besoek 2007-08-23</ref> en 2005<ref> VN dokument, A-RES-60-49, Resolusie , Algemene Vergadering, sessie 60. besoek 2007-08-23</ref> sonder stemming identiese resolusies aangeneem wat Afrikastate wat dit nog nie gedoen het nie, versoek om die Verdrag so gou as moontlik te onderteken en te bekragtig sodat dit sonder versuim in werking kan tree, en dat State wat in Protokol III beoog word, alle nodige maatreëls moet tref om die spoedige toepassing daarvan te verseker. 'n Resolusie is in 1995 aangeneem ter ondersteuning van die finale teks van die Verdrag.<ref>VN dokument, A-RES-50-78, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 50, besoek 2007-08-23</ref> ==State wat die verdrag bekragtig het of daartoe toegetree het== Teen Mei 2022 is die verdrag deur 44 state bekragtig,<ref>{{cite web|url=https://treaties.unoda.org/t/pelindaba|title=Disarmament Treaties Database: Pelindaba Treaty|publisher=United Nations Office for Disarmament Affairs|accessdate=14 Mei 2026}}</ref> en het dit op 15 Julie 2009 in werking getree. {| class="wikitable sortable" ! Staat ! Onderteken ! Gedeponeer ! Metode |- | {{flag|Algerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Angola}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2014|06|20}} | Bekragtiging |- | {{flag|Benin}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|09|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Botswana}} | {{dts|1998|06|9}} | {{dts|1999|06|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burkina Faso}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|08|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burundi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|07|15}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Kaap Verde}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2020|02|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kameroen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|09|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tsjad}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Comore}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|07|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Demokratiese Republiek van die Kongo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|02|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Republiek van die Kongo}} | {{dts|1997|01|27}} | {{dts|2013|11|26}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Ivoorkus|naam=Ivoorkus (Côte d'Ivoire)}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ekwatoriaal-Guinee}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|02|19}} | Toetrede |- | {{flag|Ethiopië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|03|13}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gaboen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|06|12}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|08|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ghana}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2011|06|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|01|21}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee-Bissau}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kenia}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|01|9}} | Bekragtiging |- | {{flag|Lesotho}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2002|03|14}} | Bekragtiging |- | {{flag|Libië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2005|05|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Madagaskar}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|12|23}} | Toetrede |- | {{flag|Malawi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|04|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mali}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritius}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|04|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Marokko}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|04|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mosambiek}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|08|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Namibië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|03|1}} | Bekragtiging |- | {{flag|Niger}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2017|02|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Nigerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|06|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Rwanda}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|02|1}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Arabiese Demokratiese Republiek Sahara}} | {{dts|2006|06|20}} | {{dts|2014|01|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Senegal}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2006|10|25}} | Bekragtiging |- | {{flag|Seychelle}} | {{dts|1996|07|9}} | {{dts|2014|05|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Suid-Afrika}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|03|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Eswatini}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|17}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tanzanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|06|19}} | Bekragtiging |- | {{flag|Togo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tunisië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|08|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|08|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zimbabwe}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|04|6}} | Bekragtiging |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Verdrae]] 1cwcx5qscm1gjtklxifrnom3rnpgany 2908786 2908736 2026-06-02T09:38:58Z Sobaka 328 skakel 2908786 wikitext text/x-wiki Die '''Verdrag vir ‘n Kernwapenvrye Sone van Afrika''', ook bekend as die '''Verdrag van Pelindaba''', vestig 'n Afrika-kernwapenvrye sone in Afrika. Die verdrag is in 1996 onderteken en het in werking getree met die 28ste bekragtiging op 15 Julie 2009. Die [[verdrag]] se informele naam, [[Pelindaba]], verwys na die plek waar dit op 2 Junie 1995 deur die [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] aangeneem is,<ref>[https://2009-2017.state.gov/t/isn/4699.htm African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty and Protocols]</ref> wat die terrein is van Suid-Afrika se hoofkernavorsingsfasiliteit, histories die plek waar [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram|Suid-Afrika se kernwapens]] ontwikkel, vervaardig en gestoor is totdat hulle in 1989 afgetakel is.<ref>Von Wielligh, N. & von Wielligh-Steyn, L. (2015). The Bomb – South Africa’s Nuclear Weapons Programme. Pretoria: Litera.</ref> ==Verdragsraamwerk== Die Verdrag verbied die navorsing, ontwikkeling, vervaardiging, opgaar, verkryging, toetsing, besit, beheer of plasing van [[kernwapen|kernploftoestelle]] in die gebied van partye by die Verdrag en die storting van radioaktiewe afval in die Afrika-sone deur Verdragspartye. Die Verdrag verbied ook enige aanval op kerninstallasies in die sone deur Verdragspartye en vereis dat hulle die hoogste standaarde van fisiese beskerming van kernmateriaal, fasiliteite en toerusting, wat uitsluitlik vir vreedsame doeleindes gebruik moet word, handhaaf. Die Verdrag vereis dat alle partye die volle omvang van die [[Internasionale Atoomenergie-agentskap]] (IAEA) se waarborge op al hul vreedsame kernaktiwiteite moet toepas. 'n Meganisme om nakoming te verifieer, insluitend die stigting van die Afrika-Kommissie oor Kernenergie, is deur die Verdrag ingestel. Die kantoor daarvan sal in [[Suid-Afrika]] wees.<ref>{{cite web | title=African Nuclear Weapons Free Zone Treaty | publisher=Department of Foreign Affairs, Republic of South Africa | url=http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm | accessdate=2006-07-28| archiveurl= https://web.archive.org/web/20060821052448/http://www.dfa.gov.za/foreign/Multilateral/africa/treaties/anwfz.htm| archivedate= 21 Augustus 2006 | url-status= live}}</ref> Die Verdrag bevestig die reg van elke party om self te besluit of besoeke deur buitelandse skepe en vliegtuie aan sy hawens en vliegvelde toegelaat word, handhaaf uitdruklik die vryheid van navigasie op die oop see en beïnvloed nie die regte op deurgang deur territoriale waters wat deur internasionale reg gewaarborg word nie. ==Toepassingsgebied== "'n Kernwapenvrye sone in Afrika" beteken die gebied van die vasteland van [[Afrika]], eilandstate wat lede van die OAE is, en alle eilande wat deur die Organisasie van Afrika-Eenheid in sy resolusies as deel van Afrika beskou word; "Gebied" beteken die landgebied, interne waters, territoriale seë en argipelwaters en die lugruim daarbo, sowel as die seebodem en ondergrond daaronder.<ref>{{cite web|url=http://www.iaea.org/About/Policy/GC/GC40/Documents/pelindab.html|title=Pelindaba Treaty - Text|publisher=|accessdate=12 Mei 2016}}</ref> Die Kernwapenvrye Sone in Afrika (ANWFZ) dek die hele vasteland van Afrika, sowel as die volgende eilande: Agaléga-eilande, Bassas da India, [[Kaap Verde]], [[Kanariese Eilande]], Cargados Carajos, [[Chagos-argipel]] - Diego Garcia, [[Comore-eilande|Comore]], Europa-eiland, Juan de Nova, [[Madagaskar]], Mauritius, Mayotte, Prins Edward- en Marion-eilande, São Tomé en Príncipe, Réunion, Rodrigues-eiland, Seychelle, Tromelin-eiland, en Zanzibar- en Pemba-eilande.<ref>{{cite web|author1=Noel Scott |author2=Amelia du Rand |author3=Jean du Preez |title=A Brief Guide to the Pelindaba Treaty: Towards Entry-into-Force of the African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty|publisher=Arms Management Program, Institute for Security Studies|date=Oktober 2008|url=https://issafrica.s3.amazonaws.com/site/uploads/RATPAKPELINDABATREATYOCT08.PDF}}</ref> Hierdie lys noem nie die middel-oseaan-eilande [[St. Helena]] 1 900 km wes van suidelike Angola<ref>{{cite web|url=http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |title=Atlantic Ocean - Saint Helena & Dependencies |accessdate=2010-12-23 |url-status=usurped |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/atlantic/saint-helena/ |archivedate=2010-12-23 }}</ref> of sy afhanklikhede, insluitend Ascension-eiland en Tristan da Cunha, Bouvet-eiland 2 500 km suidwes van Kaapstad, die Crozet-eilande 2 350 km suid van Madagaskar, Kerguelen, of Île Amsterdam en Île Saint-Paul nie, wat (saam met Amerikaans-Samoa in die Stille Oseaan) die enigste lande in die Suidelike Halfrond is wat nie in enige van die Kernwapenvrye Sones is nie. ==Geskiedenis== Die soeke na 'n kernvrye Afrika het begin toe die Organisasie van Afrika-Eenheid formeel sy begeerte vir 'n verdrag wat Afrika as 'n kernwapenvrye gebied sou verseker, tydens sy eerste beraad in [[Kaïro]] in Julie 1964 verklaar het. Die verdrag is op 11 April 1996 in Kaïro, Egipte, vir ondertekening oopgestel. Al die state van Afrika kwalifiseer om partye by die verdrag te word, wat in werking sal tree met die 28ste bekragtiging daarvan; die protokolle sal ook op daardie tydstip in werking tree vir die protokolondertekenaars wat hul bekragtigingsinstrumente neergelê het. Daar is in 1996 berig dat geen Afrika-Arabiese staat die verdrag sou bekragtig totdat [[Israel]]] sy kernwapenprogram laat vaar nie.<ref name=rosen>{{cite journal |author1=Captain Mark E. Rosen |author2=U.S. Navy | title=Nuclear-Weapon-Free Zones: Time for a fresh look | journal=Duke Journal of Comparative and International Law | volume=8 | issue=1 | date=Fall 1997 | pages=29–78 | url=http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm | accessdate=2006-07-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050306123757/http://www.law.duke.edu/journals/djcil/articles/djcil8p29.htm| archivedate = 6 Maart 2005}}</ref> Algerië, Libië en Mauritanië het egter sedertdien die verdrag bekragtig. Die Algemene Vergadering van die [[Verenigde Nasies]] het in 1997 (twee keer),<ref>VN dokument, A-RES-51-53, Resolusie, Algemene Vergadering sessie 51 ,besoek 2007-08-23</ref><ref>VN dokument, A-RES-52-46, Resolusie Algemene Vergadering sessie 52, besoek 2007-08-23</ref>1999,<ref>VN dokument A-RES-54-48, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 54, besoek 2007-08-23</ref> 2001,<ref> VN dokument, A-RES-56-17, Resolusie Algemene Vergadering sessie 56, besoek 2007-08-23</ref> 2003,<ref>VN dokument, A-RES-58-30, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 58, besoek 2007-08-23</ref> en 2005<ref> VN dokument, A-RES-60-49, Resolusie , Algemene Vergadering, sessie 60. besoek 2007-08-23</ref> sonder stemming identiese resolusies aangeneem wat Afrikastate wat dit nog nie gedoen het nie, versoek om die Verdrag so gou as moontlik te onderteken en te bekragtig sodat dit sonder versuim in werking kan tree, en dat State wat in Protokol III beoog word, alle nodige maatreëls moet tref om die spoedige toepassing daarvan te verseker. 'n Resolusie is in 1995 aangeneem ter ondersteuning van die finale teks van die Verdrag.<ref>VN dokument, A-RES-50-78, Resolusie, Algemene Vergadering, sessie 50, besoek 2007-08-23</ref> ==State wat die verdrag bekragtig het of daartoe toegetree het== Teen Mei 2022 is die verdrag deur 44 state bekragtig,<ref>{{cite web|url=https://treaties.unoda.org/t/pelindaba|title=Disarmament Treaties Database: Pelindaba Treaty|publisher=United Nations Office for Disarmament Affairs|accessdate=14 Mei 2026}}</ref> en het dit op 15 Julie 2009 in werking getree. {| class="wikitable sortable" ! Staat ! Onderteken ! Gedeponeer ! Metode |- | {{flag|Algerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Angola}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2014|06|20}} | Bekragtiging |- | {{flag|Benin}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|09|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Botswana}} | {{dts|1998|06|9}} | {{dts|1999|06|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burkina Faso}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|08|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Burundi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|07|15}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Kaap Verde}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2020|02|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kameroen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|09|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tsjad}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Comore}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|07|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Demokratiese Republiek van die Kongo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|02|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Republiek van die Kongo}} | {{dts|1997|01|27}} | {{dts|2013|11|26}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Ivoorkus|naam=Ivoorkus (Côte d'Ivoire)}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ekwatoriaal-Guinee}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|02|19}} | Toetrede |- | {{flag|Ethiopië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|03|13}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gaboen}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|06|12}} | Bekragtiging |- | {{flag|Gambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|08|16}} | Bekragtiging |- | {{flag|Ghana}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2011|06|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|01|21}} | Bekragtiging |- | {{flag|Guinee-Bissau}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|01|4}} | Bekragtiging |- | {{flag|Kenia}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|01|9}} | Bekragtiging |- | {{flag|Lesotho}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2002|03|14}} | Bekragtiging |- | {{flag|Libië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2005|05|11}} | Bekragtiging |- | {{flag|Madagaskar}} | {{dts|||}} | {{dts|2003|12|23}} | Toetrede |- | {{flag|Malawi}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|04|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mali}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1999|07|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|02|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mauritius}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1996|04|24}} | Bekragtiging |- | {{flag|Marokko}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2022|04|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Mosambiek}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2008|08|28}} | Bekragtiging |- | {{flag|Namibië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2012|03|1}} | Bekragtiging |- | {{flag|Niger}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2017|02|22}} | Bekragtiging |- | {{flag|Nigerië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2001|06|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Rwanda}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2007|02|1}} | Bekragtiging |- | {{vlagland|Arabiese Demokratiese Republiek Sahara}} | {{dts|2006|06|20}} | {{dts|2014|01|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Senegal}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2006|10|25}} | Bekragtiging |- | {{flag|Seychelle}} | {{dts|1996|07|9}} | {{dts|2014|05|23}} | Bekragtiging |- | {{flag|Suid-Afrika}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|03|27}} | Bekragtiging |- | {{flag|Eswatini}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|17}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tanzanië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|06|19}} | Bekragtiging |- | {{flag|Togo}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2000|07|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Tunisië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2009|08|7}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zambië}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|2010|08|18}} | Bekragtiging |- | {{flag|Zimbabwe}} | {{dts|1996|04|11}} | {{dts|1998|04|6}} | Bekragtiging |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Afrika]] [[Kategorie:Verdrae]] pi8vd5d0ubdv0okmdzyej139j21w1l6 1 461327 2908756 2904133 2026-06-02T08:45:21Z Oesjaar 7467 /* Organisasie vir Afrika-eenheid */ nuwe afdeling 2908756 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Organisasie vir Afrika-eenheid == {{ping|Sobaka}}, jy verwys na die ''Organisasie van Afrika-eenheid''. Moet dit nie eerder [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] wees nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:45, 2 Junie 2026 (UTC) 5osslbmkw6igv7cozljmy7wfgkdkzwt 2908787 2908756 2026-06-02T09:40:12Z Sobaka 328 /* Organisasie vir Afrika-eenheid */ 2908787 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Organisasie vir Afrika-eenheid == {{ping|Sobaka}}, jy verwys na die ''Organisasie van Afrika-eenheid''. Moet dit nie eerder [[Organisasie vir Afrika-eenheid]] wees nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:45, 2 Junie 2026 (UTC) :Oesjaar, jy is reg. Het so reggestel.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:39, 2 Junie 2026 (UTC) hbypq6vbkyur1b3u008pwhltpxnexj2 0 461331 2908758 2904804 2026-06-02T08:48:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908758 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Dominospiel.JPG|thumb|240px|Domino's in 'n spel.]] [[Beeld:Benen dominospel in houten doos, objectnr 77675.JPG|thumb|240px|'n Dominostel uit die 19de of vroeë 20ste eeu in 'n houtboks.]] '''Domino''' is 'n groep teëlgebaseerde speletjies wat met teëls (ook domino's of steentjies genoem) van [[ivoor]], [[steen]] of [[hout]] gespeel word. Elke dominoteël is langwerpig en gewoonlik met 'n lyn in twee vierkante verdeel. Elke vierkant (of end) is óf gemerk met 'n sekere getal kolletjies óf is leeg. 'n Verskeidenheid speletjies kan met 'n dominostel gespeel word. Nog 'n vorm van vermaak is om die teëls in 'n lang ry of 'n spesifieke ontwerp te plaas en die eerste een om te tik sodat almal omval. Die agterkant van die teëls lyk eenders en kan nie van mekaar onderskei word nie. Die getal teëls in 'n tradisionele stel is 28. Die teëls bevat al die kombinasies van [[syfer]]s van dubbel-0 tot dubbel-6. Die algemene doel van domino is om 'n vierkant van dieselfde getal aan dié van 'n vorige teël te las. Die vroegste melding van domino is uit die [[China]] van die [[Song-dinastie]] in die teks ''Vorige Gebeure in Wulin'' deur Zhou Mi (1232-'98).<ref name="lo 2000">Lo, Andrew. "The Game of Leaves: An Inquiry into the Origin of Chinese Playing Cards," ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', University of London, Vol. 63, No. 3 (2000): 389-406.</ref> Moderne domino in [[Frankryk]] is die eerste keer in die middel 18de eeu gespeel,<ref>Earliest record in ''L’Avantcoureur'', 1st April 1762.</ref> maar dit verskil van die Chinese domino en daar is geen bevestigde verband tussen die twee nie. Europese domino kon apart ontwikkel het of [[Italië|Italiaanse]] sendelinge in China kon die spel na Europa gebring het, hoewel daar geen bewyse hiervan is nie.<ref name="Carl">{{cite book|author=Rodney P. Carlisle|title=Encyclopedia of Play|url=https://books.google.com/books?id=jLqXM3U_pzEC&pg=PA181|access-date=5 October 2012|date=2 April 2009|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-6670-2}}</ref>{{rp|181}} Die term "domino" is moontlik afgelei van die ooreenkoms met 'n soort vermommingskostuum wat tydens die [[Venesië|Venesiese]] karnaval gedra is, dikwels 'n lang swart mantel met 'n mus en wit masker.<ref>{{cite web|url=http://www.kiplingsociety.co.uk/rg_pinkdoms1.htm|title=Pink Dominoes|website=www.kiplingsociety.co.uk|access-date=24 December 2018}}</ref> Die naam is later gegee aan die rousluiers van vroue en nog later aan halfmaskers vir vroue vir wanneer hulle gereis het of vir maskerbals. Dit is later ook in ander kleure gemaak. Veral die dominoteël dubbel-1 (&thinsp;{{DU|h|1|1}}&thinsp;) lyk soos die dominomasker.<ref name="Celko2001">{{cite web |last=Celko |first=Joe |date=September 9, 2001 |title=History of Dominoes |url=https://www.pagat.com/domino/history.html |website=pagat.com |location= |publisher=John McLeod |access-date=September 18, 2025}}</ref> Benewens die algemene dominospeletjies is daar ook ander met eiesoorige reëls soos Matador, Texas 42, Chicken Foot en Mexican Train.<ref name="Carl"/>{{rp|181–182}} Domino's is soms gebruik vir [[waarsêery]], soos in die Chinese kultuur en die Afrikadiaspora.<ref>{{Cite web |title=De Bones |url=https://www.theportico.org.uk/off-the-shelf-blog/debones |access-date=2022-11-29 |website=The Portico Library |date=19 March 2021 |language=en-US}}</ref> ==Voorkoms van dominostelle== Domino's in 'n Europese styl word tradisioneel van [[been]], [[perlemoen]], [[ivoor]] of 'n donker, harde hout soos [[ebbehout]] gemaak, met kontrasterende swart of wit kolletjies om die waarde aan te dui. Moderne stelle word van ander soorte hout of ander materiale soos [[koper]], piouter, [[keramiek]] of selfs [[glas]] gemaak. Baie moderne stelle het die voorkoms van ivoor, terwyl ander van deurskynende plastiek gemaak word om dit 'n moderner voorkoms te gee. [[Beeld:Dominoes.jpg|thumb|240p|'n Moderne dominostel.]] Elke [[Lys_dominoterme#Soort|soort]] word dikwels in 'n ander kleur aangedui (dié met een kolletjie kan swart wees, dié met twee kolletjies groen, dié met drie kolletjies rooi, ensovoorts) om dit makliker te maak om [[Lys_dominoterme#End|ente]] van dieselfde waarde te sien. Sommige stelle word selfs van [[karton]] gemaak, nes [[speelkaart]]e. Soms het die teël 'n metaalpen in die middel, wat 'n draaier of spinner genoem word.<ref>{{cite web|title=General Western Domino Attributes|url=http://www.domino-play.com/TypeDoubleSquares.htm|access-date=12 July 2014}}</ref> Die tradisionele dominostel bevat 'n unieke teël vir elke moontlike kombinasie van twee ente met 0 tot 6 kolletjies. Dit is bekend as 'n "dubbelses" of "dubbel-6" omdat die [[Lys_dominoterme#Swaar|swaarste teël]] uit twee vierkante met 6 kolletjies elk bestaan (die dubbel-6). Dié stelle het elk 28 teëls. Dit is egter 'n relatief klein getal, veral wanneer vier mense speel, en daarom het sommige stelle meer teëls. Elke groter stel vermeerder die hoogste waarde met drie. Hulle is die dubbel-9 (55 teëls), dubbel-12 (91 teëls), dubbel-15 (136 teëls) en dubbel-18 (190 teëls, wat in die praktyk die maksimum is). Die kolletjies op die groter stelle is moeiliker om te tel en sommige gebruik dus Arabiese syfers om die waarde aan te dui in plaas van kolletjies. ==Geskiedenis== [[Beeld:COLLECTIE TROPENMUSEUM Bemanning tijdens een spel domino aan boord van een schip TMnr 60008507.jpg|thumb|240px|[[Nederland]]se matrose speel domino, 1890's.]] ===Chinese domino=== [[Beeld:相十副的一種隨機佈置.JPG|thumb|240px|'n Volle stel Chinese domino's.]] In [[China]] het die vroeë "dominoteëls" soos Chinese speelkaarte gelyk. 'n Identifiseerbare weergawe van Chinese domino's het in die 12de of 13de eeu ontwikkel. Die oudste geskrewe melding van dominoteëls in China dateer van die 13de eeu en kom uit [[Hangzhou]], waar ''pupai'' (dobbelkaarte of {{nowrap|-teëls}}) en [[dobbelstene]] genoem word as items wat deur smouse verkoop is tydens die bewind van keiser Song Xiaozong van die [[Song-dinastie]] (bewind 1162-'89).<ref name="lo 2000"/> Dit is nie heeltemal duidelik dat ''pupai'' domino's beteken nie, maar dieselfde term is twee eeue later gebruik deur die [[Ming-dinastie|Ming]]-skrywer Lu Rong (1436-'94) in 'n konteks wat 'n duidelike beskrywing van dominoteëls is.<ref name="lo 2000"/> Die vroegste bekende handleiding vir domino is die ''Handboek van die Xuanhe-tydperk'' wat glo deur Qu You (1341-1427) geskryf is,<ref name="lo 2000"/> maar volgens sommige geleerdes 'n latere vervalsing is.<ref name=ZH>{{Cite news|url=http://mall.cnki.net/magazine/article/ZHWL200901006.htm|publisher=<span lang="zh">《中华文化论坛》2009年01期</span>|language=zh|script-title=zh:《宣和牌谱》瞿佑作辨伪|author=<span lang="zh">乔光辉、郭威、王骏</span>|access-date=2014-01-04|archive-date=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104205527/http://mall.cnki.net/magazine/article/ZHWL200901006.htm|url-status=dead}}</ref> Die tradisionele Chinese stel van 32 teëls verteenwoordig elke moontlike [[Lys_dominoterme#Gesig|gesig]] van twee gegooide dobbelstene en het dus geen [[Lys_dominoterme#Nul|nulteëls]] nie. Dit lyk anders as die stel van 28 teëls wat in die middel 18de eeu in die [[Weste]] aangetref is,{{Sfn|Pickover|2002|p=141}} hoewel Chinese nuldomino's in die 17de eeu bekend was.<ref>Lo, Andrew (2004) 'China's Passion for Pai: Playing Cards, Dominoes, and Mahjong.' In: Mackenzie, C. and Finkel, I., (reds.), Asian Games: The Art of Contest. New York: Asia Society, pp. 224.</ref> ===Domino in Europa en Noord-Amerika=== [[Beeld:Friedrich Sturm - Domino Players.jpg|thumb|''Die Dominospelers'' deur Friedrich Sturm.]] Moderne domino in [[Frankryk]] het in die middel 18de eeu die eerste keer verskyn, maar verskil op verskeie maniere van Chinese domino en daar is sover bekend geen verband tussen hulle nie. Europese domino het dalk onafhanklik ontstaan.<ref name="Carl"/>{{rp|181}} Nadat dit in Frankryk gevestig geraak het, het dit vinnig na [[Groot-Brittanje]], [[Oostenryk]], Suid-[[Duitsland]] en [[Italië]] versprei. Die naam "domino" vir die spel kan voor 1762 nêrens gevind word nie en is op 1 April 1762 die eerste keer in die tydskrif ''L’Avantcoureur'' gebruik. Die term is in die 1771-uitgawe van die ''Dictionnaire de Trévoux'' die eerste keer as die naam van 'n speletjie in 'n woordeboek opgeneem. Daar is in [[Frans]] twee bekende betekenisse van die woord "domino". Die eerste verwys na 'n vermommingskostuum uit die tydperk, wat soos die kleding van 'n [[monnik]] lyk. Die tweede verwys na die rowwe, helder houtsneewerk op papier wat voorheen onder Franse kleinboere gewild was.<ref>''Dictionnaire universel françois et latin, vulgairement appelé dictionnaire de Trévoux'' v. III, 6e édition (1771), [https://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Fichier:Dictionnaire_de_Tr%C3%A9voux,_1771,_III.djvu&page=426 p. 418f].</ref> Die naam van die spel is waarskynlik van die eerste betekenis afgelei: Die naam van die kostuum is later oorgedra na die masker self, en nog later na die teël dubbel-1 (&thinsp;{{DU|h|1}}&thinsp;).<ref name="Celko2001"></ref> [[Beeld:Domino - Costume (PSF).png|thumb|links|180px|'n Dominokostuum.]] Die vroegste spelreëls in Europa beskryf 'n eenvoudige [[Lys_dominoterme#Blokkeerspel|blokkeerspel]] vir twee of vier spelers. In Frankryk is die reëls later vir ander soorte domino uitgebrei.{{sfn|"Richard"|1865|p=133}} Die spel het [[Engeland]] in die laat 1700's bereik;<ref>Die 1810-uitgawe van Joseph Strutt se ''Glig-Gamena Angel-Deod, or, The Sports and Pastimes of the People of England'' meld dit is 'n "baie kinderagtige speletjie wat 'n paar jaar tevore uit Frankryk ingevoer is" en in 1797 is "Domino" in Sheridan se woordeboek opgeteken as 'n "kleding wat dikwels op maskerbals aangetrek word" én 'n "soort spel"</ref> dit is glo deur Franse oorlogsgevangenes van Frankryk af gebring.<ref name = DW>[https://worlddomino.com/the-history-of-dominoes/ ''The History of Dominoes'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by worlddomino.com. Besoek op 30 Desember 2020.</ref> Die vroeë vorme van spel was die "Blokkeerspel" en die "Trekspel".{{sfn|Hoyle|1803|pp=iii-iv}}"Die reëls vir dié speletjies is langer as 50 jaar byna onveranderd gepubliseer.{{sfn|Hoyle|1859|pp=257-258}} In 1863 het 'n nuwe weergawe, wat as All Fives bekend staan, sy verskyning in beide Britse en Amerikaanse bronne gemaak; dit was die eerste puntetoekenningspel en het die tellingmetode van die kaartspel cribbage gebruik, met 'n enkele aanpassing. Die telling is op 'n cribbagebord aangeteken.{{sfn|''How to Play Draughts, Backgammon, Dominoes and Minor Games at Cards.''|1863|pp=45-46}} Van 1864 af het nog weergawes ontstaan, soos Muggins. Van 1871 af het All Fives en Muggins saamgesmelt en word reëls dikwels vir "Muggins of All Fives" gepubliseer, sonder 'n onderskeid tussen die twee. In 1889 is geskryf domino het wêreldwyd versprei, "maar is nêrens gewilder as in die kafees van Frankryk en België nie".{{sfn|Patrick|1889|p=52}} Al die vroeë speletjies word vandag nog gespeel, saam met weergawes wat in die afgelope dekades verskyn het, soos Five-Up, Mexican Train en Chicken Foot. Die laasgenoemde twee word met die groter dominostelle gespeel.<ref name="pagat">{{Cite web |title=Domino Games |url=https://www.pagat.com/domino/ |access-date=2022-12-29 |website=pagat.com}}</ref> In die Amerikaanse deelstaat [[Alabama]] was dit onwettig om domino op Sondae te speel totdat die wet in 2015 herroep is (hoewel dit selde afgedwing is).<ref>{{Cite web |last=Day |first=Dre|title=8 Alabama Laws You're Probably Breaking & Don't Even Know It |url=https://1051theblock.com/8-alabama-laws-youre-probably-breaking-dont-even-know-it-8-of-alabamas-weirdest-laws/ |access-date=2023-03-02 |website=105.1 The Block |date=13 November 2020 |language=en}}</ref><ref>[https://law.justia.com/codes/alabama/2022/title-13a/chapter-12/article-1/section-13a-12-1/ AL Code Section 13A-12-1 (2022)].</ref> ==Teëls en soorte== [[Beeld:Dominomatrix.svg|thumb|210px|'n Volledige dubbel-6-stel.]] Domino's (ook bekend as "teëls", "steentjies" of "stukke") is gewoonlik twee keer so lank as wat dit breed is, wat dit makliker maak om stukke op mekaar te stapel as die spel verby is. 'n Domino het gewoonlik 'n lyn (of "verdeler") in die middel om dit in twee vierkante te verdeel; so 'n vierkant word 'n "end" ([[meervoud]]: "ente") genoem. Die waarde van elke vierkant word met "kolletjies" aangedui. In die algemeenste weergawe (dubbel-6) wissel die waarde van 0 tot 6.<ref name="hoyle1950">{{Cite book |last1=Hoffman |first1=Louis |url=https://en.wikisource.org/wiki/Hoyle%27s_Games_Modernized |title=Hoyle's Games Modernized |last2=Browning |first2=Hanworth |publisher=Routledge |year=1909 |editor-last=Bergholt |editor-first=Ernest |edition=revised}}</ref> Die som van die twee ente word die "rang" of "gewig" van die teël genoem; 'n teël kan beskryf word as "swaarder" as 'n "ligter" een (een met minder of geen kolletjies). Teëls word gewoonlik genoem na hulle twee waardes. 'n Teël met 'n 2 en 5 op (&thinsp;{{DU|H|2|5}}&thinsp;) kan byvoorbeeld so geskryf word: * Twee-vyf * Vyf-twee * 2-5 * 5-2 'n Teël met dieselfde waarde aan albei ente is 'n "dubbel" en word gewoonlik genoem 'n dubbel-0 (&thinsp;{{DU|H|0}}&thinsp;), dubbel-1 (&thinsp;{{DU|H|1}}&thinsp;), ensovoorts.<ref name=hoyle1950 /> Aan die ander kant word 'n teël met verskillende waardes 'n "enkel" genoem.<ref name="kelleylugo2003">{{Cite book |title=The Little Giant Book of Dominoes |last1=Kelley |first1=Jennifer A. |last2=Lugo |first2=Miguel |year=2003 |isbn=1-4027-0290-6 |publisher=Sterling}}</ref> Elke teël met 'n gegewe waarde is 'n lid van die "soort" van daardie waarde. 'n Enkelteël behoort tot twee soorte: 0-3 (&thinsp;{{DU|H|0|3}}&thinsp;) behoort byvoorbeeld tot beide die soort van nuls en dries. In sommige weergawes vorm die dubbels 'n aparte soort. Die dubbel-6 (&thinsp;{{DU|H|6}}&thinsp;) behoort byvoorbeeld tot die soort van sesse en van dubbels. Die algemene benadering is agter dat dubbelteëls tot net een soort behoort; in dié geval sesse.<ref name=hoyle1950 /> Die algemeenste dominostelle is die dubbel-6 (met 28 teëls) en dubbel-9 (met 55 teëls). Groter stelle is gewild onder meer as twee spelers of onder spelers wat lang spelle speel. Die getal teëls in 'n dubbel-'''n'''-stel volg die volgende formule:<ref>{{cite web|title=The Mathematics of Dominoes|url=http://www.pagat.com/tile/wdom/math.html|work=Pagat.com|access-date=13 March 2014}}</ref> :<math>\frac{(n+1)(n+2)}{2}</math> 'n Voorbeeld is 'n dubbel-6-stel: Dit het (7 × 8) / 2 = 56/2 = 28 teëls, Die gemiddelde getal kolletjies per teël is 6 (in 'n reeks van 0 tot 12), en daarom is die getal kolletjies in die stel 6 × 28 = 168. ==Spel== Die algemeenste manier van speel is vir twee spelers met 'n dubbel-6-stel. Die 28 teëls word met hulle gesigte na onder geskommel en vorm die voorraad. Elke speler trek sewe teëls uit die voorraad. Spelers sit gewoonlik teenoor mekaar sodat hulle hulle eie teëls kan sien, maar nie hulle teenstander s'n nie. 'n Speler kan dus heeltyd sien hoeveel teëls sy teenstander oorhet. Een speler begin deur sy eerste teël uit te sit. Dié teël begin die spellyn, waarin ente met dieselfde waarde aanmekaargelas word. Die spelers maak beurte om te speel. ===Algemene soorte speletjies=== ====Blokkeerspel==== Die meeste speletjies is blokkeerspeletjies, waarin die doel is om jou hele hand te speel (al jou teëls te speel) terwyl jy jou teenstander se hand blokkeer. 'n Blokkeerspel kan 'n tellingspel word as die punte in die verloorder se hand bymekaargetel word. As 'n speler nie kan speel deur 'n teël aan een van die twee punte van die spellyn te las nie, sit hy uit (verbeur hy 'n beurt) en kan sy teenstander weer speel. Die eerste speler bly geblokkeer totdat hy weer 'n teël kan aanlas. Die spel eindig wanneer een van die spelers uitspeel (sy laaste teël speel) of die spel geblokkeer is omdat nie een spelers verder kan speel nie. Aan die einde van 'n ronde kry die wenner die waarde van al die teenstander se oorblywende teëls. ====Trekspel==== As 'n speler nie 'n teel kan speel nie, trek hy 'n teel uit die voorraad totdat hy 'n teël kry wat hy wel kan aanlas. Aan die einde van die ronde kry die wenner die waarde van al die teenstander se oorblywende teëls. ====Tellingspel==== In 'n tellingspel is die doel om 'n hoër of laer telling as jou teenstander aan te teken. Die telling word meestal in die loop van die spel bereken en is dus die hoofdoel van die speletjie.<ref name="kelleylugo2003" /> Sien [[#Telling|Telling]] hier onder. ===Spellyn=== [[Beeld:Muggins.jpg|240px|thumb|'n Spel Five-Up met veelkleurige teëls. Die dubbels is spinners, wat die spellyn laat vertak.]] Die spellyn is die konfigurasie van die gespeelde teëls op die tafel. Dit begin met 'n enkele teël en groei gewoonlik in twee rigtings wanneer spelers teëls weerskante aanlas. In die praktyk plaas spelers dikwels teëls reghoekig as die spellyn te naby aan die rand van die tafel kom. Die reëls vir die spellyn wissel gewoonlik van weergawe tot weergawe. In baie spelreëls dien die dubbels as spinners, waarby aan al vier kante aangelas kan word en die spellyn kan laat vertak. Soms word vereis dat die eerste teel wat geplaas word 'n dubbel is, wat dan die enigste spinner is.<ref name="kelleylugo2003" /> In sommige weergawes soos Chicken Foot moet daar aan elke kant van 'n spinner 'n ander teel wees voordat enigiemand op 'n ander plek mag speel. In Mexican Train en ander treinspeletjies begin die spel met 'n spinner, waarvan verskeie treine vertak. Die meeste treine word deur spelers besit en dikwels mag spelers net hulle eie treine uitbrei. ===Telling=== In '''blokkeer- en trekspeletjies''' word punte aan die einde van die spel bepaal. Nadat 'n speler sy laaste teel geplaas het en dus die spel wen, bestaan sy punte uit die totale waarde van sy teenstander se oorblywende teëls. In sommige weergawes word die waarde van die oorblywende voorraadteëls bygetel. As 'n blokkeerspel eindig omdat albei spelers geblokkeer is, word die wenner dikwels bepaal deur die waarde van albei spelers se teëls te vergelyk.<ref name="kelleylugo2003" /> Die speler met die minste punte wen dan sy teenstander se punte. As verskeie rondes gespeel word, wen die speler wat eerste byvoorbeeld 100 punte het die spel. In '''tellingspeletjies''' kan elke individu deurgaans tot sy telling bydra. In Bergen kry 'n speler byvoorbeeld twee punte wanneer die twee ente, nadat 'n speler 'n teel aangelas het, dieselfde waarde het en drie punte as een van die teëls 'n dubbel is.<ref>{{cite web|title=Bergen|publisher=domino-games.com|url=http://www.domino-games.com/domino-rules/bergen-rules.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Bergen|publisher=pagat.com|url=http://www.pagat.com/tile/wdom/bergen.html}}</ref> In Five-Up kry spelers punte by as die twee ente saam 'n waarde van 5 het.<ref>{{Cite web |title=How to play dominoes: Rules for playing the Fives, Big Six, or Muggins dominos |url=https://www.dominoes-book.com/how-to-play-dominoes |access-date=2022-03-02 |website=Dominoes Strategy Book |language=en}}</ref> In Britse klubs word 'n spel bekend as "5's-en-3's" gespeel. Dit word gewoonlik in pare (twee teen twee) gespeel as 'n reeks "ente". Wanneer 'n speler 'n teël uit sy hand by die spellyn aanlas, kry hy punte vir elke keer dat die som van die twee oop ente deur 3 of 5 deelbaar is. 'n 4 aan die een oop end en 'n 5 aan die ander is saam 9, waarin 3 drie keer kan gaan (3 punte). 'n Dubbel-5 aan die een end en 'n 5 aan die ander end is 15, wat vyf keer deur 3 (5 punte) en drie keer deur 5 (3 punte) gedeel kan word, vir 'n totale punt van 8. [[Beeld:Abkhazia 10 apsar Ag 2011 Domino b.jpg|thumb|180px|'n Gedenkmunt van die Wêreldkampioenskap vir Domino van 2011 in [[Abchasië]].]] ==Mededingende spel== Domino word op professionele vlak gespeel, nes poker. Verskeie organisasies en klubs bestaan in die wêreld vir amateurdominospelers. Sommige organisasies reël internasionale kompetisies. 'n Voorbeeld is die Anglo Caribbean Dominoes League (ACDL) in [[Brittanje]] wat meer as 40 klubs insluit, onder meer die Brixton Immortals.<ref>{{Cite web |title=Domino rivals looking to knock spots off each other {{!}} The Voice Online |url=https://archive.voice-online.co.uk/article/domino-rivals-looking-knock-spots-each-other |access-date=2022-11-29 |website=archive.voice-online.co.uk |archive-date=5 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205003610/https://archive.voice-online.co.uk/article/domino-rivals-looking-knock-spots-each-other |url-status=dead }}</ref> ==Domino's in Unicode== Sedert April 2008<ref>{{cite press release |date=4 April 2008 |publisher=Unicode Consortium |url=https://www.unicode.org/press/pr-5.1.html |title=Unicode Version 5.1 Released |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090127061209/http://unicode.org/press/pr-5.1.html |archive-date=27 January 2009 |df=dmy }}</ref> sluit die karakterenkoderingstandaard [[Unicode]] karakters in wat die dubbel-6-dominoteëls voorstel. Hoewel ’n volledige dominostel slegs 28 teëls het, bevat die Unicode-stel “omgekeerde” weergawes van die 21 teëls met verskillende getalle aan elke punt, ’n “agterkant”-beeld, en alles word in horisontale en vertikale oriëntasies gedupliseer, vir ’n totaal van 100 gliewe. Min lettertipes ondersteun dié gliewe.<ref>{{cite web|url=https://www.fileformat.info/info/unicode/block/domino_tiles/fontsupport.htm|title=Fontsupport|access-date=2012-02-07}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Dominoes}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Dominoes}} {{Normdata}} [[Kategorie:Speletjies]] retc0jqamyd74qlcrlhn6elkv5k6760 0 461410 2908654 2904480 2026-06-02T05:40:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908654 wikitext text/x-wiki Die '''Orde van Luthuli''' is ‘n Suid-Afrikaanse eremedalje wat die president kan toeken aan ‘n Suid-Afrikaanse burger as blyk van waardering vir die persoon se betekenisvolle bydrae tot die ontwikkeling van ‘n nie-rassige, nie-seksistiese en demokratiese samelewing. Hierdie ereteken kan in goud, silwer of brons wees. Dit toon ‘n gelykbenige driehoek wat ‘n vuurklip oor ‘n kleipot voorstel, ‘n afbeelding van die opkomende son oor ‘n heuwel wat verwys na die [[Slag van Isandlwana]] en twee horings met die letters AL. Onder die erdepot is versiersels met onder andere ‘n luiperdmotief. Op die verso verskyn die landswapen. Met ‘n roomkleurige lint, waarin die letters AL en afbeeldings van ‘n vuurklip geweef is, word dit om die nek gedra. Die onderskeidingsteken dra die naam van [[Albert Luthuli]] en die eerste toekenning is in 2003 gemaak. ==Bibliografie== *https://sahistory.org.za/article/order-luthuli *https://www.gov.za/about-government/order-luthuli *https://www.thepresidency.gov.za/node/5273 [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ordes en dekorasies]] fgia6443enoc5pu4768pdbx4aizf7cp 0 461528 2908652 2905312 2026-06-02T05:39:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908652 wikitext text/x-wiki Die '''herneutermes''' (soms hernutermes en hernuitermes) is ‘n ouderwetse, lang, skerp jagmes wat meestal in ‘n holster aan die lyfband gedra is. So ‘n mes was vir baie jagters en die Voortrekkers nie slegs ‘n wapen nie, maar ‘n onmisbare stuk gereedskap. Die Duitse sendelinge in Suid-Afrika se doel was om nie slegs hul volgelinge tot die Christendom te bekeer nie. Hul wou hul gemeentelede ook in ‘n verskeidenheid ambagte oplei. Op [[Genadendal]] het die sendelinge afkomstig van Herrnhut, dus die Herrnhuter-sendelinge (ook bekend as die Morawiese broeders), hul [[Khoikhoi]]-lidmate onder andere onderrig in die maak van messe. In Maart 1797 is ‘n smedery en [[hoogoond]] by die sendingpos opgerig. Kort daarna begin sendeling Johann Christian Kühnel (*Oberseifersdorf, [[Silesië]], 10 Junie 1762 - †Genadendal, 20 April 1813), wat voorheen self ‘n mesmaker was, sy volgelinge oplei in die gebruik van die smidswinkel vir die maak van messe. Die gevolg was dat Genadendal in die [[Kaapkolonie]] beroemd geword het as ‘n produsent van messe van gehalte. Later is sulke messe waarskynlik ook gemaak by [[Elim]] en ander stasies van die [[Morawiese kerk]]. In die volksmond het die messe bekend geraak as die herneutermesse, na aanleiding van die moeilike naam Herrnhutermesse. ==Bibliografie== *Liebenberg, Helena: Stories oor die herkoms en betekenis van Afrikaanse idiome, segswyses en woorde. https://www.taaloord.co.za/Idiome_A-Z-lys_Helena_Liebenberg.pdf *taaloord.co.za [[Kategorie:Duitse sendelinge]] [[Kategorie:Christelike sendings]] pqblyl868dnfporkeyn5zhbr2vom59e 0 461569 2908650 2905572 2026-06-02T05:39:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908650 wikitext text/x-wiki Die '''Gorachouqua''' was een van die [[Khoikhoi]]-stamme wat in die middel van die 17de eeu in die [[Kaapse Skiereiland]] gewoon het. Hullle was betrokke by die eerste oorlog tussen blank en nie-blank in Suid-Afrika. ==Stamme== Met die aankoms van [[Jan van Riebeeck]] tref hy vier groepe mense aan die Kaap aan, naamlik die Goringhaikona (die Strandlopers of Watermanne) onder Autshomao, die Gorachouqua (die Tabakdiewe) onder Choro, die Goringhaiqua (die Kaapmans) en ‘n vierdie groep gelei deur Ankoisa. Laasgenoemde drie groepe het aanspraak gemaak op die hele gebied rondom die Kaap. ==Nomadies== Die Gorachouqua-groep van hoofmanne Choro en Gogosoa het in 1657 uit meer as 3000 mense bestaan. Hulle het ‘n 15000 beeste en 9000 skape besit. Die stam is telkens in ‘n ander omgewing aangetref: noordoos van die [[Tygerberg]], in 1657 in die vallei van die [[Bergrivier]], by [[Klapmuts]] in 1660 en weer langs die [[Liesbeek]]. Hulle was onwillig om vee met die koloniste te ruil en boonop ontevrede oor die vervreemding van hul weiveld en waterbronne en die diefstal van hull beeste deur die [[Vryburgers]]. Op hul beurt was die koloniste weer ontevrede oor die voortdurende diefstalle van hul vee en gereedskap en vernieling van hul akkers deur die Khoikhoi. ==Oorloë== In 1659 het van die Khoikhoi-stamme saamgestaan en in die Eerste VOC-Khoikhoi-oorlog (1659-1660) die blanke nedersetting aangeval.. Die lae-intensiteit-oorlog het skaakmat bereik toe die Strandlopers die VOC-bewind om vrede kom vra en die Goringhaiqua en die Gorachouqua na [[Saldanhabaai]] uitwyk. Laasgenoemde sluit op op 5 Mei 1660 met Jan van Riebeeck vrede en kom die oorlog tot ‘n onbesliste einde. Tussen 1673 en 1677 was daar ‘n Tweede VOC-Khoikhoi-oorlog. Om hul stamlewe te kon voortsit, het lede van die Gorachouqua-groep en die Goringhaicona-groep omstreeks 1680 noordwaarts begin verhuis. Gaandeweg sou hierdie verhuising momentum kry en het die groepe hul bekende voorouderlike weivelde verlaat. Verskeie van hierdie mense kon op die tydstip al goed Nederlands praat. Hulle vestig mettertyd rondom die huidige [[Upington]] en veral op die [[eilande in die Oranjerivier]]. Geslagte later het hulle as die [[Korana]] bekend geword. ==Bibliografie== * De Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652 – 1795. [[Pretoria]]: Protea, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9 [[Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Khoikhoi]] ddzfhv8ufpdmcwbo88kafnjc3q6v4qg 0 461576 2908623 2906695 2026-06-01T20:44:41Z HF Active 208034 2908623 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Camilo Sesto | beeld = 20170512, Camilo Sesto.jpg | beeldgrootte = 250px | beeldonderskrif = Camilo Sesto in 2017 | geboortenaam = Camilo Blanes Cortés | geboortedatum = 16 September 1946 | geboorteplek = [[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], [[Spanje]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2019|9|8|1946|9|16}} | sterfplek = [[Madrid]], Spanje | oorsprong = [[Alcoy]], Spanje | beroep = [[Sanger]], [[komponis]], [[musiekvervaardiger]] | genre = [[Ballade]], [[Latynse pop]], [[Poprock]] | instrument = [[Sing|Stem]], [[kitaar]], [[tromme]], [[baskitaar]] | etiket = Movieplay<br />Ariola Records<br />BMG<br />Elica Records<br />Universal<br />Sony Music | webwerf = [https://camilosestooficial.com/ Camilo Sesto] }} '''Camilo Blanes Cortés''', beter bekend onder sy kunstenaarsnaam '''Camilo Sesto''' ([[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], 16 September 1946 – [[Madrid]], 8 September 2019), was 'n Spaanse sanger, komponis en musiekvervaardiger van romantiese ballades, pop en rock. Hy het sy internasionale sukses gedurende die 1970's and 1980's gekonsolideer. Hy word beskou as een van die mees invloedryke kunstenaars en een van die vernaamste stemme van musiek in Spaans. Geduurende sy loopbaan het hy na raming meer as 100 miljoen albums wêreldwyd verkoop en daarin geslaag om 52 enkelsnitte op nommer een in verskeie lande van Ibero-Amerika te plaas.<ref>https://lafonoteca.net/grupo/camilo-sesto/</ref> Regdeur sy loopbaan het Sesto liedjies in Spaans, Engels, Italiaans, Portugees, Duits, Valensiaans en Japannees opgevoer. Behalwe vir sy sololoopbaan, het hy ook uitgeblink as komponis en vervaardiger vir ander kunstenaars soos: Miguel Bosé, Ángela Carrasco, Lani Hall, José José, Lucía Méndez, Audrey Landers, onder andere. Sy musikale nalatenskap het wêreldwyd uitgebrei danksy die talle weergawes wat deur internasionale kunstenaars in verskeie tale en genres uitgevoer is. Hy is op 8 September 2019 oorlede aan 'n kardiorespiratoriese arres wat verband hou met 'n nierversaking.<ref>https://www.billboard.com/music/latin/camilo-sesto-obituary-8529409/</ref> == Toekennings en Erkennings == Sy musikale relevansie word deur talle toekennings ondersteun, waaronder: * '''Nominasie vir die 18de jaarlikse [[Grammy]]-toekennings (1976):''' Genomineer in die kategorie ''Best Latin Recording'' vir ''¿Quieres Ser Mi Amante?''.<ref>https://www.grammy.com/artists/camilo-sesto/10078</ref> * '''A.C.E.-toekennings [[New York]] (1984):''' Na sy optredes in die Radio City Music Hall is hy as Beste Buitelandse Kunstenaar en Beste Buitelandse Vertoning aangewys..<ref name="GalaSocial">{{cite web |url=https://galaaccionsocial.com/gloria-serra/ |title=Camilo Sesto – Miembro Honorífico de Premios Latino |author=Gala Acción Social |language=es |access-date=May 24, 2026}}</ref> * '''Máximo Orgullo Hispano (2011):''' Toegeken in Las Vegas, [[VSA]], vir sy loopbaan van amper 50 jaar.<ref>https://www.latercera.com/noticia/camilo-sesto-recibe-premio-a-toda-su-carrera-en-las-vegas/</ref> * '''Camilo Sesto-dag (28 Mei):''' Amptelik geproklameer deur die owerhede van die deelstaat Nevada, VSA.<ref>https://www.lasprovincias.es/sociedad/201705/27/dia-camilo-sesto-20170527190338.html</ref> * '''Geliefde Seun en Goue Medalje (2016):''' Die hoogste onderskeidings wat deur sy geboortestad, Alcoy, toegeken is ter erkenning van sy hele internasionale loopbaan.<ref>https://pagina66.com/art/108223/camilo-sesto-sera-hijo-predilecto-de-alcoy-y-recibira-la-medalla-de-oro</ref> * '''Ere-erkenning deur Sony Music Spain (2016):''' Vir sy 70ste verjaardag en vir die verkoop van meer as 100 miljoen albums.<ref name="GalaSocial" /> * '''Latin Songwriters Hall of Fame (2017):''' Amptelike induksie ter erkenning van sy vrugbare loopbaan as komponis (La Musa-toekennings).<ref>https://www.billboard.com/music/latin/latin-songwriters-hall-of-fame-erika-ender-carlos-vives-8006774/</ref> * '''Alameda Camilo Sesto (2018):''' Die hoofstraat van sy geboortestad is na hom hernoem.<ref>https://www.elnostreciutat.com/es/camilo-sesto-ya-da-nombre-a-la-alameda/</ref> * '''Goue Medalje vir Verdienste in die Skone Kunste (2019):''' 'n Postume onderskeiding wat deur die Spaanse staat toegeken is as 'n noodsaaklike figuur van die nasionale kunste.<ref>https://www.cultura.gob.es/actualidad/2019/09/20190913-camilo-sesto.html</ref> * '''Kulturele Ambassadeur (2019):''' Postuum aangestel as Ambassadeur van die Valenciaanse Gemeenskap. * '''Ondas-toekennings (2019):''' Vir sy artistieke loopbaan, postuum toegeken.<ref>https://www.mujerhoy.com/vivir/ocio/201911/14/camilo-sesto-premio-ondas-6103927913001-vi.html</ref> * '''Camilo Sesto-museum (2026):''' Per testamentêre wens het hy al sy persoonlike besittings, toekennings en erkennings bemaak vir die oprigting van 'n museum in Alcoy. Hierdie ruimte sal sowat 2 000 voorwerpe huisves en sal die definitiewe argief wees waar sy loopbaan fisies gedokumenteer word.<ref>https://www.alcoi.org/es/portal/noticias2026/noticia_0108.html</ref> == Diskografie == === Groepe === * 1964: ''Los Dayson'' * 1966: ''Los Botines'' === Albums === * 1970: ''Llegará el verano/Sin dirección'' * 1971: ''Algo de mí'' * 1972: ''Sólo un hombre'' * 1973: ''Algo más'' * 1974: ''Camilo'' * 1975: ''Amor libre'' * 1975: ''Jesucristo Superstar'' * 1976: ''Memorias'' * 1976: ''Look in the eye'' * 1977: ''Rasgos'' * 1977: ''Entre amigos'' * 1978: ''Sentimientos'' * 1979: ''Horas de amor'' * 1980: ''Amaneciendo'' * 1981: ''Más y más'' * 1982: ''Camilo'' (In Engels) * 1983: ''Con ganas'' * 1984: ''Amanecer/84'' * 1985: ''Tuyo'' * 1986: ''Agenda de baile'' * 1991: ''A voluntad del cielo'' * 1992: ''Huracán de amor'' * 1994: ''Amor sin vértigo'' * 2002: ''Alma'' (Isabel Patton) * 2003: ''Alma (Tweede uitgawe)'' (Andrea Bronston) * 2010: ''Todo de mí'' (2 CD en DVD. Regstreeks op 1 en 2 Oktober in Madrid) === Kompilasies === * 1982: ''Muy Personal'' * 1997: ''Camilo Superstar'' * 2004: ''Camilo Sesto Nº 1'' * 2005: ''Jesucristo Superstar'' (30ste herdenkingsuitgawe) * 2016: ''Camilo 70'' (Kompilasie-album, 70ste verjaarsdag van Camilo Sesto) * 2018: ''Camilo Sinfónico'' * 2022: ''Camilo Forever'' * 2025: ''Camilo Love Sound Typhoon (Osaka '85 In konsert)'' == Verwysings == qhhrrgjm0n5fk034mvogaoim2qf0rh3 2908641 2908623 2026-06-02T05:31:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908641 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Camilo Sesto | beeld = 20170512, Camilo Sesto.jpg | beeldgrootte = 250px | beeldonderskrif = Camilo Sesto in 2017 | geboortenaam = Camilo Blanes Cortés | geboortedatum = 16 September 1946 | geboorteplek = [[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], [[Spanje]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2019|9|8|1946|9|16}} | sterfplek = [[Madrid]], Spanje | oorsprong = [[Alcoy]], Spanje | beroep = [[Sanger]], [[komponis]], [[musiekvervaardiger]] | genre = [[Ballade]], [[Latynse pop]], [[Poprock]] | instrument = [[Sing|Stem]], [[kitaar]], [[tromme]], [[baskitaar]] | etiket = Movieplay<br />Ariola Records<br />BMG<br />Elica Records<br />Universal<br />Sony Music | webwerf = [https://camilosestooficial.com/ Camilo Sesto] }} '''Camilo Blanes Cortés''', beter bekend onder sy kunstenaarsnaam '''Camilo Sesto''' ([[Alcoy]], [[Provinsie Alicante|Alicante]], 16 September 1946 – [[Madrid]], 8 September 2019), was 'n Spaanse sanger, komponis en musiekvervaardiger van romantiese ballades, pop en rock. Hy het sy internasionale sukses gedurende die 1970's and 1980's gekonsolideer. Hy word beskou as een van die mees invloedryke kunstenaars en een van die vernaamste stemme van musiek in Spaans. Geduurende sy loopbaan het hy na raming meer as 100 miljoen albums wêreldwyd verkoop en daarin geslaag om 52 enkelsnitte op nommer een in verskeie lande van Ibero-Amerika te plaas.<ref>https://lafonoteca.net/grupo/camilo-sesto/</ref> Regdeur sy loopbaan het Sesto liedjies in Spaans, Engels, Italiaans, Portugees, Duits, Valensiaans en Japannees opgevoer. Behalwe vir sy sololoopbaan, het hy ook uitgeblink as komponis en vervaardiger vir ander kunstenaars soos: Miguel Bosé, Ángela Carrasco, Lani Hall, José José, Lucía Méndez, Audrey Landers, onder andere. Sy musikale nalatenskap het wêreldwyd uitgebrei danksy die talle weergawes wat deur internasionale kunstenaars in verskeie tale en genres uitgevoer is. Hy is op 8 September 2019 oorlede aan 'n kardiorespiratoriese arres wat verband hou met 'n nierversaking.<ref>https://www.billboard.com/music/latin/camilo-sesto-obituary-8529409/</ref> == Toekennings en Erkennings == Sy musikale relevansie word deur talle toekennings ondersteun, waaronder: * '''Nominasie vir die 18de jaarlikse [[Grammy]]-toekennings (1976):''' Genomineer in die kategorie ''Best Latin Recording'' vir ''¿Quieres Ser Mi Amante?''.<ref>https://www.grammy.com/artists/camilo-sesto/10078</ref> * '''A.C.E.-toekennings [[New York]] (1984):''' Na sy optredes in die Radio City Music Hall is hy as Beste Buitelandse Kunstenaar en Beste Buitelandse Vertoning aangewys..<ref name="GalaSocial">{{cite web |url=https://galaaccionsocial.com/gloria-serra/ |title=Camilo Sesto – Miembro Honorífico de Premios Latino |author=Gala Acción Social |language=es |access-date=May 24, 2026}}</ref> * '''Máximo Orgullo Hispano (2011):''' Toegeken in Las Vegas, [[VSA]], vir sy loopbaan van amper 50 jaar.<ref>https://www.latercera.com/noticia/camilo-sesto-recibe-premio-a-toda-su-carrera-en-las-vegas/</ref> * '''Camilo Sesto-dag (28 Mei):''' Amptelik geproklameer deur die owerhede van die deelstaat Nevada, VSA.<ref>https://www.lasprovincias.es/sociedad/201705/27/dia-camilo-sesto-20170527190338.html</ref> * '''Geliefde Seun en Goue Medalje (2016):''' Die hoogste onderskeidings wat deur sy geboortestad, Alcoy, toegeken is ter erkenning van sy hele internasionale loopbaan.<ref>https://pagina66.com/art/108223/camilo-sesto-sera-hijo-predilecto-de-alcoy-y-recibira-la-medalla-de-oro</ref> * '''Ere-erkenning deur Sony Music Spain (2016):''' Vir sy 70ste verjaardag en vir die verkoop van meer as 100 miljoen albums.<ref name="GalaSocial" /> * '''Latin Songwriters Hall of Fame (2017):''' Amptelike induksie ter erkenning van sy vrugbare loopbaan as komponis (La Musa-toekennings).<ref>https://www.billboard.com/music/latin/latin-songwriters-hall-of-fame-erika-ender-carlos-vives-8006774/</ref> * '''Alameda Camilo Sesto (2018):''' Die hoofstraat van sy geboortestad is na hom hernoem.<ref>https://www.elnostreciutat.com/es/camilo-sesto-ya-da-nombre-a-la-alameda/</ref> * '''Goue Medalje vir Verdienste in die Skone Kunste (2019):''' 'n Postume onderskeiding wat deur die Spaanse staat toegeken is as 'n noodsaaklike figuur van die nasionale kunste.<ref>https://www.cultura.gob.es/actualidad/2019/09/20190913-camilo-sesto.html</ref> * '''Kulturele Ambassadeur (2019):''' Postuum aangestel as Ambassadeur van die Valenciaanse Gemeenskap. * '''Ondas-toekennings (2019):''' Vir sy artistieke loopbaan, postuum toegeken.<ref>https://www.mujerhoy.com/vivir/ocio/201911/14/camilo-sesto-premio-ondas-6103927913001-vi.html</ref> * '''Camilo Sesto-museum (2026):''' Per testamentêre wens het hy al sy persoonlike besittings, toekennings en erkennings bemaak vir die oprigting van 'n museum in Alcoy. Hierdie ruimte sal sowat 2 000 voorwerpe huisves en sal die definitiewe argief wees waar sy loopbaan fisies gedokumenteer word.<ref>https://www.alcoi.org/es/portal/noticias2026/noticia_0108.html</ref> == Diskografie == === Groepe === * 1964: ''Los Dayson'' * 1966: ''Los Botines'' === Albums === * 1970: ''Llegará el verano/Sin dirección'' * 1971: ''Algo de mí'' * 1972: ''Sólo un hombre'' * 1973: ''Algo más'' * 1974: ''Camilo'' * 1975: ''Amor libre'' * 1975: ''Jesucristo Superstar'' * 1976: ''Memorias'' * 1976: ''Look in the eye'' * 1977: ''Rasgos'' * 1977: ''Entre amigos'' * 1978: ''Sentimientos'' * 1979: ''Horas de amor'' * 1980: ''Amaneciendo'' * 1981: ''Más y más'' * 1982: ''Camilo'' (In Engels) * 1983: ''Con ganas'' * 1984: ''Amanecer/84'' * 1985: ''Tuyo'' * 1986: ''Agenda de baile'' * 1991: ''A voluntad del cielo'' * 1992: ''Huracán de amor'' * 1994: ''Amor sin vértigo'' * 2002: ''Alma'' (Isabel Patton) * 2003: ''Alma (Tweede uitgawe)'' (Andrea Bronston) * 2010: ''Todo de mí'' (2 CD en DVD. Regstreeks op 1 en 2 Oktober in Madrid) === Kompilasies === * 1982: ''Muy Personal'' * 1997: ''Camilo Superstar'' * 2004: ''Camilo Sesto Nº 1'' * 2005: ''Jesucristo Superstar'' (30ste herdenkingsuitgawe) * 2016: ''Camilo 70'' (Kompilasie-album, 70ste verjaarsdag van Camilo Sesto) * 2018: ''Camilo Sinfónico'' * 2022: ''Camilo Forever'' * 2025: ''Camilo Love Sound Typhoon (Osaka '85 In konsert)'' == Verwysings == {{verwysings}} 4kkf3ylgq2xxj9oj69vd9ds5mt4ru1m 0 461599 2908645 2905877 2026-06-02T05:34:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908645 wikitext text/x-wiki [[Lêer:JorgeSelaron2010.jpg|duimnael|Jorge Selarón ]] '''Jorge Selarón''' ([[1947]] – [[10 Januarie]] [[2013]]) was 'n Chileense skilder en keramiekkunstenaar. Hy is miskien die bekendste vir sy werk aan die [[Escadaria Selarón]], 'n wêreldbekende stel keramiekteëlbedekte trappe in die Lapa- en Santa Teresa-woonbuurte van [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]].<ref name=bbcnews>{{cite news |title=Rio de Janeiro landmark artist Jorge Selaron dies |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-20980319 |work= [[BBC News]] |date=2013-01-10 |access-date=2013-01-21}}</ref><ref name=globo>{{cite news |title=Polícia não descarta hipótese de homicídio no caso do artista plástico Selarón |url=http://oglobo.globo.com/rio/policia-nao-descarta-hipotese-de-homicidio-no-caso-do-artista-plastico-selaron-7246198 |work= O Globo |date=2013-01-13 |access-date=2013-01-21}}</ref> ==Biografie== Selarón het in die 1980's na die Lapa-woonbuurt van Rio de Janeiro verhuis en hom in 'n huis langs die trappe gevestig.<ref name=bbcnews/> In 1990 het hy die 215 trappe wat na die klooster van Santa Teresa lei, met keramiekteëls begin versier.<ref name=bbcnews/> Sy artistieke transformasie van die trappe, met behulp van teëls en [[porselein]] wat deur vriende en ondersteuners geskenk is, het twintig jaar geneem om te voltooi.<ref name=bbcnews/> Sy trappe, wat in 2005 as 'n stadslandmerk verklaar is, is in Rio de Janeiro se bod vir die Olimpiese Somerspele van 2016 vertoon.<ref name=bbcnews/> Jorge Selarón is op 10 Januarie 2013 dood aangetref op die Escadaria Selarón naby sy huis, op die ouderdom van 65.<ref name=bbcnews/> Sy liggaam is verbrand op die betrokke trappe gevind.<ref>{{Cite web |date=2013-01-11 |title=Artist found burned to death on top of his masterpiece - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/artist-found-burned-to-death-on-top-of-his-masterpiece/ |access-date=2023-11-18 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> Later in 2013 het die polisie gesê die hoofondersoek was [[selfmoord]], met inagneming van bewerings van vriende dat hy depressief was.<ref>{{cite web| url=http://noticias.r7.com/rio-de-janeiro/noticias/pericia-aponta-suicidio-no-caso-do-artista-plastico-selaron-20130111.html| title=Perícia aponta suicídio no caso do artista plástico Selarón| publisher=// noticias.r7.com|access-date=2016-08-16}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Selarón, Jorge}} [[Kategorie:Brasiliaanse kunstenaars]] [[Kategorie:Sterftes in 2013]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] jvmk5hbg9zeujyh1w86v5iztlm6z99w 0 461904 2908725 2907520 2026-06-02T07:15:19Z Oesjaar 7467 /* Regeringsreaksies */ Onnodig 2908725 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Claude AI logo.svg|duimnael|Claude logo.]] '''Claude Mythos''' is 'n [[groot taalmodel]] wat deur [[Anthropic]] ontwikkel is om sagtewarekwesbaarhede te vind, en word deur 'n konsortium van maatskappye gebruik om sagtewarestelsels te beveilig. Die model is nie vir die publiek beskikbaar nie. ==Geskiedenis== Die bestaan van 'n model genaamd Claude Mythos het op 26 Maart 2026 publiek bekend geword as gevolg van uitgelekde [[webjoernaal]]plasing-konsepte.<ref>{{Cite web |last=Nolan |first=Beatrice |date=26 Maart 2026 |title=Exclusive: Anthropic left details of an unreleased model, an upcoming exclusive CEO event, in a public database |url=https://fortune.com/2026/03/26/anthropic-leaked-unreleased-model-exclusive-event-security-issues-cybersecurity-unsecured-data-store/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260327034855/https://fortune.com/2026/03/26/anthropic-leaked-unreleased-model-exclusive-event-security-issues-cybersecurity-unsecured-data-store/ |archive-date=27 Maart 2026 |access-date=7 April 2026 |website=Fortune |language=en}}</ref> Anthropic het later die ontwikkeling van Mythos aan Fortune erken en gesê dat die model beduidende risiko's vir kuberveiligheid inhou.<ref>{{Cite web |url=https://fortune.com/2026/03/26/anthropic-says-testing-mythos-powerful-new-ai-model-after-data-leak-reveals-its-existence-step-change-in-capabilities/ |title=Anthropic acknowledges testing new AI model representing 'step change' in capabilities, after accidental data leak reveals its existence |date=26 Maart 2026 |last=Nolan |first=Beatrice |work=Fortune |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Volgens Axios het Anthropic daardie maand 'n waarskuwing oor Mythos se vermoëns aan regeringsamptenare uitgereik.<ref>{{Cite web |url=https://www.axios.com/2026/03/29/claude-mythos-anthropic-cyberattack-ai-agents |title=AI's looming cyber nightmare |date=29 Maart 2026 |last=VandeHei |first=Jim |work=Axios |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Anthropic het Mythos op 7 April publiek bekend gemaak.<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/technology/anthropic-claims-its-new-ai-model-mythos-is-a-cybersecurity-reckoning.html |title=Anthropic Claims Its New A.I. Model, Mythos, Is a Cybersecurity 'Reckoning' |date=April 7, 2026 |last=Roose |first=Kevin |author-link=Kevin Roose |work=[[The New York Times]] |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Die maatskappy het verklaar dat hulle geen plan het om Mythos aan die publiek vry te stel nie.<ref>{{Cite web |url=https://www.wsj.com/tech/ai/anthropic-set-to-preview-powerful-mythos-model-to-ward-off-ai-cyberthreats-75683cf5 |title=Anthropic Set to Preview Powerful 'Mythos' Model to Ward Off AI Cyberthreats |date=7 April 2026 |last=McMillan |first=Robert |work=[[The Wall Street Journal]] |access-date=18 Mei 2026}}</ref> In plaas daarvan het hulle Project Glasswing van stapel gestuur, met 'n konsortium van maatskappye wat Mythos gebruik om sagteware-kwesbaarhede te vind en reg te stel. Meer as veertig maatskappye is toegang verleen, insluitend [[Microsoft]], [[Apple]], [[Google]], Amazon Web Services, die Linux Foundation, Cisco, [[Nvidia]] en Broadcom.<ref>{{Cite web |url=https://www.wired.com/story/anthropic-mythos-preview-project-glasswing/ |title=Anthropic Teams Up With Its Rivals to Keep AI From Hacking Everything |date=7 April 2026 |last=Newman |first=Lily |work=Wired |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Daardie dag het verskeie ongemagtigde gebruikers toegang tot Mythos verkry, volgens ''Bloomberg News''.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-21/anthropic-s-mythos-model-is-being-accessed-by-unauthorized-users |title=Anthropic's Mythos Model Is Being Accessed by Unauthorized Users |date=21 April 2026 |last=Metz |first=Rachel |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> ==Spesifikasies en vermoëns== Claude Mythos Preview is 'n algemene groot taalmodel.<ref>{{Cite web |url=https://www.ft.com/content/59249643-a221-4494-bcb5-62e5f4fedc8e |title=Anthropic rolls out cyber AI model days after source code leak |date=7 April 2026 |last=Criddle |first=Cristina |work=Financial Times |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Die vermoëns van Mythos is onduidelik. Anthropic het verklaar dat Mythos kwesbaarhede in "elke groot bedryfstelsel en elke groot [[webblaaier]]" in sy toetsing gevind het.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-07/anthropic-lets-apple-amazon-test-more-powerful-mythos-ai-model |title=Anthropic Limits Mythos Model Release in Bid to Stave Off Hacks |date=7 April 2026 |last=Murphy |first=Margi |publisher=[[Bloomberg News]] |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Anthony Grieco, die hoof sekuriteits- en vertrouensbeampte van Cisco, het aan ''[[The New York Times]]'' gesê dat Mythos in sommige gebiede aansienlik kragtiger was as ander modelle.<ref name=scary>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/2026/05/12/technology/anthropic-claude-mythos.html |title=Is Anthropic's New A.I. Really That Scary? It Depends Whom You Ask. |date=12 Mei 2026 |last1=Metz |first1=Cade |last2=Conger |first2=Kate |work=[[The New York Times]] |access-date=18 Mei 2026}}</ref> ==Reaksies== Reaksies op Claude Mythos was onmiddellik en gemeng.<ref name=scary/> Thomas Fraise, wat vir ''The Conversation'' geskryf het, het aangevoer dat Mythos kernafskrikking kan verwoes.<ref>{{Cite web |last=Fraise |first=Thomas |date=2026-05-12 |title=Hacking the bomb? What Claude Mythos AI reveals about the gamble of nuclear deterrence |url=https://theconversation.com/hacking-the-bomb-what-claude-mythos-ai-reveals-about-the-gamble-of-nuclear-deterrence-282614 |access-date=2026-05-17 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> Brett J. Goldstein, wat vir The New York Times geskryf het, het aangevoer dat die model individue en kleiner spanne in 'n "kuberveiligheidsnadeel" plaas.<ref>{{Cite news |last=Goldstein |first=Brett J. |date=2026-04-28 |title=Opinion {{!}} Your Passwords Are Probably Screwed |url=https://www.nytimes.com/2026/04/28/opinion/cybersecurity-mythos.html |access-date=2026-05-17 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Sommige Chinese media-afsetpunte het Mythos positief beskou en Anthropic se besluite verdedig.<ref>{{Cite web |last=Zhang |first=Irene |title=Claude Mythos: China Reacts |url=https://www.chinatalk.media/p/chinese-reactions-to-claude-mythos |access-date=2026-05-17 |website=www.chinatalk.media |language=en}}</ref> ===Finansiële reaksie=== Ure nadat Anthropic Mythos in die openbaar onthul het, het die Amerikaanse minister van finansies, Scott Bessent, en die voorsitter van die Federale Reserweraad, Jerome Powell, finansiële bestuurders byeengeroep om 'n waarskuwing oor Mythos se vermoëns uit te reik.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/anthropic-model-scare-sparks-urgent-bessent-powell-warning-to-bank-ceos |title=Anthropic Model Scare Sparks Urgent Bessent, Powell Warning to Bank CEOs |date=9 April 2026 |last1=Gillespie |first1=Todd |last2=Johnson |first2=Katanga |last3=Levitt |first3=Hannah |last4=Natarajan |first4=Sridhar |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Verskeie banke het Mythos op hul versoek begin toets, insluitend JPMorgan Chase, Goldman Sachs, Citigroup, Bank of America en Morgan Stanley.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/wall-street-banks-try-out-anthropic-s-mythos-as-us-urges-testing |title=Wall Street Banks Try Out Anthropic's Mythos as US Urges |date=April 10, 2026 |last1=Robertson |first1=Jordan |last2=Gillespie |first2=Todd |last3=Natarajan |first3=Sridhar |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Die Bank van Kanada het groot leners die volgende dag na 'n soortgelyke vergadering ontbied.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-10/bank-of-canada-major-lenders-meet-on-anthropic-ai-cyber-risk |title=Bank of Canada, Major Lenders Met on Anthropic AI Cyber Risk |date=10 April 2026 |last1=Hertzberg |first1=Erik |last2=Dobby |first2=Christine |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Mythos sou bespreek word deur die Bank van Engeland se Cross Market Operational Resilience Group en CMORG AI Taskforce-vergaderings.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-11/bank-of-england-set-to-discuss-anthropic-s-mythos-with-banks |title=Bank of England Set to Discuss Anthropic's Mythos With Banks |date=11 April 2026 |last=Rees |first=Tom |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Die president van die [[Europese Sentrale Bank]], Christine Lagarde, het Anthropic geprys vir die beperking van toegang tot Mythos.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-14/lagarde-worried-about-ai-lauds-anthropic-s-approach-on-mythos |title=Lagarde, Worried About AI, Lauds Anthropic's Approach on Mythos |date=14 April 2026 |last1=Lacqua |first1=Francine |last2=Stirling |first2=Craig |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> In reaksie op Europese banke wat nie toegang tot Mythos gekry het nie, het Mistral AI begin om sy eie model te ontwikkel.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-13/mistral-developing-new-ai-model-for-banks-lacking-mythos-access |title=Mistral Developing New AI Model for Banks Lacking Mythos Access |date=13 Mei 2026 |last1=Cohen |first1=Claudia |last2=Berthelot |first2=Benoit |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> ===Regeringsreaksies=== Verskeie vergaderings tussen beleidmakers is oor die onderwerp van Mythos gehou, insluitend een tussen die Withuis en Anthropic op 16 April,<ref>{{Cite web |date=2026-04-18 |title=White House and Anthropic hold 'productive' meeting amid fears over Mythos model |url=https://www.bbc.com/news/articles/cyv10e1d13po |access-date=2026-05-17 |website=BBC |language=en}}</ref> een onder voorsitterskap van Indië se Ministerie van Finansies op 23 April,<ref>{{Cite web |date=24 April 2026 |title=If AI Can Hack Faster Than Humans, What Happens Next? |url=https://www.forbesindia.com/article/news/deep-dive/why-india-is-scrambling-over-claude-mythos/2993475/1 |access-date=17 Mei 2026 |website=Forbes India |language=en}}</ref> een wat deur Japan se Finansiële Dienste-agentskap op 24 April gehou is,<ref>{{Cite news |date=27 April 2026 |title=Japan rushing to counter threat of cyberattack from Mythos AI model |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16528255 |access-date=17 Mei 2026 |work=The Asahi Shimbun}}</ref> en verskeie wat deur die Australiese Prudential Regulation Authority gehou is.<ref>{{Cite web |last=Eyers |first=James |date=2026-04-29 |title=APRA meets with banks, urges more vigilance against AI-powered hacks |url=https://www.afr.com/companies/financial-services/apra-meets-with-banks-urges-more-vigilance-against-ai-powered-hacks-20260429-p5zrwq |access-date=2026-05-17 |website=Australian Financial Review |language=en}}</ref> Op 13 Mei het 'n tweepartygroep van 32 lede van die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers aan die Kantoor van die Nasionale Kuberdirekteur (ONCD) geskryf oor die hersiening van die VSA se federale kuberveiligheidsbeleid in die lig van Mythos.<ref>{{Cite web |last=Gold |first=Ashley |date=2026-05-13 |title=Scoop: Lawmakers press White House to act on AI cyber threats |url=https://www.axios.com/2026/05/13/congress-ai-threats-anthropic-mythos |access-date=2026-05-17 |website=Axios |language=en}}</ref> Hulle het gevra dat ONCD met die Departement van Binnelandse Veiligheid, die Departement van Handel en die Kantoor van Bestuur en Begroting koördineer, asook ONCD versoek om binne die volgende 45 dae 'n skriftelike antwoord te verskaf.<ref>{{Cite web |date=13 Mei 2026 |title=AI-Discovered Vulnerability Coordination Letter |url=https://www.documentcloud.org/documents/28121276-ai-discovered-vulnerability-coordination-letter/ |access-date=17 Mei 2026 |website=documentcloud.org}}</ref> Die Verenigde State se Departement van die Tesourie het aanvanklik toegang tot Claude Mythos gesoek.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-14/us-treasury-seeking-access-to-anthropic-s-mythos-to-find-flaws |title=US Treasury Seeking Access to Anthropic's Mythos to Find Flaws |date=14 April 2026 |last1=Murphy |first1=Margi |last2=Metz |first2=Rachel |publisher=[[Bloomberg News]] |access-date=18 Mei 2026}}</ref> Na 'n vergadering met amptenare van Anthropic het Evan Solomon, die Kanadese minister van kunsmatige intelligensie en digitale innovasie, Anthropic geprys vir die beperking van toegang tot Mythos.<ref>{{Cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-04-14/anthropic-wins-accolades-from-canada-s-ai-minister-over-mythos-approach |title=Anthropic Wins Accolades From Canada's AI Minister Over Mythos Approach |date=14 April 2026 |last=Hertzberg |first=Erik |publisher=Bloomberg News |access-date=18 Mei 2026}}</ref> In April 2026 het Anthropic geweier om toegang tot Claude Mythos aan die Chinese regering te gee na 'n versoek van 'n Chinese dinkskrum.<ref>{{Cite news |last1=Volz |first1=Dustin |last2=Barnes |first2=Julian E. |last3=Frenkel |first3=Sheera |last4=Mickle |first4=Tripp |date=2026-05-12 |title=China Sought Access to Anthropic's Newest A.I. The Answer Was No. |url=https://www.nytimes.com/2026/05/12/us/politics/china-ai-anthropic-openai-mythos-chatgpt.html |access-date=21 Mei 2026 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] excwieb22qx87l9ytcg8mfmr8iwta91 0 461976 2908774 2907710 2026-06-02T09:08:02Z Oesjaar 7467 /* Infraspesies */ Verbeter 2908774 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Lobelia gregoriana | authority = Baker f., (1894) | synonyms =* ''Lobelia deckenii subsp. keniensis'' <small>Mabb.</small> * ''Lobelia keniensis'' <small>R.E.Fr. & T.C.E.Fr.</small> }} '''''Lobelia gregoriana''''' is 'n monokarpiese [[struik]] of 'n [[boom]] wat deel van die Campanulaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]] en [[Uganda]]. == Infraspesies == Die spesie het drie [[Infraspesifieke naam|infraspesies]]: * ''Lobelia gregoriana subsp. elgonensis'' <small>(R.E.Fr. & T.C.E.Fr.) E.B.Knox</small> * ''Lobelia gregoriana subsp. gregoriana'' * ''Lobelia gregoriana subsp. sattimae'' <small>(R.E.Fr. & T.C.E.Fr.) E.B.Knox</small> == Galery == <gallery> Lobelia 2.jpg Lobelia gregoriana 01.jpg Flora from Mt. Kenya.jpg Lobelia gregoriana 04.jpg Lobelia gregoriana 03.jpg Lobelia gregoriana 02.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:143346-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lobelia|gregoriana]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] 365uu6hlxgn8nzs3dpuezjzsp4npdo2 0 461985 2908644 2907764 2026-06-02T05:33:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908644 wikitext text/x-wiki Daar is ’n onderskeid tussen ’n '''vrydraende vlerk''' (''cantilever wing'') en ’n '''sambreelvlerk''' (''parasol wing''), aangesien hulle op verskillende beginsels gebou is. ’n “Vrydraende vlerk” (sinonieme vrydraervlerk en kantelbalkvlerk) is ’n vlerk sonder uitwendige stutte of style. Die ondersteunende struktuur is binne-in die vlerk ingebou en die vlerk is direk aan die romp geheg. Daarom is die gevestigde Afrikaanse terme: * vrydraervlerk * vrydraende vlerk * kantelbalkvlerk ’n “Sambreelvlerk” (sinoniem parasolvlerk) , daarenteen, is ’n vlerk wat bo die romp gemonteer is en deur style of stutte ondersteun word. In die Nederlands bestaan die vorme “parasolvleugel” en “parasoldekker”. ERKENNING Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. == Definisies == === Vrydraende vlerk === Die term “vrydraende vlerk” word omskryf as ’n vlerk wat op die beginsel van ’n '''vrydraende balk''' gebou is. ’n “Vrydraende balk” word omskryf as ’n uitstekende deel waarvan die een end styf geheg is, en met die ander end wat by die steunpunt uitsteek en vry is om vertikaal te beweeg onder die invloed van vertikale laste wat tussen die vry end en die gehegte end aangewend word. ’n Vol vrydraende vliegtuigbalk ('''spar''') is styf vas aan die romp en elke vlerkpunt is ’n vry end.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=73 |language=en}}</ref> ==== Illustrasies van vlerke met een vliegtuigbalk (spar) ==== In die foto word die hoofspar van ’n De Havilland DH.60 Gipsy Moth getoon. Die afbeeldings illustreer ’n enkelvliegtuigspar.<gallery mode="packed"> Lêer:DH-60 Gipsy Moth Wing Structure.JPG|Vlerkstruktuur van DH.60 Gipsy Moth Lêer:Wing with one spar.JPG|Een vlerkspar Lêer:Wing structure - spar.svg|Een vlerkspar </gallery> === Sambreelvlerk === ’n “Sambreelvlerk” word omskryf as ’n vlerk wat met stutte bo die romp gesteun word.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=314 |language=en}}</ref> Daar is ook die term '''parasoleenvlerkvliegtuig'''.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=176 |language=en |trans-title=Concept List of Aircraft Construction Terms}}</ref> ’n “Parasoleenvlerkvliegtuig” word omskryf as ’n eenvlerkvliegtuig waarvan die vlerk bo die romp is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=267 |language=en}}</ref> == Foto’s wat die verskille tussen vrydraende vlerke en sambreelvlerke illustreer == === Vrydraende vlerke === Let  daarop dat vrydraende vlerke direk op die romp van die vliegtuig en in die middel, hoog of laag gemonteer is. Die Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 was een van die eerste vliegtuie wat met vrydraende vlerke gevlieg het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=86 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Junkers J 1 at Döberitz 1915.jpg|Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 Lêer:Zsffl 2004-05-15 FAFF 030 LR 800x533.jpg|Die Cessna Centurion het hoë vrydraende vlerke. Lêer:Zsnxl 2004-04-28 FANS 0850 LR 800x533.jpg|Die Cessna 401 het lae vrydraende vlerke. Lêer:Zsoam 2010-03-13 FAJS 0030 LR 600x400.jpg|Die Boeing 737-passasiersvliegtuig het ook lae vrydraende vlerke. </gallery> === Sambreelvlerke === <gallery> Lêer:Monoplane parasol.svg|Eendekker met ’n sambreelvlerk Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|Die Catalina is ontwerp met ’n sambreelvlerk. </gallery> == Verwysings == {{verwysings}} cbqe099p8s8jd01a2hz4yzudqcuwiax 0 462021 2908648 2907951 2026-06-02T05:37:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908648 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Trevor Huddleston | bynaam = | beeld = TrevorHuddlestonStatueBedford.JPG | beeldbeskrywing = | onderskrif = Trevor Huddleston beeld in Bedford, [[Engeland]] | geboortenaam = Ernest Urban Trevor Huddleston | geboortedatum = {{Geboortedatum|1913|06|15}} | geboorteplek = Bedford, Bedfordshire, Engeland | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1913|06|15|1998|04|20}} | sterfteplek = Mirfield, Engeland | ouers = Ernest Huddleston (vader) | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | beroep = Kerk van die Provinsie van die Indiese Oseaan | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = Edwin Curtis | opvolger = French Chang-Him | eerbewyse = [[Nobelprys vir Vrede]] (1984) | party = | godsdiens = [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse Kerk]] | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ernest Urban Trevor Huddleston''' CR KCMG ([[15 Junie]] [[1913]] – [[20 April]] [[1998]]) was 'n Engelse [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikaanse]] [[biskop]]. Hy was die biskop van Stepney in [[Londen]] voordat hy die tweede aartsbiskop van die Kerk van die Provinsie van die [[Indiese Oseaan]] geword het. Hy was veral bekend vir sy anti-apartheidsaktivisme en sy boek ''Naught for Your Comfort.'' ==Vroeë lewe== Huddleston was die seun van Ernest Huddleston en is gebore in Bedford, [[Bedfordshire]], en het sy opleiding ontvang aan Lancing College (1927–1931),<ref name="lancing" /> Christ Church, Oxford, en aan Wells Theological College. Hy het in 1939 by 'n Anglikaanse godsdienstige orde, die Community of the Resurrection (CR), aangesluit en in 1941 geloftes afgelê,<ref name=Crockford /> nadat hy reeds drie jaar as kapelaan by St Mark's Swindon gedien het.<ref name=Crockford /> Hy is tydens Michaelmas 1936 (27 September)<ref>Church Times, Ordinations, 1936_10_02_374, Uitgawe 3845, 2 Oktober 1936, bl. 374, besoek 26 Oktober 2019</ref> tot diaken aangestel en die volgende Michaelmas (26 September 1937) tot priester georden – beide kere deur Clifford Woodward, Biskop van Bristol, by die Bristol-katedraal.<ref>Church Times, Ordinations, 1937_10_01_348, uitgawe 3897, 1 Oktober 1937, bl.348, besoek 26 Oktober 2019</ref> ==Suid-Afrika== In September 1940 het Huddleston na [[Kaapstad]] geseil, en in 1943 het hy na die Community of the Resurrection-sendingstasie in [[Rosettenville]] ([[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]]) gegaan. Hy is daarheen gestuur om voort te bou op die werk van Raymond Raynes, wie se monumentale pogings daar, die bou van drie kerke, sewe skole en drie kleuterskole wat voorsiening maak vir meer as 6 000 kinders, so veeleisend geblyk het dat die gemeenskap hom teruggeroep het na Mirfield om te herstel. Raynes was diep bekommerd oor wie aangestel moes word om hom op te volg. Hy het Huddleston ontmoet wat aangestel was om hom te verpleeg terwyl hy in die siekeboeg was. As gevolg van daardie ontmoeting, tot Huddleston se groot verbasing, aangesien hy slegs vier jaar lank 'n lid van die gemeenskap was, was Raynes oortuig dat hy sy opvolger gevind het.{{sfn|Wilkinson|1992|p=229}} Oor die volgende 13 jaar in [[Sophiatown]] het Huddleston ontwikkel tot 'n geliefde priester en gerespekteerde anti-apartheidsaktivis, wat hom die bynaam Makhalipile ("onverskrokke een") besorg het. Hy het teen die apartheidswette geveg, wat toenemend gesistematiseer is deur die [[Nasionale Party|Nasionalistiese]] regering wat in 1948 deur die wit kiesers ingestem is{{sfn|Mandela|1994|p=127}} en in 1955 het die [[African National Congress]] (ANC) die Isitwalandwe-eerbewys aan hom toegeken by die beroemde [[Vryheidsmanifes|Vryheidskongres]] in [[Kliptown]].<ref name=ANC /> Hy was veral bekommerd oor die Nasionalistiese regering se besluit om Sophiatown te stoot en al sy inwoners sestien myl verder van [[Johannesburg]] af te verwyder. Ten spyte van Huddleston se pogings het hierdie verskuiwings op 9 Februarie 1955 begin toe [[Nelson Mandela]] Huddleston as een van die leiers van die opposisie teen die verskuiwing beskryf het.{{sfn|Mandela|1994|pp=180 - 181}} Hy het onder andere die African Children's Feeding Scheme (wat vandag nog bestaan) gestig en geld ingesamel vir die Orlando Swembaddens – die enigste plek waar swart kinders in Johannesburg kon swem tot ná 1994.{{sfn|Meredith|2010|p=95}} Daar is baie Suid-Afrikaners wie se lewens deur Huddleston verander is; een van die bekendstes is [[Hugh Masekela]], vir wie Huddleston sy eerste [[trompet]] as 'n 14-jarige leerling aan die St. Martin's School (Rosettenville) in Suid-Afrika verskaf het. Kort daarna is die 'Huddleston Jazz Band' gestig, wat 'n wêreldwye loopbaan vir Masekela en sy mede-Suid-Afrikaner, [[Jonas Gwangwa]], aangevuur het. Ander noemenswaardige persone wat Huddleston erken vir die invloed op hul lewens, sluit in Aartsbiskop [[Desmond Tutu]], Sally Motlana (aktivis en vise-voorsitter van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke gedurende die 1970's); Aartsbiskop Khotso Makhulu en Robben Islander en later President van die Grondeisehof Fikile Bam. Huddleston was na aan [[Oliver Tambo]], ANC-president gedurende die jare van ballingskap, van 1962 tot 1990. Hulle het saam baie konferensies, proteste en aksies aangebied, te midde van hewige teenkanting van beide [[Margaret Thatcher]] en die Suid-Afrikaanse regering en hul bondgenote. ==Terugkeer na Engeland, Tanzanië en Mauritius== Huddleston se gemeenskap het hom in 1955 gevra om na [[Engeland]] terug te keer (en hy het Suid-Afrika vroeg in 1956 verlaat), sommige sê as gevolg van die kontroversie wat hy uitgelok het deur teen [[apartheid]] uit te spreek. Die destydse Superior, Raymond Raynes, het egter geskryf dat die besluit om Trevor terug te roep, deur Raynes self geneem is. In 1956 het hy sy baanbrekerswerk, ''Naught for your Comfort'', gepubliseer en twee jaar lank as die meester van novises by CR se Mirfield-moederhuis in Wes-Yorkshire begin werk<ref name=Crockford /> voordat hy die prior van die orde se priorij in Londen<ref name=Crockford /> geword het, waar hy gebly het tot sy aanstelling as biskop. Hy is op St. Andrew's Day 1960<ref>Church Times, New date fixed for Masasi consecration, 1960_10_28_024, uitgawe 5098, 28 Oktober 1960, bl. 24, besoek 26 Oktober 2019</ref> (30 November) as biskop ingewy deur Leonard Beecher, Aartsbiskop van Oos-Afrika, by St. Nicholas', Ilala, [[Dar es Salaam]],<ref>Church Times, Fr Huddleston a bishop, 1960_12_09_016, uitgawe 5104, 19 Desember 1960, bl. 16, besoek 26 Oktober 2019</ref> om as biskop van Masasi (Tanzanië) te dien, waar hy agt jaar lank gewerk het, hoofsaaklik aan die herorganisering van die sendingskole wat deur die nuut onafhanklike regering van [[Julius Nyerere]] bestuur sou word, met wie hy 'n goeie vriend geword het. Hy het biskop van Stepney geword, 'n suffragaanbiskop in die Bisdom van Londen.<ref name= LondonGazette1>{{London Gazette|issue=44628|page=7491|date=5 Julie 1968}}</ref> In 1974 is Huddleston deur die polisie ondervra in verband met klagtes van beweerde seksuele onbetaamlikheid wat deur die ouers van vier seuns ingedien is wat in Huddleston se kantoor gespeel het. In sy verklaring het Huddleston gesê: "Ek het nog nooit iets gedoen om 'n kind leed aan te doen nie... Die seuns vertel die waarheid, maar die implikasies van onsedelikheid is heeltemal absurd." Die polisieverslag het aanbeveel dat hy van vier aanklagte van growwe onsedelikheid aangekla word, maar as gevolg van sy hoë profiel is die saak na die direkteur van openbare vervolging, sir Norman Skelhorn, verwys.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-beds-bucks-herts-33132097|title=Archbishop Trevor Huddleston blue plaque unveiled despite indecency claims|work=BBC News|date=15 Junie 2015}}</ref> Skelhorn het besluit om hom nie aan te kla nie nadat hy figure van die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] geraadpleeg het. Volgens sommige bronne is die bestaan van die ondersoek en verslag eers ontdek as deel van navorsing vir die 2004-publikasie van Piers McGrandle se biografie (sien hieronder). Daar was egter geen rede waarom die verslag openbaar moes wees as die saak vir vervolging van die hand gewys is nie.<ref name=eye1342 /> In sy biografie, ''Trevor Huddleston: Turbulent Priest'', haal Piers McGrandle Aartsbiskop [[Desmond Tutu]] en Biskop Gerald Ellison aan wat die bewerings afmaak as 'n komplot deur die Suid-Afrikaanse [[Buro vir Staatsveiligheid]] (B.O.S.S.) om 'n prominente teenstander van apartheid te diskrediteer. Tutu het die voorwoord vir die McGrandle-boek geskryf, en Aartsbiskop Rowan Williams die nawoord. McGrandle was 'n deeltydse kapelaan by Huddleston en wou Huddleston aan 'n nuwe generasie voorstel. By 'n diens ter viering van die eeufees van Huddleston se geboorte in Junie 2013, het baie mense getuig van die impak wat Huddleston op hul geloof en praktyk as Anglikane, en ander as aktiviste, gehad het. Tutu, wat as 'n klein seuntjie Huddleston geken het en tot sy onskuld sweer, was veral beledig deur die suggestie dat Huddleston enigiets anders as 'n beskermer van kinders was. Op 14 Februarie 1995 het hy 'n lang brief geskryf waarin hy sê dat enige suggestie van Huddleston se misdadigheid skandalig was. Op 14 Februarie 1995 het Desmond Tutu, die destydse Aartsbiskop van Kaapstad, geskryf: "Hy [Huddleston] was 'n enorme doring in die vlees van die apartheidsregime en was effektief die werklike woordvoerder vir die anti-apartheidsbeweging vir 'n aansienlike tydperk. Niemand het meer gedoen om apartheid op die wêreld se agenda te hou as hy nie, en daarom sou dit 'n verwoestende oorwinning vir die magte van die bose en duisternis gewees het as hy in diskrediet gebring is", en bygevoeg: "Hoe afgryslik om so 'n merkwaardige man, so heilig en so goed, te wil beswadder. Hoe uiters veragtelik en verskriklik."<ref>Gerald Ellison, quoted in “Is the Memory of Father Trevor Huddleston Fading?”, J Brooks Spector, ''Daily Maverick'', 20 April 2018</ref> Biskop Gerald Ellison, die biskop van Londen toe Huddleston biskop van Stepney was, het ook gesê dat politieke vyande van Huddleston betrokke was. Ellison het gesê: "Ek wil dit absoluut duidelik maak dat ek geen bewyse gesien het dat biskop Trevor ooit skuldig was aan 'n kriminele daad nie. Hy het ongetwyfeld baie vyande in Suid-Afrika en Engeland gehad wat hom wou verkleineer, inderdaad wou vernietig."<ref>Gerald Ellison, quoted in “Is the Memory of Father Trevor Huddleston Fading?", J Brooks Spector, ''Daily Maverick'', 20 April 2018</ref> Ellison was ook duidelik dat nóg hy nóg sy regsadviseurs geglo het dat enigiemand die reg het om geregtigheid te belemmer as daar enige werklike bewyse van skuld was. Sam Silkin, die destydse prokureur-generaal wat die besluit geneem het om nie te vervolg nie, het egter later oor die radio gesê: "Ek het gevind dat ek in die moeilikheid was, aangesien die man baie bekend was. As hy enigsins vervolg was, sou dit sy loopbaan verwoes het. Binne die DOV se departement het almal gedink hy sou vrygespreek word, alhoewel daar duidelike bewyse was."<ref>Sam Silkin, 1979, quoted in “Was Trevor Huddleston a Paedophile?”, Christie Davies, ''The Salisbury Review'', Spring 2005, vol.23 no.3</ref> Na 10 jaar in Engeland is Huddleston (1978) as die Biskop van [[Mauritius]], 'n bisdom van die Provinsie van die Indiese Oseaan, aangestel. Later in dieselfde jaar is hy verkies as die Aartsbiskop van die Provinsie van die Indiese Oseaan.<ref name=Crockford/> In 1984 is hy deur Rex Donat as Biskop van Mauritius opgevolg. ==Na aftrede== Na sy aftrede uit die biskoplike amp in 1983 het Huddleston anti-apartheidswerk voortgesit, nadat hy in 1981 president van die Anti-Apartheidsbeweging geword het. Hy het voortgegaan om teen die gevangenisstraf van kinders in Suid-Afrika te veg en kon as 'n ere-Suid-Afrikaner stem in die eerste demokratiese verkiesing op 27 April 1994. Hy het kortliks na Suid-Afrika teruggekeer, maar dit te moeilik gevind met sy diabetiese toestand en toenemende broosheid, en het na Mirfield teruggekeer. In Oktober 1994 was hy betrokke by die stigting van die Lewende Suid-Afrika-gedenkteken, die VK se gedenkteken vir almal wat lewens verloor het onder politieke geweld, by die St Martin-in-the-Fields-kerk, Londen, wat fondse vir onderwys in die nuut demokratiese Suid-Afrika ingesamel het en veldtog gevoer het vir voortgesette belegging in die streek, onder 'n oproep tot aksie 'Dit verg meer as 'n stem om oor apartheid te kom'. In 1994 het hy eerbewyse van [[Tanzanië]] ontvang (Fakkel van Kilimanjaro) en is die Indira Gandhi-toekenning vir Vrede, Ontwapening en Ontwikkeling aan hom toegeken. In die Nuwejaars-eerbewyse van 1998 is hy as Ridderkommandeur van die Orde van St. Michael en St. George (KCMG) aangestel.<ref name =LondonGazette2>{{London Gazette|issue=54993|supp=y|page=3|date=30 Desember 1997}}</ref> In 1994 is Huddleston 'n eredoktorsgraad in Humane Lettere (L.H.D.) van Whittier College toegeken.<ref>{{Cite web|url=https://www.whittier.edu/alumni/poetnation/honorary|title=Honorary Degrees {{!}} Whittier College|website=www.whittier.edu|access-date=2020-02-19}}</ref> ==Dood en nalatenskap== Huddleston is in 1998 in Mirfield, [[Wes-Yorkshire]], Engeland, oorlede. 'n Venster ter nagedagtenis aan hom is in die Lancing College-kapel en is deur Desmond Tutu besoek. Hulle het vriende geword toe Huddleston 'n jong Tutu in die hospitaal besoek het toe hy siek was met [[TB]]. Hulle het later saamgewerk om apartheid teen te staan. Die Huddleston-sentrum in Hackney lewer al meer as 30 jaar jeugvoorsiening aan gestremde jongmense wat in Hackney woon, en doen dit steeds. Die sentrum dra Huddleston se naam nadat hy ingegryp het om te verseker dat 'n deel van 'n kerkgebou omskep is om 'n toeganklike kwekery-, speel- (en later jeugklub-) ruimte vir gestremde jongmense in Hackney te bied, ongeag hul geloof. Die Trevor Huddleston-gedenksentrum in Sophiatown is in 1999 gestig na Huddleston se dood en die begrawing van sy as in die tuin van die Christus die Koning-kerk in Sophiatown, waar hy aktief was en toe 13 jaar lank toesig gehou het oor sendingaktiwiteite. Die Sentrum bied jeugontwikkelingsprogramme in Johannesburg aan, sowel as erfenis- en kulturele projekte wat Huddleston se geloof in die ontwikkeling van die potensiaal van elke jongmens en sy toewyding aan nie-rassigheid, multigeloofskwessies en sosiale geregtigheid bevorder. Daarbenewens het hy ook die eerste trompet van [[Hugh Masekela]], 'n Suid-Afrikaanse trompetspeler, komponis en sanger, gekoop en [[Louis Armstrong]] gekry om vir Masekela een van sy eie trompette as geskenk te gee.<ref>{{cite web |last1=Lawley |first1=Sue |title=Desert Islands Discs: Hugh Masekela |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00938bc |website=BBC.co.uk |access-date=4 April 2019}}</ref> Op 21-jarige ouderdom het Masekela Suid-Afrika verlaat vir die VK waar Huddleston hom gehelp het om 'n plek by die Guildhall School of Music te verseker, en toe is hy na New York, waar hy sy kenmerkende Afro-jazz-styl begin ontwikkel het, onder beide Armstrong en Gillespie. Masekela is by die geleentheid vergesel deur spesiale gas en in New York gebore jazzpianis, Larry Willis, wat Masekela die eerste keer in daardie vroeë dae in [[Manhattan]] ontmoet het. Masekela het later die Vader Huddleston-gedenklesing by 'n spesiale geleentheid in sentraal-Londen gegee om die einde van Huddleston se eeufeesjaar (Junie 2013-Junie 2014) en die 20ste herdenking van demokratiese verkiesings te vier. Die Gala-aand, aangebied deur die Trevor Huddleston-gedenksentrum (gebaseer in Sophiatown, Johannesburg), het fondse ingesamel vir die werk van die Gedenksentrum, om jong entrepreneurs te help om 'n vastrapplek in die kreatiewe nywerhede in Suid-Afrika te kry. Die Gedenksentrum bied opleiding en inkubasie vir entrepreneurs aan, en ken jaarliks die Fr Huddleston-kunsbeurs aan een jong Suid-Afrikaner toe, wat hulle vir 3-6 maande ervaring in 'n Britse gemeenskapskunsomgewing gee. Op hierdie manier word die nalatenskap van Huddleston in die bystand van jongmense voortgesit. === Verwysings === {{Reflist|30em|refs= <ref name="lancing">{{cite web|url=http://www.lancingcollege.co.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=282 |title=Archbishop Desmond Tutu visits Lancing College |access-date=7 Oktober 2011 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608095013/http://www.lancingcollege.co.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=68&Itemid=282 |archive-date=8 Junie 2013 }}</ref> <ref name=Crockford>{{cite web |url=http://www.crockford.org.uk/clergy.asp?id=112&isr=19843 |title=Crockford Clerical Directory |access-date=7 Oktober 2011 |author=Archbishops' Council of the Church of England |year=2011 |publisher= Church House Publishing }}</ref> <ref name=ANC>{{cite web|title=Isitwalandwe / Seaparankoe the Highest Award of Honour|url=http://www.anc.org.za/show.php?id=2745|publisher=ANC|access-date=14 Julie 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704130453/http://anc.org.za/show.php?id=2745|archive-date=4 Julie 2013|df=dmy-all}}</ref> <ref name=eye1342>{{cite journal|url=http://www.private-eye.co.uk/sections.php?section_link=in_the_back&issue=1342 |title=It was different then... |journal=Private Eye |issue=1342 |page=29 |publisher=Pressdram Ltd |date=14 Junie 2013 |access-date=21 Junie 2013 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622070401/http://www.private-eye.co.uk/sections.php?section_link=in_the_back&issue=1342 |archive-date=22 June 2013 }}</ref> }} {{refbegin}} *{{cite book|last=Mandela|first=Nelson|title=Long Walk to Freedom|year=1994|publisher=ABACUS|isbn=9780349106533|url-access=registration|url=https://archive.org/details/isbn_9780316874960_0}} *{{cite book|first=Martin |last=Meredith|title=Mandela: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=OsUXdCxt0WUC&pg=PT95|date=1 April 2010|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-84739-933-5|page=95}} *{{cite book|last=Stewart|first=Dorothy M.|title=The Westminster Collection of Christian Prayers|url=https://books.google.com/books?id=kfvh5CkU6-AC&pg=PA243|year=1999|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22945-0}} *{{cite book|last=Wilkinson|first=Alan |title=The Community of the Resurrection: A Centenary History|url=https://books.google.com/books?id=5o1EngEACAAJ|year=1992|publisher=SCM|isbn=978-0-334-02526-9}}{{refend}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Huddleston, Trevor}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse teoloë]] [[Kategorie:Aartsbiskoppe]] [[Kategorie:Anglikanisme]] [[Kategorie:Geboortes in 1913]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] a8yfxg1naf4v4rdzhecuk2l6i0qrhjb 0 462107 2908582 2908433 2026-06-01T19:43:17Z Dumbassman 62009 2908582 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Spot by Boston Dynamics.jpg|thumb|Versterkingsleër was gebruik om BostonDynamics se Spot robot te help om beter te leer loop <ref>{{Cite web |title=Starting on the Right Foot with Reinforcement Learning |url=https://bostondynamics.com/blog/starting-on-the-right-foot-with-reinforcement-learning/ |access-date=2026-05-31 |website=Boston Dynamics |language=en-US}}</ref>|alt=BostonDynamics se Spot robot wat loop]] '''Versterkingsleër''' (VL) is 'n kunsmatige intelligensie metode wat gebruik word om 'n rekenaar op te lei om besluite te neem.<ref name=":2">{{Cite book |last=Winder |first=Phil |title=Reinforcement learning: industrial applications of intelligent agents |date=2020 |publisher=O'Reilly Media, Inc |isbn=978-1-0981-1483-1 |edition=First edition |location=Sebastopol, CA}}</ref> Die gerekenariseerde besluitnemer word 'n agent genoem.<ref name=":3">{{Cite book |last=Sutton |first=Richard S. |title=Reinforcement learning: an introduction |last2=Barto |first2=Andrew |date=2018 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-35270-3 |edition=Second edition |series=Adaptive computation and machine learning |location=Cambridge, Massachusetts London, England}}</ref> Die agent word opgelei deur belonings of strawwe te ontvang vanaf die omgewing namate die gewensdheid van die besluit wat die agent geneem het.<ref name=":3" /> Gewenste besluite word positief beloon en ongewensde besluite laat 'n straf toegedien word.<ref name=":3" /> Die agent voer sy besluite deur middel van 'n aksie uit wat dan die toestand van die omgewing verander waarin die agent homself bevind.<ref name=":3" /> Die agent se besluit oor die aksie wat gepleeg moet word is onderhewig aan die toestand van die omgewing.<ref name=":3" /> Die primêre doel van die agent is om die aksie te pleeg wat die grootste maksimum verwagte beloning vir sy huidige toestand sal lewer.<ref name=":3" /> Dit beteken dat die agent se besluite gemik is op lang termyn belonings pleks van kortsigtige korttermyn belonings.<ref name=":2" /> Klem word dus daarop geplaas dat besluite geneem word gebaseer om die omgewing se toestand wat die agent waarneem. Die agent se inagname van die toestand onderskei VL van ander masjien leer tegnieke soos evolusionêre metodes.<ref name=":3" /> == Geskiedenis == Een van die begin stadiums van VL kan terug getrek word na die navorsing wat die Amerikaanse sielkundige, Edward Thorndike, op diere in die 1800's gedoen het <ref name=":3" />. Thorndike het navorsing gedoen op die probeer-en-tref metode van diere gebruik om te leer en dit sodoende met die “Wet van Effek” beskryf <ref name=":3" />. Thorndike het die gedrag van katte waargeneem deur hulle in 'n “raaiselboks” te geplaas, waarvan hulle dan moes ontsnap deur toepaslike aksies te doen <ref name=":4">{{Cite journal |last=Thorndike |first=Edward L. |date=1898 |title=Animal intelligence: An experimental study of the associative processes in animals. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/h0092987 |journal=The Psychological Review: Monograph Supplements |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=i–109 |doi=10.1037/h0092987 |issn=0096-9753}}</ref>. Byvoorbeeld, ’n kat kon die deur van die raaiselboks oopmaak deur ’n reeks van drie afsonderlike aksies uit te voer: ’n platform agter in die sakkie te deur te druk, ’n tou te trek deur daarop te krap, en ’n arm op of af te druk <ref name=":3" />. Met die aanvanklike eksperiment, waar kos buite die raaiselboks in sig was, het meeste van Thorndike se katte “duidelike tekens van ongemak” en buitengewone energieke aktiwiteite “om intuïtief te probeer ontsnap” getoon <ref name=":4" />. Daaropvolgende eksperimente met verskillende katte in verskillende raaiselbokse met verskillende ontsnappingsmeganismes, het Thorndike die hoeveelheid tyd opgeteken wat elke kat neem om te ontsnap <ref name=":4" />. Hy het waargeneem dat die tyd byna altyd afgeneem het met opeenvolgende ervarings, byvoorbeeld van 300 sekondes tot 6 of 7 sekondes <ref name=":3" />. Dit het Thorndike gelei tot die formulering van ’n aantal “wette” van leer, waarvan die mees invloedryke die wet van effek was <ref name=":3" />. Die naam is as gevolg van die effek wat beloonde gebeurtenisse op die aksies van diere het <ref name=":3" />. [[File:Dog training.jpg|thumb|Versterkingsleer kan gebruik word om diere op te lei deur 'n beloning (kos) toe te dien wanneer 'n bevel gehoorsaam word.]] Die wet van effek word deur sielkundiges as instrumentele kondisionering geklassifiseer omdat die leer van die dier afhang van dit wat die dier doen: die lewering van ’n beloning/versterking is afhanklik van wat die dier doen (soos om te ontsnap) <ref name=":3" />. In kontrast bestaan daar ook klassieke kondisionering eksperimente, waar die belonging/ versterkende stimulus onafhanklik van die dier se gedrag toegeken word <ref name=":3" />. Die term “versterking”, in die konteks van dierleer, het eers later in gebruik gekom met die eerste verskynsel in Pavlov se 1927 monografie oor gekondisioneerde reflekses <ref name=":3" />. Pavlov het versterking beskryf as die versterking van ’n gedragspatroon wanneer ’n dier ’n stimulus (versterker) ontvang in kombinasie met ’n ander stimulus of ’n reaksie wat die gedragspatroon vorm <ref name=":3" />. Om as ’n versterker te dien, moet die versterkte gedragspatroon aanhou ná die stimulus wegneem is <ref name=":3" />. ’n stimulus wat slegs die dier se aandag trek of gedrag aanwakker sonder blywende verandering word nie as ’n versterker beskou word nie <ref name=":5">{{Cite journal |last=Pavlov |first=P. Ivan |date=2010-07 |title=Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of the cerebral cortex |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25205891 |journal=Annals of Neurosciences |volume=17 |issue=3 |pages=136–141 |doi=10.5214/ans.0972-7531.1017309 |issn=0972-7531 |pmc=4116985 |pmid=25205891}}</ref>. Pavlov se eksperimente het behels om die speekselreflekse van honde te meet ná aanbieding van kos <ref name=":5" />. Kort voor die aanbieding van kos, was daar altyd 'n geluid gespeel sodat die honde die metronoom stimulus assosieer met etens tyd <ref name=":5" />. Pavlov het die honde later só gekonditioneer dat hulle speekselkliere geaktiveer word deur net die geluid van die klank, al was daar geen kos betrokke nie <ref name=":5" />. Die idee om probeer-en-tref leer toe te pas in ’n rekenaar wetenskap het al vroeg in die bestaan kunsmatige intelligensie ontstaan <ref name=":3" />. In ’n 1948 verslag het Alan Turing ’n ontwerp beskryf vir ’n “genot-pyn-stelsel” wat volgens die wet van effek werk <ref name=":3" />. Baie kreatiewe elektro-meganiese masjiene is gebou wat die probeer-en-tref leer metode gedemonstreer het. Die vroegste is waarskynlik ’n masjien deur Thomas Ross (1933) wat daarin geslaag het om ’n roete deur 'n eenvoudige doolhof te vind en te onthou. Een van die eerste mylpale multi-agent VL is TD-Gammon agent, wat opgelei was om Backgammon te speel <ref name=":3" />. TD-Gammon is in die 1990’s ontwikkel en moes unieke VL probleme oorkom soos teenstanders wat aktief die toestand van die bord verander (toestand van die bord word nie deur net een agent bepaal nie), asook gevorderde strategieë soos die blokkeer van die teenstander met die agent se eie stukke <ref name=":3" />. Die agent word opgelei deur teen homself te speel en kon omtrent so goed soos die beste backgammon-rekenaarsprogram na ongeveer 300 000 wedstryde word <ref name=":3" />. 'n Latere weergawe, TD-Gammon 3.0, kon ’n professionele backgammon-speler (Kazaros) klop ná opleiding van ongeveer 1 500 000 speletjies. TD-Gammon het die vaardigheids vlakke van menslike toernooispel verhoog deur nuwe strategieë bekend te stel wat voorheen verborge vir professionele spelers was. [[File:Atari 2600 console.jpg|thumb|VL kan gebruik word om 'n agent te leer Atari 2600 speletjies speel deur net die beeld van die speletjie en die telling van die speletjie as insette te voorsien.]] ’n Artikel wat deur Google DeepMind in 2015 uitgereik is, bespreek die gebruik van Diep Q-leer om Atari 2006-speletjies te speel deur slegs die beeld van die skerm en die speletjie se telling as insette te gebruik <ref name=":6">{{Cite journal |last=Mnih |first=Volodymyr |last2=Kavukcuoglu |first2=Koray |last3=Silver |first3=David |last4=Rusu |first4=Andrei A. |last5=Veness |first5=Joel |last6=Bellemare |first6=Marc G. |last7=Graves |first7=Alex |last8=Riedmiller |first8=Martin |last9=Fidjeland |first9=Andreas K. |last10=Ostrovski |first10=Georg |last11=Petersen |first11=Stig |last12=Beattie |first12=Charles |last13=Sadik |first13=Amir |last14=Antonoglou |first14=Ioannis |last15=King |first15=Helen |date=2015-02 |title=Human-level control through deep reinforcement learning |url=https://www.nature.com/articles/nature14236 |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7540 |pages=529–533 |doi=10.1038/nature14236 |issn=1476-4687}}</ref>. Geen addisionele insette was benodig om die agent te leer nie <ref name=":6" />. Die Diep Q-netwerk argitektuur was selfs suksesvol oordraagbaar na ander Atari 2006 speletjies weens die VL agente se vermoë om op baie van die Atari 2006 speletjies te oefen met dieselfde algoritme, netwerkargitektuur en hiperparameters <ref name=":6" />. 'n Moderne mylpaal vir VL is in Maart 2016 deur Google DeepMind se AlphaGo agent behaal deur die beste mens speler (Lee Sedo) 4-1in ’n tradisionele Chinese bordspel (Go) geklop het <ref name=":7">{{Cite journal |last=Silver |first=David |last2=Schrittwieser |first2=Julian |last3=Simonyan |first3=Karen |last4=Antonoglou |first4=Ioannis |last5=Huang |first5=Aja |last6=Guez |first6=Arthur |last7=Hubert |first7=Thomas |last8=Baker |first8=Lucas |last9=Lai |first9=Matthew |last10=Bolton |first10=Adrian |last11=Chen |first11=Yutian |last12=Lillicrap |first12=Timothy |last13=Hui |first13=Fan |last14=Sifre |first14=Laurent |last15=van den Driessche |first15=George |date=2017-10 |title=Mastering the game of Go without human knowledge |url=https://www.nature.com/articles/nature24270 |journal=Nature |language=en |volume=550 |issue=7676 |pages=354–359 |doi=10.1038/nature24270 |issn=1476-4687}}</ref>. 'n Verbeterde weergawe, AlphaGo Zero, het baie tradisionele Go kennis self herontdek en ook nuwe strategieë verskaf wat professionele spelers met nuwe taktieke geïnspireer het <ref name=":7" />. Ongelukkig het AlphaGo ook die negatiewe effekte van VL uitgewys deurdat Lee Sedol heeltemal van Go afgetree het nadat AlphaGo Zero onoorwinbaar was <ref>{{Cite web |last=Pranam |first=Aswin |title=Why The Retirement Of Lee Se-Dol, Former ‘Go’ Champion, Is A Sign Of Things To Come |url=https://www.forbes.com/sites/aswinpranam/2019/11/29/why-the-retirement-of-lee-se-dol-former-go-champion-is-a-sign-of-things-to-come/ |access-date=2026-05-31 |website=Forbes |language=en}}</ref>. Aktuele teenwoordigheid van VL kan verder gevind word in die gebruik by groot taalmodelle soos ChatGPT, Grok en Gemini <ref name=":0">{{Cite news |title=Grok 4 |url=https://x.ai/news/grok-4 |access-date=2026-05-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=Gemini 2.5: Our most intelligent AI model |url=https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ |access-date=2026-05-31 |website=Google |language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Introducing ChatGPT |url=https://openai.com/index/chatgpt/ |access-date=2026-05-31 |website=OpenAI |language=en-US}}</ref>. VL word veral gebruik om die groot taalmodelle die vermoë te gee om te "dink" en om 'n menslike terugvoer element te verskaf sodat die groot taalmodelle response gee wat meer aanneemlik is vir mense <ref name=":0" /><ref name=":1" />. Die bydraes van VL tot intelligente sisteme en as ewige belang tot rekenaar wetenskap was veral erken toe A. Barto en R. Sutton die ACM A.M. Turing Toekenning van 2024 verower het <ref>{{Cite web |title=Andrew Barto and Richard Sutton are the recipients of the 2024 ACM A.M. Turing Award for developing the conceptual and algorithmic foundations of reinforcement learning. |url=https://www.acm.org/media-center/2025/march/turing-award-2024 |access-date=2026-05-31 |website=www.acm.org |language=en}}</ref>. == Raamwerk == Die besluitnemingsproses van VL kan wiskundig geformaliseer word met die Markov-besluitnemingsproses (MBP) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. VL bestaan ​​normaalweg uit 'n beleid, beloning sein, waardefunksies en opsioneel 'n model van die omgewing <ref name=":3" />. Die MBP kan met die onderstaande diagram uitgebeeld word <ref name=":3" />. [[File:Markov diagram Afrikaans.png|center|530x530px]] Die bostaande diagram illustreer die MBP deur 'n agent en omgewing voor te stel wat met mekaar interaksie het deur middel van aksies, toestande en belonings. Hierdie interaksies word die trajek van die proses genoem <ref name=":3" />. Die trajek hou tred met die aksie wat deur die agent op elke tydstip uitgevoer word en die gevolglike toestand-beloningpaar wat van die omgewing ontvang word <math>(S_0, A_0, R_1,S_1,A_1,S_2,A,2,R_3,...)</math> <ref name=":3" />. Die tydstip van die trajek hoef nie vas te wees nie en die oorgange van 'n toestand-aksiepaar na 'n toestand-beloningpaar kan stogasties wees <ref name=":3" />. Die voorwaardelike waarskynlikhede om 'n spesifieke volgende toestand (<math>s'</math>) en beloning (<math>r</math>) paar te ontvang, gegewe die huidige toestand (<math>s</math>) en aksie (<math>a</math>) paar, word die dinamika van die MBP genoem en word wiskundig voorgestel as <math>p(s', r|s, a)</math> <ref name=":3" />. Dit is daarom duidelik dat die agent die besluitnemer is en die omgewing alles buite die agent is waarmee die agent interaksie het <ref name=":3" />. Die toestand is moontlik een van die belangrikste aspekte om in die MBP te definieer, aangesien die dimensionaliteit van die probleem afhanklik is van die toestand <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die toestand moet ideaal gesproke al die inligting bevat wat vir 'n agent benodig word om 'n besluit te neem, sonder om staat te maak om te weet wat in die vorige tydstippe gebeur het (voldoen aan die Markov-eienskap) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Probleme waarin die hele toestand van die omgewing beskikbaar is vir die agent, staan ​​bekend as volledig waarneembare MBP, terwyl probleme waarin sommige aspekte van die toestand vir die agent verborge is, staan bekend ​​as gedeeltelik waarneembare MBP <ref name=":3" />. Die toestand van 'n MBP word voorgestel as 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Aksies is die besluite wat 'n agent maak, en word ook voorgestel deur 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Die gebruik van 'n vektor beteken dat aksies diskreet of kontinu kan wees, en dat 'n agent verskeie aksies op dieselfde tydstip kan uitvoer <ref name=":2" />. Byvoorbeeld, 'n agent vir 'n selfbesturende motor kan kies om sy motor links te stuur en in dieselfde tydstip te versnel deur 'n vektor met twee numeriese waardes te gebruik. Aksies beïnvloed die onmiddellike belonings wat ontvang word sowel as die toekomstige toestande en belonings wat deur die agent ervaar sal word <ref name=":3" />. Belonings is altyd 'n enkele getal wat gebruik word om die doelwit aan die agent oor te dra <ref name=":3" />. Dit is belangrik dat belonings en strawwe slegs gebruik moet word om aan te dui of wenslike uitkomste bereik word en dat die belonings en strawwe nie gebruik moet word om aan te dui oor hoe om die uitkomste te bereik nie <ref name=":3" />. Byvoorbeeld, wanneer die kortste pad tussen twee bestemmings verlang word, sal 'n goeie beloningstelsel die lengte van elke pad wat deur die agent geneem word, penaliseer (kortste lengte sal die minste hoeveelheid strawwe hê), terwyl 'n swakker beloningstelsel belonings sal bied vir individuele keuses wat geneem word. Die individuele keuse beloningstelsel word as swak beskou aangesien die doel van die agent is om die indiduele beurt keuses te besluit, pleks daarvan om beveel te word oor watse keuses om te maak. Die proses om 'n goeie beloningstelsel te ontwerp, word belonings ingenieurswese genoem <ref name=":2" />. Gewenste beloningskeuses vertoon eienskappe soos om vinnig te wees om te bereken, gekorreleer te wees met die "ware" beloning, nie baie raserig te wees nie, nie-funksionele vereistes te kodeer (soos vinniger, veiliger of meer doeltreffende oplossings), groot genoeg te wees om van geraas onderskei te word, gereeld plaas te vind, nie te laat na die aksie plaasvind waaraan dit toegeskryf word nie, 'n gladde beloningverspreiding te hê om hakkerige (robotiese) gedrag te voorkom, en eenvoudige verspreidingsvoorwaardes hê <ref name=":2" />. Die aksie wat onmiddellik na 'n beloning plaasvind, is nie noodwendig die enigste aksie wat bygedra het tot die beloning wat gegee word nie <ref name=":3" />. 'n Reeks vorige aksies het waarskynlik gehelp om die omgewing te skep vir die spesifieke toestand wat die groot beloning uitgedeel het <ref name=":3" />. Daarom kan dit voordelig wees om ook die invloed van toekomstige belonings in ag te neem wanneer 'n sekere aksie by tydstip beloon word deur gebruik te maak van die diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>). Die diskonteerde opbrengs word uitgedruk as: <math>G_t \doteq{} R_{t+1} + \gamma R_{t+2} + \gamma^2 R_{t+3} + ... + \gamma^{T-t-1} R_{T} \doteq \sum_{k=t+1}^{T}\gamma{}^{k-t-1}R_{k}</math> waar <math>\gamma</math> die diskonteringskoers is wat gewig gee aan hoeveel van die toekomstige belonings aan die huidige tydstip toegeskryf moet word <ref name=":3" />. <math>\gamma = 0</math> bepaal dat slegs die beloning van die huidige tydstip in ag geneem moet word, terwyl <math>\gamma = 0</math> bepaal dat alle toekomstige belonings vanaf die huidige tydstip af gelyke gewigte moet dra. Die simbool <math>T</math> in die vergelyking dui die tydstip aan wanneer 'n episode eindig en is bekend as die terminale toestand <ref name=":3" />. 'n Episode word gedefinieer as die natuurlike subreekse wat geïdentifiseer kan word uit die agent-omgewing-interaksies <ref name=":3" />. Die geval waar T = ∞ word verwys as 'n deurlopende taak, wat beteken dat daar slegs een lange episode van onbepaalde lengte is <ref name=":3" />. Die verwagte opbrengs van die terminale toestand word gedefinieer as null (<math>G_t = 0</math>) aangesien die episode in die terminale toestand geëindig het en geen verdere beloning verwag word nie <ref name=":3" />. == Oplossing Metode == Dit is belangrik dat die MBP-voorstelling van die probleem eenvoudig genoeg moet wees om op te los en te redeneer, terwyl dit steeds verteenwoordigend van die werklike probleem bly <ref name=":2" />. Om die verlangde modeleenvoud te bereik, is dikwels nie 'n maklike taak nie en verg talle iterasies (dit word 'n kuns eerder as 'n wetenskap) <ref name=":3" />. Die ontwikkeling van 'n eenvoudige MBP voorstelling van 'n VL taak is egter die moeite werd, aangesien die MBP model dikwels 'n veel groter effek op die VL se prestasie het as die keuse van die RL-algoritme wat gebruik word <ref name=":3" />. Die keuse van aksie gegewe die omgewingstoestand van die agent staan bekend as die beleid (<math>\pi</math>) van die agent <ref name=":3" />. Die beleid kan deterministies wees wanner <math>a = \pi(s)</math>, of stogasties wanner <math>\pi(a|s)</math> (die waarskynlikheid om 'n aksie te neem in 'n gegewe toestand s) <ref name=":3" />. Die agent het die taak om die beloning te maksimeer deur die verwagte diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>) te maksimeer. Dit is van belang om te weet watter toestande en aksies die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs het, aangesien die die aksies met die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs heel waarskynlik tot die verkryging van die maksimum moontlike beloning sal lei <ref name=":3" />. Die keuse om gulsig die verwagte opbrengs in plaas van die verwagte beloning te gebruik, is te danke aan die feit dat die verwagte opbrengs die langtermyn-beloningsvoordele van 'n toestand/aksie in ag neem en nie net die onmiddellike korttermyn-beloningsvoordele nie <ref name=":3" />. Die waarde vir 'n agent om in 'n sekere toestand, bekend as die toestandwaarde, <math>v(s)</math> te wees kan voorgestel word met: <math>v_\pi(s) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s \right] \quad \forall s \in S</math> waar <math>\mathbb{E}</math> die verwagte waarde aandui soos tiepies in statistieke gebruik word <ref name=":3" />. Die belangrikste aspek van 'n VL algoritme is om 'n metode te vind wat die waardefunksie doeltreffend skat <ref name=":2" />. Die verwagte waarde is dus afhanklik van die statistiese verspreiding van die diskonteerde opbrengs. Die verwagte waarde skat die benaderde waarde wat 'n stogastiese veranderlike waarskynlik sal aanneem <ref name=":8">{{Cite book |last=Montgomery |first=Douglas C. |title=Applied statistics and probability for engineers |last2=Runger |first2=George C. |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-58559-6 |edition=Seventh edition |series=EMEA edition |location=Hoboken, NJ}}</ref>. Die wiskundige formule vir die verwagte waarde word gedefinieer deur: <math>\mathbb{E}[X] = \sum_xp(x) \times x</math> waar die verwantskap tussen die statistiese verspreiding van die data en die werklike waarde van die data duidelik getoon word in die berekening van die verwagte waarde <ref name=":8" />. 'n Soortgelyke funksie bestaan ​​vir die aksiewaarde as volg <ref name=":3" />: <math>q_\pi(s,a) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s, A_t = a ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s, A_t = a \right]</math> wat toon dat die aksiewaarde afhanklik is van die aksie sowel as die toestand <ref name=":3" />. Die aksiewaarde is veral nuttig wanneer daar besluit moet word watter aksie in 'n gegewe toestand geneem moet word, aangesien die aksie met die grootste aksiewaarde heel waarskynlik die grootste beloning sal verskaf <ref name=":3" />. Die bostaande waarde vergelykings wys verder dat die waardefunksies vir die beleid (<math>\pi</math>) as 'n onderskrif bevat. Die onderskrif beklemtoon dat die waardefunksies afhanklik is van die huidige beleid wat die agent volg. Die afhanklikheid van die waardefunksie aan die huidige beleid maak sin, aangesien die beleid die daaropvolgende aksies bepaal wat deur die agent geneem sal word. Die waardefunksies kan egter weer gebruik word om die beleid van die agent te verbeter, aangesien toestande/aksies met die grootse waardefunksies beter keuses aandui <ref name=":3" />. Die Teoretiese uitdrukking vir die bepaling van die toestandwaardefunksie (die Bellman-vergelyking vir <math>v_\pi</math>) is <ref name=":3" />: <math>v_{\pi}(s) = \sum_{a} \pi(a|s) \sum_{s',r}p(s',r|s,a)[r+\gamma v_\pi(s')] \quad \forall s \in S = \sum_{a}\pi(a|s)q_\pi(s,a)</math> terwyl die Bellman vergelyking vir die aksiewaardefunskie (<math>q_\pi</math>) gegee is as <ref name=":3" />: <math>q_{\pi}(s,a) = \sum_{s',r}p(r,s'|s,a)(r+\gamma\sum_{a'}\pi(a',s')q_{\pi}(s',a')) = \sum_{r,s'}p(r,s'|s,a)(r+\gamma v_\pi(s'))</math> Dit is miskien 'n bietjie vreemd om te obserweer (uit die bostaande vergelykings) dat die berekening van die waardefunksies vereis om reeds die waarde van die toekomstige toestand te weet. Die dilemma kan opgelos word deur 'n geskatte waarde vir die waardefunksie te gebruik en die waardefunksies dan iteratief op te dateer totdat dit konvergeer <ref name=":3" />. Die opdatering van Bellman se vergelykings deur 'n beleid te volg wat gulsig die maksimum toestandwaarde kies staan bekend as die dinamiese programmeringsalgoritme vir VL <ref name=":3" />. Daar is egter 'n paar aannames wat die toepaslikheid van dinamiese programmering in die praktyk belemmer, naamlik toegang tot 'n akkurate model van die omgewing, <math>p(r, s'|s, a)</math>, voldoende berekeningshulpbronne (berekeningspoed en RAM geheue), en die behoefte vir die toestande om die Markov-eienskap te gehoorsaam <ref name=":2" />. Dit skep dus die behoefte om ander praktiese VL benaderinge te ondersoek. === Hoof benaderinge === Daar is drie hoof kategoriee waarin VL algoritmes verdeel kan word, naamlik tabulere metodes, funksie benadering en beleidgradient metodes <ref name=":3" />. ==== Tabulere metodes ==== Tabelmetodes is bekend daarvoor dat hulle diskrete aksie- en toestandsruimtes het <ref name=":3" />. Dit beteken dat daar 'n tabel gekonstrueer kan word waar die rye van die tabel die toestande van die agent verteenwoordig, terwyl die aksies deur die kolomme van die tabel beskryf word <ref name=":2" />. Die algemene vorm van VL algoritmes word tiepies beskryf as <ref name=":3" />: <math>\text{NuweBenadering} \gets \text{OuBenadering} + \text{StapGrotte}[ \underbrace{\text{Teiken} - \text{OuBenadering}}_{\text{fout}} ]</math>[[File:AksieWaardeDiskreet.png|thumb|350x350px|Tabulere metodes kan voorgestel word deur 'n tabel met rye en kolomme wat die waarde van aksies in 'n gegewe toestande verteenwoordig.]]waar die stapgrootte 'n hiperparameter is wat deur die <math>\alpha</math> simbool voorgestel word. Groot stapgroottewaardes dui aan dat die foutaanpassing 'n groot effek op die nuwe skatting het, terwyl 'n klein stapgrootte wys dat slegs geringe aanpassings aan die nuwe skatting gemaak moet word <ref name=":2" />. Nie-nul stapgroottes kan help met nie-stasionêre omgewings, aangesien onlangse opdateringsfoute 'n groter gewig dra met aanpassings <ref name=":3" />. 'n Bekende tabulere VL metode (SARSA) vereis 'n eenstapvertraging sodat die volgende beloning, toestand en aksie beskikbaar is vir die opdateringsalgoritme <ref name=":3" />. Die SARSA-algoritme word beskou as 'n in-beleid algoritme aangesien die volgende aksie die beleid gebruik wat opgedateer word <ref name=":3" />. SARSA se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma Q(S_{t+1},A_{t+1}) - Q(S_t,A_t) \right]</math> 'n Klein wysiging aan die SARSA algoritme lewer 'n heeltemal anders VL uit-beleid algoritme, bekend as Q-leer <ref name=":3" />. Q-leer verower die aksiewaardefunksie (<math>Q</math>) deur die beleid heeltyd op te dateer met die maksimum beskikbare volgende toestand-aksiewaarde, in plaas daarvan om aan te neem dat die gedragsbeleid die maksimum volgende toestand-aksiewaarde sal kies<ref name=":3" />. Q-leer se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma \max_{a} Q(S_{t+1},a) - Q(S_t,A_t) \right]~.</math> ==== Funksiebenadering metodes ==== [[File:AksieWaardeKurwe.png|thumb|350x350px|Funksiebenadering metodes kan gesien word as 'n kurwe wat gepas word oor tabulere metodes.]] Funksiebenadering metodes word gebruik vir VL probleme met kontinue toestandsruimtes en diskrete aksieruimtes <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die primêre doelwit van funksiebenaderingsmetodes is om 'n stel gewigte te vind <math>(\boldsymbol{w} \doteq (w_1, w_2,...,w_d)^\top ;\boldsymbol{w} \in \mathbb{R}^d)</math>wat gebruik kan word om 'n waardefunksie (<math>\hat{v}(s,\boldsymbol{w}) \approx v_\pi(s)</math>of <math>\hat{q}(s,a,\boldsymbol{w}) \approx q_\pi(s,a)</math>) te benader. Die benadering metodes wat gebruik word, kan enigiets wees van lineêre funksies tot multi-laag kunsmatige neurale netwerke (KNN) en besluitbome [6]. Die twee hoof funksiebenaderings metodes is lineêre benadering en nie-lineêre KNN'e. Lineêre benaderings is aanloklik weens hul eenvoudigheid en robuustheid, terwyl KNN's 'n meer veralgemene oplossing is en in staat is om meer komplekse funksies te benader <ref name=":3" />. Die kwaliteit van 'n funksiebenadering word gegee deur die verliesfunksie <ref name=":2" />. Die benadering met die kleinste verlieswaarde word as die optimale benadering beskou. Lineêre funksies benadering beskik einskappe soos maklike gradiëntberekeninge, verliesfunksies wat 'n enkele globale minimum het (geen plaaslike minima nie), en gewaarborgde konvergensie (nie-lineêre metodes het dit nie) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Nie-lineêre funksies word gebruik wanneer komplekse waardefunksies benader moet word <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Oor die algemeen word eenvoudiger modelle bo komplekse modelle in die industrie verkies, aangesien hulle eenvoudiger is om te implementeer, beter verstaan word ​​en meer robuust is <ref name=":2" />. 'n Kern beperking van funksiebenadering metodes is die feit dat die dimensionaliteit van die gewigte tiepies minder is as die aantal toestande <ref name=":2" />. Wanneer daar minder gewigte as toestande/kenmerke is, beteken dit dat die verandering van 'n enkele gewig om die benadering van een toestand te verbeter, die benadering van ander toestande negatief kan beïnvloed <ref name=":3" />. Die beperking beskik ook oor voordele, soos om meer veralgemeenbaar te wees vir verskeie toestande, en om 'n agent se prestasie op gedeeltelik waarneembare probleme te verbeter <ref name=":3" />. ==== Beleidgradiënt metodes ==== [[File:BeleidGradiente.png|thumb|350x350px|Beleidsgradiente verskaf nie 'n waarde vir aksies nie, maar liewer die waarskeinlikheid om 'n spesifieke aksie te neem.]] Waardegebaseerde metodes kan nie groot/deurlopende aksieruimtes met bestaande tegnologie hanteer nie, aangesien die berekenings kompleksiteite te groot is vir die soek na 'n maksimum aksiewaarde wanneer al die moontlike aksiewaardes nagegaan word <ref name=":2" />. 'n Alternatief is om eerder te fokus op die konstruksie/verbetering van die beleid in plaas van die waardefunksies <ref name=":3" />. Metodes wat daarop gemik is om die beleid direk te verbeter, staan ​​bekend as beleidsgradiëntmetodes. Die metodes kan abstrak raak aangesien die gradiënt van die beleid bereken word om te bepaal hoe die beleid verbeter moet word <ref name=":3" />. Voordele van beleidsgradiënt metodes is hul vermoë om op deurlopende aksieruimtes toegepas te word, sterker konvergensiewaarborge in vergelyking met waardegebaseerde metodes, en die vermoë om stogastiese beleide direk te leer om natuurlik eksplorasie aan te moedig <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die optimaliteit van beleidsgradiëntmetodes teenoor waardegebaseerde metodes is probleemafhanklik, met sommige probleme wat eenvoudiger beleidsvoorstellings het terwyl ander probleme eenvoudiger waardefunksievoorstellings het <ref name=":3" />. Met beleidsgradiënt metodes word die beleid self geparametriseer met die gewigte <math>\boldsymbol{\theta} \in \mathbb{R}^{d'}</math>sodat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) = \text{Pr}\{A_{t} = a | S_{t} = s, \boldsymbol{\theta}_{t} = \boldsymbol{\theta}\}</math> <ref name=":3" />. Die geparametriseerde beleid se gewigte kan met 'n lineêre funksie of 'n ANN benader word, op 'n soortgelyke wyse as wat funksiebenaderings gedoen is. Die beleid kan op enige manier geparametriseer word, solank as wat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta})</math>differensieerbaar is met betrekking tot <math>\theta</math> <ref name=":3" />. Daar word verder aanbeveel dat die beleid nie heeltemal deterministies (<math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) \in (0,1)</math>) moet wees nie, om te verseker dat agente steeds op 'n natuurlike wyse kan verken <ref name=":3" />. === Karakteristieke van VL === 'n Paar karakteristieke van VL word in die afdeling bespreek. ==== Optimale beleid ==== 'n Optimale beleid het 'n verwagte waarde groter as of gelyk aan die verwagte waarde van enige ander beleid vir alle moontlike toestande <ref name=":3" />. Die verhouding tussen die verwagte waarde van 'n optimale beleid in vergelyking met ander beleide kan wiskundig voorgestel word as: <math>\pi^* \ge \pi' \iff v_{\pi^*}(s) \ge v_{\pi'}(s) \quad \forall s \in S</math> waar <math>\pi_*</math> op die optimale beleid aandui <ref name=":3" />. Daar is altyd ten minste een optimale beleid in 'n VL probleem <ref name=":3" />. Die nie unieke eienskap van 'n optimale beleid kan in die praktyk gesien word wanneer verskillende VL algoritmes verskillende speelstyle aanneem <ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite thesis |last=le Roux |first=J. a. I. |title=Development of a new serious game utilising reinforcement learning to enrich high school mathematics |date=2025 |publisher=North-West University |url=https://orcid.org/%200009-0004-2566-8928 |language=en}}</ref> . Wiskundig gestel, kan die optimale beleid gebruik word om die optimale toestandwaarde funksie en die optimale aksiewaarde funksie voor te stel <ref name=":3" />: <math>v_{*}(s) \doteq \max_{\pi} v_\pi(s) \quad \forall s \in S</math> <math>q_{*}(s,a) \doteq \max_{\pi} q_\pi(s,a) \quad \forall s \in S, a\in A(s)</math> Die optimale beleid kan deterministies wees (altyd die aksie met die hoogste verwagte opbrengs kies) of stogasties (die waarskynlikheid om 'n aksie te kies word beïnvloed deur die verwagte opbrengs daarvan) <ref name=":3" />. Die gepastheid van 'n stogastiese of deterministies optimale beleid is probleem afhanklik <ref name=":3" />. Laastens beïnvloed alle komponente van die MBP die optimale beleid, soos verteenwoordiging van toestande, beskikbare aksies en beloning verspreiding <ref name=":2" />. Die verandering van selfs net een van hierdie komponente kan die optimale beleid drasties verander <ref name=":2" />. ==== Verken en uitbuit probleem ==== Die strategie om altyd die maksimum aksiewaarde te kies, staan ​​bekend as uitbuiting aangesien die bekende aksiewaardes voortdurend uitgebuit word vir maksimum belonings <ref name=":3" />. Wanneer die dinamika van die omgewing stogasties is, kan dieselfde aksie in dieselfde toestand lei tot verskillende toekomstige toestande of aksies moontlikheide soos beskryf deur die omgewing se dinamika waarskynlikhede <ref name=":3" />. Dit beteken dat die VL agent die waarde van 'n aksie kan oorskat of onderskat as dit 'n onvoldoende steekproef van die toestand het <ref name=":3" />. Dit is daarom nodig om toestande te verken wat aanvanklik suboptimaal lyk omdat hulle nie noodwendig voldoende gemonster is nie <ref name=":3" />. 'n Balans moet egter tussen eksplorasie en uitbuiting getref word, aangesien te veel verkenning veroorsaak dat die agent onnodige suboptimale keuses maak, terwyl te min verkenning veroorsaak dat die agent onbewus is van die werklike optimale oplossing <ref name=":3" />. 'n Benadering tot die eksplorasie/uitbuitingsdilemma is om <math>\epsilon</math>-gierige aksie seleksie te gebruik <ref name=":3" />. Dit behels om (<math>\epsilon</math> × 100)% van die tyd verkenning aksies te neem en die ander kere die uitbuit aksie te pleeg <ref name=":3" />. Oor tyd kan <math>\epsilon</math> tot nul genader word namate die beleide en waardefunksieverbetering stabiliseer en die uitbuiting strategie meer seker word <ref name=":2" />. '''In-beleid en uit-beleid algoritmes''' In-beleid algoritmes het slegs een beleid wat ervarings genereer en terselfde tyd verbeter word deur die resultate van die ervarings <ref name=":3" />. Aan die ander kant, het uit-beleid algoritmes twee afsonderlike beleide, een vir die genereer van ervarings en 'n ander beleid wat verbeter word deur die gegenereerde ervarings <ref name=":3" />. Dit mag dalk met die eerste oogopslag onbeduidend voorkom, maar buite-beleid laat toe om 'n skeiding te maak tussen verkenningsstrategieë en die aanleer van 'n beleid <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Bykomende opleidings moontlikhede ontstaan ​​met uit-beleid leer, soos opleiding uit aflyn data, die aanleer van optimale beleide terwyl verkenningsbeleide uitgevoer word, leer uit demonstrasie (nabootsingsleer), en die aanleer van verskeie take parallel vanuit 'n enkele omgewing (verminder tyd om agent op te lei) <ref name=":2" />. Beleidsgebaseerde algoritmes is dikwels sagte (stogastiese) beleide om die beleid te help met verkenning <math>( \pi(a|s) > 0 \quad \forall s \in S; a \in A(s))</math> <ref name=":3" />. Beleidsgebaseerde algoritmes het die hoofvoordele dat hulle vinniger kan leer (vroeër kan uitbuit) en meer stabiel is om op te lei as uit-beleid algoritmes <ref name=":2" />. Nadele van beleidsgebaseerde algoritmes sluit in swak steekproef doeltreffendheid en 'n ooroptimistiese verwagte waarde terugvoerlus <ref name=":2" /><ref>{{Citation |last=Haarnoja |first=Tuomas |title=Soft Actor-Critic: Off-Policy Maximum Entropy Deep Reinforcement Learning with a Stochastic Actor |date=2018-08-08 |url=http://arxiv.org/abs/1801.01290 |access-date=2026-06-01 |publisher=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1801.01290 |id=arXiv:1801.01290 |last2=Zhou |first2=Aurick |last3=Abbeel |first3=Pieter |last4=Levine |first4=Sergey}}</ref>. Buitebeleidmetodes is gevolglik gewild onder moderne algoritmes, aangesien hulle daarop gemik is om die steekproef doeltreffendheid van VL algoritmes te verbeter deur verbeterde verkenningsmeganismes in te sluit <ref name=":2" />. Uit-beleidalgoritmes bestaan ​​uit 'n teikenbeleid (<math>pi</math>) en 'n gedragsbeleid (<math>b</math>) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Teikenbeleid is die optimale beleid wat die VL agent probeer leer, terwyl die gedragsbeleid gebruik word om die ervarings te genereer wat gebruik word om die teikenbeleid op te lei <ref name=":3" />. Die gedragsbeleid inkorporeer die verkenningsmeganisme van die opleidingsproses <ref name=":2" />. Uit-beleid algoritmes is bekend daarvoor dat hulle meer variansie in hul opdaterings bevat, wat veroorsaak dat hulle stadiger konvergeer as in-beleid algoritmes <ref name=":3" />. Gedragsbeleid moet beskik oor dekking oor die teikenbeleid deur te vereis dat elke aksie wat deur die teikenbeleid geneem word, ook deur die gedragsbeleid geneem word <ref name=":3" />. Die dekkingseienskap bepaal dus dat die teikenbeleid deterministies kan wees, maar die gedragbeleid moet stogasties wees in teostande waar die gedragbeleid nie identies is aan die teikenbeleid nie <ref name=":3" />. Dit word ook gestel as: <math>\pi(a|s) > 0 \implies b(a|s) > 0</math> Metodes wat op beleid gebaseer is, kan as 'n spesiale geval van metodes buite beleid beskou word, waar die gedrag- en teikenbeleid dieselfde beleid is <ref name=":3" />. Byna alle uit- beleid metodes gebruik belangrikheids monsterneming om die gedragbeleid met die teikenbeleid te koppel <ref name=":3" />. Die belangrikheids monsternemings verhouding word wiskundig gegee as: <math>\rho_{t:T-1} = \prod_{k = t}^{T-1} \frac{\pi(A_k|S_k)}{b(A_k|S_k)}</math> met die gedragsbeleid wat omgeskakel word na die teikenbeleid deur 'n eenvoudige vermenigvuldiging van die belangrikheidsteekproefverhouding te gebruik <ref name=":3" />: <math>v_\pi(s) = \mathbb{E}[ \rho_{t:T-1} G_t | S_t = s]</math> Dit word aanbeveel dat die gedragsbeleid meer stabiel moet wees (meer dikwels en kleiner opdaterings) as die teikenbeleid om te verseker dat opleiding van die agent stabiel bly <ref name=":2" />. === Algemene Tegnieke === Praktiese algoritmes gebruik oor die algemeen benaderingsstrategieë vir die teoretiese modelle (soos die Bellman vergelyking) om teoretiese beperkings wat die praktiese implimentering belemmer, te oorkom. Die onderstaande tabel toon 'n paar algemene praktiese algoritmes wat in VL gebruik word. {| class="wikitable sortable" |- ! Algoritme !! Beskrywing !!Beleid !! Aksieruimte !! Toestandruimte !! Operator |- | Monte Carlo || Elke besoek aan Monte Carlo || Enige || Diskreet || Diskreet || Steekproefgemiddeldes van toestandwaardes of aksiewaardes |- | TD-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Toestandwaarde |- | Q-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | SARSA || Toestand–aksie–beloning–toestand–aksie || In-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | DQN || Diep Q-netwerk || Uit-beleid || Diskreet || Kontinu || Aksiewaarde |- | DDPG || Diep Deterministiese Beleidsgradiënt || Uit-beleid || Kontinu || Kontinu || Aksiewaarde |- | A3C || Asinchrone Voordeel Akteur-Kritiek Algoritme || In-beleid || Diskreet || Kontinu || Voordeel (=aksie-waarde - toestand-waarde) |- | TRPO || Vertrouensgebied Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- | PPO || Proksimale Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- |TD3 |Tweeling Vertraagde Diep Deterministiese Beleidsgradiënt |Uit-beleid |Kontinu |Kontinu |Aksiewaarde |- |SAC |Sagte Akteur-Kritiek |Uit- beleid |Kontinu |Kontinu |Voordeel |- |DSAC||Verspreidende Sagte Akteur-Kritiek ||Uit- beleid ||Kontinu ||Kontinu ||Aksiewaarde-verspreiding |} == Verwysings == <references /> fxijrqtr0o9f92wxlm47zdvgpj1h8r2 2908733 2908582 2026-06-02T08:13:06Z Dumbassman 62009 [[:Kategorie:Masjienleer]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2908733 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Spot by Boston Dynamics.jpg|thumb|Versterkingsleër was gebruik om BostonDynamics se Spot robot te help om beter te leer loop <ref>{{Cite web |title=Starting on the Right Foot with Reinforcement Learning |url=https://bostondynamics.com/blog/starting-on-the-right-foot-with-reinforcement-learning/ |access-date=2026-05-31 |website=Boston Dynamics |language=en-US}}</ref>|alt=BostonDynamics se Spot robot wat loop]] '''Versterkingsleër''' (VL) is 'n kunsmatige intelligensie metode wat gebruik word om 'n rekenaar op te lei om besluite te neem.<ref name=":2">{{Cite book |last=Winder |first=Phil |title=Reinforcement learning: industrial applications of intelligent agents |date=2020 |publisher=O'Reilly Media, Inc |isbn=978-1-0981-1483-1 |edition=First edition |location=Sebastopol, CA}}</ref> Die gerekenariseerde besluitnemer word 'n agent genoem.<ref name=":3">{{Cite book |last=Sutton |first=Richard S. |title=Reinforcement learning: an introduction |last2=Barto |first2=Andrew |date=2018 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-35270-3 |edition=Second edition |series=Adaptive computation and machine learning |location=Cambridge, Massachusetts London, England}}</ref> Die agent word opgelei deur belonings of strawwe te ontvang vanaf die omgewing namate die gewensdheid van die besluit wat die agent geneem het.<ref name=":3" /> Gewenste besluite word positief beloon en ongewensde besluite laat 'n straf toegedien word.<ref name=":3" /> Die agent voer sy besluite deur middel van 'n aksie uit wat dan die toestand van die omgewing verander waarin die agent homself bevind.<ref name=":3" /> Die agent se besluit oor die aksie wat gepleeg moet word is onderhewig aan die toestand van die omgewing.<ref name=":3" /> Die primêre doel van die agent is om die aksie te pleeg wat die grootste maksimum verwagte beloning vir sy huidige toestand sal lewer.<ref name=":3" /> Dit beteken dat die agent se besluite gemik is op lang termyn belonings pleks van kortsigtige korttermyn belonings.<ref name=":2" /> Klem word dus daarop geplaas dat besluite geneem word gebaseer om die omgewing se toestand wat die agent waarneem. Die agent se inagname van die toestand onderskei VL van ander masjien leer tegnieke soos evolusionêre metodes.<ref name=":3" /> == Geskiedenis == Een van die begin stadiums van VL kan terug getrek word na die navorsing wat die Amerikaanse sielkundige, Edward Thorndike, op diere in die 1800's gedoen het <ref name=":3" />. Thorndike het navorsing gedoen op die probeer-en-tref metode van diere gebruik om te leer en dit sodoende met die “Wet van Effek” beskryf <ref name=":3" />. Thorndike het die gedrag van katte waargeneem deur hulle in 'n “raaiselboks” te geplaas, waarvan hulle dan moes ontsnap deur toepaslike aksies te doen <ref name=":4">{{Cite journal |last=Thorndike |first=Edward L. |date=1898 |title=Animal intelligence: An experimental study of the associative processes in animals. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/h0092987 |journal=The Psychological Review: Monograph Supplements |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=i–109 |doi=10.1037/h0092987 |issn=0096-9753}}</ref>. Byvoorbeeld, ’n kat kon die deur van die raaiselboks oopmaak deur ’n reeks van drie afsonderlike aksies uit te voer: ’n platform agter in die sakkie te deur te druk, ’n tou te trek deur daarop te krap, en ’n arm op of af te druk <ref name=":3" />. Met die aanvanklike eksperiment, waar kos buite die raaiselboks in sig was, het meeste van Thorndike se katte “duidelike tekens van ongemak” en buitengewone energieke aktiwiteite “om intuïtief te probeer ontsnap” getoon <ref name=":4" />. Daaropvolgende eksperimente met verskillende katte in verskillende raaiselbokse met verskillende ontsnappingsmeganismes, het Thorndike die hoeveelheid tyd opgeteken wat elke kat neem om te ontsnap <ref name=":4" />. Hy het waargeneem dat die tyd byna altyd afgeneem het met opeenvolgende ervarings, byvoorbeeld van 300 sekondes tot 6 of 7 sekondes <ref name=":3" />. Dit het Thorndike gelei tot die formulering van ’n aantal “wette” van leer, waarvan die mees invloedryke die wet van effek was <ref name=":3" />. Die naam is as gevolg van die effek wat beloonde gebeurtenisse op die aksies van diere het <ref name=":3" />. [[File:Dog training.jpg|thumb|Versterkingsleer kan gebruik word om diere op te lei deur 'n beloning (kos) toe te dien wanneer 'n bevel gehoorsaam word.]] Die wet van effek word deur sielkundiges as instrumentele kondisionering geklassifiseer omdat die leer van die dier afhang van dit wat die dier doen: die lewering van ’n beloning/versterking is afhanklik van wat die dier doen (soos om te ontsnap) <ref name=":3" />. In kontrast bestaan daar ook klassieke kondisionering eksperimente, waar die belonging/ versterkende stimulus onafhanklik van die dier se gedrag toegeken word <ref name=":3" />. Die term “versterking”, in die konteks van dierleer, het eers later in gebruik gekom met die eerste verskynsel in Pavlov se 1927 monografie oor gekondisioneerde reflekses <ref name=":3" />. Pavlov het versterking beskryf as die versterking van ’n gedragspatroon wanneer ’n dier ’n stimulus (versterker) ontvang in kombinasie met ’n ander stimulus of ’n reaksie wat die gedragspatroon vorm <ref name=":3" />. Om as ’n versterker te dien, moet die versterkte gedragspatroon aanhou ná die stimulus wegneem is <ref name=":3" />. ’n stimulus wat slegs die dier se aandag trek of gedrag aanwakker sonder blywende verandering word nie as ’n versterker beskou word nie <ref name=":5">{{Cite journal |last=Pavlov |first=P. Ivan |date=2010-07 |title=Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of the cerebral cortex |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25205891 |journal=Annals of Neurosciences |volume=17 |issue=3 |pages=136–141 |doi=10.5214/ans.0972-7531.1017309 |issn=0972-7531 |pmc=4116985 |pmid=25205891}}</ref>. Pavlov se eksperimente het behels om die speekselreflekse van honde te meet ná aanbieding van kos <ref name=":5" />. Kort voor die aanbieding van kos, was daar altyd 'n geluid gespeel sodat die honde die metronoom stimulus assosieer met etens tyd <ref name=":5" />. Pavlov het die honde later só gekonditioneer dat hulle speekselkliere geaktiveer word deur net die geluid van die klank, al was daar geen kos betrokke nie <ref name=":5" />. Die idee om probeer-en-tref leer toe te pas in ’n rekenaar wetenskap het al vroeg in die bestaan kunsmatige intelligensie ontstaan <ref name=":3" />. In ’n 1948 verslag het Alan Turing ’n ontwerp beskryf vir ’n “genot-pyn-stelsel” wat volgens die wet van effek werk <ref name=":3" />. Baie kreatiewe elektro-meganiese masjiene is gebou wat die probeer-en-tref leer metode gedemonstreer het. Die vroegste is waarskynlik ’n masjien deur Thomas Ross (1933) wat daarin geslaag het om ’n roete deur 'n eenvoudige doolhof te vind en te onthou. Een van die eerste mylpale multi-agent VL is TD-Gammon agent, wat opgelei was om Backgammon te speel <ref name=":3" />. TD-Gammon is in die 1990’s ontwikkel en moes unieke VL probleme oorkom soos teenstanders wat aktief die toestand van die bord verander (toestand van die bord word nie deur net een agent bepaal nie), asook gevorderde strategieë soos die blokkeer van die teenstander met die agent se eie stukke <ref name=":3" />. Die agent word opgelei deur teen homself te speel en kon omtrent so goed soos die beste backgammon-rekenaarsprogram na ongeveer 300 000 wedstryde word <ref name=":3" />. 'n Latere weergawe, TD-Gammon 3.0, kon ’n professionele backgammon-speler (Kazaros) klop ná opleiding van ongeveer 1 500 000 speletjies. TD-Gammon het die vaardigheids vlakke van menslike toernooispel verhoog deur nuwe strategieë bekend te stel wat voorheen verborge vir professionele spelers was. [[File:Atari 2600 console.jpg|thumb|VL kan gebruik word om 'n agent te leer Atari 2600 speletjies speel deur net die beeld van die speletjie en die telling van die speletjie as insette te voorsien.]] ’n Artikel wat deur Google DeepMind in 2015 uitgereik is, bespreek die gebruik van Diep Q-leer om Atari 2006-speletjies te speel deur slegs die beeld van die skerm en die speletjie se telling as insette te gebruik <ref name=":6">{{Cite journal |last=Mnih |first=Volodymyr |last2=Kavukcuoglu |first2=Koray |last3=Silver |first3=David |last4=Rusu |first4=Andrei A. |last5=Veness |first5=Joel |last6=Bellemare |first6=Marc G. |last7=Graves |first7=Alex |last8=Riedmiller |first8=Martin |last9=Fidjeland |first9=Andreas K. |last10=Ostrovski |first10=Georg |last11=Petersen |first11=Stig |last12=Beattie |first12=Charles |last13=Sadik |first13=Amir |last14=Antonoglou |first14=Ioannis |last15=King |first15=Helen |date=2015-02 |title=Human-level control through deep reinforcement learning |url=https://www.nature.com/articles/nature14236 |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7540 |pages=529–533 |doi=10.1038/nature14236 |issn=1476-4687}}</ref>. Geen addisionele insette was benodig om die agent te leer nie <ref name=":6" />. Die Diep Q-netwerk argitektuur was selfs suksesvol oordraagbaar na ander Atari 2006 speletjies weens die VL agente se vermoë om op baie van die Atari 2006 speletjies te oefen met dieselfde algoritme, netwerkargitektuur en hiperparameters <ref name=":6" />. 'n Moderne mylpaal vir VL is in Maart 2016 deur Google DeepMind se AlphaGo agent behaal deur die beste mens speler (Lee Sedo) 4-1in ’n tradisionele Chinese bordspel (Go) geklop het <ref name=":7">{{Cite journal |last=Silver |first=David |last2=Schrittwieser |first2=Julian |last3=Simonyan |first3=Karen |last4=Antonoglou |first4=Ioannis |last5=Huang |first5=Aja |last6=Guez |first6=Arthur |last7=Hubert |first7=Thomas |last8=Baker |first8=Lucas |last9=Lai |first9=Matthew |last10=Bolton |first10=Adrian |last11=Chen |first11=Yutian |last12=Lillicrap |first12=Timothy |last13=Hui |first13=Fan |last14=Sifre |first14=Laurent |last15=van den Driessche |first15=George |date=2017-10 |title=Mastering the game of Go without human knowledge |url=https://www.nature.com/articles/nature24270 |journal=Nature |language=en |volume=550 |issue=7676 |pages=354–359 |doi=10.1038/nature24270 |issn=1476-4687}}</ref>. 'n Verbeterde weergawe, AlphaGo Zero, het baie tradisionele Go kennis self herontdek en ook nuwe strategieë verskaf wat professionele spelers met nuwe taktieke geïnspireer het <ref name=":7" />. Ongelukkig het AlphaGo ook die negatiewe effekte van VL uitgewys deurdat Lee Sedol heeltemal van Go afgetree het nadat AlphaGo Zero onoorwinbaar was <ref>{{Cite web |last=Pranam |first=Aswin |title=Why The Retirement Of Lee Se-Dol, Former ‘Go’ Champion, Is A Sign Of Things To Come |url=https://www.forbes.com/sites/aswinpranam/2019/11/29/why-the-retirement-of-lee-se-dol-former-go-champion-is-a-sign-of-things-to-come/ |access-date=2026-05-31 |website=Forbes |language=en}}</ref>. Aktuele teenwoordigheid van VL kan verder gevind word in die gebruik by groot taalmodelle soos ChatGPT, Grok en Gemini <ref name=":0">{{Cite news |title=Grok 4 |url=https://x.ai/news/grok-4 |access-date=2026-05-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=Gemini 2.5: Our most intelligent AI model |url=https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ |access-date=2026-05-31 |website=Google |language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Introducing ChatGPT |url=https://openai.com/index/chatgpt/ |access-date=2026-05-31 |website=OpenAI |language=en-US}}</ref>. VL word veral gebruik om die groot taalmodelle die vermoë te gee om te "dink" en om 'n menslike terugvoer element te verskaf sodat die groot taalmodelle response gee wat meer aanneemlik is vir mense <ref name=":0" /><ref name=":1" />. Die bydraes van VL tot intelligente sisteme en as ewige belang tot rekenaar wetenskap was veral erken toe A. Barto en R. Sutton die ACM A.M. Turing Toekenning van 2024 verower het <ref>{{Cite web |title=Andrew Barto and Richard Sutton are the recipients of the 2024 ACM A.M. Turing Award for developing the conceptual and algorithmic foundations of reinforcement learning. |url=https://www.acm.org/media-center/2025/march/turing-award-2024 |access-date=2026-05-31 |website=www.acm.org |language=en}}</ref>. == Raamwerk == Die besluitnemingsproses van VL kan wiskundig geformaliseer word met die Markov-besluitnemingsproses (MBP) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. VL bestaan ​​normaalweg uit 'n beleid, beloning sein, waardefunksies en opsioneel 'n model van die omgewing <ref name=":3" />. Die MBP kan met die onderstaande diagram uitgebeeld word <ref name=":3" />. [[File:Markov diagram Afrikaans.png|center|530x530px]] Die bostaande diagram illustreer die MBP deur 'n agent en omgewing voor te stel wat met mekaar interaksie het deur middel van aksies, toestande en belonings. Hierdie interaksies word die trajek van die proses genoem <ref name=":3" />. Die trajek hou tred met die aksie wat deur die agent op elke tydstip uitgevoer word en die gevolglike toestand-beloningpaar wat van die omgewing ontvang word <math>(S_0, A_0, R_1,S_1,A_1,S_2,A,2,R_3,...)</math> <ref name=":3" />. Die tydstip van die trajek hoef nie vas te wees nie en die oorgange van 'n toestand-aksiepaar na 'n toestand-beloningpaar kan stogasties wees <ref name=":3" />. Die voorwaardelike waarskynlikhede om 'n spesifieke volgende toestand (<math>s'</math>) en beloning (<math>r</math>) paar te ontvang, gegewe die huidige toestand (<math>s</math>) en aksie (<math>a</math>) paar, word die dinamika van die MBP genoem en word wiskundig voorgestel as <math>p(s', r|s, a)</math> <ref name=":3" />. Dit is daarom duidelik dat die agent die besluitnemer is en die omgewing alles buite die agent is waarmee die agent interaksie het <ref name=":3" />. Die toestand is moontlik een van die belangrikste aspekte om in die MBP te definieer, aangesien die dimensionaliteit van die probleem afhanklik is van die toestand <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die toestand moet ideaal gesproke al die inligting bevat wat vir 'n agent benodig word om 'n besluit te neem, sonder om staat te maak om te weet wat in die vorige tydstippe gebeur het (voldoen aan die Markov-eienskap) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Probleme waarin die hele toestand van die omgewing beskikbaar is vir die agent, staan ​​bekend as volledig waarneembare MBP, terwyl probleme waarin sommige aspekte van die toestand vir die agent verborge is, staan bekend ​​as gedeeltelik waarneembare MBP <ref name=":3" />. Die toestand van 'n MBP word voorgestel as 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Aksies is die besluite wat 'n agent maak, en word ook voorgestel deur 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Die gebruik van 'n vektor beteken dat aksies diskreet of kontinu kan wees, en dat 'n agent verskeie aksies op dieselfde tydstip kan uitvoer <ref name=":2" />. Byvoorbeeld, 'n agent vir 'n selfbesturende motor kan kies om sy motor links te stuur en in dieselfde tydstip te versnel deur 'n vektor met twee numeriese waardes te gebruik. Aksies beïnvloed die onmiddellike belonings wat ontvang word sowel as die toekomstige toestande en belonings wat deur die agent ervaar sal word <ref name=":3" />. Belonings is altyd 'n enkele getal wat gebruik word om die doelwit aan die agent oor te dra <ref name=":3" />. Dit is belangrik dat belonings en strawwe slegs gebruik moet word om aan te dui of wenslike uitkomste bereik word en dat die belonings en strawwe nie gebruik moet word om aan te dui oor hoe om die uitkomste te bereik nie <ref name=":3" />. Byvoorbeeld, wanneer die kortste pad tussen twee bestemmings verlang word, sal 'n goeie beloningstelsel die lengte van elke pad wat deur die agent geneem word, penaliseer (kortste lengte sal die minste hoeveelheid strawwe hê), terwyl 'n swakker beloningstelsel belonings sal bied vir individuele keuses wat geneem word. Die individuele keuse beloningstelsel word as swak beskou aangesien die doel van die agent is om die indiduele beurt keuses te besluit, pleks daarvan om beveel te word oor watse keuses om te maak. Die proses om 'n goeie beloningstelsel te ontwerp, word belonings ingenieurswese genoem <ref name=":2" />. Gewenste beloningskeuses vertoon eienskappe soos om vinnig te wees om te bereken, gekorreleer te wees met die "ware" beloning, nie baie raserig te wees nie, nie-funksionele vereistes te kodeer (soos vinniger, veiliger of meer doeltreffende oplossings), groot genoeg te wees om van geraas onderskei te word, gereeld plaas te vind, nie te laat na die aksie plaasvind waaraan dit toegeskryf word nie, 'n gladde beloningverspreiding te hê om hakkerige (robotiese) gedrag te voorkom, en eenvoudige verspreidingsvoorwaardes hê <ref name=":2" />. Die aksie wat onmiddellik na 'n beloning plaasvind, is nie noodwendig die enigste aksie wat bygedra het tot die beloning wat gegee word nie <ref name=":3" />. 'n Reeks vorige aksies het waarskynlik gehelp om die omgewing te skep vir die spesifieke toestand wat die groot beloning uitgedeel het <ref name=":3" />. Daarom kan dit voordelig wees om ook die invloed van toekomstige belonings in ag te neem wanneer 'n sekere aksie by tydstip beloon word deur gebruik te maak van die diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>). Die diskonteerde opbrengs word uitgedruk as: <math>G_t \doteq{} R_{t+1} + \gamma R_{t+2} + \gamma^2 R_{t+3} + ... + \gamma^{T-t-1} R_{T} \doteq \sum_{k=t+1}^{T}\gamma{}^{k-t-1}R_{k}</math> waar <math>\gamma</math> die diskonteringskoers is wat gewig gee aan hoeveel van die toekomstige belonings aan die huidige tydstip toegeskryf moet word <ref name=":3" />. <math>\gamma = 0</math> bepaal dat slegs die beloning van die huidige tydstip in ag geneem moet word, terwyl <math>\gamma = 0</math> bepaal dat alle toekomstige belonings vanaf die huidige tydstip af gelyke gewigte moet dra. Die simbool <math>T</math> in die vergelyking dui die tydstip aan wanneer 'n episode eindig en is bekend as die terminale toestand <ref name=":3" />. 'n Episode word gedefinieer as die natuurlike subreekse wat geïdentifiseer kan word uit die agent-omgewing-interaksies <ref name=":3" />. Die geval waar T = ∞ word verwys as 'n deurlopende taak, wat beteken dat daar slegs een lange episode van onbepaalde lengte is <ref name=":3" />. Die verwagte opbrengs van die terminale toestand word gedefinieer as null (<math>G_t = 0</math>) aangesien die episode in die terminale toestand geëindig het en geen verdere beloning verwag word nie <ref name=":3" />. == Oplossing Metode == Dit is belangrik dat die MBP-voorstelling van die probleem eenvoudig genoeg moet wees om op te los en te redeneer, terwyl dit steeds verteenwoordigend van die werklike probleem bly <ref name=":2" />. Om die verlangde modeleenvoud te bereik, is dikwels nie 'n maklike taak nie en verg talle iterasies (dit word 'n kuns eerder as 'n wetenskap) <ref name=":3" />. Die ontwikkeling van 'n eenvoudige MBP voorstelling van 'n VL taak is egter die moeite werd, aangesien die MBP model dikwels 'n veel groter effek op die VL se prestasie het as die keuse van die RL-algoritme wat gebruik word <ref name=":3" />. Die keuse van aksie gegewe die omgewingstoestand van die agent staan bekend as die beleid (<math>\pi</math>) van die agent <ref name=":3" />. Die beleid kan deterministies wees wanner <math>a = \pi(s)</math>, of stogasties wanner <math>\pi(a|s)</math> (die waarskynlikheid om 'n aksie te neem in 'n gegewe toestand s) <ref name=":3" />. Die agent het die taak om die beloning te maksimeer deur die verwagte diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>) te maksimeer. Dit is van belang om te weet watter toestande en aksies die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs het, aangesien die die aksies met die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs heel waarskynlik tot die verkryging van die maksimum moontlike beloning sal lei <ref name=":3" />. Die keuse om gulsig die verwagte opbrengs in plaas van die verwagte beloning te gebruik, is te danke aan die feit dat die verwagte opbrengs die langtermyn-beloningsvoordele van 'n toestand/aksie in ag neem en nie net die onmiddellike korttermyn-beloningsvoordele nie <ref name=":3" />. Die waarde vir 'n agent om in 'n sekere toestand, bekend as die toestandwaarde, <math>v(s)</math> te wees kan voorgestel word met: <math>v_\pi(s) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s \right] \quad \forall s \in S</math> waar <math>\mathbb{E}</math> die verwagte waarde aandui soos tiepies in statistieke gebruik word <ref name=":3" />. Die belangrikste aspek van 'n VL algoritme is om 'n metode te vind wat die waardefunksie doeltreffend skat <ref name=":2" />. Die verwagte waarde is dus afhanklik van die statistiese verspreiding van die diskonteerde opbrengs. Die verwagte waarde skat die benaderde waarde wat 'n stogastiese veranderlike waarskynlik sal aanneem <ref name=":8">{{Cite book |last=Montgomery |first=Douglas C. |title=Applied statistics and probability for engineers |last2=Runger |first2=George C. |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-58559-6 |edition=Seventh edition |series=EMEA edition |location=Hoboken, NJ}}</ref>. Die wiskundige formule vir die verwagte waarde word gedefinieer deur: <math>\mathbb{E}[X] = \sum_xp(x) \times x</math> waar die verwantskap tussen die statistiese verspreiding van die data en die werklike waarde van die data duidelik getoon word in die berekening van die verwagte waarde <ref name=":8" />. 'n Soortgelyke funksie bestaan ​​vir die aksiewaarde as volg <ref name=":3" />: <math>q_\pi(s,a) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s, A_t = a ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s, A_t = a \right]</math> wat toon dat die aksiewaarde afhanklik is van die aksie sowel as die toestand <ref name=":3" />. Die aksiewaarde is veral nuttig wanneer daar besluit moet word watter aksie in 'n gegewe toestand geneem moet word, aangesien die aksie met die grootste aksiewaarde heel waarskynlik die grootste beloning sal verskaf <ref name=":3" />. Die bostaande waarde vergelykings wys verder dat die waardefunksies vir die beleid (<math>\pi</math>) as 'n onderskrif bevat. Die onderskrif beklemtoon dat die waardefunksies afhanklik is van die huidige beleid wat die agent volg. Die afhanklikheid van die waardefunksie aan die huidige beleid maak sin, aangesien die beleid die daaropvolgende aksies bepaal wat deur die agent geneem sal word. Die waardefunksies kan egter weer gebruik word om die beleid van die agent te verbeter, aangesien toestande/aksies met die grootse waardefunksies beter keuses aandui <ref name=":3" />. Die Teoretiese uitdrukking vir die bepaling van die toestandwaardefunksie (die Bellman-vergelyking vir <math>v_\pi</math>) is <ref name=":3" />: <math>v_{\pi}(s) = \sum_{a} \pi(a|s) \sum_{s',r}p(s',r|s,a)[r+\gamma v_\pi(s')] \quad \forall s \in S = \sum_{a}\pi(a|s)q_\pi(s,a)</math> terwyl die Bellman vergelyking vir die aksiewaardefunskie (<math>q_\pi</math>) gegee is as <ref name=":3" />: <math>q_{\pi}(s,a) = \sum_{s',r}p(r,s'|s,a)(r+\gamma\sum_{a'}\pi(a',s')q_{\pi}(s',a')) = \sum_{r,s'}p(r,s'|s,a)(r+\gamma v_\pi(s'))</math> Dit is miskien 'n bietjie vreemd om te obserweer (uit die bostaande vergelykings) dat die berekening van die waardefunksies vereis om reeds die waarde van die toekomstige toestand te weet. Die dilemma kan opgelos word deur 'n geskatte waarde vir die waardefunksie te gebruik en die waardefunksies dan iteratief op te dateer totdat dit konvergeer <ref name=":3" />. Die opdatering van Bellman se vergelykings deur 'n beleid te volg wat gulsig die maksimum toestandwaarde kies staan bekend as die dinamiese programmeringsalgoritme vir VL <ref name=":3" />. Daar is egter 'n paar aannames wat die toepaslikheid van dinamiese programmering in die praktyk belemmer, naamlik toegang tot 'n akkurate model van die omgewing, <math>p(r, s'|s, a)</math>, voldoende berekeningshulpbronne (berekeningspoed en RAM geheue), en die behoefte vir die toestande om die Markov-eienskap te gehoorsaam <ref name=":2" />. Dit skep dus die behoefte om ander praktiese VL benaderinge te ondersoek. === Hoof benaderinge === Daar is drie hoof kategoriee waarin VL algoritmes verdeel kan word, naamlik tabulere metodes, funksie benadering en beleidgradient metodes <ref name=":3" />. ==== Tabulere metodes ==== Tabelmetodes is bekend daarvoor dat hulle diskrete aksie- en toestandsruimtes het <ref name=":3" />. Dit beteken dat daar 'n tabel gekonstrueer kan word waar die rye van die tabel die toestande van die agent verteenwoordig, terwyl die aksies deur die kolomme van die tabel beskryf word <ref name=":2" />. Die algemene vorm van VL algoritmes word tiepies beskryf as <ref name=":3" />: <math>\text{NuweBenadering} \gets \text{OuBenadering} + \text{StapGrotte}[ \underbrace{\text{Teiken} - \text{OuBenadering}}_{\text{fout}} ]</math>[[File:AksieWaardeDiskreet.png|thumb|350x350px|Tabulere metodes kan voorgestel word deur 'n tabel met rye en kolomme wat die waarde van aksies in 'n gegewe toestande verteenwoordig.]]waar die stapgrootte 'n hiperparameter is wat deur die <math>\alpha</math> simbool voorgestel word. Groot stapgroottewaardes dui aan dat die foutaanpassing 'n groot effek op die nuwe skatting het, terwyl 'n klein stapgrootte wys dat slegs geringe aanpassings aan die nuwe skatting gemaak moet word <ref name=":2" />. Nie-nul stapgroottes kan help met nie-stasionêre omgewings, aangesien onlangse opdateringsfoute 'n groter gewig dra met aanpassings <ref name=":3" />. 'n Bekende tabulere VL metode (SARSA) vereis 'n eenstapvertraging sodat die volgende beloning, toestand en aksie beskikbaar is vir die opdateringsalgoritme <ref name=":3" />. Die SARSA-algoritme word beskou as 'n in-beleid algoritme aangesien die volgende aksie die beleid gebruik wat opgedateer word <ref name=":3" />. SARSA se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma Q(S_{t+1},A_{t+1}) - Q(S_t,A_t) \right]</math> 'n Klein wysiging aan die SARSA algoritme lewer 'n heeltemal anders VL uit-beleid algoritme, bekend as Q-leer <ref name=":3" />. Q-leer verower die aksiewaardefunksie (<math>Q</math>) deur die beleid heeltyd op te dateer met die maksimum beskikbare volgende toestand-aksiewaarde, in plaas daarvan om aan te neem dat die gedragsbeleid die maksimum volgende toestand-aksiewaarde sal kies<ref name=":3" />. Q-leer se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma \max_{a} Q(S_{t+1},a) - Q(S_t,A_t) \right]~.</math> ==== Funksiebenadering metodes ==== [[File:AksieWaardeKurwe.png|thumb|350x350px|Funksiebenadering metodes kan gesien word as 'n kurwe wat gepas word oor tabulere metodes.]] Funksiebenadering metodes word gebruik vir VL probleme met kontinue toestandsruimtes en diskrete aksieruimtes <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die primêre doelwit van funksiebenaderingsmetodes is om 'n stel gewigte te vind <math>(\boldsymbol{w} \doteq (w_1, w_2,...,w_d)^\top ;\boldsymbol{w} \in \mathbb{R}^d)</math>wat gebruik kan word om 'n waardefunksie (<math>\hat{v}(s,\boldsymbol{w}) \approx v_\pi(s)</math>of <math>\hat{q}(s,a,\boldsymbol{w}) \approx q_\pi(s,a)</math>) te benader. Die benadering metodes wat gebruik word, kan enigiets wees van lineêre funksies tot multi-laag kunsmatige neurale netwerke (KNN) en besluitbome [6]. Die twee hoof funksiebenaderings metodes is lineêre benadering en nie-lineêre KNN'e. Lineêre benaderings is aanloklik weens hul eenvoudigheid en robuustheid, terwyl KNN's 'n meer veralgemene oplossing is en in staat is om meer komplekse funksies te benader <ref name=":3" />. Die kwaliteit van 'n funksiebenadering word gegee deur die verliesfunksie <ref name=":2" />. Die benadering met die kleinste verlieswaarde word as die optimale benadering beskou. Lineêre funksies benadering beskik einskappe soos maklike gradiëntberekeninge, verliesfunksies wat 'n enkele globale minimum het (geen plaaslike minima nie), en gewaarborgde konvergensie (nie-lineêre metodes het dit nie) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Nie-lineêre funksies word gebruik wanneer komplekse waardefunksies benader moet word <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Oor die algemeen word eenvoudiger modelle bo komplekse modelle in die industrie verkies, aangesien hulle eenvoudiger is om te implementeer, beter verstaan word ​​en meer robuust is <ref name=":2" />. 'n Kern beperking van funksiebenadering metodes is die feit dat die dimensionaliteit van die gewigte tiepies minder is as die aantal toestande <ref name=":2" />. Wanneer daar minder gewigte as toestande/kenmerke is, beteken dit dat die verandering van 'n enkele gewig om die benadering van een toestand te verbeter, die benadering van ander toestande negatief kan beïnvloed <ref name=":3" />. Die beperking beskik ook oor voordele, soos om meer veralgemeenbaar te wees vir verskeie toestande, en om 'n agent se prestasie op gedeeltelik waarneembare probleme te verbeter <ref name=":3" />. ==== Beleidgradiënt metodes ==== [[File:BeleidGradiente.png|thumb|350x350px|Beleidsgradiente verskaf nie 'n waarde vir aksies nie, maar liewer die waarskeinlikheid om 'n spesifieke aksie te neem.]] Waardegebaseerde metodes kan nie groot/deurlopende aksieruimtes met bestaande tegnologie hanteer nie, aangesien die berekenings kompleksiteite te groot is vir die soek na 'n maksimum aksiewaarde wanneer al die moontlike aksiewaardes nagegaan word <ref name=":2" />. 'n Alternatief is om eerder te fokus op die konstruksie/verbetering van die beleid in plaas van die waardefunksies <ref name=":3" />. Metodes wat daarop gemik is om die beleid direk te verbeter, staan ​​bekend as beleidsgradiëntmetodes. Die metodes kan abstrak raak aangesien die gradiënt van die beleid bereken word om te bepaal hoe die beleid verbeter moet word <ref name=":3" />. Voordele van beleidsgradiënt metodes is hul vermoë om op deurlopende aksieruimtes toegepas te word, sterker konvergensiewaarborge in vergelyking met waardegebaseerde metodes, en die vermoë om stogastiese beleide direk te leer om natuurlik eksplorasie aan te moedig <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die optimaliteit van beleidsgradiëntmetodes teenoor waardegebaseerde metodes is probleemafhanklik, met sommige probleme wat eenvoudiger beleidsvoorstellings het terwyl ander probleme eenvoudiger waardefunksievoorstellings het <ref name=":3" />. Met beleidsgradiënt metodes word die beleid self geparametriseer met die gewigte <math>\boldsymbol{\theta} \in \mathbb{R}^{d'}</math>sodat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) = \text{Pr}\{A_{t} = a | S_{t} = s, \boldsymbol{\theta}_{t} = \boldsymbol{\theta}\}</math> <ref name=":3" />. Die geparametriseerde beleid se gewigte kan met 'n lineêre funksie of 'n ANN benader word, op 'n soortgelyke wyse as wat funksiebenaderings gedoen is. Die beleid kan op enige manier geparametriseer word, solank as wat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta})</math>differensieerbaar is met betrekking tot <math>\theta</math> <ref name=":3" />. Daar word verder aanbeveel dat die beleid nie heeltemal deterministies (<math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) \in (0,1)</math>) moet wees nie, om te verseker dat agente steeds op 'n natuurlike wyse kan verken <ref name=":3" />. === Karakteristieke van VL === 'n Paar karakteristieke van VL word in die afdeling bespreek. ==== Optimale beleid ==== 'n Optimale beleid het 'n verwagte waarde groter as of gelyk aan die verwagte waarde van enige ander beleid vir alle moontlike toestande <ref name=":3" />. Die verhouding tussen die verwagte waarde van 'n optimale beleid in vergelyking met ander beleide kan wiskundig voorgestel word as: <math>\pi^* \ge \pi' \iff v_{\pi^*}(s) \ge v_{\pi'}(s) \quad \forall s \in S</math> waar <math>\pi_*</math> op die optimale beleid aandui <ref name=":3" />. Daar is altyd ten minste een optimale beleid in 'n VL probleem <ref name=":3" />. Die nie unieke eienskap van 'n optimale beleid kan in die praktyk gesien word wanneer verskillende VL algoritmes verskillende speelstyle aanneem <ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite thesis |last=le Roux |first=J. a. I. |title=Development of a new serious game utilising reinforcement learning to enrich high school mathematics |date=2025 |publisher=North-West University |url=https://orcid.org/%200009-0004-2566-8928 |language=en}}</ref> . Wiskundig gestel, kan die optimale beleid gebruik word om die optimale toestandwaarde funksie en die optimale aksiewaarde funksie voor te stel <ref name=":3" />: <math>v_{*}(s) \doteq \max_{\pi} v_\pi(s) \quad \forall s \in S</math> <math>q_{*}(s,a) \doteq \max_{\pi} q_\pi(s,a) \quad \forall s \in S, a\in A(s)</math> Die optimale beleid kan deterministies wees (altyd die aksie met die hoogste verwagte opbrengs kies) of stogasties (die waarskynlikheid om 'n aksie te kies word beïnvloed deur die verwagte opbrengs daarvan) <ref name=":3" />. Die gepastheid van 'n stogastiese of deterministies optimale beleid is probleem afhanklik <ref name=":3" />. Laastens beïnvloed alle komponente van die MBP die optimale beleid, soos verteenwoordiging van toestande, beskikbare aksies en beloning verspreiding <ref name=":2" />. Die verandering van selfs net een van hierdie komponente kan die optimale beleid drasties verander <ref name=":2" />. ==== Verken en uitbuit probleem ==== Die strategie om altyd die maksimum aksiewaarde te kies, staan ​​bekend as uitbuiting aangesien die bekende aksiewaardes voortdurend uitgebuit word vir maksimum belonings <ref name=":3" />. Wanneer die dinamika van die omgewing stogasties is, kan dieselfde aksie in dieselfde toestand lei tot verskillende toekomstige toestande of aksies moontlikheide soos beskryf deur die omgewing se dinamika waarskynlikhede <ref name=":3" />. Dit beteken dat die VL agent die waarde van 'n aksie kan oorskat of onderskat as dit 'n onvoldoende steekproef van die toestand het <ref name=":3" />. Dit is daarom nodig om toestande te verken wat aanvanklik suboptimaal lyk omdat hulle nie noodwendig voldoende gemonster is nie <ref name=":3" />. 'n Balans moet egter tussen eksplorasie en uitbuiting getref word, aangesien te veel verkenning veroorsaak dat die agent onnodige suboptimale keuses maak, terwyl te min verkenning veroorsaak dat die agent onbewus is van die werklike optimale oplossing <ref name=":3" />. 'n Benadering tot die eksplorasie/uitbuitingsdilemma is om <math>\epsilon</math>-gierige aksie seleksie te gebruik <ref name=":3" />. Dit behels om (<math>\epsilon</math> × 100)% van die tyd verkenning aksies te neem en die ander kere die uitbuit aksie te pleeg <ref name=":3" />. Oor tyd kan <math>\epsilon</math> tot nul genader word namate die beleide en waardefunksieverbetering stabiliseer en die uitbuiting strategie meer seker word <ref name=":2" />. '''In-beleid en uit-beleid algoritmes''' In-beleid algoritmes het slegs een beleid wat ervarings genereer en terselfde tyd verbeter word deur die resultate van die ervarings <ref name=":3" />. Aan die ander kant, het uit-beleid algoritmes twee afsonderlike beleide, een vir die genereer van ervarings en 'n ander beleid wat verbeter word deur die gegenereerde ervarings <ref name=":3" />. Dit mag dalk met die eerste oogopslag onbeduidend voorkom, maar buite-beleid laat toe om 'n skeiding te maak tussen verkenningsstrategieë en die aanleer van 'n beleid <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Bykomende opleidings moontlikhede ontstaan ​​met uit-beleid leer, soos opleiding uit aflyn data, die aanleer van optimale beleide terwyl verkenningsbeleide uitgevoer word, leer uit demonstrasie (nabootsingsleer), en die aanleer van verskeie take parallel vanuit 'n enkele omgewing (verminder tyd om agent op te lei) <ref name=":2" />. Beleidsgebaseerde algoritmes is dikwels sagte (stogastiese) beleide om die beleid te help met verkenning <math>( \pi(a|s) > 0 \quad \forall s \in S; a \in A(s))</math> <ref name=":3" />. Beleidsgebaseerde algoritmes het die hoofvoordele dat hulle vinniger kan leer (vroeër kan uitbuit) en meer stabiel is om op te lei as uit-beleid algoritmes <ref name=":2" />. Nadele van beleidsgebaseerde algoritmes sluit in swak steekproef doeltreffendheid en 'n ooroptimistiese verwagte waarde terugvoerlus <ref name=":2" /><ref>{{Citation |last=Haarnoja |first=Tuomas |title=Soft Actor-Critic: Off-Policy Maximum Entropy Deep Reinforcement Learning with a Stochastic Actor |date=2018-08-08 |url=http://arxiv.org/abs/1801.01290 |access-date=2026-06-01 |publisher=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1801.01290 |id=arXiv:1801.01290 |last2=Zhou |first2=Aurick |last3=Abbeel |first3=Pieter |last4=Levine |first4=Sergey}}</ref>. Buitebeleidmetodes is gevolglik gewild onder moderne algoritmes, aangesien hulle daarop gemik is om die steekproef doeltreffendheid van VL algoritmes te verbeter deur verbeterde verkenningsmeganismes in te sluit <ref name=":2" />. Uit-beleidalgoritmes bestaan ​​uit 'n teikenbeleid (<math>pi</math>) en 'n gedragsbeleid (<math>b</math>) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Teikenbeleid is die optimale beleid wat die VL agent probeer leer, terwyl die gedragsbeleid gebruik word om die ervarings te genereer wat gebruik word om die teikenbeleid op te lei <ref name=":3" />. Die gedragsbeleid inkorporeer die verkenningsmeganisme van die opleidingsproses <ref name=":2" />. Uit-beleid algoritmes is bekend daarvoor dat hulle meer variansie in hul opdaterings bevat, wat veroorsaak dat hulle stadiger konvergeer as in-beleid algoritmes <ref name=":3" />. Gedragsbeleid moet beskik oor dekking oor die teikenbeleid deur te vereis dat elke aksie wat deur die teikenbeleid geneem word, ook deur die gedragsbeleid geneem word <ref name=":3" />. Die dekkingseienskap bepaal dus dat die teikenbeleid deterministies kan wees, maar die gedragbeleid moet stogasties wees in teostande waar die gedragbeleid nie identies is aan die teikenbeleid nie <ref name=":3" />. Dit word ook gestel as: <math>\pi(a|s) > 0 \implies b(a|s) > 0</math> Metodes wat op beleid gebaseer is, kan as 'n spesiale geval van metodes buite beleid beskou word, waar die gedrag- en teikenbeleid dieselfde beleid is <ref name=":3" />. Byna alle uit- beleid metodes gebruik belangrikheids monsterneming om die gedragbeleid met die teikenbeleid te koppel <ref name=":3" />. Die belangrikheids monsternemings verhouding word wiskundig gegee as: <math>\rho_{t:T-1} = \prod_{k = t}^{T-1} \frac{\pi(A_k|S_k)}{b(A_k|S_k)}</math> met die gedragsbeleid wat omgeskakel word na die teikenbeleid deur 'n eenvoudige vermenigvuldiging van die belangrikheidsteekproefverhouding te gebruik <ref name=":3" />: <math>v_\pi(s) = \mathbb{E}[ \rho_{t:T-1} G_t | S_t = s]</math> Dit word aanbeveel dat die gedragsbeleid meer stabiel moet wees (meer dikwels en kleiner opdaterings) as die teikenbeleid om te verseker dat opleiding van die agent stabiel bly <ref name=":2" />. === Algemene Tegnieke === Praktiese algoritmes gebruik oor die algemeen benaderingsstrategieë vir die teoretiese modelle (soos die Bellman vergelyking) om teoretiese beperkings wat die praktiese implimentering belemmer, te oorkom. Die onderstaande tabel toon 'n paar algemene praktiese algoritmes wat in VL gebruik word. {| class="wikitable sortable" |- ! Algoritme !! Beskrywing !!Beleid !! Aksieruimte !! Toestandruimte !! Operator |- | Monte Carlo || Elke besoek aan Monte Carlo || Enige || Diskreet || Diskreet || Steekproefgemiddeldes van toestandwaardes of aksiewaardes |- | TD-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Toestandwaarde |- | Q-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | SARSA || Toestand–aksie–beloning–toestand–aksie || In-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | DQN || Diep Q-netwerk || Uit-beleid || Diskreet || Kontinu || Aksiewaarde |- | DDPG || Diep Deterministiese Beleidsgradiënt || Uit-beleid || Kontinu || Kontinu || Aksiewaarde |- | A3C || Asinchrone Voordeel Akteur-Kritiek Algoritme || In-beleid || Diskreet || Kontinu || Voordeel (=aksie-waarde - toestand-waarde) |- | TRPO || Vertrouensgebied Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- | PPO || Proksimale Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- |TD3 |Tweeling Vertraagde Diep Deterministiese Beleidsgradiënt |Uit-beleid |Kontinu |Kontinu |Aksiewaarde |- |SAC |Sagte Akteur-Kritiek |Uit- beleid |Kontinu |Kontinu |Voordeel |- |DSAC||Verspreidende Sagte Akteur-Kritiek ||Uit- beleid ||Kontinu ||Kontinu ||Aksiewaarde-verspreiding |} == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Masjienleer]] 6rjwi40vxme1arpwpv0tuqmj950anhf 2908766 2908733 2026-06-02T08:55:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908766 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Spot by Boston Dynamics.jpg|thumb|Versterkingsleër was gebruik om BostonDynamics se Spot robot te help om beter te leer loop <ref>{{Cite web |title=Starting on the Right Foot with Reinforcement Learning |url=https://bostondynamics.com/blog/starting-on-the-right-foot-with-reinforcement-learning/ |access-date=2026-05-31 |website=Boston Dynamics |language=en-US}}</ref>|alt=BostonDynamics se Spot robot wat loop]] '''Versterkingsleër''' (VL) is 'n kunsmatige intelligensie metode wat gebruik word om 'n rekenaar op te lei om besluite te neem.<ref name=":2">{{Cite book |last=Winder |first=Phil |title=Reinforcement learning: industrial applications of intelligent agents |date=2020 |publisher=O'Reilly Media, Inc |isbn=978-1-0981-1483-1 |edition=First edition |location=Sebastopol, CA}}</ref> Die gerekenariseerde besluitnemer word 'n agent genoem.<ref name=":3">{{Cite book |last=Sutton |first=Richard S. |title=Reinforcement learning: an introduction |last2=Barto |first2=Andrew |date=2018 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-35270-3 |edition=Second edition |series=Adaptive computation and machine learning |location=Cambridge, Massachusetts London, England}}</ref> Die agent word opgelei deur belonings of strawwe te ontvang vanaf die omgewing namate die gewensdheid van die besluit wat die agent geneem het.<ref name=":3" /> Gewenste besluite word positief beloon en ongewensde besluite laat 'n straf toegedien word.<ref name=":3" /> Die agent voer sy besluite deur middel van 'n aksie uit wat dan die toestand van die omgewing verander waarin die agent homself bevind.<ref name=":3" /> Die agent se besluit oor die aksie wat gepleeg moet word is onderhewig aan die toestand van die omgewing.<ref name=":3" /> Die primêre doel van die agent is om die aksie te pleeg wat die grootste maksimum verwagte beloning vir sy huidige toestand sal lewer.<ref name=":3" /> Dit beteken dat die agent se besluite gemik is op lang termyn belonings pleks van kortsigtige korttermyn belonings.<ref name=":2" /> Klem word dus daarop geplaas dat besluite geneem word gebaseer om die omgewing se toestand wat die agent waarneem. Die agent se inagname van die toestand onderskei VL van ander masjien leer tegnieke soos evolusionêre metodes.<ref name=":3" /> == Geskiedenis == Een van die begin stadiums van VL kan terug getrek word na die navorsing wat die Amerikaanse sielkundige, Edward Thorndike, op diere in die 1800's gedoen het <ref name=":3" />. Thorndike het navorsing gedoen op die probeer-en-tref metode van diere gebruik om te leer en dit sodoende met die “Wet van Effek” beskryf <ref name=":3" />. Thorndike het die gedrag van katte waargeneem deur hulle in 'n “raaiselboks” te geplaas, waarvan hulle dan moes ontsnap deur toepaslike aksies te doen.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Thorndike |first=Edward L. |date=1898 |title=Animal intelligence: An experimental study of the associative processes in animals. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/h0092987 |journal=The Psychological Review: Monograph Supplements |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=i–109 |doi=10.1037/h0092987 |issn=0096-9753}}</ref> Byvoorbeeld, ’n kat kon die deur van die raaiselboks oopmaak deur ’n reeks van drie afsonderlike aksies uit te voer: ’n platform agter in die sakkie te deur te druk, ’n tou te trek deur daarop te krap, en ’n arm op of af te druk <ref name=":3" />. Met die aanvanklike eksperiment, waar kos buite die raaiselboks in sig was, het meeste van Thorndike se katte “duidelike tekens van ongemak” en buitengewone energieke aktiwiteite “om intuïtief te probeer ontsnap” getoon <ref name=":4" />. Daaropvolgende eksperimente met verskillende katte in verskillende raaiselbokse met verskillende ontsnappingsmeganismes, het Thorndike die hoeveelheid tyd opgeteken wat elke kat neem om te ontsnap <ref name=":4" />. Hy het waargeneem dat die tyd byna altyd afgeneem het met opeenvolgende ervarings, byvoorbeeld van 300 sekondes tot 6 of 7 sekondes <ref name=":3" />. Dit het Thorndike gelei tot die formulering van ’n aantal “wette” van leer, waarvan die mees invloedryke die wet van effek was <ref name=":3" />. Die naam is as gevolg van die effek wat beloonde gebeurtenisse op die aksies van diere het <ref name=":3" />. [[File:Dog training.jpg|thumb|Versterkingsleer kan gebruik word om diere op te lei deur 'n beloning (kos) toe te dien wanneer 'n bevel gehoorsaam word.]] Die wet van effek word deur sielkundiges as instrumentele kondisionering geklassifiseer omdat die leer van die dier afhang van dit wat die dier doen: die lewering van ’n beloning/versterking is afhanklik van wat die dier doen (soos om te ontsnap) <ref name=":3" />. In kontrast bestaan daar ook klassieke kondisionering eksperimente, waar die belonging/ versterkende stimulus onafhanklik van die dier se gedrag toegeken word <ref name=":3" />. Die term “versterking”, in die konteks van dierleer, het eers later in gebruik gekom met die eerste verskynsel in Pavlov se 1927 monografie oor gekondisioneerde reflekses <ref name=":3" />. Pavlov het versterking beskryf as die versterking van ’n gedragspatroon wanneer ’n dier ’n stimulus (versterker) ontvang in kombinasie met ’n ander stimulus of ’n reaksie wat die gedragspatroon vorm <ref name=":3" />. Om as ’n versterker te dien, moet die versterkte gedragspatroon aanhou ná die stimulus wegneem is <ref name=":3" />. ’n stimulus wat slegs die dier se aandag trek of gedrag aanwakker sonder blywende verandering word nie as ’n versterker beskou word nie <ref name=":5">{{Cite journal |last=Pavlov |first=P. Ivan |date=2010-07 |title=Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of the cerebral cortex |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25205891 |journal=Annals of Neurosciences |volume=17 |issue=3 |pages=136–141 |doi=10.5214/ans.0972-7531.1017309 |issn=0972-7531 |pmc=4116985 |pmid=25205891}}</ref>. Pavlov se eksperimente het behels om die speekselreflekse van honde te meet ná aanbieding van kos <ref name=":5" />. Kort voor die aanbieding van kos, was daar altyd 'n geluid gespeel sodat die honde die metronoom stimulus assosieer met etens tyd <ref name=":5" />. Pavlov het die honde later só gekonditioneer dat hulle speekselkliere geaktiveer word deur net die geluid van die klank, al was daar geen kos betrokke nie <ref name=":5" />. Die idee om probeer-en-tref leer toe te pas in ’n rekenaar wetenskap het al vroeg in die bestaan kunsmatige intelligensie ontstaan <ref name=":3" />. In ’n 1948 verslag het Alan Turing ’n ontwerp beskryf vir ’n “genot-pyn-stelsel” wat volgens die wet van effek werk <ref name=":3" />. Baie kreatiewe elektro-meganiese masjiene is gebou wat die probeer-en-tref leer metode gedemonstreer het. Die vroegste is waarskynlik ’n masjien deur Thomas Ross (1933) wat daarin geslaag het om ’n roete deur 'n eenvoudige doolhof te vind en te onthou. Een van die eerste mylpale multi-agent VL is TD-Gammon agent, wat opgelei was om Backgammon te speel <ref name=":3" />. TD-Gammon is in die 1990’s ontwikkel en moes unieke VL probleme oorkom soos teenstanders wat aktief die toestand van die bord verander (toestand van die bord word nie deur net een agent bepaal nie), asook gevorderde strategieë soos die blokkeer van die teenstander met die agent se eie stukke <ref name=":3" />. Die agent word opgelei deur teen homself te speel en kon omtrent so goed soos die beste backgammon-rekenaarsprogram na ongeveer 300 000 wedstryde word <ref name=":3" />. 'n Latere weergawe, TD-Gammon 3.0, kon ’n professionele backgammon-speler (Kazaros) klop ná opleiding van ongeveer 1 500 000 speletjies. TD-Gammon het die vaardigheids vlakke van menslike toernooispel verhoog deur nuwe strategieë bekend te stel wat voorheen verborge vir professionele spelers was. [[File:Atari 2600 console.jpg|thumb|VL kan gebruik word om 'n agent te leer Atari 2600 speletjies speel deur net die beeld van die speletjie en die telling van die speletjie as insette te voorsien.]] ’n Artikel wat deur Google DeepMind in 2015 uitgereik is, bespreek die gebruik van Diep Q-leer om Atari 2006-speletjies te speel deur slegs die beeld van die skerm en die speletjie se telling as insette te gebruik <ref name=":6">{{Cite journal |last=Mnih |first=Volodymyr |last2=Kavukcuoglu |first2=Koray |last3=Silver |first3=David |last4=Rusu |first4=Andrei A. |last5=Veness |first5=Joel |last6=Bellemare |first6=Marc G. |last7=Graves |first7=Alex |last8=Riedmiller |first8=Martin |last9=Fidjeland |first9=Andreas K. |last10=Ostrovski |first10=Georg |last11=Petersen |first11=Stig |last12=Beattie |first12=Charles |last13=Sadik |first13=Amir |last14=Antonoglou |first14=Ioannis |last15=King |first15=Helen |date=2015-02 |title=Human-level control through deep reinforcement learning |url=https://www.nature.com/articles/nature14236 |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7540 |pages=529–533 |doi=10.1038/nature14236 |issn=1476-4687}}</ref>. Geen addisionele insette was benodig om die agent te leer nie <ref name=":6" />. Die Diep Q-netwerk argitektuur was selfs suksesvol oordraagbaar na ander Atari 2006 speletjies weens die VL agente se vermoë om op baie van die Atari 2006 speletjies te oefen met dieselfde algoritme, netwerkargitektuur en hiperparameters <ref name=":6" />. 'n Moderne mylpaal vir VL is in Maart 2016 deur Google DeepMind se AlphaGo agent behaal deur die beste mens speler (Lee Sedo) 4-1in ’n tradisionele Chinese bordspel (Go) geklop het <ref name=":7">{{Cite journal |last=Silver |first=David |last2=Schrittwieser |first2=Julian |last3=Simonyan |first3=Karen |last4=Antonoglou |first4=Ioannis |last5=Huang |first5=Aja |last6=Guez |first6=Arthur |last7=Hubert |first7=Thomas |last8=Baker |first8=Lucas |last9=Lai |first9=Matthew |last10=Bolton |first10=Adrian |last11=Chen |first11=Yutian |last12=Lillicrap |first12=Timothy |last13=Hui |first13=Fan |last14=Sifre |first14=Laurent |last15=van den Driessche |first15=George |date=2017-10 |title=Mastering the game of Go without human knowledge |url=https://www.nature.com/articles/nature24270 |journal=Nature |language=en |volume=550 |issue=7676 |pages=354–359 |doi=10.1038/nature24270 |issn=1476-4687}}</ref>. 'n Verbeterde weergawe, AlphaGo Zero, het baie tradisionele Go kennis self herontdek en ook nuwe strategieë verskaf wat professionele spelers met nuwe taktieke geïnspireer het <ref name=":7" />. Ongelukkig het AlphaGo ook die negatiewe effekte van VL uitgewys deurdat Lee Sedol heeltemal van Go afgetree het nadat AlphaGo Zero onoorwinbaar was <ref>{{Cite web |last=Pranam |first=Aswin |title=Why The Retirement Of Lee Se-Dol, Former ‘Go’ Champion, Is A Sign Of Things To Come |url=https://www.forbes.com/sites/aswinpranam/2019/11/29/why-the-retirement-of-lee-se-dol-former-go-champion-is-a-sign-of-things-to-come/ |access-date=2026-05-31 |website=Forbes |language=en}}</ref>. Aktuele teenwoordigheid van VL kan verder gevind word in die gebruik by groot taalmodelle soos ChatGPT, Grok en Gemini <ref name=":0">{{Cite news |title=Grok 4 |url=https://x.ai/news/grok-4 |access-date=2026-05-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=Gemini 2.5: Our most intelligent AI model |url=https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ |access-date=2026-05-31 |website=Google |language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Introducing ChatGPT |url=https://openai.com/index/chatgpt/ |access-date=2026-05-31 |website=OpenAI |language=en-US}}</ref>. VL word veral gebruik om die groot taalmodelle die vermoë te gee om te "dink" en om 'n menslike terugvoer element te verskaf sodat die groot taalmodelle response gee wat meer aanneemlik is vir mense <ref name=":0" /><ref name=":1" />. Die bydraes van VL tot intelligente sisteme en as ewige belang tot rekenaar wetenskap was veral erken toe A. Barto en R. Sutton die ACM A.M. Turing Toekenning van 2024 verower het <ref>{{Cite web |title=Andrew Barto and Richard Sutton are the recipients of the 2024 ACM A.M. Turing Award for developing the conceptual and algorithmic foundations of reinforcement learning. |url=https://www.acm.org/media-center/2025/march/turing-award-2024 |access-date=2026-05-31 |website=www.acm.org |language=en}}</ref>. == Raamwerk == Die besluitnemingsproses van VL kan wiskundig geformaliseer word met die Markov-besluitnemingsproses (MBP) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. VL bestaan ​​normaalweg uit 'n beleid, beloning sein, waardefunksies en opsioneel 'n model van die omgewing <ref name=":3" />. Die MBP kan met die onderstaande diagram uitgebeeld word <ref name=":3" />. [[File:Markov diagram Afrikaans.png|center|530x530px]] Die bostaande diagram illustreer die MBP deur 'n agent en omgewing voor te stel wat met mekaar interaksie het deur middel van aksies, toestande en belonings. Hierdie interaksies word die trajek van die proses genoem <ref name=":3" />. Die trajek hou tred met die aksie wat deur die agent op elke tydstip uitgevoer word en die gevolglike toestand-beloningpaar wat van die omgewing ontvang word <math>(S_0, A_0, R_1,S_1,A_1,S_2,A,2,R_3,...)</math> <ref name=":3" />. Die tydstip van die trajek hoef nie vas te wees nie en die oorgange van 'n toestand-aksiepaar na 'n toestand-beloningpaar kan stogasties wees <ref name=":3" />. Die voorwaardelike waarskynlikhede om 'n spesifieke volgende toestand (<math>s'</math>) en beloning (<math>r</math>) paar te ontvang, gegewe die huidige toestand (<math>s</math>) en aksie (<math>a</math>) paar, word die dinamika van die MBP genoem en word wiskundig voorgestel as <math>p(s', r|s, a)</math> <ref name=":3" />. Dit is daarom duidelik dat die agent die besluitnemer is en die omgewing alles buite die agent is waarmee die agent interaksie het <ref name=":3" />. Die toestand is moontlik een van die belangrikste aspekte om in die MBP te definieer, aangesien die dimensionaliteit van die probleem afhanklik is van die toestand <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die toestand moet ideaal gesproke al die inligting bevat wat vir 'n agent benodig word om 'n besluit te neem, sonder om staat te maak om te weet wat in die vorige tydstippe gebeur het (voldoen aan die Markov-eienskap) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Probleme waarin die hele toestand van die omgewing beskikbaar is vir die agent, staan ​​bekend as volledig waarneembare MBP, terwyl probleme waarin sommige aspekte van die toestand vir die agent verborge is, staan bekend ​​as gedeeltelik waarneembare MBP <ref name=":3" />. Die toestand van 'n MBP word voorgestel as 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Aksies is die besluite wat 'n agent maak, en word ook voorgestel deur 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Die gebruik van 'n vektor beteken dat aksies diskreet of kontinu kan wees, en dat 'n agent verskeie aksies op dieselfde tydstip kan uitvoer <ref name=":2" />. Byvoorbeeld, 'n agent vir 'n selfbesturende motor kan kies om sy motor links te stuur en in dieselfde tydstip te versnel deur 'n vektor met twee numeriese waardes te gebruik. Aksies beïnvloed die onmiddellike belonings wat ontvang word sowel as die toekomstige toestande en belonings wat deur die agent ervaar sal word <ref name=":3" />. Belonings is altyd 'n enkele getal wat gebruik word om die doelwit aan die agent oor te dra <ref name=":3" />. Dit is belangrik dat belonings en strawwe slegs gebruik moet word om aan te dui of wenslike uitkomste bereik word en dat die belonings en strawwe nie gebruik moet word om aan te dui oor hoe om die uitkomste te bereik nie <ref name=":3" />. Byvoorbeeld, wanneer die kortste pad tussen twee bestemmings verlang word, sal 'n goeie beloningstelsel die lengte van elke pad wat deur die agent geneem word, penaliseer (kortste lengte sal die minste hoeveelheid strawwe hê), terwyl 'n swakker beloningstelsel belonings sal bied vir individuele keuses wat geneem word. Die individuele keuse beloningstelsel word as swak beskou aangesien die doel van die agent is om die indiduele beurt keuses te besluit, pleks daarvan om beveel te word oor watse keuses om te maak. Die proses om 'n goeie beloningstelsel te ontwerp, word belonings ingenieurswese genoem <ref name=":2" />. Gewenste beloningskeuses vertoon eienskappe soos om vinnig te wees om te bereken, gekorreleer te wees met die "ware" beloning, nie baie raserig te wees nie, nie-funksionele vereistes te kodeer (soos vinniger, veiliger of meer doeltreffende oplossings), groot genoeg te wees om van geraas onderskei te word, gereeld plaas te vind, nie te laat na die aksie plaasvind waaraan dit toegeskryf word nie, 'n gladde beloningverspreiding te hê om hakkerige (robotiese) gedrag te voorkom, en eenvoudige verspreidingsvoorwaardes hê <ref name=":2" />. Die aksie wat onmiddellik na 'n beloning plaasvind, is nie noodwendig die enigste aksie wat bygedra het tot die beloning wat gegee word nie <ref name=":3" />. 'n Reeks vorige aksies het waarskynlik gehelp om die omgewing te skep vir die spesifieke toestand wat die groot beloning uitgedeel het <ref name=":3" />. Daarom kan dit voordelig wees om ook die invloed van toekomstige belonings in ag te neem wanneer 'n sekere aksie by tydstip beloon word deur gebruik te maak van die diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>). Die diskonteerde opbrengs word uitgedruk as: <math>G_t \doteq{} R_{t+1} + \gamma R_{t+2} + \gamma^2 R_{t+3} + ... + \gamma^{T-t-1} R_{T} \doteq \sum_{k=t+1}^{T}\gamma{}^{k-t-1}R_{k}</math> waar <math>\gamma</math> die diskonteringskoers is wat gewig gee aan hoeveel van die toekomstige belonings aan die huidige tydstip toegeskryf moet word <ref name=":3" />. <math>\gamma = 0</math> bepaal dat slegs die beloning van die huidige tydstip in ag geneem moet word, terwyl <math>\gamma = 0</math> bepaal dat alle toekomstige belonings vanaf die huidige tydstip af gelyke gewigte moet dra. Die simbool <math>T</math> in die vergelyking dui die tydstip aan wanneer 'n episode eindig en is bekend as die terminale toestand <ref name=":3" />. 'n Episode word gedefinieer as die natuurlike subreekse wat geïdentifiseer kan word uit die agent-omgewing-interaksies <ref name=":3" />. Die geval waar T = ∞ word verwys as 'n deurlopende taak, wat beteken dat daar slegs een lange episode van onbepaalde lengte is <ref name=":3" />. Die verwagte opbrengs van die terminale toestand word gedefinieer as null (<math>G_t = 0</math>) aangesien die episode in die terminale toestand geëindig het en geen verdere beloning verwag word nie <ref name=":3" />. == Oplossing Metode == Dit is belangrik dat die MBP-voorstelling van die probleem eenvoudig genoeg moet wees om op te los en te redeneer, terwyl dit steeds verteenwoordigend van die werklike probleem bly <ref name=":2" />. Om die verlangde modeleenvoud te bereik, is dikwels nie 'n maklike taak nie en verg talle iterasies (dit word 'n kuns eerder as 'n wetenskap) <ref name=":3" />. Die ontwikkeling van 'n eenvoudige MBP voorstelling van 'n VL taak is egter die moeite werd, aangesien die MBP model dikwels 'n veel groter effek op die VL se prestasie het as die keuse van die RL-algoritme wat gebruik word <ref name=":3" />. Die keuse van aksie gegewe die omgewingstoestand van die agent staan bekend as die beleid (<math>\pi</math>) van die agent <ref name=":3" />. Die beleid kan deterministies wees wanner <math>a = \pi(s)</math>, of stogasties wanner <math>\pi(a|s)</math> (die waarskynlikheid om 'n aksie te neem in 'n gegewe toestand s) <ref name=":3" />. Die agent het die taak om die beloning te maksimeer deur die verwagte diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>) te maksimeer. Dit is van belang om te weet watter toestande en aksies die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs het, aangesien die die aksies met die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs heel waarskynlik tot die verkryging van die maksimum moontlike beloning sal lei <ref name=":3" />. Die keuse om gulsig die verwagte opbrengs in plaas van die verwagte beloning te gebruik, is te danke aan die feit dat die verwagte opbrengs die langtermyn-beloningsvoordele van 'n toestand/aksie in ag neem en nie net die onmiddellike korttermyn-beloningsvoordele nie <ref name=":3" />. Die waarde vir 'n agent om in 'n sekere toestand, bekend as die toestandwaarde, <math>v(s)</math> te wees kan voorgestel word met: <math>v_\pi(s) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s \right] \quad \forall s \in S</math> waar <math>\mathbb{E}</math> die verwagte waarde aandui soos tiepies in statistieke gebruik word <ref name=":3" />. Die belangrikste aspek van 'n VL algoritme is om 'n metode te vind wat die waardefunksie doeltreffend skat <ref name=":2" />. Die verwagte waarde is dus afhanklik van die statistiese verspreiding van die diskonteerde opbrengs. Die verwagte waarde skat die benaderde waarde wat 'n stogastiese veranderlike waarskynlik sal aanneem <ref name=":8">{{Cite book |last=Montgomery |first=Douglas C. |title=Applied statistics and probability for engineers |last2=Runger |first2=George C. |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-58559-6 |edition=Seventh edition |series=EMEA edition |location=Hoboken, NJ}}</ref>. Die wiskundige formule vir die verwagte waarde word gedefinieer deur: <math>\mathbb{E}[X] = \sum_xp(x) \times x</math> waar die verwantskap tussen die statistiese verspreiding van die data en die werklike waarde van die data duidelik getoon word in die berekening van die verwagte waarde <ref name=":8" />. 'n Soortgelyke funksie bestaan ​​vir die aksiewaarde as volg <ref name=":3" />: <math>q_\pi(s,a) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s, A_t = a ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s, A_t = a \right]</math> wat toon dat die aksiewaarde afhanklik is van die aksie sowel as die toestand <ref name=":3" />. Die aksiewaarde is veral nuttig wanneer daar besluit moet word watter aksie in 'n gegewe toestand geneem moet word, aangesien die aksie met die grootste aksiewaarde heel waarskynlik die grootste beloning sal verskaf <ref name=":3" />. Die bostaande waarde vergelykings wys verder dat die waardefunksies vir die beleid (<math>\pi</math>) as 'n onderskrif bevat. Die onderskrif beklemtoon dat die waardefunksies afhanklik is van die huidige beleid wat die agent volg. Die afhanklikheid van die waardefunksie aan die huidige beleid maak sin, aangesien die beleid die daaropvolgende aksies bepaal wat deur die agent geneem sal word. Die waardefunksies kan egter weer gebruik word om die beleid van die agent te verbeter, aangesien toestande/aksies met die grootse waardefunksies beter keuses aandui <ref name=":3" />. Die Teoretiese uitdrukking vir die bepaling van die toestandwaardefunksie (die Bellman-vergelyking vir <math>v_\pi</math>) is <ref name=":3" />: <math>v_{\pi}(s) = \sum_{a} \pi(a|s) \sum_{s',r}p(s',r|s,a)[r+\gamma v_\pi(s')] \quad \forall s \in S = \sum_{a}\pi(a|s)q_\pi(s,a)</math> terwyl die Bellman vergelyking vir die aksiewaardefunskie (<math>q_\pi</math>) gegee is as <ref name=":3" />: <math>q_{\pi}(s,a) = \sum_{s',r}p(r,s'|s,a)(r+\gamma\sum_{a'}\pi(a',s')q_{\pi}(s',a')) = \sum_{r,s'}p(r,s'|s,a)(r+\gamma v_\pi(s'))</math> Dit is miskien 'n bietjie vreemd om te obserweer (uit die bostaande vergelykings) dat die berekening van die waardefunksies vereis om reeds die waarde van die toekomstige toestand te weet. Die dilemma kan opgelos word deur 'n geskatte waarde vir die waardefunksie te gebruik en die waardefunksies dan iteratief op te dateer totdat dit konvergeer <ref name=":3" />. Die opdatering van Bellman se vergelykings deur 'n beleid te volg wat gulsig die maksimum toestandwaarde kies staan bekend as die dinamiese programmeringsalgoritme vir VL <ref name=":3" />. Daar is egter 'n paar aannames wat die toepaslikheid van dinamiese programmering in die praktyk belemmer, naamlik toegang tot 'n akkurate model van die omgewing, <math>p(r, s'|s, a)</math>, voldoende berekeningshulpbronne (berekeningspoed en RAM geheue), en die behoefte vir die toestande om die Markov-eienskap te gehoorsaam <ref name=":2" />. Dit skep dus die behoefte om ander praktiese VL benaderinge te ondersoek. === Hoof benaderinge === Daar is drie hoof kategoriee waarin VL algoritmes verdeel kan word, naamlik tabulere metodes, funksie benadering en beleidgradient metodes <ref name=":3" />. ==== Tabulere metodes ==== Tabelmetodes is bekend daarvoor dat hulle diskrete aksie- en toestandsruimtes het <ref name=":3" />. Dit beteken dat daar 'n tabel gekonstrueer kan word waar die rye van die tabel die toestande van die agent verteenwoordig, terwyl die aksies deur die kolomme van die tabel beskryf word <ref name=":2" />. Die algemene vorm van VL algoritmes word tiepies beskryf as <ref name=":3" />: <math>\text{NuweBenadering} \gets \text{OuBenadering} + \text{StapGrotte}[ \underbrace{\text{Teiken} - \text{OuBenadering}}_{\text{fout}} ]</math>[[File:AksieWaardeDiskreet.png|thumb|350x350px|Tabulere metodes kan voorgestel word deur 'n tabel met rye en kolomme wat die waarde van aksies in 'n gegewe toestande verteenwoordig.]]waar die stapgrootte 'n hiperparameter is wat deur die <math>\alpha</math> simbool voorgestel word. Groot stapgroottewaardes dui aan dat die foutaanpassing 'n groot effek op die nuwe skatting het, terwyl 'n klein stapgrootte wys dat slegs geringe aanpassings aan die nuwe skatting gemaak moet word <ref name=":2" />. Nie-nul stapgroottes kan help met nie-stasionêre omgewings, aangesien onlangse opdateringsfoute 'n groter gewig dra met aanpassings <ref name=":3" />. 'n Bekende tabulere VL metode (SARSA) vereis 'n eenstapvertraging sodat die volgende beloning, toestand en aksie beskikbaar is vir die opdateringsalgoritme <ref name=":3" />. Die SARSA-algoritme word beskou as 'n in-beleid algoritme aangesien die volgende aksie die beleid gebruik wat opgedateer word <ref name=":3" />. SARSA se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma Q(S_{t+1},A_{t+1}) - Q(S_t,A_t) \right]</math> 'n Klein wysiging aan die SARSA algoritme lewer 'n heeltemal anders VL uit-beleid algoritme, bekend as Q-leer <ref name=":3" />. Q-leer verower die aksiewaardefunksie (<math>Q</math>) deur die beleid heeltyd op te dateer met die maksimum beskikbare volgende toestand-aksiewaarde, in plaas daarvan om aan te neem dat die gedragsbeleid die maksimum volgende toestand-aksiewaarde sal kies<ref name=":3" />. Q-leer se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma \max_{a} Q(S_{t+1},a) - Q(S_t,A_t) \right]~.</math> ==== Funksiebenadering metodes ==== [[File:AksieWaardeKurwe.png|thumb|350x350px|Funksiebenadering metodes kan gesien word as 'n kurwe wat gepas word oor tabulere metodes.]] Funksiebenadering metodes word gebruik vir VL probleme met kontinue toestandsruimtes en diskrete aksieruimtes <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die primêre doelwit van funksiebenaderingsmetodes is om 'n stel gewigte te vind <math>(\boldsymbol{w} \doteq (w_1, w_2,...,w_d)^\top ;\boldsymbol{w} \in \mathbb{R}^d)</math>wat gebruik kan word om 'n waardefunksie (<math>\hat{v}(s,\boldsymbol{w}) \approx v_\pi(s)</math>of <math>\hat{q}(s,a,\boldsymbol{w}) \approx q_\pi(s,a)</math>) te benader. Die benadering metodes wat gebruik word, kan enigiets wees van lineêre funksies tot multi-laag kunsmatige neurale netwerke (KNN) en besluitbome [6]. Die twee hoof funksiebenaderings metodes is lineêre benadering en nie-lineêre KNN'e. Lineêre benaderings is aanloklik weens hul eenvoudigheid en robuustheid, terwyl KNN's 'n meer veralgemene oplossing is en in staat is om meer komplekse funksies te benader <ref name=":3" />. Die kwaliteit van 'n funksiebenadering word gegee deur die verliesfunksie <ref name=":2" />. Die benadering met die kleinste verlieswaarde word as die optimale benadering beskou. Lineêre funksies benadering beskik einskappe soos maklike gradiëntberekeninge, verliesfunksies wat 'n enkele globale minimum het (geen plaaslike minima nie), en gewaarborgde konvergensie (nie-lineêre metodes het dit nie) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Nie-lineêre funksies word gebruik wanneer komplekse waardefunksies benader moet word <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Oor die algemeen word eenvoudiger modelle bo komplekse modelle in die industrie verkies, aangesien hulle eenvoudiger is om te implementeer, beter verstaan word ​​en meer robuust is <ref name=":2" />. 'n Kern beperking van funksiebenadering metodes is die feit dat die dimensionaliteit van die gewigte tiepies minder is as die aantal toestande <ref name=":2" />. Wanneer daar minder gewigte as toestande/kenmerke is, beteken dit dat die verandering van 'n enkele gewig om die benadering van een toestand te verbeter, die benadering van ander toestande negatief kan beïnvloed <ref name=":3" />. Die beperking beskik ook oor voordele, soos om meer veralgemeenbaar te wees vir verskeie toestande, en om 'n agent se prestasie op gedeeltelik waarneembare probleme te verbeter <ref name=":3" />. ==== Beleidgradiënt metodes ==== [[File:BeleidGradiente.png|thumb|350x350px|Beleidsgradiente verskaf nie 'n waarde vir aksies nie, maar liewer die waarskeinlikheid om 'n spesifieke aksie te neem.]] Waardegebaseerde metodes kan nie groot/deurlopende aksieruimtes met bestaande tegnologie hanteer nie, aangesien die berekenings kompleksiteite te groot is vir die soek na 'n maksimum aksiewaarde wanneer al die moontlike aksiewaardes nagegaan word <ref name=":2" />. 'n Alternatief is om eerder te fokus op die konstruksie/verbetering van die beleid in plaas van die waardefunksies <ref name=":3" />. Metodes wat daarop gemik is om die beleid direk te verbeter, staan ​​bekend as beleidsgradiëntmetodes. Die metodes kan abstrak raak aangesien die gradiënt van die beleid bereken word om te bepaal hoe die beleid verbeter moet word <ref name=":3" />. Voordele van beleidsgradiënt metodes is hul vermoë om op deurlopende aksieruimtes toegepas te word, sterker konvergensiewaarborge in vergelyking met waardegebaseerde metodes, en die vermoë om stogastiese beleide direk te leer om natuurlik eksplorasie aan te moedig <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die optimaliteit van beleidsgradiëntmetodes teenoor waardegebaseerde metodes is probleemafhanklik, met sommige probleme wat eenvoudiger beleidsvoorstellings het terwyl ander probleme eenvoudiger waardefunksievoorstellings het <ref name=":3" />. Met beleidsgradiënt metodes word die beleid self geparametriseer met die gewigte <math>\boldsymbol{\theta} \in \mathbb{R}^{d'}</math>sodat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) = \text{Pr}\{A_{t} = a | S_{t} = s, \boldsymbol{\theta}_{t} = \boldsymbol{\theta}\}</math> <ref name=":3" />. Die geparametriseerde beleid se gewigte kan met 'n lineêre funksie of 'n ANN benader word, op 'n soortgelyke wyse as wat funksiebenaderings gedoen is. Die beleid kan op enige manier geparametriseer word, solank as wat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta})</math>differensieerbaar is met betrekking tot <math>\theta</math> <ref name=":3" />. Daar word verder aanbeveel dat die beleid nie heeltemal deterministies (<math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) \in (0,1)</math>) moet wees nie, om te verseker dat agente steeds op 'n natuurlike wyse kan verken <ref name=":3" />. === Karakteristieke van VL === 'n Paar karakteristieke van VL word in die afdeling bespreek. ==== Optimale beleid ==== 'n Optimale beleid het 'n verwagte waarde groter as of gelyk aan die verwagte waarde van enige ander beleid vir alle moontlike toestande <ref name=":3" />. Die verhouding tussen die verwagte waarde van 'n optimale beleid in vergelyking met ander beleide kan wiskundig voorgestel word as: <math>\pi^* \ge \pi' \iff v_{\pi^*}(s) \ge v_{\pi'}(s) \quad \forall s \in S</math> waar <math>\pi_*</math> op die optimale beleid aandui <ref name=":3" />. Daar is altyd ten minste een optimale beleid in 'n VL probleem <ref name=":3" />. Die nie unieke eienskap van 'n optimale beleid kan in die praktyk gesien word wanneer verskillende VL algoritmes verskillende speelstyle aanneem <ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite thesis |last=le Roux |first=J. a. I. |title=Development of a new serious game utilising reinforcement learning to enrich high school mathematics |date=2025 |publisher=North-West University |url=https://orcid.org/%200009-0004-2566-8928 |language=en}}</ref> . Wiskundig gestel, kan die optimale beleid gebruik word om die optimale toestandwaarde funksie en die optimale aksiewaarde funksie voor te stel <ref name=":3" />: <math>v_{*}(s) \doteq \max_{\pi} v_\pi(s) \quad \forall s \in S</math> <math>q_{*}(s,a) \doteq \max_{\pi} q_\pi(s,a) \quad \forall s \in S, a\in A(s)</math> Die optimale beleid kan deterministies wees (altyd die aksie met die hoogste verwagte opbrengs kies) of stogasties (die waarskynlikheid om 'n aksie te kies word beïnvloed deur die verwagte opbrengs daarvan) <ref name=":3" />. Die gepastheid van 'n stogastiese of deterministies optimale beleid is probleem afhanklik <ref name=":3" />. Laastens beïnvloed alle komponente van die MBP die optimale beleid, soos verteenwoordiging van toestande, beskikbare aksies en beloning verspreiding <ref name=":2" />. Die verandering van selfs net een van hierdie komponente kan die optimale beleid drasties verander <ref name=":2" />. ==== Verken en uitbuit probleem ==== Die strategie om altyd die maksimum aksiewaarde te kies, staan ​​bekend as uitbuiting aangesien die bekende aksiewaardes voortdurend uitgebuit word vir maksimum belonings <ref name=":3" />. Wanneer die dinamika van die omgewing stogasties is, kan dieselfde aksie in dieselfde toestand lei tot verskillende toekomstige toestande of aksies moontlikheide soos beskryf deur die omgewing se dinamika waarskynlikhede <ref name=":3" />. Dit beteken dat die VL agent die waarde van 'n aksie kan oorskat of onderskat as dit 'n onvoldoende steekproef van die toestand het <ref name=":3" />. Dit is daarom nodig om toestande te verken wat aanvanklik suboptimaal lyk omdat hulle nie noodwendig voldoende gemonster is nie <ref name=":3" />. 'n Balans moet egter tussen eksplorasie en uitbuiting getref word, aangesien te veel verkenning veroorsaak dat die agent onnodige suboptimale keuses maak, terwyl te min verkenning veroorsaak dat die agent onbewus is van die werklike optimale oplossing <ref name=":3" />. 'n Benadering tot die eksplorasie/uitbuitingsdilemma is om <math>\epsilon</math>-gierige aksie seleksie te gebruik <ref name=":3" />. Dit behels om (<math>\epsilon</math> × 100)% van die tyd verkenning aksies te neem en die ander kere die uitbuit aksie te pleeg <ref name=":3" />. Oor tyd kan <math>\epsilon</math> tot nul genader word namate die beleide en waardefunksieverbetering stabiliseer en die uitbuiting strategie meer seker word <ref name=":2" />. '''In-beleid en uit-beleid algoritmes''' In-beleid algoritmes het slegs een beleid wat ervarings genereer en terselfde tyd verbeter word deur die resultate van die ervarings <ref name=":3" />. Aan die ander kant, het uit-beleid algoritmes twee afsonderlike beleide, een vir die genereer van ervarings en 'n ander beleid wat verbeter word deur die gegenereerde ervarings <ref name=":3" />. Dit mag dalk met die eerste oogopslag onbeduidend voorkom, maar buite-beleid laat toe om 'n skeiding te maak tussen verkenningsstrategieë en die aanleer van 'n beleid <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Bykomende opleidings moontlikhede ontstaan ​​met uit-beleid leer, soos opleiding uit aflyn data, die aanleer van optimale beleide terwyl verkenningsbeleide uitgevoer word, leer uit demonstrasie (nabootsingsleer), en die aanleer van verskeie take parallel vanuit 'n enkele omgewing (verminder tyd om agent op te lei) <ref name=":2" />. Beleidsgebaseerde algoritmes is dikwels sagte (stogastiese) beleide om die beleid te help met verkenning <math>( \pi(a|s) > 0 \quad \forall s \in S; a \in A(s))</math> <ref name=":3" />. Beleidsgebaseerde algoritmes het die hoofvoordele dat hulle vinniger kan leer (vroeër kan uitbuit) en meer stabiel is om op te lei as uit-beleid algoritmes <ref name=":2" />. Nadele van beleidsgebaseerde algoritmes sluit in swak steekproef doeltreffendheid en 'n ooroptimistiese verwagte waarde terugvoerlus <ref name=":2" /><ref>{{Citation |last=Haarnoja |first=Tuomas |title=Soft Actor-Critic: Off-Policy Maximum Entropy Deep Reinforcement Learning with a Stochastic Actor |date=2018-08-08 |url=http://arxiv.org/abs/1801.01290 |access-date=2026-06-01 |publisher=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1801.01290 |id=arXiv:1801.01290 |last2=Zhou |first2=Aurick |last3=Abbeel |first3=Pieter |last4=Levine |first4=Sergey}}</ref>. Buitebeleidmetodes is gevolglik gewild onder moderne algoritmes, aangesien hulle daarop gemik is om die steekproef doeltreffendheid van VL algoritmes te verbeter deur verbeterde verkenningsmeganismes in te sluit <ref name=":2" />. Uit-beleidalgoritmes bestaan ​​uit 'n teikenbeleid (<math>pi</math>) en 'n gedragsbeleid (<math>b</math>) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Teikenbeleid is die optimale beleid wat die VL agent probeer leer, terwyl die gedragsbeleid gebruik word om die ervarings te genereer wat gebruik word om die teikenbeleid op te lei <ref name=":3" />. Die gedragsbeleid inkorporeer die verkenningsmeganisme van die opleidingsproses <ref name=":2" />. Uit-beleid algoritmes is bekend daarvoor dat hulle meer variansie in hul opdaterings bevat, wat veroorsaak dat hulle stadiger konvergeer as in-beleid algoritmes <ref name=":3" />. Gedragsbeleid moet beskik oor dekking oor die teikenbeleid deur te vereis dat elke aksie wat deur die teikenbeleid geneem word, ook deur die gedragsbeleid geneem word <ref name=":3" />. Die dekkingseienskap bepaal dus dat die teikenbeleid deterministies kan wees, maar die gedragbeleid moet stogasties wees in teostande waar die gedragbeleid nie identies is aan die teikenbeleid nie <ref name=":3" />. Dit word ook gestel as: <math>\pi(a|s) > 0 \implies b(a|s) > 0</math> Metodes wat op beleid gebaseer is, kan as 'n spesiale geval van metodes buite beleid beskou word, waar die gedrag- en teikenbeleid dieselfde beleid is <ref name=":3" />. Byna alle uit- beleid metodes gebruik belangrikheids monsterneming om die gedragbeleid met die teikenbeleid te koppel <ref name=":3" />. Die belangrikheids monsternemings verhouding word wiskundig gegee as: <math>\rho_{t:T-1} = \prod_{k = t}^{T-1} \frac{\pi(A_k|S_k)}{b(A_k|S_k)}</math> met die gedragsbeleid wat omgeskakel word na die teikenbeleid deur 'n eenvoudige vermenigvuldiging van die belangrikheidsteekproefverhouding te gebruik <ref name=":3" />: <math>v_\pi(s) = \mathbb{E}[ \rho_{t:T-1} G_t | S_t = s]</math> Dit word aanbeveel dat die gedragsbeleid meer stabiel moet wees (meer dikwels en kleiner opdaterings) as die teikenbeleid om te verseker dat opleiding van die agent stabiel bly <ref name=":2" />. === Algemene Tegnieke === Praktiese algoritmes gebruik oor die algemeen benaderingsstrategieë vir die teoretiese modelle (soos die Bellman vergelyking) om teoretiese beperkings wat die praktiese implimentering belemmer, te oorkom. Die onderstaande tabel toon 'n paar algemene praktiese algoritmes wat in VL gebruik word. {| class="wikitable sortable" |- ! Algoritme !! Beskrywing !!Beleid !! Aksieruimte !! Toestandruimte !! Operator |- | Monte Carlo || Elke besoek aan Monte Carlo || Enige || Diskreet || Diskreet || Steekproefgemiddeldes van toestandwaardes of aksiewaardes |- | TD-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Toestandwaarde |- | Q-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | SARSA || Toestand–aksie–beloning–toestand–aksie || In-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | DQN || Diep Q-netwerk || Uit-beleid || Diskreet || Kontinu || Aksiewaarde |- | DDPG || Diep Deterministiese Beleidsgradiënt || Uit-beleid || Kontinu || Kontinu || Aksiewaarde |- | A3C || Asinchrone Voordeel Akteur-Kritiek Algoritme || In-beleid || Diskreet || Kontinu || Voordeel (=aksie-waarde - toestand-waarde) |- | TRPO || Vertrouensgebied Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- | PPO || Proksimale Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- |TD3 |Tweeling Vertraagde Diep Deterministiese Beleidsgradiënt |Uit-beleid |Kontinu |Kontinu |Aksiewaarde |- |SAC |Sagte Akteur-Kritiek |Uit- beleid |Kontinu |Kontinu |Voordeel |- |DSAC||Verspreidende Sagte Akteur-Kritiek ||Uit- beleid ||Kontinu ||Kontinu ||Aksiewaarde-verspreiding |} == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Masjienleer]] cdaraqj9p3uwucjjh9ce5s24x7q0yn6 0 462137 2908518 2026-06-01T14:06:52Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2908518 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] ac5o9y05wd25b3lsvvs0plvyrklfp5o 2908519 2908518 2026-06-01T14:09:49Z Sobaka 328 /* Werke aangehaal */ 2908519 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''[[Man's Search for Meaning]]'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] 5ed394gwq85gz62zq8ma593cgs2xcvo 2908521 2908519 2026-06-01T14:18:11Z Sobaka 328 bywerk 2908521 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''[[Man's Search for Meaning]]'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanie|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] 4htfj4ztmodp8x81fhvcihu7dhop8oj 2908522 2908521 2026-06-01T14:19:51Z Sobaka 328 /* Inhoud */ skakel 2908522 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''[[Man's Search for Meaning]]'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanie|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] 01i3dq4alusp085s2g60uy84ts08y6l 2908523 2908522 2026-06-01T14:20:15Z Sobaka 328 /* Werke aangehaal */ opruim 2908523 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanie|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] 98r5j0y3b8epoa679pxlpoyi514n7xo 2908524 2908523 2026-06-01T14:21:26Z Sobaka 328 /* Media */ skakel 2908524 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysing}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] jf1wmsj7wm7engyksygdo1c8m76vvme 2908525 2908524 2026-06-01T14:25:00Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2908525 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name="IV" /> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] oqbwe337pbcrwnin0v2kb3v0akofoek 2908526 2908525 2026-06-01T14:26:04Z Sobaka 328 verwysing 2908526 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":{{r|AT|mh}}{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] c0uyttnriy3xkwru3hpsoe7e7kb621i 2908527 2908526 2026-06-01T14:27:28Z Sobaka 328 /* Werke aangehaal */ verwysing 2908527 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:{{r|A}} *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] t2bcr74fl39c6yffrnddhln35y8d4n0 2908528 2908527 2026-06-01T14:28:42Z Sobaka 328 /* Werke aangehaal */ verwysing 2908528 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;{{r|P}} *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] nns780srs0vz768c80fw9gqlnvh0kta 2908531 2908528 2026-06-01T14:31:24Z Sobaka 328 /* Werke aangehaal */ verwysing 2908531 wikitext text/x-wiki '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] fvcddgufmg1d52ue86c36k1a540b7c7 2908533 2908531 2026-06-01T14:35:23Z Sobaka 328 Kur 2908533 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige Intelligensie]] 02p1iifsywu2g2mhfbkdp64rcfhgoj6 2908535 2908533 2026-06-01T14:38:57Z Sobaka 328 kategorie 2908535 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] k239ox9g07dtavzs2kkq7xb7rbplyom 2908536 2908535 2026-06-01T14:41:11Z Sobaka 328 /* Inhoud */ opruim 2908536 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 5k90k3muiuqmj5yro2en08yh7b0lbz7 2908558 2908536 2026-06-01T17:59:17Z Sobaka 328 /* Agtergrond en vrystelling */ Beeld 2908558 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== [[Lêer:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|duimnael|Magnifica Humanitas is gepubliseer op die 135ste herdenking van die ensikliek ''Rerum Novarum'' deur Pous Leo XIII.]] Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat sterk geword het onder [[Pous Franciskus]]. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank verwag" was as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "gemiste geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|memes]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse jihad.<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 May 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] iar153fx848lgsmva7yttxw4yo3hvvo 1 462138 2908534 2026-06-01T14:36:23Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2908534 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462139 2908568 2026-06-01T18:43:06Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2908568 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywer]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] rh60ub4ppl84q3gof3ctivnyjxl9gyo 2908570 2908568 2026-06-01T18:55:24Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2908570 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 97x4z76oz2ifu6gbyixtujqtcn3aiby 2908571 2908570 2026-06-01T18:57:17Z Sobaka 328 /* Loopbaan */ bywerk 2908571 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0ebx1yyy5963biq7k6bjy69ymixbp15 2908575 2908571 2026-06-01T19:00:55Z Sobaka 328 bywerk 2908575 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, Die J-kromme,<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] jpfy1pjxy0xiau6vkcygh63yuj6x07c 2908587 2908575 2026-06-01T20:02:49Z Sobaka 328 /* Sleutelkonsepte */ naam 2908587 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] lrst5xjg3knens65sfco7x9rwqgzpor 2908592 2908587 2026-06-01T20:08:06Z Sobaka 328 /* Sleutelkonsepte */ bywerk 2908592 wikitext text/x-wiki '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 577meelsl81l2lgqtwu4l7d1dhdcvug 2908594 2908592 2026-06-01T20:09:12Z Sobaka 328 Inligtingkas 2908594 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 12cq41jy6diof9sm8rsmvgv1l3blye3 2908598 2908594 2026-06-01T20:17:31Z Sobaka 328 /* Sleutelkonsepte */ bywerk 2908598 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In Every Nation for Itself stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] a9n7vkzenj4hp0yd7vlknejnwhrorwd 2908599 2908598 2026-06-01T20:17:54Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2908599 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In Every Nation for Itself stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] n5rmpa5ac2hx77t77xmgpunjelm2g5i 2908604 2908599 2026-06-01T20:21:50Z Sobaka 328 /* Sleutelkonsepte */ bywerk 2908604 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In Every Nation for Itself stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 4ms145nec7rrug7273r78f6gefme2xx 2908605 2908604 2026-06-01T20:22:24Z Sobaka 328 /* Spilpunttoestand */ kursief 2908605 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] fl0x4nj61seu0uap9mpveyv8vzff3qm 2908607 2908605 2026-06-01T20:23:27Z Sobaka 328 /* J-kromme */ Grafiek 2908607 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geo-politiek, politieke wetenskaplike | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] m6ppn670enmeqwpclnrrgw0244fyqse 2908632 2908607 2026-06-02T05:16:51Z Sobaka 328 Opruim 2908632 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = [[Geopolities]] e kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] loe7gqtstcd3l2mo2o7txiz2ceut4p8 2908633 2908632 2026-06-02T05:18:16Z Sobaka 328 2908633 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie: Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie: Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 484dx2uqh71vf6td0mtai3y317q3ia2 2908653 2908633 2026-06-02T05:40:00Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2908653 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2v203xx1tsal2j59qx6pcv9wb1tew3x 2908728 2908653 2026-06-02T07:44:28Z Sobaka 328 /* Sleutelkonsepte */ bywerk 2908728 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] rvwni0vapjiqydb065ht6b6m4q8jz7g 2908729 2908728 2026-06-02T07:45:22Z Sobaka 328 /* Tegnopolariteit */ skakel 2908729 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatsakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2376as5c6oy1mo9np9e9ngr734fn72i 2908731 2908729 2026-06-02T07:49:13Z Sobaka 328 bywerk 2908731 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Ian Bremmer | beeld = Ian Bremmer headshot.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Ian Bremmer in 2017 | geboortenaam = Ian Arthur Bremmer | geboortedatum = {{Geboortedatum|1969|11|12}} | geboorteplek = Chelsea, Massachusetts | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = Geopolitieke kenner | werkplek = | alma mater = Tulane-universiteit, Stanford-universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Eurasia Group en GZERO Media | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Ian Arthur Bremmer''' (gebore [[12 November]] [[1969]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] politieke wetenskaplike, [[skrywer]] en [[entrepreneur]] wat fokus op globale politieke [[risiko]]. Hy is die stigter en president van Eurasia Group, 'n politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma. Hy is ook die stigter van GZERO Media, 'n digitale mediafirma. ==Vroeë lewe en opvoeding== Bremmer is van Armeense, Siriese (van sy ouma aan moederskant),<ref>{{Cite web|first= Christopher |last=Atamian |authorlink= |title=Roots Shaping Worldviews |website=auroraprize.com|date= |url= https://auroraprize.com/en/roots-shaping-worldviews |accessdate=12 Desember 2021|quote= Ian Bremmer is slegs 'n kwart Armeens (aan sy moederskant). Tog het hy daardie deel van sy erfenis en die Armeense gemeenskap se omhelsing van sy vermoëns en ambisie nog altyd gekoester.}}</ref><ref>{{Cite news |last=Heer |first=Jeet |date=2018-04-24 |title="We’re Going to See a Lot More Walls" |url=https://newrepublic.com/article/148109/were-going-see-lot-walls |access-date=2024-01-12 |work=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Italiaanse en Duitse afkoms, die seun van Maria J. (née Scrivano) en Arthur Bremmer.<ref>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |title=Of Chelsea, Nov. 21, Marie J. (Scrivano)|newspaper=The Boston Globe|date=22 November 2001|url= https://www.legacy.com/us/obituaries/bostonglobe/name/marie-bremmer-obituary?id=28371659 |quote= Geliefde moeder van Ian Bremmer van NY, en Robert Coolbrith van Chelsea.}}</ref> Sy vader het in die [[Koreaanse Oorlog]] gedien en is op 46-jarige ouderdom oorlede toe Bremmer vier was. Bremmer het grootgeword in behuisingsprojekte in Chelsea, [[Massachusetts]], naby [[Boston]].<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080630223654/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1530208/Here%27s-how-the-world-works.html|url-status=dead|archive-date=June 30, 2008|title=Here's how the world works|access-date=1 Augustus 2008 |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |first=Damian |last=Thompson |date=30 September 2006}}</ref> Hy het op 11-jarige ouderdom by die St. Dominic Savio Hoërskool in Oos-Boston ingeskryf.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/high-school-age-eleven-ian-bremmer|title=High School at Age Eleven|website=www.linkedin.com|accessdate=11 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msnbc.com/morning-joe/superpower-excerpt-ian-bremmer|title="Superpower" Excerpt by Ian Bremmer|publisher=MSNBC|date=19 Mei 2015}}</ref> Op 15 het hy by die universiteit ingeskryf en in 1989 'n BA-graad in [[internasionale betrekkinge]], ''magna cum laude'', aan die Tulane-universiteit verwerf. Bremmer het daarna in 1991 'n MA-graad en in 1994 'n PhD verwerf, beide in [[politieke wetenskap]] aan die Stanford-universiteit. Sy doktorale proefskrif was "Die politiek van etnisiteit: Russe in die Oekraïne".<ref>{{cite web|title = Ian Bremmer {{!}} World Policy Institute|url = http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|website = Worldpolicy.org|access-date = January 30, 2016|archive-date = 27 Desember 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20171227142131/http://www.worldpolicy.org/ian-bremmer|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |title= The politics of ethnicity : Russians in the Ukraine |publisher=[[Stanford University]] |url=https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171143/https://searchworks.stanford.edu/view/2936585 |archive-date=27 Maart 2017 |access-date=27 Maart 2017 |language=en}}</ref><ref name="auto"/> ==Loopbaan== ===Eurasia Group=== Bremmer het die politieke risiko-navorsings- en konsultasiefirma Eurasia Group in 1998 in die kantore van die World Policy Institute in [[New York Stad]] gestig.<ref name="Politico2018-02-03">{{cite news|url=https://www.politico.com/magazine/story/2018/02/03/carter-page-nunes-memo-216934/|title=Why Carter Page Was Worth Watching: There's plenty of evidence that the former Trump campaign adviser, for all his quirks, was on suspiciously good terms with Russia.|last=Harding|first=Luke|date=3 Februarie 2018|work=Politico|access-date=8 Oktober 2018}}</ref> Die firma het in 2000 'n [[Londen]]se kantoor geopen; 'n [[Washington, D.C.]]-kantoor (2005); 'n [[Tokio]]-kantoor (2015); [[San Francisco]]- en [[São Paulo]]-kantore (2016); Brasilia- en Singapoer-kantore (2017); en 'n [[Meksikostad]]-kantoor (2025). Aanvanklik gefokus op ontluikende markte, het Eurasia Group uitgebrei om grens- en ontwikkelde ekonomieë en gevestigde praktyke in te sluit wat op geotegnologie- en energiekwessies fokus. Bremmer is medeskrywer van Eurasia Group se jaarlikse Top Risks-verslag, 'n voorspelling van 10 geopolitieke risiko's vir die komende jaar.<ref>{{cite web |last1=Hargreaves |first1=Jim |title=Eurasia Group names top risks for 2012 |url=https://money.cnn.com/2012/01/03/news/international/eurasia_group_risks/index.htm |publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web |title=The top geopolitical risks for 2019 |url=https://www.msnbc.com/morning-joe/watch/the-top-geopolitical-risks-for-2019-1421959747860 |publisher=MSNBC}}</ref> ===Skryfwerk=== Bremmer het 11 boeke oor globale sake gepubliseer, insluitend die ''[[The New York Times|New York Times]]''-topverkopers ''Us vs Them: The Failure of Globalism'' en ''The Power of Crisis: How Three Threats—And Our Response—Will Change the World''. Daarbenewens is hy die buitelandse sake-rubriekskrywer en hoofredakteur vir ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' en 'n bydraer vir die ''Financial Times A-List''.<ref>{{cite news|url=http://blogs.ft.com/the-a-list/guest-authors/|title=The A-List|date=Junie 2011|newspaper=[[The Financial Times]]}}</ref> ===Aanstelling=== In 2013 is hy as Globale Navorsingsprofessor aan die Universiteit van New York benoem.<ref>{{cite web|url=https://www.nyu.edu/about/news-publications/news/2013/12/02/ian-bremmer-president-of-eurasia-group-named-nyu-global-research-professor.html|title=Ian Bremmer, President of Eurasia Group, Named NYU Global Research Professor|website=Nyu.edu|access-date=19 Julie 2017}}</ref> en in 2019 het die Columbia-universiteit se Skool vir Internasionale en Openbare Sake aangekondig dat Bremmer 'n Toegepaste Geopolitiek-kursus by die skool sou aanbied.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiagroup.net/media/ian-bremmer-returns-to-columbia-university-faculty|title=Eurasia Group {{!}} Ian Bremmer returns to Columbia University Faculty|website=eurasiagroup.net|access-date=5 September 2019}}</ref> Hy het hul toewydingsrede in 2024 gelewer.<ref>{{cite web|url=https://www.sipa.columbia.edu/news/2024-graduation-speaker-ian-bremmer}}</ref> ==Sleutelkonsepte== ===J-kromme=== [[Lêer:Stabiliteit en openheid grafiek.png|duimnael]] Bremmer se boek, ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall'',<ref>Bremmer, Ian. 2006. ''The J Curve: A New Way to Understand Why Nations Rise and Fall''. Simon and Schuster.</ref> skets die verband tussen 'n land se openheid en sy stabiliteit. Terwyl baie lande stabiel is omdat hulle oop is (die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Frankryk]], [[Japan]]), is ander stabiel omdat hulle geslote is ([[Noord-Korea]], [[Kuba]], [[Irak]] onder [[Saddam Hoesein]]). State kan beide vorentoe (regs) en agtertoe (links) langs hierdie J-kromme beweeg, dus is stabiliteit en openheid nooit veilig nie. Die J is steiler aan die linkerkant, aangesien dit makliker is vir 'n leier in 'n mislukte staat om stabiliteit te skep deur die land te sluit as om 'n burgerlike samelewing te bou en verantwoordbare instellings te vestig; die kromme is hoër aan die heel regskant omdat state wat oorheers in die oopmaak van hul samelewings (byvoorbeeld [[Oos-Europa]]) uiteindelik meer stabiel word as outoritêre regimes. Die boek is in 2006 deur ''[[The Economist]]'' as 'n top 10-keuse gelys.<ref>{{cite news |title=Fighting to be tops |newspaper=[[The Economist]]|url=https://www.economist.com/books-and-arts/2006/12/07/fighting-to-be-tops}}</ref> ===Staatskapitalisme=== In 2010 het Bremmer die boek ''The End of the Free Market: Who Wins the War Between States and Corporations'' gepubliseer. Bremmer het gesê die finansiële krisis van 2008 het dit "moeiliker gemaak vir Westerlinge om 'n vryemarkstelsel te bevorder en makliker vir die [[Volksrepubliek China]] en [[Rusland]] om te argumenteer dat slegs regerings ekonomieë op die rand van die afgrond kan red". Die krisis het bewys gelewer dat "verligte staatsbestuur beskerming teen die natuurlike oordadige vrye markte sal bied".<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/content/439ccee0-bec6-11df-a755-00144feab49a |title=State capitalism: China's 'market-Leninism' has yet to face biggest test |newspaper=Financial Times |date=13 September 2010 |access-date=19 Julie 2017}} {{subscription required|date=Julie 2017}}</ref> ===G-Zero=== Die term G-Zero-wêreld verwys na 'n ineenstorting van globale leierskap wat veroorsaak word deur 'n afname in Westerse invloed en die onvermoë van ander nasies om die leemte te vul.<ref>{{cite web|url=http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|title=Eurasia Group Top 10 Risks of 2011|website=Eurasiagroup.net|access-date=19 Julie 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131233850/http://eurasiagroup.net/pages/top-risks|archive-date=31 Januarie 2011}}</ref><ref>Gregory Scoblete. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2010/05/28/free_market_fail_105754.html Will Free Markets Give Way to State Capitalism?], ''RealClearPolitics'', 28 Mei 2010.</ref> Dit is 'n verwysing na 'n vermeende verskuiwing weg van die voorrang van die G7-geïndustrialiseerde lande en die uitgebreide [[Groep van 20|G20]]-hoofekonomieë, wat opkomende moondhede soos China, Indië, Brasilië, Turkye en ander insluit. In sy boek ''Every Nation for Itself: Winners and Losers in a G-Zero World'' (New York: Portfolio, 2012) verduidelik Bremmer dat geen land of groep lande in die G-Zero die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>Ian Bremmer and David Gordon.[http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero G-Zero] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912015854/http://eurasia.foreignpolicy.com/posts/2011/01/07/g_zero |date=12 September 2011 }}, Foreign Policy', 7 Januarie 2011.</ref><ref>Ian Bremmer and Nouriel Roubini. [http://www.foreignaffairs.com/articles/67339/ian-bremmer-and-nouriel-roubini/a-g-zero-world A G-Zero World], ''Foreign Affairs'', Maart/April 2011.</ref> ===Bewapening van finansies=== Die term "wapenisering van finansies" verwys na die [[buitelandse beleid]]strategie om aansporings (toegang tot [[kapitaalmark]]te) en strawwe (verskeie soorte sanksies) as instrumente van dwangdiplomasie te gebruik. In sy Eurasia Group ''Top Risks 2015''-verslag.<ref>{{cite web |url=https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |title=Archived copy |access-date=27 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128072806/https://s3.amazonaws.com/toprisks2015/Top+Risks+2015.pdf |archive-date=January 28, 2015 }}</ref><ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015">{{cite news |last1=BRINK Editorial Staff |title=Ian Bremmer Q&A: Top Risks of 2015 |url=https://www.brinknews.com/ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BRINK |date=9 Januarie 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holodny |first1=Elena |title=2015 Could Be The Year We Witness The 'Weaponization Of Finance' |url=https://www.businessinsider.com/weaponization-of-finance-eurasia-group-2015-1 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=The Insider |date=5 Januarie 2015}}</ref><ref name="ian-bremmer-5-political-risks">{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=5 Patterns Disrupting the World |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-5-political-risks-set-to-disrupt-the-world |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=23 September 2015}}</ref> gebruik Bremmer die term "wapenisering van finansies" om die maniere te beskryf waarop die Verenigde State sy invloed gebruik om globale uitkomste te beïnvloed. Eerder as om staat te maak op tradisionele elemente van Amerika se veiligheidsvoordeel – insluitend VSA-geleide alliansies soos [[NAVO]] en multilaterale instellings soos die [[Wêreldbank]] en die [[Internasionale Monetêre Fonds]] – voer Bremmer aan dat die VSA nou "finansiering bewapen" deur toegang tot die Amerikaanse mark en tot Amerikaanse banke te beperk as 'n instrument van sy buitelandse en veiligheidsbeleid.<ref name="ian-bremmer-qa-top-risks-of-2015" /><ref name="ian-bremmer-5-political-risks" /> ===Spilpunttoestand=== Bremmer gebruik spilpuntstaat om 'n nasie te beskryf wat winsgewende verhoudings met verskeie ander grootmoondhede kan bou sonder om te afhanklik te raak van enigeen van hulle.<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304811304577365990370899520|title=The Future Belongs to the Flexible|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|access-date=19 Julie 2017}}</ref> Hierdie vermoë om te verskans, laat 'n spilpuntstaat toe om te verhoed dat dit – in terme van veiligheid of ekonomie – deur 'n enkele land vasgevang word. Aan die teenoorgestelde kant van die spektrum is skadustate, gevries binne die invloed van 'n enkele moondheid. [[Kanada]] is 'n voorbeeld van 'n spilpuntstaat: met beduidende handelsbande met beide die Verenigde State en [[Asië]], en formele veiligheidsbande met NAVO, is dit beskerm teen konflik met enige enkele grootmoondheid. [[Meksiko]], aan die ander kant, is 'n skadustaat as gevolg van sy oorweldigende afhanklikheid van die Amerikaanse ekonomie.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=Which Countries Will Rise to the Top in a Leaderless World? |url=https://hbr.org/2012/05/which-countries-will-rise-to-t |access-date=October 24, 2021 |publisher=Harvard Business Review |date=30 Mei 2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Foxman |first1=Simone |title=These Are The Countries That Will Win And Lose In The New Global Paradigm |url=https://www.businessinsider.com/bremmer-these-are-the-countries-that-will-win-and-lose-in-the-g-zero-world-2012-5#loser-mexico-19< |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=Business Insider |date=1 Mei 2012}}</ref> In ''Every Nation for Itself'' stel Bremmer dat "die vermoë om te draai 'n kritieke voordeel is".<ref>{{cite book |last=Bremmer |first=Ian |date=1 Mei 2012 |title=Every Nation for Itself: Winners and Losers in A G-Zero World|url=https://archive.org/details/everynationforit0000brem/page/116/mode/2up?q=pivot|publisher=Portfolio Hardcover |page=117 |isbn=9780670921041|access-date=6 April 2025}}</ref> ===Geopolitiese resessie=== Bremmer het die term "geopolitieke resessie" geskep om die huidige [[Geopolitiek|geopolitieke]] omgewing te beskryf, een wat gedefinieer word deur 'n afwikkeling van die voormalige VSA-geleide globale orde. Anders as ekonomiese resessies, gekoppel aan gereelde oplewings- en ondergangsiklusse, sien Bremmer geopolitieke resessies as baie langer siklusse wat minder geneig is om herken te word.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2018/10/10/china-emerging-markets-are-rising-us-led-order-ending-ian-bremmer.html|title=A 'geopolitical recession' has arrived and the US-led world order is ending, Ian Bremmer says|last=Tan|first=Weizhen|date=10 Oktober 2018|website=CNBC|language=en|access-date=24 Junie 2019}}</ref> Hy sien die huidige geopolitieke resessie as gedefinieer deur verslegtende verhoudings tussen die VSA en sy tradisionele bondgenote - veral die Europeërs - namate China opstaan en 'n alternatiewe internasionale politieke en ekonomiese argitektuur skep. Bremmer voer aan dat die algehele resultaat 'n meer gefragmenteerde benadering tot globale bestuur, 'n toename in geopolitieke stertrisiko's en 'n verminderde vermoë is om effektief op groot internasionale krisisse te reageer.<ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=3 Risks Poised to Disrupt a Fast-Changing World by 2021 {{!}} GE News |url=https://www.ge.com/news/reports/ian-bremmer-3-risks-poised-to-disrupt-a-fast-changing-world-by-2021 |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=GE |date=29 Maart 2016 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Bremmer |first1=Ian |title=US-EU relations will never be the same again |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/columnists/2021-04-07-ian-bremmer-us-eu-relations-will-never-be-the-same-again/ |access-date=24 Oktober 2021 |publisher=BusinessLIVE |date=7 April 2021}}</ref> ===Wêrelddata-organisasie=== Bremmer het voorgestel om 'n "Wêrelddata-organisasie" te skep om 'n verdeeldheid in tegnologie-ekosisteme as gevolg van konflik tussen die Verenigde State en China te voorkom. Hy het dit beskryf as 'n digitale weergawe van die Wêreldhandelsorganisasie, en aangevoer dat die Verenigde State, Europa, Japan en ander "regerings wat in aanlyn openheid en deursigtigheid glo" moet saamwerk om standaarde vir [[kunsmatige intelligensie]], [[data]], [[privaatheid]], [[burgerregte]] en intellektuele eiendom te stel.<ref>{{Cite web|url=https://www.gzeromedia.com/why-we-need-a-world-data-organization-now|title=Why we need a World Data Organization. Now.|date=25 November 2019|website=GZERO Media|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> [[Andrew Yang]], die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese party]] se deelnemende kandidaat vir presidentsnominasie in 2020, het sy steun vir so 'n organisasie tydens sy veldtog uitgespreek.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/AndrewYang/status/1199117842714701824|title=You heard me talk about my support for a World Data Organization in last week's debate. I got the idea from @ianbremmer. Thanks Ian|last=Yang 🧢|first=Andrew|date=25 November 2019|website=Twitter|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref><ref>{{Citation|title=Everything Andrew Yang Said at the Democratic Debate in Atlanta {{!}} NBC New York|url=https://www.youtube.com/watch?v=J1ZO8EzJ3zE|language=en|access-date=4 Desember 2019}}</ref> === Tegnopolariteit === In 2021 het ''Foreign Affairs'' Bremmer se artikel ''The Technopolar Moment'' gepubliseer.<ref>{{Cite news |last=Bremmer |first=Ian |date=2022-10-16 |title=The Technopolar Moment |language=en-US |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/world/2021-10-19/ian-bremmer-big-tech-global-order |access-date=2022-10-26 |issn=0015-7120}}</ref> Na aanleiding van die vinnige reaksie van tegnologiemaatskappye in die nasleep van die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|2021-kapitol-oproer]] in die Verenigde State, het Bremmer geskryf dat tegnologiereuse soos [[Amazon.com|Amazon]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Facebook]], [[Google]] en Alibaba meer mag as enige groot korporasies van die verlede opgehoop het. Hy het geskryf dat hierdie [[niestaatsakteur]]s nou geopolitiek vorm en 'n vorm van [[soewereiniteit]] uitoefen oor 'n vinnig groeiende digitale ruimte wat buite die bereik van nasionale regerings is. ==Ander organisasies== ===Eurasia Group Foundation=== In 2016 het Bremmer die Eurasia Group Foundation (EGF), 'n 501(c)3 openbare liefdadigheidsorganisasie, gestig. Bremmer dien tans as die president van die Eurasia Group Foundation. ===GZERO Media=== In 2017 het Bremmer en Eurasia Group die digitale mediamaatskappy GZERO Media<ref>{{Cite web|title=GZERO Media|url=https://www.gzeromedia.com/|access-date=15 Julie 2020|website=GZERO Media|language=en}}</ref> en 'n nasionale openbare televisieprogram in die VSA genaamd GZERO World met Ian Bremmer op PBS van stapel gestuur.<ref>{{Citation|title=GZERO WORLD with Ian Bremmer|url=https://www.pbs.org/show/gzero-world/|language=en|access-date=15 Julie 2020}}</ref> Die maatskappy se naam verwys na die term wat Bremmer in ''Every Nation for Itself'' geskep het om 'n wêreld te beskryf waar geen land of groep lande die politieke en ekonomiese hefboom het om 'n internasionale agenda te dryf of globale openbare goedere te verskaf nie.<ref>{{Cite web|title=Coping with a G-Zero World|url=https://thediplomat.com/2012/06/coping-with-a-g-zero-world/|access-date=15 Julie 2020|website=thediplomat.com|language=en-US}}</ref> As deel van die maatskappy se openbare uitreikkonsep, het hulle 'n herhalende segment, Puppet Regime, wat gebruik maak van straatonderhoude en kort narratiewe sketsformate met behulp van poppe.<ref>{{Cite web|title=Puppet Regime: Insecurity Counsel|url=https://time.com/5030699/puppet-regime|access-date=1 Mei 2022|website=[[Time (magazine)|Time]]|language=en-US}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{DEFAULTSORT:Bremmer, Ian}} [[Kategorie:Amerikaanse politieke wetenskaplikes]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5gushzcuug2wchp58cjxcd8h4q8pcvd 1 462140 2908569 2026-06-01T18:54:54Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2908569 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 6 462141 2908585 2026-06-01T19:59:19Z Sobaka 328 {{Beeldinligting |beskrywing= J-kurwe (Stabiliteit en openheid) |bron= Wikipedia |datum= 1 Junie 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> 2908585 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= J-kurwe (Stabiliteit en openheid) |bron= Wikipedia |datum= 1 Junie 2026 |daarsteller= Sobaka |outeur= Sobaka |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-self}} rmz47yt55z7gnrlygv6lqo31eg1jglx 100 462142 2908601 2026-06-01T20:20:37Z SpesBona 2720 + [[Tafelberg]] 2908601 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=Table mountain and the ocean cape town.JPG |groote=250px |byskrif=Tafelberg, met Kaapstad en Tafelbaai (voor). |teks='''[[Tafelberg]]''' ([[Engels]]: ''Table Mountain''; [[Khoi]]: ''Huriǂoaxa'' of ''Hoerikwaggo'', "Seeberg") is ’n berg van 1&nbsp;km hoog in [[Suid-Afrika]] met ’n uitsig oor [[Kaapstad]] en die [[Kaapse Skiereiland]]. Dit het ’n kenmerkende plat plato, wat ’n [[mesa]] genoem word, en strek omtrent drie kilometer van punt tot punt. Die grootste deel van die berg bestaan uit 450-510&nbsp;miljoen jaar oue gesteentes. Dié gesteentes beslaan ook die boonste laag van die [[Kaapse Plooiberge]], waarvan Tafelberg deel is. Dit is uiters harde, erosiebestande [[kwarts]][[sandsteen]], wat die [[Kaapse Plooiberge#Tafelberg-groep|Skiereiland-formasie]] genoem word en die steil grys kranse vorm. ’n Kabelspoor neem besoekers van ’n kabelstasie aan die westelike berghang na die kruin. Van daar is ’n asemrowende uitsig oor Kaapstad, [[Tafelbaai]], [[Leeukop]], [[Vlaeberg]] en [[Robbeneiland]] in die noorde, asook die [[Atlantiese Oseaan|Atlantiese kuslyn]] in die weste en suide. Op die berg is ’n restaurant en winkels. Die gebied om Tafelberg word al baie eeue lank bewoon. Sowat 2&nbsp;000 jaar gelede het die [[Khoi]]-sprekende volke uit die noorde na die Skiereiland migreer. Voorheen is die gebied deur [[Nomade|nomadiese]] [[Tuu-tale|!Kwi]]-sprekers bewoon. Omstreeks 1800 is drie [[blokhuis]]e op Tafelberg gebou, en tussen 1896 en 1907 vyf damme om water aan Kaapstad te verskaf. Dié damme maak nie meer deel uit van die watervoorsiening nie. ’n Groot deel van die Kaapse Skiereiland bestaan uit verskeie soorte unieke [[fynbos]]. Die [[Kaapse floraryk]] is ’n [[wêrelderfenisgebied]] met talle plante wat inheems is en nêrens anders aangetref word nie. Altesaam 1&nbsp;500 van die spesies hier kom voor in die gebied van 57&nbsp;km² wat Tafelberg en die Agterberg insluit – soveel soos al die plantspesies in die hele [[Verenigde Koninkryk]]. Ná pleidooie sedert die middel 1930's vir ’n nasionale park op die Kaapse Skiereiland wat om Tafelberg gesentreer is, het oudpresident [[Nelson Mandela]] in 1998 die Skiereilandse Nasionale Park afgekondig. Dit is nou bekend as die [[Tafelberg Nasionale Park]]. Verskeie soorte diere kom ook op die berg voor. Dit sluit in [[dassie]]s, [[ystervark]]e, [[muishond]]e, [[slang]]e, [[akkedis]]se, [[Skilpad|skilpaaie]] en ’n skaars inheemse paddaspesie, die [[Tafelbergse spookpadda]]. [[Roofvoël]]s sluit in die bedreigde [[witkruisarend]], asook die [[rooiborsjakkalsvoël]], [[dwergarend]], [[kaalwangvalk]], [[swerfvalk]] en [[kransvalk]]. Voorheen het ook [[leeu]]s, [[tier]]e en [[kwagga]]s hier voorgekom. As ’n mens suid oor die stad na Tafelberg kyk, sien jy links (oos) die driehoekige [[Duiwelspiek]] (1&nbsp;000&nbsp;[[meter|m]]) en regs die ronde Leeukop (669&nbsp;m) en Vlaeberg (Seinheuwel). Tafelberg se plat bokant word gereeld deur wolke bedek, bekend as die "tafeldoek". Dit is stuwingswolke wat gevorm word wanneer ’n [[Kaapse Dokter|suidoostewind]] teen die berghange opwaai na kouer lug, waar die vog in die wind kondenseer en wolke vorm. Volgens legende word dié verskynsel toegeskryf aan ’n rookkompetisie tussen die duiwel en ’n afgetrede seerower, [[Van Hunks]]. Die berg se hoogste punt is by die [[Maclear-baken]]. ’n Berugte, gevaarlike ligging is die Carrel-lys, ’n ononderbroke afgrond nie ver van die Maclear-baken nie. Die stad Kaapstad omring deesdae die berg; plaaslike inwoners gebruik die berg graag as ’n landmerk om deur die stad te navigeer. Van die aktiwiteite waaraan inwoners en besoekers op die berg kan deelneem, sluit honderde staproetes in, asook [[rotsklim]], [[abseil]] en [[bergfiets]]ry. |skakel=Tafelberg }} fjn3g1sm6n4eqwxnxr306iuppxa0358 100 462143 2908611 2026-06-01T20:30:51Z SpesBona 2720 + [[Die Vaderland]] 2908611 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=Die Vaderland 30 April 1981.jpg |groote=250px |byskrif=''Die Vaderland'' se voorblad van 30 April 1981. |teks='''''[[Die Vaderland]]''''' was 'n [[Afrikaans]]e middagblad in [[Johannesburg]] van 1936 tot 1988. Dit was die eerste Afrikaanse dagblad in die stad en tydens sy hele bestaan 'n vurige ondersteuner van die [[Nasionale Party]], buiten van 1934 tot 1939 toe dit die [[Verenigde Party]] ondersteun het omdat genl. [[J.B.M. Hertzog]] hom toe in daardie party bevind het ná die samesmelting met die [[Suid-Afrikaanse Party]] van genl. [[Jan Smuts]]. Gevolglik het Kaapse Nasionaliste in 1937 ''[[Die Transvaler]]'' in [[Johannesburg]] opgerig as spreekbuis van die Gesuiwerde [[Nasionale Party]]. Tot en met die verskyning van ''[[Beeld]]'' in 1974 was ''Die Transvaler'' Johannesburg se enigste [[Afrikaans]]e oggendblad en ''Die Vaderland'' die enigste Afrikaanse middagblad. Die koms van die [[Nasionale Pers]] se ''Beeld'' het in 1983 tot die sluiting van ''[[Oggendblad]]'' en ''[[Hoofstad]]'' in [[Pretoria]] gelei, in 1988 tot die inlywing van ''Die Vaderland'' by ''Die Transvaler'' en uiteindelik, in 1993, ook tot die sluiting van ''Die Transvaler'', [[Perskor]] se laaste Afrikaanse dagblad, waarna die maatskappy nog net ''[[The Citizen]]'' uitgegee het en die helfte van die Sondagblad ''[[Rapport]]'' besit het. |skakel=Die Vaderland }} b5usiypmc5eeja128v1f41zmfu95bgu 100 462144 2908612 2026-06-01T20:30:55Z SpesBona 2720 + [[Die Transvaler]] 2908612 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=Eerste Transvaler Dagblad.jpg |groote=250px |byskrif=Voorblad van die eerste ''Die Transvaler'', 1 Oktober 1937. |teks='''''[[Die Transvaler]]''''' was 'n [[Afrikaans]]e oggendkoerant in [[Johannesburg]] van [[1 Oktober]] [[1937]] tot vroeg in Februarie 1983 toe dit ingevolge 'n skikking tussen [[Perskor]] en [[Naspers]] ná 'n bittere persstryd wat albei maatskappye dermiljoene rande gekos het, na [[Pretoria]] verskuif het, waar dit as 'n middagblad met moeite voortbestaan het tot sy sluiting in April 1993. Die koerant is van sy ontstaan af deur [[Voortrekkerpers]] Beperk uitgegee tot en met sy uitgewer se samesmelting met die [[Afrikaanse Pers (1962) Beperk]] in 1971 om Perskor te vorm. ''Die Transvaler'' was die eerste dagblad in die destydse [[Transvaal]] wat die Gesuiwerde [[Nasionale Party]] van dr. [[D.F. Malan]] ondersteun het nadat hy en sy volgelinge op [[5 Desember]] [[1934]] geweier het om met die [[Suid-Afrikaanse Party]] saam te smelt as die [[Verenigde Party]]. Die ander destydse Nasionaalgesinde Afrikaanse dagblad in Transvaal, ''[[Die Vaderland]]'', wat in 1936 gestig is, het genl. [[J.B.M. Hertzog]] tot in die Verenigde Party gevolg, maar met Hertzog se bedanking uit die V.P. omdat hy nie Suid-Afrika se deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]] gesteun het nie, weer die [[Afrikanerparty]] en die (Herenigde) Nasionale Party gesteun. In Pretoria was die dagblad ''[[Die Volkstem]]'' tot en met sy verdwyning in 1951 'n stoere ondersteuner van die Verenigde Party. Van 1951 tot met die koms 17 jaar later (in 1968) van ''[[Hoofstad]]'', 'n gesamentlike poging deur die [[Afrikaanse Pers (1962) Beperk]] en [[Voortrekkerpers]] Beperk, was daar in die destydse Transvaal net twee Afrikaanse dagblaaie. Sedert 1993 is ''[[Beeld]]'' die enigste Afrikaanse dagblad vir [[Gauteng]], [[Noordwes]], [[Mpumalanga]], [[Limpopo]] en [[KwaZulu-Natal]]. |skakel=Die Transvaler }} t5sgkvzyzxj90plz5bk1oqe59r0n11r 100 462145 2908620 2026-06-01T20:40:34Z SpesBona 2720 + [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] 2908620 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=South African Air Force emblem.svg |groote=250px |byskrif=Kenteken van die Suid-Afrikaanse Lugmag met die Latynse leuse ''Per aspera ad astra''. |teks=Die '''[[Suid-Afrikaanse Lugmag]]''' is die lugkomponent van die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] en van sy voorganger die [[Suid-Afrikaanse Weermag]]. Die lugmag staan amptelik bekend as die '''South African Air Force (SAAF)''' met sy hoofkwartier in [[Pretoria]]. Die Suid-Afrikaanse Lugmag is op [[1 Februarie]] [[1920]] gestig. Die lugmag het in die [[Tweede Wêreldoorlog]] en die [[Koreaanse oorlog]] diens gedoen. Vanaf 1966 was die lugmag betrokke by die verskaffing van infanterie-ondersteuning in 'n oorlog met 'n lae intensiteit ("die [[Grensoorlog]]") in [[Angola]], [[Suidwes-Afrika]] (Namibië) en [[Rhodesië]]. Namate die oorlog gevorder het, het die intensiteit van lugoperasies toegeneem totdat die lugmag in die laat tagtigerjare verplig was om [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]] teen Angolese vliegtuie in te span om taktiese meerderwaardigheid in die lug te handhaaf. Na afloop van die Grensoorlog in 1990 is die getalle van die vliegtuie drasties verminder as gevolg van finansiële druk en die staking van vyandelikhede in buurstate. Die SALM het deesdae 'n beperkte luggevegsvermoë en is gestruktureer vir vredesbewaring, ramphulp en maritieme patrollie. Gedurende die [[apartheid]]sera was dit bekend onder die [[Afrikaans]]e naam Suid-Afrikaanse Lugmag ('''SALM''' en tussen 1915 en 1920 bekend as die '''Suid-Afrikaanse Lugvaartkorps''' -'''SALK'''), 'n afkorting wat nie meer algemeen gebruik word nie. Die Suid-Afrikaanse Lugmag se [[Latyn]]se leuse is ''[[Per aspera ad astra]]'' ("deur ontberings na die sterre"). |skakel=Suid-Afrikaanse Lugmag }} lyb4ytliccv3jbk99pvqhs0jc0vf9du 100 462146 2908621 2026-06-01T20:40:39Z SpesBona 2720 + [[Ekonomie van Suid-Afrika]] 2908621 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=Durban harbor.jpg |groote=250px |byskrif=Durban is die besigste handelshawe op die vasteland van Afrika. |teks=Die '''[[ekonomie van Suid-Afrika]]''' word as 'n ontwikkelende mark beskou. Dit is tans die wêreld se 39ste grootste ekonomie in terme van nominale [[bruto binnelandse produk]] (BBP) in dollars. Volgens koopkragpariteit het die land die wêreld se 31ste grootste ekonomie. Die land se ekonomie word as die mees gevorderde in Afrika beskou, hoewel dit kleiner is as dié van Nigerië en Egipte. Die Suid-Afrikaanse ekonomie is gediversifiseer en beskik oor die vasteland se grootste vervaardigingsektor, ʼn sterk mynbousektor, gevorderde finansiële dienste (wat onder meer Afrika se grootste handelsbank insluit), moderne infrastruktuur (soos lughawens, hawens en hoofweë) en is verantwoordelik vir die bykans die helfte van alle elektrisiteit wat in Afrika opgewek word. Die rand, Suid-Afrika se geldeenheid, was in 2019 (toe die laaste driejaarlikse opname gedoen is) die wêreld se 18de mees verhandelde geldeenheid – twee posisies hoër as in 2016. Die grootste uitvoerbestemmings vir Suid-Afrikaanse produkte is [[China]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], [[Duitsland]], [[Japan]] en die [[Verenigde Koninkryk]]. Die vyf lande waarvan die meeste goedere na Suid-Afrika ingevoer word, is China, Duitsland, die Verenigde State, [[Indië]] en [[Saoedi-Arabië]]. Suid Afrika is 'n lid van verskeie wêreldorganisasies wat handel en ekonomiese groei bevorder, insluitend die Internasionale Monetêre Fonds, die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], die [[Wêreldhandelsorganisasie]], die Afrika Vasteland Vryhandelsooreenkoms, die Gemeenskaplike Monetêre Gebied (wat ook Namibië, Lesotho en Eswatini insluit), en die Suider-Afrikaanse Doeane-unie. |skakel=Ekonomie van Suid-Afrika }} alcf42pemueq1q4727glvjtyskrgpqr 100 462147 2908622 2026-06-01T20:40:41Z SpesBona 2720 + [[Afrikaanse kerkbou in die Karoo]] 2908622 wikitext text/x-wiki {{Portaal:Suid-Afrika/Gekose artikel/Uitleg |beeld_naam=Moederkerk Graaff-Reinet 1.jpg |groote=250px |byskrif=Die kerkgebou van die NG gemeente Graaff-Reinet is een van die sierlikste kerkgeboue in Suid-Afrika en 'n uitstekende voorbeeld van wat bekendstaan as die Neogotiese styl of Gotiese herlewingstyl. Dié styl het die Kaaps-Hollandse boustyl van die middel van die 19de eeu heeltemal verdring, en die meeste van die ou kerke op tallose dorpe moes plek maak vir Neogotiese geboue. Die argitek was James Bisset. |teks='''[[Afrikaanse kerkbou in die Karoo]]''' is die argitektuur van die kerkgeboue van veral die [[Drie Susterkerke|drie gereformeerde Afrikaanse kerkgenootskappe]], naamlik die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]], die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] en die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]], in die meer as 40 landdrosdistrikte in die provinsies [[Wes-Kaap|Wes]]-, [[Noord-Kaap|Noord]] en [[Oos-Kaap]] asook vier suidwestelike landdrosdistrikte van die [[Vrystaat|Suidwes-Vrystaat]] wat gewoonlik as die [[Karoo]] beskou word. Dié landdrosdistrikte beslaan 395&nbsp;200&nbsp;km², meer as die helfte van die destydse [[Kaapprovinsie]] en amper 'n derde van [[Suid-Afrika]] se grondgebied, hoewel die grense nie met sekerheid vasgestel kan word nie. Die hele spektrum van Afrikaanse kerkboustyle is in die Karoo te sien, van die eenvoudige, toringlose kerkgeboutjies uit die vroeë tye tot die katedraalagtige, Neogotiese of Neoklassieke kerkgeboue op dorpe soos [[Aberdeen]], [[Beaufort-Wes]], [[Graaff-Reinet]] en [[Cradock]]. In die meeste gevalle is die NG kerk vandag nog die grootste of dan wel indrukwekkendste gebou op die meeste van dié dorpe. In sommige gevalle, soos [[Fraserburg]] en [[Aberdeen]] wat as kerkdorp ontstaan het, is aan die kerk 'n plein in die middel van die dorp afgestaan wat die oorheersing van die omliggende geboue beklemtoon het. Net enkele moedergemeentes in die Karoo aanbid vandag nog in hul oorspronklike kerk, want in die meeste gevalle is die eerste kerk deur 'n tweede en selfs 'n derde vang. In sommige gevalle was dit omdat die eerste kerk te klein vir die groeiende gemeente geword het; in ander gevalle was die ou kerk nie deftig genoeg vir 'n gemeente wat welvarend geword het nie; in nog gevalle het die ou kerk bouvallig of gevaarlik geword en het die gemeente die herstelkoste ontsien en liewer 'n nuwe gebou laat oprig. |skakel=Afrikaanse kerkbou in die Karoo }} e3m0kaxczpu8e25s3knz2j2icydtjuw 3 462148 2908631 2026-06-02T05:12:33Z Bunnypranav 188902 Bunnypranav het bladsy [[Gebruikerbespreking:Lee Matthews 13]] na [[Gebruikerbespreking:UnobtrusiveGoblin]] geskuif: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/Lee Matthews 13|Lee Matthews 13]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/UnobtrusiveGoblin|UnobtrusiveGoblin]]" 2908631 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:UnobtrusiveGoblin]] 6prndjmvd6dgjoetgspjq8ipe7e1krz 1 462149 2908669 2026-06-02T05:58:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2908669 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462150 2908776 2026-06-02T09:08:24Z JMK 649 JMK het bladsy [[KwaZulu-Natal Middeland]] na [[KwaZulu-Natalse Middeland]] geskuif: kort "-" of "-se" 2908776 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[KwaZulu-Natalse Middeland]] i1a6qxvwt91ki3nbwadx33iq5xmipky 1 462151 2908778 2026-06-02T09:08:24Z JMK 649 JMK het bladsy [[Bespreking:KwaZulu-Natal Middeland]] na [[Bespreking:KwaZulu-Natalse Middeland]] geskuif: kort "-" of "-se" 2908778 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:KwaZulu-Natalse Middeland]] qig5b54poag5383nydvwmkr0ttgdc8b